ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 1024 1383536 1341328 2026-08-20T03:40:34Z ~2026-45482-23 101235 /* ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಪಟ್ಟಿ */ 1383536 wikitext text/x-wiki [[File:India Karnataka location map.svg|thumbnail|upright|ಕರ್ನಾಟಕದ ನಕ್ಷೆ]] ==ಹಿನ್ನೆಲೆ== ನಮ್ಮ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸ|ಬ್ರಿಟಿಷರ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸುಗಮ ಆಡಳಿತದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ವಿವಿಧ [https://rsdwatch.org/districts-of-karnataka/ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230524141703/https://rsdwatch.org/districts-of-karnataka/ |date=2023-05-24 }} ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ [[ಜಿಲ್ಲೆ|ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ]]ಗಳು ಬದಲಾಗಿವೆ. ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ ಎರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಆಡಳಿತವನ್ನು '''ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ''' ಮತ್ತು '''ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ವರಿಷ್ಠಾಧಿಕಾರಿ''' ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತದ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವ ಮೂವತ್ತೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ನಾಲ್ಕು ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವಂತೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಇವೆ: ===1. ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಭಾಗ=== [[File:Karnataka Bangalore division.svg|thumbnail|upright|ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಭಾಗದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಆಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಆಡಳಿತ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂಭತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ. ಅವು: '''[[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ]]''', '''[[ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]''', '''[[ಕೋಲಾರ]]''', '''[[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]]''', '''[[ರಾಮನಗರ]]''', '''[[ತುಮಕೂರು]]''', '''[[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]]''', '''[[ದಾವಣಗೆರೆ]]''' ಮತ್ತು '''[[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]]'''. ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇವು ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ===2. ಮೈಸೂರು ವಿಭಾಗ=== [[File:Karnataka Mysore division.svg|thumbnail|upright|ಮೈಸೂರು ವಿಭಾಗದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗವೆಂದರೆ [[ಮೈಸೂರು]] ವಿಭಾಗ. ಮೈಸೂರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಡೆಯರ್ ವಂಶಸ್ಥರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಎಂಟು ಜಿಲ್ಲೆಗಳೆಂದರೆ: '''[[ಮೈಸೂರು]]''', '''[[ಮಂಡ್ಯ]]''', '''[[ಹಾಸನ]]''', '''[[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]]''', '''[[ಉಡುಪಿ]]''', '''[[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]''', '''[[ಚಾಮರಾಜನಗರ]]''' ಮತ್ತು '''[[ಕೊಡಗು]]'''. ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ಶ್ರೀಮಂತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ವಿಭಾಗವು ನದಿಗಳಿಗೆ, ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಿಗೆ, ಅರಣ್ಯಗಳಿಗೆ, ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ, ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳಿಗೆ, ಕರಾವಳಿಗೆ, ಬಂದರುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಮೈಸೂರು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇದು “ಮಹಿಷಾಸುರ ” ಅಥವಾ “ಮಹಿಷಸುರನ ಊರು” ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದರರ್ಥ ಮಹಿಷಾಸುರ ಪಟ್ಟಣ. ಮೈಸೂರು [[ದೇವಿ]] ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ದೇವಿ ಪುರಾಣದ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮೈಸೂರನ್ನು ಎಮ್ಮೆ-ತಲೆಯ ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಓರ್ವ ರಾಕ್ಷಸ ರಾಜ ಮಹಿಷಾಸುರನು ಆಳಿದನು. ದೇವತೆಗಳು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಕೇಳಿದಾಗ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಓಗೂಟ್ಟು, [[ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ]]ಯಾಗಿ ಜನಿಸಿ ಮೈಸೂರು ಸಮೀಪದ [[ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟ]]ದ ಮೇಲೆ ದೈತ್ಯಾಕಾರದ [[ಮಹಿಷಾಸುರ]]ನು ಸಂಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. 11 ನೇ ಮತ್ತು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಹಿಂದಿನ ಹೊಯ್ಸಳರ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಶಾಸನವಿದೆ. ಮೈಸೂರನ್ನು [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]]ರು, ಚಾಲುಕ್ಯರು, [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]]ರು ಮತ್ತು [[ಹೊಯ್ಸಳ|ಹೊಯ್ಸಳರು]] ಆಳಿದರು. ಹೊಯ್ಸಳರು ಬಂದ ನಂತರ, ವಿಜಯನಗರ ರಾಜರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಮೈಸೂರು ಯದು ರಾಜವಂಶವು 1399 ಎ.ಡಿ.ಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಅವರು ವಿಜಯನಗರ ರಾಜರ ವಿರೋಧಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಮೈಸೂರು ದೇವಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಈ ರಾಜವಂಶವು ಸಹ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಮೈಸೂರು ರಾಜನಾಗಿದ್ದ ಬೆಟ್ಟದ ಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಮೈಸೂರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿ ತನ್ನ ಕಛೇರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಮಹಿಷಿ ನಗರ ಇದು ಮುಂದೆ ‘ಮಹಿಷಾಸುರ ನಗರ’ ಎಂದು ಕರೆದರು. ನಂತರ 17 ನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳು ಮೈಸೂರನ್ನು ‘ಮಹಿಷಾಸುರ’ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.[[File:Karnataka Belgaum division.svg|thumbnail|upright|ಬೆಳಗಾವಿ ವಿಭಾಗದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] ಈ ವಿಭಾಗದ ನಾಲ್ಕು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು 1956ರವರೆಗೆ ಬಾಂಬೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವು. ನಂತರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವು. ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳೆಂದರೆ: '''[[ಬೆಳಗಾವಿ]]''', '''[[ಧಾರವಾಡ]]''', '''[[ಗದಗ]]''', '''[[ಹಾವೇರಿ]]''', '''[[ವಿಜಯಪುರ]]''', '''[[ಬಾಗಲಕೋಟ]]''' ಮತ್ತು '''[[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]]'''. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ===4. ಕಲಬುರ್ಗಿ ವಿಭಾಗ=== [[File:Karnataka Gulbarga division.svg|thumbnail|upright|ಕಲಬುರ್ಗಿ ವಿಭಾಗದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] ಕಲಬುರ್ಗಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳೆಂದರೆ: '''[[ಕಲಬುರ್ಗಿ]]''', '''[[ಬೀದರ್]]''', '''[[ಬಳ್ಳಾರಿ]]''', '''[[ರಾಯಚೂರು]]''', '''[[ಕೊಪ್ಪಳ]]''', '''[[ಯಾದಗಿರಿ]]''' ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ಉದಯವಾದ '''ವಿಜಯನಗರ'''. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ, ತಲಾ ಆದಾಯ, ಕೃಷಿ, ಜೀವಿತಾವಧಿ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಿಂದುಳಿದಿವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ]]ವು 2000ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಡಿ. ಎಂ. ನಂಜುಂಡಪ್ಪ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಮಿತಿಯೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿದೆ. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಸಂವಿಧಾನ]]ದ 371 (ಜೆ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಿದೆ. ==ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಪಟ್ಟಿ== {| class="wikitable sortable " style="width:40%" |- ! colspan="2" style="background-color:#;"| ವಿವರಣೆ |- | style="background-color:#FFA6C9;width:20px;"| | {{small|ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಭಾಗ}} |- | style="background-color:#D0F0C0;width:20px;"| | {{small|ಮೈಸೂರು ವಿಭಾಗ}} |- | style="background-color:#FBE7B2;width:20px;"| | {{small|ಬೆಳಗಾವಿ ವಿಭಾಗ}} |- | style="background-color:#F0F8FF;width:20px;"| | {{small|ಕಲಬುರ್ಗಿ ವಿಭಾಗ}} |} {| class="wikitable sortable sortable" cellpadding=1 cellspacing=1 width=98% style="text-align:left; border:1px solid black;" |- bgcolor=#99ccff !'''ಸಂಕೇತ'''<ref>{{cite web |url = https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf |format = PDF |title = NIC Policy on format of e-mail Address: Appendix (2): Districts Abbreviations as per ISO 3166–2 |pages = 5–10 |publisher = [[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry Of Communications and Information Technology]], Government of India |date = 2004-08-18 |accessdate = 2008-11-24 |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080911133331/https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf |archivedate = 2008-09-11 }}</ref> !'''ಜಿಲ್ಲೆ''' !'''ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ'''<ref name="goiport">{{cite web|title=Know India&nbsp;— Districts of Karnataka|url=http://india.gov.in/knowindia/districts/andhra1.php?stateid=KA|publisher=Government of India portal|accessdate=16 November 2010}}</ref> !'''ಸ್ಥಾಪನೆ'''<ref>ಇಲ್ಲಿ 'ಸ್ಥಾಪನೆ' ಎಂದರೆ ಆ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ವರ್ಷವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಳಗೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ೧ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೫೬ರನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ದಿನ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.</ref><ref name="reorg">{{cite web|title=STATES REORGANISATION ACT 1956 - Formation of a new Mysore State |url=http://www.commonlii.org/in/legis/num_act/sra1956250/ |accessdate=17 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080516123014/http://www.commonlii.org/in/legis/num_act/sra1956250/ |archivedate=16 May 2008 }}</ref> !'''ತಾಲೂಕುಗಳು''' !'''ಜನಸಂಖ್ಯೆ<ref name="census2011.co.in">http://www.census2011.co.in/census/state/districtlist/karnataka.html</ref>(2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ)'''</small> !'''ವಿಸ್ತೀರ್ಣ'''<ref name="goiport"/> !'''ಜನಸಾಂದ್ರತೆ<ref name="census2011.co.in"/>(2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ)'''</small> !'''ನಕ್ಷೆ''' |- | bgcolor=#FBE7B2|BK | bgcolor=#FBE7B2|[[ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬಾಗಲಕೋಟ]] | bgcolor=#FBE7B2|[[ಬಾಗಲಕೋಟ]] | bgcolor=#FBE7B2|15 ಆಗಸ್ಟ್ 1997<ref name="HanBokKar">{{cite web|title=A Handbook of Karnataka&nbsp;— Administration |url=http://www.karunadu.gov.in/gazetteer/HandbookKarnataka2010/Chapter%20IX%20Administration.pdf |publisher=Government of Karnataka |accessdate=16 November 2010 |pages=354, 355 |format=pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111008073453/http://www.karunadu.gov.in/gazetteer/HandbookKarnataka2010/Chapter%20IX%20Administration.pdf |archivedate=8 October 2011 }}</ref> | bgcolor=#FBE7B2| {{colbegin}} * [[ಬಾದಾಮಿ]] * [[ಬಾಗಲಕೋಟ]] * [[ಬೀಳಗಿ]] * [[ಇಳಕಲ್ಲ]] * [[ಹುನಗುಂದ]] * [[ರಬಕವಿ-ಬನಹಟ್ಟಿ]] * [[ಗುಳೇದಗುಡ್ಡ]] * [[ಜಮಖಂಡಿ]] * [[ಮುಧೋಳ]] {{colend}} | bgcolor=#FBE7B2|1,889,752 | bgcolor=#FBE7B2|{{convert|6575|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FBE7B2|{{convert|288|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FBE7B2|[[File:Bagalkot in Karnataka (India).svg|75px]] |- | bgcolor=#FFA6C9|BU | bgcolor=#FFA6C9|[[ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ (ಬೆಂಗಳೂರು)]] | bgcolor=#FFA6C9|[[ಬೆಂಗಳೂರು]] | bgcolor=#FFA6C9|1 ನವೆಂಬರ್ 1956 | bgcolor=#FFA6C9| {{colbegin}} * [[ಬೆಂಗಳೂರು]] * [[ಆನೇಕಲ್]] * [[ಯಲಹಂಕ]] * [[ಬೆಂಗಳೂರು ಪೂರ್ವ|ಕೃಷ್ಣರಾಜಪುರ]] * [[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ|ಕೆಂಗೇರಿ]] * [[ಸರ್ಜಾಪುರ]] {{colend}} | bgcolor=#FFA6C9|9,621,551 | bgcolor=#FFA6C9|{{convert|2190|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FFA6C9|{{convert|4393|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FFA6C9|[[File:Karnataka Bangalore Urban locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#FFA6C9|BN | bgcolor=#FFA6C9|[[ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬೆಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ (ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ)]] | bgcolor=#FFA6C9|[[ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ]] | bgcolor=#FFA6C9|15 ಆಗಸ್ಟ್ 1986<ref>{{cite web|title=District Profile|url=http://bangalorerural.nic.in/District_profile.htm|accessdate=18 November 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101129041548/http://bangalorerural.nic.in/District_profile.htm|archivedate=29 November 2010}}</ref> | bgcolor=#FFA6C9| {{colbegin}} * [[ದೇವನಹಳ್ಳಿ]] * [[ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ]] * [[ಹೊಸಕೋಟೆ]] * [[ನೆಲಮಂಗಲ]] * [[ದಾಬಸ್ ಪೇಟೆ]] * [[ಸಾಸಲು]] * [[ನಂದಗುಡಿ]] {{colend}} | bgcolor=#FFA6C9|990,923 | bgcolor=#FFA6C9|{{convert|2259|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FFA6C9|{{convert|431|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FFA6C9|[[File:Karnataka Bangalore Rural locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#FFA6C9|BS | bgcolor=#FFA6C9|[[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]] | bgcolor=#FFA6C9|[[ರಾಮನಗರ]] | bgcolor=#FFA6C9|10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007<ref name="HanBokKar"/> | bgcolor=#FFA6C9| {{colbegin}} *[[ರಾಮನಗರ]] *[[ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ]] *[[ಕನಕಪುರ]] *[[ಮಾಗಡಿ]] *[[ಹಾರೋಹಳ್ಳಿ]] *[[ಕೋಡಿಹಳ್ಳಿ]] *[[ಕುದೂರು]] *[[ಕುಣಿಗಲ್]] *[[ಹುಲಿಯೂರು ದುರ್ಗ]] *[[ಬಿಡದಿ]] {{colend}} | bgcolor=#FFA6C9|1,082,636 | bgcolor=#FFA6C9|{{convert|3556|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FFA6C9|{{convert|308|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FFA6C9|[[File: Karnataka Ramanagara locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#FBE7B2|BG | bgcolor=#FBE7B2|[[ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬೆಳಗಾವಿ]] | bgcolor=#FBE7B2|[[ಬೆಳಗಾವಿ]] | bgcolor=#FBE7B2|1 ನವೆಂಬರ್ 1956 | bgcolor=#FBE7B2| {{colbegin}} *[[ಅಥಣಿ]] *[[ಬೈಲಹೊಂಗಲ]] *[[ಬೆಳಗಾವಿ]] *[[ಚಿಕ್ಕೋಡಿ]] *[[ಗೋಕಾಕ]] *[[ಹುಕ್ಕೇರಿ]] *[[ಖಾನಾಪುರ]] *[[ಕಾಗವಾಡ]] *[[ಮೂಡಲಗಿ]] *[[ನಿಪ್ಪಾಣಿ]] *[[ಕಿತ್ತೂರು]] *[[ರಾಯಭಾಗ]] *[[ರಾಮದುರ್ಗ]] *[[ಸವದತ್ತಿ]] {{colend}} | bgcolor=#FBE7B2|4,779,661 | bgcolor=#FBE7B2|{{convert|13415|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FBE7B2|{{convert|356|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FBE7B2|[[File:Karnataka Belgaum locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#F0F8FF|BL | bgcolor=#F0F8FF|[[ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬಳ್ಳಾರಿ]] | bgcolor=#F0F8FF|[[ಬಳ್ಳಾರಿ]] | bgcolor=#F0F8FF|1 ನವೆಂಬರ್ 1956 | bgcolor=#F0F8FF| {{colbegin}} *[[ಬಳ್ಳಾರಿ]] *[[ಕಂಪ್ಲಿ]] *[[ಕುರುಗೋಡ]] *[[ಸಂಡೂರು]] *[[ಶಿರುಗುಪ್ಪ]] {{colend}} | bgcolor=#F0F8FF|2,452,595 | bgcolor=#F0F8FF|{{convert|8450|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#F0F8FF|{{convert|290|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#F0F8FF|[[File:Karnataka Bellary locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#F0F8FF|BD | bgcolor=#F0F8FF|[[ಬೀದರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬೀದರ್]] | bgcolor=#F0F8FF|[[ಬೀದರ್]] | bgcolor=#F0F8FF|1 ನವೆಂಬರ್ 1956 | bgcolor=#F0F8FF| {{colbegin}} *[[ಬೀದರ್]] *[[ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ]] *ಕಮಲನಗರ *ಹುಲಸೂರು *[[ಚಿಟಗುಪ್ಪಾ]] *[[ಭಾಲ್ಕಿ]] *[[ಹುಮ್ನಾಬಾದ್]] *[[ಔರಾದ್]] {{colend}} | bgcolor=#F0F8FF|1,703,300 | bgcolor=#F0F8FF|{{convert|5448|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#F0F8FF|{{convert|313|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#F0F8FF|[[File:Karnataka Bidar locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#FBE7B2|BJ | bgcolor=#FBE7B2|[[ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಿಜಯಪುರ]] | bgcolor=#FBE7B2|[[ವಿಜಯಪುರ]] | bgcolor=#FBE7B2|1 ನವೆಂಬರ್ 1956 | bgcolor=#FBE7B2| {{colbegin}} *[[ವಿಜಯಪುರ]] *[[ಇಂಡಿ]] *[[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]] *[[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] *[[ನಿಡಗುಂದಿ]] *[[ತಿಕೋಟಾ]] *[[ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ]] *[[ತಾಳಿಕೋಟೆ]] *[[ಚಡಚಣ]] *[[ಕೊಲ್ಹಾರ]] *[[ಸಿಂದಗಿ]] *[[ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ]] {{colend}} | bgcolor=#FBE7B2|2,177,331 | bgcolor=#FBE7B2|{{convert|10494|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FBE7B2|{{convert|207|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FBE7B2|[[File:Karnataka Bijapur locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#D0F0C0|CJ | bgcolor=#D0F0C0|[[ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಾಮರಾಜನಗರ]] | bgcolor=#D0F0C0|[[ಚಾಮರಾಜನಗರ]] | bgcolor=#D0F0C0|15 ಆಗಸ್ಟ್ 1997<ref name="HanBokKar"/> | bgcolor=#D0F0C0| {{colbegin}} *[[ಚಾಮರಾಜನಗರ]] *[[ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ]] *[[ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ]] *[[ಹನೂರು]] *[[ಯಳಂದೂರು]] {{colend}} | bgcolor=#D0F0C0|1,020,791 | bgcolor=#D0F0C0|{{convert|5101|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#D0F0C0|{{convert|181|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#D0F0C0|[[File: Karnataka Chamarajanagar locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#FFA6C9|CB | bgcolor=#FFA6C9|[[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]] | bgcolor=#FFA6C9|[[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]] | bgcolor=#FFA6C9|10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007<ref name="HanBokKar"/> | bgcolor=#FFA6C9| {{colbegin}} *[[ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ]] *[[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]] *[[ಚಿಂತಾಮಣಿ]] *[[ಗೌರಿಬಿದನೂರು]] *[[ಗುಡಿಬಂಡೆ]] *[[ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ]] *[[ಚೇಳೂರು]] {{colend}} | bgcolor=#FFA6C9|1,255,104 | bgcolor=#FFA6C9|{{convert|4524|sqkm|sqmi|abbr=on}}<ref name="chikbpur">{{cite web|title=District Profile&nbsp;— Area and population |url=http://www.chikballapur.nic.in/district_areapopulation-1.html |accessdate=18 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101125225440/http://www.chikballapur.nic.in/district_areapopulation-1.html |archivedate=25 November 2010 }}</ref> | bgcolor=#FFA6C9|{{convert|296|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FFA6C9|[[File: Karnataka Chikballapur locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#D0F0C0|CK | bgcolor=#D0F0C0|[[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]] | bgcolor=#D0F0C0|[[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]] | bgcolor=#D0F0C0|1 ನವೆಂಬರ್ 1956 | bgcolor=#D0F0C0| {{colbegin}} *[[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]] *[[ಕಡೂರು]] *[[ಕೊಪ್ಪ]] *[[ಮೂಡಿಗೆರೆ]] *[[ನರಸಿಂಹರಾಜಪುರ]] *[[ಶೃಂಗೇರಿ]] *[[ಅಜ್ಜಂಪುರ]] *[[ತರೀಕೆರೆ]] {{colend}} | bgcolor=#D0F0C0|1,137,961 | bgcolor=#D0F0C0|{{convert|7201|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#D0F0C0|{{convert|158|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#D0F0C0|[[File: Karnataka Chikmagalur locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#FFA6C9|CT | bgcolor=#FFA6C9|[[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] | bgcolor=#FFA6C9|[[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] | bgcolor=#FFA6C9|1 ನವೆಂಬರ್ 1956 | bgcolor=#FFA6C9| {{colbegin}} *[[ಚಳ್ಳಕೆರೆ]] *[[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] *[[ಹಿರಿಯೂರು]] *[[ಹೊಳಲ್ಕೆರೆ]] *[[ಹೊಸದುರ್ಗ]] *[[ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು]] {{colend}} | bgcolor=#FFA6C9|1,659,456 | bgcolor=#FFA6C9|{{convert|8440|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FFA6C9|{{convert|197|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FFA6C9|[[File: Karnataka Chitradurga locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#D0F0C0|DK | bgcolor=#D0F0C0|[[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ|ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ (ಮಂಗಳೂರು)]] | bgcolor=#D0F0C0|[[ಮಂಗಳೂರು]] | bgcolor=#D0F0C0|1 ನವೆಂಬರ್ 1956 | bgcolor=#D0F0C0| {{colbegin}} *[[ಬಂಟ್ವಾಳ]] *[[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] *[[ಮಂಗಳೂರು]] *[[ಮೂಡುಬಿದಿರೆ]] *[[ಕಡಬ ತಾಲೂಕು|ಕಡಬ]] *[[ಪುತ್ತೂರು]] *[[ಸುಳ್ಯ]] {{colend}} | bgcolor=#D0F0C0|2,089,649 | bgcolor=#D0F0C0|{{convert|4560|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#D0F0C0|{{convert|430|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#D0F0C0|[[File:Karnataka DK locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#FFA6C9|DA | bgcolor=#FFA6C9|[[ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆ|ದಾವಣಗೆರೆ]] | bgcolor=#FFA6C9|[[ದಾವಣಗೆರೆ]] | bgcolor=#FFA6C9|15 ಆಗಸ್ಟ್ 1997<ref name="HanBokKar"/> | bgcolor=#FFA6C9| {{colbegin}} *[[ಚನ್ನಗಿರಿ]] *[[ದಾವಣಗೆರೆ]] *[[ಹರಿಹರ (ಊರು)|ಹರಿಹರ]] *[[ಹೊನ್ನಾಳಿ]] *[[ಜಗಳೂರು]] *[[ನ್ಯಾಮತಿ]] {{colend}} | bgcolor=#FFA6C9|1,945,497 | bgcolor=#FFA6C9|{{convert|5924|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FFA6C9|{{convert|328|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FFA6C9|[[File: Karnataka Davanagere locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#FBE7B2|DH | bgcolor=#FBE7B2|[[ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ|ಧಾರವಾಡ]] | bgcolor=#FBE7B2|[[ಧಾರವಾಡ]] | bgcolor=#FBE7B2|1 ನವೆಂಬರ್ 1956 | bgcolor=#FBE7B2| {{colbegin}} *[[ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ]] *[[ಅಳ್ನಾವರ]] *[[ಧಾರವಾಡ]] *[[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]] *[[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]] [[ನಗರ]] *[[ಕಲಘಟಗಿ]] *[[ಕುಂದಗೋಳ]] *[[ನವಲಗುಂದ]] {{colend}} | bgcolor=#FBE7B2|1,847,023 | bgcolor=#FBE7B2|{{convert|4260|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FBE7B2|{{convert|434|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FBE7B2|[[File:Dharwad in Karnataka (India).svg|75px]] |- | bgcolor=#FBE7B2|GA | bgcolor=#FBE7B2|[[ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆ|ಗದಗ]] | bgcolor=#FBE7B2|[[ಗದಗ]] | bgcolor=#FBE7B2|24 ಆಗಸ್ಟ್ 1997<ref name="HanBokKar"/> | bgcolor=#FBE7B2| {{colbegin}} *[[ಗದಗ-ಬೆಟಗೇರಿ]] *[[ಮುಂಡರಗಿ]] *[[ನರಗುಂದ]] *[[ಗಜೇಂದ್ರಗಡ]] *[[ಲಕ್ಷ್ಮೇಶ್ವರ]] *[[ರೋಣ]] *[[ಶಿರಹಟ್ಟಿ]] {{colend}} | bgcolor=#FBE7B2|1,064,570 | bgcolor=#FBE7B2|{{convert|4656|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FBE7B2|{{convert|229|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FBE7B2|[[File:Karnataka Gadag locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#F0F8FF|GU | bgcolor=#F0F8FF|[[ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಲಬುರ್ಗಿ]] | bgcolor=#F0F8FF|[[ಕಲಬುರ್ಗಿ]] | bgcolor=#F0F8FF|1 ನವೆಂಬರ್ 1956 | bgcolor=#F0F8FF| {{colbegin}} *[[ಅಫಜಲ್ಪುರ]] *[[ಆಳಂದ]] *[[ಚಿಂಚೋಳಿ]] *[[ಚಿತ್ತಾಪುರ]] *[[ಕಲಬುರ್ಗಿ]] *ಕಮಲಾಪುರ *ಕಾಳಗಿ *[[ಜೇವರ್ಗಿ]] *[[ಸೇಡಂ]] *ಶಹಾಬಾದ್ *ಯಡ್ರಾವಿ {{colend}} | bgcolor=#F0F8FF|2,566,326 | bgcolor=#F0F8FF|{{convert|10951|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#F0F8FF|{{convert|234|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#F0F8FF|[[File: Karnataka Gulbarga locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#D0F0C0|HS | bgcolor=#D0F0C0|[[ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ|ಹಾಸನ]] | bgcolor=#D0F0C0|[[ಹಾಸನ]] | bgcolor=#D0F0C0|1 ನವೆಂಬರ್ 1956 | bgcolor=#D0F0C0| {{colbegin}} *[[ಆಲೂರು]] *[[ಅರಕಲಗೂಡು]] *[[ಅರಸೀಕೆರೆ]] *[[ಬೇಲೂರು]] *[[ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣ]] *[[ಹಾಸನ]] *[[ಹೊಳೆನರಸೀಪುರ]] *[[ಸಕಲೇಶಪುರ]] {{colend}} | bgcolor=#D0F0C0|1,776,421 | bgcolor=#D0F0C0|{{convert|6814|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#D0F0C0|{{convert|261|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#D0F0C0|[[File: Karnataka Hassan locator.svg|75px]] |- | bgcolor=#FBE7B2|HV | bgcolor=#FBE7B2|[[ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಹಾವೇರಿ]] | bgcolor=#FBE7B2|[[ಹಾವೇರಿ]] | bgcolor=#FBE7B2|24 ಆಗಸ್ಟ್ 1997<ref name="HanBokKar"/> | bgcolor=#FBE7B2| {{colbegin}} *[[ಬ್ಯಾಡಗಿ]] *[[ಹಾನಗಲ್]] *[[ಹಾವೇರಿ]] *ಹಿರೇಕೆರೂರ *[[ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರು]] *ರಟ್ಟೀಹಳ್ಳಿ *[[ಸವಣೂರು]] *[[ಶಿಗ್ಗಾಂವ]] {{colend}} | bgcolor=#FBE7B2|1,597,668 | bgcolor=#FBE7B2|{{convert|4823|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FBE7B2|{{convert|331|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FBE7B2|[[File: Karnataka Haveri locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#D0F0C0|KD | bgcolor=#D0F0C0|[[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಡಗು (ಮಡಿಕೇರಿ)]] | bgcolor=#D0F0C0|[[ಮಡಿಕೇರಿ]] | bgcolor=#D0F0C0|1 ನವೆಂಬರ್ 1956 | bgcolor=#D0F0C0| {{colbegin}} *[[ಮಡಿಕೇರಿ]] *[[ಸೋಮವಾರಪೇಟೆ]] *[[ವಿರಾಜಪೇಟೆ]] {{colend}} | bgcolor=#D0F0C0|554,519 | bgcolor=#D0F0C0|{{convert|4102|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#D0F0C0|{{convert|135|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#D0F0C0|[[File: Karnataka Kodagu locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#FFA6C9|KL | bgcolor=#FFA6C9|[[ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಲಾರ]] | bgcolor=#FFA6C9|[[ಕೋಲಾರ]] | bgcolor=#FFA6C9|1 ನವೆಂಬರ್ 1956 | bgcolor=#FFA6C9| {{colbegin}} *[[ಬಂಗಾರಪೇಟೆ]] *[[ಕೋಲಾರ]] *[[ಕೆ.ಜಿ.ಎಫ್]] *[[ಮಾಲೂರು]] *[[ಮುಳಬಾಗಿಲು]] *[[ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ]] {{colend}} | bgcolor=#FFA6C9|1,536,401 | bgcolor=#FFA6C9|{{convert|3969|sqkm|sqmi|abbr=on}}<ref name="kolar">{{cite web|title=Kolar district at a glance |url=http://kolar.nic.in/kolar_statistics.pdf |accessdate=18 November 2010 |format=pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110312084801/http://kolar.nic.in/kolar_statistics.pdf |archivedate=12 March 2011 }}</ref> | bgcolor=#FFA6C9|{{convert|386|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FFA6C9|[[File: Karnataka Kolar locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#F0F8FF|KP | bgcolor=#F0F8FF|[[ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಪ್ಪಳ]] | bgcolor=#F0F8FF|[[ಕೊಪ್ಪಳ]] | bgcolor=#F0F8FF|24 ಆಗಸ್ಟ್ 1997<ref name="HanBokKar"/> | bgcolor=#F0F8FF| {{colbegin}} *[[ಗಂಗಾವತಿ]] *[[ಕನಕಗಿರಿ]] *[[ಕೂಕನೂರ|ಕುಕನೂರು]] *[[ಕಾರಟಗಿ]] *[[ಕೊಪ್ಪಳ]] *[[ಕುಷ್ಟಗಿ]] *[[ಯಲಬುರ್ಗಾ]] {{colend}} | bgcolor=#F0F8FF|1,389,920 | bgcolor=#F0F8FF|{{convert|7189|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#F0F8FF|{{convert|250|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#F0F8FF|[[File:Karnataka Koppal locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#D0F0C0|MA | bgcolor=#D0F0C0|[[ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಂಡ್ಯ]] | bgcolor=#D0F0C0|[[ಮಂಡ್ಯ]] | bgcolor=#D0F0C0|1 ನವೆಂಬರ್ 1956 <br><small>(29 ಆಗಸ್ಟ್ 1939)</small><ref>ವಿಶೇಷ ಮಾಹಿತಿ: ಈ ತಾರೀಕು ಜಿಲ್ಲೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ದಿನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 1956ರ ನವೆಂಬರ್ 1ರ ಮುಂಚೆಯೇ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು</ref><ref>{{cite web|title=Formation of Mandya district|url=http://www.mandya.nic.in/scmallaiah.htm|accessdate=18 November 2010|archive-date=2 ಆಗಸ್ಟ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100802203543/http://www.mandya.nic.in/scmallaiah.htm|url-status=dead}}</ref> | bgcolor=#D0F0C0| {{colbegin}} *[[ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ]] *[[ಮದ್ದೂರು]] *[[ಮಳವಳ್ಳಿ]] *[[ಮಂಡ್ಯ]] *[[ನಾಗಮಂಗಲ]] *[[ಪಾಂಡವಪುರ]] *[[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]] {{colend}} | bgcolor=#D0F0C0|1,805,769 | bgcolor=#D0F0C0|{{convert|4961|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#D0F0C0|{{convert|364|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#D0F0C0|[[File: Karnataka Mandya locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#D0F0C0|MY | bgcolor=#D0F0C0|[[ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಮೈಸೂರು]] | bgcolor=#D0F0C0|[[ಮೈಸೂರು]] | bgcolor=#D0F0C0|1 ನವೆಂಬರ್ 1956 | bgcolor=#D0F0C0| {{colbegin}} *[[ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ]] *[[ಹುಣಸೂರು]] *[[ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ]] *[[ಮೈಸೂರು]] *[[ನಂಜನಗೂಡು]] *[[ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ]] *[[ಸರಗೂರು]] *[[ಟಿ.ನರಸೀಪುರ]] {{colend}} | bgcolor=#D0F0C0|3,001,127 | bgcolor=#D0F0C0|{{convert|6854|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#D0F0C0|{{convert|476|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#D0F0C0|[[File: Karnataka Mysore locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#F0F8FF|RA | bgcolor=#F0F8FF|[[ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ರಾಯಚೂರು]] | bgcolor=#F0F8FF|[[ರಾಯಚೂರು]] | bgcolor=#F0F8FF|1 ನವೆಂಬರ್ 1956 | bgcolor=#F0F8FF| {{colbegin}} *[[ದೇವದುರ್ಗ]] *[[ಲಿಂಗಸೂಗೂರು]] *[[ಮಾನ್ವಿ]] *[[ಮಸ್ಕಿ]] *[[ರಾಯಚೂರು]] *[[ಸಿಂಧನೂರು]] *ಸಿರವಾರ {{colend}} | bgcolor=#F0F8FF|1,928,812 | bgcolor=#F0F8FF|{{convert|6827|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#F0F8FF|{{convert|228|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#F0F8FF|[[File: Karnataka Raichur locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#FFA6C9|SH | bgcolor=#FFA6C9|[[ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ|ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] | bgcolor=#FFA6C9|[[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] | bgcolor=#FFA6C9|1 ನವೆಂಬರ್ 1956 | bgcolor=#FFA6C9| {{colbegin}} *[[ಭದ್ರಾವತಿ]] *[[ಹೊಸನಗರ]] *[[ಸಾಗರ]] *[[ಶಿಕಾರಿಪುರ]] *[[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] *[[ಸೊರಬ]] *[[ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ]] {{colend}} | bgcolor=#FFA6C9|1,752,753 | bgcolor=#FFA6C9|{{convert|8477|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FFA6C9|{{convert|207|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FFA6C9|[[File: Karnataka Shimoga locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#FFA6C9|TU | bgcolor=#FFA6C9|[[ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ತುಮಕೂರು]] | bgcolor=#FFA6C9|[[ತುಮಕೂರು]] | bgcolor=#FFA6C9|1 ನವೆಂಬರ್ 1956 | bgcolor=#FFA6C9| {{colbegin}} *[[ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ]] *[[ಗುಬ್ಬಿ]] *ಹುಳಿಯಾರು *[[ಕೊರಟಗೆರೆ]] *[[ಕುಣಿಗಲ್]] *[[ಮಧುಗಿರಿ]] *[[ಪಾವಗಡ]] *[[ಶಿರಾ]] *[[ತಿಪಟೂರು]] *[[ತುಮಕೂರು]] *[[ತುರುವೇಕೆರೆ]] {{colend}} | bgcolor=#FFA6C9|2,678,980 | bgcolor=#FFA6C9|{{convert|10597|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FFA6C9|{{convert|253|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FFA6C9|[[File: Karnataka Tumkur locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#D0F0C0|UD | bgcolor=#D0F0C0|[[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]] | bgcolor=#D0F0C0|[[ಉಡುಪಿ]] | bgcolor=#D0F0C0|25 ಆಗಸ್ಟ್ 1997<ref name="HanBokKar"/> | bgcolor=#D0F0C0| {{colbegin}} *[[ಉಡುಪಿ]] *[[ಬ್ರಹ್ಮಾವರ]] *[[ಕಾರ್ಕಳ]] *[[ಕಾಪು]] *[[ಕುಂದಾಪುರ]] *[[ಹೆಬ್ರಿ]] *[[ಬೈಂದೂರು]] {{colend}} | bgcolor=#D0F0C0|1,177,361 | bgcolor=#D0F0C0|{{convert|3880|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#D0F0C0|{{convert|329|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#D0F0C0|[[File: Karnataka Udupi locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#FBE7B2|UK | bgcolor=#FBE7B2|[[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ (ಕಾರವಾರ)]] | bgcolor=#FBE7B2|[[ಕಾರವಾರ]] | bgcolor=#FBE7B2|1 ನವೆಂಬರ್ 1956 | bgcolor=#FBE7B2| {{colbegin}} *[[ಅಂಕೋಲಾ]] *[[ಭಟ್ಕಳ]] *[[ದಾಂಡೇಲಿ]] *[[ಹಳಿಯಾಳ]] *[[ಹೊನ್ನಾವರ]] *[[ಜೋಯ್ಡಾ]] *[[ಕಾರವಾರ]] *[[ಕುಮಟಾ]] *[[ಮುಂಡಗೋಡು]] *[[ಸಿದ್ಧಾಪುರ]] *[[ಸಿರ್ಸಿ]] *[[ಯಲ್ಲಾಪುರ]] {{colend}} | bgcolor=#FBE7B2|1,437,169 | bgcolor=#FBE7B2|{{convert|10291|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FBE7B2|{{convert|140|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#FBE7B2|[[File:Karnataka UK locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#F0F8FF|VN | bgcolor=#F0F8FF|[[ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಿಜಯನಗರ (ಹೊಸಪೇಟೆ)]] | bgcolor=#F0F8FF|[[ಹೊಸಪೇಟೆ]] | bgcolor=#F0F8FF|18 ನವೆಂಬರ್ 2020 | bgcolor=#F0F8FF| {{colbegin}} *[[ಹಗರಿಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ]] *[[ಹರಪನಹಳ್ಳಿ]] *[[ಹೂವಿನ ಹಡಗಲಿ]] *[[ಹೊಸಪೇಟೆ]] *[[ಕೊಟ್ಟೂರು]] *[[ಕೂಡ್ಲಿಗಿ]] {{colend}} | bgcolor=#F0F8FF|1,353,628 | bgcolor=#F0F8FF|{{convert|5644|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#F0F8FF| | bgcolor=#F0F8FF|[[File:Karnataka Vijayanagara locator map.svg|75px]] |- | bgcolor=#F0F8FF|YG | bgcolor=#F0F8FF|[[ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಯಾದಗಿರಿ]] | bgcolor=#F0F8FF|[[ಯಾದಗಿರಿ]] | bgcolor=#F0F8FF|30 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009<ref name="newdistrict"/> | bgcolor=#F0F8FF| {{colbegin}} *ಗುರುಮಿಟಕಲ್ *[[ಹುಣಸಗಿ]] *[[ಶಹಾಪುರ]] *[[ಶೋರಾಪುರ]] *[[ವಡಗೇರಾ]] *[[ಯಾದಗಿರಿ]] {{colend}} | bgcolor=#F0F8FF|1,174,271 | bgcolor=#F0F8FF|{{convert|5273|sqkm|sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#F0F8FF|{{convert|223|/sqkm|/sqmi|abbr=on}} | bgcolor=#F0F8FF|[[File: Karnataka Yadgir locator map.svg|75px]] |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{commons category|Districts of Karnataka}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] mm7s0a4te8llfjvrk2ruxqf7wxhwuxd 0 17398 1383478 1357434 2026-08-19T11:59:02Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383478 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Geological time spiral.png|right|250px|thumb |ಭೂರಚನಶಾಸ್ತ್ರದ ಯುಗಗಳ ಒಂದು ಚಿತ್ರಣ]] [[ಭೂಮಿ]]ಯ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಕಾಲವನ್ನು [[ಭೂರಚನಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಭಾಗಗಳೇ '''ಭೂರಚನಶಾಸ್ತ್ರದ ಯುಗಗಳು'''. ಭೂರಚನಶಾಸ್ತ್ರದ<ref group=ಟಿಪ್ಪಣಿ>English Wikipedia [https://en.wikipedia.org/wiki/Geologic_time_scale “Geologic time scale”]ನ ಸಂಗ್ರಹಾನುವಾದ access date 2016-08-08. ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಅಲ್ಲಿಯವೇ.</ref> ಯುಗಗಳನ್ನು ಮಹಾಕಲ್ಪ (ಸೂಪರ್‌ಇಯಾನ್), ಕಲ್ಪ (ಇಯಾನ್), ಯುಗ (ಎರಾ), ಅವಧಿ (ಪೀರಿಯಡ್), ಶಕ (ಎಪೋಕ್) ಮತ್ತು ಕಾಲ (ಏಜ್) ಎಂದು ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಹುಟ್ಟನ್ನು ವಿಕರಣಪಟುತ್ವ ಪದ್ಧತಿಯ (ರೇಡಿಯೋಆಕ್ಟಿವ್ ಮೆಥಡ್) ಪ್ರಕಾರ ೪,೫೪ ಶತಕೋಟಿ ವರುಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲಮಾನಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭೂಗೋಳಿಕ ಅಥವಾ ಅಂದು ಬದುಕಿದ್ದ ಜೀವಿಗಳ ಘಟನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಅಳಿಯುವಿಕೆ (ಜೀವಿಗಳ) ಒಂದು ಘಟನೆಯಾಗಿ ಕ್ರೆಟೇಶಿಯಸ್ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಯೊಜೀನ್ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯಾಗಿ ಕ್ರೆಟೇಶಿಯಸ್-ಪಾಲಿಯೊಜೀನ್ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಅಳಿಯುವಿಕೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗುತ್ತದೆ. [[File: Geologic_Clock_with_events_and_periods.svg|thumb| ಈ ಗಡಿಯಾರವು ಭೂಗೋಳ ಕಾಲಮಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭೂಇತಿಹಾಸದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಹಡಿಯೇನ್ ಕಲ್ಪವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಗಳ ಪಳಿಯುಳೆಕೆಗಳು ಇಲ್ಲದ ಕಾಲಮಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೇಲಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ಈಗ ೪.೦ ಶತಕೋಟಿ ವರುಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>"International Stratigraphic Chart". International Commission on Stratigraphy. Archived from the original on 30 May 2014.</ref> ಇತರ ಉಪವಿಭಾಗಗಳು ಜೀವದ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆರ್ಕಿಯನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಟೆರೊಜೋಯಿಕ್ ಎರಡೂ ಕಲ್ಪಗಳೇ. ಪಾಲಿಯೊಜೋಯಿಕ್, ಮೀಸೊಜೋಯಿಕ್ ಮತ್ತು ಸೆನೊಜೋಯಿಕ್‌ಗಳು ಯುಗಗಳು ಪನೆರೊಜೋಯಿಕ್ ಕಲ್ಪದ ಭಾಗ. ಮೂರು ದಶಲಕ್ಷ ವರುಷಗಳ ಕ್ವಾರ್ಟೆನರಿ ಅವಧಿ, ಮಾನವ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದ ಜೀವಿಗಳ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಇದು ಈ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಲ್ಲ.]] ==ಹೆಸರಿಸುವಿಕೆ== ಇಲ್ಲಿಯ ಕಲ್ಪದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಲ್ಲಿನ ಯಾ ಶಿಲೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇಯೊನೊಥೆಮ್- ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಶಿಲಾ ಪದರ ಮತ್ತು ವಿಭಜನೆಯ ಇತರ ಹೆಸರುಗಳಿಗೂ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಎರಾಥೆಮ್-ಯುಗದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಶಿಲಾ ಪದರ. ಸಿಸ್ಟಮ್- ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಶಿಲಾ ಪದರ. ಸೀರೀಸ್- ಶಕದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಶಿಲಾ ಪದರ. ಸ್ಟೇಜ್- ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಶಿಲಾ ಪದರ. ಭೂಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಲವನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ಬಳಸುವ "ಆರಂಭಿಕ", "ಮಧ್ಯದ" ಮತ್ತು "ನಂತರದ" ಪದಗಳು ಸಂಬಂಧಿತ ಶಿಲಾ ಪದರಗಳು "ಕೆಳ","ನಡುವಿನ" ಮತ್ತು "ಮೇಲಿನ" ಪದರಗಳು ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ಭೂಗೋಳಿಕ ಕಾಲಮಾನದ ಹೆಸರುಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಕೆಳ ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯನ್‌ ಕಾಲಮಾನವನ್ನು ವಾಕೊಬನ್ ಸೀರಿಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಕಂಡುಬಂದ ಟ್ರೈಲೊಬೈಟ್‌ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಉಪವಿಭಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಏಕರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವಂತೆ ''ಇಂಟರ್ನಾಶನಲ್ ಕಮಿಶನ್ ಆನ್ ಸ್ಟ್ರಾಟಿಗ್ರಫಿ'' ಇದನ್ನು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿತು.<ref> [http://www.stratigraphy.org/bak/status.htm#_2.__PURPOSE_AND_OBJECTIVES “Statutes of the International Commission on Stratigraphy”], retrieved 26 November 2009 </ref> ==ಹೆಸರಿಸುವಿಕೆ ಇತಿಹಾಸ== ===ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ=== ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್‌ನ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಪ್ಪೆಚಿಪ್ಪುಗಳು (ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ಚಿಪ್ಪು) ಸಮುದ್ರ ದಡದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಕಪ್ಪೆಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿರುವದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಪಳಿಯುಳಿಕೆಗಳು ಒಮ್ಮೆ ಬದುಕಿದ ಜೀವಿಗಳಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ. ಲಿಯನಾರ್ಡೊ ಡಾ ವಿನ್ಸಿ ಈ ವಿವರಣೆ ಸರಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದ. <ref>[http://www.wmnh.com/wmas0002.htm “Correlating Earth's History”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213171156/http://wmnh.com/wmas0002.htm |date=2019-02-13 }}, Paul R. Janke access date 2016-08-08</ref> ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪರ್ಶಿಯಾದ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅವಿಸೆನ್ನ (ಇಬ್ನಾ ಸಿನಾ) ಮತ್ತು ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದ ಡೊಮಿನಿಕಾದ ಬಿಶಪ್ ಆಲ್ಬರ್ಟಸ್ ಮ್ಯಾಗ್ನಸ್ (ಸಕ್ಸೋನಿ ಆಲ್ಬರ್ಟ್) ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಶಿಲೆಯಾಗಿಸುವ ದ್ರವವಾಗಿ ಹಿಗ್ಗಿಸಿದರು.<ref> Rudwick, M. J. S. (1985). The Meaning of Fossils: Episodes in the History of Palaeontology. University of Chicago Press. p. 24. ISBN 0-226-73103-0. </ref> ಭೂಗೋಳದ ಕಾಲಮಾನ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ನಿಯಮ ಮೇಲಿನಪದರದ ನಿಯಮವನ್ನು ಅವಿಸೆನ್ನ ಮೊದಲು ತನ್ನ ೧೦೨೭ರ ಪುಸ್ತಕ ''ಕಿತಾಬ್ ಅಲ್ ಶಿಫಾ''ದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ.<ref> Fischer, Alfred G.; Garrison, Robert E. (2009). "The role of the Mediterranean region in the development of sedimentary geology: A historical overview". Sedimentology. 56: 3. Bibcode:2009Sedim..56....3F. doi:10.1111/j.1365-3091.2008.01009.x. </ref><ref> Quoted in [http://www.muslimheritage.com/uploads/ibnsina.pdf "The contribution of Ibn Sina (Avicenna) to the development of the Earth Sciences"], among other sources </ref> ===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನಿಯಮಗಳ ರೂಪಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ=== ಭೌಗೋಳಿಕ ಕಾಲಮಾನದ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹದಿನೇಳನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿಕೊಲಸ್ ಸ್ಟೆನೊ ರೂಪಿಸಿದ. ಕಲ್ಲಿನ ಪದರಗಳು ಒಂದರ ನಂತರ ಒಂದು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ರೂಪಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತೀ ಪದರವೂ ಕಾಲದ ಒಂದು "ಹೋಳನ್ನು" ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಟೆನೊ ವಾದಿಸಿದ. ಅವನು ಮೇಲಿನಪದರ ನಿಯಮ ರೂಪಿಸಿದ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪದರದಲ್ಲಿನ ಕೆಳಗಿನ ಪದರವು ಬಹುಶ ಮೇಲಿನ ಪದರಕ್ಕಿಂತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುಂಚಿನದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಟೆನೊನ ನಿಯಮಗಳು ಸರಳವಾಗಿದ್ಯಾಗ್ಯೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವುದು ಅಷ್ಟೇನೂ ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದ ಕಲ್ಲಿನ ಬಗೆಗೆ ಅವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವುದು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲಕಾಲದ ನಂತರ ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಕೆಳಗಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು. #ಕಲ್ಲಿನ ಪದರಗಳು ಸಂಚಯವಾದ ನಂತರ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸವೆಯ ಬಹುದು, ಆಕಾರ ಕೆಡಬಹುದು, ಒರೆಯಾಗ ಬಹುದು ಮತ್ತು ತಿರುವುಮುರುವು ಆಗಬಹುದು ಸಹ. #ಒಂದೇ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಪದರಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು #ಯಾವುದೇ ಪ್ರದೇಶದ ಪದರವು ಭೂಮಿಯ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗ ಮಾತ್ರ. ಚಿಂತನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಯು ಜೇಮ್ಸ್ ಹಟ್ಟನ್ ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಬಂದಿತು. ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಬಂಧ ''ಥಿಯರಿ ಆಫ್ ಅರ್ಥ''ನ್ನು ೧೭೮೫ರ ಮಾರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಮುಂದೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ. “೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಹಟ್ಟನ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದ ಚಿಂತನೆಯು ಆಧುನಿಕ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಬುನಾದಿಗಳಾದವು”.<ref> John McPhee, Basin and Range, New York:Farrar, Straus and Giroux, 1981, pp. 95–100.</ref> ಭೂಮಿಯ ಒಳ ಆವಾರಣವು ಬಿಸಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಬಿಸುಪೇ ಹೊಸ ಕಲ್ಲುಗಳಾಗಿಸುವ ಇಂಜಿನ್. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ನೀರು ಸವೆಯಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪದರಗಳಾಗಿ ಸಂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಗಸಿಯನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಒಳಗಿನ ಬಿಸುಪು ಕಲ್ಲಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಮೇಲೆದ್ದು ಭೂಮಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುಂದು ಅವನ ಚಿಂತನಾ ಸರಣಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರವಾಹ ಆಧಾರಿತ ಚಿಂತನೆಯಾದ “ನೆಪ್ಚೂನಿಸ್ಟ್”ನಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಇದನ್ನು “ಪ್ಲುಟೋನಿಸ್ಟ್” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ===ಭೂಗೋಳದ ಕಾಲಮಾನಗಳು ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು=== ಮೊದಲನೆಯ ಭೂಗೋಳದ ಕಾಲಮಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಯತ್ನ ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಇಂತಹ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವಿ ಪ್ರಯತ್ನವು ಭೂಮಿಯ ಗಡಸು ಹೊರಮೈ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಪ್ರೈಮರಿ, ಸೆಂಕಡರಿ, ಟರ್ಶಿಯರಿ ಮತ್ತು ಕ್ವಾರ್ಟೆನರಿ ಎಂದು ನಾಲ್ಕು ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು (ಇದರ ಪ್ರವರ್ತಕರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವರು ಅಬ್ರಾಹಾಂ ವೆರ್ನರ್). ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತೀ ನಮೂನೆಯ ಕಲ್ಲೂ ಭೂಮಿಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರೂಪಗೊಂಡಿದ್ದು. ಹೀಗಾಗಿ “ಟರ್ಶಿಯರಿ ಅವಧಿ” ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ “ಟರ್ಶಿಯರಿ ಕಲ್ಲು” ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಭೂಗೋಳಿಕ ಕಾಲಮಾನದ ಹೆಸರಾಗಿ “ಟರ್ಶಿಯರಿ” (ಈಗ ಪಾಲಿಯೊಜೀನ್ ಮತ್ತು ನಿಯೊಜೀನ್) ಇಪ್ಪತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಇಂದೂ ಸದ್ಯದ ಅವಧಿಗೆ ಕ್ವಾರ್ಟೆನರಿ ಎಂದು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಪದರವನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಪಳಿಯುಳಿಕೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ವಿಲಿಯಂ ಸ್ಮಿಥ್, ಜಾರ್ಜಸ್ ಕುವಿಯರ್, ಜೀನ್ ಡಿಒಮಲಿಯಸ್ ಡಿಹಲಾಯ್ ಮತ್ತು ಆಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರೆ ಬ್ರೊಗ್ನಿಯಾರ್ಟ್ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಇದು ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಖಚಿತವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಇದು ಪದರಗಳನ್ನು ದೇಶಗಳ ಗಡಿಯಾಚೆ (ಖಂಡಗಳಾಚೆಯೂ ಸಹ) ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಪಳಿಯುಳಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಇವು ಒಂದೇ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು. ೧೮೨೦ ಮತ್ತು ೧೮೫೦ರ ನಡುವಿನ ಯುರೋಪಿನ ಪದರ ಮತ್ತು ಪಳಿಯುಳಿಕೆಗಳ ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನವು ಇಂದು ಬಳಸುವ ಭೂಗೋಳಿಕ ಕಾಲಮಾನಗಳ ಅನುಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು. ===ಕಾಲಮಾನ ನಿಗಧಿ=== ವಿಲಿಯಂ ಸ್ಮಿತ್ ಮತ್ತು ಸರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಲೆಲೆ ಕಲ್ಲಿನ ಪದರಗಳು ಅನುಕ್ರಮ ಘಟನೆಗಳೆಂತಲೂ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಾಲಮಾನವನ್ನು ನಿರ್ದಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಊಹೆಯಾಗ ಬಲ್ಲದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಲವು ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಪ್ರಗ್ಜೀವಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಭಿನ್ನ ಪದರಗಳು ಮತ್ತು ಪಳಿಯುಳಿಕೆಗಳ ಸಾಕ್ಷೇಪಿಕ ಸ್ಥಾನದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಅಂದಾಜಿಸಿದ ಹಲವು ರೀತಿಯ ಹವೆಗೆ ಒಡ್ಡುವಿಕೆ, ಸವಕಳಿ, ಮೆಕ್ಕಲು ಪೇರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಾಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭೂಗೋಳದ ಕಾಲಮಾನದ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು. ಸೃಷ್ಟಿವಾದಿಗಳ ಬೈಬಲ್ ಆಧಾರಿತ ಭೂಮಿಯ ಆಯುಶ್ಯದ ಅಂದಾಜು ೬ ರಿಂದ ೭ ಸಾವಿರಗಳ ವರೆಗೆ ಇದ್ದರೆ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅಂದಾಜು ಕೆಲವು ದಶಲಕ್ಷ ವರುಷಗಳ ಮೇರೆಗೆ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ೧೮೯೬ರಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವ (ರೇಡಿಯೊಆಕ್ಟಿವಿಟಿ) ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇಪ್ಪನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲನೆಯ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವ ಕಾಲಗಣನಾ ಪದ್ಧತಿಯು ಚಾಲ್ತಿ ಬರುವವರೆಗೆ (ಇದನ್ನು ಬಳಸುವಲ್ಲಿ ಆರ್ಥರ್ ಹೋಮ್ಸ್‌ನಂತಹ ಭೂಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು) ಇವು ಅಷ್ಟೇನೂ ನಿಖರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೊದಲ ಖಚಿತ ಕಾಲಮಾನದ ಭೂಗೋಳಿಕ ಕಾಲಮಾನವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಭೂಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಆರ್ಥರ್ ಹೋಮ್ಸ್ ೧೯೧೩ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>[http://www.enchantedlearning.com/subjects/Geologictime.html “Geologic Time Scale”] access date 2016-08-08</ref> ಅವರ ''ಏಜೆ ಆಫ್ ಅರ್ಥ್''ನಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಕನಿಷ್ಟ ೧.೬ ಶತಕೋಟಿ ವರುಷ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದರು.<ref>[http://www.bris.ac.uk/news/2007/5609.html “How the discovery of geologic time changed our view of the world”], Bristol University</ref> ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ''ಗ್ಲೋಬಲ್ ಕಮಿಶನ್ ಆನ್ ಸ್ಟ್ರಾಟಿಗ್ರಫಿ'' (ಈಗ ''ಇಂಟರ್ನಾಶನಲ್ ಕಮಿಶನ್ ಆನ್ ಸ್ಟ್ರಾಟಿಗ್ರಫಿ'' ಅಥವಾ ಐಸಿಎಸ್) ಭೂಗೋಳಿಕ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳ ಹಂತದ ಬಗೆಗಿನ ಜಾಗತಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರತವಾಯಿತು. ಇದು ಜಿಎಸ್ಎಸ್‌ಪಿ (''ಗ್ಲೋಬಲ್ ಬೌಂಡರಿ ಸ್ಟ್ರಾಟೊಟೈಪ್ ಸೆಕ್ಶನ್ ಅಂಡ್ ಪಾಯಿಂಟ್'') ಯಾವುದೇ ಹಂತದ ಭೂಗೋಳಿಕ ಕಾಲಮಾನದ ಗಡಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪುವಂತೆ ಗುರುತಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯು ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref>[http://www.stratigraphy.org/ ”Official website Archived”] 20 September 2005 at the Wayback Machine</ref> == ಯುಗಗಳು == {{ಭೂರಚನಶಾಸ್ತ್ರದ ಯುಗಗಳು}} ==ಭೂಗೋಳಿಕ ಕಾಲಮಾನದ ಕೋಷ್ಟಕ== ಈ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಭೂಗೋಳಿಕ ಕಾಲಮಾನದ ಆಯಾ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳ ಸಾರಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕಾಲಮಾನಕ್ಕೆ ಐಸಿಎಸ್ ನಿರ್ದರಿತ ಕಾಲಮಾನ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಕೋಷ್ಟಕದ ಮೇಲೆ ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಹೋದಂತೆ ನಂತರದ ಕಾಲಮಾನಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. {| class="wikitable collapsible" style="clear:both;margin:0; font-size:95%" |- ! ಕಲ್ಪ (ಇಯಾನ್)<ref group=ಟಿಪ್ಪಣಿ>ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾಕಲ್ಪ (ಸೂಪರ್‌ಇಯಾನನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದೆ)</ref> ! ಯುಗ (ಎರಾ) ! ಅವಧಿ (ಪೀರಿಯಡ್)<ref name="faunal-stages">Paleontologists often refer to faunal stages rather than geologic (geological) periods. The stage nomenclature is quite complex. For a time-ordered list of faunal stages, see {{cite web|url=http://flatpebble.nceas.ucsb.edu/cgi-bin/bridge.pl?action=startScale| title=The Paleobiology Database| accessdate=2006-03-19}}</ref> ! ಶಕ (ಎಪೋಕ್) ! ಕಾಲ (ಏಜ್) ! ಪ್ರಮುಖ ಘಟನಾವಳಿಗಳು ! ದಶಲಕ್ಷ ವರುಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆರಂಭ (ದವಹಿಂ)<ref name="uncertain-dates">Dates are slightly uncertain with differences of a few percent between various sources being common. This is largely due to uncertainties in radiometric dating and the problem that deposits suitable for radiometric dating seldom occur exactly at the places in the geologic column where they would be most useful. The dates and errors quoted above are according to the International Commission on Stratigraphy 2015 time scale except the Hadean eon. Where errors are not quoted, errors are less than the precision of the age given.<br /><br /><nowiki>*</nowiki> indicates boundaries where a Global Boundary Stratotype Section and Point has been internationally agreed upon.</ref> |- |rowspan="100" style="background:{{period color|Phanerozoic}}"|ಫನೆರೊಜೋಯಿಕ್ |rowspan="22" style="background:{{period color|Cenozoic}}"| ಸೆನೊಜೋಯಿಕ್<ref name="cenozoic-division">Historically, the Cenozoic has been divided up into the Quaternary and Tertiary sub-eras, as well as the Neogene and Paleogene periods. The [http://www.stratigraphy.org/upload/ISChart2009.pdf 2009 version of the ICS time chart] recognizes a slightly extended Quaternary as well as the Paleogene and a truncated Neogene, the Tertiary having been demoted to informal status.</ref> |rowspan="5" style="background:{{period color|Quaternary}}"| ಕ್ವಾರ್ಟನರಿ |style="background:{{period color|Holocene}}"| ಹೊಲೋಸಿನ್ |style="background:{{period color|Holocene}}"| ಕ್ರೋನ್‌ಗಳು: ಸಬ್‌ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್{{•}}ಸಬ್ಬೋರಿಯಲ್{{•}}ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್{{•}}ಬೋರಿಯಲ್{{•}}ಪ್ರಿಬೋರಿಯಲ್ |rowspan="1" | ಕ್ವಾರ್ಟನರಿ ಹಿಮಯುಗದ ಹಿಂಜರಿತ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಹಿಮಯುಗಗಳ ನಡುವಿನ ಕಾಲಮಾನದ ಆರಂಭ; ಮಾನವನ ನಾಗರೀಕತೆಯ ಉಗಮ. ಸವನ್ನಾದಿಂದ ಸಹಾರದ ರೂಪಗೊಳ್ಳವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯ ಆರಂಭ. ಶಿಲಾಯುಗಗಳಿಂದ ತಾಮ್ರಯುಗ (ಕಿ ಪೂ ೩೩೦೦) ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣ ಯುಗಳ (ಕ್ರಿ ಪೂ ೧೨೦೦) ಆರಂಭ ಹಾಗೂ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಹಲವು ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಉಗಮ. ಸಣ್ಣ ಹಿಮಯುಗ (ಸ್ಟೇಡಿಯಲ್) ಉತ್ತರ ಗೋಳದಲ್ಲಿ ೧೪೦೦ ರಿಂದ ೧೮೫೦ರ ವರೆಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಮಟ್ಟ ಘನ ಅಳತೆಯ ೨೮೦ ದಶಲಕ್ಷ ಭಾಗ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ (ಪಿಪಿಎಂವಿ ಅಥವಾ ಪಾರ್ಟ್ಸ್ ಪರ್ ಮಿಲಿಯನ್ ವಾಲ್ಯೂಂ). ಅದರ ಇಂದಿನ ಮಟ್ಟ ಘನ ಅಳತೆಯ ೪೦೦<ref>"NASA Scientists React to 400 ppm Carbon Milestone". Retrieved 2014-01-15 [http://climate.nasa.gov/400ppmquotes/]</ref> ದಶಲಕ್ಷ ಭಾಗಗಳು (ಪಿಪಿಎಂವಿ).<ref name="Royer">Royer, Dana L. (2006). "CO2-forced climate thresholds during the Phanerozoic" (PDF). Geochimica et Cosmochimica Acta. 70 (23): 5665–75. Bibcode:2006GeCoA..70.5665R. doi:10.1016/j.gca.2005.11.031</ref><ref name="atmospheric-carbon-dioxide">For more information on this, see Atmosphere of Earth#Evolution of Earth's atmosphere, Carbon dioxide in the Earth's atmosphere, and Climate change. Specific graphs of reconstructed CO₂ levels over the past ~550, 65, and 5 million years can be seen at [[:File:Phanerozoic Carbon Dioxide.png]], [[:File:65 Myr Climate Change.png]], [[:File:Five Myr Climate Change.png]], respectively.</ref> |style="background:{{period color|Holocene}}"| ೦.೦೧೧೭<ref name="holocene">The start time for the Holocene epoch is here given as Upper Paleolithic|11,700 before present|years ago. For further discussion of the dating of this epoch, see Holocene.</ref> |- |rowspan="4" style="background:{{period color|Pleistocene}}"| ಪ್ಲಿಸ್ಟೋಸಿನ್ |style="background:{{period color|Upper Pleistocene}}"|ತಡವಾದ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಟರ್ನಟಿಯನ್{{•}}ಟೈರ್ರೆಹೆನಿಯನ್{{•}}ಈಮಿಯನ್{{•}}ಸಂಗೋಮಿಯನ್) |rowspan="4"| ಭಾರಿ ಗ್ರಾತದ ಸಸ್ತನಿಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಅಳಿವು. ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಮಾನವನ ವಿಕಾಸ. ಹಿಮಕಾಲ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸುಪಿನ ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೇಡಿಯಲ್ ಕಾಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ವಾರ್ಟನರಿ ಹಿಮಯುಗದ ಮುಂದುವರೆಯುವಿಕೆ (ಮತ್ತು ಇದರೊಂದಿಗೆ ವಾತಾವರಣದ ಕಾರ್ಬನ್‌ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಮಟ್ಟ ೧೦೦ರಿಂದ ೩೦೦ ಪಿಪಿಎಮ್‌ವಿ<ref name="Royer"/><ref name="atmospheric-carbon-dioxide" />ರವರೆಗಿನ ಏರುಪೇರುಸಹ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ). ೧.೬ ದವಹಿಂ (ದಶಲಕ್ಷ ವರುಷಗಳ ಹಿಂದೆ) ಹಿಮಮನೆ ಭೂಮಿ<ref group=ಟಿಪ್ಪಣಿ>ಭೂಮಿಯು ಹಿಮಮನೆ ಭೂಮಿ ಅಥವಾ ಐಸ್‌ಹೌಸ್ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಹಸಿರುಮನೆ ಭೂಮಿ ಅಥವಾ ಗ್ರೀನ್‌ಹೌಸ್ ಅರ್ಥ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಹಸಿರುಮನೆ ಭೂಮಿ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲಗಳು (ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನಿಲಗಳು) ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ.</ref> ಪರಿಣಾಮ ತೀವ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಹಿಮೀಕರಣದ ಗರಿಷ್ಠ (೩೦೦೦೦ ವರುಷ ಹಿಂದೆ) ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಹಿಮಯುಗ ಕಾಲಮಾನ (೧೮೦೦೦-೧೫೦೦೦ ವರುಷಗಳ ಹಿಂದೆ). ಮಾನವನ ಶಿಲಾಯುಗದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಹಿಮಯುಗದ ಕಾಲಮಾನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ಯುರೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವನು, ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ವಿಗ್ರಹಗಳಂತಹ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸ ತೊಡಗಿದ. ಇಂಡೋನೇಶಿಯಾದ ಸುಮಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ತೋಬ ಸರೋವರ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತದ ೭೫೦೦೦ ವರುಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಉಗುಳುವಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲದ ವಾತವಾರಣ ಉಂಟಾಗಿ ಬಹುಶ ಮಾನವ ಜನಾಂಗವನ್ನು ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿಗೆ ತಳ್ಳಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಳಿತದ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಆದವು. |style="background:{{period color|upper Pleistocene}}"| ೦.೧೨೬ |- |style="background:{{period color|Middle Pleistocene}}"| ಮಧ್ಯ ಪ್ಲಿಸ್ಟೋಸಿನ್ (ಹಿಂದಿನ ಇಯೋನಿಯನ್) |style="background:{{period color|Middle Pleistocene}}"| ೦.೭೮೧ |- |style="background:{{period color|Calabrian}}"| ಕಾಲಬ್ರಿಯನ್ |style="background:{{period color|Calabrian}}"| ೧.೮^* |- |style="background:{{period color|Gelasian}}"| ಗೆಲಸಿಯನ್ |style="background:{{period color|Gelasian}}"| ೨.೫೮^* |- |rowspan="8" style="background:{{period color|Neogene}}"|ನಿಯೋಜೀನ್ |rowspan="2" style="background:{{period color|Pliocene}}"|ಪ್ಲಿಯೊಸಿನ್ |rowspan="1" style="background:{{period color|Piacenzian}}"|ಪಿಯಸೆನಿಜಿಯನ್/ಬ್ಲಾನ್‌ಕಾನ್ |rowspan="2"| ಇಂದಿನ ಹಿಮಯುಗದ (ಕ್ವಾರ್ಟನರಿ) ತೀವ್ರವಾಗುವಿಕೆ ಸುಮಾರು ೨.೫೮ ದವಹಿಂ ಆಯಿತು ಮತ್ತು ತಂಪಾದ ಹಾಗೂ ಒಣ ಹವಮಾನ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅಸ್ಟ್ರಲೊಪಿಥೆಸಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಇಂದು ಇರುವ ಸಸ್ತನಿ ಕುಲಗಳ ಹಾಗೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಹೊಮೋ ಹೆಬಿಲಿಸ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು, |style="background:{{period color|Piacenzian}}"|೩.೬^* |- |style="background:{{period color|Zanclean}}"|ಜನ್‌ಕ್ಲೀನ್ |style="background:{{period color|Zanclean}}"| ೫.೩೩೩^* |- |rowspan="6" style="background:{{period color|Miocene}}"| ಮಯೋಸಿನ್ |style="background:{{period color|Messinian}}"| ಮೆಸ್ಸಿನಿಯನ್ |rowspan="6"| ಮಿತವಾದ ಹಿಮಮನೆ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ನಡುನಡುವೆ ಹಿಮಯುಗಗಳು, ಉತ್ತರ ಗೋಳದಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ; ಆಧುನಿಕ ಸಸ್ತನಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕುಟುಂಬಗಳು ಗುರುತಿಸುವಂತಾದವು. ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಆನೆಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಹುಲ್ಲುಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಮೊದಲ ವಾನರಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡಿನ ಕೈಕೌರ ಬೆಟ್ಟಗಳು ರೂಪಗೊಂಡವು ಮತ್ತು ಇದು ಇಂದೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿನ ಕಾರ್ಪಥಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮವಾಯಿತು. ಗ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು ಏಜಿಯೆನ್ ಸಮುದ್ರದ ಹೆಲೆನಿಕ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ರೂಪಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ನಿಧಾನವಾಯಿತು ಆದರೆ ಇಂದೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹರಡಿದ ಅರಣ್ಯಗಳು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರ್ಬನ್‌ ಡೈಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ೬೫೦ ರಿಂದ ೧೦೦ ಪಿಪಿಎಂವಿಗೆ ಇಳಿಸಿದವು.<ref name="Royer" /><ref name="atmospheric-carbon-dioxide" /> ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ (ಏಶಿಯಾ, ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾ) ವಾನರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದವು. ಈ ಅವಧಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಪೂರ್ವಜರು ಚಿಂಪಾಜಿಯಿಂದ ಕವಲೊಡೆದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದರು. ಖಂಡಗಳು ಇಂದಿನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿದವು. ಆಧುನಿಕ ಭೂಗೋಳದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ನಡುವಿನ ಭೂಸೇತುವ ಇರಲಿಲ್ಲ.<ref group=ಟಿಪ್ಪಣಿ>Wikipedia English [https://en.wikipedia.org/wiki/Miocene “Miocene”] access date 2016-08-08</ref> |style="background:{{period color|Messinian}}"|೭.೨೪೬^* |- |style="background:{{period color|Tortonian}}"| ಟೋರ್ಟೊನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Tortonian}}"| ೧೧.೬೩^* |- |style="background:{{period color|Serravallian}}"|ಸೆರ್ರವಲ್ಲಿಯನ್ |style="background:{{period color|Serravallian}}"| ೧೩.೮೨^* |- |style="background:{{period color|Langhian}}"| ಲಾಂಗಿಯನ್ |style="background:{{period color|Langhian}}"| ೧೫.೯೭ |- |style="background:{{period color|Burdigalian}}"|ಬರ್ಡಿಗಾಲಿಯನ್ |style="background:{{period color|Burdigalian}}"| ೨೦.೪೪ |- |style="background:{{period color|Aquitanian}}"|ಅಕ್ವಿಟೇನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Aquitanian}}"|೨೩.೦೩^* |- |rowspan="9" style="background:{{period color|Paleogene}}"| ಪಾಲಿಯೊಜೀನ್ |rowspan="2" style="background:{{period color|Oligocene}}"|ಒಲಿಗೊಸಿನ್ |style="background:{{period color|Chattian}}"| ಚಟ್ಟಿಯನ್ |rowspan="2"| ಬಿಸುಪಿನ ಆದರೆ ತಣ್ಣಗಾಗಿಸುವ ವಾತವಾರಣ ಮತ್ತು ಹಿಮಮನೆಯ ಕಡೆ ಚಲನ. ಜೀವಿಗಳ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಸ್ತನಿಗಳ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ವೈವಿಧ್ಯತೆ. ಆಧುನಿಕ ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳ ನಮೂನೆಗಳ ವಿಕಾಸ ಮತ್ತು ಹರಡುವಿಕೆ. |style="background:{{period color|Chattian}}"| ೨೮.೧ |- |style="background:{{period color|Rupelian}}"|ರುಪೆಲಿಯನ್ |style="background:{{period color|Rupelian}}"|೩೩.೯^* |- |rowspan="4" style="background:{{period color|Eocene}}"|ಇಯೋಸಿನ್ |style="background:{{period color|Priabonian}}"|ಪ್ರಿಯಬೋನಿಯನ್ |rowspan="4"|ಮಿತವಾದ, ತಣ್ಣನೆಯ ವಾತಾವರಣ, ಪ್ರಾಚೀನ ಸಸ್ತನಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುವುದು. "ಆಧುನಿಕ" ಸಸ್ತನಿ ಕುಟುಂಬಗಳ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ. ಆಧಿಮ ತಿಮಿಂಗಲ ವೈವಿಧ್ಯವಾಗುವುದು. ಮೊದಲ ಹುಲ್ಲುಗಳು. ಅಂಟಾರ್ಕಿಟಿಕದ ಮರುಹಿಮೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹಿಮ ಹೊದಿಕೆ ರೂಪಗೊಳ್ಳುವುದು. ಅಜೊಲ್ಲ ಸಸ್ಯ ಘಟನೆ, ಈ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಾಗರ ತಳಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಿಮಮನೆ ವಾತಾವರಣ ಉಂಟಾಗಿ ಹಿಮಯುಗವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಘಟನೆಯಿಂದ ವಾತವಾರಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್<ref name="Royer" /><ref name="atmospheric-carbon-dioxide" /> ೩೮೦೦ ಪಿಪಿಎಂವಿಯಿಂದ ೬೫೦ ಪಿಪಿಎಂವಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಲಾರಮಿಡೆ ಮತ್ತು ಸೆವಿಯರ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ. ಯುರೋಪೀನ ಆಲ್ಪ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮದ ಆರಂಭ. ಗ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು ಏಜಿಯೆನ್ ಸಮುದ್ರದ ಹೆಲೆನಿಕ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ. |style="background:{{period color|Priabonian}}"|೩೭.೮ |- |style="background:{{period color|Bartonian}}"| ಬಾರ್ಟೊನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Bartonian}}"| ೪೧.೨ |- |style="background:{{period color|Lutetian}}"| ಲುಟೆಶಿಯನ್ |style="background:{{period color|Lutetian}}"| ೪.೮^* |- |style="background:{{period color|Ypresian}}"|ಯಪ್ರೇಶಿಯನ್ |style="background:{{period color|Ypresian}}"| ೫೬.೦^* |- |rowspan="3" style="background:{{period color|Paleocene}}"|ಪಾಲಿಯೋಸಿನ್ |style="background:{{period color|Thanetian}}"|ಥಾನೇಶಿಯನ್ |rowspan="3"| ವಾತಾವರಣ ಉಷ್ಣವಲಯದ್ದು, ಆಧುನಿಕ ಸಸ್ಯಗಳು ಹುಟ್ಟತ್ತವೆ; ದೈತ್ಯ ಸರೀಸೃಪಗಳ ಅಥವಾ ಡೈನಾಸರಸ್‌ಗಳ ಅಳಿವಿನ ನಂತರ ಸಸ್ತನಿಗಳು ಹಲವು ಆಧಿಮ ರೂಪದ ಕವಲುಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ ಸಸ್ತನಿಗಳು (ಕರಡಿ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಖಡ್ಗಮೃಗ ಗಾತ್ರ); ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಏಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬೈನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮದ ಆರಂಭ. ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಏಶಿಯದೊಂದಿಗಿನ ಡಿಕ್ಕಿಯೊಂದಿಗೆ (೫೫ ದವಹಿಂ) ಹಿಮಾಲಯ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮದ ಆರಂಭ (೫೨-೪೮ ದವಹಿಂ). |style="background:{{period color|Thanetian}}"| ೫೯.೨^* |- |style="background:{{period color|Selandian}}"| ಸೆಲಾನ್ಡಿಯನ್ |style="background:{{period color|Selandian}}"| ೬೧.೬^* |- |style="background:{{period color|Danian}}"|ದಾನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Danian}}"| ೬೬.೦^* |- |rowspan="30" style="background:{{period color|Mesozoic}}"|ಮೆಸೊಜೊಯಿಕ್ |rowspan="12" style="background:{{period color|Cretaceous}}" |ಕ್ರೆಟಸಿಯಸ್ |rowspan="6" style="background:{{period color|Late Cretaceous}}"| ನಂತರದ |style="background:{{period color|Maastrichtian}}"| ಮಾಸ್ಟ್ರಿಚಿಟಿಯನ್ |rowspan="12"| ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ, ಜೊತೆಗೆ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಕೀಟಗಳು. ಹೆಚ್ಚು ಆಧುನಿಕವಾಗ ಟೆಲಿಯೊಸ್ಟ್ ಮೀನು ಕಾಣಬರ ತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಅಮೊನೊಯಿಡ ಉಪವರ್ಗದ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು, ಬೆಲ್ಮನೈಟ್‌ಗಳು (ಆಧುನಿಕ ಕಟ್‌ಲ್‌ಮೀನಿನ ಸಂಬಂಧಿಗಳು), ರುಡಿಸ್ಟ್ ಬೈವಾಲ್ವ್ (ಇಂದು ಅಳಿದ ಸಾಗರ ಜೀವಿಗಳು), ಕಡಲಚಿಳ್ಳೆಗಳು, ಪೋರಿಫರ ವರ್ಗದ ಸ್ಪಂಜುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಲವು ಹೊಸರೀತಿಯ ಡೈನೊಸಾರಸ್‌ಗಳು (ಟೈರಾನೊಸಾರ್, ಟಿಟಾನೊಸಾರ್‌, ಡಕ್‌ ಬಿಲ್ ಮತ್ತು ಕೊಂಬಿನ ಡೈನೊಸಾರಸ್‌ಗಳು) ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವಿಕಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆ ವರ್ಗದ ಜೀವಿಗಳು, ಮೊಸಸಾರ್ (ಅಳಿದ ದೊಡ್ಡ ಸಮುದ್ರ ಜೀವಿಗಳು) ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಶಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹಕ್ಕಿಗಳು ಹಾರುವ ಸರೀಸೃಪಗಳ ಬದಲಿಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಮೊನೊಟ್ರೀಮ್ (ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವ ಸಸ್ತನಿಗಳು), ಹೊಟ್ಟೆಚೀಲದ ಸಸ್ತನಿಗಳು (ಕಾಂಗರೋಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು) ಮತ್ತು ಮಾಸುಯುಕ್ತ ಸಸ್ತನಿಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಗೊಂಡ್ವಾನದ ವಿಘಟನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಲಾರಮಿಡೆ ಮತ್ತು ಸೆವಿಯರ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ. ವಾತಾವರಣದ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಇಂದಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗೊಂಡ್ವಾನ ಇನ್ನೂ ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ, ಅಂಟಾರ್ಕಿಟಿಕಾ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ದೂರ ಸರಿದವು (ಮಡಗಾಸ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಭಾರತಗಳು ಇನ್ನೂ ಅಂಟಿಕೊಂಡೇ ಇದ್ದವು). ದಕ್ಷಿಣ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರಗಳು ರೂಪಗೊಂಡವು. ಆಫ್ರಿಕಾದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದ ಟೆಥಿಸ್ ಸಮುದ್ರ ಕಿರಿದಾಯಿತು. ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಣಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರ ಪಟ್ಟ ಜೀವಿಗಳು ಅಳಿದವು. ಇಂದು ಇದ್ದಂತೆ ಫೈಟೊಪ್ಲಾಂಕಟನ್‌ನಂತಹವು (ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ, ಸಿಹಿನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುವ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ ನಡೆಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು) ಮತ್ತು ಭೂಸಸ್ಯಗಳು ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದವು. ಹೀಗಾಗಿ ಸಸ್ಯಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಳಿದವು ಎಂದು ಪುರಾವೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಟೈರನ್ನೊಸಾರಸ್ ರೆಕ್ಸ್‌ಗಳಂತಹ (ಡೈನೊಸಾರಸ್‌ನ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದ) ಪರಭಕ್ಷಗಳು ಸಹ ಅಳಿದವು.<ref group=ಟಿಪ್ಪಣಿ>Wikipedia English [https://en.wikipedia.org/wiki/Cretaceous “Cretaceous”] access date 2016-08-08</ref> |style="background:{{period color|Maastrichtian}}"|೭೨.೧ ±&nbsp;೦.೨^* |- |style="background:{{period color|Campanian}}"|ಕ್ಯಾಂಪನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Campanian}}"| ೮೩.೬ ±&nbsp;೦.೨ |- |style="background:{{period color|Santonian}}"| ಸಂಟೊನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Santonian}}"| ೮೬.೩±&nbsp;೦.೫^* |- |style="background:{{period color|Coniacian}}"|ಕೊನಿಯಸಿನ್ |style="background:{{period color|Coniacian}}"| ೮೯.೮ ±&nbsp;೦.೩ |- |style="background:{{period color|Turonian}}"| ಟುರೋನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Turonian}}"| ೯೩.೯^* |- |style="background:{{period color|Cenomanian}}"|ಸೆನೊಮನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Cenomanian}}"| ೧೦೦.೫^* |- |rowspan="6" style="background:{{period color|Early Cretaceous}}"| ಆರಂಭಿಕ |style="background:{{period color|Albian}}"| ಅಲ್ಬಿಯನ್ |style="background:{{period color|Albian}}"| ~೧೧೩ |- |style="background:{{period color|Aptian}}"|ಅಪ್ಟಿಯನ್ |style="background:{{period color|Aptian}}"| ~೧೨೫ |- |style="background:{{period color|Barremian}}"|ಬರ್ರೆಮಿಯನ್ |style="background:{{period color|Barremian}}"| ~೧೨೯.೪ |- |style="background:{{period color|Hauterivian}}"| ಹಾಟೆರಿವಿಯನ್ |style="background:{{period color|Hauterivian}}"| ~೧೩೨.೯ |- |style="background:{{period color|Valanginian}}"|ವಲಂಜಿನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Valanginian}}"| ~೧೩೯.೮ |- |style="background:{{period color|Berriasian}}"| ಬೆರ್ರಿಯೇಸಿಯನ್ |style="background:{{period color|Berriasian}}"| ~೧೪೫ |- |rowspan="11" style="background:{{period color|Jurassic}}"|ಜುರಾಸಿಕ್ |rowspan="3" style="background:{{period color|Late Jurassic}}"|ತಡವಾದ |style="background:{{period color|Tithonian}}"|ಟಿತೊನಿಯನ್ |rowspan="11"| ನಗ್ನಬೀಜಿ (ಜಿಮ್ನೊಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು- ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಂಕುಧಾರಿ, ಈಗ ಅಳಿದ ಗಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಬೆನ್ನೆಟ್ಟಿಟೇಲ್ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಈಚಲು ಮರವನ್ನು ಹೋಲುವ ಸೈಕಾಡ್‌ಗಳು) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಸುರೋಪಾಡ್, ಕಾರ್ನೊಸಾರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೆಗೊಸಾರ್‌ಗಳಂತಹ ಹಲವು ರೀತಿಯ ಡೈನೋಸಾರಸ್‌ಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಬೈವಾಲ್ವ್, ಅಮೊನೈಟ್ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಮ್ನಟೈಗಳು ಹೇರಳವಾಗುತ್ತವೆ. ಕಡಲಚಿಳ್ಳೆ, ಕಡಲ ಲಿಲಿ, ನಕ್ಷತ್ರಮೀನು, ಸ್ಪಂಜ್ ಮತ್ತು ಟೆರೆಬ್ರಟುಲಿಡ್ (ಶಂಕು ಜೀವಿಗಳು) ಜೀವಿಗಳ ಉಗಮ. ಗೊಂಡ್ವಾನವು ಪಾಂಜಿಯ ಮತ್ತು ಲಾರೇಶಿಯವಾಗಿ ವಿಘಟನೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ನೆವಡನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ. ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡನ ರಂಟಿಗಟ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಏಶಿಯಾದ ಕಿಮ್ಮೆರಿಯನ್ ಪರ್ವತಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ವಾತಾವಾರಣದ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಇಂದಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ೪-೫ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು (ಇಂದಿನ ೩೩೮೫ ಪಿಪಿಎಂವಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಲ್ಲಿ ೧೨೦೦-೧೫೦೦ ಪಿಪಿಎಂವಿ<ref name="Royer" /><ref name="atmospheric-carbon-dioxide" />). ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್ ಖಂಡವಾದ ಪಾಂಜಿಯ ವಿಘಟಿಸಿ ಉತ್ತರದ ಸೂಪರ್ ಖಂಡ ಲಾರೇಸಿಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ಸೂಪರ್ ಖಂಡ ಗೊಂಡ್ವಾನ ರೂಪಗೊಂಡವು. ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರವು ಇನ್ನೂ ಕಿರಿದಾಗಿತ್ತು. ಟ್ರಾಯಾಸಿಕ್‌ನಲ್ಲಿನಂತೆ ಜುರಾಸಿಕ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಎರಡೂ ದ್ರುವಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಕಶೇರುಕಗಳು ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಸರೀಸೃಪಗಳು. ಈ ಸರೀಸೃಗಳು ಮೀನು ಹಲ್ಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಇಂದು ಅಳಿದ ಇಕ್ತಯೋಸಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹಲವು ಸಮುದ್ರ ಮೊಸಳೆಗಳ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇಂದಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರೀಸೃಪಗಳು ಮತ್ತು ಅಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಡೈನಸಾರ್‌ಗಳು, ಅಳಿದ ಮೊಸಳೆಯ ಸಂಬಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಳಿದ ಹಾರುವ ಹಲ್ಲಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಪೆಟರೊಸಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಆರ್ಕೊಸಾರ್‌ಗಳು ಪ್ರಭಲವಾದವು. ಜುರಾಸಿಕ್ ಅವಧಿಯು ದೊಡ್ಡ ಡೈನೊಸಾರಸ್‌ಗಳಾದ ಸುರೋಪಾಡ್‌ಗಳ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ. <ref group=ಟಿಪ್ಪಣಿ>Wikipedia English [https://en.wikipedia.org/wiki/Jurassic “Jurassic”] access date 2016-08-08</ref> |style="background:{{period color|Tithonian}}"| ೧೫೨.೧ ±&nbsp;೦.೯ |- |style="background:{{period color|Kimmeridgian}}"| ಕಿಮ್ಮೆರಿಡ್ಗಿಯನ್ |style="background:{{period color|Kimmeridgian}}"| ೧೫೭.೩ ±&nbsp;೧.೦ |- |style="background:{{period color|Oxfordian}}"|ಆಕ್ಸ್‌ಫೋರ್ಡಿಯನ್ |style="background:{{period color|Oxfordian}}"|೧೬೩.೫ ±&nbsp;೧.೦ |- |rowspan="4" style="background:{{period color|Middle Jurassic}}"| ಮಧ್ಯ |style="background:{{period color|Callovian}}"| ಕಾಲ್‌ವೊನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Callovian}}"|೧೬೬.೧ ±&nbsp;೧.೨ |- |style="background:{{period color|Bathonian}}"| ಬತೊನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Bathonian}}"|೧೬೮.೩ ±&nbsp;೧.೩^* |- |style="background:{{period color|Bajocian}}"|ಬಜೊಸಿಯನ್ |style="background:{{period color|Bajocian}}"|೧೭೦.೩ ±&nbsp;೧.೪^* |- |style="background:{{period color|Aalenian}}"|ಆಲೆನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Aalenian}}"|೧೭೪.೧ ±&nbsp;೧.೦^* |- |rowspan="4" style="background:{{period color|Early Jurassic}}"|ಆರಂಭಿಕ |style="background:{{period color|Toarcian}}"| ಟೋರ್ಸಿಯನ್ |style="background:{{period color|Toarcian}}"| ೧೮೨.೭ ±&nbsp;೦.೭^* |- |style="background:{{period color|Pliensbachian}}"| ಪ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ಬಚಿಯನ್ |style="background:{{period color|Pliensbachian}}"| ೧೯೦.೮ ±&nbsp;೧.೦^* |- |style="background:{{period color|Sinemurian}}"| ಸಿನೆಮುರಿಯನ್ |style="background:{{period color|Sinemurian}}"| ೧೯೯.೩ ±&nbsp;೦.೩^* |- |style="background:{{period color|Hettangian}}"|ಹೆಟ್ಟನ್‌ಜಿಯನ್ |style="background:{{period color|Hettangian}}"| ೨೦೧.೩ ±&nbsp;೦.೨^* |- |rowspan="7" style="background:{{period color|Triassic}}"| ಟ್ರಯಾಸಿಕ್ |rowspan="3" style="background:{{period color|Late Triassic}}"| ನಂತರದ |style="background:{{period color|Rhaetian}}"| ರಾಯೆಟಿಯನ್ |rowspan="7"| ಆರ್ಕೊಸಾರಸ್‌ಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಲವಾದವು, ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇಕ್ಥೈಸಾರಸ್ ಮತ್ತು ನೊಥೊಸಾರಸ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಪೆಟರೊಸಾರ್‌ಗಳು ಪ್ರಭಲವಾದವು. ಕೊಕಡಿಲಿಯ (ಮೊಸಳೆ ಇರುವ) ಗಣ ಸೈನೊಡಾಂಟ್‌ಗಳು (ಸಸ್ತನಿಗಳ ಮೂಲವಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು) ಹೆಚ್ಚು ಸಣ್ಣವು ಮತ್ತು ಸಸ್ತನಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೋಲತೊಡಗಿದವು. ಡಿಕ್ರೊಯಿಡಿಯಮ್ (ಫರ್ನ ವರ್ಗದ ಆದರೆ ವಿಭಜಿತ ಎಲೆಗಳಿರುವ ಸಸ್ಯ) ಸಸ್ಯಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದವು. ಹಲವು ನೀರಿನಲ್ಲಿನ ದೊಡ್ಡ ಉಭಯ ಜೀವಿಗಳು ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಆಧುನಿಕ ಕೋರಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಲೆಯೋಸ್ಟ್ ಮೀನು ಹಾಗೆಯೇ ಅದುನಿಕ ಕೀಣಗಳ ಪೂರ್ವಜರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ ಆಂಡಿಯನ್ ಮತ್ತು ಏಶಿಯಾದ ಕಿಮ್ಮೆರಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ. ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ರಂಗಿತಟ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಹಂಟರ್-ಬೊವೆನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ. ಪರ್ಮಿಯನ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಯಾಸಿಕ್ ಅಳಿವು ಈ ಎರಡೂ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎಲ್ಲಾ ಅಳಿವಿನ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತೀರ ತೀವ್ರವಾದದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ ೯೬ರಷ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ಸಾಗರ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ಶೇ ೭೦ರಷ್ಟು ಭೂವಾಸಿ ಕಶೇರು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅಳಿದವು.<ref group=ಟಿಪ್ಪಣಿ>Wikipedia English [https://en.wikipedia.org/wiki/Permian%E2%80%93Triassic_extinction_event “Permain-Triassic extinction event”], access date 2016-08-08</ref> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಭೂಭಾಗಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಬೃಹತ್ ಸೂಪರ್ ಖಂಡವನ್ನು ಪಾಂಜಿಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. <ref group=ಟಿಪ್ಪಣಿ>Wikipedia English [https://en.wikipedia.org/wiki/Triassic “Triassic”] access date 2016-08-08</ref> |style="background:{{period color|Rhaetian}}"| ~೨೦೮.೫ |- |style="background:{{period color|Norian}}"| ನೋರಿಯನ್ |style="background:{{period color|Norian}}"| ~೨೨೭ |- |style="background:{{period color|Carnian}}"|ಕಾರ್ನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Carnian}}"| ~೨೩೭^* |- |rowspan="2" style="background:{{period color|Middle Triassic}}"| ಮಧ್ಯ |style="background:{{period color|Ladinian}}"|ಲಡಿನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Ladinian}}"| ~೨೪೨^* |- |style="background:{{period color|Anisian}}"| ಅನಿಸಿಯನ್ |style="background:{{period color|Anisian}}"|೨೪೭.೨ |- |rowspan="2" style="background:{{period color|Early Triassic}}"|ಆರಂಭಿಕ |style="background:{{period color|Olenekian}}"|ಒಲೆನೆಕಿಯನ್ |style="background:{{period color|Olenekian}}"| ೨೫೧.೨ |- |style="background:{{period color|Induan}}"|ಇಂದುವಾನ್ |style="background:{{period color|Induan}}"|೨೫೨.೧೭ ±&nbsp;೦.೦೬^* |- |rowspan="48" style="background:{{period color|Paleozoic}}"|ಪಾಲಿಯೊಜೋಯಿಕ್ |rowspan="9" style="background:{{period color|Permian}}"| ಪರ್ಮಿಯನ್ |rowspan="2" style="background:{{period color|Lopingian}}"|ಲೊಪಿಂಜಿಯನ್ |style="background:{{period color|Changhsingian}}"| ಚಾಂಗ್‌ಸಿಂಗೀಯನ್ |rowspan="9"| ಭೂಭಾಗಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಸೂಪರ್‌ಖಂಡ ಪ್ಯಾಂಜಿಯ ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿನ ಅಪ್ಪಲಚಿಯನ್ಸ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಉಗಮವಾಗುತ್ತವೆ. ಪೆರ್ಮೊ ಕಾರ್ಬೊನಿಫೆರಸ್ ಹಿಮಯುಗದ ಅಂತ್ಯ. ಸೈನಪ್ಸಿಡ್ ಸರೀಸೃಪಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರರೆಪ್ಟೈಲ್ ಮತ್ತು ಟೆಮ್ನೊಸ್ಪಾಂಡಿಲ್ ಉಭಯವಾಸಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವು.ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಯುಗದ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಶಂಕುಧಾರಿಗಳು (ಮೊದಲ ನಿಜವಾದ ಬೀಜಗಳ ಸಸ್ಯಗಳು) ಮತ್ತು ಮೊದಲ ನಿಜವಾದ ಪಾಚಿ. ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರುವ ಕೀಟಗಳು ವಿಕಾಸವಾದವು. ಸಮುದ್ರ ಜೀವಿಗಳು ಬಿಸುಪಿನ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಆಳವಿರದ ನೀರನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಬಂಡೆಗಳು, ಉಸುಕಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಫುಲವಾದವು. ಪ್ರಾಡಕ್ಟಿಡ್, ಬೈವಾಲ್ವ್, ಫೋರಾಮ್‌ ಮತ್ತು ಅಮ್ಮೊನಾಯ್ಡ್‌ಗಳ ಹೆಚ್ಚಳವಾಯಿತು. ಪರ್ಮಿಯನ್-ಟ್ರಯಾಸಿಕ್ ನಾಶವು ೨೫೧ ದವಹಿಂ ಆಯಿತು. ಈ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಶೇ ೯೫ರಷ್ಟು ಜೀವಿಗಳು ನಾಶವಾದವು. ಈ ನಾಶದಲ್ಲಿ ಟ್ರೈಲೊಬೈಟ್‌, ಗ್ರಾಪ್ಟೊಲೈಟ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಸ್ಟಾಯ್ಡ್‌ಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಕ್ವಾಚಿಟ ಮತ್ತು ಇನ್ನುಶಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮವಾಯಿತು. ಯುರೋಪ್/ಏಶಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಯುರಾಲಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಏಶಿಯಾದ ಆಲ್ಟಯಿಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮವಾಯಿತು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹಂಟರ್ ಬೊವೆನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ ಆರಂಭವಾಗಿ (೨೬೦-೨೨೫ ದವಹಿಂ) ಮ್ಯಾಕಡೊನೆಲ್ ಶ್ರೇಣಿ ರೂಪತಳೆಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಜಿಯದ ಒಳಗೆ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಮರುಭೂಮಿ ರೂಪಗೊಂಡಿತು. ಜಿರಲೆಯಂತಹ ಕೀಟಗಳು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾದವು. ಕೊಡತಿ ಹುಳುಗಳ (ಡ್ರಾಗನ್‌ಪ್ಲೈ) ಆರಂಭಿಕ ರೂಪಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಕೊಡತಿ ಹುಳು ಗಣವಾದ ಓಡನಾಟದ ವಂಶದ ಕೀಟಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪರಭಕ್ಷಕ ಕೀಟಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref group=ಟಿಪ್ಪಣಿ>Wikipedia English [https://en.wikipedia.org/wiki/Permian “Permian”] access date 2016-08-08</ref> |style="background:{{period color|Changhsingian}}"|೨೫೪.೧೪ ±&nbsp;೦.೦೭^* |- |style="background:{{period color|Wuchiapingian}}"|ವುಚಿಯಪಿಂಜಿಯನ್ |style="background:{{period color|Wuchiapingian}}"|೨೫೯.೮ ±&nbsp;೦.೪^* |- |rowspan="3" style="background:{{period color|Guadalupian}}"| ಗೌದಲಿಪಿಯನ್ |style="background:{{period color|Capitanian}}"| ಕ್ಯಾಪಿಟಾನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Capitanian}}"|೨೬೫.೧ ±&nbsp;೦.೦೪^* |- |style="background:{{period color|Wordian}}"|ವರ್ಡಿಯನ್/ಕಜನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Wordian}}"| ೨೬೮.೮ ±&nbsp;೦.೫^* |- |style="background:{{period color|Roadian}}"|ರೊಅಡಿಯನ್/ಉಪಿಮಿಯನ್ |style="background:{{period color|Roadian}}"| ೨೭೨.೩ ±&nbsp;೦.೫^* |- |rowspan="4" style="background:{{period color|Cisuralian}}"|ಸಿಸ್ಯುರಾಲಿಯನ್ |style="background:{{period color|Kungurian}}"| ಕುಂಗುರಿಯನ್ |style="background:{{period color|Kungurian}}"|೨೮೩.೫ ±&nbsp;೦.೬ |- |style="background:{{period color|Artinskian}}"| ಅರ್ಟಿನ್‌ಸ್ಕಿಯನ್ |style="background:{{period color|Artinskian}}"|೨೯೦.೧ ±&nbsp;೦.೨೬ |- |style="background:{{period color|Sakmarian}}"|ಸಕ್ಮಾರಿಯನ್ |style="background:{{period color|Sakmarian}}"|೨೯೫ ±&nbsp;೦.೧೮ |- |style="background:{{period color|Asselian}}"|ಅಸ್ಸೆಲಿಯನ್ |style="background:{{period color|Asselian}}"| ೨೯೮.೯ ±&nbsp;೦.೧೫^* |- |rowspan="7" style="background:{{period color|Carboniferous}}"|ಕಾರ್ಬೊನಿಫೆರಸ್<ref name="carboniferous">In North America, the Carboniferous is subdivided into Mississippian age|Mississippian and Pennsylvanian Periods.</ref> |rowspan="4" style="background:{{period color|Pennsylvanian}}"|ಪೆನ್ಸಿಲ್ವಾನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Gzhelian}}"| ಗಝೆಲಿಯನ್ |rowspan="4"| ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರುವ ಕೀಟಗಳ ಒಮ್ಮಿದೊಮ್ಮೆಲೆ ಹರಡಿದವು. ಕೆಲವು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರೋಟೋಡೊನಟ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಯೊಡಿಕ್ಟಿಯೊಪ್ಟೆರ) ತೀರ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದವು. ಉಭಯವಾಸಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದವು ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡವು. ಮೊದಲ ಸರೀಸೃಪಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಅರಣ್ಯ (ಸ್ಕೇಲ್ ಮರಗಳು, ಪರ್ನ್, ಕ್ಲಬ್ ಮರಗಳು ಮುಂತಾದವು) ರೂಪಗೊಂಡವು, ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಇರುವಿಕೆ. ಗೊನಿಯಾಟೈಟ್, ಬ್ರಾಚಿಯೊಪಾಡ್, ಬ್ರೈಜೊಯ, ಬೈವಾಲ್ವ್ ಮತ್ತು ಕೊರಲ್‌ಗಳು ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಫುಲವಾದವು. ಟೆಸ್ಟೇಟ್ ಫೊರಾಮ್‌ಗಳ ಹೆಚ್ಚಳವಾಯಿತು. ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಏಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ಉರಾಲಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ. ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ತಡವಾದ ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪ್ಪಿಯನ್ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ವರಿಸ್ಕಾನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ. |style="background:{{period color|Gzhelian}}"| ೩೦೩.೭ ±&nbsp;೦.೧ |- |style="background:{{period color|Kasimovian}}"| ಕಾಸಿಮೊವಿಯನ್ |style="background:{{period color|Kasimovian}}"| ೩೦೭ ±&nbsp;೦.೧ |- |style="background:{{period color|Moscovian}}"|ಮಾಸ್ಕೊವಿಯನ್ |style="background:{{period color|Moscovian}}"| ೩೧೫.೨ ±&nbsp;೦.೨ |- |style="background:{{period color|Bashkirian}}"| ಬಾಶ್ಕಿರಿಯನ್ |style="background:{{period color|Bashkirian}}"|೩೨೩.೨ ±&nbsp;೦.೪^* |- |rowspan="3" style="background:{{period color|Mississippian}}"|ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪಿಯನ್ |style="background:{{period color|Serpukhovian}}"| ಸೆರ್ಪುಖೋವಿಯನ್ |rowspan="3"| ದೊಡ್ಡ ಆದಿಮ ಮರಗಳು, ಮೊದಲ ಭೂವಾಸಿ ಕಶೇರುಕಗಳು ಮತ್ತು ಉಭಯವಾಸಿ ಸಮುದ್ರ-ಚೇಳುಗಳು ಕಲ್ಲಿದಲಾಗುವ ಕರಾವಳಿಯ ಚೌಗಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತವೆ. ರಿಝೊಡಾಂಟ್‌ಗಳು ಸಿಹಿನೀರಿನ ದೊಡ್ಡ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಾಗಿ, ವಿಫುಲವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಶಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯ ಮಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಎಕಿನೊಡರ್ಮ್‌ಗಳು ವಿಫುಲವಾಗುತ್ತೆ. ಕೋರಲ್, ಬ್ರಯೊಜೊಅ, ಗೊನಿಯಟೈಟ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಚಿಯೊಪಾಡ್‌ಗಳು ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಟ್ರೈಲೊಬೈಟ್ ಮತ್ತು ನಾಟಿಲಾಯ್ಡ್‌ಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಪೂರ್ವ ಗೊಂಡ್ವಾನದಲ್ಲಿ ಹಿಮಯುಗ. ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಟುಹುವ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. |style="background:{{period color|Serpukhovian}}"|೩೩೦.೯ ±&nbsp;೦.೨ |- |style="background:{{period color|visean}}"| ವಿಸೀಯನ್ |style="background:{{period color|visean}}"| ೩೪೬.೭ ±&nbsp;೦.೪^* |- |style="background:{{period color|Tournaisian}}"|ಟೂರ್ನಯಿಶಿಯನ್ |style="background:{{period color|Tournaisian}}"|೩೫೮.೯ ±&nbsp;೦.೪^* |- |rowspan="7" style="background:{{period color|Devonian}}"|ದೆವೋನಿಯನ್ |rowspan="2" style="background:{{period color|Late Devonian}}"| ತಡವಾದ |style="background:{{period color|Famennian}}"|ಫಮೆನ್ನಿಯನ್ |rowspan="7"| ಮೊದಲ ಕ್ಲಬ್‌ಪಾಚಿ, ಕುದುರೆಬಾಲ ಮತ್ತು ಪರ್ನ್‌ಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಮೊದಲ ಬೀಜ ಇರುವ ಸಸ್ಯಗಳು, ಮೊದಲ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಕೀಟಗಳು (ರೆಕ್ಕೆಯಿರದ) ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸ್ಟ್ರೊಫೊಮೆನಿಡ್, ಅಟ್ರೈಪಿಡ್ ಬ್ರಾಚಿಪೋಡ್, ರುಗೋಸ್, ಟ್ಯಾಬುಲೇಟ್ ಕೋರಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿನೋಯ್ಡ್‌ಗಳು ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ವಿಫುಲವಾಗುತ್ತವೆ. ಗೊನಿಯಟೈಟ್ ಅಮ್ಮೊನಾಯ್ಡ್‌ಗಳು ವಿಪುಲವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೊಲಿಯೊಡ್‌ಗಳ ಉಗಮವಾಗುತ್ತದೆ. ಟ್ರೈಲೊಬೈಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆರಮೌರ್ಡ್ ಅಗ್ನಾಥ್‌ಗಳು ಕಡಿಮೆಯುಗುತ್ತವೆ. ದವಡೆಗಳಿರುವ ಮೀನುಗಳು (ಪ್ಲಾಕೊಡರ್ಮ್, ಲೋಬ್-ಫಿನ್, ರೇ-ಫಿನ್ ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಶಾರ್ಕಗಳು) ಸಮುದ್ರಗಳನ್ನು ಆಳುತ್ತವೆ.ಮೊದಲ ಉಭಯವಾಸಿಗಳು ಇನ್ನೂ ನೀರಿನ ಜೀವಿಗಳಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಯುರಮೆರಿಕ ಸೂಪರ್‌ಖಂಡ ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕದಲ್ಲಿನ ಯಾಂಟಿ ಅಟ್ಲಾಸ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯ ಅಕೆಡಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಅಪ್ಪಲಚಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಆಂಟಲರ್ (ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ನೇವಡದಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳು), ವಾರ್ಸಿಕನ್ (ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಯುರೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಶ್ರೇಣಿ ಹರಡಿದೆ) ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡಿನ ಟಾಹುವ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ. |style="background:{{period color|Famennian}}"| ೩೭೨.೨ ±&nbsp;೧.೬^* |- |style="background:{{period color|Frasnian}}"| ಫ್ರಾಸ್ನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Frasnian}}"| ೩೮೨.೭ ±&nbsp;೧.೬^* |- |rowspan="2" style="background:{{period color|Middle Devonian}}"| ಮಧ್ಯ |style="background:{{period color|Givetian}}"| ಗಿವೆಟಿಯನ್ |style="background:{{period color|Givetian}}"| ೩೮೭.೭ ±&nbsp;೦.೮^* |- |style="background:{{period color|Eifelian}}"| ಇಫೆಲಿಯನ್ |style="background:{{period color|Eifelian}}"| ೩೯೩.೩ ±&nbsp;೧.೨^* |- |rowspan="3" style="background:{{period color|Early Devonian}}"| ಆರಂಭಿಕ |style="background:{{period color|Emsian}}"|ಇಮ್ಸಿಯನ್ |style="background:{{period color|Emsian}}"| ೪೦೭.೬ ±&nbsp;೨.೬^* |- |style="background:{{period color|Pragian}}"|ಪ್ರಾಗಿಯನ್ |style="background:{{period color|Pragian}}"|೪೧೦.೮ ±&nbsp;೨.೮^* |- |style="background:{{period color|Lochkovian}}"|ಲೊಚ್ಕೊವಿಯನ್ |style="background:{{period color|Lochkovian}}"| ೪೧೯.೨ ±&nbsp;೩.೨^* |- |rowspan="8" style="background:{{period color|Silurian}}"| ಸಿಲುರಿಯನ್ |colspan="2" style="background:{{period color|Pridoli}}"|ಪ್ರಿಡೊಲಿ |rowspan="8"| ಮೊದಲ ನಾಳಸಸ್ಯಗಳು (ರೈನಿಯೊಫೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಬಂಧಿಗಳು), ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ಜರಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥ್ರೊಪ್ಲಾರಿಡ್‌ಗಳು. ಮೊದಲ ದವಡೆಯುಳ್ಳ ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಾಕವಚದ ದವಡೆರಹಿತ ಮೀನುಗಳು ಸಮುದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಸಮುದ್ರ-ಚೇಳುಗಳು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಟ್ಯಾಬುಲೇಟ್ ಮತ್ತು ರುಗೋಸ್ ಕೋರಲ್‌ಗಳು, ಬ್ರಾಚಿಪಾಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೋನಾಡ್‌ಗಳು ವಿಫುಲವಾಗುತ್ತವೆ. ಟ್ರೈಬೊಲೈಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಗ್ರಾಪ್ಟೊಲೈಟ್‌ಗಳು ವಿವಧತೆ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್, ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಂಡಿನ್‌ವಿಯನ್ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾಲೆಡೊನಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ. ಅಕಾಡಿನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ ದೆವೊನಿಯನ್ ಕಾಲಮಾನದಿಂದ ಮುಂದುವರಿಕೆ. ಟಾಕೊನಿಕ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ ನಿಲ್ಲುವಿಕೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಖಂಡದ ಮೇಲಿನ ಲಚ್ಲನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಸೂಪರ್ ಖಂಡ ಗೊಂಡ್ವಾನ್ ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಲವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ್ದರೆ ಗೋಲದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಬಹುಭಾಗವು ಸಾಗರಗಳಿಂದ ಆವೃತ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗೊಂಡ್ವಾನ ನಿಧಾನವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಲದ ಮೇಲ್‌ ಚಲನೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಹಿಮ ಕ್ಯಾಪ್‌ಗಳ ಕರಗಿದ ಮತ್ತು ಹಿಮನದಿಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದ ಹೆಚ್ಚಳವಾಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯ ಕೊನೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ ಇಳಿಯಿತು. ಓರ್ಡೊವಿಸಿಯನ್‌ನಂತೆ ಅಲ್ಲದೆ ಸಿಲುರಿಯನ್ ಸಾಕ್ಷೇಪಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಬಿಸುಪು ತಾಪಮಾನವಿತ್ತು. ಅವಧಿಯ ಕೊನೆಗೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದ ಇಳಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಜೀವಿಗಳ ಅಳಿವು ಸಹ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಲ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭೂವಾಸಿ ಜೀವಿಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಪಳಿಯುಳಿಕೆಗಳ ಪುರಾವೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.<ref group=ಟಿಪ್ಪಣಿ>Wikipedia English [https://en.wikipedia.org/wiki/Silurian “Silurian”] access date 2016-08-08</ref> |style="background:{{period color|Pridoli}}"|೪೨೩ ±&nbsp;೨.೩^* |- |rowspan="2" style="background:{{period color|Ludlow}}"|ಲುಡ್ಲೊ/ಕೇಯುಗನ್ |style="background:{{period color|Ludfordian}}"| ಲುಡ್ಫೋರ್ಡಿಯನ್ |style="background:{{period color|Ludfordian}}"| ೪೨೫.೬ ±&nbsp;೦.೯^* |- |style="background:{{period color|Gorstian}}"|ಗೋರ್‌ಸ್ಟಿಯನ್ |style="background:{{period color|Gorstian}}"|೪೨೭.೪ ±&nbsp;೦.೫^* |- |rowspan="2" style="background:{{period color|Wenlock}}"|ವೆನ್ಲಾಕ್ |style="background:{{period color|Homerian}}"| ಹೊಮೆರಿಯನ್/<br>ಲಾಕ್ಪೊರ್ಟಿಯನ್ |style="background:{{period color|Homerian}}"| ೪೩೦.೫ ±&nbsp;೦.೭^* |- |style="background:{{period color|Sheinwoodian}}"|ಶೇನ್‌ವುಡಿಯನ್/<br>ಟೊನವಾನ್ಡನ್ |style="background:{{period color|Sheinwoodian}}"|೪೩೩.೪ ±&nbsp;೦.೮^* |- |rowspan="3" style="background:{{period color|Llandovery}}"|ಲ್ಯಾಂಡೊವೆರಿ/<br />ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯನ್ |style="background:{{period color|Telychian}}"| ಟೆಲಿಚಿಯನ್/<br>ಒನ್ಟಾರಿಯನ್ |style="background:{{period color|Telychian}}"| ೪೩೮.೫ ±&nbsp;೧.೧^* |- |style="background:{{period color|Aeronian}}"|ಏರೊನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Aeronian}}"| ೪೪೦.೮ ±&nbsp;೧.೨^* |- |style="background:{{period color|Rhuddanian}}"| ರುಡ್ಢನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Rhuddanian}}"|೪೪೩.೮ ±&nbsp;೧.೫^* |- |rowspan="7" style="background:{{period color|Ordovician}}"| ಒರ್ಡೊವಿಸಿಯನ್ |rowspan="3" style="background:{{period color|Late Ordovician}}"|ತಡವಾದ |style="background:{{period color|Hirnantian}}"| ಹಿರ್ನಾನ್ಟಿಯನ್ |rowspan="7"| ಅಕಶೇರುಕಗಳು ಹಲವು ರೀತಿಯ ಹೊಸ ರೂಪ ಪಡೆವ ಮೂಲಕ ವೈವಿದ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಆರಂಭಿಕ ಕೋರಲ್‌ಗಳು, ಬ್ರಾಚಿಪಾಡ್, ಬೈವಾಲ್ವ್, ನಾಟಿಲಾಯ್ಡ್, ಟ್ರೈಬೊಲೈಟ್, ಆಸ್ಟ್ರಕಾಡ್‌, ಬ್ರೈಜೋಅ, ಹಲವು ರೀತಿ ಎಕಿನೊಡರ್ಮ, ಕವಲೊಡೆದ ಗ್ರಾಪ್ಟೊಲೈಟ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೊನೊಡೊನ್ಟ್‌ಗಳು (ಆರಂಭಿಕ ಪ್ಲಾಂಕಟೊನಿಕ್ ಕಶೇರುಕಗಳು) ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮೊದಲ ಹಸಿರು ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕಾಲಮಾನದ ಕೊನೆಗೆ ಹಿಮಯುಗ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗೊಂಡ್ವಾನ ಸೂಪರ್ ಖಂಡವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿದುದು ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರವದತ್ತ ಚಲಿಸಿತು. ಒರ್ಡೊವಿಸಿಯನ್‌ನ ಉಲ್ಕಾಪಾತ ಘಟನೆ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯಾಗಿದ್ದು ದೊಡ್ಜ ಮಟ್ಟದ ಜೀವಿಗಳ ಅಳಿವಿಗೆ ಕಾರಣಾವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ೪೭೦ ದವಹಿಂ ಘಟಿಸಿತು. ಪಾಲಿಯೊಜೋಯಿಕ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಈ ಅವಧಿಯು ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆರಂಭಿಕ ಓರ್ಡೊವಿಸಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ ಸತತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ತಾಪಮಾನ ಹೆಚ್ಚು ಇತ್ತು ಇದು ತೀವ್ರ ಹಸಿರುಮನೆ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ದಾರಿಮಾಡಿತು. ಸಾಗರದ ತಾಪಮಾನ ೪೫ۜ° ಸೆಂಟಿಗ್ರೇಡ್ ತಲುಪಿ ಬಹುಕೋಶ ಜೀವಿಗಳ ವೈವಿದ್ಯವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಯಿತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣ ತಂಪಾಗಿ ಇಂದಿನ ಸಮಬಾಜಕ ವೃತ್ತದ ಹತ್ತಿರದ ನೀರಿನ ತಾಪಮಾನ ಪಡೆಯಿತು. ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯನ್ ಸ್ಪೋಟದಷ್ಟು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಓರ್ಡಿವಿಸಿಯನ್ ಜೀವಿಗಳ ವೈವಿದ್ಯವಾಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹರಡುವಿಕೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ಸಾಗರದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾದವು ಮತ್ತು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ವಿಕಾಸವಾದ ಸಾಗರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಫನರೊಜೋಯಿಕ್ ಕಲ್ಪದ ಸಾಗರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಶೇ ೧೨ರಷ್ಟು.<ref group=ಟಿಪ್ಪಣಿ>Wikipedia English [https://en.wikipedia.org/wiki/Ordovician “Ordovician”] access date 2016-08-08</ref> |style="background:{{period color|Hirnantian}}"| ೪೪೫.೨&nbsp;±&nbsp;೧.೪^* |- |style="background:{{period color|Katian}}"|ಕಟಿಯನ್ |style="background:{{period color|Katian}}"| ೪೫೩&nbsp;±&nbsp;೦.೭^* |- |style="background:{{period color|Sandbian}}"|ಸ್ಯಾಂಡ್ಬಿಯನ್ |style="background:{{period color|Sandbian}}"|೪೫೮.೪&nbsp;±&nbsp;೦.೯^* |- |rowspan="2" style="background:{{period color|Middle Ordovician}}"|ಮಧ್ಯ |style="background:{{period color|Darriwilian}}"|ಡಾರ್ರಿವಿಲಿಯನ್ |style="background:{{period color|Darriwilian}}"| ೪೬೭.೩&nbsp;±&nbsp;೧.೧^* |- |style="background:{{period color|Dapingian}}"|ಡಾಪಿನ್ಗಿಯನ್ |style="background:{{period color|Dapingian}}"| ೪೭೦&nbsp;±&nbsp;೧.೪^* |- |rowspan="2" style="background:{{period color|Early Ordovician}}"|ಆರಂಭಿಕ |style="background:{{period color|Floian}}"| ಫ್ಲೊಯನ್<br />(ಮುಂಚಿನ ಅರೆನಿಗ್) |style="background:{{period color|Floian}}"| ೪೭೭.೭&nbsp;±&nbsp;೧.೪^* |- |style="background:{{period color|Tremadocian}}"| ಟ್ರೆಮಡೊಸಿಯನ್ |style="background:{{period color|Tremadocian}}"| ೪೮೫.೪&nbsp;±&nbsp;೧.೯^* |- |rowspan="10" style="background:{{period color|Cambrian}}"|ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯನ್ |rowspan="3" style="background:{{period color|Furongian}}"|ಫುರೊನ್ಗಿಯನ್ |style="background:{{period color|Stage 10}}"| ಹಂತ ೧೦ |rowspan="10"| ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯನ್ ಸ್ಫೋಟದ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಹೆಚ್ಚಳ. ಈ ಬಗೆಗೆ ಹಲವು ಪಳಿಯುಳಿಕೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ತೀರ ಆಧುನಿಕ ‌ವಂಶದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮೊದಲ ಕಾರ್ಡೇಟ್‌ಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಹಲವು ಅಳಿದ ಜೀವಿಗಳು ಸಹ. ರೀಫ್ ರಚಿಸುವ ಆರ್ಕಿಯೊಸೈಥ ವಿಪುಲವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಟೈಬೊಲೈಟ್‌, ಪ್ರಿಯಪುಲಿಡ್ ಹುಳುಗಳು, ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು, ಬ್ರಾಚಿಪೊಡ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಅನಮಲೊಕಾರಿಡ್‌ಗಳು ಬೃಹತ್ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳು. ಹಲವು ಈಡಿಯಕರನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಳಿಯುತ್ತವೆ. ಪ್ರೋಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್‌, ಪ್ರೊಟಿಸ್ಟ್, ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಮತ್ತು ಶೈವಲ ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಗೊಂಡ್ವಾನ ಹುಟ್ಚುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಖಂಡದ ಪೀಟರ್‌ಮನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಹುಟ್ಟು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ (೫೫೦-೪೪೦ ದವಹಿಂ), ಅಂಟಾರ್ಕಿಟಿಕದಲ್ಲಿ ರೋಸ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ. ಅಡೆಲ್ಡೆ ಜಿಯೊಸಿನ್‌ಕ್ಲಿನ್‌ನ (ಡೆಲಮೆರಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ). ಬಹುತೇಕ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ ೫೧೪-೫೦೦ ದವಹಿಂ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಲಚ್ಲಾನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ ೫೪೦-೪೪೦ ದವಹಿಂ. ವಾತಾವರಣದ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಇಂದಿಗಿಂತ (ಹೊಲೋಸಿನ್) ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ೨೦-೩೫ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು (ಇಂದಿನ ೩೮೫ ಪಿಪಿಎಂವಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಲ್ಲಿ ೬೦೦೦ ಪಿಪಿಎಂವಿ)<ref name="Royer" /><ref name="atmospheric-carbon-dioxide" /> ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯು ಅದೆಷ್ಟು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆಯೆಂದರೆ ಅದನ್ನು ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯನ್ ಸ್ಫೋಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇದು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ೫೧೫ ದವಹಿಂ ಅಳಿಯುವ ಜೀವ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಸ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಸುಮಾರು ೫ ದಶಲಕ್ಷ ವರುಷಗಳ ನಂತರ ಬಹಳಷ್ಟು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಬೇಧೀಕರಣದ ದರ ಕುಗ್ಗಿತು.<ref group=ಟಿಪ್ಪಣಿ>Wikipedia English [https://en.wikipedia.org/wiki/Cambrian "Cambrian"] access date 2016-0808</ref> |style="background:{{period color|Stage 10}}"| ~೪೮೯.೫ |- |style="background:{{period color|Jiangshanian}}"|ಜಿಯಾಂಗ್‌ಶಾನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Jiangshanian}}"| ~೪೯೪^* |- |style="background:{{period color|Paibian}}"| ಪೈಬಿಯನ್ |style="background:{{period color|Paibian}}"| ~೪೯೭^* |- |rowspan="3" style="background:{{period color|Series 3}}"|ಶ್ರೇಣಿ ೩ |style="background:{{period color|Guzhangian}}"| ಗುಝನ್ಗಿಯನ್ |style="background:{{period color|Guzhangian}}"| ~೫೦೦.೫^* |- |style="background:{{period color|Drumian}}"|ಡ್ರುಮಿಯನ್ |style="background:{{period color|Drumian}}"| ~೫೦೪.೫^* |- |style="background:{{period color|Stage 5}}"| ಹಂತ ೫ |style="background:{{period color|Stage 5}}"| ~೫೦೯ |- |rowspan="2" style="background:{{period color|Series 2}}"| ಶ್ರೇಣಿ ೨ |style="background:{{period color|Stage 4}}"|ಹಂತ ೪ |style="background:{{period color|Stage 4}}"| ~೫೧೪ |- |style="background:{{period color|Stage 3}}"| ಹಂತ ೩ |style="background:{{period color|Stage 3}}"| ~೫೨೧ |- |rowspan="2" style="background:{{period color|Terreneuvian}}"|ಟೆರ್ರೆನ್ಯೂವಿಯನ್ |style="background:{{period color|Stage 2}}"|ಹಂತ ೨ |style="background:{{period color|Stage 2}}"| ~೫೨೯ |- |style="background:{{period color|Fortunian}}"| ಫಾರ್ಚುನಿಯನ್ |style="background:{{period color|Fortunian}}"| ೫೪೧&nbsp;±&nbsp;೧.೦^* |- |rowspan="10" style="background:{{period color|Proterozoic}}"|ಪ್ರೊಟೆರೊಜೋಯಿಕ್<ref name="Precambrian-Time">The Proterozoic, Archean and Hadean are often collectively referred to as the Precambrian Time or sometimes, also the Cryptozoic.</ref> |rowspan="3" style="background:{{period color|Neoproterozoic}}"| ನಿಯೊಪ್ರೊಟೆರೊಜೋಯಿಕ್<ref name="Precambrian-Time" /> |style="background:{{period color|Ediacaran}}"| ಇಡಿಯಕರನ್ |colspan="3"| ಬಹುಕೋಶೀಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೊದಲ ಒಳ್ಳೆಯ ಪಳಿಯುಳಿಕೆಗಳು. ಈಡಿಯಕರನ್ ಜೀವಿಗಳು (ಇಂದು ತಿಳಿದಂತೆ ಮೊದಲ ಬಹುಕೋಶಿ ಸಂಕೀರ್ಣ ಜೀವಿಗಳು) ಜತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತವೆ. ಹುಳುವಿನಂತಹ ಟ್ರಿಕೊಫೈಕಸ್‌ನ ಮೊದಲ ಟ್ರೇಸ್ ಪಳುಯುಳಿಕೆಗಳಾಗಿರ (ಜೀವಿಯು ಮಾಡಿರ ಬಹುದಾದ ಗುರುತಿನ ಪಳಿಯುಳಿಕೆ) ಬಹುದಾದವುಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಮೊದಲ ಸ್ಪಂಜು ಜೀವಿಗಳ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಲೊಬಿಟೊಮಾರ್ಪ್‌ಗಳು ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಒಗಟಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ರೂಪಗಳು ಮೆದುವಾದ ಲೋಳೆಯಂತಹ ಚೀಲ, ತಟ್ಟೆ ಮುಂತಾದ ಆಕಾರದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಟಕೊನಿಕ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ, ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿನ ಅರವಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪೀಟರ್‌ಮನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮದ ಆರಂಭ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ಅಂಟಾಂರ್ಕಿಟಿಕದಲ್ಲಿನ ಬಿಯರ್ಡ್‌ಮೋರ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ ೬೩೩-೬೨೦ ದವಹಿಂ ನಡೆಯಿತು. |style="background:{{period color|Ediacaran}}"| ~ ೬೩೫^* |- |style="background:{{period color|Cryogenian}}"| ಕ್ರಯೋಜೆನಿಯನ್ |colspan="3"| ಭೂಮಿಯ ಹೊರಮೈ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಬಹುತೇಕ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಮಗಡ್ಡೆಯಾಗಿರ ಬಹುದಾದ ಕಾಲ. ಪಳಿಯುಳಿಕೆಗಳು ಇನ್ನೂ ವಿರಳವಾಗಿಯೇ ಇದ್ದವು. ರೊಡಿನಿಯ (ಖಂಡಗಳ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಇದ್ದು ನಂತರ ವಿಘಟನೆಗೊಂಡಾಗಿನ ಒಂದು ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಭೂಮಿಯ ಭಾಗ) ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗ ತೊಡಗಿತು. ತಡವಾದ ರುಕರ್/ನಿಮ್‌ರಾಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. |style="background:{{period color|Cryogenian}}"| ೭೨೦<ref name="absolute-age">Defined by absolute age (Global Standard Stratigraphic Age).</ref> |- |style="background:{{period color|Tonian}}"| ಟೋನಿಯನ್ |colspan="3"| ರೊಡಿನಿಯ ಆಧಿಖಂಡವು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಸರಳ ಯುಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್ ಬಹುಕೋಶ ಜೀವಿಗಳ ಪಳಿಯುಳಿಕೆ ಗುರುತುಗಳು ಸಿಗತೊಡಗುತ್ತವೆ. ಡಿನೊಪ್ಲಾಗಲೇಟ್ ವಂಶದ ಸಾವಯವ ಪಳಿಯುಳಿಕೆಗಳ ಮೊದಲ ಹರಡುವಿಕೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಗ್ರೆನಿವಿಲ್ಲೆ, ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾನ್-ಆಫ್ರಿಕಾ ಪರ್ವತೋತ್ತಿಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಅಟಾಂರ್ಕಿಟಿಕದಲ್ಲಿನ ರುಕರ್/ನಿಮ್‌ರಾಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ (೧೦೦೦ ± ೧೦೦ ದವಹಿಂ). ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಎಡ್‌ಮಂಡಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ (೯೨೦-೮೫೦ ದವಹಿಂ), ಗ್ಯಾಸ್ಕೊಯನೆ ಸಂಕೀರ್ಣ (ಒಂದು ರೀತಿಯ ಕಲ್ಲು) ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಡೆಲ್ಡೆ ಜಿಯೊಸಿನ್‌ಕ್ಲಿನ್‌ಯ (ಬೆಟ್ಟದ ಶ್ರೇಣಿ ಡೆಲ್ಮೆರಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ) ಆರಂಭ. |style="background:{{period color|Tonian}}"| ೧೦೦೦<ref name="absolute-age" /> |- |rowspan="3" style="background:{{period color|Mesoproterozoic}}"| ಮೀಸೊಪ್ರೊಟೆರೊಜೋಯಿಕ್ <ref name="Precambrian-Time" /> |style="background:{{period color|Stenian}}"| ಸ್ಟೇನಿಯನ್ |colspan="3"| ರೂಡಿನಿಯ ರೂಪಗೊಳ್ಳ ತೊಡಗಿದಂತೆ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಶಿಲೆಗಳು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡ ಪಟ್ಟಿಗಳು ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅಂಟಾರ್ಕಿಟಿಕದಲ್ಲಿ ತಡವಾದ ರುಕರ್/ನಿಮ್‌ರಾಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ ಆರಂಭ. ಮುಸಗ್ರೇವ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ (೧೬೦೦ ದವಹಿಂ), ಮುಸಗ್ರವೇ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ರೂಪಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ. |style="background:{{period color|Stenian}}"| ೧೨೦೦<ref name="absolute-age" /> |- |style="background:{{period color|Ectasian}}"| ಎಕ್ಟೇಸಿಯನ್ |colspan="3"| ಸಾಕ್ಷೇಪಿಕವಾಗಿ ಮಟ್ಟಸವಾದ ಪ್ರದೇಶವು (ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರಂ) ಹಿಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಪಾಚಿಯ ಕಾಲನಿಗಳು. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಗ್ರೆನವಿಲ್ಲೆ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ. |style="background:{{period color|Ectasian}}"| ೧೪೦೦<ref name="absolute-age" /> |- |style="background:{{period color|Calymmian}}"| ಕ್ಯಾಲಿಮಿಯನ್ |colspan="3"| ಮಟ್ಟಸದ ಪ್ರದೇಶದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹಿಗ್ಗುವಿಕೆ. ಬರ್ರಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮ್ಯಾಕಾರ್ಥರ್ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶ, ಉತ್ತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಇಸಾನ್ ಬೆಟ್ಚಗಳ ಉಗಮ (೧೬೦೦ ದವಹಿಂ) |style="background:{{period color|Calymmian}}"| ೧೬೦೦<ref name="absolute-age" /> |- |rowspan="4" style="background:{{period color|Paleoproterozoic}}"| ಪಾಲಿಯೊಪ್ರೊಟೆರೊಜೋಯಿಕ್<ref name="Precambrian-Time" /> |style="background:{{period color|Statherian}}"| ಸ್ಟಾಥೇರಿಯನ್ |colspan="3"| ಮೊದಲ ಸಂಕೀರ್ಣ ಜೀವಕೋಶದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಬೀಜಕಣ (ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೆಸ್) ಇರುವ ಏಕಜೀವಕೋಶಿ ಪ್ರೋಟಿಸ್ಟ್‌ಗಳ ಹುಟ್ಟು. ಕೊಲಂಬಿಯ ಆಧಿಸ್ವರೂಪದ ಖಂಡವಾಗಿ ಹುಟ್ಟು, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕಿಂಬನ್ ಬೆಟ್ಟದ ಉಗಮ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಇಲ್‌ಗರ್ನ್ ಕ್ರೆಟಾನ್ ಮೇಲೆ ಯಪುನ್‌ಗಕು ಬೆಟ್ಟದ ಉಗಮ. ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಗ್ಯಾಸ್ಕೊಯನೆ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಮೇಲೆ ಮನಗರೂನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ, ೧೬೮೦-೧೬೨೦ ದವಹಿಂ.ಕರರನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ (೧೬೫೦ ದವಹಿಂ). |style="background:{{period color|Statherian}}"| ೧೮೦೦<ref name="absolute-age" /> |- |style="background:{{period color|Orosirian}}"| ಒರೊಸಿರಿಯನ್ |colspan="3"| ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಹೆಚ್ಚಳ. ಉಲ್ಕೆಗಳ ಬೀಳುವಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮಾಗಿ ವ್ರೆಡ್‌ಫೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸಡ್ಬರಿ ತಗ್ಗುಪ್ರದೇಶಗಳು. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಪೆನೊಕೀಯನ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಹಡ್ಸೋನಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ. ಅಂಟಾರ್ಕಿಟಿಕದ ಆರಂಭಿಕ ರುಕರ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ (೨೦೦೦-೧೭೦೦ ದವಹಿಂ). ಗ್ಲೆನ್‌ಬರ್ಗ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಗಾವಲರ್ ಕ್ರೇಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಿಂಬನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮದ ಆರಂಭ. |style="background:{{period color|Orosirian}}"| ೨೦೫೦<ref name="absolute-age" /> |- |style="background:{{period color|Rhyacian}}"| ರಯೇಶಿಯನ್ |colspan="3"| ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಬುಶ್‌ವೆಲ್ಡ್ ಇಗ್ನೀಸಿಯಸ್ ಸಂಕೀರ್ಣ ರೂಪಗೊಂಡಿತು. ಇಂದು ತಿಳಿದಂತೆ ಮೊದಲ ಹಿಮೀಕರಣ ಹುರೊನಿಯನ್ ಹಿಮಯುಗ. |style="background:{{period color|Rhyacian}}"| ೨೩೦೦<ref name="absolute-age" /> |- |style="background:{{period color|Siderian}}"| ಸೈಡೇರಿಯನ್ |colspan="3"| ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಕೆಟಾಸ್ಟ್ರೋಫ್ ಅಥವಾ ಬೃಹತ್ ಆಮ್ಲಜನೀಕರಣ ಘಟನೆಯ (ಈ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ದಶಲಕ್ಷ ವರುಷಗಳ ಸೈನೋಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಗಳ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರೂಪಗೊಂಡ ಆಮ್ಲಜನಕವು ಮೊದಲ ಸಲ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅನಿಲವಾಗಿ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ) ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಸ್ಲೀಪೋರ್ಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ, ಗ್ವಾಲರ್ ಕ್ರೇಟಾನ್ ರೂಪಗೊಳ್ಳವಿಕೆ (೨೪೪೦-೨೪೪೨೦ ದವಹಿಂ). |style="background:{{period color|Siderian}}"| ೨೫೦೦<ref name="absolute-age" /> |- |rowspan="4" style="background:{{period color|Archean}}"| ಆರ್ಕಿಯನ್<ref name="Precambrian-Time" /> |style="background:{{period color|Neoarchean}}"| ನಿಯೊಆರ್ಕಿಯನ್<ref name="Precambrian-Time" /> |colspan="4"| ಬಹಳಷ್ಟು ಆಧುನಿಕ ಕ್ರೇಟಾನುಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಟಲ್ (ಭೂಮಿಯ ಕೇಂದ್ರದ ತಿರುಳು ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಚಿಪ್ಪಿಗೂ ನಡುವಿರು ಪ್ರದೇಶ) ತಿರುಗು ಮರುಗಾಗುವುದು ಬಹುಶ ನಡೆಯಿತು. ಇನ್ಸೆಲ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ, ೨೬೫೦ ± ೧೫೦ ದವಹಿಂ. ಇಂದಿನ ಒಂಟಾರಿಯ ಮತ್ತು ಕ್ವೆಬೆಕ್ ಪ್ರದೇಶದ ಅಬಿಟಿಬಿ ಹಸಿರು ಕಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶ ರೂಪಗೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿ ೨೬೦೦ ದವಹಿಂ ಸ್ಥಿರಗೊಂಡಿತು. |style="background:{{period color|Neoarchean}}"| ೨೮೦೦<ref name="absolute-age" /> |- |style="background:{{period color|Mesoarchean}}"|ಮೀಸೊಆರ್ಕಿಯನ್<ref name="Precambrian-Time" /> |colspan="4"| ಮೊದಲ ಸ್ಟ್ರೋಮಾಟೊಲೈಟ್‌ {ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಪದರದಿಂದಾದ ರಚನೆಗಳು} (ಬಹುಶ ಸೈನೊಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ). ತೀರ ಪುರಾತನ ದೊಡ್ಡ ಪಳಿಯುಳಿಕೆಗಳು. ಅಂಟಾರ್ಟಿಕದ ಹಂಬೋಲ್ಡ್‌ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ. ಬ್ಲೇಕ್ ನದಿಯ ಮೆಗಾಕಾಲ್ಡೆರ ಸಂಕೀರ್ಣ ಇಂದಿನ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿನ ಒಂಟಾರಿಯೊ ಮತ್ತು ಕ್ವೆಬೆಕ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪಗೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭವಾಗಿ ಸುಮಾರು ೨೬೯೬ ದವಹಿಂ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. |style="background:{{period color|Mesoarchean}}"| ೩೨೦೦<ref name="absolute-age" /> |- |style="background:{{period color|Paleoarchean}}"| ಪಾಲಿಯೊಆರ್ಕಿಯನ್<ref name="Precambrian-Time" /> |colspan="4"| ಇಂದು ತಿಳಿದ ಮೊದಲ ಆಮ್ಲಜನಕ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ. ಹಳೆಯ ಖಚಿತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಪಳಿಯುಳಿಕೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಸ್ಥಿರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಥವಾ ಕ್ರಾಟನ್‌ಗಳು (ಭಾರತೀಯ ಶೀಲ್ಡ್ ಹಾಗೂ ಅದರ ಭಾಗವಾದ ಧಾರವಾಡ ಕ್ರೇಟನ್‌ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ<ref group=ಟಿಪ್ಪಣಿ>Wikipedia English [https://en.wikipedia.org/wiki/Indian_Shield “Indian shield”] access date 2016-08-08</ref>) ಈ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ರೂಪಗೊಂಡಿರ ಬಹುದು. ಅಂಟಾರ್ಕಿಟಿಕಾದ ರಾಯನರ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ. |style="background:{{period color|Paleoarchean}}"| ೩೬೦೦<ref name="absolute-age" /> |- |style="background:{{period color|Eoarchean}}"| ಇಯೊಆರ್ಕಿಯನ್<ref name="Precambrian-Time" /> |colspan="4"| ಸರಳ ಏಕಜೀವಕೋಶ ಜೀವಿಗಳು (ಬಹುಶ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಕಿಯ). ಬಹುಶ ತೀರ ಪುರಾತನ ಸೂಕ್ಷ್ಮಪಳಿಯುಳಿಕೆ. ಮೊದಲ ಜೀವದ ರೂಪ ಮತ್ತು ಸ್ವಪ್ರತಿಯಾಗಬಲ್ಲ ಆರ್‌ಎನ್ಎ ಅಣುಗಳ ವಿಕಾಸ, ಸುಮಾರು ೪೦೦೦ ದವಹಿಂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಉಲ್ಕಾಪಾತ ಕೊನೆಗೊಂಡ ನಂತರ. ಅಂಟಾರ್ಕಿಟಿಕಾದ ನೇಪಿಯರ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉಗಮ ೪೦೦೦ ± ೨೦೦ ದವಹಿಂ. |style="background:{{period color|Eoarchean}}"| ೪೦೦೦ |- |rowspan="4" style="background:{{period color|Hadean}}"| ಹಡಿಯೇನ್<ref name="Precambrian-Time" /><ref name="hadeon-not-formal">Though commonly used, the Hadean is not a formal eon and no lower bound for the Archean and Eoarchean have been agreed upon. The Hadean has also sometimes been called the Priscoan or the Azoic. Sometimes, the Hadean can be found to be subdivided according to the lunar geologic timescale. These eras include the Cryptic and Basin Groups (which are subdivisions of the Pre-Nectarian era), Nectarian, and Early Imbrian units.</ref> |style="background:{{period color|Hadean}}"| ಆರಂಭಿಕ ಇಂಬ್ರಿಯನ್<ref name="Precambrian-Time" /><ref name="Lunar-geologic-timescale-names">These unit names were taken from the lunar geologic timescale and refer to geologic events that did not occur on Earth. Their use for Earth geology is unofficial. Note that their start times do not dovetail perfectly with the later, terrestrially defined boundaries.</ref> |colspan="4"| ಆರಂಭಿಕ ಜೀವದ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಪರೋಕ್ಷ ಸಾಕ್ಷಿ. ಈ ಯುಗವು ಸೂರ್ಯ ಮಂಡಲದ ಒಳಗಿನ ವಸ್ತುಗಳ (ಧೂಮಕೇತುಗಳು ಮತ್ತು ಅಥವಾ ಉಲ್ಕೆಗಳು) ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ದಾಳಿಯಾಯಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂದು ತಿಳಿದ ತೀರ ಹಳೆಯ ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಶ್ಯ ೪೦೩೦ ದವಹಿಂ<ref name="Oldest-rock">Bowring, Samuel A.; Williams, Ian S. (1999). "Priscoan (4.00–4.03 Ga) orthogneisses from northwestern Canada". Contributions to Mineralogy and Petrology. 134 (1): 3. Bibcode:1999CoMP..134....3B. doi:10.1007/s004100050465. The oldest rock on Earth is the Acasta Gneiss, and it dates to 4.03 Ga, located in the Northwest Territories of Canada</ref> |style="background:{{period color|Hadean}}"| ~೪೧೦೦ |- |style="background:{{period color|Hadean}}"| ನೆಕ್ಟೇರಿಯನ್<ref name="Precambrian-Time" /><ref name="Lunar-geologic-timescale-names" /> |colspan="4"| ಈ ಘಟಕವು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಚಂದ್ರ ಭೂಗೋಳದ ಕಾಲಮಾನದಿಂದ ಪಡೆದಿದೆ. |style="background:{{period color|Hadean}}"| ~೪೩೦೦ |- |style="background:{{period color|Hadean}}"| ಬೇಸಿನ್ ಗುಂಪು<ref name="Precambrian-Time" /><ref name="Lunar-geologic-timescale-names" /> |colspan="4"| ಪತ್ತೆಯಾದ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಖನಿಜ (ಜಿರ್ಕಾನ್, ೪೪೦೪ ‌± ೮ ದವಹಿಂ).<ref name="geology-wisc-edu">{{Cite web |url=http://www.geology.wisc.edu/%7Evalley/zircons/Wilde2001Nature.pdf |title=Geology.wisc.edu |access-date=2016-08-08 |archive-date=2020-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200902134505/http://www.geology.wisc.edu/~valley/zircons/Wilde2001Nature.pdf |url-status=dead }}</ref> |style="background:{{period color|Hadean}}"| ~೪೫೦೦ |- |style="background:{{period color|Hadean}}"| ಕ್ರಿಪ್ಟಿಕ್<ref name="Precambrian-Time" /><ref name="Lunar-geologic-timescale-names" /> |colspan="4| ಚಂದ್ರನ ರೂಪಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ (೪೫೩೩ ದವಹಿಂ ಅಥವಾ ದಶಲಕ್ಷ ವರುಷಗಳ ಹಿಂದೆ) ಬಹುಶ ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ. ಭೂಮಿ ರೂಪಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ (೪೫೬೭.೧೭ ರಿಂದ ೪೫೭೦ ದವಹಿಂ) |style="background:{{period color|Hadean}}"| ~೪೫೬೭ |} ===ಪ್ರಿಕ್ಯಾಂಬಿಯನ್ ಕಾಲಮಾನದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ=== ಐಸಿಎಸ್‌ನ ''ಜಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಟೈಮ್‌ಸ್ಕೇಲ್ 2012'' ಪುಸ್ತಕವು ಪ್ರಿಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯನ್ ಕಾಲಮಾನಗಳನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಭೂಮಿಯ ರೂಪಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಬೃಹತ್ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] ಘಟನೆಗಳಂತಹವನ್ನು ಸೇರಿಸುವಂತೆ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾಲಮಾನಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. *ಹಡಿಯೇನ್ ಕಲ್ಪ- ೪೬೦೦ ರಿಂದ ೪೦೩೦ ದವಹಿಂ **ಕೆವೊಟಿಯನ್ ಯುಗ- ೪೬೦೦ ರಿಂದ ೩೦೦೩ ದವಹಿಂ- ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣದ ಕೆವೋಸ್ ಮತ್ತು ಈ ಹಂತದ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎರಡನ್ನೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಹೆಸರು.<ref name="V"> Van Kranendonk, Martin J. (2012). "16: A Chronostratigraphic Division of the Precambrian: Possibilities and Challenges". In Felix M. Gradstein; James G. Ogg; Mark D. Schmitz; abi M. Ogg. The geologic time scale 2012 (1st ed.). Amsterdam: Elsevier. pp. 359–365. ISBN 978-0-44-459425-9.</ref><ref name=G> Goldblatt, C.; K. J. Zahnle; N. H. Sleep; E. G. Nisbet (2010). "The Eons of Chaos and Hades" (PDF). Solid Earth. Copernicus Publications on behalf of the European Geosciences Union. 1: 1–3. Bibcode:2010SolE....1....1G.</ref><ref>Chambers, John E. (July 2004). "Planetary accretion in the inner Solar System" (PDF). Earth and Planetary Science Letters. 223 (3–4): 241–252. Bibcode:2004E&PSL.223..241C. doi:10.1016/j.epsl.2004.04.031</ref> **ಜಾಕ್ ಹಿಲಿಸಿಯನ್ ಅಥವಾ ಜಿರ್‌ಕೋನಿಯನ್ ಯುಗ- ೪೦೦೪ ರಿಂದ ೪೦೩೦ ದವಹಿಂ- ಎರಡೂ ಹೆಸರುಗಳೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಕನಿಜ ಜಿರ್ಕಾನ್ ದೊರೆತ ಜಾಕ್‌ ಹಿಲ್ಸ್‌ಗಳ ಬಗೆಗೆ ಇದೆ. *ಆರ್ಕಿಯನ್ ಕಲ್ಪ- ೪೦೩೦ ರಿಂದ ೨೪೨೦ ದವಹಿಂ **ಪಾಲಿಯೊಆರ್ಕಿಯನ್ ಯುಗ- ೪೦೩೦ ರಿಂದ ೩೪೯೦ ದವಹಿಂ ***ಅಕಸ್ಟಾನ್ ಅವಧಿ- ೪೦೩೦ ರಿಂದ ೩೮೧೦ ದವಹಿಂ- ಕೆನಡದಲ್ಲಿರು ಅಕಸ್ಟಾನ್ ಗ್ನೆಯಿಸ್ ಶಿಲೆಯ ಹೆಸರು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.<ref name=V /><ref name=G /> ***ಇಸುವನ್ ಅವಧಿ- ೩೮೧೦ ರಿಂದ ೩೪೯೦ ದವಹಿಂ- ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಇಸುವ ಹಸಿರುಕಲ್ಲಿನ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೆಸರು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.<ref name=V /> **ಮೀಸೊಆರ್ಕಿಯನ್ ಯುಗ- ೩೪೯೦ ರಿಂದ ೨೭೮೦ ದವಹಿಂ ***ವಾಲಬರನ್ ಅವಧಿ- ೩೪೯೦ ರಿಂದ 3020 ದವಹಿಂ- ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕಾಪ್‌ವಾಲ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪಿಲ್‌ಬರ ಕ್ರೇಟಾನ್ (ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲ್ಲು) ಹೆಸರುಗಳ ಮಿಶ್ರಣ.<ref name=G /> ***ಪೊಂಗೊಲನ್ ಅವಧಿ- ೩೦೨೦ ರಿಂದ ೨೭೮೦ ದವಹಿಂ- ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ (ಅಗ್ನಿಪರ್ವತದ ಮತ್ತು ಗಷ್ಟಿನ ಕಲ್ಲುಗಳಿರುವ) ಈ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name=G /> **ನಿಯೊಆರ್ಕಿಯನ್ ಯುಗ- ೨೭೮೦ ರಿಂದ ೨೪೨೦ ದವಹಿಂ ***ಮಿಥೊನಿಯನ್ ಅವಧಿ- ೨೭೮೦ ರಿಂದ ೨೬೩೦ ದವಹಿಂ- ಮಿಥೇನನ್ನು ಶಕ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಆಕಾರವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರೋಕ್ಯಾರಿಯಟ್‌ಗಳು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name=G/> ***ಸೈಡೆರಿಯನ್ ಅವಧಿ- ೨೬೩೦ ರಿಂದ ೨೪೨೦ ದವಹಿಂ- ಈ ಅವಧಿಯ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಕಬ್ಬಿಣದ ರೂಪಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name=G/> *ಪ್ರೊಟೆರೊಜೋಯಿಕ್ ಕಲ್ಪ- ೨೪೨೦ ರಿಂದ ೫೪೧ ದವಹಿಂ **ಪಾಲಿಯೊಪ್ರೊಟೆರೊಜೋಯಿಕ್ ಯುಗ- ೨೪೨೦ ರಿಂದ ೧೭೮೦ ದವಹಿಂ ***ಆಕ್ಸಿಜೀನಿಯನ್ ಅವಧಿ- ೨೪೨೦ ರಿಂದ ೨೨೫೦ ದವಹಿಂ- ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಜಾಗತಿಕ ಆಮ್ಲಜನೀಕರಣ ವಾತಾವರಣದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name=G /> ***ಜಟುಲಿಯನ್ ಅಥವಾ ಯುಕ್ಯಾರಿಯನ್ ಅವಧಿ- ೨೨೫೦ ರಿಂದ ೨೦೬೦ ದವಹಿಂ- ಕಾರ್ಬನ್ ಸೈಕಲ್ ಏರುಪೇರಾಗುವದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಲೊಮಗುಂಡಿ-ಜಟುಲಿ ಐಸೊಟೋಪ್ ಘಟನೆಯನ್ನು<ref> El Albani, Abderrazak; Bengtson, Stefan; Canfield, Donald E.; Riboulleau, Armelle; Rollion Bard, Claire; Macchiarelli, Roberto; et al. (2014). "The 2.1 Ga Old Francevillian Biota: Biogenicity, Taphonomy and Biodiversity". PLoS ONE. 9 (6): e99438. Bibcode:2014PLoSO...999438E. doi:10.1371/journal.pone.0099438.</ref><ref> El Albani, Abderrazak; Bengtson, Stefan; Canfield, Donald E.; Bekker, Andrey; Macchiarelli, Roberto; Mazurier, Arnaud; Hammarlund, Emma U.; et al. (2010). "Large colonial organisms with coordinated growth in oxygenated environments 2.1 Gyr ago" (PDF). Nature. 466 (7302): 100–104. Bibcode:2010Natur.466..100A. doi:10.1038/nature09166. PMID 20596019.</ref> ಮತ್ತು ಯುಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್ ಜೀವಿಗಳ ಮೊದಲ ಪಳಿಯುಳಿಕೆ ಗುರುತಿಸುದುದನ್ನು ಈ ಹೆಸರುಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name=G/> ***ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ಅವಧಿ- ೨೦೬೦ ರಿಂದ ೧೭೮೦ ದವಹಿಂ – ಕೊಲಬಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಖಂಡದಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ. **ಮೀಸೊಪ್ರೊಟೆರೊಜೋಯಿಕ್ ಯುಗ- ೧೭೬೦ ರಿಂದ ೮೫೦ ದವಹಿಂ ***ರೊಡಿನಿಯನ್ ಅವಧಿ- ೧೭೬೦ ರಿಂದ ೮೫೦ ದವಹಿಂ – ರೊಡಿನಿಯ ಸೂಪರ್ ಖಂಡ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.<ref name=G/> **ನಿಯೊಪ್ರೊಟೆರೊಜೋಯಿಕ್ ಯುಗ- ೮೫೦ ರಿಂದ ೫೪೧ ದವಹಿಂ ***ಕ್ರಯೋಜಿನಿಯನ್ ಅವಧಿ- ೮೫೦ ರಿಂದ ೬೩೫ ದವಹಿಂ- ಹಲವು ಹಿಮಯುಗಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು.<ref name=G/> ***ಇಡಿಯಕರನ್ ಅವಧಿ- ೬೩೫ ರಿಂದ ೫೪೧ ದವಹಿಂ. ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{reflist|group=ಟಿಪ್ಪಣಿ}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೂರಚನಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಭೂಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಲ]] 5phjhl0i112cok0fg64s7f9qo98qiil 0 17401 1383545 1380941 2026-08-20T06:27:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383545 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ೧೯೭೧ರ ಭಾರತ–ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧ | image = 1971 Instrument of Surrender WaPo.jpg | image_size = 300px | caption = ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪೂರ್ವ ಕಮಾಂಡ್‌ನ ಕಮಾಂಡರ್ ಜೆ. ಅಮೀರ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಖಾನ್ ನಿಯಾಜಿ, ಢಾಕಾದಲ್ಲಿ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಜಗಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಅರೋರಾ (ಭಾರತೀಯ ಪೂರ್ವ ಕಮಾಂಡ್‌ನ ಜಿಒಸಿ-ಇನ್-ಸಿ) ಅವರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತಿಯ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋದ ಸುರೋಜಿತ್ ಸೇನ್ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೊಫೋನ್ ಹಿಡಿದಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಸಾಲು (ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ): ವೈಸ್ ಅಡ್ಮಿರಲ್ ಎನ್. ಕೃಷ್ಣನ್ (ಪೂರ್ವ ನೌಕಾ ಕಮಾಂಡ್‌ನ ಎಫ್‌ಒಸಿ-ಇನ್-ಸಿ), ಏರ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಎಚ್.ಸಿ. ದಿವಾನ್, (ಪೂರ್ವ ವಾಯು ಕಮಾಂಡ್‌ನ ಎಒಸಿ-ಇನ್-ಸಿ), ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಸಗತ್ ಸಿಂಗ್ (ಸಿಡಿಆರ್ IV ಕಾರ್ಪ್ಸ್), ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಜೆಎಫ್ಆರ್ ಜಾಕೋಬ್ (ಸಿಒಎಸ್ ಪೂರ್ವ ಕಮಾಂಡ್) ಮತ್ತು ಫ್ಲಿಂಟ್ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ (ಜಾಕೋಬ್ ಅವರ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಇಣುಕಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ) | date = ೩–೧೬ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೧ (೧೩ ದಿನಗಳು) | place = ಬೆಂಗಾಲ್, ಪಂಜಾಬ್, ಕಾಶ್ಮೀರ್, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಸಾಗರ, ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ, ಬೆಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲ | result = ಭಾರತ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಬಾಹಿನಿ ವಿಜಯ; ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇನೆಯ ಶರಣಾಗತಿ; ಪಶ್ಚಿಮ ಯುದ್ಧಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರವಿರಾಮ | territory = '''ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ''' : * ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಹೆಸರಿನ ಹೊಸ ದೇಶವನ್ನು ಸೃಜಿಸಲಾಯಿತು. '''ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ''': * ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 15,010 ಕಿ.ಮೀ.2 (5,795 ಚದರ ಮೈಲಿ) ಭೂಮಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು, ಆದರೆ 1972 ರ [[ಶಿಮ್ಲಾ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಪ್ರಕಾರ ಅದನ್ನು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯ ಸೂಚಕವಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದವು.<ref name="Shuja Nawaz 2008">{{cite book |last=Nawaz |first=Shuja |title=Crossed Swords: Pakistan, Its Army, and the Wars Within |url=https://archive.org/details/crossedswordspak0000nawa |date=2008 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-547697-2 |page=[https://archive.org/details/crossedswordspak0000nawa/page/329 329]}}</ref><ref name="books.google.com">{{cite book|url=https://archive.org/details/benazirprofile0000chit1|url-access=registration|title=Benazir, a Profile|access-date=27 July 2012|page=81|isbn=9788170247524|last1=Chitkara|first1=M. G|year=1996|publisher=APH}}</ref><ref name="KC">{{cite book|url=https://archive.org/details/00book584554548|url-access=registration|title=Kashmir in Conflict: India, Pakistan and the Unending Ward|year=2003|access-date=27 July 2012|page=117|isbn=9781860648984|last1=Schofield|first1=Victoria|publisher=Bloomsbury Academic}}</ref> * ಭಾರತವು [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ (ರಾಜ್ಯ)|ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]] ದಲ್ಲಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ 883 ಕಿ.ಮೀ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು 160 ಕಿ.ಮೀ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |last=Nagial |first=Colonel Balwan Singh |title=Forced displacement from the Chhamb sector in 1971 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/col-nagial/forced-displacement-from-the-chhamb-sector-in-1971/ |access-date=2025-03-13 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref name="Warikoo 2009">{{cite book | last=Warikoo | first=K. | title=Himalayan Frontiers of India: Historical, Geo-Political and Strategic Perspectives | publisher=Taylor & Francis | series=Routledge Contemporary South Asia Series | year=2009 | isbn=978-1-134-03294-5 | url=https://books.google.com/books?id=w_Z8AgAAQBAJ&pg=PA71 | page=71}}</ref> | combatant1 = {{flagicon|IND}} ಭಾರತ<br>{{flagicon|Bangladesh|1971}} ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರ | combatant2 ={{flagicon|PAK}} ಪಾಕಿಸ್ತಾನ | commander1 ={{flagicon|IND}} ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ<br>{{flagicon|IND}}ಸ್ವರನ್ ಸಿಂಗ್<br>{{flagicon|IND}} Sam Manekshaw<br>{{flagicon|IND}} Jagjit Singh Aurora<br>{{flagicon|IND}} N. Krishnan<br>{{flagicon|IND}} S. N. Kohli<br> ---- {{flagicon|Bangladesh|1971}} ಶೇಖ್ ಮುಜೀಬುರ್ ರಹ್ಮಾನ್<br>{{flagicon|Bangladesh|1971}} ತಾಜುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್<br>{{flagicon|Bangladesh|1971}} M. A. G. Osmani | commander2 ={{flagicon|PAK}} Yahya Khan<br>{{flagicon|PAK}} Abdul Hamid Khan<br>{{flagicon|PAK}} A. A. K. Niazi<small>(''ಶರಣಾಗತಿ'')</small><br>{{flagicon|PAK}} Tikka Khan<br>{{flagicon|PAK}} Iftikhar Janjua {{KIA}}<br>{{flagicon|PAK}} Abdur Rahim Khan<br>{{flagicon|PAK}} Leslie Mungavin<br>{{flagicon|PAK}} ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶರೀಫ್<small>(''ಶರಣಾಗತಿ'')</small><br>{{flagicon|PAK}} ಅಬ್ದುರ್ ರಹೀಮ್ ಖಾನ್<br>{{flagicon|PAK}} ಅಬ್ದುಲ್ ಮುತಾಲೆಬ್ ಮಲಿಕ್<small>(''ಶರಣಾಗತಿ'')</small><br> | strength1 = [[ಭಾರತೀಯ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಯುಗಳು]]: 8,25,000<ref>{{Cite book|last=Palit|first=Maj Gen DK|url=https://books.google.com/books?id=PKvmgfHewHcC|title=The Lightning Campaign: The Indo-Pakistan War, 1971|date=1998|publisher=Lancer Publishers|isbn=978-1-897829-37-0|page=44|language=en|access-date=24 December 2016|archive-date=15 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015115321/https://books.google.com/books?id=PKvmgfHewHcC|url-status=live}}</ref> – 8,60,000<ref name="Cloughley">{{Cite book|last=Cloughley|first=Brian|url=https://books.google.com/books?id=3SqCDwAAQBAJ&q=indian+army+vs+pakistan+army+strength+comparision+1971+war&pg=PT130|title=A History of the Pakistan Army: Wars and Insurrections|date=2016-01-05|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-63144-039-7|language=en|access-date=12 November 2020|archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414025759/https://books.google.com/books?id=3SqCDwAAQBAJ&q=indian+army+vs+pakistan+army+strength+comparision+1971+war&pg=PT130|url-status=live}}</ref> '''ಪಶ್ಚಿಮ ಯುದ್ಧಭೂಮಿ:''' <br /> 13 ಕಾಲುಸೇನೆ ಡಿವಿಷನ್‌ಗಳು, 1 ಆರ್ಮರ್ ಡಿವಿಷನ್ + 4 ಆರ್ಮರ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್‌ಗಳು (2,20,000–2,50,000 ಸೈನಿಕರು, 1,450 ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, 350 ವಿಮಾನಗಳು)<ref name="IndianDefenceReview-07Mar21">{{Cite web |date=7 March 2021 |first1=Lt Gen (Dr) JS |last1=Cheema |title=India-Pakistan War 1971: Analysis of India's Military Strategy |work=Indian Defence Review |url=https://indiandefencereview.com/india-pakistan-war-1971-analysis-of-indias-military-strategy/ |access-date=2025-05-08 |language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://archive.claws.in/images/journals_doc/SW%20J.7-22.pdf |title=War in the Western Theatre |access-date=2025-07-27 |archive-date=2024-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240815045932/https://archive.claws.in/images/journals_doc/SW%20J.7-22.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://archive.claws.in/743/brief-on-the-indo-pak-war-1971-western-theatre-maj-gen-dhruv-c-katoch.html |title=Brief on the Indo Pak War 1971: Western Theatre |access-date=2025-07-27 |archive-date=2024-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241216131151/https://archive.claws.in/743/brief-on-the-indo-pak-war-1971-western-theatre-maj-gen-dhruv-c-katoch.html |url-status=dead }}</ref><br/> '''ಪೂರ್ವ ಯುದ್ಧಭೂಮಿ:''' <br /> 11 ಪದಾತಿ ದಳ, 2 ಆರ್ಮರ್ ಡಿವಿಷನ್‌ಗಳು + 2 ಸ್ವತಂತ್ರ ಆರ್ಮರ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್‌ಗಳು (1,00,000–1,20,000 ಸೈನಿಕರು, 150–160 ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, 275 ವಿಮಾನಗಳು)<ref name="IndianDefenceReview-07Mar21"/><ref>Singh, Sukhwant (1980). India's Wars Since Independence. Vol. 1. New Delhi: Vikas Publishing House. ISBN 0-7069-1057-5. page68-69</ref> [[ಮುಕ್ತಿಬಾಹಿನಿ]]: 1,80,000<ref>{{cite journal |last=Rashiduzzaman |first=M. |date=March 1972 |title=Leadership, Organization, Strategies and Tactics of the Bangla Desh Movement |url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1972-03_12_3/page/191 |journal=Asian Survey |volume=12 |issue=3 |page=191 |doi=10.2307/2642872 |jstor=2642872 |quote=The Pakistan Government, however, claimed [in June 1971] that the combined fighting strength of the 'secessionists' amounted to about 180,000 armed personnel.}}</ref> | strength2 = [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಯುಗಳು]]: 3,50,000<ref name="Dixit">{{cite book |first=J.N.|last=Dixit|title=India-Pakistan in War and Peace|date=2 September 2003|publisher=Routledge|isbn=1134407572|quote=while the size of the Indian armed forces remained static at one million men and Pakistan's at around 350,000.}}</ref> – 3,65,000<ref name="Cloughley" /> '''ಪಶ್ಚಿಮ ಯುದ್ಧಭೂಮಿ:'''<br /> 7 ಪದಾತಿ ದಳ, 2 ಆರ್ಮರ್ ಡಿವಿಷನ್‌ಗಳು + 4 ಆರ್ಮರ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್‌ಗಳು (2,60,000–2,70,000 ಸೈನಿಕರು, 850 ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, 254 ವಿಮಾನಗಳು)<ref name="IndianDefenceReview-07Mar21"/><br /> '''ಪೂರ್ವ ಯುದ್ಧಭೂಮಿ:''' <br /> 4 ಕಾಲುಸೇನೆ ಡಿವಿಷನ್‌ಗಳು, 1 ಆರ್ಮರ್ ಡಿವಿಷನ್ + 1 ಸ್ವತಂತ್ರ ಆರ್ಮರ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್ (90,000–93,000 ಸೈನಿಕರು, ಸುಮಾರು 60 ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, 19 ವಿಮಾನಗಳು)<ref name="IndianDefenceReview-07Mar21"/> [[ರಜಾಕಾರ್ (ಪಾಕಿಸ್ತಾನ)|ರಜಾಕಾರ್‌ಗಳು]]: 35,000<ref name="Leonard2006p806" /> | casualties1 = {{IND}}<br />2,500<ref name="Leonard2006p806" />–3,843 ಮಂದಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಲಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ<ref name="injuredsoldiers">{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/inside-politics/this-vijay-diwas-remember-the-sacrifices-and-do-good-by-our-disabled-soldiers/|title=This Vijay Diwas, remember the sacrifices and do good by our disabled soldiers|work=Times of India|quote=About 3,843 Indian soldiers died in this war that resulted in the unilateral surrender of the Pakistan Army and led to the creation of Bangladesh. Among the soldiers who returned home triumphant were also 9,851 injured; many of them disabled.|date=16 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181217134312/https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/inside-politics/this-vijay-diwas-remember-the-sacrifices-and-do-good-by-our-disabled-soldiers/|archive-date=17 December 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book |last=Kapur |first=Anu |title=Vulnerable India: A Geographical Study of Disaster |url=https://archive.org/details/vulnerableindiag0000kapu/page/11/mode/1up |url-access=registration |year=2010 |publisher=SAGE Publications |isbn=978-81-321-0077-5 |page=11}}</ref><br />9,851<ref name="injuredsoldiers"/>–12,000 ಮಂದಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು<br />2,100 ಮಂದಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ<ref name="CW">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RgoZAQAAIAAJ|title=The Encyclopedia of the Cold War: 5 Volumes [5 Volumes]|last=Tucker|first=Spencer|date=2008|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-85109-701-2|language=en|page=1018}}</ref><br /> {{flag icon|Provisional Government of Bangladesh|military}} [[ಮುಕ್ತಿಬಾಹಿನಿ]]<br />30,000 ಮಂದಿ ಬಲಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ<ref>[http://www.time.com/time/printout/0,8816,905593,00.html The World: India: Easy Victory, Uneasy Peace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130110032215/http://www.time.com/time/printout/0,8816,905593,00.html |date=2013-01-10}}, [[Time (magazine)]], 1971-12-27</ref> * 1 [[ಬ್ರೆಗೂಟ್ ಅಲಿಜೆ|ನೌಕಾ ವಿಮಾನ]]<ref>{{cite web |url=http://indiannavy.nic.in/t2t2e/Trans2Trimph/chapters/10_1971%20wnc1.htm |title=Chapter 10: Naval Operations In The Western Naval Command |website=Indian Navy |archive-url=https://web.archive.org/web/20120223133540/http://indiannavy.nic.in/t2t2e/Trans2Trimph/chapters/10_1971%20wnc1.htm |archive-date=23 February 2012}}</ref> * 1 [[ಐಎನ್‌ಎಸ್ ಖುಖ್ರಿ (F149)|ಫ್ರಿಗೇಟ್]] *[[ಓಖಾ, ಭಾರತ|ಓಖಾ ಬಂದರು]] ನಾಶವಾಗಿದೆ / ಇಂಧನ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಧ್ವಂಸಗೊಂಡಿವೆ<ref>{{cite web|url=https://www.globalsecurity.org/military/world/pakistan/air-force-combat.htm|title=Pakistan Air Force Combat Expirence|work=Global Security|date=9 July 2011}}</ref><ref>{{cite book|author=Dr. He Hemant Kumar Pandey & Manish Raj Singh|title=INDIA'S MAJOR MILITARY & RESCUE OPERATIONS|page=117|publisher=Horizon Books ( A Division of Ignited Minds Edutech P Ltd), 2017|date=1 August 2017}}</ref><ref>{{cite book|author=Col Y Udaya Chandar (Retd)|title=Independent India's All the Seven Wars|publisher=Notion Press, 2018|date=2 January 2018}}</ref> * ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ<ref>{{cite book|author=Air Chief Marshal P C Lal|title=My Days with the IAF|url=https://books.google.com/books?id=vvTM-xbW41MC|year=1986|publisher=Lancer|isbn=978-81-7062-008-2|page=286}}</ref><ref name="indiadefenceupdate.com">{{cite web |url=http://www.indiadefenceupdate.com/news94.html |title=The Battle of Longewala—The Truth |website=India Defence Update |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608050522/http://www.indiadefenceupdate.com/news94.html |archive-date=8 June 2011}}</ref> '''ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ದಾವೆಗಳು''' * 130 [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯು|ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನಗಳು]]<ref>{{cite web|url=http://www.paf.gov.pk/history.html|title=Pakistan Air Force – Official website|publisher=Paf.gov.pk|accessdate=27 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215075643/http://www.paf.gov.pk/history.html|archive-date=15 December 2011|url-status=dead}}</ref> '''ಭಾರತದ ದಾವೆಗಳು''' * 45 [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯು|ವಿಮಾನಗಳು]]<ref name="Combat Kills">{{cite web |url=http://orbat.com/site/cimh/iaf/IAF_1971_kills_rev1.pdf |title=IAF Combat Kills – 1971 Indo-Pak Air War |publisher=orbat.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140113013008/http://orbat.com/site/cimh/iaf/IAF_1971_kills_rev1.pdf |archive-date=13 January 2014 |access-date=20 December 2011}}</ref> '''ನಿರಪೇಕ್ಷ ಅಂದಾಜು''' * 45<ref name="Leonard2006p806" />–65<ref name="Century Air Warfare 1997, pages 384">''The Encyclopedia of 20th Century Air Warfare'', edited by Chris Bishop (Amber publishing 1997, republished 2004 pages 384–387 {{ISBN|1-904687-26-1}})</ref> [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯು|ವಿಮಾನಗಳು]] | casualties2 = {{PAK}}<br />5,866<ref>{{cite book |last1=Matinuddin |first1=Kamal |title=Tragedy of Errors: East Pakistan Crisis, 1968–1971 |date=1994 |publisher=Wajidalis |page=429 |isbn=978-969-8031-19-0 |url=https://books.google.com/books?id=aONtAAAAMAAJ}}</ref>–9,000 ಮಂದಿ ಬಲಿಯಾದರು<ref>{{cite book |last=Leonard |year=2006 |first=Thomas M. |title=Encyclopedia of the developing world, Volume 1 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-415-97662-6}}</ref><br />10,000<ref name="CW" />–25,000 ಮಂದಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು<ref name="Century Air Warfare 1997, pages 384" /><br />93,000 ಮಂದಿ ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ<br /> * 2 [[ವಿನಾಶಕ ನೌಕೆಗಳು]] * 1 [[ಖನಿಜ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ನೌಕೆ]] * 1 [[ಪಿಎನ್‌ಎಸ್ ಘಾಜಿ|ಜಲಾಂಚಲ ನೌಕೆ]]<ref name="BR">{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/MONITOR/ISSUE4-2/harry.html |title=The Sinking of the Ghazi |website=Bharat Rakshak Monitor, 4(2) |access-date=20 October 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111128104709/http://www.bharat-rakshak.com/MONITOR/ISSUE4-2/harry.html |archive-date=28 November 2011}}</ref> * 3 [[ಗಸ್ತಿನೌಕೆಗಳು]] * 7 [[ಗನ್‌ಬೋಟ್‌ಗಳು]] * ಕರಾಚಿ ಬಂದರಿನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ / ಇಂಧನ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ನಾಶವಾಗಿವೆ<ref>{{cite news |url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040111/spectrum/book1.htm|title=How west was won...on the waterfront|newspaper=The Tribune|accessdate=24 December 2011}}</ref> * ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಏರ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಮತ್ತು ಕ್ರೇಟರ್ ಆಗಿದೆ<ref>{{cite web|url=http://www.acig.org/artman/publish/article_330.shtml|title=India&nbsp;– Pakistan War, 1971; Western Front, Part I|publisher=acig.com|accessdate=22 December 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/69aZfN64R?url=http://www.acig.org/artman/publish/article_330.shtml|archive-date=1 August 2012|url-status=dead}}</ref> '''ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ದಾವೆಗಳು''' * 42 [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ವಾಯುಪಡೆಯು|ವಿಮಾನಗಳು]]<ref>{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/History/1971War/Appendix3.html |title=Aircraft Losses in Pakistan - 1971 War |accessdate=24 April 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090501082102/http://www.bharat-rakshak.com/IAF/History/1971War/Appendix3.html |archivedate=1 May 2009 }}</ref> '''ಭಾರತದ ದಾವೆಗಳು''' * 94 [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ವಾಯುಪಡೆಯು|ವಿಮಾನಗಳು]]<ref name="Combat Kills" /> '''ನಿರಪೇಕ್ಷ ಅಂದಾಜು''' * 75 [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ವಾಯುಪಡೆಯು|ವಿಮಾನಗಳು]]<ref name="Leonard2006p806" /> | notes = {{notelist}} }} '''"೧೯೭೧ರ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧ'''ವು [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ಗಳ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸೈನಿಕ ಸಂಘರ್ಷವಾಗಿದೆ". ಈ ಯುದ್ಧವು [[ಬಾಂಗ್ಲಾ ವಿಮೋಚನೆ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಅದನ್ನು ಕೆಲವು ಸಲ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯುದ್ಧದ ನಿಖರ ದಿನಾಂಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಮ್ಮತವಿಲ್ಲವಾದರೂ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩]], [[೧೯೭೧]] ರಂದು ವೈಷಮ್ಯ ಉಂಟಾಯಿತು. [[೩ ಡಿಸೆಂಬರ್]] [[೧೯೭೧]] ಮತ್ತು [[೧೬ ಡಿಸೆಂಬರ್]] [[೧೯೭೧]] ರ ನಡುವೆ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು "ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧ ಎಂದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶಗಳ ಸೈನ್ಯಗಳು ಕರೆದಿವೆ. ಯುದ್ಧವು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೈನ್ಯ]]ದ ಶರಣಾಗತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. == ಹಿನ್ನೆಲೆ == ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ವೈಷಮ್ಯದ ಕಿಚ್ಚಿಗೆ ಬಾಂಗ್ಲಾ ವಿಮೋಚನೆಯ ಯುದ್ಧವು ಕಿಡಿಯಾಯಿತು. ಆ ಯುದ್ಧವು ಸತತವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ಮತ್ತು ಬಹುಮತ ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ಗಳ ನಡುವಿನ ತಿಕ್ಕಾಟವಾಗಿತ್ತು. ೧೯೭೦ ರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ [[ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್]] ಪಕ್ಷವು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿನ ೧೬೯ ಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ ೧೬೭ ನ್ನು ಗೆದ್ದು ೩೧೩ ಸ್ಥಾನಗಳಿದ್ದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಶಾಸನ ಸಭೆ [[ಮಜ್ಲಿಸ್-ಏ -ಶುರಾ]]ದಲ್ಲಿ ಸರಳ ಬಹುಮತ ಪಡೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ಬಾಂಗ್ಲಾ ವಿಮೋಚನೆಯ ಯುದ್ಧದ ಕಿಡಿಯು ಹತ್ತಿಕೊಂಡಿತು. ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ [[ಶೇಖ್ ಮುಜೀಬುರ್ ರಹಮಾನ್]] ಅವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಭೆಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಸರಕಾರ ರಚಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯ ನಾಯಕ [[ಝುಲ್ಫೀಕರ್ ಅಲಿ ಭುಟ್ಟೋ]], ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಮುಜೀಬುರ್ ಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಮೇಲೆ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] [[ಯಾಹ್ಯಾಖಾನ್]] ಬಹುತೇಕ ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀಯರನ್ನೇ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕರೆಸಿದರು. ಭಿನ್ನಮತೀಯರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಬಂಧನಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೈನಿಕರನ್ನು, ಪೋಲೀಸರನ್ನು ನಿಶ್ಶಸ್ತ್ರಗೊಳಿಸುವ ಯತ್ನಗಳು ನಡೆದವು. ಅನೆಕ ದಿನಗಳ ಮುಷ್ಕರ ಮತ್ತು ಅಸಹಕಾರದ ನಂತರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೈನ್ಯವು [[ಮಾರ್ಚ್ ೨೫]], [[೧೯೭೧]] [[ಢಾಕಾ]] ಮೇಲೆ ಎರಗಿತು. ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು, ಅದರ ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯರು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಓಡಿ ಬಂದರು. ಮುಜೀಬರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. [[27 ಮಾರ್ಚ್]] [[೧೯೭೧]] ರಂದು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೇಜರ್ ಆಗಿದ್ದು ಬಂಡೆದ್ದ [[ಝಿಯಾ ಉರ್ ರಹಮಾನ್]] ಮುಜಿಬುರ್ ಪರವಾಗಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟರಾದ ಅವಾಮೀ ಲೀಗ್ ನಯಕರು ಒಂದು [[ದೇಶಭ್ರಷ್ಟ ಸರಕಾರ]] ವನ್ನು ಮೆಹೆರ್ ಪುರದ ಹತ್ತಿರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು [[ಈಸ್ಟ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ರೈಫಲ್ಸ್]] ಎಂಬ [[ಅರೆಸೈನಿಕ ಪಡೆ]]ಯೂ ಬಂಡುಕೋರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. [[ಮುಕ್ತಿವಾಹಿನಿ]] ಎಂಬ [[ಗೆರಿಲ್ಲಾ]] ಮಾದರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ಸೈನ್ಯವೊಂದನ್ನು [[ಬಾಂಗ್ಲಾ ಸೈನ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. == ಬಾಂಗ್ಲಾ ವಿಮೋಚನೆಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Bangladesh 1971 Liberation.jpg|thumb|250px|Illustration showing military units and troop movements during the war.]] [[೨೭ ಮಾರ್ಚ್]] [[೧೯೭೧]]ರಂದು [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ]] ಶ್ರೀಮತಿ [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ [[ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ದ ಜನರ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಸರಕಾರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಭಾರತ-ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಗಡಿಯನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಆಶ್ರಯಕ್ಕಾಗಿ [[ನಿರಾಶ್ರಿತರು|ನಿರಾಶ್ರಿತರಿ]]ಗಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಲ]],[[ಬಿಹಾರ]],[[ಆಸ್ಸಾಮ್]], [[ಮೇಘಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[ತ್ರಿಪುರ]]ಗಳ ಸರಕಾರಗಳು ಗಡಿಯಗುಂಟ [[ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಶಿಬಿರ]]ಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದವು. ಕೂಡಲೇ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟ ಸೈನ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಈ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು [[ಮುಕ್ತಿವಾಹಿನಿ]] ಗೆರಿಲ್ಲಾಗಳ [[ಭರತಿ]] ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಅಂದಾಜು ಒಂದು ಕೋಟಿ ನಿರಾಶ್ರಿತರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅದರಿಂದಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಅರಾಜಕತೆಯೂ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟವೂ ಉಂಟಾದವು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಆಪ್ತಗೆಳೆಯ [[ಅಮೆರಿಕ]]ವು ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಗತ್ಯವಸ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುವದಾಗಿ ಮಾತು ಕೊಟ್ಟಿತು. ೧೯೭೧ ರ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿಯವರು [[ಯೂರೋಪ್]] ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡರು. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ [[ಭದ್ರತಾಸಮಿತಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪರ ನಿರ್ದೇಶನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕದ ಪಕ್ಷವನ್ನು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಂ]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು ತೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಇಂದಿರಾರ ಮಹತ್ತರ ಸಾಧನೆಯೆಂದರೆ [[೯ ಅಗಸ್ಟ್]] ರಂದು [[ಸೋವಿಯೆಟ್ ಯೂನಿಯನ್]] ಜತೆ [[ಇಂಡೋ-ಸೋವಿಯೆಟ್ ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದ]]ವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದು. ಇದರಿಂದ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಆಘಾತವುಂಟುಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ [[ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೈನಾ]]ವು ಈ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದರು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸ್ನೇಹಿತ ಚೈನಾವು ಅದಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ನೈತಿಕಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತಲ್ಲದೆ, ಭಾರತದ ಜತೆಗಿನ ತನ್ನ ಗಡಿಯತ್ತ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನೇನೂ ಕಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಮುಕ್ತಿವಾಹಿನಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಸಾವುನೋವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿದವು. ಭಾರತದೊಳಕ್ಕೆ ಬರತೊಡಗಿದ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕಹೊರೆ ಹೆಚ್ಚತೊಡಗಿತು. ಭಾರತವು ಮುಕ್ತಿವಾಹಿನಿಗೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಂಬಲ ಕೊಡತೊಡಗಿತು. == ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಡನೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಭಾರತದ ಯುದ್ಧ == ನವೆಂಬರ್ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎನಿಸಿತು. [[ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ದೊಂದಿಗಿನ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳ ಜಮಾವಣೆ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯವು ಚಳಿಗಾಲಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯಿತು. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಒಣದಾದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು [[ಹಿಮಾಲಯ]]ದ ಕಣಿವೆಗಳು ಹಿಮದಿಂದಾವೃತವಾಗಿ ಚೀನಾದ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. [[ನವೆಂಬರ್ ೨೩]]ರಂದು, ಯಾಹ್ಯಾಖಾನರು ಇಡೀ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಾರಿ ತಮ್ಮ ಜನತೆಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಗಲು ಹೇಳಿದರು. ರವಿವಾರ [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩]]ರಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀ ವಾಯುಪಡೆಯು ಆಗ್ರಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಾಯುವ್ಯಭಾರತದ ಎಂಟು ವಿಮಾನನೆಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡಿತು. ಭಾರತವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಸಾರಿತು. ಪೂರ್ವಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸೈನ್ಯವು ಮುಕ್ತಿವಾಹಿನಿಯ ಜತೆ ಸೇರಿ ''ಮಿತ್ರವಾಹಿನಿ''ಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಮರುದಿನ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೈನ್ಯದ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿ, ಅಕಾಶ ಮತ್ತು ಜಲಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಯುದ್ಧಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗುರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು: :೧)ಭಾರತದ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ದೂರ ಇಡುವುದು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನದಿಗಳೂ ಉಪನದಿಗಳೂ ಇದ್ದು ಭೂಭಾಗವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿರುವದರಿಂದ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಒಳಕ್ಕೆ ಬಹಳ ದೂರ ಸಾಗುವದು ಭಾರತದ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. :೨)ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದಷ್ಟು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಭಾರತವು ಸಾಧಿಸಬಹುದೆಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದೆ. ಕದನವಿರಾಮದ ಘೋಷಣೆ ಆಗುವದು ಮತ್ತೆ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಮುಂಚೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಪ್ರದೇಶವು ಅವರದ್ದು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶದೊಳಕ್ಕೆ ಬರುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವದಾಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿರಲಿಲ್ಲ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗಿನ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿತು, ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯವು ತಮ್ಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೈನ್ಯದ 51 ನೇ ಕಾಲಾಳುಪಡೆ ಬ್ರಿಗೇಡ್ನ 22- ಆರ್ಮರ್ಡ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ನ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ 2000-3000 ಬಲವಾದ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇನೆಯು ಸೋಲಿಸಿತು, ಇದು ಭಾರತದ 120-ನಷ್ಟು ಸೈನಿಕರು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು. 'ಎ' ಕಂಪನಿ, 23 ನೇ ಬಿಎನ್, [[ಪಂಜಾಬ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್]]. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಭೂಪ್ರದೇಶದ {{ಪರಿವರ್ತನೆ | 5500 | sqmi | km2}} ವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, [[ಪಂಜಾಬ್ (ಪಾಕಿಸ್ತಾನ )|ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಂಜಾಬ್]] ಮತ್ತು [[ಸಿಂಧ್]] ವಲಯಗಳನ್ನು ನಂತರ 1972 ರ [[ಸಿಮ್ಲಾ ಒಪ್ಪಂದ]] ಯಲ್ಲಿ ಗುಡ್ವಿಲ್ನ ಸೂಚಕವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿತು) ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ]] [[ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಟ್ರೈಡೆಂಟ್ (ಇಂಡೋ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಯುದ್ಧ)|ಆಪರೇಷನ್ ಟ್ರೈಡೆಂಟ್]] ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು, ಇದು [[ಕರಾಚಿ]] ನ ಬಂದರಿನ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದು ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು 2 ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ [ವಿಧ್ವಂಸಕರು] ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಮೈನ್ವೀಪ್ಪರ್ (ಹಡಗು)|ಮೈನ್ಸ್ವೀಪರ್]]. ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಆಪರೇಷನ್ ಪೈಥಾನ್ ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿ. ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ 4,000 ದಳಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರತಿರೂಪವಾದ PAF ಸ್ವಲ್ಪ-ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿತು, ಭಾಗಶಃ ಬೆಂಗಾಲಿ-ಅಲ್ಲದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ. ಪ್ರತೀಕಾರದ ಈ ಕೊರತೆಯು PAF ಹೈ ಕಮಾಂಡ್ನ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ, ಇದು ಈಗಾಗಲೇ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ನಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ನಷ್ಟವನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ನ 14 ಸಕ್ನಿನ ಸಣ್ಣ ಏರ್ ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ [ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, 1971 | ನಾಶವಾದವು], ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ [[ವಾಯು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ]] ಭಾರತೀಯ ಅಭಿಯಾನವು "ತಂತ್ರಗಳು, ಶತ್ರುಗಳ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ವಿರೋಧವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ತ್ವರಿತವಾದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು. ದುಸ್ತರ ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಕ್ಷವು ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 16, 1971 ರಂದು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಡೆಗಳು ಶರಣಾಯಿತು. ಮರುದಿನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಶರಣಾಯಿತು. == American and Soviet involvement == <!-- Deleted image removed: [[Image:BangladeshCartoon.jpg|thumb|300px|A [[cartoon]] by [[R.K. Laxman]] that derides the deflated U.S. ego and failed foreign polddjkhsjeguiehwr hjbfhbghfff--~~~~fghj fghjvfasdghjvhjdfvhjasdgfjghljicy of Nixon and Kissinger (seen in crashed car) for supporting the Pakistani military]] --> The United States supported Pakistan both politically and materially. Nixon, backed by [[Henry Kissinger]], feared Soviet expansion into South and Southeast Asia. Pakistan was a close ally of the [[People's Republic of China]], with whom Nixon had been negotiating a [[Sino-American relations#rapprochement|''rapprochement'']] and where he intended to visit in February 1972. Nixon feared that an Indian invasion of [[West Pakistan]] would mean total Soviet domination of the region, and that it would seriously undermine the global position of the United States and the regional position of America's new tacit ally, China. In order to demonstrate to China the ''bona fides'' of the United States as an ally, and in direct violation of the US Congress-imposed sanctions on Pakistan, Nixon sent military supplies to Pakistan, routing them through [[Jordan]] and [[Iran]],<ref name="Shalom">Shalom, Stephen R., [http://coat.ncf.ca/our_magazine/links/issue47/articles/a07.htm The Men Behind Yahya in the Indo-Pak War of 1971]</ref> while also encouraging China to increase its arms supplies to Pakistan. The Nixon administration also ignored reports it received of the 'genocidal' activities of the Pakistani Army in East Pakistan, most notably the [[Archer Blood|Blood telegram]]. When Pakistan's defeat in the eastern sector seemed certain, Nixon sent the [[USS Enterprise (CVN-65)|USS ''Enterprise'']] to the [[Bay of Bengal]], a move which was a nuclear threat. The ''Enterprise'' arrived on station on [[December 11]], [[1971]]. On [[6 December]] and [[13 December]], the [[Soviet Navy]] dispatched two groups of ships, armed with nuclear missiles, from [[Vladivostok]]; they trailed U.S. Task Force 74 into the [[Indian Ocean]] from [[18 December]] [[1971]] until [[7 January]] [[1972]]. The Soviets also sent a nuclear submarine to ward off the threat posed by USS ''Enterprise'' in the [[Indian Ocean]].<ref>{{Cite web |url=http://www.bharat-rakshak.com/NAVY/History/1971War/Games.html |title=Cold war games |access-date=2008-12-16 |archive-date=2006-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060915093344/http://www.bharat-rakshak.com/NAVY/History/1971War/Games.html |url-status=deviated |archivedate=2006-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060915093344/http://www.bharat-rakshak.com/NAVY/History/1971War/Games.html }}</ref> American policy towards the end of the war was dictated primarily by a need to restrict the escalation of war on the western sector to prevent the 'dismemberment' of West Pakistan.<ref name="St.Dept">[https://web.archive.org/web/20050630002008/http://www.state.gov/r/pa/ho/frus/nixon/e7/48213.htm U.S. State Department]</ref> Years after the war, many American writers criticized the White House policies during the war as being badly flawed and ill-serving the interests of the United States.<ref>The Flawed Architect: Henry Kissenger and American Foreign Policy by Jussi M. Hanhimeaki Page 156, Published by Oxford University Press US</ref> The Soviet Union sympathized with the Bangladeshis, and supported the Indian Army and Mukti Bahini during the war, recognizing that the independence of Bangladesh would weaken the position of its rivals - the United States and China. The USSR gave assurances to India that if a confrontation with the United States or China developed, it would take counter-measures. This assurance was enshrined in the Indo-Soviet friendship treaty signed in August 1971. == Effects == The war ended with the surrender of the Pakistani military to the allied forces of India and Bangladesh, jointly known as the [[Mitro Bahini]]. Bangladesh became an independent nation, the world's third most populous Muslim state. Loss of East Pakistan demoralized the Pakistani military. President Yahya Khan resigned, to be replaced by [[Zulfiqar Ali Bhutto]]. Mujibur Rahman was released from a West Pakistani prison, returning to Dhaka on [[January 10]], [[1972]]. The extent of casualties in East Pakistan is not known. [[R.J. Rummel]] cites estimates ranging from one to three million people killed.<ref name="Rummel">Rummel, Rudolph J., [http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP8.HTM "Statistics of Democide: Genocide and Mass Murder Since 1900"], ISBN 3-8258-4010-7, Chapter 8, table 8.1</ref> Other estimates place the death toll lower, at 300,000. On the brink of defeat around [[December 14]], the [[Pakistani Army]], and its local [[collaborators]]. systematically killed a large number of [[Bengal]]i doctors, teachers and intellectuals,<ref name="nyt12-19-1971">{{cite news |first = |last = |authorlink = |author = |coauthors = |title = 125 Slain in Dacca Area, Believed Elite of Bengal |url = http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50C13F83C5E127A93CBA81789D95F458785F9 |format = |work = [[New York Times]] |publisher = |location = New York, NY, USA |id = |pages = |page = 1 |date = [[December 19]], [[1971]] |accessdate = 2008-01-04 |language = |quote = At least 125 persons, believed to be physicians, professors, writers and teachers, were found murdered today in a field outside Dacca. All the victims' hands were tied behind their backs and they had been bayoneted, garroted or shot. These victims were among an estimated 300 Bengali intellectuals who had been seized by West Pakistani soldiers and locally recruited supporters. |archiveurl = |archivedate = }} </ref><ref name="massacre-intel"> {{cite journal |last = Murshid |first = Tazeen M. |authorlink = |coauthors = |date = 2 |year = 1997 |month = December |title = State, nation, identity: The quest for legitimacy in Bangladesh |journal = South Asia: Journal of South Asian Studies, |volume = 20 |issue = 2 |pages = 1–34 |publisher = Routledge |location = |issn = 14790270 |doi = 10.1080/00856409708723294 |bibcode = |oclc = |id = |url = |language = |format = |accessdate = |laysummary = |laysource = |laydate = |quote = }}</ref> part of a [[pogrom]] against the [[Hindu]] minorities who constituted the majority of urban educated intellectuals.<ref name=BangInt>Khan, Muazzam Hussain (2003), [http://banglapedia.search.com.bd/HT/K_0261.htm "Killing of Intellectuals"], ''Banglapedia'', Asiatic Society of Bangladesh</ref><ref>Shaiduzzaman ([[December 14]], [[2005]]), [http://www.newagebd.com/2005/dec/15/murdered/murdered.html "Martyred intellectuals: martyred history"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201162513/http://www.newagebd.com/2005/dec/15/murdered/murdered.html |date=2010-12-01 }}, ''The Daily New Age'', Bangladesh</ref> Young men, especially students, who were seen as possible rebels were also targeted. [[ಚಿತ್ರ:PakistanPoW.jpg|right|frame|A Pakistan stamp depicting the 90,000 PoWs in Indian camps. This stamp was issued with the political aim of raising global awareness of the POW issue to help secure their release.]] The cost of the war for Pakistan in monetary and human resources was high. In the book ''Can Pakistan Survive?'' Pakistan based author [[Tariq Ali]] writes, "Pakistan lost half its navy, a quarter of its airforce and a third of its army." India took approximately 90,000 [[prisoners of war]], including Pakistani soldiers and their East Pakistani civilian supporters. 79,676 prisoners were uniformed personnel, of which 55,692 were Army, 16,354 Paramilitary, 5,296 Police, 1000 Navy and 800 PAF.<ref name="liberationtimes">[http://www.bharat-rakshak.com/1971/Dec16/index.html Huge bag of prisoners in our hands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001074252/http://www.bharat-rakshak.com/1971/Dec16/index.html |date=2009-10-01 }} The Liberation Times</ref> The remaining prisoners were civilians - either family members of the military personnel or collaborators ([[Razakars (Pakistan)|razakars]]). The Hameedur Rahman Committee Report instituted by Pakistan lists the Pakistani POWs as follows: {| class="wikitable" ! Branch !! Number of captured Pakistani POWs |- | Army || 54,154 |- | Navy || 1,381 |- | Air Force || 833 |- | Paramilitary including police || 22,000 |- | Civilian personnel || 12,000 |- | Total: || 90,368 |} The war resulted in one of the largest surrenders of forces since [[World War II]]. Although India originally wished to try some 200 prisoners for [[war crime]]s for the brutality in East Pakistan, the government eventually acceded to releasing all prisoners as a gesture of reconciliation. The [[Simla Agreement]] signed the following year, also resulted in control of Pakistani territory (more than 15,000&nbsp;km²) that had been captured during the war being given back to Pakistan, in order to create a "lasting peace" between the two nations and to affirm that India had no territorial ambitions. == Important dates == * [[March 7]], [[1971]]: Sheikh Mujibur Rahman declares that, "The current struggle is a struggle for independence", in a public meeting attended by almost a million people in Dhaka. * [[March 25]], [[1971]]: Pakistani forces start [[Operation Searchlight]], a systematic plan to eliminate any resistance. Thousands of people are killed in student dormitories and police barracks in Dhaka. * [[March 26]], [[1971]]: Major [[Ziaur Rahman]] declares independence from Kalurghat Radio Station, [[Chittagong]]. The message is relayed to the world by Indian radio stations. * [[April 17]], [[1971]]: Exiled leaders of Awami League form a provisional government. * [[December 3]], [[1971]]: War between India and Pakistan officially begins when West Pakistan launches a [[Operation Chengiz Khan|series of preemptive airstrikes]] on Indian airfields. * [[December 6]], [[1971]]: East Pakistan is recognized as Bangla-Desh by India. * [[December 14]], [[1971]]: Systematic elimination of Bengali intellectuals is started by Pakistani Army and local collaborators.<ref name=BangInt /> * [[December 16]], [[1971]]: [[Lieutenant-General A. A. K. Niazi]], supreme commander of Pakistani Army in [[East Pakistan]], surrenders to the Allied Forces (Mitro Bahini) represented by [[Jagjit Singh Aurora|Lieutenant General Aurora]] of Indian Army at the surrender. Bangladesh gains victory * [[january 12]],1972: [[Sheikh Mujibur Rahman]] comes to power == Military awards == For bravery, a number of soldiers and officers on both sides were awarded the highest military award of respective countries. Following is a list of the recipients of the Indian award [[Param Vir Chakra]], Bangladesh award [[Bir Sreshtho]] and the Pakistani award [[Nishan-E-Haider]]: === India === Recipients of the [[Param Vir Chakra]]: * [[Lance Naik]] [[Albert Ekka]] (Posthumously) * [[Flying Officer]] [[Nirmal Jit Singh Sekhon]] (Posthumously) * [[Major]] [[Hoshiar Singh]] * [[Second Lieutenant]] [[Arun Khetarpal]] (Posthumously) === Bangladesh === Recipients of the [[Bir Sreshtho]] * Captain [[Mohiuddin Jahangir]] (Posthumously) * Lance Naik [[Munshi Abdur Rouf]] (Posthumously) * Sepoy [[Hamidur Rahman]] (Posthumously) * Sepoy [[Mostafa Kamal]] (Posthumously) * ERA [[Mohammad Ruhul Amin]] (Posthumously) * Flight Lieutenant [[Matiur Rahman]] (Posthumously) * Lance Naik [[Nur Mohammad Sheikh]] (Posthumously) === Pakistan === Recipients of the [[Nishan-E-Haider]]: * [[Major]] [[Muhammad Akram]] (Posthumously) * [[Pilot Officer]] [[Rashid Minhas]] (Posthumously) * [[Major]] [[Shabbir Sharif]] (Posthumously) * [[Sowar]] [[Muhammad Hussain]] (Posthumously) * [[Lance Naik]] [[Muhammad Mahfuz]] (Posthumously) == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} * {{cite book | author=General Niazi| title=Betrayal of East Pakistan | publisher=Oxford University Press | year=1998 | isbn=0195777271}} * {{cite news | title=The Rediff Interview/Lt Gen A A Khan Niazi | date=[[February 2]], [[2004]] | publisher=Rediff | url=http://www.rediff.com/../news/2004/feb/02inter1.htm}} == Further reading == * An Army Its Role and Rule (A History of the Pakistan Army from Independence to Kargil 1947-1999). Muhammad Ayub ISBN 0-8059-9594-3 * D K Palit ''The Lightning Campaign: The Indo-Pakistan War 1971'' Compton Press Ltd (1972), ISBN 0-900193-10-7 * J R Saigal ''Pakistan Splits: The Birth of Bangladesh'' Manas Publications (2004), ISBN 81-7049-124-X * J Hanhimaki ''The Flawed Architect: Henry Kissinger and American Foreign Policy'' Oxford University Press (2004) == Dramatization == ;Films * ''[[Border (film)|Border]]'', a 1997 [[Cinema of India|Bollywood]] [[war film]] directed by [[J.P.Dutta]]. This movie is an adaptation from real life events that happened at the [[Battle of Longewala]] fought in Rajasthan (Western Theatre) during the [[Bangladesh Liberation War|1971 Indo-Pak war]]. {{imdb title|id=0118751|title=Border}} * ''[[Hindustan Ki Kasam]]'', a 1973 [[Cinema of India|Bollywood]] [[war film]] directed by Chetan Anand. The aircraft in the film are all authentic aircraft used in the 1971 war against Pakistan. These include MiG-21s, Gnats, Hunters and Su-7s. Some of these aircraft were also flown by war veterans such as Samar Bikram Shah (2 kills) and Manbir Singh. {{imdb title|id=0154591|title=Hindustan Ki Kasam}} * ''[[1971 - Prisoners of War]]'', a 2007 [[Cinema of India|Bollywood]] [[war film]] directed by Sagar Brothers. Set against the backdrop of a prisoner''s camp in Pakistan, follows six Indian prisoners awaiting release after their capture in the 1971 India-Pakistan war. == External links == * [https://www.youtube.com/watch?v=Q8MO52QQ6_o Video of General Niazi Surrendering] * [http://www.freeindia.org/1971war/ A complete coverage of the war from the Indian perspective] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050802085547/http://www.freeindia.org/1971war/ |date=2005-08-02 }} * [http://www.ndu.edu/nesa/docs/Gill%20atlas%20final%20version.pdf An Atlas of the 1971 India - Pakistan War: The Creation of Bangladesh by John H. Gill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081029150607/http://www.ndu.edu/nesa/docs/Gill%20Atlas%20Final%20Version.pdf |date=2008-10-29 }} * [https://web.archive.org/web/20050511011121/http://www.state.gov/r/pa/ho/frus/nixon/xi/ Actual conversation from the then US President Nixon and Henry Kissinger during the 1971 War] - [[US Department of State]]'s Official archive. * [http://www.icdc.com/%7Epaulwolf/pakistan/pakistan.htm Pakistan: Partition and Military Succession USA Archives] * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/3/newsid_2519000/2519133.stm Pakistan intensifies air raid on India BBC] * [http://www.bharat-rakshak.com/1971/ A day by day account of the war as seen in a virtual newspaper.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050906140622/http://www.bharat-rakshak.com/1971/ |date=2005-09-06 }} * [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB79/ The Tilt: The U.S. and the South Asian Crisis of 1971.] * [http://www.dawn.com/weekly/ayaz/20051216.htm ''[[December 16]], [[1971]]: any lessons learned?'' By Ayaz Amir] - Pakistan's [[Dawn (newspaper)]] * [http://www.vidyasoft.com/interest/war/war71.html India-Pakistan 1971 War as covered by TIME] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120909030804/http://www.vidyasoft.com/interest/war/war71.html |date=2012-09-09 }} * [http://www.orbat.com/site/cimh/iaf/IAF_1971_kills_rev1.pdf Indian Air Force Combat Kills in the 1971 war (unofficial), Centre for Indian Military History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061020233036/http://orbat.com/site/cimh/iaf/IAF_1971_kills_rev1.pdf |date=2006-10-20 }} * [http://frontierindia.net/op-cactus-lilly-19-infantry-division-in-1971/ Op Cactus Lilly: 19 Infantry Division in 1971, a personal recall by Lt Col Balwant Singh Sahore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926234047/http://frontierindia.net/op-cactus-lilly-19-infantry-division-in-1971/ |date=2007-09-26 }} * [http://frontierindia.net/all-for-a-bottle-of-scotch/ All for a bottle of Scotch, a personal recall of Major (later Major General) C K Karumbaya, SM, the battle for Magura] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926233932/http://frontierindia.net/all-for-a-bottle-of-scotch/ |date=2007-09-26 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಯುದ್ಧಗಳು]] 2pto2ru5d36321oe86td96rdwt4xpd7 0 21857 1383479 1375567 2026-08-19T12:06:00Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383479 wikitext text/x-wiki [[File:Bhopal-Union Carbide 1 crop memorial.jpg|thumb|Bhopal-Union Carbide 1 crop memorial]] '''ಭೋಪಾಲ್ ಅನಿಲ ದುರಂತ''' ೧೯೮೪ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨ ಮತ್ತು ೩ರಂದು ರಾತ್ರಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅನಿಲ ಸೋರಿಕೆಯ ದುರಂತವಾಗಿದೆ‌. ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಭೋಪಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಯೂನಿಯನ್ ಕಾರ್ಬೈಡ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕೀಟನಾಶಕ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತು ಸೋರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಸುಮಾರು ೫ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಈ ರಾಸಾಯನಿಕದ ಬಾಧೆಗೆ ಒಳಗಾದರು. ಈ ದುರಂತವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿಪತ್ತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. == ದುರಂತದ ಇತಿಹಾಸ == ಯುನಿಯನ್‌ ಕಾರ್ಬೈಡ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ (UCIL) ೧೯೬೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಗಿತ್ತು. ೧೯೮೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨-೩ರ ರಾತ್ರಿ [[ಮಿಥೈಲ್]] ಐಸೋಸೈನೇಟ್ ಅನಿಲ ಸೋರಿಕೆಗೆ == ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಪರಿಹಾರ == ಯುನಿಯನ್‌ ಕಾರ್ಬೈಡ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಕಂಪೆನಿ(ಯುಸಿಸಿ) ಹಾಗೂ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹೊರಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ ೪೭೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಲಾಗಿದೆ * ಭೂಪಾಲ [[ಅನಿಲ]] ಸೋರಿಕೆ ದುರಂತದ ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಪರಿಹಾರ ಧನದ ಕೊನೆಯ ಕಂತು ಲಭಿಸಿದೆ. * ೩,೦೪೦ ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸುಮಾರು ೫.೭೪ ಲಕ್ಷ ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಎರಡು ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. * ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ರೂ ೫೦,೦೦೦ =ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಯೂನಿಯನ್ ಕಾರ್ಬೈಡ್ ಕಾರ್ಯಗಳು= ಟ್ಯಾಂಕ್ ಮೇಲಿನ ಕವಾಟಗಳು ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆಯೆಂದು ನಿಗಮವು ನಿರಾಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಸಸ್ಯದ ಜಲ-ತೊಳೆಯುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಕವಾಟವು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಲೀಕ್-ಬಿಗಿಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ತೋರಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸುರಕ್ಷತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ತಡೆಗಟ್ಟಿದ್ದವು. ಕಾರ್ಬೈಡ್ ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಾಳಜಿಗಳನ್ನು ೧೯೮೪ ರ ಮೊದಲು ತೆರವುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈ ಘಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು [[ಕಾರ್ಬೈಡ್]] ಹೇಳಿದೆ.ಸುರಕ್ಷತೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಒಂದು ಸೋರಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದರಿಂದ ಆ ಪ್ರಮಾಣದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಂಪನಿಯು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದೆ. ಕಾರ್ಬೈಡ್ನ ಪ್ರಕಾರ, "ಸಸ್ಯದ ಸುರಕ್ಷತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರಮಾಣದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯು ಕಾರಣವಾಗಲಿಲ್ಲ" ಏಕೆಂದರೆ "ಟ್ಯಾಂಕ್ನ ಅನಿಲ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ" ಮತ್ತು "ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸುರಕ್ಷತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು-ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ನೀರನ್ನು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಿದೆ". ಬದಲಾಗಿ, "ನೌಕರರ ವಿಧ್ವಂಸಕ-ದೋಷಯುಕ್ತ ವಿನ್ಯಾಸ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಅಲ್ಲ-ದುರಂತದ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ<ref><https://www.ndtv.com › Photos › News></ref>. =ಸುರಕ್ಷತಾ ಆಡಿಟುಗಳು= ಸುರಕ್ಷತಾ ಪರಿಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಯುಎಸ್ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುಯತ್ತದೆ,ಆದರೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮೇ ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಯುಸಿಸಿಯ ಅ"ಬಿಸಿನೆಸ್ ಕಾನ್ಫಿಡೆನ್ಷಿಯಲ್"ಸುರಕ್ಷತಾ ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧನೆಗಳು ಭೋಪಾರರಲ್ಲಿ "ಒಟ್ಟು ೬೧ ಅಪಾಯಗಳು,೩೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ೧೧ ಅಪಘಾತಕಾರಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪೋಸಿಜನ್/ಮೀಥೈಲ್ ಐಸೊಸೈನೇಟ್ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ"ಸುಮಾರು ೧೧ ಮಂದಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿತು ಆಡಿಟ್ ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ,ಕಾರ್ಮಿಕರ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಕೆಳ ಮಟ್ಟದ ಮಾನದಂದವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು.ಹತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಕಾಳಜಿಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಯುಸಿಸಿ ಭೋಪಾಳರಿಗೆ ಮುಂಬರುವ ತಂಡವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಿಲ್ಲ.ವರದಿಯಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಿವಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು,ಅದರೆ ೧೯೮೪ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು.ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ,ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟ್ ವೆಜಿರ್ನಿಯಾ ಸ್ಥಾವರದ ಮೇಲೆ ಅಂತರಿಕ ಯುಸಿಸಿ ವರದಿಯು ಹಲವಾರು ದೋಷಗಳು ಮತ್ತು ಅಸಮರ್ಷಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. === ರಿಪೋರ್ಟ್, ಚಲನಚಿತ್ರ, ಸಂಗೀತ === * [http://bhopal.strategicvideo.net/ Twenty Years Without Justice: The Bhopal Chemical Disaster] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091117171627/http://bhopal.strategicvideo.net/ |date=2009-11-17 }} International Campaign for Justice for Bhopal video * [http://www.bhopal.fm Bhopal.fm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065338/http://bhopal.fm/ |date=2019-08-18 }} Arts website with broadcasting, photos, music and videos * {{cite web |publisher=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/bhopal/default.stm |title=One Night in Bhopal}} * [https://www.youtube.com/watch?v=Xz-BfXLjQ9c&feature=related It happened in Bhopal part 1] Reportage 27 Aug 2007 (Youtube) * [https://www.youtube.com/watch?v=GgpJKSbEINQ&feature=related It happened in Bhopal part 2] Reportage 27 Aug 2007 (Youtube) * [http://webreportages.canalblog.com/ Sambhavna Trust Clinic] Webreportage 2007 * [http://search.bbc.co.uk/search?scope=all&tab=av&recipe=all&q=bhopal+faces+risk+of+%27poisoning%27&x=0&y=0/ BBC News 2004] A film and a reportage * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7961062.stm Bhopal's health effects probed] BBC News 26 March 2009. Reportage and links. * Film: Shrouds of Silence, August 2008 (youtube) * [[Bhopal: Prayer for Rain]], upcoming film based on the Bhopal disaster. * [[The Yes Men Fix the World]], documentary film being released on October 23, 2009 which includes discussion of the disaster and shows * [[The Yes Men]]'s 2004 Dow settlement hoax. * [https://www.youtube.com/results?search_query=bhopal&search_type=&aq=f Bhopal on Youtube] === ಫೋಟೊಗಳು === <!--{{Commons category}} ಇಲ್ಲಿ ವಿಕಿಮಿಡಿಯಾದ ಲಿಂಕಹಾಕಿ--> * [http://www.magnumphotos.com/Archive/c.aspx?VP=XSpecific_MAG.StoryDetail_VPage&pid=2TYRYDDG70XJ Raghu Rai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091203014524/http://www.magnumphotos.com/Archive/c.aspx?VP=XSpecific_MAG.StoryDetail_VPage&pid=2TYRYDDG70XJ |date=2009-12-03 }} Photos taken in 1984 * [http://www.netphotograph.com/pablo/bhopal_photos.html Pablo Bartholomew] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101210080741/http://www.netphotograph.com/pablo/bhopal_photos.html |date=2010-12-10 }} Photos taken in 1984 * [http://www.commonlanguageproject.net/photos/BhopalSlideshowFinal.htm The Ghosts of Bhopal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071222053636/http://www.commonlanguageproject.net/photos/BhopalSlideshowFinal.htm |date=2007-12-22 }} slideshow from the Common Language Project * [http://www.worldpressphoto.nl/index.php?option=com_photogallery&task=view&id=180&Itemid=115&bandwidth=high World Press Photo of the Year | 1984] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061001092319/http://www.worldpressphoto.nl/index.php?option=com_photogallery&task=view&id=180&Itemid=115&bandwidth=high |date=2006-10-01 }} Child killed by the poisonous gas leak in the Union Carbide chemical plant disaster. * [http://www.stephanebouillet.com/en/gallery/nature/bhopal_desaster_india_union_carbide_dow_chemical Poison in Bhopal]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091211204535/http://www.stephanebouillet.com/en/gallery/nature/bhopal_desaster_india_union_carbide_dow_chemical |date=2009-12-11 }} Photo report from ReMedAct | 2008 * [http://www.stephanebouillet.com/en/project/bhopal_xxv_25_years_disaster BHOPAL XXV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101212070749/http://www.stephanebouillet.com/en/project/bhopal_xxv_25_years_disaster |date=2010-12-12 }} 3 photographers associate around 25 years of Bhopal disaster | Facts | Project | Actions | 2009 * [http://in.reuters.com/news/pictures/rpSlideshows?articleId=INRTXRDNC#a=1/ Bhopal Gas Tragedy - 25 Years On | 26 Photos]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Reuters(India) =ಉಲ್ಲೇಖ= {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ದುರಂತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅನಿಲ ದುರಂತಗಳು]] 648huv367ekkd9v6jgj0we43yqijv32 0 22227 1383527 1383063 2026-08-19T23:40:46Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383527 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಶಬರಿಮಲೆ | official_name = | other_name = | type = ಬೆಟ್ಟ | image = MOUNTAINS SABARIMALA KERALA - panoramio.jpg | alt = ಶಬರಿಮಲೆ | caption = | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_alt = | pushpin_caption = | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|9.4375|77.0805|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = ಭಾರತ | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_name2 = [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] | established_title = <!-- ಸ್ಥಾಪನೆ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1260 | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | time_zone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[ಪೋಸ್ಟಲ್ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|PIN]] --> | area_code = 0473 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | registration_plate = KL-03, KL-62 | website = {{URL|http://www.sabarimala.kerala.gov.in}} | footnotes = }} '''ಶಬರಿಮಲೆ''' [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ತಿರುವಳ್ಳ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗ]]ದ [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ ತಾಲೂಕು]] [[ಪೆರುನಾಡ್]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬೆಟ್ಟವಾಗಿದೆ.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://pathanamthitta.nic.in/tourist-place/gavi/|title=Sabarimala {{!}} Pathanamthitta District, Government of Kerala|language=en-US|access-date=2019-01-30}}</ref> ಈ ಬೆಟ್ಟವು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಪಟ್ಟಣದಿಂದ 72 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="auto" /> [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿಯಿಂದ]] ಶಬರಿಮಲೆಗೆ 60 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ. ರನ್ನಿಯಿಂದ ಶಬರಿಮಲೆ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಕಣಿವೆಯಾದ ಪಂಪಾವರೆಗೆ ಮೋಟಾರು ರಸ್ತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಶಬರಿಮಲೆ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ|ಶಬರಿಮಲೆ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ]],<ref>{{Cite web|url=http://sabarimala.kerala.gov.in/|title=Sabarimala|website=sabarimala.kerala.gov.in|access-date=2019-01-30|archive-date=2019-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190113232128/http://sabarimala.kerala.gov.in/|url-status=dead}}</ref> ಮಲಿಕಪ್ಪುರಂ ದೇವಾಲಯವು ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://keralatemples.info/temple/malikappuram-temple/186|title=Kerala Temples in Sabarimala - Malikappuram Temple|website=keralatemples.info|language=en-US|access-date=2019-01-30|archive-date=2019-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190116152751/http://keralatemples.info/temple/malikappuram-temple/186|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://sabarimala.net/malikappurathamma-temple/|title=Malikappurathamma Temple {{!}} Sabarimala|website=sabarimala.net|access-date=2019-01-30}}</ref> ಶಬರಿಮಲೆಯು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]]ಲ್ಲಿನ [[ಪೆರಿಯಾರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]]ದ ಒಳಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಶಬರಿಮಲೆಯ ಎತ್ತರವು 1,260 ಮೀಟರ್ಗಳು. [[ರಾಮಾಯಣ|ರಾಮಾಯಣದ]] ಶಬರಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಶಬರಿ]] ಎಂಬ ತಪಸ್ವಿ ಮಹಿಳೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅವಳು ಭಗವಾನ್ [[ರಾಮ]]ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವ ಏಕೈಕ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಳು. [[ಸೀತಾ]] ದೇವಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವಾಗ ರಾಮನು ಅವಳ ಸಾಧಾರಣ ವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಅವಳ ಅವಕಾಶ ಬಂದಿತು. ಈ ಮಹತ್ವದ ಸಂಧಾನವು ಈ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ "ಶಬರಿಮಲೆ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದರರ್ಥ "ಶಬರಿಯ ಪರ್ವತ ಅಥವಾ ಬೆಟ್ಟ" ಎಂದು, ಪ್ರಾಚೀನ ಭಕ್ತೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತದೆ. == ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ == === ಬೆಟ್ಟಗಳ ನೋಟ === <gallery> Blue mountains sabarimala kerala - panoramio.jpg| DISTANT MOUNTAINS^SABARIMALA - panoramio.jpg| GREEN CANOPY^SABARIMALA KERALA INDIA - panoramio.jpg| MOUNTAINS SABARIMALA KERALA - panoramio.jpg| Sabarimala idduki kerala - panoramio.jpg| </gallery> === ಶಬರಿಮಲೆ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಸ್ಯವರ್ಗ === <gallery> Calophyllum polyanthum.jpg| FOREST TREE SABARIMALA KERALA - panoramio.jpg| GAINT TREE^SABARIMALA KERALA - panoramio.jpg| Mist forest sabarimala kerala - panoramio.jpg| Sabarimala.jpg| Stone tree.jpg| </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} [[Category:ಕೇರಳದ ಬೆಟ್ಟಗಳು]] [[Category:ಶಬರಿಮಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] hyb9ewz0tuohtr059ik6kwt24v89et2 0 23017 1383489 1358249 2026-08-19T13:08:39Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383489 wikitext text/x-wiki {{Infobox company |company_name = ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ |company_logo = [[ಚಿತ್ರ:Mercedes-Benz logo.svg|178px]] |company_type = Division of [[Daimler AG]] |predecessor = |founder = [[Gottlieb Daimler]], [[Karl Benz]] |foundation = {{start date|1881}} <!-- where was the company founded? --> <!-- actually Mercedes-Benz was founded on 29 June 1926 in Stuttgart-Untertürkheim --> |location_city = [[Stuttgart]] |location_country = [[Baden-Württemberg]] |locations = <!-- number of physical production sites/locations the company has --> |area_served = Worldwide (except Mercedes-Benz vehicles and services with other distributors worldwide) |key_people = [[Dieter Zetsche]], <small>[[CEO]]</small> |industry = [[Automotive industry]] |products = [[Automobile]]s<br />[[Truck]]s<br />[[Bus]]es<br />[[Internal combustion engine]]s |production = |services = Automotive financial services |revenue = |operating_income = |net_income = |assets = |equity = |num_employees = |parent = [[Daimler AG]] |divisions = |subsid = |homepage = [http://www.Mercedes-Benz.com Mercedes-Benz.com] |footnotes = |intl = yes }} '''ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್''' ಎಂಬುದು [[ಐಷಾರಾಮಿ]] [[ವಾಹನಗಳು/ಕಾರುಗಳು]], [[ಬಸ್‌]]ಗಳು, [[ಸಾರೋಟು/ಜಟಕಾ/ಕೋಚುಗಳು]], ಹಾಗೂ [[ಟ್ರಕ್]]‌ಗಳ ಜರ್ಮನ್‌ ಉತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು ಮೂಲ ಕಂಪೆನಿ, [[ಡೈಮ್ಲರ್‌ AG]] (ಹಿಂದಿನ ಡೈಮ್ಲರ್‌ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್‌ AG)ನ ವಿಭಾಗ ಮಾತ್ರವೇ ಆಗಿದ್ದು, ಹಿಂದೆ [[ಡೈಮ್ಲರ್‌ -ಬೆನ್ಝ್‌/ಬೆನ್ಜ್‌‌]]ನ ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು‌. ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ [[ಕಾರ್ಲ್‌ ಬೆನ್ಝ್‌/ಬೆನ್ಜ್‌]]'ರ ೧೮೮೬ರ,<ref name="MBoverview">[http://www.edmunds.com/mercedesbenz/history.html Edmunds.com - ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಇತಿಹಾಸ]</ref> ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಥಮ [[ಪೆಟ್ರೋಲ್]]‌-ಚಾಲಿತ ಮೋಟರ್‌ಸೈಕಲ್‌/ಮೋಟಾರುದ್ವಿಚಕ್ರ/ದ್ವಿಚಕ್ರವಾಹನ ಹಾಗೂ [[ಗಾಟ್‌ಲೀಬ್‌ ಡೈಮ್ಲರ್]]‌ರ ವಾಹನ ಹಾಗೂ ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ/ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ [[ವಿಲ್‌ಹೆಲ್ಮ್‌ ಮೇಬ್ಯಾಚ್‌/ಮೇಬಾಷ್‌]]'ರು ೧೮೭೩ರ [[ಬೊಲ್ಲೀ]] ಹಬೆ-ಎಂಜಿನ್‌ ವಾಹನಕ್ಕೆ ಪೆಟ್ರೋಲ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ ಸೇರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪರಿವರ್ತಿತ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌]] ವಾಹನವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ೧೯೦೧ರಲ್ಲಿ [[ಡೈಮ್ಲರ್‌ ಮೊಟೊರೆನ್‌ ಜೆ/ಗೆಸೆಲ್‌ಷಾಫ್ಟ್]] ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಟ್ಟಿತು‌. ಡೈಮ್ಲರ್‌ -ಬೆನ್ಝ್‌/ಬೆನ್ಜ್‌ ಕಂಪೆನಿಯ ಹೆಸರಿನಡಿ ಕಾರ್ಲ್‌ ಬೆನ್ಝ್‌/ಬೆನ್ಜ್‌'ರ ಹಾಗೂ ಗಾಟ್‌ಲೀಬ್‌ ಡೈಮ್ಲರ್‌'ರ ಕಂಪೆನಿಗಳ ವಿಲೀನವಾದ ನಂತರ ಮೊದಲ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ [[ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಹೆಸರಿನ]] ವಾಹನಗಳನ್ನು ೧೯೨೬ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="MBoverview" /> ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಅನೇಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ಸುರಕ್ಷತಾ [[ಹೊಸತನಗಳನ್ನು]] ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದು, ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವು ಇತರೆ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತಿವೆ.<ref>http://www.theautochannel.com/news/2005/03/11/010089.html</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ವ್ಯಾಪಾರ ಮುದ್ರೆಯ ಉಗಮ === ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ವಾಹನ ಕಂಪೆನಿಯಾದ ''ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್'' ತಮ್ಮ ಔದ್ಯಮಿಕ ಸಂಯೋಗವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುವ ಹೊಸ ರೂಪಕದ ಅಗತ್ಯ ಕೂಡ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅವರ ಲಾಂಛನವಾದ ಮೂರು-ಬಿಂದುಗಳ ನಕ್ಷತ್ರವು ವ್ಯಾಪಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಲ್ಲದೇ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ತಪ್ಪಿಲ್ಲದೇ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ವಿನ್ಯಾಸವು ಕಂಪೆನಿಯು ೧೯೨೬ರಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡ ನಂತರ ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಸಿತವಾಗಿದೆ. ೧೬ ಆಗಸ್ಟ್‌ ೧೯೨೯ರ ಶುಕ್ರವಾರದಂದು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನ ಲೋಗೋವನ್ನು [[ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಲಾಂಛನ]]ವಾಗಿ ನೊಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು. '''ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್''' ನ ಪರವಾಗಿ [[ಜರ್ಮನಿಯ ಬರ್ಲಿನ್]]‌ ನಗರದ [[ಡೈಮ್ಲರ್‌ -ಬೆನ್ಝ್‌/ಬೆನ್ಜ್‌ ಅಕ್ತಿಎಂಜೆಸೆಲ್ಸ್‌ಷಾಫ್ಟ್]]‌ರು [[USPTO]]ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಅಲೋಹ ನಿರ್ಮಾಣ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರಧಾನ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದುದಲ್ಲದೇ, "ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳು, :ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳು ಹಾಗೂ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಟ್ರಕ್‌ಗಳು; ಅವುಗಳ ಭಾಗಗಳು ಹಾಗೂ ಉಪಕರಣಗಳು …ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು" ಎಂಬುದೂ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು...." [[ಚಿತ್ರ:Mercedes-Benz logo1929-trademarkia.jpeg‎|thumb|border|100px|left|text-top|upright|alt=ಹಿಂದಿನ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಲಾಂಛನ, 16 ಆಗಸ್ಟ್‌ 1929ರಂದು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದು |'''ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಝ್‌/ಬೆನ್ಜ್‌''' ಲೋಗೋನ ಚಿತ್ರಣ ವಿನ್ಯಾಸವು [[USPTO]]ನಲ್ಲಿ ನೊಂದಾಯಿತ ಲಾಂಛನವಾಗಿದ್ದು [[ಡೈಮ್ಲರ್‌ AG]]ನ ಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ]] ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಅಂಕಿತ ಲೋಗೋದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು USPTO ಮೂರು ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದೆ, ೧) ಮೂರು ಬಿಂದುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ([[ಆಕಾಶಕಾಯಗಳು]], ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು, ಭೌಗೋಳಿಕ ನಕ್ಷೆಗಳು — ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಧೂಮಕೇತುಗಳು), ೨) ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ದಂಡೆ [[ಹೂಮಾಲೆಗಳು]], ಹೂಮಾಲೆಗಳು, ಪಟ್ಟಿಗಳು, ಗಡಿಗಳು ಅಥವಾ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು (ಸಸ್ಯಗಳು — ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅಲಂಕರಣಗಳು ), ಹಾಗೂ ೩) ವರ್ತುಲಾಕಾರ ಅಥವಾ ಅಂಡಾಕೃತಿಯ ಮೊಹರುಗಳು ([[ವಂಶಲಾಂಛನಗಳು]], ಧ್ವಜಗಳು, ಕಿರೀಟಗಳು, ಶಿಲುಬೆಗಳು, ಬಾಣಗಳು ಹಾಗೂ [[ಚಿಹ್ನೆಗಳು]] — ಮೊಹರುಗಳು. ಡೈಮ್ಲರ್‌ -ಬೆನ್ಝ್‌/ಬೆನ್ಜ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತಮ್ಮ ೧೯೨೮ರ ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ನವೀನ ಲೋಗೋನ ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ಅದರ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ವಿವರಣೆಯ ಅನುಸಾರ, ಪ್ರತಿ ವಾಹನ ಕಂಪೆನಿಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ವಿನ್ಯಾಸಾಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಹೊಸ ಲೋಗೋವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಲಾಂಛನವನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ ೧೯೨೬ರಿಂದಲೇ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಹಾಗೂ ಲಾಂಛನವು, "ಅರ್ಜಿದಾರರ ಪೂರ್ವಜರು ತಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅರ್ಜಿದಾರರ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಕೆಳಕಂಡ ದಿನಾಂಕಗಳಿಂದ ಸತತವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೧೯೦೦ರಿಂದ; ಬೆನ್ಝ್‌/ಬೆನ್ಜ್‌ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಜುಲೈ ೧೮೯೬ರಿಂದ ; ಮೂರು-ಬಿಂದುಗಳ ನಕ್ಷತ್ರದ ಬಿಂಬವನ್ನು ೨೭ ಜೂನ್‌ ೧೯೦೯ರಿಂದ, ಲಾರೆಲ್‌ನ ಮಾಲೆಯ ಬಿಂಬವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌, ೧೯೦೯ರಿಂದ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ."<ref name="trademarkia.com">http://www.trademarkia.com/mercedes-benz-೭೧೨೮೮೫೮೬.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ತಮ್ಮ U.S. ಲಾಂಛನ ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಡೈಮ್ಲರ್‌ -ಬೆನ್ಝ್‌/ಬೆನ್ಜ್‌ ತಮ್ಮ ಲಾಂಛನವನ್ನು ೨೧ ಆಗಸ್ಟ್‌ ೧೯೨೬ರಂದು ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾದ ಅರ್ಜಿಯ ಮೇರೆಗೆ ೨೮ ಆಗಸ್ಟ್‌ ೧೯೨೮ರಂದು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ನೊಂದಾಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು. U.S. ಲಾಂಛನ ನೊಂದಾಯಿಕೆಗೆ ೨೮ ಜುಲೈ ೧೯೩೧ರಂದು ಸಮ್ಮತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅದರ ಪ್ರಸಕ್ತ ಸ್ಥಿತಿಯು ನೊಂದಾಯಿತವಾಗಿದ್ದು [[ಜರ್ಮನಿಯ ಸ್ಟಟ್‌ಗಾರ್ಟ್]]‌ನ [[ಡೈಮ್ಲರ್‌ AG]] ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಸಕ್ತ ನೂತನ ಮಾಲೀಕರಾಗಿ ನವೀಕೃತಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="trademarkia.com" /> === ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಮೈತ್ರಿಗಳು === ==== ಸ್ಟುಡ್‌ಬೇಕರ್‌-ಪ್ಯಾಕರ್ಡ್‌ ==== {{Unreferenced section|date=June 2008}} ೧೯೫೮ರಲ್ಲಿ, ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ [[ಸ್ಟುಡ್‌ಬೇಕರ್]] ಹಾಗೂ‌ [[ಪ್ಯಾಕರ್ಡ್]]‌ ಬ್ರಾಂಡ್‌ ವಾಹನಗಳ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಇಂಡಿಯಾನಾದ (USA) ಸೌತ್‌ ಬೆಂಡ್]]‌ನಲ್ಲಿನ [[ಸ್ಟುಡ್‌ಬೇಕರ್‌-ಪ್ಯಾಕರ್ಡ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್]]‌ನೊಂದಿಗೆ ವಿತರಣಾ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಟುಡ್‌ಬೇಕರ್ U.S.ನಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ವಿತರಕ ಜಾಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು ಹಾಗೂ ವಿತರಕರಿಗೆ ವಾಹನ ಸಾಗಣೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾದ ಪ್ರತಿ ಕಾರಿಗೆ ನಿಗದಿತ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು. ಸ್ಟುಡ್‌ಬೇಕರ್ ಜರ್ಮನ್‌ ವಾಹನ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಹೆಸರನ್ನು ತನ್ನ ಜಾಹಿರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಸ್ಟುಡ್‌ಬೇಕರ್'ನ ಪರಿಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಗಮನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಿತು. ಸ್ಟುಡ್‌ಬೇಕರ್ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಫೇಸಲ್‌ ವೆಗಾ ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸ್‌ ಮಾಡೆಲ್‌/ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಮಾದರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಮೂಲದ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ವಾಹನ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಫೇಸಲ್‌ ವೆಗಾ]]ನೊಂದಿಗೆ ಅನಧಿಕೃತ ಮಾತುಕತೆಗಿಳಿಯಿತು, ಈ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಕ್ಕೆ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಅಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಿತು. ಭಾರೀ ನಷ್ಟವನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ನ ವಿತರಣಾ ಪಾವತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ ಸ್ಟುಡ್‌ಬೇಕರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಸೌತ್‌ ಬೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೫೮ರಿಂದ ೧೯೬೩ರವರೆಗೆ, ಸ್ಟುಡ್‌ಬೇಕರ್'ನ U.S. ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಕೊನೆಗೊಂಡಾಗ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಸ್ಟುಡ್‌ಬೇಕರ್ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿತ್ತು. U.Sನ ಸ್ಟುಡ್‌ಬೇಕರ್ ವಿತರಕರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ವಿತರಕರಾಗಿ ಬದಲಾದರು. ಸ್ಟುಡ್‌ಬೇಕರ್ ತನ್ನ ಕೆನಡಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ ವಾಹನ ನಿರ್ಮಾಣ ವ್ಯವಹಾರ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಉಳಿದಿದ್ದ ಸ್ಟುಡ್‌ಬೇಕರ್ ವಿತರಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ವಿತರಣಾ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ==== ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳು ==== [http://www.buyvolvomercedes.com/'''ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಪರಿಕರಗಳು''' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100408040032/http://www.buyvolvomercedes.com/ |date=2010-04-08 }} GmbH ಎಂಬುದು ಸ್ಟುಟ್ಟ್‌ಗಾರ್ಟ್‌-ವೈಹಿಂಗೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿ ಹೊಂದಿರುವ, ೨೦೦೦ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರಿನ ಪರಿಕರಗಳು, ಖಾಸಗಿ ಪರಿಕರಗಳು, ಸಂಗ್ರಹಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರವರ್ತಕ ವಸ್ತುಗಳು ಹಾಗೂ ಉತ್ಪನ್ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳೂ ಸೇರಿದ್ದವು.<ref>[http://media.daimler.com/dcmedia/0-921-658745-1-784030-1-0-0-0-0-1-11701-854934-0-1-0-0-0-0-0.html ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಆವಿಷ್ಕರಿತ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಝ್‌/ಬೆನ್ಜ್‌ ಪರಿಕರಗಳು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ AMG]] ವಿಭಾಗವು ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಝ್‌/ಬೆನ್ಜ್‌ನ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಪ್ರಧಾನ ವಿಭಾಗವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.motortrend.com/womt/112_0009_dreamfac/index.html |title=ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಸೀನ್ಸ್‌: ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌-ಬೆನ್ಝ್‌/ಬೆನ್ಜ್‌ AMG |access-date=2010-04-06 |archive-date=2010-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100810024657/http://www.motortrend.com/womt/112_0009_dreamfac/index.html |url-status=dead }}</ref> ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಡೈಮ್ಲರ್‌ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಕರಣಗೊಂಡ ಕಂಪೆನಿಯು,<ref>{{Cite web |url=http://media.daimler.com/dcmedia/0-921-614299-1-784019-1-0-0-0-0-1-11701-854934-0-1-0-0-0-0-0.html |title=ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ -AMG: ಏಕೈಕ, ಉತ್ತಮ-ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಾದರಿ ಸರಣಿಯು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ |access-date=2010-04-06 |archive-date=2010-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100414004206/http://media.daimler.com/dcmedia/0-921-614299-1-784019-1-0-0-0-0-1-11701-854934-0-1-0-0-0-0-0.html |url-status=dead }}</ref> ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ AMG ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ೧ ಜನವರಿ ೧೯೯೯ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://media.daimler.com/dcmedia/0-921-614299-1-785238-1-0-0-0-0-1-11702-854934-0-1-0-0-0-0-0.html |title=ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ -AMG GmbHನ ಇತಿಹಾಸ |access-date=2010-04-06 |archive-date=2010-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100225132101/http://media.daimler.com/dcmedia/0-921-614299-1-785238-1-0-0-0-0-1-11702-854934-0-1-0-0-0-0-0.html |url-status=dead }}</ref> ಜರ್ಮನಿಯ ಡೈಮ್ಲರ್‌ AG.ಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ನ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. === ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು === ತನ್ನ ಉಪಕ್ರಮದಿಂದಲೂ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಬಾಳಿಕೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. [[ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಾಹನಗಳ]] ಮಾಪನೆಯ ಬಗ್ಗೆ [[J.D. ಪವರ್‌]]ನಂತಹಾ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು, ೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆ ಹಾಗೂ ೨೦೦೦ದ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆ ತೋರಿಸಿದವು. ೨೦೦೫ರ ಮಧ್ಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, J.D. ಪವರ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಮೊದಲ ೯೦ ದಿನಗಳ ನಂತರದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಆರಂಭಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಔದ್ಯಮಿಕ ಸರಾಸರಿಗೆ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ಮರಳಿತ್ತು.<ref>[http://www.businessweek.com/autos/autobeat/archives/2006/11/measuring_merce.html ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ವೀಕ್‌, ನವೆಂಬರ್‌ 2006]</ref> ೨೦೦೭ರ ಮೊದಲ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ J.D. ಪವರ್‌'ನ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ೨೫ನೇ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ೫ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಠಾತ್‌ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತಲ್ಲದೇ, ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಟೊಯೊಟಾ]]ವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಸರಿಸಿ, ತನ್ನ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.jdpower.com/corporate/news/releases/pressrelease.aspx?ID=2007088 |title=J.D. ಪವರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್‌‌ ವರದಿಗಳು: ಫೋರ್ಡ್‌ ಮೋಟಾರ್‌ ಕಂಪೆನಿ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್ಸ್‌ ಮೋಸ್ಟ್‌ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಇನ್‌ 2007 ಇನಿಷಿಯಲ್‌ ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಸ್ಟಡಿ |access-date=2010-04-06 |archive-date=2009-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091126103600/http://www.jdpower.com/corporate/news/releases/pressrelease.aspx?ID=2007088 |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೮ರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ, ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್'ನ ಆರಂಭಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟ ಶ್ರೇಯಾಂಕವು ಏರಿಕೆ ಕಂಡು ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಗರಿ ಮೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="2008jdpower">{{Cite web |url=http://www.jdpower.com/corporate/news/releases/pressrelease.aspx?ID=2008063 |title=2008 ಇನಿಷಿಯಲ್‌ ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಸ್ಟಡಿ {{!}} J.D. ಪವರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್‌ |access-date=2010-04-06 |archive-date=2009-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091125120931/http://www.jdpower.com/corporate/news/releases/pressrelease.aspx?ID=2008063 |url-status=dead }}</ref> ಈ ಪುರಸ್ಕಾರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಸ್ಥಾವರ ಗುಣಮಟ್ಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌’ ಸಿಂಡೆಲ್‌ಫಿಂಗೆನ್‌, ಜರ್ಮನಿ ಜೋಡಣಾ ಸ್ಥಾವರಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಿತು.<ref name="2008jdpower" /> ೨೦೦೯ರ ಹಾಗೆ, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ''ಗ್ರಾಹಕರ ವರದಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ವಾಹನಗಳ ವಿಶ್ವಸನೀಯತೆಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕವು "ಸಮಾಧಾನಕರ"ಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿದೆಯಲ್ಲದೇ, [[E-ವರ್ಗ]] ಹಾಗೂ [[S-ವರ್ಗ]]ದ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.consumerreports.org/cro/cars/used-cars/reliability/best-worst-in-car-reliability-1005/reliability-findings/reliability-findings.htm |title=Reliability trends, reliability findings |publisher=Consumerreports.org |date=24 March 2009 |accessdate=26 April 2009}}</ref> === ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸರಾಸರಿ ಇಂಧನ ಮಿತವ್ಯಯ === ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಕೂಟದ [[ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸರಾಸರಿ ಇಂಧನ ಮಿತವ್ಯಯ]] ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸದ ಕಾರಣ, ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ಗೆ US$೩೦.೬೬ ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು ದಾಖಲೆ ಮೊತ್ತದ ದಂಡವನ್ನು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.autobloggreen.com/2009/01/08/huge-fine-for-mercedes-benz-for-poor-fuel-efficiency/ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ನ ಅಲ್ಪ ಇಂಧನ ಕ್ಷಮತೆಗಾಗಿ ಬೃಹತ್‌ ಮೊತ್ತದ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ] ಜೆರೆಮಿ ಕೊರ್ಜೆನೀಸ್ಕಿಇಂದ ೮ ಜನವರಿ, ೨೦೦೯ರಂದು, ಆಟೋಬ್ಲಾಗ್‌ಗ್ರೀನ್‌</ref> S೫೫೦, C೬೩ AMG, ಹಾಗೂ SLK೫೫ AMGಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಕಾರುಗಳು ಹೆಚ್ಚುವರಿ [[ಅನಿಲ ಅತಿಬಳಕೆ ತೆರಿಗೆ]]ಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ.<ref>http://www.epa.gov/fueleconomy/guzzler/420b08016.pdf</ref> ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಐರೋಪ್ಯ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ನಿಕೃಷ್ಟತಮ CO೨ ಸರಾಸರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ೧೪ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ೧೪ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿತ್ತು<ref>{{cite web |url=http://www.transportenvironment.org/Publications/prep_hand_out/lid:549 |title=Car company CO2 Report for 2008 |publisher=Transport & Environment |date= |accessdate=21 October 2009 |archive-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090925150632/http://www.transportenvironment.org/Publications/prep_hand_out/lid%3A549 |url-status=dead }}</ref>. ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ೨೦೦೭ ಹಾಗೂ ೨೦೦೬ಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಸರಾಸರಿ CO೨ ಮಟ್ಟದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿ kmಗೆ ೧೮೧ g ಹಾಗೂ ೧೮೮ gಗಳಷ್ಟು CO೨ ಸೂಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕೃಷ್ಟ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು<ref>{{cite web |url=http://www.transportenvironment.org/Publications/prep_hand_out/lid/513 |title=Car company CO2 Report for 2007 |publisher=Transport & Environment |date= |accessdate=24 November 2008 |archive-date=28 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728123649/http://www.transportenvironment.org/Publications/prep_hand_out/lid/513 |url-status=dead }}</ref>. == ಉತ್ಪಾದನೆ == ತನ್ನ ಉಗಮಸ್ಥಾನವಾದ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಲ್ಲದೆ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆಂಝ್ ವಾಹನಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ: {{colbegin}} * [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ]] (ಬಸ್‌‌ಗಳು, ಟ್ರಕ್‌‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರಿಂಟರ್ ವ್ಯಾನ್‌‌ಗ‌‌ಳು. ಜರ್ಮನಿಯ ಹೊರಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ)<ref>[http://www.mercedes-benz.com.ar/ /// ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಅರ್ಜೆಂಟಿನಾ ///]</ref> * ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ ([[ಜಿ-ವರ್ಗ]])<ref>{{Cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m3012/is_10_179/ai_57513425 |title=ಗೋಯಿಂಗ್‌, ಗೋಯಿಂಗ್‌, ಗ್ರಾಜ್‌ {{!}} ಆಟೋಮೋಟಿವ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ {{!}} BNETನಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ |access-date=2012-07-17 |archive-date=2012-07-17 |archive-url=https://archive.is/20120717141025/findarticles.com/p/articles/mi_m3012/is_10_179/ai_57513425 |url-status=live }}</ref> * [[ಬೋಸ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹರ್ಝೆಗೊವಿನ]] * [[ಬ್ರೆಝಿಲ್]]<ref>{{Cite web |url=http://www.daimlerchrysler.com.br/empresa/informacoes_corporativas/frminfcorpbrasil.htm |title=ಡೈಮ್ಲರ್‌ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್‌ |access-date=2010-04-06 |archive-date=2009-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090130015611/http://daimlerchrysler.com.br/empresa/informacoes_corporativas/frminfcorpbrasil.htm |url-status=dead }}</ref>(ಬಸ್‌‌ಗಳು, ಟ್ರಕ್‌‌ಗಳು, ಸಿ-ವರ್ಗದ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳು(ರಫ್ತು ಮಾತ್ರ), ಸ್ಥಾಪನೆ ೧೯೫೬ ) * ಕೆನಡಾ * [[ಈಜಿಪ್ಟ್]]<ref>{{Cite web |url=http://www.mbegypt.mercedes-benz.com/ |title=ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ - ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳು NG |access-date=2010-04-06 |archive-date=2007-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070517015832/http://www.mbegypt.mercedes-benz.com/ |url-status=dead }}</ref> * [[ಘಾನಾ]] (ಬಸ್‌‌ಗಳು, ಟ್ರಕ್‌‌ಗಳು, ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು) * ಹಂಗೇರಿ (ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ [[ಎ]] ಮತ್ತು [[ಬಿ-ವರ್ಗ]]ಕ್ಕಾಗಿ ನೂತನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸುವುದಾಗಿ ಜೂನ್ ೧೮, ೨೦೦೮ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು)<ref>{{cite web |url=http://www.daimler.com/dccom/0-5-8792-1-1207457-1-0-0-0-0-0-91-7155-0-0-0-0-0-0-0.html |title=Mercedes-Benz Plant Kecskemét |publisher=Daimler-Benz |accessdate=15 October 2009 |archive-date=2011-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002045501/http://www.daimler.com/dccom/0-5-8792-1-1207457-1-0-0-0-0-0-91-7155-0-0-0-0-0-0-0.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/06/19/business/worldbusiness/19fobriefs-DAIMLERSELEC_BRF.html?emc=eta1|title=Germany: Daimler Selects Plant Site |accessdate=15 October 2009 |author= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date=19 June 2008 |year= |month= |work=New York Times |pages= |language= |doi= |archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref> * ಭಾರತ<ref>[http://www.mercedes-benz.co.in/ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಭಾರತ - ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳು ಮುಖಪುಟ]</ref> * [[ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾ]]<ref>[http://www.mercedes-benz.co.id/ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ - ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳು ಮುಖಪುಟ]</ref> * [[ಇರಾನ್‌]] * [[ಮಲೇಷಿಯಾ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.daimlerchrysler.com.my/dc_malaysia/0-381-186889-1-186898-1-0-0-0-0-0-3946-186889-0-0-0-0-0-0-0.html |title=ಡೈಮ್ಲರ್‌ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್‌ ಮಲೇಷಿಯಾ |access-date=2010-04-06 |archive-date=2008-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406133554/http://www.daimlerchrysler.com.my/dc_malaysia/0-381-186889-1-186898-1-0-0-0-0-0-3946-186889-0-0-0-0-0-0-0.html |url-status=dead }}</ref> * ಮೆಕ್ಸಿಕೋ * [[ನೈಜೀರಿಯಾ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.anammco.com/ |title=ಅನಂಬ್ರ ಮೋಟಾರ್‌ ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಚರಿಂಗ್‌ ಕಂಪೆನಿ Ltd |access-date=2010-04-06 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304212449/http://www.anammco.com/ |url-status=dead }}</ref> (ಬಸ್‌‌ಗಳು, ಟ್ರಕ್‌‌ಗಳು, ಸರ್ವೋಪಯೋಗಿ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರಿಂಟರ್ ವ್ಯಾನ್‌ಗಳು) * ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ<ref>[http://www.southafrica.info/doing_business/economy/key_sectors/automotive-overview.htm ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ವಾಹನೋದ್ಯಮ - SouthAfrica.info]</ref> * ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ (ಮರ್ಸಿಡಿಸ್ ಬೆಂಝ್ [[ಮುಸ್ಸೋ]] ಮತ್ತು [[MB100]] ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಇಲ್ಲಿನ [[ಸ್ಸಾಂಗ್‌‌ಯಾಂಗ್ ಮೋಟಾರ್ ಕಂಪನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ) * [[ಥೈಲಾಂಡ್]] (ಸಿ, ಇ ಮತ್ತು ಎಸ್ ವರ್ಗದ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಥಾನ್ಬರೀ ಗ್ರೂಪ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯವರು ಜೋಡಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ)<ref>{{cite web|url=http://www.thonburi.com/thonburigroup_en.php|title=Thonburi Group:Serving the Thai market for more than six decades|accessdate=15 October 2009|archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090927024615/http://www.thonburi.com/thonburigroup_en.php|url-status=dead}}</ref> * [[ಟರ್ಕೀ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.mercedes-benz.com.tr/internet/ |title=ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಟರ್ಕ್‌ A.Ş |access-date=2010-04-06 |archive-date=2007-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070702202323/http://www.mercedes-benz.com.tr/internet/ |url-status=dead }}</ref> * ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ (SLR ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರುಗಳು ವೋಕಿಂಗ್‌ನ ಮೆಕ್‌‌‌ಲಾರೆನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ). ಬ್ರಾಕ್ಲೀ, ನಾರ್ಥ್ ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್‌‌ಷೈರ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌‌ಡಮ್‌ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌‌ಪ್ರಿ ಕಾರ್ಖಾನೆ. * USAನ ಅಲಬಾಮಾದ ಟಸ್ಕಲೂಸಾದ ಬಳಿಯಿರುವ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಝ್‌/ಬೆನ್ಜ್‌ ಎಂ-ವರ್ಗದ ಕ್ರೀಡಾ ಸರ್ವೋಪಯೋಗಿ, ಆರ್-ವರ್ಗದ ಕ್ರೀಡಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಟೂರರ್,ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಜಿಎಲ್-ಶ್ರೇಣಿಯ ಐಷಾರಾಮಿ ಕ್ರೀಡಾ ಸರ್ವೋಪಯೋಗಿ ವಾಹನಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://mbusi.com/pages/products_home.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-06 |archive-date=2010-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100822135742/http://www.mbusi.com/pages/products_home.asp |url-status=dead }}</ref> {{colend}} == ಮಾದರಿಗಳು == === ಇಂದಿನ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ === ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಾಹನ, ಲಘುವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನ ಮತ್ತು ಭಾರೀ ವಾಣಿಜ್ಯಸಂಬಂಧಿತ ಪರಿಕರಗಳಿಗಾಗಿ ಬೇಕಾದ ಸಕಲ ರೀತಿಯ ಸಾರಿಗೆ ವಾಹನ/ಸಾಧನಗಳು ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದ [[ಸ್ಮಾರ್ಟ್]] [[ಮಾರ್ಕ್]] ಆಫ್ [[ಸಿಟಿ ಕಾರ್‌‌]]ಗಳು ಎಂಬ ನಗರಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕಾರುಗಳು ೧೯೯೪ರಿಂದಲೂ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಗುಂಪಿನವರ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗವೇ ಆಗಿದೆ. === ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳು === {{See also|list of Mercedes-Benz cars}} [[ಚಿತ್ರ:Popemobil Mai 2007.jpg|thumb|200px|ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ಸಾವೋಪೋಲೋನಲ್ಲಿನ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಪೋಪ್‌ಮೊಬೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಪೋಪ್‌ ಬೆನೆಡಿಕ್ಟ್‌ XVI]] ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗಾಗೆಂದೇ ತಯಾರಿಸಿದ ಈ ಕೆಳಕಂಡ [[ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಾಹನ]]ಗಳು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು: <div> * [[ಎ-ವರ್ಗ- ಮಧ್ಯಮ-ಗಾತ್ರದ MPV|'''ಎ-ವರ್ಗ''' - ಮಧ್ಯಮ-ಗಾತ್ರದ MPV]] * [[ಬಿ-ವರ್ಗ-ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರವಾಸ/ಹ್ಯಾಚ್‌‌‌ಬ್ಯಾಕ್|'''ಬಿ-ವರ್ಗ''' -ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರವಾಸ/ಹ್ಯಾಚ್‌‌‌ಬ್ಯಾಕ್]] * [[C-ವರ್ಗ - ಸೆಡಾನ್‌ (ಸಲೂನ್‌ ), ಕ್ರೀಡಾ ವಾಹನ ಕೂಪ್‌ (CLC), ಹಾಗೂ ಎಸ್ಟೇಟ್‌|'''C-ವರ್ಗ''' - ಸೆಡಾನ್‌ (ಸಲೂನ್‌ ), ಕ್ರೀಡಾ ವಾಹನ ಕೂಪ್‌ (CLC), ಹಾಗೂ ಎಸ್ಟೇಟ್‌]] * [[CL-ವರ್ಗ - ಕೂಪ್‌|'''CL-ವರ್ಗ''' - ಕೂಪ್‌]] * [[CLS-ವರ್ಗ - 4 ಬಾಗಿಲುಗಳುಳ್ಳ ಕೂಪ್‌|'''CLS-ವರ್ಗ''' - 4 ಬಾಗಿಲುಗಳುಳ್ಳ ಕೂಪ್‌]] * [[E-ವರ್ಗ - ಸೆಡಾನ್‌ (ಸಲೂನ್‌ ), ಕೂಪ್‌, ಪರಿವರ್ತನಾರ್ಹ, ಹಾಗೂ ಎಸ್ಟೇಟ್‌|'''E-ವರ್ಗ''' - ಸೆಡಾನ್‌ (ಸಲೂನ್‌ ), ಕೂಪ್‌, ಪರಿವರ್ತನಾರ್ಹ, ಹಾಗೂ ಎಸ್ಟೇಟ್‌]] * [[G-ವರ್ಗ - 4WD ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ವಾಹನ|'''G-ವರ್ಗ''' - 4WD ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ವಾಹನ]] * [[GL-ವರ್ಗ - SUV|'''GL-ವರ್ಗ''' - SUV]] * [[GLK-ವರ್ಗ - SUV|'''GLK-ವರ್ಗ''' - SUV]] * [[M-ವರ್ಗ - SUV|'''M-ವರ್ಗ''' - SUV]] * [[R-ವರ್ಗ - ಕ್ರಾಸ್‌ಓವರ್‌ ಮಿನಿ ವ್ಯಾನ್‌ಗಳು|'''R-ವರ್ಗ''' - ಕ್ರಾಸ್‌ಓವರ್‌ ಮಿನಿ ವ್ಯಾನ್‌ಗಳು]] * [[S-ವರ್ಗ - ಸೆಡಾನ್‌ (ಸಲೂನ್‌)|'''S-ವರ್ಗ''' - ಸೆಡಾನ್‌ (ಸಲೂನ್‌)]] * [[SL-ವರ್ಗ - ರೋಡ್‌ಸ್ಟರ್‌ ವಾಹನಗಳು|'''SL-ವರ್ಗ''' - ರೋಡ್‌ಸ್ಟರ್‌ ವಾಹನಗಳು]] * [[SLK-ವರ್ಗ - ರೋಡ್‌ಸ್ಟರ್‌ ವಾಹನಗಳು|'''SLK-ವರ್ಗ''' - ರೋಡ್‌ಸ್ಟರ್‌ ವಾಹನಗಳು]] * [[SLS - ಗಟ್ಟಿಛಾವಣಿಯ ಸೂಪರ್‌‌ಕಾರು|'''SLS''' - ಗಟ್ಟಿಛಾವಣಿಯ ಸೂಪರ್‌‌ಕಾರು]] </div> === ಉತ್ಪಾದಿತವಾದ ಮಹತ್ವದ ಕಾರು ಮಾಡೆಲ್‌/ಮಾದರಿಗಳು === <div> * ೧೯೨೮: [[SSK ರೇಸಿಂಗ್ ಕಾರು]] * ೧೯೩೦: [[770 "ಗ್ರಾಸರ್‌ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ " ಸರಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಔಪಚಾರಿಕ ಕಾರು]] * ೧೯೩೪: [[500 K]] * ೧೯೩೬: [[260 D ವಿಶ್ವದ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ಡೀಸೆಲ್‌ ಉತ್ಪಾದಿತ ಕಾರು]] * ೧೯೩೬: [[170]] * ೧೯೩೮: [[W195 ವೇಗದ ದಾಖಲೆ-ವೇಗದ ಕಾರು]] * ೧೯೫೧: "ಅಡೆನಾವರ್‌ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ " ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾದ [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ 300]] * ೧೯೫೩: [["ಪಾಂಟನ್‌ " ಮಾದರಿಗಳು]] * ೧೯೫೪: [[300SL "ಗುಲ್‌ವಿಂಗ್"]] * ೧೯೫೯: [["ಫಿನ್‌ಟೇಲ್‌ " ಮಾದರಿಗಳು]] * ೧೯೬೦: [[220SE ಕ್ಯಾಬ್ರಿಯೋಲೆಟ್‌]] * ೧೯೬೩: [[600 "ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌"]] * ೧೯೬೩: [[230SL "ಪಗೋಡಾ"]] * ೧೯೬೫: [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ S-ವರ್ಗ]] * ೧೯೬೬: [[300SEL 6.3]] * ೧೯೬೮: [[W114 "ನವೀನ ತಲೆಮಾರಿನ" ಕಿರು ಕಾರುಗಳು]] * ೧೯೬೯: [[C111 ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಾಹನ]] * ೧೯೭೨: [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ W107 350SL]] * ೧೯೭೪: [[450SEL 6.9]] * ೧೯೭೪: [[240D]] * ೧೯೭೬: [[300D]] * ೧೯೭೯: [[500SEL]] ಹಾಗೂ [[G-ವರ್ಗ]] * ೧೯೮೩: [[190E 2.3-16]] * ೧೯೮೬: [[ಪ್ರಥಮ 'E-ವರ್ಗ']] * ೧೯೯೧: [[600SEL]] * ೧೯೯೩: [[ಪ್ರಥಮ 'C-ವರ್ಗ']] * ೧೯೯೫: [[ಪ್ರಥಮ 'ಜಂಟಿ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ &amp; AMG' (C43 AMG)]] * ೧೯೯೫: [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ SL73 AMG]], ೭.೩ [[V12]] (ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್/ಬೆಂಝ್/ಬೆಂಝ್ಗೆ ಅಳವಡಿಸಲ್ಟಟ್ಟ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಎಂಜಿನ್‌‌ನ ಕಾರು‌) * ೧೯೯೬: ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ [[ರೆನ್‌ಟೆಕ್‌‌]] E೭.೪RS * ೧೯೯೭: [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ M-ವರ್ಗ]] * ೧೯೯೬: [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ CLK]] * ೧೯೯೭: [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ SLK]] * ೨೦೦೪: [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ SLR ಮೆಕ್‌ಲಾರೆನ್‌]] * ೨೦೦೪: [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ CLS]] * ೨೦೦೭: [[E320, GL320 ಬ್ಲೂಟೆಕ್‌, ML320 ಬ್ಲೂಟೆಕ್‌, R320 ಬ್ಲೂಟೆಕ್‌]] * ೨೦೧೦: [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ SLS AMG]] </div> === ಮೆಕ್‌ಲಾರೆನ್‌ ಕಾರುಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Mercedes-Benz SLR McLaren 2 cropped.jpg|thumb|right|ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2006ರ ಐರೋಪ್ಯ ವಾಹನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾದ ಬೆಳ್ಳಿಯ SLR ಮೆಕ್‌ಲಾರೆನ್‌]] ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ಭಾಗಶಃ ಸ್ವಾಮ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ [[ಟೀಮ್‌ ಮೆಕ್‌ಲಾರೆನ್‌-ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌]] [[ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್]]‌ ಪಂದ್ಯದ ತಂಡಕ್ಕೆ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳ ಕಾರುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಕೊಡುವ ವಿಸ್ತೃತ ಶಾಖೆ [[ಮೆಕ್‌ಲಾರೆನ್‌ ಕಾರ್ರ್ಸ್]]‌‌‌‌ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಿತ-ಉತ್ಪಾದಿತ [[ಕ್ರೀಡಾವಾಹನ ಕಾರು]]ಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ೨೦೦೩ನೇ ಮಾದರಿಯ [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ SLR ಮೆಕ್‌ಲಾರೆನ್]]‌ [[ಇಂಗಾಲ ಫೈಬರ್]]‌ ಕವಚವನ್ನು ಹಾಗೂ ೫.೪ [[ಲೀಟರ್]]‌ [[V8]] [[ವಿಶೇಷಚಾರ್ಜ್]]‌ ಎಂಜಿನ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು {{convert|460|kW|PS bhp|0|lk=on}} ಹಾಗೂ {{convert|780|Nm|0|lk=on}} ಭ್ರಾಮಕ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಬದಲಿಸಿದ SL೫೫ AMG ಹಾಗೂ CLS೫೫ AMGಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಮಾದರಿಯದೇ [[ಸಿಲಿಂಡರ್‌ ಬ್ಲಾಕ್]] ಆಗಿದೆ. SLR ವಾಹನವು ಗರಿಷ್ಠ {{convert|337|km/h|1}}ರಷ್ಟು ವೇಗ ತಲುಪಬಲ್ಲದಾಗಿದ್ದು ಸರಿಸುಮಾರು US$೫೦೦,೦೦೦ರಷ್ಟು ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಐರೋಪ್ಯ ಪಾದಚಾರಿ-ರಕ್ಷಣಾ ನಿಯಮಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಮೆಕ್‌ಲಾರೆನ್‌ SLRನ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://automobile.automotive.com/7561/0710-2008-mercedes-benz-slr-mclaren-roadster/index.html |title=ಆಟೋಮೊಬೈಲ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ |access-date=2010-04-06 |archive-date=2009-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090415013230/http://automobile.automotive.com/7561/0710-2008-mercedes-benz-slr-mclaren-roadster/index.html |url-status=dead }}</ref> === ಕಾರುಗಳ ನಾಮಾವಳಿ === ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ (೧೯೯೪ರ ಮಾದರಿಗಳೊಂದಿಗೆ), ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ವಾಹನಗಳ ರೂಢಿಗತ ನಾಮಾವಳಿಯು ಬದಲಾಯಿತು. ಕಂಪೆನಿಯ ಮೊದಲಿನ ದಿನಗಳಿಂದ ಆಗಿನವರೆಗೆ, [[ಎಂಜಿನ್‌ ಪಲ್ಲಟತೆ]]ಯು ಮೊದಲ ಮೂರು ಅಂಕಿಗಳ ಮೂಲಕ ಎಂಜಿನ್‌ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಅಡಿಗಟ್ಟುಗಳ ವಿಧವನ್ನು ಕೊನೆಯ ಅಕ್ಷರ(ಗಳು) ಸೂಚಿಸುವಂತೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ: [[ಇಂಧನ ಪೂರಣ]]ಕ್ಕೆ '''E''' ({{lang-de|Einspritzung}}), [[ಡೀಸೆಲ್‌]]ಗೆ '''D''', ದೀರ್ಘ-[[ಗಾಲಿಪೀಠ]]ಕ್ಕೆ '''L''', ಇತ್ಯಾದಿಯಂತೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ) [[500E]]ಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಗಳನ್ನಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ಬದಲಿಸಿ ಮಾದರಿ ಅಥವಾ '''ವರ್ಗ''' ವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, {{lang-de|Klasse}}, ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಹಾಗೂ ಎಂಜಿನ್‌ ಪಲ್ಲಟತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಒಂದು ಅಂಕಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂತ್ಯಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದೀರ್ಘ ಗಾಲಿಪೀಠಕ್ಕೆ '''L''' ಹಾಗೂ ಡೀಸೆಲ್‌ಗೆ '''CDI''' (CDI = [[ಕಾಮನ್‌-ರೇಲ್]]‌ [[ಡೈರೆಕ್ಟ್‌ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್‌]]). ಆದ್ದರಿಂದ, ಮೇಲಿನ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ೫೦೦E ನಂತರ E೫೦೦ ಆಯಿತು ("E-ಕ್ಲಾಸ್ಸೆ", ೫ ಲೀಟರ್‌ಗಳ ಪಲ್ಲಟತೆ). ಇನ್ನೊಂದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯವೇನೆಂದರೆ ಹಿಂದೆ ಮಾದರಿ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಎಂಜಿನ್‌ ಪಲ್ಲಟತೆಯನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದುದಾದರೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೀಗೆ ಆಗಿರಲೇಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ — ಉದಾಹರಣೆಗೆ E೨೦೦ CDI ಹಾಗೂ E೨೨೦ CDI ಎರಡೂ ೨.೨ ಲೀಟರ್‌ ಪಲ್ಲಟತೆಯನ್ನೇ ಹೊಂದಿವೆಯಲ್ಲದೇ C೨೪೦ ನಿಜವಾಗಿ ೨.೬ ಲೀಟರ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳು === ೨೦೦೭ರ [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಪರ್ಟ್‌ ವಾಹನ ಪ್ರದರ್ಶನ]]ದಲ್ಲಿ, ನವೀನತಮ ಡಿಯೆಸ್‌ಒಟ್ಟೋ ಎಂಜಿನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೈಬ್ರಿಡ್‌ ಡ್ರೈವ್‌ ಹೊಂದಿರುವ F೭೦೦ [[ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್‌ ಕಾರು]] ಸೇರಿದಂತೆ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಏಳು ಮಿಶ್ರ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.emercedesbenz.com/Sep07/06_Mercedes_Details_What_To_Expect_At_The_International_Auto_Show_In_Frankfurt.html |title=2007ರ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಪರ್ಟ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾದ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ವಾಹನಗಳು |access-date=2010-04-06 |archive-date=2010-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100301012240/http://www.emercedesbenz.com/Sep07/06_Mercedes_Details_What_To_Expect_At_The_International_Auto_Show_In_Frankfurt.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www6.lexisnexis.com/publisher/EndUser?Action=UserDisplayFullDocument&orgId=101846&topicId=103840033&docId=l:676599248 |title=ಎ ಹೈಬ್ರಿಡ್‌ ಡ್ರೈವ್ಸ್‌ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್‌ |access-date=2021-08-29 |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110001136/http://www6.lexisnexis.com/publisher/EndUser?Action=UserDisplayFullDocument&orgId=101846&topicId=103840033&docId=l:676599248 |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ೨೦೦೮ರ ನಂತರ ನಿದರ್ಶನಾತ್ಮಕ ವಿದ್ಯುತ್‌ ವಾಹನಗಳ ಪಡೆಯನ್ನು ಎರಡರಿಂದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಗಿಳಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ.<ref>[http://www.usatoday.com/money/autos/environment/2008-03-23-mercedes-electric-car-battery_N.htm ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ಸೀಸ್‌ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌-ಕಾರ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್‌ - USATODAY.com]</ref> [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ S 400 BlueHYBRID]]<ref name="daimler.com">{{cite web|url=http://www.daimler.com/dccom/0-5-633234-1-1129030-1-0-0-0-0-0-9293-7163-0-0-0-0-0-0-0.html|title=Mercedes-Benz S 400 BlueHYBRID: CO2 Champion in the Luxury Class with Efficient Hybrid Drive System and Lithium-Ion Technology &#124; Daimler > Brands & Products > News|publisher=Daimler AG|date=17 September 2008|accessdate=26 April 2009|archive-date=14 ಮಾರ್ಚ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090314054410/http://www.daimler.com/dccom/0-5-633234-1-1129030-1-0-0-0-0-0-9293-7163-0-0-0-0-0-0-0.html|url-status=dead}}</ref> ಕಾರನ್ನು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಉಪಕ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು [[ಲಿಥಿಯಮ್‌-ಐಯಾನ್‌ ಬ್ಯಾಟರಿ]] ಬಳಸುವ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ಉತ್ಪಾದಕ ಮಿಶ್ರಮಾದರಿಯ ವಾಹನವಾಗಲಿದೆ.<ref>{{cite web|last=Abuelsamid |first=Sam |url=http://www.autobloggreen.com/2008/02/29/mercedes-benz-s400-bluehybrid-first-production-lithium-ion-hybr/|title=Mercedes-Benz S400 BlueHybrid, first production lithium ion hybrid|publisher=AutoBlogGreen.com|date=29 February 2008|accessdate=26 April 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.autounleashed.com/mercedes-enters-the-hybrid-game-the-s400-bluehybrid|title=Mercedes enters the hybrid game - the S400 BlueHybrid|publisher=AutoUnleashed.com|date=|accessdate=26 April 2009|archive-date=15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090415171428/http://www.autounleashed.com/mercedes-enters-the-hybrid-game-the-s400-bluehybrid|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, S೪೦೦ ಮಿಶ್ರಮಾದರಿಯ ಸಲೂನ್‌ಅನ್ನು ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲುದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.caranddriver.com/autoshows/13994/mercedes-benz-future-hybrid-lineup.html |title=2007 IAA ವರದಿ - S-ವರ್ಗ ಮಿಶ್ರವರ್ಗ |access-date=2010-04-06 |archive-date=2007-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071030094136/http://www.caranddriver.com/autoshows/13994/mercedes-benz-future-hybrid-lineup.html |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೯ರ [[ನಾರ್ಥ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಇಂಟರ್‌‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಆಟೋ ಪ್ರದರ್ಶನ]]ದಲ್ಲಿ [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ BlueZERO]] ಕಾರುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.daimler.com/dccom/0-5-7153-1-1160703-1-0-0-0-0-0-9293-7145-0-0-0-0-0-0-0.html|title=Mercedes-Benz Concept BlueZERO: Modular Drive Concept for Electric Vehicles &#124; Daimler > Technology & Innovation > News|publisher=Daimler AG|date=15 December 2008|accessdate=26 April 2009|archive-date=15 ಮಾರ್ಚ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315095222/http://daimler.com/dccom/0-5-7153-1-1160703-1-0-0-0-0-0-9293-7145-0-0-0-0-0-0-0.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.netcarshow.com/mercedes-benz/2009-bluezero_concept/|title=Mercedes-Benz BlueZero Concept (2009) with pictures and wallpapers|publisher=NetCarShow.com|date=|accessdate=26 April 2009|archive-date=17 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101217090147/http://www.netcarshow.com/mercedes-benz/2009-bluezero_concept/|url-status=dead}}</ref> ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಡ್ರೈವಿಂಗ್‌ ಸೈಕಲ್]]‌ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ {{convert|19|mi}}ನೊಂದಿಗೆ [[ಸಂಪೂರ್ಣ-ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಿತ ಶ್ರೇಣಿ]] ಹಾಗೂ ೭೪ [[ಗ್ರಾಮ್]]‌ಗಳ/[[km]] ಮಟ್ಟದ [[CO2 ಸೂಸುವಿಕೆ]]ಯೊಂದಿಗಿನ [[ವಿಷನ್‌ S500 PHEV]] ಪೆಟ್ರೋಲ್‌ [[ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ವಾಹನ]]ವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.calcars.org/calcars-news/1072.html |title=The Ultimate Posting on Plug-In Hybrid Developments: Clip & Save |publisher=Calcars.org |date= |accessdate=17 December 2009}}</ref> === ಹೊಸ ಕಲ್ಪನೆಯ ಮಾದರಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Mercedes-Benz Concept Ocean Drive i.jpg|thumb|ಓಷನ್‌ ಡ್ರೈವ್‌ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್‌ ಕಾರಿನ ಒಳಭಾಗ]] * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ C111]] - ಕ್ರೀಡಾವಾಹನ ಕಾರು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ಷಮತೆಯ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳ ಪರೀಕ್ಷಾ ವಾಹನವಾಗಿ (ವ್ಯಾಂಕೆಲ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ ಹಾಗೂ ನಂತರದ ಡೀಸೆಲ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳು) * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಆಟೊ 2000]] - ನಾಲ್ಕು-ಬಾಗಿಲ ಸಲೂನ್‌ * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ NAFA]] - ಸೂಕ್ಷ್ಮಕಾರು * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ C112]] - ಕ್ರೀಡಾವಾಹನ ಕಾರು ಮತ್ತು [[ವಿಕಸಿತ ಮಿಶ್ರವಾಹನ]] * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ F 100]] - ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಕಾರು * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ F 200 ಇಮ್ಯಾಜಿನೇಷನ್‌]]- ೧೯೯೬ರ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ ಮೋಟಾರ್‌ ಷೋ]]ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎರಡು-ಬಾಗಿಲುಗಳುಳ್ಲ ಕೂಪ್‌ * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ F 300 ಲೈಫ್‌ ಜೆಟ್‌]] - ೧೯೯೭ರ [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ ವಾಹನ ಪ್ರದರ್ಶನ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾದ ಮೂರು-ಚಕ್ರಗಳ ಕಾರು/ಮೋಟರ್‌ಸೈಕಲ್‌/ಮೋಟಾರುದ್ವಿಚಕ್ರ/ದ್ವಿಚಕ್ರವಾಹನ * [[ವೇರಿಯೋ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಕಾರು]] - ಒಂದು ಕಾರು, ನಾಲ್ಕು ವಾಹನಗಳು * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ವಿಷನ್‌ SLR]] - ೧೯೯೯ರ [[ನಾರ್ಥ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಇಂಟರ್‌‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಆಟೋ ಪ್ರದರ್ಶನ]]ದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ SLR ಮೆಕ್‌ಲಾರೆನ್‌]] * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ವಿಷನ್‌ SLA]] - ೨೦೦೦ರ [[ನಾರ್ಥ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಇಂಟರ್‌‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಆಟೋ ಪ್ರದರ್ಶನ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾದ SLRನ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗಳೊಂದಿಗಿನ ಆದರೆ A-ವರ್ಗ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಪರಿವರ್ತಕ * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ F 400 ಕಾರ್ವಿಂಗ್‌]] - ೨೦೦೨ರ [[ಟೋಕ್ಯೋ ವಾಹನ ಪ್ರದರ್ಶನ]]ದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಎರಡು-ಆಸನಗಳ [[ರೋಡ್‌ಸ್ಟರ್‌ ವಾಹನಗಳು]] * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ಬೆನ್ಝ್‌/ಬೆನ್ಜ್‌ F 500 ಮೈಂಡ್‌]] - ೨೦೦೩ರ [[ಟೋಕ್ಯೋ ವಾಹನ ಪ್ರದರ್ಶನ]]ದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ನಾಲ್ಕು-ಬಾಗಿಲುಗಳುಳ್ಳ ಫಾಸ್ಟ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌ ಸಲೂನ್‌ಗಳು * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ F 600 HYGENIUS]] - ೨೦೦೫ರ [[ಟೋಕ್ಯೋ ವಾಹನ ಪ್ರದರ್ಶನ]]ದಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಂಡ ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್‌ [[ಫ್ಯೂಯೆಲ್‌ ಸೆಲ್‌]] ಕಾರು * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಬಯೊನಿಕ್‌]] - ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಡೈಮ್ಲರ್‌ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್‌ ಇನ್ನೋವೇಷನ್‌ ಸಿಂಪೋಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಂಡ [[ಬಾಕ್ಸ್‌‌ಫಿಶ್]]‌ ಆಧಾರಿತ ಕಾರು * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಓಷನ್‌ಡ್ರೈವ್‌]] - S೬೦೦ ಆಧಾರಿತ ನಾಲ್ಕು ಬಾಗಿಲುಗಳುಳ್ಳ ಪರಿವರ್ತಕ ವಾಹನ * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ F700]] - ೨೦೦೭ರ [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌‌ ವಾಹನ ಪ್ರದರ್ಶನ]]ದಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಂಡ ಅಲ್ಪ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ/ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ [[ಡೈಯೆಸ್‌ಒಟ್ಟೋ]] ಎಂಜಿನ್‌ ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಐಷಾರಾಮಿ ಸಲೂನ್‌. * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ConceptFASCINATION]] - ೨೦೦೮ರ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ ವಾಹನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಂಡ W೨೧೨ರ ಮುನ್ನೋಟ ನೀಡುತ್ತಿರುವ [[ಷೂಟಿಂಗ್‌ ಬ್ರೇಕ್]]‌ * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ S 400 BlueHYBRID]] * ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ [http://emercedesbenz.com/Mar09/25_001628_Daimler_Unveils_Mercedes_Benz_F_Cell_Roadster_With_Hybrid_Drive.html F-Cell ರೋಡ್‌ಸ್ಟರ್‌ ವಾಹನಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315023359/http://www.emercedesbenz.com/Mar09/25_001628_Daimler_Unveils_Mercedes_Benz_F_Cell_Roadster_With_Hybrid_Drive.html |date=2010-03-15 }} === ಬಸ್‌ಗಳು === {{Main|Mercedes-Benz buses}} ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಯುರೋಪ್‌ ಹಾಗೂ ಏಷ್ಯಾಗಳಿಗೆ [[ಬಸ್]]‌ಅನ್ನೂ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. WWIIನ ನಂತರ ಜರ್ಮನಿಯ ಹೊರಗೆ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಪ್ರಥಮ ಕಾರ್ಖಾನೆ [[ಅರ್ಜೆಂಟಿನಾ]]ದ್ದು. ಅದು ಮೂಲತಃ ಟ್ರಕ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತಾದರೂ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ [[ಕಲೆಕ್ಟಿವೋ]] ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಬಸ್‌ಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದು ಅದು ಬಸ್‌ಗಳನ್ನು, ಟ್ರಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ [[ಸ್ಪ್ರಿಂಟರ್‌ ವ್ಯಾನು]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆ. === ವ್ಯಾನುಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Ernst Auwärter Economy 100 4055.jpg|thumb|right|ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ವೇರಿಯೋ]] ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಅನೇಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ವ್ಯಾನುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ;(ಜನವರಿ ೨೦೦೯) ಪ್ರಸ್ತುತ ಶ್ರೇಣಿಯು ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ವಿಟೊ]] — ಸರಿ ಸುಮಾರು ೧ ಟನ್ನು [[ಹೊರೆ ತಡೆಯಬಲ್ಲ]] ವಿಯಾನೋ MPV ಆಧಾರಿತ ಹಗುರ [[ವ್ಯಾನು]] * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಟರ್‌]] — ೨ರಿಂದ ೬ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಹೊರೆ ತಡೆಯಬಲ್ಲ, [[ವೋಕ್ಸ್‌ವ್ಯಾಗನ್‌ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್‌ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್]]‌ [[ಕ್ರಾಫ್ಟರ್]]‌ನೊಂದಿಗಿನ [[ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮ]] ಆಧಾರಿತ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ವ್ಯಾನು. USAನಲ್ಲಿ [[ಡಾಡ್ಜ್‌]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೈಟ್‌ಲೈನರ್]]‌ [[ಸ್ಪ್ರಿಂಟರ್‌]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ** ಸ್ಪ್ರಿಂಟರ್‌ ೪೧೪ ೪೧೬CDI ತುರ್ತುಚಿಕಿತ್ಸಾವಾಹನ/ಆಂಬುಲೆನ್ಸ್‌ ** ಸ್ಪ್ರಿಂಟರ್‌ ೩೧೬CDI ಲಘು ತುರ್ತುಚಿಕಿತ್ಸಾವಾಹನ/ಆಂಬುಲೆನ್ಸ್‌ * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ವೇರಿಯೋ]] — ಹಗುರ ಟ್ರಕ್‌ನಷ್ಟು (೭.೫ ಟನ್ನು ) ಹೊರೆ ತಡೆಯಬಲ್ಲ ಭಾರೀ ವ್ಯಾನು ;ಹಿಂದಿನ ಮಾದರಿಗಳೆಂದರೆ * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ TN]] ಅಥವಾ T೧ - ಸ್ಪ್ರಿಂಟರ್‌ಗೆ ಮುಂಚಿನ ಮಧ್ಯಮಗಾತ್ರದ ವ್ಯಾನು * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ T2]] - ಭಾರೀ ವ್ಯಾನು * [http://de.wikipedia.org/wiki/Mercedes-Benz-Transporter ಜರ್ಮನ್‌ Wikipediaನಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ಎಲ್ಲಾ ಹಳೆಯ ಮಾದರಿಗಳು] === ಟ್ರಕ್‌ಗಳು === ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಟ್ರಕ್‌ಗಳ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=April 2008}} ;(ಜನವರಿ ೨೦೦೯) ಪ್ರಸ್ತುತ ಶ್ರೇಣಿಯು ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಅಟೆಗೊ]] — ೭ರಿಂದ ೧೬ ಟನ್ನುಗಳ ಹೊರೆ ತಡೆಯಬಲ್ಲ ಹಗುರ ಟ್ರಕ್‌ * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಆಕ್ಸರ್‌]] — ೧೮ರಿಂದ ೨೬ ಟನ್ನುಗಳ ಹೊರೆ ತಡೆಯಬಲ್ಲ ಕಠಿಣ ಹಾಗೂ ಕೀಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಧ್ಯಮ-ಗಾತ್ರದ ಟ್ರಕ್‌ * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಆಕ್ಟ್ರಾಸ್‌]] — ೧೮ರಿಂದ ೨೫೦ ಟನ್ನುಗಳ ಹೊರೆ ತಡೆಯಬಲ್ಲ ಕಠಿಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಕೀಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಟ್ರಕ್‌ * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಇಕಾನಿಕ್‌]] — ರೆಫ್ಯೂಸ್‌ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಕೆಳ ಮಟ್ಟದ ಆಕ್ಸರ್‌ ಮಾದರಿ * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಯೂನಿಮಾಗ್‌]] — ವಿಶೇಷ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ವಿಪರೀತ ಹಳ್ಳತಿಟ್ಟಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ವಾಹನ * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಝೆಟ್ರೋಸ್‌]] — ರಸ್ತೆಯಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಟ್ರಕ್‌ * [[1828L (F581) ಸಂಚಾರಿ ಅಪಘಾತ/ಅನಾಹುತ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರ]] * [[1517L ಸಂಚಾರಿ ಅಪಘಾತ/ಅನಾಹುತ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರ]] ;ಹಳೆಯವು [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ L-ಸರಣಿಯ ಟ್ರಕ್‌]] === ಬೈಸಿಕಲ್‌ಗಳು [ಸೈಕಲ್ಲುಗಳು] === [http://www.buyvolvomercedes.com/Home/Mercedes%20Car-and-Truck-Parts/Mercedes-Benz ಪರಿಕರಗಳು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ೩ ಹೊಸ ಬೈಸಿಕಲ್‌ಗಳನ್ನು GmbH ಪರಿಚಯಿಸಿತು, USD$೬೯೯ ನಂತರದ ಬೆಲೆಯ ಆಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್‌ ಬೈಕ್‌, USD$೯೯೯ರ ನಂತರದ ಫಿಟ್‌ನೆಸ್‌ ಬೈಕ್‌, USD$೧೩೯೯ರ ನಂತರದ ಮೌಂಟೆನ್‌ ಬೈಕ್‌ (ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿತ ಬೆಲೆಗಳಿವು).<ref>[http://www.worldcarfans.com/news.cfm/newsID/2050310.001/country/gcf/mercedes/mercedes-benz-bike-collection-2006 ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ನವೀನತಮ ಸ್ವಯಂಚಲಿ ಬೈಕ್‌ಅನ್ನು ಸಾದರಪಡಿಸಿದೆ ]</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ,<ref>{{Cite web |url=http://www.mercedes-benz.com.au/default2.asp?pageNumber=2597&pageName=%2Ftemplate.asp&query=empty |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2006-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060819110451/http://www.mercedes-benz.com.au/default2.asp?pageNumber=2597&pageName=%2Ftemplate.asp&query=empty |url-status=dead }}</ref> ಜರ್ಮನಿ, ಹಾಗೂ ರಷ್ಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.mercedes-benz.ru/en/accessory/bikes/collection/ ]{{Dead link|date=April 2009}}</ref> ;ಬೈಸಿಕಲ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಆಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್‌ ಬೈಕ್‌]] * [http://www.emercedesbenz.com/Apr06/04TheMercedesAccessoriesBikeCollection2006.html ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಕಾರ್ಬನ್‌ ಬೈಕ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100402034717/http://www.emercedesbenz.com/Apr06/04TheMercedesAccessoriesBikeCollection2006.html |date=2010-04-02 }} * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಫಿಟ್‌ನೆಸ್‌ ಬೈಕ್]] * [http://www.wisechat.com/carl/mercedes.htm ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಹೈಬ್ರಿಡ್‌ ಬೈಕ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413123321/http://www.wisechat.com/carl/mercedes.htm |date=2010-04-13 }} * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಮೌಂಟೆನ್‌ ಬೈಕ್‌]] * [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬೈಕ್‌‌]] == ವಾಹನ ಕ್ರೀಡೆಗಳು == {{wrapper}} |[[ಚಿತ್ರ:Mercedessimplex1.jpg|thumb|ಡಚ್‌ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ DMG ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ಸಿಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ 1906]] |- |[[ಚಿತ್ರ:300Sc.JPG|thumb|1957ರ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ 300Sc ಕ್ಯಾಬ್ರಿಯೊಲೆಟ್‌]] |- |[[ಚಿತ್ರ:1959_Mercedes-Benz_W120_Model_180_(March_1962).jpg|thumb|1959 ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ W120 ಮಾಡೆಲ್‌ 18]] |} ೧೯೨೬ರಲ್ಲಿ ''ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ '' ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಆಗಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡ ಎರಡೂ ಕಂಪೆನಿಗಳು, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ [[ವಾಹನ ರೇಸಿಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದವು - [[1894ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಿಂದ ರೂವೆನ್‌]]ವರೆಗಿನ ಪ್ರಥಮ ವಾಹನ ರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾವು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದವು. ಇದು ಮುಂದುವರೆಯಿತಲ್ಲದೇ, ತನ್ನ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ, ಕಂಪೆನಿಯು [[ಕ್ರೀಡಾ ವಾಹನ ಕಾರುಗಳ ರೇಸಿಂಗ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ರ್ರ್ಯಾಲಿಯಿಂಗ್‌]]ಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಮಾದರಿಯ ವಾಹನಕ್ರೀಡೆಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ೧೯೩೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ, [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ 300SLR]] ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರಿಗೆ ಬಡಿದು ೮೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಸಾವಿಗೆ ದೂಡಿದ್ದ [[1955ರ ಲೆ ಮಾನ್ಸ್‌ ಅನಾಹುತ]]ದ ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಾಹನ ರೇಸಿಂಗ್‌ನಿಂದೆ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಿತ್ತು. ಮಧ್ಯದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಗ್ಗಾಗ್ಗೆ ಕೆಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದರೂ, ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ೧೯೮೭ರವರೆಗೆ ಲೆ ಮಾನ್ಸ್‌, [[ಡಚ್‌ ಟೂರೆನ್‌ವ್ಯಾಗೆನ್‌ ಮೇಸ್ಟರ್‌ಷಾಫ್ಟ್‌]] (DTM), ಹಾಗೂ [[ಸೌಬರ್‌]]ನೊಂದಿಗಿನ [[ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್‌]]ನಂತಹಾ ಮುಂಚೂಣಿಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ [[ಇಲ್ಮಾರ್‌]]ಅನ್ನು (ಈಗಿನ [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳು]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿದೆ) ಕೊಂಡುದಲ್ಲದೇ, [[USAC]]/[[CART]] ನಿಯಮಗಳಡಿ [[ಇಂಡಿಕಾರ್ಸ್]]‌ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[1994ರ ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್‌ 500]] ಹಾಗೂ [[1994ರ CART ಇಂಡಿಕಾರ್‌ ವಿಶ್ವ ಸರಣಿ]] ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ ಅನ್ನು [[ಅಲ್‌ ಉನ್ಸೆರ್‌ Jr.]]ರ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಪಡೆಯಿತು. ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ FIA'ನ GT೧ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಪಡೆದು ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ಹೊಸ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದಂತಹಾ GT ರೇಸಿಂಗ್, ಹಾಗೂ [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ CLK GTRಗಳಿಗೆ]] ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಝ್‌/ಬೆನ್ಜ್‌ ಮರಳಿತು. ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ವಾಹನ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಮೂರು ವಿಧಗಳಾದ [[ಫಾರ್ಮುಲಾ ಥ್ರೀ]], DTM ಹಾಗೂ ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. === ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್‌ === {{Main|Mercedes Grand Prix}} ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕಂಪೆನಿಯು [[ಟೀಂ ಮೆಕ್‌ಲಾರೆನ್‌]] ತಂಡದ ಭಾಗಶಃ ಒಡೆತನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇಲ್ಮಾರ್‌ <ref>{{cite web|url=http://atlasf1.autosport.com/2001/jan03/tytler.html |title=Ilmor: Bowmen of the Silver Arrows |publisher=Atlasf1.autosport.com |date= |accessdate=26 April 2009}}</ref> ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ೧೯೯೫ರಿಂದ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳನ್ನು ತಂಡಕ್ಕೆ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. [[ಮಿಕಾ ಹಕ್ಕಿನೆನ್‌]] ಮೂಲಕ ೧೯೯೮ ಹಾಗೂ ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಚಾಲಕರ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ [[ಲೂಯಿಸ್‌ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್]]‌, ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ಕನ್ಸ್‌ಟ್ರಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳೂ ಗೆಲ್ಲುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಈ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ನೀಡಿತು. ಮೆಕ್‌ಲಾರೆನ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವು [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ SLR ಮೆಕ್‌ಲಾರೆನ್‌]]ನಂತಹಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯ ಕಾರುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ಗೆ ಫೆರ್ರಾರಿಯ ಗೋಪ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕದ್ದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ದಾಖಲೆಯ $೧೦೦ ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು<ref>{{cite web |url=http://www.fia.com/mediacentre/Press_Releases/FIA_Sport/2007/September/130907-02.html |title=FIA: $100M fine handed to Mercedes |publisher=FIA |date= |accessdate=26 April 2009 |archive-date=8 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090408103136/http://www.fia.com/mediacentre/Press_Releases/FIA_Sport/2007/September/130907-02.html |url-status=dead }}</ref>. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, [[ರಾಸ್‌ ಬ್ರಾನ್‌]]'ರ ನವೀನ ಕಲ್ಪನೆಯ ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್‌ ತಂಡ, [[ಬ್ರಾನ್‌ GP]] ಕನ್ಸ್‌ಟ್ರಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಅನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು, ಹಾಗೂ [[ಜೆನ್ಸನ್‌ ಬಟನ್]]‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಆಗಲು F೧ ಡ್ರೈವರ್ಸ್‌' ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳನ್ನೇ ಬಳಸಿತ್ತು. ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮೆಕ್‌ಲಾರೆನ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ೪೦% ಪಾಲನ್ನು ಮೆಕ್‌ಲಾರೆನ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ಗೆ ಮರು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತಲ್ಲದೇ ಅಬು ದುಬೈ ಮೂಲದ ಹೂಡಿಕೆ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಬ್ರಾನ್‌ GP ತಂಡದ ೭೦%ನ ಒಡೆತನ ಹೊಂದಿದೆ. ಬ್ರಾನ್‌ GPಯನ್ನು ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಪ್ರಿಕ್ಸ್‌ ಎಂದು ಮರುನಾಮಾಂಕಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. == ಟ್ಯೂನರ್‌ಗಳು/ಬದಲಿಕೆದಾರರು == ಅನೇಕ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಆಯಾ ಮಾದರಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹಾಗೂ/ಅಥವಾ ಐಷಾರಾಮಿ ಸವಲತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ಬೆನ್ಝ್‌/ಬೆನ್ಜ್‌ನ [[ಕಾರು ಟ್ಯೂನರ್‌ಗಳು/ಬದಲಿಕೆದಾರರು]] (ಅಥವಾ [[ಮಾರ್ಪಾಡುಗಾರರು]])ಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿವೆ. === ಆಂತರಿಕ ಬದಲಿಕೆ === [[AMG]] is ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್'ನ ಆಂತರಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ಹೊಂದಿಕಾ ವಿಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಬಹಳಷ್ಟು ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಝ್‌/ಬೆನ್ಜ್‌ ಕಾರುಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ AMG ಎಂಜಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾನವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದಲ್ಲದೇ,<ref>{{Cite web |url=http://www.mercedes-benz.ie/content/ireland/mpc/mpc_ireland_website/enng/home_mpc/passengercars/home/new_cars/AMG_.html |title=ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌- ಹೊಸ ಕಾರುಗಳು - AMG |access-date=2010-04-06 |archive-date=2010-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100729180548/http://www.mercedes-benz.ie/content/ireland/mpc/mpc_ireland_website/enng/home_mpc/passengercars/home/new_cars/AMG_.html |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರತಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಎಂಜಿನ್‌ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ/ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ರ ಹಸ್ತಾಕ್ಷರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪಟ್ಟಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. AMGಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ೧೯೯೯ರಿಂದ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://www.pistonheads.com/doc.asp?c=103&amp;i=5667 AMGಯ ಇತಿಹಾಸ]</ref> ಜರ್ಮನಿಯ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಪರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ, ೨೦೦೯ರ IAAನಲ್ಲಿ, ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ೩೦೦SL ಗುಲ್‌ವಿಂಗ್‌ನ ಪುನರುಜ್ಜೀವಿತ ಮಾದರಿ ಹಾಗೂ AMGಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಮೊದಲ ಕಾರನ್ನಾಗಿ [[SLS AMG]]ಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. === ಮಾರಾಟಾನಂತರದ ಟ್ಯೂನರ್‌ಗಳು/ಬದಲಿಕೆದಾರರು === ಅನೇಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ಟ್ಯೂನರ್‌/ಬದಲಿಕೆದಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ : * [[ಬ್ರಾಬಸ್‌]] * [[ಕಾರ್ಲ್‌ಸನ್‌]] * [[ಕಿಚೆರೆರ್‌]] * [[ಕ್ಲೀಮನ್‌]] * [[ಲಾರಿನ್ಸರ್‌]] * [[ರೆನ್‌ಟೆಕ್‌]] * [[MKB]] * [[ಫ್ಲುಯಿಡ್‌ ಮೊಟಾರ್‌ಯೂನಿಯನ್‌]] == ಗಮನಾರ್ಹ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು (ಆಯ್ದವರು) == * [[ಬೆಲಾ ಬರೆನ್ಯಿ]] - ಕಾರು ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಪ್ರವರ್ತಕ ಹಾಗೂ [[ವೋಕ್ಸ್‌ವ್ಯಾಗನ್‌ ಬೀಟಲ್]]‌ ಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸಕ * [[ನಿಕೋಲಸ್‌ ಡ್ರೆಸ್ಟಾಡ್ಟ್‌]] - [[ಕ್ಯಾಡಿಲಾಕ್‌]] ನಿರ್ವಾಹಕ * [[ಜುವಾನ್‌ ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್‌ ಫಾಂಗಿಯೊ]] - ಅನೇಕರಿಂದ<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/teams_and_drivers/hall_of_fame/268/|title=The official Formula 1 website|publisher=Formula1.com|date=24 June 1911|accessdate=26 April 2009}}</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/201534/Juan-Manuel-Fangio ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ]</ref> ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ F೧ ಚಾಲಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು * [[ವಿಲ್‌ಹೆಲ್ಮ್‌ ಮೇಬ್ಯಾಚ್‌/ಮೇಬಾಷ್‌]] - ವಾಹನೋದ್ಯಮದ ಪ್ರವರ್ತಕ * [[ಸ್ಟಿರ್ಲಿಂಗ್‌ ಮಾಸ್‌]] - F೧ ಚಾಲಕ * [[ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್‌ ಪೀಚ್‌]] - ವೋಕ್ಸ್‌ವ್ಯಾಗನ್‌ ಹಾಗೂ [[ಪೋರ್ಷೆ]] ನಿರ್ವಾಹಕ * [[ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್‌ ಪೋರ್ಷೆ]] - ಪೋರ್ಷೆಯ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ರುಡಾಲ್ಫ್‌ ಉಹ್ಲೆನ್‌ಹಾಟ್‌]] - ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ೩೦೦ SLನ ವಿನ್ಯಾಸಕ * [[ಬ್ರೂನೋ ಸಾಕ್ಕೋ]] - ವಾಹನೋದ್ಯಮ ವಿನ್ಯಾಸಕ * [[ಲೂಯಿಸ್‌ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್‌]] - F೧ ಚಾಲಕ * [[ಜೆನ್ಸನ್‌ ಬಟನ್‌]] - F೧ ಚಾಲಕ * [[ಮೈಕೆಲ್‌ ಷೂಮೇಕರ್‌]] - F೧ ಚಾಲಕ * [[ಅಡಾಲ್ಫ್‌ ಐಚ್‌ಮನ್‌]] - ನಾಝಿ ಅಪರಾಧಿ (WWIIನ ನಂತರ ಅರ್ಜೆಂಟಿನಾದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು) == ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳು == ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಕೆಳಕಂಡ ಅನೇಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ: * ಬೆನ್ಝ್‌/ಬೆನ್ಜ್‌ ಹಾಗೂ ಡೈಮ್ಲರ್‌ & ಮೇಬ್ಯಾಚ್‌ರವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ೧೮೮೬ರಲ್ಲಿ [[ಆಂತರಿಕ ದಹನ ಎಂಜಿನ್‌]]ನ ವಾಹನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು * ಎಲ್ಲಾ ಜಲ-ತಣಿಸುವಿಕೆಯ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಬಳಸುವ ಹನಿಕೂಂಬ್‌ ರೇಡಿಯೇಟರ್‌ ಅನ್ನು ಡೈಮ್ಲರ್‌ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದರು * ಡೈಮ್ಲರ್‌ [[ತೈಲ ಜೀಕಳಿಕೆ]]ಯ ಆವಿಷ್ಕಾರದವರೆಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ತೇಲು [[ಕಾರ್ಬ್ಯುರೇಟರ್‌]] ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು * ವಾಹಕವನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕಿಳಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿನ ಚಕ್ರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಹೊಂದಿಸುವ [[ಮುಂಭಾಗದ ಎಂಜಿನ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಶಕ್ತಿಯುತ ಹಿಂಬದಿ ಚಕ್ರ]]ಗಳ ಆಧುನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮೊದಲ ಕಾರಾದ "ಡ್ರಾಪ್‌ ಚಾಸಿಸ್‌" - ಕಾರನ್ನು ಮೂಲತಃ "ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌" ಎಂದು ಡೈಮ್ಲರ್‌ ನಾಮಾಂಕಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲಾ ಹಿಂದಿನ ಕಾರುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಎಂಜಿನ್‌/ಡ್ರೈವ್-ಟ್ರೈನ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ "ಶಕ್ತಿಹೀನ ವಾಹಕಗಳಾಗಿದ್ದವು" * ಮೊದಲ ರಸ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ಚಲಿಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರು ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಚಕ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ [[ಬ್ರೇಕ್]]‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು (೧೯೨೪)<ref name="autogenerated1">{{Cite web |url=http://www.roadsafe.com/magazine/2007spring/manufacturers.html |title=ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ |access-date=2010-04-06 |archive-date=2008-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201112125/http://www.roadsafe.com/magazine/2007spring/manufacturers.html |url-status=dead }}</ref> * ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಮುಂದಿನ ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿನ [[ಮುದುರು ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಿರುವ "ಸುರಕ್ಷತಾ ಪಂಜರ" ಅಥವಾ "[[ಸುರಕ್ಷತಾ ಕೋಶ]]"ದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. ಸುರಕ್ಷತಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ವಾಹನ ನಿರ್ಮಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ನಾವೀನ್ಯತೆಯೆಂದು ಅನೇಕರು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ<ref name="autogenerated2">[http://www.theautochannel.com/news/2005/03/11/010089.html ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಸುರಕ್ಷತಾ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳು]</ref>{{Verify source|date=September 2009}} * ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ, ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಚಾಲನಾಚಕ್ರಗಳ ಸುತ್ತುವಿಕೆಯನ್ನು ಎಂಜಿನ್‌, ಸ್ಥಳಾಂತರ, ಅಥವಾ ಬ್ರೇಕ್‌ಗಳ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳ ಮೂಲಕ ತಡೆಯುವ ಸಾಧನದ ಬಗ್ಗೆ ಪೇಟೆಂಟ್‌ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರೇಕ್‌ ಹಾಕುವಾಗ ಹಾಗೂ ವೇಗ ಹೆಚ್ಚಿಸುವಾಗ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುವ [[ತುಯ್ತ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಪೇಟೆಂಟ್‌ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿತು * ಐರೋಪ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ [[ತುಯ್ತ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ಹಾಗೂ [[ಗಾಳಿಚೀಲ]]ಗಳ ಸೌಲಭ್ಯವು ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ನ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳಾಗಿದ್ದವು.{{citation needed|date=January 2009}} ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ೧೯೮೬ ಹಾಗೂ ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು * ೧೯೮೧ರ S-ವರ್ಗದಲ್ಲಿ [[ಆಸನ ಬೆಲ್ಟ್]]‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿ-ಟೆನ್ಷನರ್‌ಗಳನ್ನು ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಮೊದಲು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಘರ್ಷಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿ-ಟೆನ್ಷನರ್‌ ಬೆಲ್ಟ್‌ಅನ್ನು ಹಾಗೂ ಬೆಲ್ಟ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಸಡಿಲಿಕೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಬಿಗಿಗೊಳಿಸುತ್ತದಾದರಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಘರ್ಷಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೆಳೆತಕ್ಕೊಳಗಾಗದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ * ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ, ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ '[[7G-ಟ್ರಾನಿಕ್‌]]' ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಏಳುಮಟ್ಟದ ವೇಗಗಳ [[ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಸ್ಥಳಾಂತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು * [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ ಸ್ಟೆಬಿಲಿಟಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ]] (ESP), [[ಬ್ರೇಕ್‌ ಅಸಿಸ್ಟ್]]‌,<ref>[http://www.emercedesbenz.com/Jun06/22_Mercedes_Debuts_PRE_SAFE_Brake_System_1.html ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ಇಂಟ್ರೊಡ್ಯೂಸಸ್‌ PRE-SAFE ಬ್ರೇಕ್‌ ಸೇಫ್ಟಿ ಸಿಸ್ಟಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124144753/http://www.emercedesbenz.com/Jun06/22_Mercedes_Debuts_PRE_SAFE_Brake_System_1.html |date=2008-01-24 }} ೨೨ ಜೂನ್‌ ೨೦೦೬ರಂದು ದಾಖಲಿತ, ಅನಧಿಕೃತ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಬ್ಲಾಗ್‌</ref> ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿಧಗಳ ಸುರಕ್ಷತಾ ಸಾಧನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಪರೀಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ಅಳವಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನಡೆಸಿದ್ದು ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್. ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ತನ್ನ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಡಂಬರ ತೋರದೇ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಬಳಕೆಗೂ ಆಗುವಂತೆ ಪರವಾನಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಾಹನ ಹಾಗೂ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಮುದುರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಆಂಟಿ-ಲಾಕ್‌ ಬ್ರೇಕ್‌ಗಳು (ABS) ಈಗ ಎಲ್ಲಾ ಆಧುನಿಕ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನಕವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ.<ref name="autogenerated2" />{{Verify source|date=September 2009}} [[ಚಿತ್ರ:Mercedes-Benz M156 Engine 02.JPG|right|thumb|ಮರ್ಸಿಡಿಸ್ M156 ಎಂಜಿನ್‌]] * ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಶಕ್ತಿಯುತ ಸಹಜ ಹೆಬ್ಬಯಕೆಯ ಎಂಟು ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳ ಎಂಜಿನ್‌ [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌-AMG]]ಯ, [[6208 cc M156]] V೮ ಎಂಜಿನ್‌ ಆಗಿದೆ. [[V8 ಎಂಜಿನ್‌]]ಅನ್ನು '೬೩ AMG' ಎಂದು ನಾಮಾಂಕಿತಗೊಳಿಸಿ, ಬಹಳಷ್ಟು ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ '೫೫ AMG' M೧೧೩ ಎಂಜಿನ್‌ಅನ್ನು ಬದಲಿಸಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. M೧೫೬ ಎಂಜಿನ್‌ {{convert|391|kW|PS bhp|abbr=on}}ವರೆಗಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರುವುದು, ಇದೇ ಎಂಜಿನ್‌ ಬಳಸುವ ಇತರೆ ಕೆಲ ಮಾದರಿಗಳು ಈ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ನೀಡಿದರೂ (S೬೩ ಹಾಗೂ CL೬೩ AMGಗಳಂತಹಾ), ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿನ ಇತರ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.webwombat.com.au/motoring/news_reports/mercedes-amg-v8-engine.htm |title=ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ -AMG 6.2-ಲೀಟರ್‌ V8 ಎಂಜಿನ್‌ : ಸುದ್ದಿ & ವರದಿಗಳು : ಮೋಟಾರಿಂಗ್ : ವೆಬ್‌ ವೊಂಬಾಟ್‌ |access-date=2010-04-06 |archive-date=2011-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110919010545/http://www.webwombat.com.au/motoring/news_reports/mercedes-amg-v8-engine.htm |url-status=dead }}</ref> * [[(W211) E320 CDI]] [[ವೇರಿಯೆಬಲ್‌ ಜಾಮಿಟ್ರಿ ಟರ್ಬೋಚಾರ್ಜರ್‌]] (VTG) ಸೌಲಭ್ಯವಿರುವ ೩.೦ ಲೀಟರ್‌ [[V6]] [[ಕಾಮನ್‌ ರೇಲ್‌]] ಡೀಸೆಲ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ (೨೨೪-ಅಶ್ವಶಕ್ತಿ ನೀಡುವ), [[ಕ್ಷಮತೆಯ/ಬಾಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ]] ಮೂರು ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು. ಇದು {{convert|224.823|km/h|2}}ರಷ್ಟು ಸರಾಸರಿ ವೇಗದಲ್ಲಿ {{convert|100000|mi|km}}ರಷ್ಟು ದೂರವನ್ನು ದಾಖಲೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಿಸಿತು. ಮೂರು ತದ್ವತ್ತಾದ ಕಾರುಗಳು ಕ್ಷಮತಾ ಓಟಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟವು (ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೇಲಿನ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಬರೆಯಿತು) ಹಾಗೂ ಇನ್ನೆರಡು ಕಾರುಗಳು ಕ್ರಮಿಸಲು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಅವಧಿಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ {{convert|100000|km|0}} ಹಾಗೂ {{convert|50000|mi|km}} ದಾಖಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ಮೂರೂ ಕಾರುಗಳು ಓಟವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಅವುಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕ್ರಮಿತ ದೂರ {{convert|300000|mi|km}}ರಷ್ಟಿತ್ತು (ಎಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು FIAನ ಅಂಗೀಕಾರ ಪಡೆದಿವೆ).<ref>[http://www.edmunds.com/insideline/do/News/articleId=105638 ನ್ಯೂ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ಡೀಸೆಲ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ ಬ್ರೇಕ್ಸ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಎಂಡ್ಯುರೆನ್ಸ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ ]</ref> * ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ [[ಪ್ರಿ-ಸೇಫ್‌]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸನ್ನಿಹಿತ ಘರ್ಷಣೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಕಾರಿನ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸುವಂತೆ ಸಿದ್ಧ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿತು. ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಘಾತವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಸೂಕ್ತ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್‌ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಿ ಚಾಲಕ ಬ್ರೇಕ್‌ ಪೆಡಲ್‌ ಒತ್ತಿದ ತಕ್ಷಣ ಆ ಒತ್ತಡ ಬೀಳುವಂತೆ ಕೂಡ ಇದು ಮಾಡಬಲ್ಲದು. ಉಳಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಕೂಡಾ ಆಸನ ಬೆಲ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಗಿ ಮಾಡುವ, ಕಿಟಕಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮುಕ್ತಛಾವಣಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಹಾಗೂ ಆಸನಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಸುವ ಮೂಲಕ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. * ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ ಬೆನ್ಝ್‌/ಬೆನ್ಜ್‌ ಅಟೆನ್ಷನ್‌ ಅಸಿಸ್ಟ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ನಿದ್ದೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸಿದಾಗ (ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸುವಿಕೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮಯಕ್ಕಿಂತ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮುಚ್ಚಿದ್ದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಮೂಲಕ) ಚಾಲಕರನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುವ ದಣಿವು-ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಚಾಲನಾ ಶೈಲಿ, ಪ್ರಯಾಣದ ಅವಧಿ, ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ದಟ್ಟಣೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳಂತಹಾ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ದಣಿವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.theautochannel.com/news/2006/11/21/029431.html "ಫೆಟಿಗ್‌ ಅಟ್‌ ದ ವೀಲ್‌ : ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಡೆವಲಪಿಂಗ್‌ ವಾರ್ನಿಂಗ್‌ ಸಿಸ್ಟಂ ಫಾರ್‌ ಮೋಟರಿಸ್ಟ್ಸ್"], ದ ಆಟೋ ಚಾನೆಲ್‌, ೨೧ ನವೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೬.</ref> ಅರ್ಧಶತಕದಷ್ಟು ವಾಹನ ಸುರಕ್ಷತಾ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳು ೨೦೦೭ರ ವಾಟ್‌ ಕಾರು? ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷತಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ <ref name="autogenerated1" /> === ರೋಬೋಟ್‌ ಕಾರುಗಳು === {{Main|Driverless car}} ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಮರ್ಸಿಡಿಸ್, ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ [[ಎರ್ನೆಸ್ಟ್‌ ಡಿಕ್‌ಮನ್ಸ್]]‌ರ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ [[ಬುಂಡೆಸ್ವೆಹ್ರ್]]‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಾಟ್‌ [[ಮುಂಚೆನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ರೋಬೋಟ್‌ ಕಾರನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು.<ref>[http://www.idsia.ch/~juergen/robotcars.html 1995ರ ಎರ್ನೆಸ್ಟ್‌ ಡಿಕ್‌ಮನ್ಸ್‌ರ S-ವರ್ಗ ರೋಬೋಟ್‌ ಕಾರನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಚರ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರೋಬೋಟ್‌ ಕಾರು ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು ]</ref> ಡಿಕ್‌ಮನ್‌ರ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ಭಾಗಶಃ ಉತ್ತೇಜಿತರಾಗಿ, ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ೮೦೦ ದಶಲಕ್ಷ [[ಯೂರೋ]]ಗಳಿಗೆ ಸಮೀಪದ ಮೊತ್ತದಷ್ಟು ಅನುದಾನದೊಂದಿಗೆ [[ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ [[EUREKA]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳ [[ಪ್ರೊಮೆಥಸ್‌ ಯೋಜನೆ]]ಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು. ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ, ಡಿಕ್‌ಮನ್‌ರ ಮರುವಿನ್ಯಾಸಿಸಿದ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ [[S-ವರ್ಗ]]ದ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ [[ಬವೇರಿಯಾ]]ದ [[ಮ್ಯೂನಿಚ್‌]]ನಿಂದ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ [[ಕೋಪೆನ್‌ಹೇಗನ್‌]]ಅನ್ನು ತಲುಪಿ ಮರಳುವ ಯಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಯತ್ನವು ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ ಮುಟ್ಟಿತು. ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ, ರೋಬೋಟ್‌ {{convert|175|km/h}}ಕ್ಕೂ ಮೀರಿದ ವೇಗವನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು (ಸುಮಾರು ಗಂಟೆಗೆ ೧೧೦ ಮೈಲಿಗಳ ವೇಗ; ಜರ್ಮನ್‌ [[ಆಟೋಬಾಹ್ನ್‌]]ನ ಕೆಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಸಿರುವ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ). ಈ ಕಾರಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ರೋಬೋಟ್‌ ಕಾರು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅದರ ಮೇಲಿನ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ನಿರ್ಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons}} * [http://www.mercedes-benz.com/ ಅಧಿಕೃತ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಜಾಲತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120312111137/http://www5.mercedes-benz.com/ |date=2012-03-12 }} * {{dmoz|/Recreation/Autos/Makes_and_Models/Mercedes-Benz/|Mercedes-Benz}} ;ವಿಡಿಯೋಗಳು * [https://www.youtube.com/user/mercedesbenztv ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ YouTube ವಾಹಿನಿ] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:1881ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಡೈಮ್ಲರ್‌ AG]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿಯ ಮೋಟರ್‌ ವಾಹನ ತಯಾರಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್]] [[ವರ್ಗ:ಕಾರು ತಯಾರಕರು]] [[ವರ್ಗ:ವಾಹನ ಸ್ಥಳಾಂತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪೆನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತುರ್ತು ಸೇವಾ ಸಾಧನ ತಯಾರಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಐಷಾರಾಮಿ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಟಟ್‌ಗಾರ್ಟ್‌ ಮೂಲದ ಕಂಪೆನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪೆನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ವಾಹನ ಕಂಪನಿಗಳು]] p3x6tm3xzeumlj0xbu85cgb3h7amy94 0 23547 1383518 1380911 2026-08-19T18:11:09Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383518 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{Wiktionary|alchemy}} '''ಆಲ್ಕೆಮಿ''' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು, [[ಅರೇಬಿಕ್‌]] ಪದ ''ಅಲ್‌‌-ಕಿಮಿಯಾ'' (الكيمياء)ದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾದದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬೆರಕೆ/ಕೀಳು ಲೋಹಗಳನ್ನು [[ಚಿನ್ನ/ಸ್ವರ್ಣ]]ವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ, "ದೀರ್ಘಾಯಸ್ಸಿನ ಸಿದ್ಧರಸ"ದ ತಯಾರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸರ್ವೋತ್ಕೃಷ್ಠ [[ಜ್ಞಾನ]] ಪಡೆಯುವ ಯತ್ನ ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು ಇನ್ನಿತರ ಅಸಾಧಾರಣ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತಹಾ ವಸ್ತುಗಳ ರಚನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದ [[ಸಿದ್ಧಾಂತ]] ಹಾಗೂ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.answers.com/topic/alchemy ಆಲ್ಕೆಮಿ : Answers.comನಿಂದ ಅರ್ಥನಿರೂಪಣೆ]. 2010-01-22ರಂದು ಮರುಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅಂಶಗಳು ಆಧುನಿಕ [[ಅಜೈವಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳ ತಿಳುವಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದು, ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಉಪಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಈಗಿನ ಅನೇಕ ವಸ್ತುಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಬಳಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಬರಲು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. [[ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟ್]]‌, [[ಮೆಸೊಪೊಟೇಮಿಯಾ]] (ಆಧುನಿಕ [[ಇರಾಕ್‌]]), [[ಭಾರತ]] (ಆಧುನಿಕ [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]), [[ಪರ್ಷಿಯ]] (ಆಧುನಿಕ [[ಇರಾನ್]]‌), [[ಚೀನಾ]], [[ಜಪಾನ್‌]], [[ಕೊರಿಯಾ]], [[ಪ್ರಾಚೀನ]] [[ಗ್ರೀಕ್‌-ರೋಮನ್‌ ವಿಶ್ವ]], [[ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ವಿಶ್ವ]], ಹಾಗೂ ಆಗಿನ [[ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಯೂರೋಪ್‌‌]]ಗಳಲ್ಲಿ 20ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 2,500 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಶಾಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಿದ್ಧಾಂತೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣ [[ಜಾಲ]]ಗಳಲ್ಲಿ ರಸವಿದ್ಯೆಯು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. == ಪದಮೂಲ == {{Main|Chemistry (etymology)}} ಆಲ್ಕೆಮಿ ಎಂಬ ಪದವು [[ಅರೇಬಿಕ್‌]] ''ಅಲ್‌‌-ಕಿಮಿಯಾ'' (الكيمياء)ದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾದ [[ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌]] ಪದ ''ಅಲ್ಕಿಮಿಯಾ'' ಮೂಲದ [[ಪ್ರಾಚೀನ ಫ್ರೆಂಚ್‌]]‌ ಪದ ''ಅಲ್ಕಿಮೀ'' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಆ ಪದವನ್ನೇ [[ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್‌]] ಪದ ''ಕೆಮಿಯಾ'' (χημεία)ವನ್ನು ಅರೇಬಿಕ್‌ನ [[ನಿರ್ದೇಶಕ ಗುಣವಾಚಿ]] ''[[ಅಲ್‌-]]'' (الـ‎)ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.<ref name="OED">{{OED|alchemy}} ಅಥವಾ ನೋಡಿ {{OEtymD|alchemy|accessdate=2010-04-07}}.</ref> ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್‌ ಪದವನ್ನು ಮೂಲತಃ "ಕೆಮಿಯಾ" (Χημία),<ref>ನೋಡಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ χημείαನ ಪದಮೂಲ ವಿವರಗಳು {{Cite book| edition = Eighth edition, revised throughout| publisher = Clarendon Press| last = Liddell| first = Henry George| coauthors = Robert Scott| title = A Greek-English Lexicon| url = https://archive.org/details/greekenglishlex00lidduoft| location = Oxford| year = 1901}}ನಲ್ಲಿ</ref> ಈಜಿಪ್ಟ್‌ ಪದದ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ ಭಾಷೆಯ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ವಿಧವಾಗಿದ್ದು ಅದೂ ಕೂಡಾ, ಪ್ರಾಚೀನ [[ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ]] ಪದ ''ಕೆಮೆ'' (ಚಿತ್ರಲಿಪಿಕ ಖ್ಮಿ, ಮರಳಿನ ಬದಲಾಗಿ ''ಕಪ್ಪು ಭೂಮಿ'' )ಯಿಂದ ವ್ಯತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="OED"/> ಈಗಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಪದವು ಮೂಲತಃ "ಮಿಶ್ರಣ" ಎಂಬರ್ಥದ ''ಕುಮಿಯಾ'' (χυμεία)ದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ [[ಔಷಧೀಯ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದಾಗಿತ್ತು.<ref>ನೋಡಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಆಂಗ್ಲ ನಿಘಂಟಿನಲ್ಲಿ ನೀಡಿರುವ ಹಾಗೂ χυμείαನ ಎರಡೂ ಪದಮೂಲ ವಿವರಗಳು {{Cite book| edition = A new edition, revised and augmented throughout| publisher = Clarendon Press| last = Liddell| first = Henry George| coauthors = Robert Scott, Henry Stuart Jones| title = A Greek-English Lexicon| location = Oxford| year = 1940|url = https://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?l=xumeia&la=greek#lexicon}}ನಲ್ಲಿ</ref> ನಂತರ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾದಲ್ಲಿ ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಉತ್ಕರ್ಷದೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಾಚೀನ ಲೇಖಕರು ಇದನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ Χημίαನಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾಗಿದ್ದೆಂದು ಭಾವಿಸಿದುದರಿಂದ χημεία ಎಂಬಂತೆ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ಮೂಲ ಅರ್ಥವೇ ಮರೆತುಹೋದಂತಾಯಿತು.<ref>ಈ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮೂಲ ಸ್ರೋತವು {{Cite book| publisher = F. Duemmler| last = Mahn| first = Carl August Friedrich| title = Etymologische untersuchungen auf dem gebiete der romanischen sprachen| year = 1855| url = http://books.google.co.uk/books?id=-BMLAAAAQAAJ}}ನ pp. 81–85ನಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನ</ref> == ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಹಾಗೂ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿ ರಸವಿದ್ಯೆ == [[ಚಿತ್ರ:William Fettes Douglas - The Alchemist.jpg|thumb|right|ಸರ್‌ ವಿಲಿಯಮ್‌ ಡಗ್ಲಾಸ್‌ರಿಂದ "ರೆನೆಲ್‌ ದ ಆಲ್ಕೆಮಿಸ್ಟ್‌ ", 1853]] [[ಚಿತ್ರ:Raimundus Lullus alchemic page.jpg|thumb|right|ರಾಮನ್‌ ಲ್ಲುಲ್‌ರ 16ನೇ ಶತಮಾನದ ರಸವಿದ್ಯಾ ಗ್ರಂಥದ ಒಂದು ಪುಟ]] 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ ಪ್ಯಾರಾಸೆಲ್ಸಸ್‌ರಿಂದ ಟಂಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪದವಾಗಿ ''ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ'' ''ಸಂಯೋಜಿಸುವುದು'' ಎಂಬರ್ಥದ ಗ್ರೀಕ್‌ ಪದಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ''ಸ್ಪಾಗಿರಿಕ್‌ ಕಲೆ/ಆರ್ಟ್‌'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ರಸವಿದ್ಯೆ ಪರಿಚಿತಗೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು : [[ಸಾಲ್ವ್‌ ಎಟ್‌‌ ಕೋಗ್ಯುಲಾ]] — ''ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸು, ನಂತರ ಸೇರಿಸು'' (ಅಥವಾ "''ಕರಗಿಸು ನಂತರ ಘನೀಕರಿಸು'' ") ಎಂಬ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯ ರಸವಿದ್ಯೆಯ [[ಸೂತ್ರ]]ವೊಂದರ ಜೊತೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web |url = http://www.techgnosis.com/gaiman.html |title = The Gods of the Funny Books: An Interview with Neil Gaiman and Rachel Pollack |accessdate = 2007-02-04 |last = Davis |first = Erik |publisher = Techgnosis (reprint from Summer 1994 issue) |work = [[Gnosis (magazine)]] |archive-date = 2012-05-29 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120529061952/http://www.techgnosis.com/gaiman.html |url-status = dead }}</ref> [[ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿ]]ಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಚಿತ ಗುರಿಯೇನೆಂದರೆ ಕೀಳು ಲೋಹಗಳನ್ನು [[ಚಿನ್ನ/ಸ್ವರ್ಣ]] ([[ಕ್ರಿಸೋಪೋಯಿಯಾ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ) ಅಥವಾ [[ಬೆಳ್ಳಿ]] (ಅಲ್ಪ ಪರಿಚಿತವಾದದ್ದು ಸಸ್ಯ ರಸವಿದ್ಯೆ, ಅಥವಾ "[[ಸ್ಪಾಗಿರಿಕ್]]‌")ವಾಗಿ [[wiktionary:transmutation|ಪರಿವರ್ತನೆ]]; ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಿ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆಯಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಲ್ಲ "[[ಸರ್ವೌಷಧಿ]]", ಅಥವಾ [[ದೀರ್ಘಾಯಸ್ಸಿನ ಸಿದ್ಧರಸ]]ವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು ಹಾಗೂ [[ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಿಲೇಯಕ]]ದ ಪತ್ತೆ.<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/alchemy Dictionary.comನಲ್ಲಿ ರಸವಿದ್ಯೆ].</ref> ಇವುಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಈ ಸಿದ್ದಾಂತದ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲವಾದರೂ, ಹೆಚ್ಚು ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದುಬಂದಿರುವ ಬಳಕೆಗಳು ಇವಾಗಿವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರಸವಿದ್ಯಾ ಪಂಥಗಳು ಸೀಸವನ್ನು ಚಿನ್ನ/ಸ್ವರ್ಣವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು ಅಮರತ್ವ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುವನ್ನು (ಸ್ಯಾಟರ್ನ್‌ ಅಥವಾ ಸೀಸ) (ಚಿನ್ನ/ಸ್ವರ್ಣ)ವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸದೃಶವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.golden-dawn.com/eu/displaycontent.aspx?pageid=102 ಹರ್ಮೆಟಿಕ್‌ ರಸವಿದ್ಯೆಯ ವಾಸ್ತವ ಸ್ವರೂಪ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227135231/http://www.golden-dawn.com/eu/displaycontent.aspx?pageid=102 |date=2009-02-27 }}.</ref> ಇದನ್ನು ಆಂತರಿಕ ರಸವಿದ್ಯೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮಧ್ಯಯುಗ]]ದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, [[ಪರ್ಷಿಯನ್‌]] ಹಾಗೂ ಐರೋಪ್ಯ ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ಮೇಲ್ಕಂಡ ಎರಡೂ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದದ್ದೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾದ "[[ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳ ಶಿಲೆ]] " ಎಂಬ ಕಲ್ಪಿತ ವಸ್ತುವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಬಹಳಷ್ಟು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪೋಪ್‌ ಜಾನ್‌ XXIIರವರು ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಮೂಲಕ ನಕಲಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡುವುದರ ವಿರುದ್ಧ [[ಶಾಸನ]] ಹೊರಡಿಸಿದ್ದರು, ಹಾಗೂ ಸಿಸ್ಟರ್‌ಷಿಯನ್ನರು ತಮ್ಮ ಸದಸ್ಯರುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದರು. 1403ರಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಹೆನ್ರಿ IVರು ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದರು. 14ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಪಿಯೆರ್ಸ್‌ ದ ಪ್ಲಫ್‌ಮನ್‌ ಹಾಗೂ [[ಚಾಸರ್‌]]ರು ಈರ್ವರೂ ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳನ್ನು ಕಳ್ಳರು ಹಾಗೂ ಸುಳ್ಳರು ಎಂಬ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆರಹಿತರಾಗಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಭಾವನೆ ಬಿತ್ತುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, [[ಪವಿತ್ರ ರೋಮ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರುಡಾಲ್ಫ್‌ II ಚಕ್ರವರ್ತಿ]], 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರೇಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದ್ದರು. ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ಆಗಿನ ಕಾಲದ "ರಾಸಾಯನಿಕ" ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆಂಬುದು ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದೆ — ಎಂದರೆ ಅದಿರು ಪರೀಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ, ಲೋಹದ ಕೆಲಸಗಳು, ಕೋವಿಮದ್ದಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಶಾಯಿ, ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳು, ಪೇಂಟ್‌ಗಳು, ಪ್ರಸಾಧನ ವಸ್ತುಗಳು, [[ಚರ್ಮ ಸಂಸ್ಕರಣ]], ಸಿರಾಮಿಕ್ಸ್‌, ಗಾಜಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ, ನಿಗಮನ/ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆಯ ಸಿದ್ಧತೆ, ಮದ್ಯಗಳು, ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ( "''[[ಜೀವದ ಜಲ]]'' " ಎಂದೆನಿಸಿದ ಸಾರವತ್ತಾದ ಮದ್ಯಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯು ಐರೋಪ್ಯ ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿತ್ತೆನ್ನಲಾಗಿದೆ). ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಯೂರೋಪ್‌ಗೆ [[ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವುದನ್ನು]] ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿತ್ತಿದ್ದಾರೆ‌‌. ಗ್ರೀಕ್‌ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ ಮತ್ತು ಮೆಸೊಪೊಟೇಮಿಯನ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ರಸವಿದ್ಯೆಯು ಎರಡು ಆಕರಗಳಿವೆ, ಮೊದಲಿಂದಲೇ, ಎರಡು ಅನುಸಂಧಾನಗಳು: [[ಮೇರಿ-ಲೂಸೀ ವಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಜ್‌]] [[ಬಾಹ್ಯವ್ಯಕ್ತ]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ತಾಂತ್ರಿಕವಾದ, ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾದದ್ದು ಒಂದಾದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಫ್ರಾನ್ಜ್‌ [[ಅಂತರ್‌ವ್ಯಕ್ತ]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಗೂಢಾತ್ಮಕ, ಆಲೋಚನಾಶೀಲ, ಮಾನಸಿಕವಾದದ್ದು. ಇವೆರಡೂ ಪರಸ್ಪರ ವ್ಯಾವರ್ತಕವಲ್ಲ ಬದಲಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದ್ದವು ವಾಸ್ತವ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಒಂದು ಪದ್ಧತಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆಯೋ ಅದರ ವಿಪರ್ಯಾಯವಾಗಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ.<ref name="FRAALC97">ವಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಜ್‌‌, M-L. ಆಲ್ಕೆಮಿಕಲ್‌ ಆಕ್ಟಿವ್‌ ಇಮ್ಯಾಜಿನೇಷನ್‌. ಷಂಬಾಲಾ. ಬೋಸ್ಟನ್‌. 1997. ISBN 0-7624-2739-6</ref> [[ಪಾನೋಪೊಲಿಸ್‌ನ ಝಾಸಿಮಾಸ್‌]]ನಂತಹಾ, ಹಿಂದಿನ ಅನೇಕ ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ರಸವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಪಂಥವನ್ನಾಗಿ ಭಾವಿಸಿದ್ದರೆಂದು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದರೆ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ, ಅಭೌತಿಕ ಅಂಶಗಳು, ವಸ್ತುಗಳು, ಭೌತಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಸ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಅಂಶಗಳು, ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಉಪಮೆಗಳಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, 'ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಸೂತ್ರಗಳು' ಅಗೋಚರ, ತಮ್ಮ ನಿಜವಾದ [[ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ಗಳನ್ನು ಮರೆ ಮಾಡಿರುವಂತಹವಾಗಿದ್ದು ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಕ್ರೈಸ್ತಮತೀಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ವೈರುಧ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಇಲ್ಲವಾಗಿದ್ದರೆ ಪಾಷಂಡಿಗಳೆಂಬ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ವಿಚಾರಣೆಗೊಳಗಾಗಿ "ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ಹಾಗೂ ದಹನವಧೆ"ಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book |last= Blavatsky |first= H.P. |title= [[The Secret Doctrine]] |publisher= Theosophical Publishing Company |year= 1888 |isbn= 978-1557000026 |volume= ii |page= 238 |url= http://www.phx-ult-lodge.org/SDVolume2.htm |nopp= true |access-date= 2010-06-03 |archive-date= 2019-09-03 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190903045243/http://www.phx-ult-lodge.org/SDVolume2.htm |url-status= dead }}</ref> ಹಾಗಾಗಿ, ಕೀಳು ಲೋಹಗಳನ್ನು ಚಿನ್ನ/ಸ್ವರ್ಣವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದೂ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸರ್ವೌಷಧಿಗಳೆರಡೂ ದೋಷಯುಕ್ತ, ರೋಗಯುಕ್ತ, ಕೆಡಬಹುದಾದ, ಹಾಗೂ ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ದೋಷರಹಿತ, ರೋಗಮುಕ್ತ, ಕೆಡಲಾರದ, ಹಾಗೂ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಿತಿಗಳೆಡೆಗೆ ವಿಕಸನ ಹೊಂದುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ; ಹಾಗೂ ರಸವಾದಿಯ ಶಿಲೆಯು ಆ ವಿಕಸನವನ್ನು ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಆಗಗೊಡುವ ಒಂದು ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಕೀಲಿಕೈ ಆಗಿದೆ. ಇದೇ ವಿಚಾರವನ್ನು ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಾದರೆ ಈ ಅವಳಿ ಗುರಿಗಳು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜ್ಞಾನೋದಯದೆಡೆಗೆ ಆತನ ವಿಕಸನವನ್ನು ಹಾಗೂ ಶಿಲೆಯು ಆ ಗುರಿಯೆಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಗುಪ್ತವಾದ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಸತ್ಯ ಅಥವಾ ಶಕ್ತಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿನ ಗೂಢ [[ರಸವಿದ್ಯಾ ಸಂಕೇತ]]ಗಳು, ಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿನ ರಸವಿದ್ಯಾ ಸಾಧನೆಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಗ್ರಾಂಥಿಕ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಅಷ್ಟೇ ಗೂಢವಾದ ಇತರೆ ಸಾಧನೆಗಳ ಆಕರಗಳು, ಅರ್ಥಗಳು, ಅನ್ಯೋಕ್ತಿಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅನೇಕ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು "ಸಂಕೇತಗಳ ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆ"ಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯಾಸಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಯತ್ನ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ''ಆಲ್ಕೆಮಿಕಲ್‌ ಕ್ಯಾಟೆಚಿಸಂ'' ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ, [[ಪ್ಯಾರಾಸೆಲ್ಸಸ್‌]] ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಲೋಹಗಳನ್ನು ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ: <blockquote>Q. ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು/ರಸವಾದಿಗಳು ತಮ್ಮ ವಸ್ತುಗಳ ಹೊರತೆಗೆಯುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡುವಾಗ ಚಿನ್ನ/ಸ್ವರ್ಣ ಹಾಗೂ ಬೆಳ್ಳಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅದನ್ನು ನಾವು ಏನೆಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು ಕಳಪೆ ಲೋಹಗಳಿಂದಾದ ಚಿನ್ನ/ಸ್ವರ್ಣ ಹಾಗೂ ಬೆಳ್ಳಿಗಳೆಂದೇ? A. ಖಂಡಿತಾ ಅಲ್ಲ; ಕಳಪೆ ಬೆಳ್ಳಿ ಹಾಗೂ ಚಿನ್ನ/ಸ್ವರ್ಣಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸತ್ವವಿಲ್ಲದವುಗಳಾದರೆ, ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳ ಲೋಹಗಳು ಸತ್ವಪೂರ್ಣವಾದವು.<ref>{{cite web |url=http://www.sacred-texts.com/alc/tschoudy.htm |title=Alchemical Catechism |accessdate=2007-04-18 |author=Paracelsus}}</ref></blockquote> === ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ === ರಸವಿದ್ಯಾ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು [[ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] ಹಾಗೂ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಆಗ್ಗಾಗ್ಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [[ಕಾರ್ಲ್‌ ಜಂಗ್‌]] ರಸವಿದ್ಯಾ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮರುಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದರಲ್ಲದೇ ರಸವಿದ್ಯಾ ಕಾರ್ಯಗಳ ಆಂತರಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು [[ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ]] ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಬಿಂಬಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="Jung, C. G. 1944">ಜಂಗ್‌, C. G. (1944). ಸೈಕಾಲಜಿ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಕೆಮಿ (2ನೇ ed. 1968ರ ಸಂಗ್ರಹ ಕೃತಿಗಳು Vol. 12 ISBN 0-691-01831-6). ಲಂಡನ್‌ : ರೂಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್‌.</ref><ref>ಜಂಗ್‌, C. G., &amp; ಹಿಂಕಲ್‌ , B. M. (1912). ಸೈಕಾಲಜಿ ಆಫ್‌ ದ ಅನ್‌ಕಾನ್ಷಿಯಸ್‌ : ಎ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್‌ ದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮೇಷನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸಿಂಬಾಲಿಸಂ ಆಫ್‌ ದ ಲಿಬಿಡೋ, ಎ ಕಾಂಟ್ರಿಬ್ಯೂಷನ್‌ ಟು ದ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ದ ಎವೊಲ್ಯೂಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಥಾಟ್‌. ಲಂಡನ್‌ : ಕೆಗನ್‌ ಪಾಲ್‌ ಟ್ರೆಂಚ್‌ ಟ್ರಬ್ನರ್‌. (1952ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಬಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌‌ಫಾರ್ಮೇಷನ್‌ ಎಂದು ಪರಿಷ್ಕೃತವಾದ, ಸಂಗ್ರಹ ಕೃತಿಗಳು Vol.5 ISBN 0-691-01815-4).</ref> ರಸವಿದ್ಯಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ, ಸಂಕೇತಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಧಾನಗಳು [[ಆಧುನಿಕಾ-ನಂತರದ]] ನವೋದಯ ಅಂಶಗಳ ಅನುಕೂಲತೆಯನ್ನು ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡವು.{{Citation needed|date=May 2008}} ಜಂಗ್‌ರವರು [[ವ್ಯಕ್ತೀಕರಣ]]ವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲೆಂದೇ ಉದ್ದೇಶಿತವಾದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪೂರ್ವ-ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನಾಗಿ ರಸವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Jung, C. G. 1944"/> ಅವರ ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ರಸವಿದ್ಯೆಯು [[ನಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಪಂಥ]]ವು [[ನವೋದಯ]]ದ,<ref>ಜಂಗ್, C. G., &amp; ಜಫಲ್‌ A. (1962). ಮೆಮೋರೀಸ್‌, ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌, ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್‌. ಲಂಡನ್‌ : ಕಾಲಿನ್ಸ್‌ . ಇದು ಜಂಗ್‌'ರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ, ಅನಿಯೆಲಾ ಜಾಫೆರಿಂದ ದಾಖಲಿತ ಹಾಗೂ ಸಂಪಾದಿತವಾಗಿದೆ, ISBN 0-679-72395-1.</ref> ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಅನೇಕ ಶುದ್ಧೀಕರಣಗಳ ನಂತರವೂ ಉಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾದಂತಹಾ ನಾಳ/ಪಾತ್ರ/ಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು, ಇದೇ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನೇ [[ಸ್ಟೀಫನ್‌ A. ಹೊಯೆಲರ್‌]]ರಂತಹಾ ಇನ್ನಿತರರೂ ‌‌ಅನುಸರಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಜಂಗ್‌ರವರು ರಸವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪೂರ್ವದ [[ಯೋಗವಿದ್ಯೆ]]ಗೆ ಸಮಾನವಾದದ್ದೆಂದು ಹಾಗೂ ಪೌರ್ವಾತ್ಯ ಧರ್ಮಗಳು ಹಾಗೂ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗಿಂತ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮನಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಾದದ್ದೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಪದ್ಧತಿಯು ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಯ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೂ ಆತ್ಮವನ್ನು ಬದಲಿಸುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರೇಕವಾಗಿ, ವ್ಯಕ್ತೀಕರಣದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಜನರ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಾದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕೆಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ರಸವಿದ್ಯೆಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತಹಾ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.<ref>ಜಂಗ್‌, C. G. - ಸೈಕಾಲಜಿ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಕೆಮಿ; ಸಿಂಬಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್ಮೇಷನ್‌.</ref> [[ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ [[ಚೀನೀ ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಗ್ರಂಥಗಳ]] ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಪೌರ್ವಾತ್ಯ ಹಾಗೂ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಸವಿದ್ಯಾ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅದರಿಂದಲೇ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಆಂತರಿಕ ಮೂಲಗಳನ್ನು([[ಮೂಲರೂಪಗಳು]]) ಹೋಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೂ ಪೂರೈಸಿವೆ.<ref>C.-G. ಜಂಗ್‌ [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ವಿಲ್‌ಹೆಲ್ಮ್‌]]'ರ [[I ಚಿಂಗ್‌]]ನ ಭಾಷಾಂತರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಪೀಠಿಕೆ.</ref><ref>C.-G. ಜಂಗ್‌ [[ದ ಸೀಕ್ರೆಟ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಫ್ಲವರ್‌]]ನ ಭಾಷಾಂತರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಪೀಠಿಕೆ.</ref> ಜಂಗ್‌ರ ಓರ್ವ ಶಿಷ್ಯನಾದ [[ಮೇರಿ-ಲೂಸೀ ವಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಜ್‌]], ಜಂಗ್‌'ರ ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಮೇಲಿನ ಹಾಗೂ ಅದರ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರ್ಥಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. === ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್‌ ಓಪಸ್‌/ಮೇರು ಕೃತಿ === {{Main|Great Work}} ''ದ ಗ್ರೇಟ್‌ ವರ್ಕ್‌/ಅದ್ಭುತ ಕೃತಿ'' ; ಅದರ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು:<ref>[http://www.scribd.com/doc/11441835/The-Four-Stages-of-Alchemical-Work ರಸವಿದ್ಯಾ-ಕಾರ್ಯಗಳ-ನಾಲ್ಕು-ಹಂತಗಳು].</ref> * ''[[ನಿಗ್ರೆಡೋ]] (-ಕೊಳೆತ)'' , ಕಪ್ಪಾಗುವಿಕೆ (-ಕೊಳೆತುಹೋಗುವಿಕೆ): ನಾಶವಾಗುವಿಕೆ, ನಶಿಸುವಿಕೆ, [[ವ್ಯಕ್ತೀಕರಣ]], ''ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ [[ಸನ್ಸ್‌‌ ಇನ್‌ ಆಲ್ಕೆಮಿ - ಸೋಲ್‌ ನಿಗರ್]]‌'' * ''[[ಅಲ್ಬಿಡೋ]]'' , ಬೆಳ್ಳಗಾಗಿಸುವುದು: ಶುದ್ಧೀಕರಣ, ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು ಭಸ್ಮವಾಗಿಸು ; ಚಂದ್ರ , ಹೆಣ್ಣು/ಹೆಂಗಸು * ''[[ಸಿಟ್ರಿನಿಟಾಸ್‌‌]]'' , ಹಳದೀಕರಣ: ಆಧ್ಯಾತ್ಮೀಕರಣ, ಜ್ಞಾನೋದಯ; ಸೂರ್ಯ, ಗಂಡಸು; * ''[[ರುಬೆಡೋ]]'' , ಕೆಂಪೀಕರಣ: ದೇವರೊಂದಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಸಂಯೋಗ, ಅನಂತತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೀಮಿತತೆಯ ಏಕೀಕರಣ. 15ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ಅನೇಕ ಲೇಖಕರು ''[[ಸಿಟ್ರಿನಿಟಾಸ್‌]]'' ‌ಅನ್ನು ''[[ರುಬೆಡೋ]]'' ನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರಲ್ಲದೇ ಕೇವಲ ಮೂರು ಹಂತಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.e-scoala.ro/germana/mihai_stroe26.html Meyrink und das theomorphische Menschenbild] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070912091757/http://www.e-scoala.ro/germana/mihai_stroe26.html |date=2007-09-12 }}.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಿಟ್ರಿನಿಟಾಸ್‌‌ನಲ್ಲೇ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿವಾಹವು ನಡೆಯುವುದಲ್ಲದೇ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಪಾದರಸವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಲ್ಲದೇ, ಅದಿಲ್ಲದೇ ಈ ಕಾರ್ಯಗಳ ದಿಗ್ವಿಜಯಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳ ಶಿಲೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ.<ref>ಓಪಸ್‌ ಹಂತಗಳ ಅನುಕ್ರಮವನ್ನು ವಿರಳವಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಡಾರ್ನ್‌, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಥಿಯೇಟ್ರಮ್‌ ಕೆಮಿಕಮ್‌, ಚಿನ್ನದ ವರ್ಣವಾದ ''ಸಿಟ್ರಿನಿಟಾಸ್‌'' ‌ಅನ್ನು, ''ರುಬೆಡೋ'' ನಂತರದ ಅಂತಿಮ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತದೆ.</ref> ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್‌ ಓಪಸ್‌/ಮೇರು ಕೃತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್‌ ಓಪಸ್‌/ಮೇರು ಕೃತಿಅನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದ [[ಸೇಕ್ರಮ್‌ ಪರ್ಟಿಕ್ಯುಲೇ]]ಗಳಿಂದ, ಅರ್ಥಾತ್‌ 'ಪವಿತ್ರ ಕಣಗಳಿಂದ' ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾದ, [[ಸ್ಯಾಂಕ್ಟಮ್‌ ಮಾಲಿಕ್ಯುಲೇ]]ಗಳ, ಅರ್ಥಾತ್‌ 'ಪವಿತ್ರ ವಸ್ತುಗಳು/ದಿವ್ಯಪೂಜೆಗಳ'ನ್ನು ರಚಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳಿತ್ತು.{{Citation needed|reason=Holy Molecules? Such terms are completely unheard of and possibly too recent or restricted, please clarify|date=October 2009}} == ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ರಸವಿದ್ಯೆ == ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ಸತ್ವವುಳ್ಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಸಾವಕಾಶವಾಗಿ ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಪರಿಭಾಷೆಯ "ಅರ್ಥಗ್ರಹಿಕೆಯು" ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಆ ಪಂಥ ಹಾಗೂ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಇತರೆ ವಿವಿಧ ಮುಖಗಳಾದ, ಬೌದ್ಧಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕತೆ, [[ಕಬ್ಬಾಲ ಪಂಥ]], [[ಪ್ರೇತಸಂಪರ್ಕ ಪಂಥ/ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪಂಥ]], [[ರೋಸಿಕ್ಯೂಷಿಯನ್‌ ಸಿದ್ಧಾಂತ]], ಹಾಗೂ ಇತರ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಚಳುವಳಿಗಳು, [[ಗೂಢಲಿಪಿಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಮಾಟ]] ಹಾಗೂ [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಹಾಗೂ [[ತತ್ವಜ್ಞಾನ]]ಗಳ ವಿಕಸನಗಳ ನಡುವಿನ ಬೌದ್ಧಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಅರಿವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾ ಬಂದರು. === ಇತಿಹಾಸ === {{Main|Alchemy in history}} {{See also|Chrysopoeia}} ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಸವಿದ್ಯೆಯೆಂಬುದು ಕೀಳು ಲೋಹಗಳನ್ನು ಬೆಲೆಬಾಳುವ [[ಚಿನ್ನ/ಸ್ವರ್ಣ]]ವನ್ನಾಗಿ [[ಪರಿವರ್ತಿಸುವ]] ವಿಧಾನಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆ. [[ಮೇರಿ-ಲೂಸೀ ವಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಜ್‌]]ರ ಪ್ರಕಾರ, ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಮೂಲ ಸ್ರೋತಗಳು [[ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ ಲೋಹ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಹಾಗೂ [[ಮಮ್ಮೀಕರಣ]], [[ಮೆಸೊಪೊಟೇಮಿಯ]]ನ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ [[ಹಾಗೂ ಜ್ಯೋತಿಷಶಾಸ್ತ್ರ]], ಹಾಗೂ [[ಸಾಕ್ರಟೀಸ್‌-ಪೂರ್ವ]] [[ಗ್ರೀಕ್‌ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳಾ]]ದ [[ಎಂಪೆಡಾಕ್ಲಸ್‌]], [[ಮಿಲೆಟಸ್‌ನ ಥೇಲ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಹೆರಾಕ್ಲಿಟಸ್‌]]ಗಳಾಗಿದ್ದರು.<ref name="FRAALC97"/> ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಮೂಲಗಳು [[ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟ್‌]]ನೆಡೆಗೆ ಮರಳಿ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.<ref>[[ನ್ಯೂಮನ್‌, ಎರಿಕ್/ಚ್‌‌]]. ''ದ ಆರಿಜಿನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಕಾನ್‌ಷಿಯಸ್‌ನೆಸ್‌'' , C.G. ಜಂಗ್‌ರ ಪೀಠಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ. R.F.C. ಹಲ್‌ರಿಂದ ಜರ್ಮನ್‌ನಿಂದ ಭಾಷಾಂತರಿತ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ : ಪ್ಯಾಂಥೆಯನ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌, 1954. ''ಕಾನ್‌ಫರ್‌ p.255, ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ 76: "ಸಿನ್ಸ್‌ ಆಲ್ಕೆಮಿ ಆಕ್ಚ್ಯುಯಲೀ ಒರಿಜಿನೇಟೆಡ್‌ ಇನ್‌ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ , ಇಟ್‌ ಈಸ್‌ ನಾಟ್‌ ಇಂಪ್ರಾಬಬಲ್‌‌ ದಟ್‌ ಇಸೋಟೋರಿಕ್‌ ಇಂಟರ್‌ಪ್ರಿಟೇಷನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಆಸಿರಿಸ್‌ ಮಿತ್‌ ಆರ್‌ ಅಮಾಂಗ್‌ ದ ಫೌಂಡೇಷನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಆರ್ಟ್‌ ...''</ref> [[ಗ್ರೀಕ್‌ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಜಂಬುಕಾಗದ ಗ್ರಂಥಗಳೊಂ]]ದಿಗೆ [[s:Leyden papyrus X|ಲೇಡೆನ್‌ ಜಂಬುಕಾಗದ ಗ್ರಂಥ X]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್‌ ಜಂಬುಕಾಗದ ಗ್ರಂಥ]]ವು ಇದುವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಥಮ "ಗ್ರಂಥ"ವೆನಿಸಿದೆ. [[ಬೆ/ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯಾ]]ದ,<ref>{{citation|title=A consideration of Babylonian astronomy within the historiography of science|author=Francesca Rochberg|journal=Studies In History and Philosophy of Science|volume=33|issue=4|date=December 2002|pages=661–684|doi=10.1016/S0039-3681(02)00022-5}}</ref> ಗ್ರೀಕ್‌ ಹಾಗೂ [[ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು]] ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು [[ಪ್ರಮಾಣಭೂತವಾದ ಮೂಲವಸ್ತು]]ಗಳಿವೆ (ಇಂದಿನ 117 [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಮೂಲವಸ್ತು]]ಗಳ ಬದಲಿಗೆ, ಉಪಯುಕ್ತ ಹೋಲಿಕೆಯೆಂದರೆ ವಸ್ತುಗಳ ಬಹುಪಾಲು [[ಸದೃಶ ಸ್ಥಿತಿಗಳು]]); ಧರೆ, ಅಗ್ನಿ, ಜಲ, ಹಾಗೂ ವಾಯು. ಗ್ರೀಕ್‌ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು, ತಮ್ಮ ವಾದವನ್ನು ರುಜುವಾತುಪಡಿಸಲು ದಿಮ್ಮಿಯೊಂದನ್ನು ಸುಡುತ್ತಾ: ದಿಮ್ಮಿಯು ಧರೆ, ಅದನ್ನ ಸುಡುತ್ತಿರುವ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ಅಗ್ನಿ, ಅದರಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಹೊಗೆಯು ವಾಯು ಹಾಗೂ ಹೊಗೆಯಾಡುತ್ತಿರುವ ಇದ್ದಿಲು ಗುಳ್ಳೆಗಳೇಳುವ ನೀರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಈ ನಾಲ್ಕು "ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು" ಎಲ್ಲಾವಸ್ತುಗಳ ಜೀವಾಳವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿತು, ನಂತರ [[ಮಧ್ಯಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ [[ಜಬೀರ್‌ ಇಬನ್‌‌ ಹಯ್ಯಾನ್]]‌'ನ ಏಳು ಮೂಲವಸ್ತುಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಆ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿದರೆ ([[ಗಂಧಕ]] ಹಾಗೂ [[ಪಾದರಸ]]ಗಳನ್ನೂ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ), ಕೇವಲ [[ಆದಿ ಆಧುನಿಕ ಅವಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನೂ ಕೂಡಾ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳ ಆಧುನಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಬದಲಿಸಿತು. ರಸವಿದ್ಯೆಯು ನಾಲ್ಕು ಸಹಸ್ರವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹಾಗೂ ಮೂರು ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದ ಅನೇಕ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪರಂಪರೆಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಹಾಗೂ ಗೂಢಲಿಪಿ ಭಾಷೆಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಒಲವು, ಅವುಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ "ಆನುವಂಶಿಕ" ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯಗೊಳಿಸಿವೆ. ರಸವಿದ್ಯೆಯು 8ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಲಾಕ್ಷಣಿಕ/ಗೂಢಾರ್ಥದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್‌ ಹಾಗೂ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ [[ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆ]] ಆಧಾರಿತ [[ವ್ಯವಸ್ಥಿತ]] ಹಾಗೂ [[ಪ್ರಾಯೋಗಿಕತೆ]]ಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ [[ಮಹಮ್ಮದೀಯ ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿ]], [[ಜಬೀರ್‌ ಇಬನ್‌‌ ಹಯ್ಯಾನ್‌]]ನ (ಯೂರೋಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ "ಜೆ/ಗೆಬೆರ್" ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ) ವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref name="Kraus">ಕ್ರೌಸ್‌, ಪಾಲ್, Jâbir ibn Hayyân, ''Contribution à l'histoire des idées scientifiques dans l'Islam.'' ''I. Le corpus des écrits jâbiriens. '' ''II. Jâbir et la science grecque,'' . ಕೈರೋ (1942–1943). Repr. ಸೆಜ್‌ಗಿನ್‌ರಿಂದ‌‌, (ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌ ಇನ್‌ ಇಸ್ಲಾಮ್‌. 67-68), ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌. 2002: {{quote|“To form an idea of the historical place of Jabir’s alchemy and to tackle the problem of its sources, it is advisable to compare it with what remains to us of the alchemical literature in the [[Greek language]]. One knows in which miserable state this literature reached us. Collected by [[Byzantine science|Byzantine scientists]] from the tenth century, the corpus of the Greek alchemists is a cluster of incoherent fragments, going back to all the times since the third century until the end of the Middle Ages.”}} {{quote|“The efforts of Berthelot and Ruelle to put a little order in this mass of literature led only to poor results, and the later researchers, among them in particular Mrs. Hammer-Jensen, Tannery, Lagercrantz , von Lippmann, Reitzenstein, Ruska, Bidez, Festugiere and others, could make clear only few points of detail...}} {{quote|The study of the Greek alchemists is not very encouraging. An even surface examination of the Greek texts shows that a very small part only was organized according to true experiments of laboratory: even the supposedly technical writings, in the state where we find them today, are unintelligible nonsense which refuses any interpretation.}} {{quote|It is different with Jabir’s alchemy. The relatively clear description of the processes and the alchemical apparatuses, the methodical classification of the substances, mark an experimental spirit which is extremely far away from the weird and odd esotericism of the Greek texts. The theory on which Jabir supports his operations is one of clearness and of an impressive unity. In vain one would seek in the Greek texts a work as systematic as that which is presented for example in the ''Book of Seventy''.”}} ([[cf.]] {{cite web |author=[[Ahmad Y Hassan]] |title=A Critical Reassessment of the Geber Problem: Part Three |url=http://www.history-science-technology.com/Geber/Geber%203.htm |accessdate=2008-08-09 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120002432/http://www.history-science-technology.com/Geber/Geber%203.htm |url-status=dead }})</ref> ಇತರೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯಾದ [[ರ್ರ್ಹೇಜಸ್‌]], [[ಅವಿಸೆನ್ನಾ]] ಹಾಗೂ [[ಇಮಾದ್‌ ಉಲ್‌-ದಿನ್‌]]; [[ಚೀನೀ ರಸವಿದ್ಯೆ]]ಯಲ್ಲಿ [[ವೇಯ್‌ ಬಾಯಂಗ್‌]]; ಹಾಗೂ [[ಭಾರತೀಯ ರಸವಿದ್ಯೆ]]ಯಲ್ಲಿ [[ನಾಗಾರ್ಜುನ]]; ಐರೋಪ್ಯ ರಸವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ [[ಆಲ್ಬರ್ಟಸ್‌ ಮ್ಯಾಗ್ನಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಯೂಡೋ-ಗೆಬೆರ್]]; 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ 15 ಸಂಕೇತಗಳು ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ [[ಸಿದ್ಧಾಂತಿ ಶಿಲೆ]]ಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ವಿಧಾನದ ಕೈಪಿಡಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾದ 'ಪದರಹಿತ ಗ್ರಂಥ' ''[[ಮುಟಸ್‌ ಲಿಬರ್‌]]'' ,ದ ಅನಾಮಿಕ ಲೇಖಕ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಸಿದ್ಧಾಂತಿ ಶಿಲೆ ಎಂದರೆ ರಸವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಹಾಗೂ ಆತನು ಸುಡುವಿಕೆ ಇಲ್ಲವೇ ಮುಳುಗುವಿಕೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗದೇ ಇದ್ದು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಆತನಿಗೆ ಮುಪ್ಪಿಲ್ಲದ ಅಮರತ್ವ ನೀಡುವ ಒಂದು ವಸ್ತುವಾಗಿತ್ತು; ಸಾಧಾರಣ ನಂಬಿಕೆ ಏನಿತ್ತೆಂದರೆ ಅಗ್ನಿ ಹಾಗೂ ಜಲಗಳು ಶಿಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಎರಡು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಅಂಶಗಳೆಂದು. ಚೀನೀಯ ಹಾಗೂ ಐರೋಪ್ಯ ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅವೆರಡರ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿದ್ದವು. ಐರೋಪ್ಯ ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ಸೀಸವನ್ನು ಚಿನ್ನ/ಸ್ವರ್ಣವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು, ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿನ ವಸ್ತುವು ಎಷ್ಟೇ ನಿರರ್ಥಕ ಅಥವಾ ವಿಷಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವೆನಿಸುವವರೆಗೂ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಚೀನೀಯರು ಸಿದ್ಧಾಂತಿ ಶಿಲೆ ಅಥವಾ ಸೀಸವನ್ನು ಚಿನ್ನ/ಸ್ವರ್ಣವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದರ ಕಡೆಗೆ ಯಾವ ಗಮನವನ್ನೂ ಕೊಡದಿದ್ದರೂ; ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ತಮತೆಗೆ ಔಷಧಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಜ್ಞಾನೋದಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಈ "ಸಿದ್ಧೌಷಧಗಳು" ಪರೀಕ್ಷಾ ಔಷಧವಾಗಿರದೇ ಇದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಬಲ ಮದ್ದಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅನೇಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಸ್ಥಿರೀಕರಣಗೊಂಡ ಸಿದ್ಧೌಷಧಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಮಹಮ್ಮದೀಯ ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ಲೋಹ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿರಲಿ ಅಥವಾ [[ಕೃತ್ರಿಮ ಜೀವ ರಚನೆ]]ಯಾಗಲಿ ಅಥವಾ [[ಔಷಧಿಗಳಂತಹಾ]] ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ರಸವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ತಳೆದಿದ್ದರು. ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರವು "ದ ಸ್ಕೆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ಕೈಮಿಸ್ಟ್‌" ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ [[ಪ್ಯಾರಾಸೆಲ್ಸಸ್‌]] ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿನ [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲರ]] [[ಮೂಲವಸ್ತುಗಳ ಕಲ್ಪನೆಗಳ]] ಬಗ್ಗೆ ಹರಿಹಾಯ್ದಿದ್ದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಿತಾಮಹ"ನೆಂದು,<ref>{{cite web |author=Deem, Rich |title=The Religious Affiliation of Robert Boyle the father of modern chemistry. From: Famous Scientists Who Believed in God |year=2005 |publisher=adherents.com |url=http://www.adherents.com/people/pb/Robert_Boyle.html |accessdate=2009-04-17 |archive-date=2016-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160327095907/http://www.adherents.com/people/pb/Robert_Boyle.html |url-status=dead }}</ref> ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಬಾಯ್ಲೆ]]ರ ಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ ರಸವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಶಾಖೆಯಾಗಿ ಮೂಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಬಾಯ್ಲೆರ ಜೀವನಚರಿತ್ರಾಕಾರರು ಆಧುನಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಬುನಾದಿಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿಸುವ ಭರದಲ್ಲಿ ತಾರ್ಕಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು ಹಾಗೂ ರಸವಿದ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಾದ, ಪದ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೆಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಎಷ್ಟು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite journal | last = More | first = Louis Trenchard | title = Boyle as Alchemist | journal = Journal of the History of Ideas | volume = 2 | issue = 1 | pages = 61–76 | publisher = University of Pennsylvania Press | date = January 1941 | url = http://www.jstor.org/stable/2707281 | accessdate = 30 March 2010 }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Alchemy-Digby-RareSecrets.png|thumb|right|17ನೇ-ಶತಮಾನದ ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರತಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ಸಂಕೇತ ಕೀಲಿ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜ್ಯೋತಿಷಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಗೂ ಬಳಸಿದ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದರಿಂದೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧವಿದೆ.]] ಅದರ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ರೂಪರೇಖೆ ಹೀಗಿದೆ: # ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ ರಸವಿದ್ಯೆ [5000 BC – 400 BC], ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಆರಂಭ # [[ಭಾರತೀಯ ರಸವಿದ್ಯೆ]] [1200 BC – ಪ್ರಸ್ತುತ],<ref>ದ ಓಲ್ಡೆಸ್ಟ್‌‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ರೈಟಿಂಗ್ಸ್‌ , ದ [[ವೇದಾಸ್‌]] ([[ಹಿಂದು]] ಸೇಕ್ರೆಡ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಚರ್ಸ್‌), ಕಂಟೇನ್‌ ದ ಸೇಮ್‌ ಹಿಂಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಆಲ್ಕೆಮಿ " - ಮುಲ್ತಾಫ್‌, ರಾಬರ್ಟ್‌ P. &amp; ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್‌, ರಾಬರ್ಟ್‌ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ (2008). ಆಲ್ಕೆಮಿ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ(2008).</ref> [[ಭಾರತೀಯ ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ; [[ನಾಗಾರ್ಜುನ]] ಓರ್ವ ಪ್ರಮುಖ ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿ # ಗ್ರೀಕ್‌ ರಸವಿದ್ಯೆ [332 BC – 642 AD], [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾದ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್‌ ಜಂಬುಕಾಗದ ಗ್ರಂಥ]]ದ ಅಧ್ಯಯನ # [[ಚೀನೀಯ ರಸವಿದ್ಯೆ]] [142 AD], [[ವೇಯ್‌ ಬಾಯಂಗ್‌]] ''[[ದ ಕಿನ್‌ಷಿಪ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಥ್ರೀ]]'' ಅನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾರೆ # [[ಮಹಮ್ಮದೀಯ ರಸವಿದ್ಯೆ]] [700 – 1400], [[ಜಬೀರ್‌ ಇಬನ್‌‌ ಹಯ್ಯಾನ್‌]] [[ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಸ್ವರ್ಣಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ ರಸವಿದ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ # [[ಮಹಮ್ಮದೀಯ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] [800 – ಪ್ರಸ್ತುತ], [[ಅಲ್ಕಿಂಡುಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಅವಿಸೆನ್ನಾ]] ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ, [[ರ್ರ್ಹೇಜಸ್‌]] ನಾಲ್ಕು [[ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮೂಲವಸ್ತು]]ಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗೂ [[ಟುಸಿ]] [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ]]ಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ # ಐರೋಪ್ಯ ರಸವಿದ್ಯೆ [1300 – ಪ್ರಸ್ತುತ ], ಸಂತ [[ಆಲ್ಬರ್ಟಸ್‌ ಮ್ಯಾಗ್ನಸ್‌]] ಮಹಮ್ಮದೀಯ ರಸವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ # ಐರೋಪ್ಯ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ [1661 – ಪ್ರಸ್ತುತ ], ''ದ ಸ್ಕೆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ಕೈಮಿಸ್ಟ್‌'' ಅನ್ನು [[ಬಾಯ್ಲೆ]], ''[[ಟ್ರೈಟೆ ಎಲಿಮೆಂಟೈರೆ ಡೆ ಕಿಮಿಯೇ]](ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು)'' ಅನ್ನು [[ಲಾವಾಯ್‌ಸಿಯೆರ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಡಾಲ್ಟನ್‌]] ತಮ್ಮ ''ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಥಿಯರಿ/ಅಣು ಸಿದ್ಧಾಂತ'' ವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ == ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಆಧುನಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == [[ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ರಸವಿದ್ಯೆ]]ಯು ಆಧುನಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಹರಿಕಾರನಾಗಿತ್ತು. ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ಈಗ ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಅದೇ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯ ಸಾಧನಗಳನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸಾಧನಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ದೃಢವಾಗಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಅವಧಿಯ ಯೂರೋಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿ ಇತ್ತು. ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅಸ್ಥಿರ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅನೇಕ ಪರಿವರ್ತನಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾದವು. ಇದನ್ನು ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಸುರಕ್ಷಿತ ವಾತಾವರಣವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹದಗೆಡಿಸಿತು. 16ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ, ರಸವಿದ್ಯೆಯು ಯೂರೋಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ವಿಜ್ಞಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌]] ತನ್ನ ಬರವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವ ದ್ಯುತಿಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಅಧ್ಯಯನದ ಬಗ್ಗೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದ್ದರು (ನೋಡಿ [[ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌'ರ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು]]). [[ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಿಶ್ವ]]ದ ಇತರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠರೆನಿಸಿದ ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳೆಂದರೆ [[ರೋಜ/ಗರ್‌ ಬೇಕನ್‌]], ಸಂತ [[ಥಾಮಸ್‌ ಆಕ್ವಿನಾಸ್]]‌, [[ಟೈಚೋ ಬ್ರಾಹೇ]], [[ಥಾಮಸ್‌ ಬ್ರೌನೆ]], ಹಾಗೂ [[ಪಾರ್ಮಿಗಿಯಾನಿನೋ]]. 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹಾಗೂ ಔಷಧಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾದ ಹಾಗೂ ಭರವಸೆದಾಯಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ನೀಡಿದ ತರ್ಕಬದ್ಧ [[ಭೌತದ್ರವ್ಯವಾದ]] ಆಧಾರಿತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಭವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯ ಆಧುನಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಹುಟ್ಟಿನೊಂದಿಗೆ ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಪತನವು ಆರಂಭವಾಯಿತು. === ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ರಸವಿದ್ಯೆ === ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧಿಗಳು ಔಷಧವಿಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಔಷಧವಿಜ್ಞಾನದ ಹಾಗೂ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ತಂತ್ರಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿವರ್ತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. [[ಚೀನೀಯ ಔಷಧವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ [[ಪಾವೋ ಝಿ]]ರವರ ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಉಷ್ಣತೆ, ರುಚಿ, ಒಳಪಟ್ಟ ದೇಹಭಾಗ ಅಥವಾ ವಿಷತ್ವಗಳ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. [[ಆಯುರ್ವೇದ]]ದಲ್ಲಿ [[ಭಾರೀ ಲೋಹಗಳ]]ನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಷಯುಕ್ತ ಮೂಲಿಕೆಗಳ ವಿಷತ್ವವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು [[ಸಂಸ್ಕರಣವನ್ನು/ಸಂಸ್ಕಾರಗಳ]]ನ್ನು ಒಂದು ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದಿನ ದಿನಮಾನದಲ್ಲೂ ಅದೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>ಜೂನಿಯಸ್‌, ಮ್ಯಾನ್‌ಫ್ರೆಡ್‌ M; ''ದ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್‌ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌‌ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ ಆಲ್ಕೆಮಿ : ಆನ್‌ ಹರ್ಬಲಿಸ್ಟ್‌‌ಸ್‌ ಗೈಡ್‌ ಟು ಪ್ರಿಪೇರಿಂಗ್‌ ಮೆಡಿಸಿನಲ್‌ ಎಸೆನ್ಸಸ್‌, ಟಿಂಕ್ಚರ್ಸ್‌, ಅಂಡ್‌ ಎಲಿಕ್ಸಿರ್ಸ್‌'' ; ಹೀಲಿಂಗ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌ 1985.</ref> === ಅಣು ಪರಿವರ್ತನೆ === {{Main|Nuclear transmutation|Synthesis of noble metals}} 1919ರಲ್ಲಿ, [[ಅರ್ನೆಸ್ಟ್‌‌ ರುದರ್‌ಫರ್ಡ್‌]] [[ಸಾರಜನಕ]]ವನ್ನು [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು [[ಕೃತ್ರಿಮ ವಿಯೋಜನೆ]]ಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url= http://www.stmary.ws/physics/amsco_review_and_glencoe/chapter05.pdf |format= pdf |title= Reviewing Physics: The Physical Setting |author= Amsco School Publications |authorlink= http://worthyisthelamb.info/amsco/newtitles.html |work= |publisher= Amsco School Publications |quote= "The first artificial transmutation of one or more elements to another was performed by Rutherford in 1919. Rutherford bombarded nitrogen with energetic alpha particles that were moving fast enough to overcome the electric repulsion between themselves and the target nuclei. The alpha particles collided with, and were absorbed by, the nitrogen nuclei, and protons were ejected. In the process oxygen and hydrogen nuclei were created. |access-date= 2010-06-03 |archive-date= 2012-11-01 |archive-url= https://web.archive.org/web/20121101113900/http://www.stmary.ws/physics/amsco_review_and_glencoe/chapter05.pdf |url-status= dead }}</ref> ಆಗಿನಿಂದ, ಈ ಮಾದರಿಯ ''ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆ'' ಗಳನ್ನು ನಿಯತವಾಗಿ [[ಅಣುಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]]-ಸಂಬಂಧಿತ [[ವಿದಳನ]] ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ [[ಕಣ ವೇಗವರ್ಧಕ]]ಗಳು, [[ಅಣುಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಅಣ್ವಸ್ತ್ರಗಳಂ]]ತಹಾ ಅಣು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. === ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ === ಆರ್ಕ್ನೆಯ ಸರ್‌ ಗರೇತ್‌ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ, ಮಾನಸಿಕ, ಹಾಗೂ ಕಲಾತ್ಮಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮುಖ್ಯೋದ್ದೇಶವಾಗಿ ರಸವಿದ್ಯೆಯನ್ನು [[ಲೆ ಮೋರ್ಟೆ ಡಿ'ಅರ್ಥರ್]]‌{{Citation needed|date=April 2010}}ನಲ್ಲಿ ಸರ್‌ [[ಥಾಮಸ್‌ ಮೆಲೋರಿ]] ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಸರ್‌ ಗರೇತ್‌'ನ ಶೋಧನೆಯು ಆತ ಮೊದಲು ಕಪ್ಪು ರಾವುತನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಆತನ ಲಾಂಛನ/ರಕ್ಷಾಕವಚವನ್ನು ಧರಿಸಿದಾಗ ''ನಿಗ್ರೆಡೋ'' ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದಂತೆ ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಏಕಕಾಲಿಕವಾಗಿ/ಸಂವಾದಿಯಾಗಿ/ಸಾದೃಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ, ಗರೇತ್‌‌ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ರಾವುತರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅವರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಂತರ್ಗತಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಕೆಂಪು ರಾವುತನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿ ಸೋಲಿಸುವಾಗ (ಆತನ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಗಮ್ಯ/ಉದ್ದೇಶ) ಆತ ''ರುಬೆಡೋ'' ಹಂತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಶೋಧನೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗರೇತ್‌‌, ತನ್ನ ಪ್ರೇಯಸಿ ಲಯನೆಸ್‌ಳಿಂದ ಉಂಗುರವೊಂದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಾಗ ಅದು ಆತನ ಲಾಂಛನ/ರಕ್ಷಾಕವಚವು ಬಹುವರ್ಣೀಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾರ್ವವರ್ಣಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಿ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದಲ್ಲದೇ ಆತ ಬಹುವರ್ಣೀಯ ಲಾಂಛನ/ರಕ್ಷಾಕವಚವನ್ನು ಧರಿಸಿದಾಗ ಅಭೇದ್ಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. [[ಬೆನ್‌ ಜಾನ್ಸನ್‌]]ರ, [[ದ ಆಲ್ಕೆಮಿಸ್ಟ್‌]] ಎಂಬ ನಾಟಕವು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ವಿಡಂಬಿಸುವ ಹಾಗೂ ಸಂದೇಹದಿಂದ ನೋಡುವ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. [[ಗೊಯೆಟೆ]]'ಸ್‌ [[ಫಾಸ್ಟ್‌]]‌ನ, ಭಾಗ 2 ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಸಂಕೇತಗಳಿಂದಲೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೂಡಿದೆ.<ref>ನೋಡಿ ಅಲೈಸ್‌ ರಾಫೆಲ್‌ : ಗೊಯೆಟೆ ಅಂಡ್‌ ದ ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌, ಸಿಂಬಾಲಿಕಲ್‌ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್ಸ್‌ ಇನ್‌‌ 'ದ ಪ್ಯಾರಾಬಲ್‌' ಹಾಗೂ 'ಫಾಸ್ಟ್‌'ನ ಎರಡನೇ ಭಾಗ, ಲಂಡನ್‌ : ರೂಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್‌ ಹಾಗೂ ಕೆಗನ್‌ ಪಾಲ್‌, 1965.</ref> ಡೇವಿಡ್‌ ಮೀಕಿನ್‌ರ ''ಹರ್ಮೆಟಿಕ್‌ ಫಿಕ್ಷನ್ಸ್‌ : ಆಲ್ಕೆಮಿ ಅಂಡ್‌ ಐರನಿ ಇನ್ ದ ನಾವೆಲ್‌'' ([[ಕೀಲೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 1995)ನ ಪ್ರಕಾರ [[ವಿಲಿಯಮ್‌ ಗಾಡ್ವಿನ್‌]], [[ಪರ್ಸಿ ಬೈಷೆ ಷೆಲ್ಲೆ]], [[ಎಮೈಲ್‌ ಝೋಲಾ]], [[ಜ್ಯೂಲ್ಸ್‌ ವರ್ನೆ]], [[ಮಾರ್ಸೆಲ್‌ ಪ್ರೌಸ್ಟ್‌‌]], [[ಥಾಮಸ್‌ ಮನ್ನ್‌‌]], [[ಹರ್ಮನ್‌ ಹೆಸ್ಸೆ]], [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಜಾಯ್ಸ್‌‌]], [[ಗುಸ್ಟಾವ್‌ ಮೇರಿಂಕ್‌]], [[ಲಿಂಡ್ಸೆ ಕ್ಲಾರ್ಕೆ]], [[ಮಾರ್ಗ್ಯುರೈಟ್‌ ಯುವರ್ಸೆನಾರ್‌]], [[ಉಂಬರ್ಟೋ ಎಕೋ]], [[ಮೈಕೆಲ್‌ ಬ್ಯೂಟರ್‌]], [[ಪಾಲೋ ಕೊಯೆಹ್ಲೋ]], [[ಅಮಂಡಾ ಕ್ವಿಕ್‌]], [[ಗೇಬ್ರಿಯೆಲ್‌ ಗರ್ಷಿಯಾ ಮಾರ್ಕ್ವೆಜ್‌]] ಹಾಗೂ ಮಾರಿಯಾ ಝೆಪೆಸ್‌ರಂತಹಾ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ, ರಸವಿದ್ಯೆಯನ್ನೂ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಹಿಲರಿ ಮಾಂಟೆಲ್‌]], ತಮ್ಮ [[ಫ್ಲಡ್‌]] (1989, ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌), ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಾಗಿರಿಕ್‌ ಕಲೆಯನ್ನು ನಮೂದಿಸುತ್ತಾರೆ. 'ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವಿಕೆ, ಒಣಗಿಸುವಿಕೆ, ತೇವಗೊಳಿಸುವಿಕೆ, ಕರಗಿಸುವಿಕೆ, ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿಸುವಿಕೆ, ಹುದುಗುಬರಿಸುವಿಕೆಗಳ ನಂತರ, ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಹಾಗೂ ಮರುಜೋಡಣೆಗಳು ಬರುತ್ತವೆ: ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳ ರಚಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಇದುವರೆಗೂ ಅವಲೋಕಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಓಪಸ್‌ ಕಾಂಟ್ರಾ ನೇಚರೆಮ್‌, ಇದೇ ಸ್ಪಾಗಿರಿಕ್‌ ಕಲೆ, ಇದೇ ರಸವಿದ್ಯಾ ವಿವಾಹ'. (ಪುಟ 79) ಡಾಂಟೆ'ರ ಇನ್‌ಫರ್ನೋ/ನರಕದಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು 8ನೇ ವೃತ್ತದ ಹತ್ತನೇ ವರ್ತುಲದೊಳಗೆ ಇಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.sacred-texts.com/chr/dante/in29.htm ಡಾಂಟೆ'ಸ್‌ ಡಿವೈನ್‌ ಕಾಮೆಡಿ , ಇನ್‌ಫರ್ನೋ/ನರಕ, ಕಾಂಟೋ 29], [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಸೇಕ್ರೆಡ್‌ ಟೆಕ್ಸ್‌ಟ್‌ ಸಂಗ್ರಹ]]ದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಲಾಗಿದೆ/ಹೋಸ್ಟ್‌ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.</ref> ಏಂಜೀ ಸೇಜ್‌'ರ ಸೆಪ್ಟಿಮಸ್‌ ಹೀಪ್‌ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ, ಮಾರ್ಸೆಲಸ್‌ ಪೈನು ಮೂರನೇ ಪುಸ್ತಕವಾದ ಫಿಸಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಓರ್ವ ಪ್ರಮುಖ ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ದ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಇಮ್ಮಾರ್ಟಲ್‌ ನಿಕೋಲಸ್‌ ಫ್ಲಾಮೆಲ್‌ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ''[[ಸ್ಟಾರ್‌ ವಾರ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ, [[ಸಿತ್‌]]ಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿನ ''[[Wookieepedia:Sith alchemy|ಸಿತ್‌ ರಸವಿದ್ಯೆ]]'' ಎಂಬುದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟ್ಟರ್‌ ಅಂಡ್‌ ದ ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌'' ನಲ್ಲಿ, [[ನಿಕೋಲಸ್‌ ಫ್ಲಾಮೆಲ್‌]] ಬಗ್ಗೆ ಲೋಹವನ್ನು ಚಿನ್ನ/ಸ್ವರ್ಣವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಅಮರತ್ವದ ದಿವ್ಯೌಷಧವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯು ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಗೋಸುಗ ಖಳರು ಹಾಗೂ ಹ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಮಂಗಾ ಹಾಗೂ ಸಜೀವಚಿತ್ರ ಸರಣಿ [[ಫುಲ್‌ಮೆಟಲ್‌ ಆಲ್ಕೆಮಿಸ್ಟ್‌]] ಸಮಾನ ವಿನಿಮಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಆಧಾರವಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಂಗಾ ಹಾಗೂ ಸಜೀವಚಿತ್ರ ಸರಣಿ [[ಬುಸೋ ರೆಂಕಿನ್‌]]ನಲ್ಲಿ, ರಸವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಆಯಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೋರಾಟ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ಆಯುಧವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಕಾಕುಗನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ರಸವಿದ್ಯೆಯನ್ನು [[ಹೋಮನ್‌ಕುಲಿ]]ಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಸಹಾ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆನ್‌-ಮೇರಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ರ [[ಗುಡ್‌ನೈಟ್‌ ಡೆಸ್ಟೆಮೋನಾ(ಶುಭೋದಯ ಜ್ಯೂಲಿಯೆಟ್‌)]] ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವು, ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್‌ರ ಕೃತಿ [[ಒಥೆಲೋ]]ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ರಸವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ (ಯಶಸ್ವಿಯೂ) ಆಗುತ್ತಾನೆ. === ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ === ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಸಂಕೇತತ್ವವನ್ನು ತನ್ನ ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಲು ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಕೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದ ಅತಿ ವಾಸ್ತವಿಕತಾವಾದಿ ಕಲಾವಿದ [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್‌]]ರಿಗೆ ರಸವಿದ್ಯೆಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಮೂಲಸ್ರೋತವಾಗಿತ್ತು. M.E. ವಾರ್ಲಿಕ್‌ ತಮ್ಮ ''ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅಲ್ಕೆಮಿ'' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿಷದವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ವೈನ್‌]]ರಿಂದ ಗಮನಿಸಲಾದಂತೆ [[ಆಡ್‌ ನೆಡ್ರಮ್‌]], ಹಾಗೂ ರಸವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯು ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣಿಸುವ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ [[ಮೈಕೆಲ್‌ ಪಿಯರ್ಸ್]]‌,<ref>[http://www.callutheran.edu/schools/cas/programs/art/faculty/?profile_id=207 ಕಾಲ್‌ ಲ್ಯೂಥೆರನ್‌ | ಕಲಾ ವಿಭಾಗ - ಬೋಧನಾಂಗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212195303/http://www.callutheran.edu/schools/cas/programs/art/faculty/?profile_id=207 |date=2015-02-12 }}.</ref> ಗಳಂತಹಾ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಾವಿದರು ರಸವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ಫೂರ್ತಿಯ ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆತನ ಕೃತಿಗಳಾದ ''ಫಾಮಾ'' <ref>[http://blogs.callutheran.edu/pearce/category/fama/ ದ ಗಿಲ್ಡೆಡ್‌ ರೇವನ್‌ ಬ್ಲಾಗ್‌ + » ಫಾಮಾ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> ಹಾಗೂ ''ದ ಏವಿಯೇಟರ್ಸ್‌ ಡ್ರೀಮ್'' ‌<ref>[http://blogs.callutheran.edu/pearce/category/storm-the-aviators-dream/ ದ ಗಿಲ್ಡೆಡ್‌ ರೇವನ್‌ ಬ್ಲಾಗ್‌ + » ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌ / ದ ಏವಿಯೇಟರ್ಸ್‌' ಡ್ರೀಮ್‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಅನ್ಯೋಕ್ತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Too many see alsos|date=April 2010}} {{MultiCol|95%}} === ಇತರೆ ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಪುಟಗಳು === * [[ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಚಿಹ್ನೆ]] * [[ಕಲೆ ಹಾಗೂ ಮನರಂಜನೆಯಲ್ಲಿ ರಸವಿದ್ಯೆ]] * [[ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ರಸವಿದ್ಯೆ]] * [[ಅಲೆಂಬಿಕ್‌]] * [[ಅಲ್ಕಾಹೆಸ್ಟ್‌]] * [[ಜ್ಯೋತಿಷಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ರಸವಿದ್ಯೆ]] * [[ಬೆರಿತ್‌]] * [[ಜಾಕೋಬ್‌ ಬೋಯೆಹ್ಮ್‌]] * [[ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಂದುವಿರುವ ವೃತ್ತ]] * [[ದೀರ್ಘಾಯಸ್ಸಿನ ಸಿದ್ಧರಸ]] * [[ಪಚ್ಛೆಯ ಬಿಲ್ಲೆ]] * [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಫ್ಲಡ್‌]] * [[ನಾಲ್ಕು ರಸಧಾತುಗಳು]] * [[ಹರ್ಮೆಟಿಸಿಸಮ್‌]] * [[ಗಿಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯ]] * [[ಮೈಕೆಲ್‌ ಮೇಯರ್‌]] * [[ಮ್ಯುಸೇಯಮ್‌ ಹರ್ಮೆಟಿಕಮ್‌]] * [[ಪ್ಯಾರಾಸೆಲ್ಸಸ್‌]] * [[ಸಿದ್ಧಾಂತಿ ಶಿಲೆ]] * [[ಪಂಚಮ ಭೂತ]] * [[ಹರ್ಬರ್ಟ್‌ ಸಿಲ್ಬರರ್‌]] * [[ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳ ವಲ್ಕನ್‌ ದೇವತೆ]] * [[ಮೋನಸ್‌ ಹಿರೋಗ್ಲಿಫಿಯಾ]] * [[ಫ್ರೇಟರ್‌ ಆಲ್ಬರ್ಟಸ್‌]] === ರಸವಿದ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆ === * [[ಕಾರ್ಲ್‌ ಜಂಗ್‌]] * [[ಮೇರಿ-ಲೂಸೀ ವಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಜ್‌]] * [[ವಿಶ್ಲೇಷಕ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ]] * [[ಪಶ್ಚಾತ್‌ಅರಿವು]] === ಇತರೆ ಮೂಲಗಳು === * [[ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮಾಂತ್ರಿಕ ಪದಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮಾಂತ್ರಿಕರ/ಐಂದ್ರಜಾಲಿಕರ ಪಟ್ಟಿ]] {{ColBreak}} === ಸಂಬಂಧಿತ ಹಾಗೂ ಪರ್ಯಾಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು === * [[ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಹಸ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು]] * [[ಆಂತರಿಕ ರಸವಿದ್ಯೆ]] * [[ಜ್ಯೋತಿಷಶಾಸ್ತ್ರ]] * [[ವಾಮಾಚಾರ]], [[ಯಕ್ಷಿಣಿವಿದ್ಯೆ]], [[ಮಂತ್ರವಿದ್ಯೆ]] * [[ರಹಸ್ಯವಾದ]], [[ರೋಸಿಕ್ಯೂಷಿಯನ್‌ ಸಿದ್ಧಾಂತ]], [[ರಹಸ್ಯಜ್ಞಾನಿಗಳು]] * [[ಟಾವೋ ತತ್ವ]] ಹಾಗೂ [[ಐದು ಅಂಶಗಳು]] * [[ಅಸೆಮಿಕ್ ಬರವಣಿಗೆ]] * [[ಕಾಯಕು-ಜುಟ್ಸು]] * [[ಸೂಜಿಚಿಕಿತ್ಸೆ]], [[ಮಾಕ್ಸಿಬಸ್‌ಷನ್]]‌, [[ಆಯುರ್ವೇದ]], [[ಹೋಮಿಯೋಪತಿ]] * [[ಆಂಥ್ರೋಪೋಸೊಫಿ]] * [[ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ]] ಹಾಗೂ [[ಕಾರ್ಲ್‌ ಜಂಗ್‌]] * [[ನವ ಯುಗ]] * [[ಟೇ ಅಲ್‌-ಅರ್ಡ್‌]] * [[ಯೋಗ ನಿದ್ರಾ]] === ರಸವಾದಿ/ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳ ವಸ್ತುಗಳು === * [[ಸೀಸ]] • [[ತವರ]] • [[ಕಬ್ಬಿಣ]] • [[ತಾಮ್ರ]] • [[ಪಾದರಸ]] • [[ಬೆಳ್ಳಿ]] • [[ಚಿನ್ನ/ಸ್ವರ್ಣ]] * [[ರಂಜಕ]] • [[ಗಂಧಕ (ಗಂಧಕ)]] • [[ಆರ್ಸೆನಿಕ್‌]] • [[ಆಂಟಿಮನಿ]] * [[ಗಂಧಕಾಮ್ಲ]] • [[ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ]] • [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಸಸಿಂಧೂರ]] • [[ಕಬ್ಬಿಣ ಡೈಸಲ್ಫೈಡ್‌]] • [[ಹರಿತಾಳ]] • [[ಸೀಸದ ಸಲ್ಫೈಡ್‌]] * [[ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಾ]] • [[ಸುಣ್ಣ]] • [[ಪೊಟಾಷ್‌/ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರ]] • [[ನೇಟ್ರನ್‌]] • [[ಸ್ಫಟಿಕೀಯ ಉಪ್ಪು]] • [[ಕಾಡಿಗೆ]] * [[ಅಮೋನಿಯಾ]] • [[ಅಮೋನಿಯಮ್‌ ಕ್ಲೋರೈಡ್‌]] • [[ಮದ್ಯಸಾರ]] • [[ಕರ್ಪೂರ]] * [[ಗಂಧಕಾಮ್ಲ (ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ)]] • [[ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ]] • [[ನೈಟ್ರಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ]] • [[ಅಸಿಟಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ]] • [[ಫಾರ್ಮಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ]] • [[ನಿಂಬುಪ್ಪು/ಸಿಟ್ರಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ]] • [[ಟಾರ್ಟಾರಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ]] * [[ರಾಜಾಮ್ಲ]] • [[ಕೋವಿಮದ್ದು]] * [[ಕಾರ್ಮಟ್‌]] * [[ನೀಲಿ ಗಂಧಕಾಮ್ಲ]] • [[ವಿನೆಗರ್‌]] • [[ಉಪ್ಪು]] === ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳು === * [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] * [[ಲೋಹ ಶುದ್ಧೀಕರಣ/ಸೀಸದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆ]] * [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] * [[ಉನ್ನತ ಲೋಹಗಳ ಸಂಯೋಗ]] * [[ಅಣು ಪರಿವರ್ತನೆ]] * [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನ]] * [[ಮೂಲವಿಜ್ಞಾನ]] ಹಾಗೂ [[ಕೃತಕ ವಿಜ್ಞಾನ]] * [[ಅಪ್ರಚಲಿತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು]] * [[ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] * [[ಕ್ಷರಣ/ಸವೆತ]] {{EndMultiCol}} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|2}} == ಆಕರಗಳು == {{refbegin}} * ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಷ್‌, ರಿಚರ್ಡ್‌, ದ ಬ್ಲಾಕ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌, ಪೆರಿಗೀ ಬುಕ್ಸ್‌ * {{cite book | author=Gettgins, Fred | title=Encyclopedia of the Occult | location=London | publisher=Rider | year=1986 | id= }} * {{cite book | author=Greenberg, Adele Droblas | title=Chemical History Tour, Picturing Chemistry from Alchemy to Modern Molecular Science | url=https://archive.org/details/chemicalhistoryt0000gree | publisher=Wiley-Interscience | year=2000 | isbn=0-471-35408-2 }} * {{cite book | author=Hart-Davis, Adam | title=Why does a ball bounce? 101 Questions that you never thought of asking | location=New York | publisher=Firefly Books | year=2003 }} * {{cite book | author=Hughes, Jonathan| title=Arthurian Myths and Alcheny, the Kingship of Edward IV | location=Stroud | publisher=Sutton | year=2002 }} * {{cite book | author=Marius | title=On the Elements | url=https://archive.org/details/isbn_0520028562 | location=Berkeley | publisher=[[University of California Press]] | year=1976 | isbn=0-520-02856-2 }} Trans. ರಿಚರ್ಡ್‌ ಡೇಲ್ಸ್‌. * {{cite book|author=Thorndike, Lynn|title=A History of Magic and Experimental Science|url=https://archive.org/details/historyofmagicex02thor_0|location=New York|authorlink=Lynn Thorndike| publisher=Macmillan|year=1923-1958|format=8 volumes}} * {{cite book | author=Weaver, Jefferson Hane | title=The World of Physics | url=https://archive.org/details/worldofphysicssm00weav | location=New York | publisher=Simon & Schuster | year=1987 | id= }} * {{cite book | author=Zumdahl, Steven S. | title=Chemistry | url=https://archive.org/details/chemistry0000zumd_a8o2 | location=Lexington, Maryland | publisher=[[D.C. Heath and Company]] | year=1989 | isbn=0-669-16708-8 | edition=2nd }} * ಹಲ್ಲೆಯಕ್ಸ್‌‌ , R., ''Les textes alchimiques'' , ಬ್ರೆಪೋಲ್ಸ್‌ ಪ್ರಕಾಶನ/ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್‌, 1979, ISBN 978-2-503-36032-4 {{refend}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{wikiquote}} {{commons|Alchemy}} * [http://www.balashon.com/2009/03/alchemy.html "ರಸವಿದ್ಯೆ"ಯ ಶಬ್ದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ ] * [http://www.gutenberg.org/etext/27755 ಹಿಡನ್‌ ಸಿಂಬಲಿಸಂ ಆಫ್‌ ಆಲ್ಕೆಮಿ ಅಂಡ್‌ ದ ಅಕಲ್ಟ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌] ಲೇ: ಹರ್ಬರ್ಟ್‌ ಸಿಲ್ಬರರ್‌ * [http://www.levity.com/alchemy/index.html ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಜಾಲತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123091929/http://www.levity.com/alchemy/index.html |date=2010-01-23 }} - ಪಶ್ಚಾತ್‌ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ರಸವಿದ್ಯೆ. * [http://www.al-kemi.org ದ al-kemi.org ಜಾಲತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091125080710/http://www.al-kemi.org/ |date=2009-11-25 }} - ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ/ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ರಸವಿದ್ಯೆ. * [http://www.ambix.org/ ರಸವಿದ್ಯೆ ಹಾಗೂ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಯನದ ಸಂಸ್ಥೆ] * [http://www.alchemywebsite.com/emb_apparatus.html ರಸವಿದ್ಯೆ ಚಿತ್ರಗಳು ] * [http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-04 ''ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಐಡಿಯಾಸ್‌ '' :] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080310214753/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-04 |date=2008-03-10 }} ಆಲ್ಕೆಮಿ * [http://antiquity.ac.uk/ProjGall/martinon/index.html ''ಆಂಟಿಕ್ವಿಟಿ '' , Vol. 77 (2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090926020423/http://antiquity.ac.uk/projgall/martinon/index.html |date=2009-09-26 }} - "ಎ 16ತ್‌ ಸೆಂಚುರಿ ಲ್ಯಾಬ್‌ ಇನ್‌ ಎ 21ಸ್ಟ್‌ ಸೆಂಚುರಿ ಲ್ಯಾಬ್‌". * [http://www.gutenberg.org/etext/14218 ದ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್‌ ಆಲ್ಕೆಮಿ ಅಂಡ್‌ ದ ಬಿಗಿನಿಂಗ್ಸ್‌‌ ಆಫ್‌ ಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ ], ಮುಯಿರ್‌, M. M. ಪಾಟ್ಟಿಸನ್‌ (1913) * [https://www.nytimes.com/2006/08/01/science/01alch.html?ex=1312084800&amp;en=4445e5f8f9c7b3c0&amp;ei=5090&amp;partner=rssuserland&amp;emc=rss "ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್‌ ದ ಆಲ್ಕೆಮಿಸ್ಟ್‌ಸ್‌ "], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]], ಆಗಸ್ಟ್‌ 1, 2006. [[ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್‌ ರಿವಿಷನಿಸಮ್‌]] ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಕೆಮಿ. * ನೂರಾರು ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹಾಗೂ 160 ಮೂಲ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳುಳ್ಳ [http://www.revistaazogue.com/biblio.htm#N_3_ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಗ್ರಂಥಾಲಯ] (15ನೇ- ಹಾಗೂ 20ನೇ ಶತಮಾನ). * [http://www.chymistry.org/ ದ ಕೈಮಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌] - ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ರ ರಸವಿದ್ಯೆಯ, ಅಥವಾ ಕೈಮಿಕಲ್‌ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಜಾಲತಾಣ. * [http://www.rexresearch.com/alchindx.htm ರೆಕ್ಸ್‌‌ ರಿಸರ್ಚ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301091000/http://www.rexresearch.com/alchindx.htm |date=2010-03-01 }} - ಅನೇಕ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ರಸವಿದ್ಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗ್ರಂಥಗಳು . {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಸವಿದ್ಯೆ]] [[ವರ್ಗ:ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲದ ಉದ್ಯೋಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಸವಿದ್ಯೆಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] mhi1qymw1b8rwfgeionuo4341ajt0q6 0 23867 1383550 1380216 2026-08-20T09:19:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383550 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |official_name = ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, ಜಾರ್ಜಿಯಾ |settlement_type = [[ನಗರ]] |nicknames = Hotlanta,<ref>{{cite web | last = Shelton | first = Stacy | title = 'Hotlanta' not steamiest in Georgia this summer | publisher = ''The Atlanta Journal-Constitution'' | date= 2007-09-23 | url = http://www.ajc.com/metro/content/metro/stories/2007/09/22/heat_0923.html | accessdate = 2007-09-28}}</ref> The A-T-L<ref name=A-T-L/> |motto = Resurgens ([[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|English]] translation: ''Rising Again'') <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Montage Atlanta.jpg |imagesize = 315px |image_caption = From top left: City skyline from [[Buckhead (Atlanta)|Buckhead]], the [[Georgia State Capitol]], [[Centennial Olympic Park]], [[World of Coca Cola]], [[Downtown Atlanta]] skyline, and [[Turner Field]] |image_flag = Flag of Atlanta.svg |flag_size = |image_seal = Seal of Atlanta.png |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = Fulton_County_Georgia_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Atlanta_Highlighted.svg |mapsize = 250px |map_caption = Location and all 6 Zones in [[Fulton County, Georgia|Fulton]], [[DeKalb County, Georgia|DeKalb]], [[Cobb County]], [[Clayton County, Georgia|Clayton County]], and [[Gwinnett County]] counties and the state of [[Georgia (U.S. state)|Georgia]] |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map =USA |pushpin_map_caption = Location in the United States <!-- Location ------------------> |coordinates_region = US-GA |subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] |subdivision_type1 = [[U.S. state|State]] |subdivision_type2 = [[List of counties in Georgia (U.S. state)|County]] |subdivision_name = United States |subdivision_name1 = [[Georgia (U.S. state)|Georgia]] |subdivision_name2 = [[Fulton County, Georgia|Fulton]], [[DeKalb County, Georgia|DeKalb]] & [[Clayton County, Georgia|Clayton]]|government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[Mayor]] |leader_name = [[Kasim Reed]] ([[United States Democratic Party|D]]) |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = Terminus |established_date = 1837 |established_title2 = Marthasville |established_date2 = 1843 |established_title3 = City of Atlanta |established_date3 = 1847 <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = 1 E8 |unit_pref = Imperial |area_footnotes = |area_total_km2 = 343.0 |area_land_km2 = 341.2 |area_water_km2 = 1.8 |area_total_sq_mi = 132.4 |area_land_sq_mi = 131.8 |area_water_sq_mi = 0.7 |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = 1962.9 |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = 8376 |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = est. 2008 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 540,921 ([[List of US cities by population|33rd]]) |population_density_km2 = 1551.5 |population_metro = 5,475,213 ([[United States metropolitan area|9th]]) |population_density_metro_km2 = 243 |population_urban = 3499840 |population_density_urban_km2 = |population_csa =5,729,304 |population_blank1_title = [[Demonym]] |population_blank1 = Atlantan |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = [[Eastern Standard Time|EST]] |utc_offset = -5 |timezone_DST = [[Eastern Daylight Time|EDT]] |utc_offset_DST = -4 |latd = 33 |latm = 45 |lats = 18 |latNS = N |longd = 84 |longm = 23 |longs = 24 |longEW = W |coordinates_display = inline,title |elevation_footnotes = <!--for references: use tags--> |elevation_m = 225-320 |elevation_ft = 738-1050 <!-- Area/postal codes & others --------> |area_code = [[Area code 404|404]], [[Area code 470|470]], [[Area code 678|678]], [[Area code 770|770]] |postal_code_type = [[ZIP code]]s |postal_code = 30060, 30301-30322, 30324-30334, 30336-30350, 30353 |blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]] |blank_info = 13-04000{{GR|2}} |blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID |blank1_info = 0351615{{GR|3}} |blank2_name = |blank2_info = |website = [http://www.atlantaga.gov/ atlantaga.gov] |footnotes = }} '''ಅಟ್ಲಾಂಟಾ''' ({{pron-en|ətˈlæntə}} ಅಥವಾ {{IPA-en|ætˈlæntə|}}) [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯಗಳು|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯ]] [[ಜಾರ್ಜಿಯ|ಜಾರ್ಜಿಯಾ]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಹಾಗೂ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಜನನಿಬಿಡ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಸವಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ, ೫೪೦,೯೨೧ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ಮುವತ್ತಮೂರನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ]] ಎನ್ನಲಾಗಿತ್ತು. ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಹಾನಗರ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ-ಸ್ಯಾಂಡಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌-ಮ್ಯಾರಿಯೆಟಾ, GA MSA]] ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರ''' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಹಾನಗರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರದೇಶ|ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಹಾನಗರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು]], ಸುಮಾರು ೫.೫ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದಲ್ಲದೇ, [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಕಂಬೈನ್ಡ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್‌ ಏರಿಯಾ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಕಂಬೈನ್ಡ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್‌ ಏರಿಯಾಯು]] ಸುಮಾರು ಆರು ದಶಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇದು [[ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ಅಗ್ನೇಯ]] ವಲಯದ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಜನನಿಬಿಡ ಮಹಾನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಪಿಯೆಡ್ಮಂಟ್‌ ಅಟ್ಲ್ಯಾಂಟಿಕ್‌ ಮೆಗಾ ರೀಜನ್‌]] ಎನ್ನಲಾದ, ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ [[ಬೃಹನ್ನಗರ|ಬೃಹನ್ನಗರದ]] ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. [[ಸನ್ ಬೆಲ್ಟ್‌|ಸನ್ ಬೆಲ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಂತೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಲಯವು ಹಿಂದಿನ [[ದಶಕ|ದಶಕದಲ್ಲಿ]] ತ್ವರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿದೆ. ಇಸವಿ ೨೦೦೦ರಿಂದ ೨೦೦೮ರ ತನಕ ಸುಮಾರು ೧.೧೩ ದಶಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಜನವಸತಿ ಇತ್ತು. [[ಡಲ್ಲಾಸ್‌-ಫೋರ್ಟ್‌ ವರ್ತ್‌ ಮೆಟ್ರೊಪ್ಲೆಕ್ಸ್]]‌ ನಂತರ ಇದು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ]] ಎರಡನೆಯ ಅತಿ-ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.economix.blogs.nytimes.com/2010/03/09/betting-on-atlanta</ref> ಇಸವಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿಯೇ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಎಂಟನೆಯ ಅತಿ-ದೊಡ್ಡ [[ಮಾಧ್ಯಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ|ಮಾಧ್ಯಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಯಿತು]]. ಇದರ ಮಹಾನಗರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ೨,೩೮೭,೫೨೦ ನಿವಾಸದ ಮನೆಗಳಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |url=http://www.tvb.org/rcentral/markettrack/us_hh_by_dma.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-20 |archive-date=2004-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040604015745/http://www.tvb.org/rcentral/markettrack/US_HH_by_DMA.asp |url-status=dead }}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ [[1996ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|1996ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ]] ಆತಿಥೇಯನಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಎನ್ನಲಾದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, [[ದಿ ಕೋಕಾ ಕೋಲಾ ಕಂಪೆನಿ]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌]], [[AT&amp;T ಮೊಬಿಲಿಟಿ]], [[CNN]], [[ಡೆಲ್ಟಾ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಟರ್ನರ್‌ ಬ್ರಾಡ್ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಲವು ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿವೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರ ವಲಯದ ಒಳಗಿರುವಂತಹ [[ಫಾರ್ಚೂನ್‌ 500]] ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿಬಿಡತೆಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. (ಆದರೂ UPS, ಹೋಂ ಡಿಪೊ ಹಾಗೂ ನ್ಯೂವೆಲ್ ರಬರ್ಮಯ್ಡ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ನಗರ ವಲಯದಲ್ಲಿಲ್ಲ). [[ಫಾರ್ಚೂನ್‌ 1000]] ಉದ್ದಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ೭೫%ರಷ್ಟು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ $೨೭೦ ಶತಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದಷ್ಟು [[ಸಮಗ್ರ ಮಹಾನಗರ ಆದಾಯ]] ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರದು ಜಾರ್ಜಿಯನ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ೨/೩ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲಾಗಿದೆ. [[ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಏಳು ಮೈಲ್‌ ದೂರದ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು [[ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು]], ನಗರದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೂ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.atlanta-airport.com/docs/Traffic/200812.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-20 |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304021243/http://www.atlanta-airport.com/docs/Traffic/200812.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2008/03/10/daily44.html DOT: ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌-ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌- ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಸ್ಥ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ; ಡೆಲ್ಟಾ ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ನಿಬಿಡತೆ ಹೊಂದಿತ್ತು - ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌:]</ref> [[ಫುಲ್ಟನ್‌ ಕೌಂಟಿ|ಫುಲ್ಟನ್‌ ಕೌಂಟಿಯ]] ಆಡಳಿತ-ಕಾರ್ಯಾಲಯವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿದೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಐದನೆಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸರಹದ್ದಿನ ಸಣ್ಣ ಭಾಗವು [[ಡೆಕಾಲ್ಬ್‌ ಕೌಂಟಿ|ಡೆಕಾಲ್ಬ್‌ ಕೌಂಟಿಯೊಳಗೆ]] ಚಾಚುತ್ತದೆ. ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಅಟ್ಲಾಂಟನ್ನರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>'ಅಟ್ಲಾಂಟನ್ಸ್‌' ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಯನ್ನು [http://atlanta.bizjournals.com/atlanta/stories/2008/06/23/focus2.html ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಧ್ಯಮ] ಹಾಗೂ [http://www.cnn.com/2008/US/weather/03/17/atlanta.tornado/index.html ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮ] ಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ನೆಲೆಯು ಹಿಂದೆ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಎಂಬ [[ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌]] ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇಸವಿ ೧೮೨೨ರಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯ ವಸಾಹತುದಾರರು [[ಚೆರೋಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರೀಕ್]]‌ಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು. [[ಡಿಕ್ಯಾಚುರ್‌]] ಮೊದಲ ಕ್ಷೇತ್ರೀಯ ವಸಾಹತು ಆಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Peachtree1907.jpg|thumb|left|upright|ಇಸವಿ 1907ರಲ್ಲಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಯಾದ ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಬೀದಿಯು, ಕಾರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಮೋಟಾರ್‌ ವಾಹನಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಬಿಡವಾಗಿತ್ತು.]] [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಧ್ಯಮ-ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಧ್ಯಮ-ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯಕ್ಕೆ]] ವಹಿವಾಟು ಮಾರ್ಗ ಕಲ್ಪಿಸಲು, [[ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ರೈಲುಮಾರ್ಗ]] ನಿರ್ಮಿಸುವುದೆಂದು ೨೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೮೩೬ರಂದು [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮಹಾ ಸಭೆ|ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮಹಾ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ನಿರ್ಣಯವಾಯಿತು.<ref name="W&ARR">{{cite web | title = Creation of the Western and Atlantic Railroad | work = About North Georgia | publisher = Golden Ink | url = http://ngeorgia.com/railroads/warr01.html | accessdate = 2007-11-12}}</ref> ಇಸವಿ ೧೮೩೮ ಮತ್ತು ೧೮೩೯ರ ನಡುವೆ [[ಚೆರೋಕೀ ರಾಷ್ಟ್ರ|ಚೆರೋಕೀ ರಾಷ್ಟ್ರದ]] [[ಬಲವಂತದ ತೆರವಿ|ಬಲವಂತದ ತೆರವಿನ]] ನಂತರ, ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಜನಗೊಳಿಸಲಾದ ವಲಯವು ರೈಲು ಹಳಿ ಜೋಡಣೆಗಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ರೈಲು ಹಳಿಗಳ ಪೂರ್ವ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸುತ್ತಲಿನ ಜಾಗವನ್ನು ಮೊದಲು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇಸವಿ ೧೮೩೭ರಲ್ಲಿ ಈ ವಸಾಹತಿಗೆ 'ಟರ್ಮಿನಸ್'‌ ಎನ್ನಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳು ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ಅಂಗಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[ಜಾನ್‌ ಥ್ರ್ಯಾಷರ್‌|ಜಾನ್‌ ಥ್ರ್ಯಾಷರ್‌ರ]] ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಈ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಥ್ರ್ಯಾಷರ್ವಿಲ್‌ ಎನ್ನಲಾಯಿತು.<ref>[http://georgiainfo.galileo.usg.edu/gahistmarkers/thrashervillehistmarker.htm ಥ್ರ್ಯಾಷರ್ವಿಲ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್‌ ಮಾರ್ಕರ್‌], ೧೩ ನವೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೯ರಂದು ಪುನಃ ವೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದು.</ref> ಇಸವಿ ೧೮೪೨ರಲ್ಲಿ ವಸಾಹತಿನಲ್ಲಿ ಆರು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾಗೂ ೩೦ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ 'ಮಾರ್ಥಾಸ್ವಿಲ್'‌ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="shorthistory">{{cite web | title = A Short History of Atlanta: 1782–1859 | publisher = CITY-DIRECTORY, Inc. | date = 2007-09-22 | url = http://www.city-book.com/Overview/history/history1.htm | accessdate = 2007-12-01 | archive-date = 2008-12-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081207044632/http://www.city-book.com/Overview/history/history1.htm | url-status = dead }}</ref> [[ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ರೈಲುಮಾರ್ಗ|ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ರೈಲುಮಾರ್ಗದ]] ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕಾ]]-[[ಪೆಸಿಫಿಕಾ]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿ ಎಂದು ಜಾರ್ಜಿಯಾ ರೈಲುಮಾರ್ಗದ ಮುಖ್ಯ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ [[ಜೆ. ಎಡ್ಗರ್‌ ಥಾಮ್ಸನ್]]‌ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು 'ಅಟ್ಲಾಂಟಾ' ಎಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="shorthistory"/> ಆ ಪ್ರದೇಶದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಈ ಹೆಸರಿಗೆ ಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಿದ ನಂತರ, ೨೯ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೧೮೪೭ರಂದು ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://ourgeorgiahistory.com/date/December_29|title=Georgia History Timeline Chronology for December&nbsp;29|publisher=Our Georgia History|accessdate=2007-08-30|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927222414/http://ourgeorgiahistory.com/date/December_29|url-status=dead}}</ref> ಇಸವಿ ೧೮೫೪ರಲ್ಲಿ, ಇನ್ನೊಂದು ರೈಲುಮಾರ್ಗವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾವನ್ನು [[ಲಾಗ್ರ್ಯಾಂಜ್‌|ಲಾಗ್ರ್ಯಾಂಜ್‌ದೊಂದಿಗೆ]] ಸಂಪರ್ಕಿಸಿತು. ಪಟ್ಟಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೮೬೦ರಲ್ಲಿ ೯,೫೫೪ಕ್ಕೆ ಏರಿತು.<ref>{{cite web | last = Storey | first = Steve | title = Atlanta & West Point Railroad | publisher = Georgia's Railroad History & Heritage | url = http://railga.com/atlwp.html | accessdate = 2007-09-28}}</ref><ref>{{cite web | title = Atlanta Old and New: 1848 to 1868 | work = Roadside Georgia | publisher = Golden Ink | url = http://roadsidegeorgia.com/city/atlanta02.html | accessdate = 2007-11-13}}</ref> [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ|ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾವು ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಪೂರೈಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ಇಸವಿ ೧೮೬೪ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಮೇಲೆ [[ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಕ್ರಮಣ]] ನಡೆಯಿತು. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಈಗ ಆವರಿಸಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಹಿಂದೆ, [[ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಕ್ರೀಕ್‌ ಕದನ]], [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಕದನ]] ಹಾಗೂ [[ಎಜ್ರಾ ಇಗರ್ಜಿ ಕದನ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಕದನಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿತ್ತು. ದಿನಾಂಕ ೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೧೮೬೪ರಂದು ಯೂನಿಯನ್‌ ಸೇನಾಧಿಪತಿ [[ವಿಲಿಯಮ್‌ ಟಿ ಷರ್ಮನ್]]‌ ಮತ್ತು ಅವರ ಪಡೆಯು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿ, ಎಲ್ಲಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟದ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲು ಆದೇಶ ನೀಡಿದಾಗ, [[ಒಕ್ಕೂಟ|ಒಕ್ಕೂಟದ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ [[ಜಾನ್‌ ಬೆಲ್‌ ಹುಡ್‌]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡಿಸಿದರು. ಮಾರನೆಯ ದಿನ, ನಗರದ ಮಹಾಪೌರ [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಕ್ಯಾಲ್ಹೂನ್]]‌ ನಗರವನ್ನು ಎದುರಾಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ದಿನಾಂಕ ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ರಂದು ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರೀಕರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಷರ್ಮನ್ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದರು. ‌ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ತಮ್ಮ ಮುನ್ನಡೆಗೆ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆಗಾಗಿ, ನಗರದ ಇಗರ್ಜಿಗಳು ಹಾಗೂ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಉಳಿದೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿ ಸುಟ್ಟುಹಾಕಲು ಷರ್ಮನ್‌ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದರು.<ref name="shorthistory2">{{cite web | title = A Short History of Atlanta: 1860–1864 | publisher = CITY-DIRECTORY, Inc. | date = 2007-09-22 | url = http://www.city-book.com/Overview/history/history2.htm | accessdate = 2007-12-01 | archive-date = 2008-12-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081207134912/http://www.city-book.com/Overview/history/history2.htm | url-status = dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Battle of Atlanta.png|thumb|left|ಇಸವಿ 1864ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ US ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಸಮಯ ನಡೆದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸಮರ.]] ನಗರದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವು ಹಂತ-ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. [[ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಯುಗ|ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಯುಗದ]] ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿಗಾಗಿ, ಇಸವಿ ೧೮೬೭ರಿಂದ ೧೮೮೮ರ ತನಕ, U.S. ಭೂ ಸೈನಿಕರು ನೈಋತ್ಯ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ [[ಮ್ಯಾಕ್ಫರ್ಸನ್‌ ಬ್ಯಾರಾಕ್ಸ್‌|ಮ್ಯಾಕ್ಫರ್ಸನ್‌ ಬ್ಯಾರಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಠಿಕಾಣಿ ಹೂಡಿದ್ದರು. ಹೊಸದಾಗಿ ವಿಮುಕ್ತಗೊಂಡ ಗುಲಾಮರಿಗೆ ಸಹಾಯ ನೀಡಲು, [[ಫ್ರೀಡ್ಮೆನ್ಸ್‌ ಬ್ಯೂರೊ]] ಹಾಗೂ ಫ್ರೀಡ್ಮೆನ್‌ರ ಹಲವು ನೆರವು ಸಂಘಟನೆಗಳು (ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮಿಷನರಿ ಅಸೋಷಿಯೇಷನ್‌) ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೂಡಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಿದವು. ಇಸವಿ ೧೮೬೮ರಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯವೊಂದರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಐದನೆಯ ನಗರವಾಯಿತು.<ref>{{cite web | last = Jackson | first = Edwin L. | title = The Story of Georgia's Capitols and Capital Cities | publisher = Carl Vinson Institute of Government, University of Georgia | url = http://www.cviog.uga.edu/Projects/gainfo/capital.htm#anchor671763 | accessdate = 2007-11-13 | archive-date = 2007-10-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071009145856/http://www.cviog.uga.edu/Projects/gainfo/capital.htm#anchor671763 | url-status = dead }}</ref> ಇಸವಿ ೧೯೦೧ರಿಂದ ೧೯೪೧ರ ತನಕ, ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಅಂಗವಿಕಲ ಹಾಗೂ ವೃದ್ಧರಿಗಾಗಿ ಒಕ್ಕೂಟದ [[ಸೈನಿಕರ ನಿವಾಸ|ಸೈನಿಕರ ನಿವಾಸವನ್ನು]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಆರ್‌ ಬಿ. ರೊಸೆನ್ಬರ್ಗ್‌, ''[http://www.worldcat.org/oclc/27683131 ಲಿವಿಂಗ್‌ ಮೊಮೆಂಟ್ಸ್‌: ಕಾನ್ಫೆಡೆರೇಟ್‌ ಸೋಲ್ಜರ್‌'ಸ್‌ ಹೋಮ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ನ್ಯೂ ಸೌತ್‌]'' (ಚ್ಯಾಪೆಲ್‌ ಹಿಲ್‌, ಎನ್‌.ಸಿ.: ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ನಾರ್ತ್‌ ಕೆರೊಲಿನಾ ಪ್ರೆಸ್‌, ೧೯೯೩), ೨೧೫ ಹಾಗೂ ೨೧೮ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರವೇಶ ದಾಖಲಾತಿ, ದತ್ತಿ ಸದಸ್ಯರ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾದ ಪತ್ರಗಳು, ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು ಹಾಗೂ ವರದಿಗಳು, ಅಸ್ಪತ್ರೆ ದಾಖಲಾತಿ ಪುಸ್ತಕ, ಇನ್ವಾಯ್ಸ್‌ಗಳು, ಕೊಡುಗೆ, ವೇತನ ಪಟ್ಟಿಗಳು, ಇತರೆ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳು, ಒಳರೋಗಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿ, ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ಸಾವುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ, ದಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಒಳರೋಗಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿ, ಜಾರ್ಜ್‌ ಎನ್‌ ಸಾಸೇ ಅವರ ಡಯರಿ ಹಾಗೂ ಸಂದರ್ಶಕರ ದಾಖಲಾತಿ, ಹಾಗೂ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಫೆಡೆರೇಟ್‌ ವೆಟೆರನ್ಸ್‌ ಕಡತ ಸಹ ಇದೆ.</ref> ನೂತನ ದಕ್ಷಿಣದ ನಗರ, ಆಧುನಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ನಗರ, ಕೃಷಿಯ ಮೇಲೆ ಅಷ್ಟೂ ಅವಲಂಬಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ''[[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸಂವಿಧಾನ]]'' ದ ಸಂಪಾದಕ [[ಹೆನ್ರಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಗ್ರ್ಯಾಡಿ]] ನಗರವನ್ನು ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಆದರೂ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬೆಳೆದಾಗ, ಜನಾಂಗೀಯಗಳ ನಡುವೆ ಉದ್ವೇಗಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಿದವು. ಇಸವಿ ೧೯೦೬ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಗಲಭೆ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಗಲಭೆಯಲ್ಲಿ]] ಕನಿಷ್ಠ ೨೭ ಜನರು ಮೃತಪಟ್ಟು <ref>{{cite web|url=http://www.1906atlantaraceriot.org/|title=Atlanta Race Riot|publisher=The Coalition to Remember the 1906 Atlanta Race Riot|accessdate=2006-09-06|archive-date=2008-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080921160623/http://www.1906atlantaraceriot.org/|url-status=dead}}</ref> ೭೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡರು. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ-ಸಂಜಾತೆ [[ಮಾರ್ಗರೆಟ್‌ ಮಿಚೆಲ್‌|ಮಾರ್ಗರೆಟ್‌ ಮಿಚೆಲ್‌ರ]] ಜನಪ್ರಿಯ ಕೃತಿ '''[[ಗಾನ್‌ ವಿತ್‌ ದಿ ವಿಂಡ್‌]]'' ' ಆಧಾರಿತ, [[ಅದೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ]] ಚಲನಚಿತ್ರದ ಪ್ರಥಮಪ್ರದರ್ಶನದ ಆತಿಥ್ಯಕಾರವನ್ನು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ೧೫ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೧೯೩೯ರಂದು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಚಲನಚಿತ್ರ ರಂಗದ ಗಣ್ಯರಾದ [[ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ಗೇಬಲ್‌]], [[ವಿವಿಯೆನ್‌ ಲೀ]], [[ಒಲಿವಿಯಾ ಡಿ ಹ್ಯಾವಿಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಡೇವಿಡ್‌ ಒ. ಸೆಲ್ಜ್‌ನಿಕ್|ಒಲಿವಿಯಾ ಡಿ ಹ್ಯಾವಿಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಡೇವಿಡ್‌ ಒ. ಸೆಲ್ಜ್‌ನಿಕ್]]]]‌ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಇಂದು ನಾಮಾವಶೇಷಗೊಂಡಿರುವ ಲೋಸ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಥಿಯೆಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ‌ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲೆಂದು ‌ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಇಂದು ನಾಮಾವಶೇಷಗೊಂಡಿರುವ ಲೋಸ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಥಿಯೆಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ‌ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲೆಂದು [[ಲೆಸ್ಲಿ ಹೊವಾರ್ಡ್‌]] ಆಗಲೇ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಮರಳಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://ngeorgia.com/ang/Atlanta_Premiere_of_Gone_With_The_Wind |title=Atlanta Premiere of Gone With The Wind |publisher=Ngeorgia.com |date= |accessdate=2010-04-05 |archive-date=2010-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100115033241/http://ngeorgia.com/ang/Atlanta_Premiere_of_Gone_With_The_Wind |url-status=dead }}</ref> ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದಿರುವ [[ಜಾರ್ಜಿಯನ್‌ ಟೆರೇಸ್‌ ಹೋಟೆಲ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಔತಣ ನಡಯಿತು. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯ, ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿನ ಮ್ಯಾರಿಯೆಟಾದಲ್ಲಿರುವ [[ಬೆಲ್‌ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌]] ಕಾರ್ಖಾನೆಯಂತಹ ಉತ್ಪಾದನೆ-ತಯಾರಿಕೆಯು ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ನೆರವಾದವು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, [[ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಕೇಂದ್ರ|ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title = Commemorating CDC's 60th Anniversary | work = CDC Website | publisher = Centers for Disease Control and Prevention (CDC) | url = http://www.cdc.gov/about/history/60th.htm | accessdate = 2008-04-18}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Ebenezer-Baptist-from-pulpit.jpg|thumb|left|ಸ್ವೀಟ್‌ ಆಬರ್ನ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಎಬ್ನೆಜರ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಇಗರ್ಜಿಯ ಒಳಾಂಗಣದ ದೃಶ್ಯ.]] ''[[ಬ್ರೌನ್‌ v. ಶಿಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಳಿ]]'' ಯ ಮೊಕದ್ದಮೆಯ ಕುರಿತು [[U.S. ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ನೀಡಿದ ಬಹಳಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹ ತೀರ್ಪು [[ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕು ಅಭಿಯಾನ|ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕು ಅಭಿಯಾನಕ್ಕೆ]] ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿನ ಜನಾಂಗಗಳ ನಡುವಿನ ಉದ್ವೇಗವು ಹಿಂಸಾಚಾರದತ್ತ ತಿರುಗಿತು. ೧೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೧೯೫೮ರಂದು [[ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿನ ನವನಿರ್ಮಿತ ಯಹೂದಿ ಮಂದಿರದ ಮೇಲೆ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿ]] ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಆ ಯಹೂದಿ ಮಂದಿರದ ರಾಬೈ ಜೇಕಬ್‌ ರಾತ್ಸ್‌ಚಿಲ್ಡ್‌ ಏಕೀಕರಣದ ಪ್ರಬಲ ಸಮರ್ಥಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite book | last = Greene | first = Melissa Faye | coauthors = | title = The Temple Bombing | url = https://archive.org/details/templebombing00meli | publisher = Da Capo Press | year = 2006 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 9780306815188}}</ref> 'ಭೂಗತ ಒಕ್ಕೂಟ' ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಯಹೂದ್ಯ-ವಿರೋಧೀ ಬಿಳಿಯ ಪಾರಮ್ಯವಾದಿಗಳ ಗುಂಪು ಈ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗೆ ತಾನೇ ಹೊಣೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ. ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ [[ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕು ಅಭಿಯಾನ|ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕು ಅಭಿಯಾನದ]] ಪ್ರಮುಖ ಸಂಘಟನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಡಾ. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಲೂಥರ್‌ ಕಿಂಗ್‌ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕರಿಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವು. [[ಸದರ್ನ್‌ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಲೀಡರ್ಷಿಪ್‌ ಕಾನ್ಫೆರೆನ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್‌ ನಾನ್‌-ವಯೊಲೆಂಟ್‌ ಕೊ-ಆರ್ಡಿನೇಟಿಂಗ್‌ ಕಮಿಟಿ]] ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಘಟನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದವು. ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜನಾಂಗೀಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖರು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರವನ್ನು 'ದ್ವೇಷಿಸಲಿಕ್ಕೂ ವಿಪರೀತ ವ್ಯಸ್ತ ನಗರ' ಎಂಬ ವರ್ಚಸ್ಸನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಬಹಳಷ್ಟು ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಇಸವಿ ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೇ ದಕ್ಷಿಣ ಬಿಳಿಯ ಮಹಾಪೌರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಹಾಪೌರ ಇವಾನ್‌ ಅಲೆನ್‌ ಜೂನಿಯರ್‌ ತಮ್ಮ ನಗರದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಯತ್ನಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಿದರು.<ref>{{cite journal | last = Hornsby | first = Alton | authorlink = | coauthors = | title = Black Public Education in Atlanta, Georgia, 1954–1973: From Segregation to Segregation | journal = The Journal of Negro History | volume = 76 | issue = 1 | pages = 21–47 | publisher = Association for the Study of African-American Life and History, Inc. | date = Winter&nbsp;— Autumn, 1991 | id = ISSN 00222992}}</ref> ಇಸವಿ ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಪೌರರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಆಫ್ರಿಕಾ ಮೂಲದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಗರು ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆದರು. ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಾದರು. ಆದರೆ ಉಪನಗರೀಕರಣ, ಏರುತ್ತಿರುವ ಬೆಲೆಗಳು, ಉನ್ನತ ಹಂತಕ್ಕೇರುತ್ತಿದ್ದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಹೊಸದಾಗಿ ಬಂದ ವಲಸಿಗರು ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಶೇಕಡಾವಾರನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದೆ. ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ೬೯%ರಷ್ಟಿದ್ದದ್ದು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ೫೪%ಕ್ಕಿಳಿಯಿತು. ಲ್ಯಾಟೀನೊಗಳು, ಬಿಳಿಯ ಹಾಗೂ ಏಷ್ಯನ್‌ ವಲಸಿಗರು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರಣ, ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಿಸಿದೆ.<ref name="nyt-031106">{{cite news | publisher=The New York Times | first=Shaila | last=Dewan | date=March 11, 2006 | title=Gentrification Changing Face of New Atlanta | url=https://www.nytimes.com/2006/03/11/national/11atlanta.html?ei=5090&en=bf1cb813a14f4341&ex=1299733200&adxnnl=0&partner=rssuserland&emc=rss&adxnnlx=1142054955-6bzVsYXnlCDNwbMJEoswIg&pagewanted=all}}</ref> ಇಸವಿ ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ, [[1996ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್]]‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಲು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು. ಈ ಘೋಷಣೆಯ ನಂತರ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಹಲವು ನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು ಆರಂಭಗೊಂಡವು. ನಗರದ ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಕ್ರೀಡಾ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು ಸಕಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದವು. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ [[ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್]]‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುವ ಮೂರನೆಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ನಗರವಾಯಿತು. ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಆಯೋಜನವು ಹಲವು ಆಯೋಜಕ ಅಸಮರ್ಥತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಶತಾಬ್ದಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಉದ್ಯಾನದ ಬಾಂಬ್‌ ವಿಸ್ಫೋಟದ ಘಟನೆಯಿಂದ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು.<ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Olympic Games Atlanta, Georgia, U.S., 1996 | work = Encyclopædia Britannica online | publisher = Encyclopædia Britannica | date = | url = http://www.britannica.com/eb/article-249564/Olympic-Games | accessdate = 2008-01-02}}</ref> ತ್ವರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು [[ನಗರವಲಯದ ಅನಿಯಮಿತ]] ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಲ ಮಾದರಿ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref name="koolhaas">{{cite book |last=Koolhaas |first=Rem |coauthors=[[Bruce Mau]] |title=[[S,M,L,XL]] |year=೧೯೯೬ |publisher=Monacelli Press |location=[[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]] |isbn=೧-೮೮೫೨೫೪-೮೬-೫}}</ref><ref name="nyt-022500">{{cite news | last=Apple, Jr. | first=R.W. | publisher=The New York Times | title=ON THE ROAD: A City in Full: Venerable, Impatient Atlanta | date=February 25, 2000 | url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=travel&res=9C0DE3DF1E30F936A15751C0A9669C8B63 | accessdate = 2007-09-28}}</ref> ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರಕ್ಕೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವಂತಹ ಸಾಗರ, ಕೆರೆಗಳು ಅಥವಾ ಪರ್ವತಗಳಂತಹ ಯಾವುದೇ ಸಹಜವಾದ ಸರಹದ್ದುಗಳಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಪರಿಸರ-ಸ್ನೇಹಿ ನೀತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣಾ ಆಯೋಗದಂತಹ ಮಂಡಳಿಗಳಿಂದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref name="EPA">{{cite web | last=Carl | first=Terry | publisher=[[United States Environmental Protection Agency|Environmental Protection Agency]] | title=EPA Congratulations Atlanta on Smart Growth Success| date=November ೧೮, ೨೦೦೫ | http://yosemite.epa.gov/opa/admpress.nsf/9f9e145a6a71391a852572a000657b5e/0e30c482fa56b3ac852570d00057768b!OpenDocument | accessdate = ೨೦೦೮-೦೪-೧೫}}</ref> ಇಸವಿ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟದ ವರ್ಜಿನಿಯಾ-ಹೈಲೆಂಡ್‌, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಇಂಗಾಲ-ತಟಸ್ಥ ವಲಯವಾಯಿತು. ವ್ಯಾಲಿ ವುಡ್‌ ಕಾರ್ಬನ್‌ ಸಿಕ್ವೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ಗೆ‌ (ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಜಾರ್ಜಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಎಕರೆಗಳ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶ) ನೇರವಾಗಿ ಧನನೆರವುನೀಡಲು ಶಿಕಾಗೊ ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ ಮೂಲಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾರ್ನರ್‌ ವರ್ಜಿನಿಯಾ-ಹೈಲೆಂಡ್‌ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ೧೭ ವರ್ತಕರನ್ನು ಅಂತರ-ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ವೇರಸ್‌ ಕಾರ್ಬನ್‌ ನ್ಯೂಟ್ರಲ್‌ ವಿನ್ಯಾಸ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು.<ref>{{Citation | last = Jay | first = Kate | title = First Carbon Neutral Zone Created in the United States | date = November 14, 2008 | url = http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS164153+14-Nov-2008+PRN20081114 | access-date = ಜುಲೈ 2, 2010 | archive-date = ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 7, 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090907024146/http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS164153+14-Nov-2008+PRN20081114 | url-status = dead }}</ref><ref>{{Citation | last = Auchmutey | first = Jim | title = Trying on carbon-neutral trend | newspaper = Atlanta Journal-Constitution | date = January 26, 2009 | url = http://www.ajc.com/services/content/printedition/2009/01/26/carbon0126b.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090306210207/http://www.ajc.com/services/content/printedition/2009/01/26/carbon0126b.html|archivedate=March 6, 2009}} </ref> == ಭೂಗೋಳ == === ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ ವಿವರಣೆ === [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಜನಗಣತಿ ಮಂಡಳಿ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಜನಗಣತಿ ಮಂಡಳಿಯ]] ಪ್ರಕಾರ, ನಗರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ {{convert|343.0|km2|sqmi|1|abbr=on}}. {{convert|341.2|km2|sqmi|1|abbr=on}} ನೆಲವಾಗಿದ್ದರೆ, {{convert|1.8|km2|sqmi|0|abbr=on}} ರಷ್ಟು ನೀರಾಗಿದೆ. ನೀರು ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ೦.೫೧%ರಷ್ಟಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು {{convert|1050|ft|m|0}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು {{convert|1010|ft|m|0}}, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರವು [[ಚಟ್ಟಾಚೂಚೀ ನದಿ|ಚಟ್ಟಾಚೂಚೀ ನದಿಯ]] ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ಏಣಿ|ಏಣಿನ]] ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. [[ಪೂರ್ವ ಖಂಡೀಯ ವಿಭಾಗ|ಪೂರ್ವ ಖಂಡೀಯ ವಿಭಾಗವು]] ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ನಗರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ, ಈ ವಿಭಾಗ ರೇಖೆಯು ಡೆಕಾಲ್ಬ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ ಹಾಗೂ ಡೆಕ್ಯಾಟುರ್‌ ಮೂಲಕ [[CSX]] ರೈಲು ಹಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="divide">{{cite web | last = Yeazel | first = Jack | title = Eastern Continental Divide in Georgia | date = 2007-03-23 | url = http://www.gpsinformation.org/jack/Divide/Divide.html | accessdate = 2007-07-05 | archive-date = 2007-05-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070529182756/http://www.gpsinformation.org/jack/Divide/Divide.html | url-status = dead }}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ಮಳೆನೀರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರದೊಳಗೆ]] ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಭಾಗದ ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಳೆ ನೀರು [[ಚಟ್ಟಚೂಚಿ ನದಿ|ಚಟ್ಟಚೂಚಿ ನದಿಯ]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಿ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಕೊಲ್ಲಿ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಕೊಲ್ಲಿಯೊಳಗೆ]] ಧುಮುಕುತ್ತದೆ.<ref name="divide"/> ಈ ನದಿಯು [[ACF ನದಿ ಪಾತ್ರ|ACF ನದಿ ಪಾತ್ರದ]] ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಲವು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವವು. ನಗರದ ಅತಿ ವಾಯುವ್ಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ನದಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗವು, ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಚಟ್ಟಚೂಚಿ ರಿವರ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ರಿಕ್ರಿಯೇಷನ್‌ ಏರಿಯಾ|ಚಟ್ಟಚೂಚಿ ರಿವರ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ರಿಕ್ರಿಯೇಷನ್‌ ಏರಿಯಾದ]] ಮೂಲಕ ಇನ್ನೂ ಸಂರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, ಕೆಳಹರಿವಿನಲ್ಲಿ, ಬರಗಾಲದ ಸಮಯ ಮಿತಿಮೀರಿದ ನೀರು ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಹದ ಸಮಯ ಉಂಟಾಗುವ ಮಾಲಿನ್ಯವು, ನೆರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ [[ಅಲಬಾಮಾ]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಫ್ಲಾರಿಡಾದೊಂದಿಗೆ]] ಹೋರಾಟ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನು ಸಮರಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web | title = Florida, Alabama, Georgia water sharing | publisher = WaterWebster | date = | url = http://www.waterwebster.com/FloridaAlabamaGeorgia.htm | format = news archive | accessdate = 2007-07-05}}</ref><ref>{{cite web | title = Fact Sheet&nbsp;– Interstate Water Conflicts: Georgia&nbsp;— Alabama&nbsp;— Florida | publisher = Metro Atlanta Chamber of Commerce | date = | url = http://www.metroatlantachamber.com/macoc/initiatives/img/tri-statefactsheet.pdf | format = PDF | accessdate = 2007-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060220034927/http://www.metroatlantachamber.com/macoc/initiatives/img/tri-statefactsheet.pdf|archivedate=2006-02-20}}</ref> === ಹವಾಗುಣ === [[ಚಿತ್ರ:AtlantaSnow.jpg|thumb|ಚಳಿಗಾಲದ ಹಿಮ ಆವರಿಸಿರುವ ಆಟ್ಲಾಂಟಾದ ಪಿಯೆಡ್ಮಂಟ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌.]] [[ಕೊಪ್ಪೆನ್‌ ವಿಂಗಡಣೆ|ಕೊಪ್ಪೆನ್‌ ವಿಂಗಡಣೆಯ]] ಪ್ರಕಾರ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ [[ಆರ್ದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಉಪೋಷ್ಣ ವಲಯದ ಹವಾಗುಣ|ಆರ್ದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಉಪೋಷ್ಣ ವಲಯದ ಹವಾಗುಣವಿದೆ]] (Cfa). ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣಾಂಶವುಳ್ಳ, ಹೆಚ್ಚು ಆರ್ದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಬೇಸಿಗೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮೆದುವಾದ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತುಂಬ ತಣ್ಣಗಿರುವ ಚಳಿಗಾಲವಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧದ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಚಳಿ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ {{convert|89|°F|°C|0}} ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು; ಕಡಿಮೆ ಸರಾಸರಿ {{convert|71|°F|°C|0}}.<ref name="weather">{{cite web | title = Monthly Averages for Atlanta, Georgia (30303) | publisher = [[Weather Channel]]| format = Table | url = http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/30303?from=36hr_bottomnav_business | accessdate = 2008-03-23}}</ref> ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳು {{convert|100|°F|°C|0}} ಮೀರಬಹುದು. ಜುಲೈ ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ {{convert|105|°F|°C|0}} ನಗರದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣಾಂಶ.<ref name="weather"/> ಜನವರಿ ತಿಂಗಳು ಅತಿ ತಣ್ಣಗಿನ ಮಾಸವಾಗಿದೆ. ಈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಗರಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣಾಂಶ {{convert|52|°F|°C|0}} ಹಾಗೂ ಕನಿಷ್ಟ ಉಷ್ಣಾಂಶ {{convert|33|°F|°C|0}}.<ref name="weather"/> ಉತ್ತರ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸರಾಸರಿ ಕನಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳು ೨೦ರ ಅಪರಾರ್ಧ ಮತ್ತು ೩೦ರ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಬೀಸುವ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಹವೆಯ ಕಾರಣ, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಫಾಹ್ರೆನ್ಹೀಟ್‌ ಮಾಪನದಲ್ಲಿ ೬೦ ಅಥವಾ ೭೦ (ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹದಿ-ಉಷ್ಣಾಂಶದ ಅಪರಾರ್ಧ ಹಾಗೂ ೨೦ರ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ) ವಸಂತ ಋತುವಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ಹವೆಯ ಕಾರಣ, ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆಯ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಹದಿ-ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳತ್ತ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು (−೧೧ to -೭ C). ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮೯೯ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶ (-{{convert|9|°F|°C|0}}) ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="weather"/> ಆನಂತರ, ಜನವರಿ ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ -{{convert|8|°F|°C|0}} ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶವಾಗಿತ್ತು.<ref name="weather"/> ಅಷ್ಟೇ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಹೊಂದಿರುವ ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧದ ಇತರೆ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಗುಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವುದು ({{convert|1050|ft|m}}) ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. U.S.ನ ಅಗ್ನೇಯ ವಲಯದ ಇತರೆ ಸ್ಥಳಗಳಂತೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಳೆಯಾಗುವುದುಂಟು. ಇದು ವರ್ಷದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಮನಾಗಿ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. {{convert|50.2|in|mm|0}}ರಷ್ಟು ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="The Weather Channel Averages">{{cite web| url=http://www.weather.com/outlook/health/fitness/wxclimatology/monthly/USGA0028| title=Monthly Averages for Atlanta, GA| publisher=[[Weather.com]]| accessdate=೨೦೦೬-೦೪-೦೨| archive-date=2008-03-07| archive-url=https://web.archive.org/web/20080307105909/http://www.weather.com/outlook/health/fitness/wxclimatology/monthly/USGA0028| url-status=dead}}</ref> ಸರಾಸರಿ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೩೬ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಹಿಮಗಡ್ಡೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸರಾಸರಿ {{convert|2|in|cm|0}}ರಷ್ಟು ಹಿಮಪಾತವಾಗುತ್ತದೆ. ದಿನಾಂಕ ೨೩ ಜನವರಿ ೧೯೪೦ರಂದು ಅತಿ ಪ್ರಬಲ ಚಂಡಮಾರುತ ಬೀಸಿ {{convert|10|in|cm|0}} ತಂದಿತ್ತು. [[ಬಿರು ಹಿಮಗಾಳಿ|ಬಿರು ಹಿಮಗಾಳಿಗಳು]] ಬಹಳ ಅಪರೂಪ, ಆದರೂ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿವೆ. ಇಂತಹ ಒಂದು ಬಿರು ಹಿಮಗಾಳಿಯ [[ಮಾರ್ಚ್‌ 1993|ಮಾರ್ಚ್‌ 1993ರಲ್ಲಿ]] ಸಂಭವಿಸಿತು. ಪದೇ-ಪದೇ ಸಂಭವಿಸುವ [[ಇಬ್ಬನಿ ಬಿರುಗಾಳಿ|ಇಬ್ಬನಿ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು]] ಹಿಮಪಾತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಸ್ಯೆಯೊಡ್ಡಬಹುದು. ಇಂತಹ ತೀವ್ರ ಇಬ್ಬನಿ ಬಿರುಗಾಳಿಯು ೭ ಜನವರಿ ೧೯೭೩ರಂದು ಸಂಭವಿಸಿತೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.weather.com/encyclopedia/winter/ice.html| work=Storm Encyclopedia| publisher=[[Weather.com]]| title=Ice Storms| accessdate=2006-04-02| archive-date=2007-08-05| archive-url=https://web.archive.org/web/20070805095857/http://www.weather.com/encyclopedia/winter/ice.html| url-status=dead}}</ref> ಇಸವಿ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಲಂಗ್‌ ಅಸೋಷಿಯೇಷನ್‌ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದೂಷಿ ಕಣ-ಮಲಿನಕಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರ ಎನ್ನಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/environment/polluted_uscities.html|title=City Mayors: The most polluted US cities|publisher=citymayors.com|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಮಾಲಿನ್ಯ, ಹೂಧೂಳು ಪ್ರಮಾಣ ಹಾಗೂ ವಿಮೆ ಮಾಡಿರದ ನಾಗರಿಕರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಅಸ್ತಮಾ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿರೋಧಕ (ಅಲರ್ಜಿ) ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೊಂದಿದೆ, ಅಸ್ತಮಾ ಪೀಡಿತರು ವಾಸಿಸಲು, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ ನಗರ ಎಂದು ಅಮೆರಿಕಾ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.medscape.com/viewarticle/550984|title=Atlanta Named 2007 "Asthma Capital"|publisher=2007 [[WebMD]] Inc.|accessdate=೨೦೦೭-೧೦-೨೫|archive-date=2007-06-13|archive-url=https://archive.is/20070613103155/http://www.medscape.com/viewarticle/550984|url-status=dead}}</ref> ೧೪ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೦೮ರಂದು, [[EF2]] [[ಸುಂಟರಗಾಳಿ|ಸುಂಟರಗಾಳಿಯು]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿತು. {{convert|135|mph|0|abbr=on}} ರವರೆಗಿನ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿತ್ತು. ಈ ಸುಂಟರಗಾಳಿಯು [[ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅರೆನಾ]], [[ವೆಸ್ಟಿನ್‌ ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಪ್ಲಾಜಾ ಹೋಟಲ್‌]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಡೂಮ್‌]], [[ಸೆಂಟೆನಿಯಲ್‌ ಲೊಲಿಂಪಿಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌]], [[CNN ಸೆಂಟರ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸೆಂಟರ್‌|ಜಾರ್ಜಿಯಾ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ]] ಭಾರೀ ಹಾನಿಯುಂಟು ಮಾಡಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಹತ್ತಿರದ ನೆರೆ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಾನಿಯೊಡ್ಡಿತು. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ವೈನ್‌ ಸಿಟಿ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಬೆಜ್‌ಟೌನ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಫುಲ್ಟನ್‌ ಬ್ಯಾಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕಾಟನ್‌ ಮಿಲ್ಸ್]]‌ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಿಗೆ ಭಾರೀ ಹಾನಿಯೊಡ್ಡಿತು. ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಜನರಿಗೆ ಗಾಯಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಒಬ್ಬರು ಮಾತ್ರ ಮೃತರಾದರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು.<ref name="ajctornado">ಎಬರ್ಲೆ, ಟಿಮ್‌; ಷಿಯಾ, ಪಾಲ್‌. "[http://dr.coxnewsweb.com/www.ajc.com/content/stories/atlanta-tornado-claims-2-/ ಟೊರ್ನಡೊ ಕ್ಲೇಮ್ಸ್ ಒನ್‌ ಇನ್‌ ಪೊಲ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080418112428/http://dr.coxnewsweb.com/www.ajc.com/content/stories/atlanta-tornado-claims-2-/ |date=2008-04-18 }}." ''[[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಜರ್ನಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕಾಂಸ್ಟಿಟೂಷನ್‌]]. '' ೧೫ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೦೮. ೨೯-೦೪-೨೦೦೮ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref> ಸುಂಟರಗಾಳಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿ ಸರಿಪಡಿಸಲು ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳು ಬೇಕಾಗಬಹುದು ಎಂದು ನಗರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದರು.<ref name="cnn17mar08">ಲೇಖಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ. "[http://edition.cnn.com/2008/US/weather/03/17/atlanta.tornado/index.html ಪೊಲೀಸ್‌ ಟು ಅಟ್ಲಾಂಟನ್ಸ್‌: ಇಫ್‌ ಯು ಕೆನ್‌, 'ಸ್ಟೇ ಔಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಸಿಟಿ']." ''[[CNN]].'' ೧೭ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೦೮. ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು ೨೯-೦೪-೨೦೦೮.</ref> == ನಗರದ ನೋಟ == [[ಚಿತ್ರ:ATL2007.jpg|thumb|center|750px|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಹಾಗೂ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಸಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಭಾಗದ ಬಾನರೇಖೆ.]] === ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ === ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಬಾನರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ಸೊಬಗಿನ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಮ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಿವೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಹೆಗ್ಗುರುತಾದ [[ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ ಪ್ಲಾಜಾ]] {{convert|1023|ft|m|0}} ಎತ್ತರವಿದ್ದು, [[ವಿಶ್ವದ 37ನೆಯ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ|ವಿಶ್ವದ 37ನೆಯ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ]]. [[ಶಿಕಾಗೊ]] ಹಾಗೂ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರಗಳ]] ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.infoplease.com/ipa/A0001338.html|title=World's Tallest Buildings | publisher= Infoplease |accessdate=2007-06-26}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:midtownatlanta.jpg|thumb|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]] [[ಚಿತ್ರ:Downtown atlanta night.jpg|thumb|ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]] ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಾದ [[ಸವಾನ್ನಾ]], [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಟನ್‌]], [[ವಿಲ್ಮಿಂಗ್ಟನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌]] ನಗರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ತನ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಳೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ವಾಸ್ತು ಶೈಲಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಬದಲಿಗೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದ ಯೋಜನಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಅದನ್ನು ನೂತನ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರಗತಿಪರ ನಗರವೆಂದು ಬಿಂಬಿಸುವ ಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಅದ್ದೂರಿಯಾದ ಆಧುನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref>ಕ್ರೇಗ್‌ (೧೯೯೫), ಪು. ೧೫</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಬಾನರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುವ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು U.S.ನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿವೆ, ಅಲ್ಲದೇ ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ವಾಸ್ತುವಿನ್ಯಾಸಕರಾದ [[ಮೈಕಲ್‌ ಗ್ರೇವ್ಸ್‌]], [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಮೇಯ್ಸರ್‌]], [[ಮಾರ್ಸೆಲ್‌ ಬ್ರುಯರ್‌]], [[ರೆಂಜೊ ಪಿಯಾನೊ]], ಪಿಕಾರ್ಡ್‌ ಚಿಲ್ಟನ್‌, ಹಾಗೂ, [[ಡೇವಿಡ್‌ ಚಿಪರ್ಫೀಲ್ಡ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ವಿನ್ಯಾಸಕರು ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಅತಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಮೂಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ [[ಜಾನ್‌ ಪೊರ್ಟ್ಮ|ಜಾನ್‌ ಪೊರ್ಟ್ಮನ್]]‌ ಆಗಿರಬಹುದು. ಇಸವಿ ೧೯೬೭ರಲ್ಲಿ [[ಹ್ಯಾಟ್‌ ರಿಜೆನ್ಸಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]] ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಅರಂಭಗೊಂಡು, ಮಧ್ಯಾಂಗಣವುಳ್ಳ (ಏಟ್ರಿಯಮ್‌) ಹೋಟೆಲ್‌ ರಚನೆಯು ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿತು. [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಟೆಕ್]]‌ನ [[ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್]]‌ ಪದವೀಧರ ಪೋರ್ಟ್ಮನ್, [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮರ್ಕೆಂಡೈಸ್‌ ಮಾರ್ಟ್‌]], [[ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಸೆಂಟರ್‌]], [[ವೆಸ್ಟಿನ್‌ ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಪ್ಲಾಜಾ ಹೋಟೆಲ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಸನ್‌ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ಪ್ಲಾಜಾ]] ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಮೂಲಕ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಭಾಗದ ನೋಟವನ್ನೇ ಬೆದಲಾಯಿಸಿದರು. ನಗರದ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಗರದ ಮೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿವೆ - [[ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]], [[ನಡುನಗರ ಪ್ರದೇಶ]] ಹಾಗೂ [[ಬಕ್ಹೆಡ್]]‌.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/ci/bo/?id=101302|title=Districts and Zones of Atlanta | publisher=Emporis.com |accessdate=2007-06-26}}</ref> ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಿವೆ - ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಪೆರಿಮೀಟರ್‌ ಸೆಂಟರ್]]‌ ಹಾಗೂ ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕಂಬರ್ಲೆಂಡ್‌]]/[[ವೈನಿಂಗ್ಸ್‌]]. ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಹ್ಯಾಟ್‌ ರೀಜೆನ್ಸಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹೋಟೆಲ್‌ನ <ref>[http://atlantaregency.hyatt.com/hyatt/hotels/index.jsp ಹ್ಯಾತ್‌ ರಿಜೆನ್ಸಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808164540/http://www.atlantaregency.hyatt.com/hyatt/hotels/index.jsp |date=2011-08-08 }}.</ref> ಸುತ್ತ ಗುಂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ೧೯೬೭ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಇನ್ನೂ ಹೊಸದಾದ [[191 ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಟವರ್‌]], [[ವೆಸ್ಟಿನ್‌ ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಪ್ಲಾಜಾ]], [[ಸನ್‌ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ಪ್ಲಾಜಾ]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಟವರ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಸೆಂಟರ್]]‌ನ ಕಟ್ಟಡಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಇನ್ನೂ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ 'ನಡುವಣ ಪ್ರದೇಶ'|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ 'ನಡುವಣ ಪ್ರದೇಶ'ವು]], ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಒನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. === ನಗರವಲಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ನಡುವಣ ಪ್ರದೇಶ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.<ref>{{cite web | last = Southerland | first = Randy | authorlink = | coauthors = | title = What do Atlanta's big law firms see in Midtown? | work = | publisher = Atlanta Business Chronicle | date = 2004-11-19 | url = http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2004/11/22/focus10.html | accessdate = 2008-12-01}}</ref> [[1180 ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ]] ಎಂಬುದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊಚ್ಚಹೊಸ ಕಾರ್ಯಾಲಯ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. {{convert|645|ft|m|0}} ಎತ್ತರವಿರುವ ಈ ಕಟ್ಟಡವು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಿತು. ಆದೇ ವರ್ಷ U.S. ಗ್ರೀನ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನಿಂದ ಲೀಡರ್ಷಿಪ್‌ ಇನ್‌ ಇನರ್ಜಿ ಅಂಡ್‌ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್‌ ಡಿಸೈನ್‌ (LEED) ಸ್ವರ್ಣ ಪದಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರ ಗಳಿಸಿತು. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ೧೯ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೬ರಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಮಾರು ೬೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಸ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಮ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಸ್ತಾಪದ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದವು ಅಥವಾ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದವು.<ref name="A-T-L">{{cite web|url=http://www.urbanplanet.org/UP.Dynamic/atlanta.php|title=Growth in the A-T-L|publisher=UrbanPlanet Institute LLC|accessdate=2007-06-26|archive-date=2007-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20070523051820/http://www.urbanplanet.org/UP.Dynamic/atlanta.php|url-status=dead}}</ref> ಮುಂಚೆ ಬ್ರೌನ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕೆಯ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಾಗಿದ್ದು ಮಿಶ್ರಿತ ಬಳಕೆಯ ನಗರವಲಯ ಜಿಲ್ಲೆಯೆಂದು ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾದ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸ್ಟೇಷನ್]]‌ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇಸವಿ ೨೦೦೬ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ನಡುವಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ, ೧೪-ವಿಭಾಗಗಳುಳ್ಳ [[ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಬೀದಿ|ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಬೀದಿಯನ್ನು]] ಬೀದಿ-ಮಟ್ಟದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ತಾಣವನ್ನಾಗಿಸಲು ಮಹಾಪೌರ ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್‌ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. [[ಬೆವರ್ಲಿ ಹಿಲ್ಸ್]]‌ [[ರೋಡಿಯೊ ಡ್ರೈವ್]]‌ ಅಥವಾ [[ಶಿಕಾಗೋ|ಶಿಕಾಗೋದ]] [[ಮ್ಯಾಗ್ನಿಫಿಕೆಂಟ್‌ ಮೈಲ್‌]] ತಾಣಗಳಿಗೆ ಸರಿಸಾಟಿಯಾಗಿಸುವುದು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಧ್ಯೇಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.midtownalliance.org/RET_Vision.htm|title=Expert: Peachtree Poised to Be Next Great Shopping Street|publisher=Midtown Alliance|accessdate=2007-06-26|archive-date=2007-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070530120727/http://www.midtownalliance.org/RET_Vision.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.midtownalliance.org/RET_ICSC.html|title=Mayor to Retailers: Peachtree Is Open for Business|publisher=Midtown Alliance|accessdate=2007-06-26|archive-date=2007-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070530103050/http://www.midtownalliance.org/RET_ICSC.html|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Album 23 186.jpg|thumb|upright|'ಮಿಡ್ಟೌನ್‌ ಮೈಲ್'ನಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಗಳುಳ್ಳ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳು.‌]] ಇಸವಿ ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಶತಾಬ್ದಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಉದ್ಯಾನ|ಶತಾಬ್ದಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಉದ್ಯಾನದ]] ಉದ್ಘಾಟನೆಯಂತಹ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯ ನಡೆದರೂ ಸಹ, ಇಷ್ಟೇ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಇತರೆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಉದ್ಯಾನ ಜಮೀನು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪ್ರತಿ ಸಾವಿರ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ {{convert|8.9|acre|m2}} ಹೊಂದಿದ್ದು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{cite web | title = Total Parkland per 1,000 Residents, by City | publisher = Center For City Park Excellence | date= 2006-06-19 | url = http://www.tpl.org/content_documents/ccpe_TotalAcresperResidents.pdf | format = PDF | accessdate= 2007-06-28 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20070628105538/http://www.tpl.org/content_documents/ccpe_TotalAcresperResidents.pdf |archivedate= 2007-09-28}}</ref> ಕೇಂದ್ರೀಯ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಗೂ ಬಕ್ಹೆಡ್‌ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋದಲ್ಲಿ, ಬಾನರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಹೊರವಲಯದತ್ತ ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುವ ದಟ್ಟ ಮರಗಳ ಛಾವಣಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ನಗರಕ್ಕೆ 'ಮರಗಳ ನಗರ' ಅಥವಾ 'ಅಡವಿಯಲ್ಲಿ ನಗರ' ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರೂ ದಕ್ಕಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.frommers.com/destinations/atlanta/0002010001.html|title=Introduction to Atlanta|publisher=Wiley Publishing, Inc.|work=Frommer's|accessdate=2007-06-26|archive-date=2007-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20070618034127/http://www.frommers.com/destinations/atlanta/0002010001.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.atlantamagazine.com/article.php?id=207 |title= City Observed: Power Plants |accessdate=2007-09-28 |last= Warhop |first= Bill |work= Atlanta |publisher= Atlanta Magazine |archiveurl= https://web.archive.org/web/20070607192757/http://www.atlantamagazine.com/article.php?id=207 |archivedate= 2007-06-07}}</ref> ಇಸವಿ ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ [[ಟ್ರೀಸ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]] ೬೮,೦೦೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮರಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟಿದೆ ಅಥವಾ ವಿತರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web | title = About Us | publisher = Trees Atlanta | url = http://www.treesatlanta.org/aboutus.html | accessdate = 2007-09-28 | archive-date = 2007-09-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070922033545/http://www.treesatlanta.org/aboutus.html | url-status = dead }}</ref> ನಗರದ ಉತ್ತರ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ [[ಬಕ್ಹೆಡ್]]‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಎಂಟು ಮೈಲ್‌ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಬ್ಯಾಟ್ಲ್‌, ಟುಕ್ಸೆಡೊ ಪಾರ್ಕ್‌, ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಹಿಲ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ಚಾಸ್ಟೇನ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಂತಹ ಸಮೃದ್ಧ ನೆರೆಹೊರೆಗಳಿವೆ. ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ನೆರೆಹೊರೆ ವಲಯ ಎಂಬ ಸಮಂಜಸ ಬಿರುದು ಗಳಿಸಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ನಗರವಲಯದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರಿಗಾಗಿ ಪುನರ್ವಸತಿ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆದ ಕಾರಣ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌ ಬಹುಬೇಗನೆ ಒಳ-ಪಟ್ಟಣದ ತಾಣವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ. [[ಕಸಬುದಾರ|ಕಸಬುದಾರರ]] ಬಂಗಲೆಗಳು, [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್‌ ಯುಗ|ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್‌ ಯುಗದ]] ಭವನಗಳು ಹಾಗೂ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತ ಅತಿ ಸೊಬಗಿನ, ನಗರವಯಲಯ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿವೆ. ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ಥಿತಿವಂತ ನೆರೆಹೊರೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಇನ್ಮನ್‌ ಪಾರ್ಕ್]]‌, [[ಕ್ಯಾಂಡ್ಲರ್‌ ಪಾರ್ಕ್]]‌, [[ಲೇಕ್ ಕ್ಲೇರ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಲಿಟ್ಲ್‌ ಫೈವ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್]]‌ ಸಹ ಸೇರಿವೆ. [[ಕಿರ್ಕ್ವುಡ್‌]], [[ಒಲ್ಡ್‌ ಫೋರ್ತ್‌ ವಾರ್ಡ್‌]], [[ಈಸ್ಟ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]], [[ಕ್ಯಾಬೇಜ್‌ಟೌನ್‌]], [[ರೆಯ್ನೊಲ್ಡ್ಸ್‌ಟೌನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಎಡ್ಜ್‌ವುಡ್‌]] ಸಹ ಸ್ಥಿತಿವಂತ ನೆರೆಹೊರೆ ವಲಯಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantaintownpaper.com/issue2/index.php?issue=2008_06# |title=Previous Editions |publisher=Atlantaintownpaper.com |date= |accessdate=2010-04-05 |archive-date=2012-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304195238/http://www.atlantaintownpaper.com/issue2/index.php?issue=2008_06 |url-status=dead }}</ref> ನಗರದ ಈ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮಳಿಗೆಗಳು, ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನವು ಸೊಬಗಿನಿಂಸ ಕೂಡಿರುವ ಕಾರಣ, ಯುವ ವಯಸ್ಕರ, ೧೮ರಿಂದ ೩೫ರ ವಯಸ್ಸಿನ [[ಅತ್ಯಾಧುನಿಕತೆಯ ಪೀಳಿಗೆ|ಅತ್ಯಾಧುನಿಕತೆಯ ಪೀಳಿಗೆಗೆ]] ಆಕರ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಗರದೊಳಗೆ ಹೊಸ ಸ್ಥಾನ ಕಲ್ಪಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿರುವ ನೆರೆಹೊರೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಕಲ್ಪಿಸಲು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾರರು ಹಲವು ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಸಹ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನಗರದ ನೈಋತ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ, [[ಕೊಲಿಯರ್‌ ಹೈಟ್ಸ್‌]] ಎಂಬ ಬಡಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜನಾಂಗದವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಸ್ಕೇಡ್‌ ಹೈಟ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ಪೇಯ್ಟನ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ನಮತಹ ನೆರೆಹೊರೆಗಳೂ ಇವೆ.<ref>{{cite web | last = Guerrero | first = Lucio | authorlink = | coauthors = | title = Lake Forest No. 3 on list of best homes for rich | work = Chicago Sun-Times online edition | publisher = Chicago Sun-Times | date = 2001-03-13 | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20010313/ai_n13893847 | accessdate = 2008-12-01 | archive-date = 2019-10-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191017013413/http://findarticles.com/?noadc=1 | url-status = dead }}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಮನರಂಜನೆ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕಾದ ಕಲೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Fox Theatre Atlanta.jpg|thumb|upright|ಫಾಕ್ಸ್‌ ಥಿಯೆಟರ್‌]] [[ಚಿತ್ರ:10 The High.jpg|thumb|left|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ವುಡ್ರಫ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ನ ಅಂಗವಾದ ಹೈ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌.]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ]], [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಒಪೆರಾ]], [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬೆಲ್ಲೆ]], [[ನ್ಯೂ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಬರೋಕ್‌]], [[ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್‌ ಸಿಂಫೊನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಬಾಯ್‌ ಕ್ವಿರ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬಾಯ್‌ ಕ್ವಿರ್‌]] ಸಮೂಹಗಳು-ತಂಡಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸಂಯೋಜಕರಾರ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಷಾ]] ಹಾಗೂ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸಿಂಫೊನಿಯ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಸ್ಪ್ಯಾನೊ]] ಸಹ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಚಿರಪರಿಚಿತ ಹಾಗೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. {{Citation needed|date=March 2010}}. [[ಫಾಕ್ಸ್‌ ಥಿಯೆಟರ್]]‌ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣಗಳಿಸುವ ರಂಗಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುವ, ವಿವಿಧ ಗಾತ್ರ ಆಕಾರಗಳ ಹಲವು ಮನರಂಜನಾ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ. ಈ ಮಂದಿರಗಳು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹಾಗೂ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಪ್ರವಾಸೀ ವಾದ್ಯತಂಡಗಳ ಸಂಗೀತಗೋಷ್ಠಿಗಳ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿವೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ [[ದಿ ಟ್ಯಾಬರ್ನಾಕಲ್‌]], [[ವರೈಟಿ ಪ್ಲೇಹೌಸ್‌]], [[ದಿ ಮಾಸ್ಕ್ವೆರೇಡ್‌]], ದಿ ಸ್ಟಾರ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಬಾರ್‌ ಹಾಗೂ [[ದಿ EARL]] ಸೇರಿವೆ. ನಗರದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಖ್ಯಾತ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ [[ಹೈ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌]], [[ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್‌ ಪಪೆಟ್ರಿ ಆರ್ಟ್ಸ್‌]], [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಇಂಸ್ಟಿಟೂಟ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಅರ್ಟ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ ಆಫ್‌ ಕಂಟೆಂಪೋರರಿ ಆರ್ಟ್‌]] ಸೇರಿವೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಹಿಪ್‌-ಹಾಪ್‌ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಯ ಕಲಾವಿದರಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಇವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಸೊ ಸೊ ಡೆಫ್‌ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌]], [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಹಸ್ಲ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]], [[BME ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌]], [[ಬ್ಲಾಕ್‌ ಎಂಟರ್ಟೇನ್ಮೆಂಟ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಕಾನ್ವಿಕ್ಟ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌]] ಸೇರಿವೆ. ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ WWE [[ರೆಸ್ಲ್‌ಮ್ಯಾನಿಯಾ 27]] ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಲಿದೆ ಎಂದು ಈ ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. === ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ === [[ಚಿತ್ರ:Ab30 (55).jpg|thumb|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಪಿಯೆಡ್ಮಂಟ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿದೆ.ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಬಾನರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ಯಾನದ ಭಾಗವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಯಾವುದೇ ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಹದಿಮೂರನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಸವಿ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ೪೭೮,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದೇಶೀ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ನಗರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು.<ref>[http://tinet.ita.doc.gov/outreachpages/download_data_table/2007_States_and_Cities.pdf ಒವರ್ಸೀಸ್‌ ವಿಸಿಟೇಷನ್‌ ಎಸ್ಟಿಮೇಟ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ U.S. ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌, ಸಿಟೀಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸೆನ್ಸಸ್‌ ರೀಜನ್ಸ್‌: 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100414232611/http://www.tinet.ita.doc.gov/outreachpages/download_data_table/2007_States_and_Cities.pdf |date=2010-04-14 }}, ೧೩-೧೧-೨೦೦೯ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ (''[[ಫೊರ್ಬ್ಸ್‌]]'' ಪ್ರಕಾರ, ೩೭ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು.<ref>[http://www.forbestraveler.com/best-lists/most-visited-us-cities-slide-7.html?thisSpeed=25000 ಅಮೆರಿಕಾದ 30ಅತಿ ಸಂದರ್ಶಿತ ನಗರಗಳು - ForbesTraveler.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415155942/http://www.forbestraveler.com/best-lists/most-visited-us-cities-slide-7.html?thisSpeed=25000 |date=2009-04-15 }}, ೧೩-೧೧-೨೦೦೯ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಅಕ್ವಾರಿಯಮ್‌]] ಎಂಬ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಒಳಾಂಗಣ ಮತ್ಸ್ಯಾಲಯವಿದೆ. ಇದು ೨೩ ನವೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೫ರಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಮೇ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಮತ್ಸ್ಯಾಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಕೋಕಾ ಕೋಲಾ]], ವಿಶ್ವ-ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಈ ಪಾನೀಯದ ಕುರಿತು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ವಿವಿಧ ಕೋಕಾ ಕೋಲಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ರುಚಿ ನೋಡಲು ಭೇಟಿಗಾರರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಮನರಂಜನಾ ಮಳಿಗೆ [[ಅಂಡರ್ಗ್ರೌಂಡ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]], ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ರಸ್ತೆಗಳ ಕೆಳಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ನಡುವಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಾಯವ್ಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸ್ಟೇಷನ್]]‌ ಎಂಬ ವಿಶಾಲವಾದ ಹೊಸ ನಗರವಲಯದ ನವೀಕರಣಾ ಯೋಜನೆಯು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೦೦೫ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತೆರೆಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:TheVarsity Atlanta-GA.jpg|thumb|ಸುಮಾರು 75 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದಿಂದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ.]] ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಲಲಿತ ಕಲೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ, ಪಾನೀಯಗಳ ಕುರಿತು ವಿವಿಧ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿವೆ.. ನಗರದಲ್ಲಿನ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೆಂಟರ್‌]]; [[ಕಾರ್ಟರ್‌ ಸೆಂಟರ್‌]]; [[ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಲೂಥರ್‌ ಕಿಂಗ್‌ ಜೂನಿಯರ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಸೈಟ್‌]]; [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸೈಕ್ಲೊರಾಮಾ ಅಂಡ್‌ ಸಿವಿಲ್‌ ವಾರ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌]]; [[ರೋಡ್ಸ್‌ ಹಾಲ್‌]] ಎಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯ, ಹಾಗೂ [[ಮಾರ್ಗಾರೆಟ್‌ ಮಿಚೆಲ್‌ ಹೌಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌]] ಸೇರಿದೆ. ಮಕ್ಕಳ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಫರ್ನ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಸೈಯನ್ಸ್‌ ಸೆಂಟರ್‌]] ಹಾಗೂ ಇಮ್ಯಾಜಿನ್‌ ಇಟ್‌! ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ ಆಫ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸೇರಿವೆ. ವಾರ್ಷಿಕ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಡಾಗ್ವುಡ್‌ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪ್ರೈಡ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹಲವು ಉತ್ಸವಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಪಿಯೆಡ್ಮಾಂಟ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="piedmonthist">{{cite web | title = Park History | publisher = Piedmont Park Conservancy | url = http://www.piedmontpark.org/history/history.html | accessdate = 2007-07-07 | archive-date = 2007-07-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070704150329/http://www.piedmontpark.org/history/history.html | url-status = dead }}</ref> [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬಾಟನಿಕಲ್‌ ಗಾರ್ಡನ್‌]] ಉದ್ಯಾನದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. [[ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌|ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಝೂ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ|ಝೂ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ]] [[ಪಾಂಡಾ]] ಪ್ರದರ್ಶನವಿದೆ. [[ಸ್ಟೋನ್‌ ಮೌಂಟೆನ್]]‌ ನಗರದ ಪೂರ್ವಬದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ವಿಶಾಲವಾದ [[ಬೆಣಚುಕಲ್ಲಾ|ಬೆಣಚುಕಲ್ಲಾಗಿದೆ]].<ref name="stone_mountain_encyclopedia">{{cite web | last = Stewart | first = Bruce E. | title = Stone Mountain | work = The New Georgia Encyclopedia | publisher = Georgia Humanities Council and the University of Georgia Press | date= 2004-05-14 | url = http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-2145 | accessdate = 2007-09-28}}</ref> ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಶ್ರಮ ದಿನ ವಾರಾಂತ್ಯದಂದು, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಗೂ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಭೆಯಾದ [[ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌*ಕಾನ್‌]] ಹ್ಯಾಟ್‌ ರೀಜೆನ್ಸಿ, ಮ್ಯಾರಿಯಾಟ್‌ ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್‌, ಹಿಲ್ಟನ್‌ ಹಾಗೂ ಷೆರಾಟನ್‌ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಾರ್ಷಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೩೦,೦೦೦ ಜನರು ಭೇಟಿನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇಡೀ ಆಗಸ್ಟ್‌ ತಿಂಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮುಡಿಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆ ತಿಂಗಳ ಪೂರ್ತಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ '''ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಮಂತ್‌''' <ref>{{Cite web |url=http://www.independentfilmmonth.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-09 |archive-date=2010-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100412002529/http://independentfilmmonth.com/ |url-status=dead }}</ref> ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ನಡುವಣ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ನಡುವಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ]] [[ಔಟ್‌ ಆನ್‌ ಫಿಲ್ಮ್]]‌ ಎಂಬ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಹಾಗೂ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>http://www.outonfilm.org</ref> === ಧರ್ಮ === [[ಚಿತ್ರ:Church on North Ave and Peachtree St.JPG|thumb|left|ನಾರ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ ಹಾಗೂ ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನ ಅಗ್ನೇಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಾರ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೆರಿಯನ್‌ ಇಗರ್ಜಿ.]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ೧,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ.<ref name="infoplease">{{cite web|url=http://www.infoplease.com/ipa/A0108481.html|title=Atlanta, Ga. | work= Information Please Database | publisher= Pearson Education, Inc | accessdate=2006-05-17}}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟಂಟ್‌ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಪಂಥದವರು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. [[ಸದರ್ನ್‌ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್‌]], [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್‌ ಚರ್ಚ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೆರಿಯನ್‌ ಚರ್ಚ್ (USA)]] ಸೇರಿದಂತೆ, ನಗರವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸದರ್ನ್‌ ವರ್ಗಗಳ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬೃಹತ್‌ ಇಗರ್ಜಿಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿವೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚುತಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ [[ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌]] ಪಂಥೀಯರಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ೨೯೨,೩೦೦ ಇದ್ದದ್ದು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ೭೫೦,೦೦೦ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಇದು ೧೫೬%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|title=Parishes Receive Data As Catholic Population Surges|last=Nelson|first=Andrew|date=2009-01-01|work=The Georgia Bulletin|publisher=The Catholic Archdiosese of Atlanta|page=10|accessdate=2009-01-03}}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳ ಪೈಕಿ ೧೦%ರಷ್ಟು ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ ಪಂಥದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.btobmagazine.com/Articles/2008/April/cre_beat.html |title=Business to Business Magazine: Not just for Sunday anymore |publisher=Btobmagazine.com |date= |accessdate=2010-04-05}}</ref> ೮೪ನೆಯ ಪಾದ್ರಿಯಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಆರ್ಚ್‌ಡಯೊಸೀಸ್‌|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಆರ್ಚ್‌ಡಯೊಸೀಸ್‌ನ]] ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾದ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮಹಾನಗರ ವಲಯವಾಗಿದೆ. [[ಕತೀಡ್ರಲ್‌ ಆಫ್‌ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ ದಿ ಕಿಂಗ್]]‌ ಎಂಬುದು ಆರ್ಚ್‌ಡಯೊಸೀಸ್‌ನ ಕತೀಡ್ರಲ್‌ (ಪ್ರಧಾನ ಇಗರ್ಜಿ) ಆಗಿದೆ. [[ಪರಮಪೂಜ್ಯ ವಿಲ್ಟನ್‌ ಡಿ. ಗ್ರೆಗರಿ]] ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಧಾನ ಬಿಷಪ್‌ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="archatl.com">{{cite web |url=http://www.archatl.com/about/stats.html |title=Archdiocese of Atlanta Statistics |publisher=Archatl.com |date= |accessdate=2010-04-05 |archive-date=2010-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100917092342/http://archatl.com/about/stats.html |url-status=dead }}</ref><ref name="qhvzfl">{{cite web | last = Nelson | first = Andrew | authorlink = | coauthors = | title = Catholic Population Officially Leaps To 650,000 | work = The Georgia Bulletin | publisher = | date = 2007-09-06 | url = http://www.georgiabulletin.org/local/2007/09/06/pop/ | accessdate = 2007-12-19 | archive-date = 2007-10-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071013103217/http://www.georgiabulletin.org/local/2007/09/06/pop/ | url-status = dead }}</ref> ಮಹಾನಗರದ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಈಸ್ಟರ್ನ್‌ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ [[ಮೆಲ್ಕೀಟ್]], [[ಮೆರೋನೀಟ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಬೈಸ್ಯಾಂಟೈನ್‌]] ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ ಪಂಥದವರಿಗಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ [[ಎಪಾರ್ಕಿ|ಎಪಾರ್ಕಿಗಳ]] (ಗ್ರೀಕ್‌ ದೇಶದ ಬಿಷಪ್‌ನ ಪ್ರಾಂತಗಳ) ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೊಳಪಡುತ್ತವೆ.<ref>ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [http://www.stjohnmelkite.org/ ಸೇಂಟ್‌ ಜಾನ್‌ ಕ್ರಿಸೊಸ್ಟೊಮ್‌ ಮೆಲ್ಕೈಟ್‌ ಕ್ಯಾತಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್‌]; [[ಎಪಾರ್ಕಿ ಆಫ್‌ ಸೇಂಟ್‌ ಮೆರೊನ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌|ಎಪಾರ್ಕಿ ಆಫ್‌ ಸೇಂಟ್‌ ಮೆರೊನ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ]] [http://www.sjmcc.org/ ಸೇಂಟ್‌ ಜೋಸೆಫ್‌ ಮೆರೊನೈಟ್‌ ಕ್ಯಾತಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್‌]; ಹಾಗೂ [http://www.byzantines.net/epiphany/ ಇಪಿಫನಿ ಬೈಜಾನ್ಟೀನ್‌ ಕ್ಯಾತಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್‌] ಸೇರಿವೆ.</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೀಕ್‌ ಆರ್ಥಡಾಕ್ಸ್]]‌ ಅನಂಷಿಯೇಷನ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಇಗರ್ಜಿಯಿದೆ. ಇದು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರದ ಇಗರ್ಜಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಹಾಗೂ ಅದರ ಬಿಷಪ್‌ ಅಲೆಕ್ಸಿಯೊಸ್‌ನ ಪೀಠವಾಗಿದೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಇತರೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರಿಸ್ತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳ (ಅರ್ಥಡಾಕ್ಸ್‌ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಜುರಿಸ್ಟಿಕ್ಷನ್‌) ಪೈಕಿ ಅಂಟಿಯೊಕಿಯನ್‌ ಆರ್ಥಡಾಕ್ಸ್‌ ಚರ್ಚ್‌, ರಷ್ಯನ್‌ ಆರ್ಥಡಾಕ್ಸ್‌ ಚರ್ಚ್‌, ರೊಮ್ಯಾನಿಯನ್‌ ಆರ್ಥಡಾಕ್ಸ್‌ ಚರ್ಚ್‌, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್‌ ಅರ್ಥಡಾಕ್ಸ್‌ ಚರ್ಚ್‌, ಸರ್ಬಿಯನ್‌ ಅರ್ಥಡಾಕ್ಸ್‌ ಚರ್ಚ್‌ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಡಾಕ್ಸ್‌ ಚರ್ಚ್‌ ಇನ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ ಸೇರಿವೆ. [[ಎಪಿಸ್ಕೊಪಲ್‌ ಡಯೊಸೀಸ್ ಆಫ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ|ಎಪಿಸ್ಕೊಪಲ್‌ ಡಯೊಸೀಸ್ ಆಫ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ]] [[ಪೀಠ|ಪೀಠವೂ]] ಸಹ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಇಡೀ ಉತ್ತರಾರ್ಧ, ಮಧ್ಯ ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಜಾರ್ಜಿಯಾದ [[ಚಟ್ಟಚೂಚಿ ನದಿ]] ಕಣಿವೆ ಈ ಪೀಠದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.‌ ಬಕ್ಹೆಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಕತೀಡ್ರಲ್‌ ಆಫ್‌ ಸೇಂಟ್‌ ಫಿಲಿಪ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವಿದೆ. [[ಮಹಾಪೂಜ್ಯ]] [[ಜೆ. ನೀಲ್‌ ಅಲೆಕ್ಸ್ಯಾಂಡರ್]]‌ ಈ ಡಯೊಸೀಸ್‌ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = The Episcopal Church in Georgia | work = | publisher = The Episcopal Diocese of Atlanta | date = | url = http://www.episcopalatlanta.org/bishop/index.html | accessdate = 2007-12-26 | archive-date = 2007-12-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071219001641/http://www.episcopalatlanta.org/bishop/index.html | url-status = dead }}</ref> ಹಲವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚರ್ಚ್‌ ಸಮುದಾಯಗಳಗೂ ಸಹ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. [[ಇವ್ಯಾಂಜೆಲಿಕಲ್ ಲೂತರನ್‌ ಚರ್ಚ್‌ ಇನ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ]]‌ ದ ಅಗ್ನೇಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಭೆಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವೆಡೆ ELCA ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳಿವೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಂಟು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌]] ಇಗರ್ಜಿಗಳಿವೆ. [[ಸ್ವೀಟ್‌ ಆಬರ್ನ್]]‌ ಬಡಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ 'ಫರ್ಸ್ಟ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಗೇಷನಲ್' ಇದರಲ್ಲೊಂದು. ಮಾಜಿ ಮಹಾಪೌರ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಯಂಗ್‌ ಈ ಇಗರ್ಜಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದದ್ದು ಫರ್ಸ್ಟ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಗೇಷನಲ್‌ನ ಮಹತ್ವ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಸೇರಿದ [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಅಫ್ರಿಕನ್‌ ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್‌ ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್‌ ಚರ್ಚ್]]‌ಗಳು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಇಗರ್ಜಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಕೇಂದ್ರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿನ]] [[ಇಂಟರ್‌ಡಿನಾಮಿನೇಷನಲ್‌ ಥಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌]] ಸಂಕೀರ್ಣದ ಅಂಶವಾದ ಹಲವು ಧರ್ಮಶಾಲೆಗಳಿವೆ. [[ಸ್ಯಾಲ್ವೇಷನ್‌ ಆರ್ಮಿ|ಸ್ಯಾಲ್ವೇಷನ್‌ ಆರ್ಮಿಯ]] ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web | title = About The Salvation Army | publisher = The Salvation Army | url = http://www.salvationarmysouth.org/about.htm | accessdate = 2007-09-21 | archive-date = 2007-09-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070929040524/http://www.salvationarmysouth.org/about.htm | url-status = dead }}</ref> ಎಂಟು ಇಗರ್ಜಿಗಳು, ಹಲವು ಸಮಾಜಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಕ್ಷೇತ್ರದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಹಲವು ಯುವ ಸಮುದಾಯಗಳು ಈ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. [[ದಿ ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಜೀಸಸ್‌ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಲ್ಯಾಟರ್‌-ಡೇ ಸೇಂಟ್ಸ್‌|ದಿ ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಜೀಸಸ್‌ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಲ್ಯಾಟರ್‌-ಡೇ ಸೇಂಟ್ಸ್‌ನ]] ದೇವಲಯವು, ನಗರದ ಹೊರವಲಯದ ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಸ್ಯಾಂಡಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಪಕ್ಕದ [[ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಲಿಲ್ಬರ್ನ್‌|ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಲಿಲ್ಬರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ BAPS ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ್‌ ಮಂದಿರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ BAPS ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ್‌ ಮಂದಿರವು]] [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಆಚೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲವಾಗಿದೆ.<ref name="NYT-Temple">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/05/arts/design/05temp.html?ei=5088&en=40844fd9848bc220&ex=1341288000&partner=rssnyt&emc=rss?GlobalFeedDesignNews&pagewanted=all|title=In a Suburb of Atlanta, a Temple Stops Traffic |last=Goodman |first=Brenda|date=July 5, 2007|work=The New York Times|accessdate=2009-09-10}}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು ೧೫ [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ|ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳ]] ಪೈಕಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಜೊತೆಗೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, ಆಗಸ್ಟಾ, ಮೆಕಾನ್, ಪೆರ್ರಿ, ಸವಾನಾ, ಕೊಲಂಬಸ್‌, ರೋಮ್‌/ಕಾರ್ಟರ್ಸ್‌ವಿಲ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ದೂರದ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸುಮಾರು ೧೦೦,೦೦೦ [[ಹಿಂದೂ|ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ]] ಸೇರಿರುವ ಜಾರ್ಜಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಏಳು ಇತರೆ [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ|ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ]]. ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೫,೦೦೦ [[ಮುಸ್ಲಿಮ್|ಮುಸಲ್ಮಾನರಿದ್ದಾರೆ]] ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು ೩೫ [[ಮಸೀದಿ|ಮಸೀದಿಗಳಿವೆ]].<ref>{{cite web |url=http://alfarooqmasjid.org/dnn/Home/AboutAlFarooqMasjid/Community/tabid/56/Default.aspx |title=Community |publisher=Alfarooqmasjid.org |date= |accessdate=2010-04-05 |archive-date=2010-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100410163734/http://www.alfarooqmasjid.org/dnn/Home/AboutAlFarooqMasjid/Community/tabid/56/Default.aspx |url-status=dead }}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರದಲ್ಲಿ ಯಹೂದ್ಯರು ಸುಮಾರು ೬೧,೩೦೦ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ೧೨೦,೦೦೦ ಜನರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Jewish">{{cite web | title = Jewish Community Centennial Study 2006 | publisher = Jewish Federation of Greater Atlanta | url = http://www.shalomatlanta.org/page.html?ArticleID=121291 | accessdate = 2007-09-28 | archive-date = 2007-09-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070928123831/http://www.shalomatlanta.org/page.html?ArticleID=121291 | url-status = dead }}</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಯಹೂದ್ಯರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೭ರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದದ್ದು, ಇಂದು ಅದು ೧೧ನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="Jewish"/> ಕೊರಿಯನ್‌ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌/ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್‌/ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್‌ ಚರ್ಚ್‌, [[ತಮಿಳ್‌ ಚರ್ಚ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]], ತೆಲುಗು ಚರ್ಚ್‌, ಹಿಂದಿ ಚರ್ಚ್‌, ಮಲಯಾಳಂ ಚರ್ಚ್‌, ಇಥಿಯೊಪಿಯನ್‌ ಚರ್ಚ್‌, ಚೀನೀ ಹಾಗೂ ಹಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜನಾಂಗೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳ ಇಗರ್ಜಿಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. === ಕ್ರೀಡೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Turner field Braves.jpg|thumb|ಟರ್ನರ್‌ ಫೀಲ್ಡ್‌]] ಹಲವು ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡಾ ಅಧಿಕೃತ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್‌ಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[U.S.ನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ವಿವಿಧ ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳು]] ಸೇರಿವೆ. [[ಮೇಜರ್‌ ಲೀಗ್‌ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್]]‌ನ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬ್ರೇವ್ಸ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ನ]] [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಫ್ಯಾಲ್ಕಾನ್ಸ್‌]] ೧೯೬೬ರಿಂದಲೂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಿವೆ. ಬ್ರೇವ್ಸ್‌ ತಂಡವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೮೭೧ರಲ್ಲಿ ಬಾಸ್ಟನ್‌ ರೆಡ್‌ ಸ್ಟಾಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಹೆಸರಿನಡಿ ಆಟವಾಡಿತು. ಇದು ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹಳೆಯ, ಸತತವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡಾ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್‌ ಆಗಿದೆ.<ref name="braves_oldest_team">"[http://atlanta.braves.mlb.com/atl/history/story_of_the_braves.jsp ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಬ್ರೇವ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151030062629/http://atlanta.braves.mlb.com/atl/history/story_of_the_braves.jsp |date=2015-10-30 }}." ''[[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬ್ರೇವ್ಸ್‌]].'' ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೮ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref> ಬ್ರೇವ್ಸ್‌ ತಂಡವು [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಸೀರೀಸ್]]‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿತು. ಇಸವಿ ೧೯೯೧ರಿಂದ ೨೦೦೫ರ ವರೆಗೆ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ೧೪ ಸತತ ಡಿವಿಜನಲ್‌ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಜಯಗಳಿಸಿತ್ತು. [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಫ್ಯಾಲ್ಕಾನ್ಸ್]]‌ [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌|ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಆಡುವ [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್]]‌ ತಂಡವಾಗಿದೆ. ಇಸವಿ ೧೯೬೬ರಿಂದಲೂ ಅದು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಆಭ್ಯಸಿಸಿ ಆಡುತ್ತಲಿದೆ. ತಂಡವು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಡೋಮ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ತಂಡವು ಮೂರು ಬಾರಿ (೧೯೮೦, ೧೯೯೮, ೨೦೦೪) ಡಿವಿಜನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಕಾನ್ಫೆರೆನ್ಸ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದೆ. ದಿನಾಂಕ ೩೧ ಜನವರಿ ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಈ ತಂಡವು [[ಸೂಪರ್‌ ಬೌಲ್‌ XXXIII]] ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಡೆನ್ವರ್‌ ಬ್ರಾಂಕೊಸ್‌]] ವಿರುದ್ಧ ಸೋತು ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ [[ಸೂಪರ್‌ ಬೌಲ್‌ XXVIII]] ಹಾಗೂ ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ [[ಸೂಪರ್‌ ಬೌಲ್‌ XXXIV]] ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತು.<ref name="falcons">"[http://www.atlantafalcons.com/People/Alumni/History.aspx ಹಿಸ್ಟರಿ: ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಫಾಲ್ಕಾನ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225201702/http://www.atlantafalcons.com/People/Alumni/History.aspx |date=2009-02-25 }}." ''[[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಫಾಲ್ಕಾನ್ಸ್‌]].'' ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೮ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref> [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌]] ಸದಸ್ಯ ತಂಡ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಕ್ಸ್‌ ೧೯೬೮ರಿಂದಲೂ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಲಿದೆ. ತಂಡದ ಇತಿಹಾಸವು ೧೯೪೬ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಅಂದು ತಂಡವು ಟ್ರೈ-ಸಿಟೀಸ್‌ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಹಾಕ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಹೊತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದು [[ಕ್ವಾಡ್ ಸಿಟೀಸ್‌]] (ಎಲಿನಾಯಿಸ್ ರಾಜ್ಯದ [[ಮೊಲೀನ್‌]] ಮತ್ತು [[ರಾಕ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]], ಹಾಗೂ [[ಐಯೊವಾದ ಡೇವೆನ್ಪೋರ್ಟ್‌]]) ಎನ್ನಲಾದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ತಂಡವು ಅಭ್ಯಸಿಸಿ, ಅಟವಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ತಂಡವು ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ವಕಿಗೆ ಹಾಗೂ ೧೯೫೫ರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ತಂಡವು ಸೇಂಟ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌ ಹಾಕ್ಸ್‌ ಆಗಿ ತನ್ನ ಏಕೈಕ [[NBA ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ಸ್‌]] ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿತು. ತಂಡವು ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾಗೆ ಆಗಮಿಸಿತು.<ref name="hawks_history">"[http://www.nba.com/hawks/history/00400483.html ಎ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್‌ ರಿಚ್‌ ವಿತ್‌ ಟ್ರೆಡಿಷನ್‌: ಫ್ರಮ್‌ ಪೆಟ್ಟಿಟ್‌ ಟು 'ಪಿಸ್ಟೊಲ್‌ ಪೀಟ್‌' ಟು ದಿ 'ಹ್ಯುಮನ್‌ ಹೈಲೈಟ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌']." ''[[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಕ್ಸ್‌]].'' ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೮ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಿಸ್ತರಿತ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್‌ ಪಡೆಯುವುದು ಎಂದು [[ವಿಮೆನ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌]] (WNBA) ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್‌ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಆಟದ ಋತುವನ್ನು ಮೇ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಹೊಸ ತಂಡವು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಡ್ರೀಮ್]]‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, [[ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅರೆನಾ|ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅರೆನಾದಲ್ಲಿ]] ಆಟವಾಡುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಕ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹೊಂದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|title = The WNBA Is Coming to Atlanta in 2008|work = WNBA.com|publisher = WNBA Enterprises, LLC|date = 2008-01-22|url = http://aol.wnba.com/atlanta/|accessdate = 2008-03-21|archive-date = 2008-04-10|archive-url = https://web.archive.org/web/20080410063906/http://aol.wnba.com/atlanta/|url-status = dead}}</ref> ೧೯೭೨ರಿಂದ ೧೯೮೦ರ ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಫ್ಲೇಮ್ಸ್]]‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ (NHL) [[ಐಸ್‌ ಹಾಕಿ]] ಆಡುತ್ತಿತ್ತು. ಫ್ರಾಂಚೈಸ್‌ ಮಾಲೀಕರು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ, ತಂಡವು ಕೆನಡಾ ದೇಶದ [[ಆಲ್ಬರ್ಟಾ|ಆಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿರುವ]] [[ಕ್ಯಾಲ್ಗರಿ]] ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು, [[ಕ್ಯಾಲ್ಗರಿ ಫ್ಲೇಮ್ಸ್‌]] ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ದಿನಾಂಕ ೨೫ ಜೂನ್‌ ೧೯೭೭ರಂದು ಅಟ್ಲಾಂಟಾಗೆ NHL ವಿಸ್ತರಿತ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್‌ ನೀಡಲಾಯಿತು. [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಥ್ರ್ಯಾಷರ್ಸ್‌]] ತಂಡದ ಅತಿ-ನೂತನ [[ಐಸ್‌ ಹಾಕಿ]] ತಂಡವಾಯಿತು. ಥ್ರ್ಯಾಷರ್ಸ್‌ ತಂಡವು [[ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅರೇನಾ|ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅರೇನಾದಲ್ಲಿ]] ಆಟವಾಡುತ್ತದೆ. ತಂಡವು ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೧೯೯೯ರಿಂದ ಆಟ ಆರಂಭಿಸಿ, ಋತು-ಪೂರ್ವ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರೇಂಜರ್ಸ್]]‌ ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧ ೨-೩ ಗೋಲುಗಳ ಅಂತರದಿಂದ ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಥ್ರ್ಯಾಷರ್ಸ್‌ ತಂಡವು ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೧೯೯೯ರಂದು [[ಕ್ಯಾಲ್ಗರಿ ಫ್ಲೇಮ್ಸ್]]‌ ತಂಡವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಮೊದಲ ಜಯ ಸಂಪಾದಿಸಿತು.<ref name="thrashers_history">"[http://thrashers.nhl.com/team/app/?service=page&amp;page=NHLPage&amp;id=13738 ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090617200706/http://thrashers.nhl.com/team/app/?service=page&page=NHLPage&id=13738 |date=2009-06-17 }}." ''[[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಥ್ರ್ಯಾಷರ್ಸ್‌]].'' ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೮ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಂದೂ ಹಾಗೂ ಇಂದೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕರ್‌ ತಂಡ 'ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬೀಟ್‌'ನ ತಾಣವಾಗಿದೆ. [[ವಿಮೆನ್ಸ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸಾಕ್ಕರ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]]‌ (WUSA, ೨೦೦೧–೨೦೦೩) ಸದಸ್ಯ ತಂಡವಾಗಿದ್ದ [[ಮೂಲತಃ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬೀಟ್]]‌ ತಂಡವು, ಲೀಗ್‌ನ ಮೂರೂ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇ-ಆಫ್‌ ಹಂತದ ವರೆಗೂ ತಲುಪಿದ ಏಕೈಕ ತಂಡವಾಗಿತ್ತು. ನೂತನ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬೀಟ್‌ ತಂಡವು ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ [[ವಿಮೆನ್ಸ್‌ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌ ಸಾಕರ್]]‌ (WPS)ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆಟವಾಡಿತು. ಇದರ ನಂತರದ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಹೊರವಲಯದ [[ಕೆನಸಾ|ಕೆನಸಾದಲ್ಲಿರುವ]] [[ಕೆನಸಾ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ|ಕೆನಸಾ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಹಂಚಿಕೊಂಡ, ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ [[ಸಾಕ್ಕರ್‌-ವಿಶೇಷ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ|ಸಾಕ್ಕರ್‌-ವಿಶೇಷ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ]] ತನ್ನ ಮೊದಲ ಆಟವಾಡಿತು. [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸಾಕ್ಕರ್ ಲೀಗ್ಸ್‌]] ಮೊದಲ ವರ್ಗ (ಪುರುಷರು) ಹಾಗೂ ಡಬ್ಲೂ ಲೀಗ್‌ (ಮಹಿಳೆಯರು) ಸದಸ್ಯ ತಂಡವಾಗಿರುವ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸಿಲ್ವರ್ಬ್ಯಾಕ್ಸ್‌]] ತಂಡಕ್ಕೂ ಸಹ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಇಸವಿ ೨೦೦೭ ಸಿಲ್ವರ್‌ಬ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ತಂಡದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಋತುವಾಗಿತ್ತು. USL ಅಂತಿಮ ಹಂತದ ವರೆಗೂ ತಲುಪಿ, [[ಸಿಯಾಟಲ್‌ ಸೌಂಡರ್ಸ್‌]] ವಿರುದ್ಧ ಸೋಲುಂಡಿತು. ಈ ತಂಡವು ಅಂದಿನಿಂದ [[MLS|MLSಗೆ]] ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ. [[ಮೇಜರ್‌ ಲೀಗ್‌ ಸಾಕ್ಕರ್]]‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣಾ ತಂಡಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ಅಟ್ಲಾಂಟಾವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="league_goals">{{cite web|last = Falkoff|first = Robert|title = Commissioner outlines league goals|publisher = Major League Soccer, L.L.C|date = 2007-11-16|url = http://www.mlsnet.com//news/mls_news.jsp?ymd=20071116&content_id=129731&vkey=news_mls&fext=.jsp|accessdate = 2008-03-21|archive-date = 2008-04-01|archive-url = https://web.archive.org/web/20080401031339/http://www.mlsnet.com/news/mls_news.jsp?ymd=20071116&content_id=129731&vkey=news_mls&fext=.jsp|url-status = dead}}</ref> ಇಂದು ಆಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರದ [[ನಾರ್ತ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಾಕರ್‌ ಲೀಗ್‌]] ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ೧೯೬೮ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಚೀಫ್ಸ್]]‌ ವಿಜಯಿಯಾಯಿತು. ಗಾಲ್ಫ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಆಟಗಾರರು ಭಾಗವಹಿಸುವ ಋತುವಿನ ಅಂತಿಮ [[PGA ಟೂರ್‌]] ಆದ [[ದಿ ಟೂರ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್]]‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ [[ಈಸ್ಟ್‌ ಲೇಕ್‌ ಗಾಲ್ಫ್‌ ಕ್ಲಬ್]]‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>೨೦೦೭ರ ಋತುವಿಗೆ ಮುಂಚೆ ಇದು PGA ಟೂರ್‌ ಋತುವಿನ ಕಡೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ, ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಟೂರ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪುನರ್ವಿನ್ಯಾಸವು, [[ಫೆಡ್‌ಎಕ್ಸ್‌ ಕಪ್]]‌ ಎಂಬ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ, ಋತುವಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಅಂಕಗಳಿಗಾಗಿ ಪೈಪೋಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈಗ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಯೋಜಿಸಲಾದ ದಿ ಟೂರ್ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್‌, ಫೆಡ್‌ಎಕ್ಸ್‌ ಕಪ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, [[ಫಾಲ್‌ ಸೀರೀಸ್]]‌ನೊಂದಿಗೆ ಟೂರ್‌ ಋತುವು ನವೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳ ವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ.</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮೂಲದ, ಚಿರಪರಿಚಿತ ಹವ್ಯಾಸೀ ಗಾಲ್ಫ ಆಟಗಾರ [[ಬಾಬ್ಬಿ ಜೋನ್ಸ್‌|ಬಾಬ್ಬಿ ಜೋನ್ಸ್‌ರೊಂದಿಗೆ]] ಈ ಗಾಲ್ಫ್‌ ಅಂಕಣ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲೇಜ್‌ ಮಟ್ಟದ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸಮೃದ್ಧ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಟೆಕ್‌ ಯೆಲ್ಲೊ ಜ್ಯಾಕೆಟ್ಸ್‌]] ತಂಡವು [[ಅಸ್ಸೋಸಿಯೆಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್|ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್]]‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಹದಿನೇಳು ಅಂತರಕಾಲೇಜ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಟೆಕ್‌ ತಂಡವು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಕೋಸ್ಟ್‌ ಕಾನ್ಫೆರೆನ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತಂಡಕ್ಕೆ ತಾಣವಾದ [[ಬಾಬ್ಬಿ ಡಾಡ್‌ ಸ್ಟೇಡಿಯಮ್‌]] [[ಕಾಲೇಜ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]]‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗೆ ಸತತವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಹಾಗೂ ಡಿವಿಜನ್‌ I FBSನಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವೂ ಹೌದು.<ref>{{cite web|url=http://ramblinwreck.cstv.com/genrel/071001aaa.html|title=Bobby Dodd Stadium At Historic Grant Field :: A Cornerstone of College Football for Nearly a Century|work=RamblinWreck.com|publisher=Georgia Tech Athletic Association|accessdate=2007-03-24}}</ref> [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಟೆಕ್‌|ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಟೆಕ್‌ನ]] ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ೧೯೧೩ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎರಡನೆಯ ಅಂತರಕಾಲೇಜ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಪಂದ್ಯದ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತು. ಇಸವಿ ೧೮೯೨ರಲ್ಲಿ [[ಆಬರ್ನ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ]] ಹಾಗೂ [[ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಜಾರ್ಜಿಯಾ]] ತಂಡಗಳ ನಡುವೆ [[ಪಿಯೆಡ್ಮಾಂಟ್‌ ಪಾರ್ಕ್]]‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಇಂದು [[ಡೀಪ್‌ ಸೌತ್ಸ್ ಓಲ್ಡೆಸ್ಟ್‌ ರೈವಲ್ರಿ]] ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref name="auburn-georgia">"[http://www.georgiadogs.com/ViewArticle.dbml?DB_OEM_ID=8800&amp;ATCLID=676604 ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಅಂಡ್‌ ಆಬರ್ನ್‌ ಫೇಸ್‌ ಆಫ್‌ ಇನ್‌ ಡೀಪ್‌ ಸೌತ್ಸ್‌ ಓಲ್ಡೆಸ್ಟ್‌ ರೈವಲ್ರಿ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}." ''[http://www.georgiadogs.com/ georgiadogs.com].'' ೬ ನವೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೬. ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೮ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref> ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಚಿಕ್‌-ಫಿಲ್‌-ಎ ಬೌಲ್‌]] (ಮುಂಚೆ ಪೀಚ್‌ ಬೌಲ್‌ ಎನ್ನಲಾಗಿತ್ತು) ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ {{nowrap|10 km}} ಓಟ [[ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ರೋಡ್‌ ರೇಸ್‌|ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ರೋಡ್‌ ರೇಸ್‌ನ]] ಅತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url= http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2005/11/14/focus3.html| title=Peachtree race director deflects praise to others| publisher=Atlanta Business Chronicle|accessdate= 2008-01-01}}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರವು ಶತಾಬ್ದಿ [[1996 ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್]] ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸೆಂಟೆನಿಯಲ್‌ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ [[CNN ಸೆಂಟರ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅರೇನಾ]] ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಸೆಂಟರ್]]‌ ಅಥಾರಿಟಿ ಈಗ ಈ ಪಾರ್ಕನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ [[NCAA ಫೈನಲ್‌ ಫೋರ್‌]] ಪುರುಷರ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತ್ತು. ರಾಷ್ಟ್ರದ [[ಗೇಲಿಕ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ 'ನಾ ಫಿಯಾನಾ ಲೇಡೀಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೆನ್ಸ್‌ ಗೇಲಿಕ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಕ್ಲಬ್'‌ ಹಾಗೂ 'ಕ್ಲಾನ್‌ ನಾ ಗೇಲ್‌ ಲೇಡೀಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೆನ್ಸ್‌ ಗೇಲಿಕ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌'ಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಗೇಲಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯಾದ ಗೇಲಿಕ್‌ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನ ವಿಭಾಗವಾದ ನಾರ್ತ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕೌಂಟಿ ಬೋರ್ಡ್‌ಗೆ ಇವೆರಡೂ ತಂಡಗಳು ಸದಸ್ಯವಾಗಿವೆ.<ref>[http://www.nafiannaatlanta.org/ ಲೇಡೀಸ್‌ ಗೇಲಿಕ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ನ ಫಿಯಾನಾ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101101121823/http://www.nafiannaatlanta.org/ |date=2010-11-01 }}, ೧೨-೧೧-೨೦೦೯ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> {| class="wikitable sortable " |- !ಕ್ಲಬ್‌ !ಕ್ರೀಡೆ !ಲೀಗ್‌ !ಸ್ಥಳ !ಲೀಗ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ಸ್‌/ ಚಾಂಫಿಯನ್ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗಳು |- | [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಫ್ಯಾಲ್ಕಾನ್ಸ್‌]] | [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಫುಟ್‌‌ಬಾಲ್‌]] | [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]] | [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಡೋಮ್‌]] | ೦, [[ಸೂಪರ್‌ ಬೌಲ್‌ XXXIII]] |- | [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬ್ರೇವ್ಸ್‌]] | [[ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌]] | [[ಮೇಜರ್‌ ಲೀಗ್‌ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌]], [[NL]] | [[ಟರ್ನರ್‌ ಫೀಲ್ಡ್‌]] | ೩ (೧೯೧೪, ೧೯೫೭, ೧೯೯೫), ೫(೧೯೯೧, ೧೯೯೨, ೧೯೯೫, ೧೯೯೬, ೧೯೯೯) |- | [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಕ್ಸ್‌]] | [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌]] | [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌]] | [[ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅರೇನಾ]] | ೧ (೧೯೫೮) |- | [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಥ್ರ್ಯಾಷರ್ಸ್‌]] | [[ಐಸ್‌ ಹಾಕಿ]] | [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌]] | [[ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅರೇನಾ]] | ೦ |- | [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಡ್ರೀಮ್‌]] | [[ಮಹಿಳೆಯರ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌]] | [[ವಿಮೆನ್ಸ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌]] | [[ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅರೇನಾ]] | ೦ |- | [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸಿಲ್ವರ್ಬ್ಯಾಕ್ಸ್‌]] | [[ಸಾಕ್ಕರ್‌(ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌)]] | [[USL ಮೊದಲ ಡಿವಿಜನ್‌]], ವಿಮೆನ್ಸ್‌ [[W-ಲೀಗ್‌]] | [[RE/MAX ಗ್ರೇಟರ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] | ೧ (೨೦೦೭) |- | ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬೀಟ್‌ ([[WUSA]], [[WPS]]) | ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಕರ್‌ (ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌) | [[ವಿಮೆನ್ಸ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸಾಕ್ಕರ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌]] (WUSA), [[ವಿಮೆನ್ಸ್‌ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌ ಸಾಕ್ಕರ್‌]] (WPS) | ೨೦೦೧-೨೦೦೨ [[ಬಾಬ್ಬಿ ಡಾಡ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]], ೨೦೦೩ [[ಮಾರಿಸ್‌ ಬ್ರೌನ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌]], ೨೦೧೦ - [[ಕೆನಸಾ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸಾಕರ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ‌]] | ೦ |- | [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೊಷನ್‌]] | [[ಮಹಿಳೆಯರ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌]] | [[ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್‌‌ ವಿಮೆನ್ಸ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌]] | [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಆರ್‌ ಹಿಲ್ಫರ್ಡ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] | ೧ (೨೦೦೬), ೩ (೨೦೦೫, ೨೦೦೬, ೨೦೦೭) |- | [[ಗ್ವಿನೆಟ್‌ ಗ್ಲೇಡಿಯೆಟರ್ಸ್‌]] | [[ಐಸ್‌ ಹಾಕಿ]] | [[ECHL]] | [[ಗ್ವಿನೆಟ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ನ ಅರೇನಾ]] | ೦, ೧ (೨೦೦೫–೨೦೦೬ [[ಕೆಲ್ಲಿ ಕಪ್‌ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯ]]) |- | [[ಗ್ವಿನೆಟ್‌ ಬ್ರೇವ್ಸ್‌]] | [[ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌]] | [[ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಲೀಗ್‌]] | [[ಗ್ವಿನೆಟ್‌ ಸ್ಟೇಡಿಯಮ್‌]] | ೦ |} === ಮಾಧ್ಯಮ === [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಹಾನಗರ ವಲಯ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಹಾನಗರ ವಲಯದಲ್ಲಿ]] ಹಲವು ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಇಡೀ ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೨%, ಅಂದರೆ ೨,೩೧೦,೪೯೦ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ಹೊಂದಿದ ಇದು, ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಎಂಟನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಲಯ|ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಲಯವಾಗಿದೆ]].<ref name="nielsen">"[http://www.marketingcharts.com/television/us-television-households-increase-13-for-2007-2008-season-1385/nielsen-us-tv-2007-2008-top-50-dmajpg/ ನೀಲ್ಸೆನ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ 1.3% ಇನ್ಕ್ರೀಸ್‌ ಇನ್‌ U.S. ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಹೌಸ್ಹೋಲ್ಡ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ 2007-2008 ಸೀಸನ್‌]." ''[[ನೀಲ್ಸೆನ್‌ ಮೀಡಿಯಾ ರಿಸರ್ಚ್‌]].'' (೨೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೭) ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೮ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> ಜೊತೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಕುರಿತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. [[ಆನ್‌ ಕಾಕ್ಸ್‌ ಚೇಂಬರ್ಸ್‌]] ನಿಯಂತ್ರಿತ [[ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆ]] [[ಕಾಕ್ಸ್‌ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸಸ್]]‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಗೂ ನಗರದಾಚೆಗಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿದೆ. ಇದರ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆ ಕಾಕ್ಸ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ತಂತು-ದೂರದರ್ಶನ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿದೆ;<ref>{{cite web |title=About Cox |publisher=Cox Communications, Inc |url=http://www.cox.com/about/ |accessdate=2007-08-22 |archive-date=2007-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070815124406/http://www.cox.com/about/ |url-status=dead }}</ref> ಉದ್ದಿಮೆಯು ''[[ದಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಜರ್ನಲ್‌-ಕಾಂಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್‌]]'' ಸೇರಿದಂತೆ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಡಜನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. [[ಕಾಕ್ಸ್‌ ರೇಡಿಯೊ|ಕಾಕ್ಸ್‌ ರೇಡಿಯೊದ]] [[ಲಾಂಛನದಂತಹ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರ|ಲಾಂಛನದಂತಹ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರವಾದ]] [[WSB]] [[AM]] [[ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ|ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧದಲ್ಲೇ]] ಮೊದಲ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಕ್ಸ್‌ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸಸ್‌-ಮಾಲೀಕತ್ವದ [[ABC]] ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ನಗರದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ TV ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರ [[WSB-TV]] (ಚಾನೆಲ್‌ ೨.೧), [[ಫಾಕ್ಸ್‌ ಟೆಲೆವಿಷನ್‌ ಸಂಸ್ಥೆ|ಫಾಕ್ಸ್‌ ಟೆಲೆವಿಷನ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ]] [[WAGA-TV]] (ಚಾನೆಲ್‌ ೫.೧), [[ಗ್ಯಾನೆಟ್‌ ಕಂಪೆನಿ|ಗ್ಯಾನೆಟ್‌ ಕಂಪೆನಿಯವರ]] [[NBC]] ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ [[WXIA-TV]] (ಚಾನೆಲ್‌ ೧೧.೧, (ಇದನ್ನು '೧೧ ಅಲೈವ್‌'ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ) ಹಾಗೂ ಅದರ ಸೋದರಿ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರ [[MyNetworkTV]] ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ [[WATL-TV]] (ಚಾನೆಲ್‌ ೩೬.೧, (ಇದನ್ನು MyAtlTV ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ), [[ಮೆರೆಡಿತ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌|ಮೆರೆಡಿತ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ನ]] [[CBS]] ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ [[WGCL-TV]] (ಚಾನೆಲ್‌ ೪೬.೧), ಹಾಗೂ [[CBS-ಮಾಲೀಕತ್ವದ]] [[CW]] ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರ [[WUPA]] (ಚಾನೆಲ್‌ ೬೯.೧) - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರಗಳು. ಮಾರುಟ್ಟೆಗೆ ಎರಡು ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ: [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌]] ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[WGTV]] (ಚಾನೆಲ್‌ ೮.೧) ಹಾಗೂ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್‌]] ಮಾಲೀಕತ್ವದ [[WPBA]] (ಚಾನೆಲ್‌ ೩೦.೧). ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ತಂತಿಯ ಬೃಹತ್‌‌ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಅಂದು WTCG (ಚಾನೆಲ್‌ ೧೭) ಎನ್ನಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೬ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಉಪಗ್ರಹದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರವು WJRJ-TV ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೧೯೬೭ರಲ್ಲಿ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿತ್ತು. ಇಸವಿ ೧೯೭೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರವು ತನ್ನ ಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರಿಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಚಿರಪರಿಚಿತವಾದ WTBSಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಇಸವಿ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ [[ಟೈಮ್‌ ವಾರ್ನರ್‌]]-ಮಾಲೀಕತ್ವದ [[ಟರ್ನರ್‌ ಬ್ರಾಡ್ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌]] ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾಗೂ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]] ಪ್ರಸರಣಾ ವಾಹಿನಿಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ, ಇದು [[WPCH-TV]] ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣವಾಯಿತು (ಇದಕ್ಕೆ 'ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ TV' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ). ಟರ್ನರ್‌ ಬ್ರಾಡ್ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ [[TNT]], [[CNN]], [[ಕಾರ್ಟೂನ್‌ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌]], [[HLN]], [[truTV]] ಹಾಗೂ [[ಟರ್ನರ್‌ ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕ್‌ ಮೂವೀಸ್‌]], ಜೊತೆಗೆ [[NBC ಯುನಿವರ್ಸಲ್‌|NBC ಯುನಿವರ್ಸಲ್‌ನ]] [[ದಿ ವೆದರ್‌ ಚಾನೆಲ್‌]] ಸಹ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿವೆ. [[ಆರ್ಬಿಟ್ರಾನ್]]‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Atlanta Radio|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ರೇಡಿಯೊ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಏಳನೆಯ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿದೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಲ್ವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೇಡಿಯೊ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ WSB-AM (೭೫೦), [[WCNN-AM]] (೬೮೦), [[WQXI-AM]] (೭೯೦), [[WGST-AM]] (೬೪೦), [[WVEE-FM]] (೧೦೩.೩), [[WSB-FM]] (೯೮.೫), [[WWWQ-FM]] (೯೯.೭) ಹಾಗೂ [[WBTS-FM]] (೯೫.೫) ಜನಪ್ರಿಯ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Atlanta-cnn-center-aerial.jpg|thumb|CNN ಸೆಂಟರ್‌]] [[ಚಿತ್ರ:DeltaAirLinesHQAtlantaGA.jpg|thumb|ಡೆಲ್ಟಾ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯ]] ಇಸವಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ [[ಲೊಫ್‌ಬೊರೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಲೊಫ್‌ಬೊರೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ]] ನಡೆಸಲಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರಕಾರ, ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ಎಂಟು 'ಬೀಟಾ [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಿಟಿ]]‌' ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸಹ ಒಂದು.<ref>{{cite web |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=The World According to GaWC 2008 |work=Globalization and World Cities Research Network |publisher=GaWC Loughborough University |accessdate=2009-04-29 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}</ref> ಜೊತೆಗೆ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ, [[ಹೌಸ್ಟನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಡಲ್ಲಸ್]]‌ ನಗರಗಳ ನಂತರ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದ ಸರಹದ್ದುಗಳ ಒಳಗೆ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು [[ಫಾರ್ಚೂನ್‌ 500]] ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಹೊಂದಿರುವ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2009/cities/|date=2009-04-08|title=Cities with 5 or more FORTUNE 500 headquarters|publisher=CNNMoney.com|accessdate=2010-04-05|archive-date=2010-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20100419185700/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2009/cities/|url-status=dead}}</ref> ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರ ಅಥವಾ ಅದರ ಹತ್ತಿರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ಫಾರ್ಚೂನ್‌ 100]] ಉದ್ದಿಮೆಗಳಾದ [[ದಿ ಕೋಕಾ ಕೋಲಾ ಕಂಪೆನಿ]], [[ಹೋಮ್‌ ಡಿಪೊ]] ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಪಾರ್ಸೆಲ್‌ ಸರ್ವಿಸ್‌]] [[ಸ್ಯಾಂಡಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿವೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ನಿಸ್ತಂತು ದೂರವಾಣಿ]] ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರ [[AT&amp;T ಮೊಬಿಲಿಟಿ]] (ಮುಂಚೆ 'ಸಿಂಗುಲರ್‌ ವೈಯರ್ಲೆಸ್'‌ ಎನ್ನಲಾಗಿತ್ತು) [[ಲೆನಾಕ್ಸ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್]]‌ ಬಳಿಯಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.cingular.com/about/ |title=About Wireless Services from AT&T, Formerly Cingular| publisher = AT&T Knowledge Ventures |accessdate=2007-06-26}}</ref> ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ನ್ಯೂವೆಲ್‌ ರಬರ್ಮೇಡ್]]‌ ಮಹಾನಗರ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಯಾಂಡಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web | last = Woods | first = Walter | title = Rubbermaid building new HQ, adding 350 jobs | work = The Atlanta Journal-Constitution | date= 2006-10-17 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20061113071442/http://www.ajc.com/business/content/business/stories/2006/10/17/1017rubbermaid_.html | archivedate = 2006-11-13 | url = http://www.ajc.com/business/content/business/stories/2006/10/17/1017rubbermaid_.html | accessdate = 2007-09-28}}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಗೂ ಮಹಾನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಪೈಕಿ [[ಆರ್ಬೀಸ್‌]], [[ಚಿಕ್‌-ಫಿಲ್‌-A]], [[ಅರ್ತ್‌ಲಿಂಕ್‌]], [[ಇಕ್ವಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್‌]], [[ಜೆಂಟಿವಾ ಹೆಲ್ತ್‌ ಸರ್ವಿಸಸ್‌]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್‌]], [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌]], [[ರೇಸ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಮ್‌]], [[ಸದರ್ನ್‌ ಕಂಪೆನಿ]], [[ಸನ್‌ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌]], [[ಮಿರಂಟ್‌]] ಹಾಗೂ [[ವ್ಯಾಫ್ಲ್‌ ಹೌಸ್‌]] ಸೇರಿವೆ. ಜೂನ್‌ ೨೦೦೯ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[NCR ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌]] ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಹೊರವಲಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾದ [[ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಡುಲುತ್]]‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳಿಸುವುದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20090605075233/http://www.ajc.com/business/content/business/stories/2009/06/01/ncr_prize_to_duluth.html NCR ಮೂವ್‌ ಎ ಬರ್ಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಗುಡ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌ ಅಮಿಡ್‌ ರಿಸೆಷನ್], ೧೩-೧೧-೨೦೦೯ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> ಆಗಸ್ಟ್‌ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು [[ಸ್ಯಾಂಡಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌|[[ಸ್ಯಾಂಡಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌]]]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳಿಸುವುದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳಿಸುವುದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ [[ಫರ್ಸ್ಟ್‌ ಡಾಟಾ|[[ಫರ್ಸ್ಟ್‌ ಡಾಟಾ]]]] ದೊಡ್ಡ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://denver.bizjournals.com/denver/stories/2009/08/10/daily81.html ಫಸ್ಟ್‌ ಡಾಟಾ ಮೂವಿಂಗ್‌ HQ ಟು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ - ಡೆನ್ವರ್‌ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ ಜರ್ನಲ್‌], ೦೯-೦೪-೨೦೧೯ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref> [[ಫಾರ್ಚೂನ್‌ 1000]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು ೭೫%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಲಯದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧,೨೫೦ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಗಮಗಳ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಇಸವಿ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, ೧೨೬,೭೦೦ ಹೈ-ಟೆಕ್‌ ಹುದ್ದೆಗಳುಳ್ಳ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರ ವಲಯವು ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ಹತ್ತನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸೈಬರ್‌ ಸಿಟಿ (ಹೈಟೆಕ್‌ ಸೆಂಟರ್‌) ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2008/06/23/daily21.html?jst=b_ln_hl |title=AeA ranks Atlanta 10th-largest U.S. cybercity |publisher=Bizjournals.com |date=2008-06-24 |accessdate=2010-04-05}}</ref> [[ಡೆಲ್ಟಾ ಏರ್‌ ಲೈನ್ಸ್‌]] ನಗರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ಮಹಾನಗರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | publisher = Metro Atlanta Chamber of Commerce | title = Atlanta's top employers, 2006 | url=http://www.metroatlantachamber.com/macoc/business/img/TopEmployers2006.pdf | accessdate = 2007-08-08 |format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070225123824/http://www.metroatlantachamber.com/macoc/business/img/TopEmployers2006.pdf|archivedate=2007-02-25}}</ref> ಡೆಲ್ಟಾ, [[ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌-ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌-ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ]] ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನ ಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ವಿಮಾನ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರ [[ಏರ್‌ಟ್ರ್ಯಾನ್‌ ಏರ್ವೇಸ್‌‌]] ಒಂದಿಗೆ ಇದು (ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಸಂಚಾರ ಹಾಗೂ ವಿಮಾನ ನಿರ್ವಹಣೆ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ) ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌-ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು [[ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿಸಿದೆ]]. ೧೯೫೦ರ ದಶಕದ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದಾಗಿನಿಂದಲೂ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="allen">{{cite book |last=Allen |first=Frederick |title=Atlanta Rising |url=https://archive.org/details/atlantarisinginv0000alle |year=1996 |publisher=Longstreet Press |location=Atlanta, Georgia |isbn=1-56352-296-9}}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಣಕಾಸು ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ. ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಏಳನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆದ [[ಸನ್‌ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌|ಸನ್‌ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌ನ]] <ref>{{cite web | title = The Largest Banks in the U.S. | publisher = The New York Job Source | date = 2006-06-30 | url = http://nyjobsource.com/banks.html | format = chart | accessdate = 2007-08-22 | archive-date = 2010-08-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100805055605/http://nyjobsource.com/banks.html | url-status = dead }}</ref> ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web | last = Sarath | first = Patrice | title = SunTrust Banks, Inc. | publisher = Hoovers | url = http://hoovers.com/suntrust/--ID__11416--/free-co-factsheet.xhtml | accessdate = 2007-08-22 | archive-date = 2007-08-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070824225418/http://www.hoovers.com/suntrust/--ID__11416--/free-co-factsheet.xhtml | url-status = dead }}</ref> [[ಫೆಡರಲ್‌ ರಿಸರ್ವ್ ಸಿಸ್ಟಮ್]]‌ನ ಜಿಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಲಯವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧದ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ [[ಫೆಡರಲ್‌ ರಿಸರ್ವ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]] ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ನಡುವಣ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web | last = Bowers | first = Paige | title = Beers built marble monument for Fed. Reserve | work = Atlanta Business Chronicle | publisher = American City Business Journals, Inc | date= 2001-12-07 | url = http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2001/12/10/focus9.html | accessdate = 2007-09-28}}</ref> [[ವಚೊವಿಯಾ]] ತನ್ನ ಹೊಸ [[ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ ಕಾರ್ಡ್‌]] ವಿಭಾಗವನ್ನು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್‌ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web | last = Rauch | first = Joe | title = Wachovia to put headquarters of card subsidiary in Atlanta | work = Birmingham Business Journal | publisher = American City Business Journals, Inc | date= 2006-08-21 | url = http://birmingham.bizjournals.com/birmingham/stories/2006/08/21/daily3.html?jst=pn_pn_lk | accessdate = 2007-09-28}}</ref> [[ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡಗಳ ಮುಕ್ತ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಲಯ|ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡಗಳ ಮುಕ್ತ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಲಯದ]] ಮುಂದಿನ ಆಡಳಿತ ಕಛೇರಿಯು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಲಿ ಎಂದು ನಗರದ, ರಾಜ್ಯದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖಂಡರು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದಲೂ ಆಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.atlantagateway.org/|title=Atlanta: gateway to the future|publisher=Hemisphere, Inc.|accessdate=2007-06-26|archive-date=2007-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070407033656/http://www.atlantagateway.org/|url-status=dead}}</ref> ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಿರುವ [[ಜೈವಿಕತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಕ್ಷೇತ್ರವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ೨೦೦೯ BIO ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್‌ನಂತಹ ಸಮಾರಂಭಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite news | last = McGirt | first = Dan | title = Plans for the 2009 BIO International Convention in Atlanta, Georgia | work = BIOtechNOW | date = 2010-01-11 | url = http://biotech-now.org/plans-for-the-2009-bio-international-convention-in-atlanta-georgia-0511.html | accessdate = 2010-01-11 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20101102114508/http://biotech-now.org/plans-for-the-2009-bio-international-convention-in-atlanta-georgia-0511.html | archivedate = 2010-11-02 | url-status = dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Newworldofcocacola.jpg|thumb|left|26 ಮೇ 2007ರಂದು ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮತ್ಸ್ಯಾಲಯದ ಸಮೀಪ ಹೊಸ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ತೆರೆಯಲಾದ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಕೋಕಾಕೋಲಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ.]] [[ಚಿತ್ರ:FedReserve Atlanta.jpg|thumb|left|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌.]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರವಲಯದಲ್ಲಿನ ವಾಹನ ತಯಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹಿನ್ನಡೆ ಅನುಭವಿಸಿದೆ. ಇಸವಿ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ [[ಫೋರ್ಡ್‌ ಮೋಟಾರ್‌ ಕಂಪೆನಿ|ಫೋರ್ಡ್‌ ಮೋಟಾರ್‌ ಕಂಪೆನಿಯ]] [[ಹೇಪ್ವಿಲ್‌|ಹೇಪ್ವಿಲ್‌ನಲ್ಲಿನ]] [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ]] ಘಟಕ, ಹಾಗೂ, ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ [[ಜನರಲ್‌ ಮೋಟಾರ್ಸ್]]‌ನ [[ಡೊರಾವಿಲ್‌ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ]] ಘಟಕವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. [[ಜಾರ್ಜಿಯ|ಜಾರ್ಜಿಯಾದ]] [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್]]‌ ಬಳಿಯಿರುವ [[ಕಿಯಾ]] ಉದ್ದಿಮೆ ತನ್ನ ಹೊಸ ತಯಾರಿಕೆಯ ಘಟಕವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news | last = Duffy | first = Kevin | title = Supplier to build at Kia site in West Point | work = Atlanta Journal-Constitution | date = 2007-08-09 | url = http://www.ajc.com/business/content/business/stories/2007/08/08/mobis_0809.html | accessdate = 2007-08-22 | archiveurl = | archivedate = }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ [[ತಂತು-ದೂರದರ್ಶನ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ವಿನ್ಯಾಸ ಕೇಂದ್ರವಿದೆ. ಟೆಡ್‌ ಟರ್ನರ್‌ ಟರ್ನರ್‌ ಬ್ರಾಡ್ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ್ನು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೊಸ UHF ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಕೊಂಡರು. ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[WTBS]] ಆಯಿತು. ಟರ್ನರ್‌ [[CNN ಸೆಂಟರ್‌|CNN ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ]] [[ಕೇಬಲ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌]] ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು [[ಸೆಂಟೆನಿಯಲ್‌ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್]]‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. ಅವರ ಉದ್ದಿಮೆಯು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಇದರ ಇತರೆ ವಾಹಿನಿಗಳಾದ [[ಕಾರ್ಟೂನ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌]], [[ಬೂಮರಾಂಗ್‌]], [[TNT]], [[ಟರ್ನರ್‌ ಸೌತ್‌]], [[ಟರ್ನ್‌ ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌ ಮೂವೀಸ್‌]], [[CNN ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌]], [[CNN en Español]], [[HLN]] ಹಾಗೂ [[CNN ಏರ್ಪೋರ್ಟ್‌ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾವನ್ನು ತಮ್ಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವನ್ನಾಗಿಸಿದವು. ಟರ್ನರ್‌ ಸೌತ್‌ನ್ನು ಈಗಾಗಲೆ ಮಾರಿದ್ದಾಗಿದೆ. [[ಟರ್ನರ್‌ ಬ್ರಾಡ್ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌]] ಈಗ ಟೈಮ್‌ ವಾರ್ನರ್‌ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. [[NBC ಯುನಿವರ್ಸಲ್‌]], [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ಸ್ಟೋನ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಬೇಯ್ನ್‌ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌]] ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮಾಲೀಕತ್ವ ವಹಿಸಿರುವ [[ದಿ ವೆದರ್‌ ಚಾನೆಲ್‌]] ವಾಹಿನಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯವು ಸನಿಹದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ [[ಮ್ಯಾರಿಯೇಟಾ|ಮ್ಯಾರಿಯೇಟಾದಲ್ಲಿದೆ]]. [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಸಿ. ಕೆನೆಡಿ]], ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಬ್ಲೇಯರ್‌ ಪ್ಯಾರಿ-ಒಕೆಡೆನ್‌ ಹಾಗೂ ಅವರ ಸೋದರತ್ತೆ [[ಆನ್‌ ಕಾಕ್ಸ್‌ ಚೇಂಬರ್ಸ್‌]] ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಖಾಸಗಿ ಉದ್ದಿಮೆ [[ಕಾಕ್ಸ್‌ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸಸ್‌]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಗೂ ಅದರಾಚೆಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮ-ಸಂಬಂಧಿತ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಸ್ಯಾಂಡಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವಿದೆ.<ref>"[http://www.coxinc.com/corp/presscenter/viewPressRelease.asp?articleid=575 ಕಾಕ್ಸ್‌ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸಸ್‌ ಇಂಕಾರ್ಪೊರೇಟೆಡ್‌ ರೀಚಸ್‌ ಅಗ್ರೀಮೆಂಟ್‌ ಟು ಅಕ್ವೈರ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಮೈನಾರಿಟಿ ಸ್ಟೇಕ್‌ ಇನ್‌ ಕಾಕ್ಸ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಷನ್ಸ್‌ ಇಂಕಾರ್ಪೊರೇಟೆಡ್‌.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090709062743/http://www.coxinc.com/corp/presscenter/viewPressRelease.asp?articleid=575 |date=2009-07-09 }}" [[ಕಾಕ್ಸ್‌ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸಸ್‌]]. ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೦೦೪. ೪ ಜುಲೈ ೨೦೦೯ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref><ref>"[http://files.sandysprings-ga.org/maps/SandySprings_CouncilDistricts.pdf ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117135736/http://files.sandysprings-ga.org/maps/SandySprings_CouncilDistricts.pdf |date=2010-01-17 }}." ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಸ್ಯಾನ್ಡಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌. ೪ ಜುಲೈ ೨೦೦೯ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref> ಅದರ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[ಕಾಕ್ಸ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಷನ್ಸ್]]‌ ವಿಭಾಗವು [[ಸಂಘಟಿತವಾಗಿರದ]] [[ಡೆಕಾಲ್ಬ್]]‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>"[http://ww2.cox.com/aboutus/contact-us.cox ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹೆಡ್‌ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130202090405/http://ww2.cox.com/aboutus/contact-us.cox |date=2013-02-02 }}." ''ಕಾಕ್ಸ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌''. ೨೨ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೯ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೇಬಲ್‌ ದೂರದರ್ಶನ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = About Cox | publisher = Cox Communications, Inc | url = http://www.cox.com/about/ | accessdate = 2007-08-22 | archive-date = 2007-08-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070815124406/http://www.cox.com/about/ | url-status = dead }}</ref> ಈ ಉದ್ದಿಮೆಯು ''ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಜರ್ನಲ್‌-ಕಾಂಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್‌'' ಸೇರಿದಂತೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಡಜನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕಾಕ್ಸ್‌ ರೇಡಿಯೊ|ಕಾಕ್ಸ್‌ ರೇಡಿಯೊದ]] ಪ್ರಮುಖ ವಾಹಿನಿಯಾದ [[WSB]] ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ [[AM ರೇಡಿಯೊ]] ವಾಹಿನಿಯಾಗಿತ್ತು. [[ಸೆಂಟರ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಡಿಸೀಸ್‌ ಕಂಟ್ರೋಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ರಿವೆನ್ಷನ್‌|ಸೆಂಟರ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಡಿಸೀಸ್‌ ಕಂಟ್ರೋಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ರಿವೆನ್ಷನ್‌ನ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವು ಸಂಘಟಿತವಾಗಿರದ ಡೆಕಾಲ್ಬ್‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ [[ಎಮೊರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಎಮೊರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಿದೆ]]. ಇಲ್ಲಿ ೬,೦೦೦ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ಮತ್ತು ೮೪೦ ಕಮಿಷನ್‌ ಕೋರ್ಜ್‌ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ೧೭೦ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೫,೦೦೦ ಜನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯುಂಟು. ಈ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು, ಕೀಟಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಸೋಂಕುಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ವೈದ್ಯರು, ಪಶುವೈದ್ಯರು, ನಡವಳಿಕೆ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು,ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಶುಶ್ರೂಷಕಿಯರು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಡೆಕಾಲ್ಬ್‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿರುವ CDC ಇಡೀ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಪ್ಯೂರ್ಟೊ ರಿಕೋದಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಹತ್ತು ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಸಂಪರ್ಕ ತಡೆ/ ಪ್ರವೇಶ ಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಗಡಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕಛೇರಿಗಳು, ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೪೫ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ CDC ಸಿಬ್ಬಂದಿಯವರು ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸುವರು. ಇದನ್ನು ೧೯೪೬ರಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರ (ಕಮ್ಯೂನಿಕಬಲ್‌ ಡಿಸೀಸ್‌ ಸೆಂಟರ್)‌ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ಅಗ್ನೇಯ ವಲಯವನ್ನು ಮಲೇರಿಯಾ ವಲಯ ಎನ್ನಲಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, [[ಮಲೇರಿಯಾ]] ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಧ್ಯೇಯವಾಗಿತ್ತು. {{Citation needed|date=April 2009}} [[ಪರಮಾಣು ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಆಯೋಗ ವಲಯ III|ಪರಮಾಣು ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಆಯೋಗ ವಲಯ IIIದ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿದೆ. == ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ == [[ಚಿತ್ರ:Atlanta City Hall from HABS.jpg|thumb|upright|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರ ಸಭಾಂಗಣ]] [[ಮಹಾಪೌರ]] ಹಾಗೂ ನಗರ ಪರಿಷತ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಾಗಿವೆ. ನಗರದ ಪರಿಷತ್‌ನಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ಮಂದಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿರುತ್ತಾರೆ. ನಗರದ ಹನ್ನೆರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಿಂದಲೂ ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಹಾಗೂ ಮೂರು 'ಸಮಗ್ರ' ಸ್ಥಾನಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸೇರಿರುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಷತ್ತು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿರುವ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಮಹಾಪೌರರು ನಿಕಾಕರಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಪರಿಷತ್‌ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಎರಡಷ್ಟು ಬಹುಮತದ ಮೂಲಕ ಈ ನಿರಾಕರಣೆಯನ್ನು ಬದಿಗೊತ್ತಬಹುದು.<ref>{{cite web | title = Atlanta City Councilman H Lamar Willis | publisher = H Lamar Willis | date = | url = http://www.hlamarwillis.com/CityCouncil.htm | accessdate = 2009-06-19 | archive-date = 2009-08-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090824215442/http://www.hlamarwillis.com/CityCouncil.htm | url-status = dead }}</ref> [[ಕಾಸಿಮ್‌ ರೀಡ್]]‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಇಂದಿನ ಮಹಾಪೌರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಸವಿ ೧೯೭೩ಯಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಹಾಪೌರರೂ ಕರಿಯ ಜನಾಂಗದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | author = Lawrence Kestenbaum | title = Mayors of Atlanta, Georgia | publisher = The Political Graveyard | date = | url = http://www.politicalgraveyard.com/geo/GA/ofc/atlanta.html | accessdate = 2008-03-07}}</ref> [[ಮೇಯ್ನಾರ್ಡ್‌ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್]]‌ ಎರಡು ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಪೌರರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರ ನಂತರ [[ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಯಂಗ್‌]] ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಪೌರರಾದರು. ಇಸವಿ ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಪುನಃ ಮೂರನೆಯ ಅವಧಿಗೆ ವಾಪಸಾಗಿ, ಆನಂತರ [[ಬಿಲ್‌ ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್‌]] ಇವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು. ಇಸವಿ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಪೌರರ ಹುದ್ದೆಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾದ ಷರ್ಲಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವೊಂದರ ಮೊದಲ ಕರಿಯ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web | author = Josh Fecht and Andrew Stevens | title = Shirley Franklin: Mayor of Atlanta | publisher = City Mayors | date = 2007-11-14 | url = http://www.citymayors.com/usa/atlanta.html | accessdate = 2008-01-27}}</ref> ಅವರು ೨೦೦೫ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ೯೦%ರಷ್ಟು ಮತಗಳಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ಎರಡನೆಯ ಅವಧಿಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟರು. ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್‌ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ತಾಂಡವವಾಡುತಿತ್ತು. [[ಬಿಲ್‌ ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್‌]] ಮಹಾಪೌರರಾಗಿದ್ದಾಗ ನಗರದ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವಾಸದ ವೇಳೆ ಜೂಜಾಟದಲ್ಲಿ ಹಣಗಳಿಸಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ ತೆರಿಗೆ ತಪ್ಪಿಸುವ ಮೂರು ಅಪಾದನೆಗಳ ಕುರಿತು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಒಕ್ಕೂಟದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಭಾಗ ಮಂಡಳಿಯು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್‌ ವಿರುದ್ಧದ ಆರೋಪಗಳಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನೆಂದು ರುಜುವಾತುಪಡಿಸಿತು.<ref>{{cite news | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Atlanta's former mayor sentenced to prison | work = CNN online | publisher = CNN | date = June 13, 2006 | url = http://www.cnn.com/2006/LAW/06/13/mayor.sentenced/index.html | accessdate = 2008-01-02}}</ref> [[ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ|ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ]], ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಬಹಳಷ್ಟು ಪಾಲಿನ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್]]‌ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ [[ರಾಜ್ಯಪಾಲ]], ಉಪ ರಾಜ್ಯಪಾಲ, ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಧಾನ ಸಚಿವರ, ಹಾಗೂ [[ಮಹಾಸಭೆ]] ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳಿವೆ. ಬಕ್ಹೆಡ್‌ನ ನಿವಾಸಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ [[ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಭವನ|ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಭವನವು]] [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಪೇಸಸ್‌ ಫೆರ್ರಿ ರಸ್ತೆ|ವೆಸ್ಟ್‌ ಪೇಸಸ್‌ ಫೆರ್ರಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ]]. [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಬ್ರಾಡ್ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌|ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಬ್ರಾಡ್ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌ನ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳ ಹಾಗೂ [[ಪೀಚ್‌ನೆಟ್]]‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿವೆ. ಫುಲ್ಟನ್‌ ಕೌಂಟಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಪೀಠವೂ ಆಗಿದೆ. ಫುಲ್ಟನ್‌ನೊಂದಿಗೆ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ-ಫುಲ್ಟನ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಲೈಬ್ರೆರಿ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ-ಫುಲ್ಟನ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಲೈಬ್ರೆರಿ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ]] ನಿರ್ವಹಣಾ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿದೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪೊಲೀಸ್‌ ಇಲಾಖೆ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪೊಲೀಸ್‌ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ]] ಸುಮಾರು ೧೭೦೦ ಮಂದಿ ಪೊಲೀಸರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಗರದೆಲ್ಲಡೆ [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಅಂಚೆ ಸೇವೆ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಅಂಚೆ ಸೇವೆಯ]] ಹಲವು ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಗಳಿವೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮುಖ್ಯ ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಯು ೩೯೦೦ Crown Road SWನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು [[ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌-ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌-ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ]] ಬಹಳ ಸನಿಹದಲ್ಲಿದೆ.<ref>"[http://usps.whitepages.com/service/post_office/12504?p=1&amp;service_name=post_office&amp;z=30304 Post Office Location - ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]." ''[[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ Postal Service]]''. ೫ ಮೇ ೨೦೦೯ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref><ref>"[https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/north-america/united-states/georgia/atlanta/frm_atlanta_0002020016.html?pagewanted=print ಫಾಸ್ಟ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್‌]." ''[[ದಿ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]]''. ೨೦ ನವೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೬. ೧ ಜೂನ್‌ ೨೦೧೦ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref> === ಅಪರಾಧ === ಒಕ್ಕೂಟದ ತನಿಖಾ ಮಂಡಳಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಏಕರೀತಿಯ ಅಪರಾಧ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ೧೫೧ ನರಹತ್ಯಾ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದ್ದು, ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಅದು ೧೪೧ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿತ್ತು. ಡೆಕಾಲ್ಬ್‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ೧೦೨ ಕೊಲೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದ್ದವು. ಕ್ಲೇಯ್ಟನ್‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ೫೬ ಅತ್ಯಾಚಾರದ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, ಫುಲ್ಟನ್‌ ಕೌಂಟಿಯ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿರದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ (ಈಸ್ಟ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್‌, ಕಾಲೇಜ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಹಾಗೂ ಯುನಿಯನ್‌ ಸಿಟಿ) ೭೫ ಅತ್ಯಾಚಾರಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟು ಸೇರಿ, ಇಸವಿ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ, ಐದು ಕೌಂಟಿಗಳುಳ್ಳ ಮಹಾನಗರ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ (ಕಾಬ್‌, ಕ್ಲೇಯ್ಟನ್‌, ಫುಲ್ಟನ್‌, ಗ್ವಿನೆಟ್‌, ಡೆಕಾಲ್ಬ್‌ ಕೌಂಟಿಗಳು) ೪೮೭ ಕೊಲೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದ್ದವು. ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅಪರಾಧಗಳು ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ.<ref>{{cite web | last = | first = | title = Atlanta's violent crime at lowest level since '69 | work = The Atlanta Journal-Constitution | date = | url = http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=AT&p_theme=at&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=11468AB651672788&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM | accessdate = 2009-01-02 | archiveurl = | archivedate = }}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | last = Sugg | first = John | url = http://atlanta.creativeloafing.com/gyrobase/Content?oid=oid%3A255192 | title = Crime is up and the Mayor is out | publisher = Creative Loafing | accessdate = 2008-05-05 | archive-date = 2007-08-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070825124531/http://atlanta.creativeloafing.com/gyrobase/Content?oid=oid%3A255192 | url-status = dead }}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == ಇಸವಿ ೨೦೦೮ರ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮಯದಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೫೩೭,೯೫೮ ಇತ್ತು. ಇಸವಿ ೨೦೦೦ರ ಜನಗಣತಿಗಿಂತಲೂ ಇದು ೨೮%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.fbi.gov/ucr/08aprelim/table_4co-id.html |title=Table 4 - Colorado through Idaho |publisher=Fbi.gov |date= |accessdate=2010-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090606124319/http://www.fbi.gov/ucr/08aprelim/table_4co-id.html |archivedate=2009-06-06 |url-status=live }}</ref> ಇಸವಿ ೨೦೦೬-೨೦೦೮ ಅವಧಿಯ [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ|ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ]] ಪ್ರಕಾರ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಜನಾಂಗೀಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಕೆಳಕಂಡಂತಿತ್ತು: * [[ಬಿಳಿಯರು]]: ೩೮.೪% ([[ಹಿಸ್ಪಾನಿಕೇತರ ಬಿಳಿಯರು]]: ೩೬.೫%) * [[ಕರಿಯರು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌]]: ೫೫.೮% * [[ಬುಡಕಟ್ಟು ಅಮೆರಿಕನ್‌]]: ೦.೨% * [[ಏಷ್ಯನ್‌]]: ೧.೯% * [[ಬುಡಕಟ್ಟು ಹವಾಯಿಯನ್ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪ್ರಶಾಂತ ಸಾಗರ ದ್ವೀಪದವರು]]: <0.1% * ಅನ್ಯ ಜನಾಂಗೀಯತೆ: 2.6% * [[ಎರದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಾಂಗೀಯತೆ]]: 1.1% * [[ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್‌ ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಟೀನೊ]] (ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗ): 4.9% ಮೂಲ:<ref><ref>http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-geo_id=16000US1304000&amp;-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&amp;-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-_sse=on {{Webarchive|url=https://archive.today/20200216020444/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US1304000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on |date=2020-02-16 }}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ಮನೆಯೊಂದರ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವು $೪೭,೪೬೪ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬವೊಂದರ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವು $೫೯,೭೧೧ ಆಗಿತ್ತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೨೧.೮%ರಷ್ಟು ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ೧೭.೨%ರಷ್ಟು ಬಡತನ ರೇಖೆಯ ಕೆಳಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US1304000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR3&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-09 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://archive.today/20200211183355/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US1304000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR3&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on |url-status=dead }}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. [[ಬ್ರೂಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಇಂಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್]] ಪ್ರಕಾರ, ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ೨೦೦೦ದಿಂದ ೨೦೦೬ ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯು, ಇತರೆ ನಗರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಇಸವಿ ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ೩೧% ಇದ್ದದ್ದು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ೩೫%ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೨೬,೦೦೦ದ ಹೆಚ್ಚಳ ಹಾಗೂ ೧೯೯೦ರಿಂದ ೨೦೦೦ದ ದಶಕದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕಿಂತಲೂ ಎರಡರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿತ್ತು. ಆ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಡಿ.ಸಿ.ಯಲ್ಲಿ]] ಬಿಳಿಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |last=Gurwitt |first=Rob |url=http://www.governing.com/articles/0807atlanta.htm |title=Governing Magazine: Atlanta and the Urban Future, July 2008 |publisher=Governing.com |date=2008-07-01 |accessdate=2010-04-05 |archive-date=2009-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090104234147/http://www.governing.com/articles/0807atlanta.htm |url-status=dead }}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತಲಾವಾರು [[LGBT]] ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ]] ಮತ್ತು [[ಸಿಯಾಟ್ಲ್‌]] ನಂತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೧೩%ರಷ್ಟು ತಮ್ಮನ್ನು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಅಥವಾ ದ್ವಿಲಿಂಗಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://seattletimes.nwsource.com/ABPub/zoom/html/2003432941.html |title=The Seattle Times: 12.9% in Seattle are gay or bisexual, second only to S.F., study says |publisher=Seattletimes.nwsource.com |date=2006-11-15 |accessdate=2010-04-05}}</ref><ref>ಗ್ಯಾರಿ ಜೆ. ಗೇಟ್ಸ್‌ {{PDFlink|[http://www.law.ucla.edu/williamsinstitute/publications/SameSexCouplesandGLBpopACS.pdf Same-sex Couples and the Gay, Lesbian, Bisexual Population: New Estimates from the American Community Survey]|2.07&nbsp;MB}}. ದಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ ಇಂಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆನ್‌ ಸೆಕ್ಸುಯಲ್‌ ಒರಿಯೆಂಟೇಷನ್‌ ಲಾ ಅಂಡ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಪಾಲಿಸಿ, UCLA ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಲಾ, ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೦೦೬.</ref> ಇಸವಿ ೨೦೦೦ರ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಜನಗಣತಿ (೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕೃತ) ಪ್ರಕಾರ, ೧೦೦,೦೦೦ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳ ಪೈಕಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ವಾಸದ ಮನೆಗಳಿವೆ (೩೮.೫%).<ref>http://www.census.gov/statab/ccdb/cit೩೦೬೦r.txt</ref> ಸೆನ್ಸಸ್‌ ಬ್ಯೂರೊ ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ,<ref>{{cite web| url=http://www.census.gov/population/www/socdemo/daytime/daytimepop.html| title=Estimated Daytime Population| publisher=U.S. Census Bureau| accessdate=2006-04-02| date=December 6, 2005}}</ref> ೨೫೦,೦೦೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೆಲಸದ ದಿನದಂದು ಅಟ್ಲಾಂಟಾಗೆ ಪಯಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ನಗರದ ಹಗಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೬೭೬,೪೩೧ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ರಹವಾಸಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತಲೂ ೬೨.೪%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ದೇಶದ ೫೦೦,೦೦೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಗಲಿನ ಸಮಯದ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಜನಗಣತಿ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಶೇಕಡಾವಾರು ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯಾವಾರಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರವು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರನೆಯ ಅತಿ ವೇಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/population/013960.html |title=US Census Press Releases |publisher=Census.gov |date= |accessdate=2010-04-05}}</ref> ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದತ್ತ ಲ್ಯಾಟೀನ್‌ ಅಮೆರಿಕಾದಿಂದ ವಲಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ವಲಸಿಗರ ಈ ಒಳಹರಿವು ಹೊಸ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತಂದಿದೆ. ಇದು ನಗರವಲಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ, [[ನಗರದೊಳಗೆ ವಿಜೃಂಭಿಸುವ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ನಗರದೊಳಗೆ ವಿಜೃಂಭಿಸುವ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ]] ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿನ ದಶಲಕ್ಷಪತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಇಡೀ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಅತಿವೇಗ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನಿವಾಸ ಹಾಗೂ ಬಳಕೆಯಾಗಬಲ್ಲ ಸರಕುಗಳ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, $೧ ದಶಲಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯವುಳ್ಳ ನಿವಾಸಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ೬೯%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿ, ಸುಮಾರು ೧೦೩,೦೦೦ ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ.<ref>{{cite news | last = Lightsey | first = Ed | coauthors = | title = Trend Radar January 2007 | work = Georgia Trend Online | pages = | language = | publisher = Georgia Trend | date = January 2007 | url = http://www.georgiatrend.com/features-economic-development/200701-radar.shtml | accessdate = 2008-01-02 | archive-date = 2007-12-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071221232824/http://www.georgiatrend.com/features-economic-development/200701-radar.shtml | url-status = dead }}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಚಿತ್ರ:Emory Quad.jpg|thumb|ಎಮರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಡ್ರೂಯಿಡ್‌ ಹಿಲ್ಸ್‌ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೇಯ್ನ್‌ ಕ್ವಾಡ್‌.]] === ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು === ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಸಮೂಹ ಹೊಂದಿದೆ. {{Citation needed|date=March 2010}} ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ೩೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು [[ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಹಾಗೂ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮರ್ಸರ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸೆಸಿಲ್‌ ಬಿ. ಡೇ ಗ್ರಾಜ್ಯುಯೆಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌ ಸ್ಟಡೀಸ್‌ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ ಸೇರಿವೆ. US ನ್ಯೂಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ ಪ್ರಕಾರ, [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಜಾರ್ಜಿಯಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯು]] ೧೯೯೯ರಿಂದಲೂ ಹತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ [[ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಕರಿಯರ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ]] ಒಕ್ಕೂಟವಾದ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸೆಂಟರ್‌]] ಸಹ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಸದಸ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಪೈಕಿ [[ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಮೋರ್‌ಹೌಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್]]‌, [[ಸ್ಪೆಲ್ಮನ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಇಂಟರ್‌ಡಿನಾಮಿನೇಷನಲ್‌ ಥಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌]] ಸೇರಿವೆ. AUC ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ [[ಮೋರ್‌ಹೌಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್]]‌ ಇದೆ. ಆದರೆ AUCಯೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಹೊರವಲಯ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, [[ಎಮೊರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಎಮೊರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು]] ಪ್ರಮುಖ ಉದಾರ ಕಲೆ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ''[[US ನ್ಯೂಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್ ರಿಪೋರ್ಟ್‌]]'' ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ೨೦ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಾಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನ ಕಾದಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. [[ಒಗ್ಲ್‌ಥೊರ್ಪ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಒಗ್ಲ್‌ಥೊರ್ಪ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು]] [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ|ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರ]] ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಸಣ್ಣ, ಉದಾರ ಕಲಾ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ. ''[[ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್‌ ರಿವ್ಯೂ]]'' ಪ್ರಕಾರ ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಹದಿನೈದನೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣವೃಂದ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಪಡೆದಿದೆ. [[ಎಗ್ನಿಸ್‌ ಸ್ಕಾಟ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌]] ಎಂಬುದು ಒಂದು ಮಹಿಳಾ ಕಾಲೇಜ್‌. ಜೊತೆಗೆ, ಹಲವು ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ [[ಕ್ಲೇಯ್ಟನ್‌ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಪೆರಿಮೀಟರ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌]], [[ಕೆನಸಾ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಸದರ್ನ್‌ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಹಾಗೂ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಪಶ್ಚಿಮ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿವೆ]]. ಜೊತೆಗೆ, ನಗರದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ [[ರೀನ್ಹಾರ್ಟ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌]], [[ಸವ್ಯಾನ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಕಾಲೇಜ್‌|ಸವ್ಯಾನ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಕಾಲೇಜ್‌ನ]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಘಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳಿವೆ. === ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Ab30 (147).jpg|thumb|upright|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಹೆನ್ರಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಗ್ರ್ಯಾಡಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಹರವಿನ ಭಾಗ.]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಯು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್‌]] ಎಂಬ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಡಾ. ಬೆವರ್ಲಿ ಎಲ್. ಹಾಲ್‌ ಈ ಮಂಡಳಿಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು. ಇಸವಿ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ೫೮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ೧೦೬ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ೪೯,೭೭೩ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೂರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಇಡೀ ವರ್ಷ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ೧೬ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ೨೦ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಏಳು 'ವಿಶೇಷಾಧಿಕಾರ' ಶಾಲೆಗಳಿದ್ದವು.<ref name="APS">{{cite web | title = 2007–2008 APS Fast Facts | publisher = Atlanta Public Schools | url = http://www.atlanta.k12.ga.us/content/aps/FastFacts07.pdf | accessdate = 2007-09-28 |format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071025055226/http://www.atlanta.k12.ga.us/content/aps/FastFacts07.pdf|archivedate=2007-10-25}}</ref> ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಹಾಗೂ/ಅಥವಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಎರಡು ಹೊಸ ಪರ್ಯಾಯ ಶಾಲೆಗಳಿಗೂ ನೆರವು ನೀಡುವುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ಪುರುಷರ ಅಥವಾ ಮಹಿಳೆಯರ ಶಿಕ್ಷಣಾ ಅಕಾಡೆಮಿ ಹಾಗೂ ವಯಸ್ಕರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವೂ ಇದೆ.<ref name="APS"/> ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮ್ಯದ [[WABE-FM]] ೯೦.೧ ರೇಡಿಯೊ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ರೇಡಿಯೊ|ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ರೇಡಿಯೊದ]] ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು WPBA ೩೦ ಎಂಬ [[ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಬ್ರಾಡ್ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌ ಸರ್ವಿಸ್‌]] ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನೂ ಸಹ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. == ಸಾರಿಗೆ == [[ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರ]] ಹಾಗೂ [[ವಿಮಾನ ಸಂಚಾರ|ವಿಮಾನ ಸಂಚಾರದ]] <ref>{{cite web|first=Jim|last=Tharpe|url=http://www.ajc.com/metro/content/metro/stories/2007/01/04/0104airport.html|title=Atlanta airport still the "busiest": Hartsfield-Jackson nips Chicago's O'hare for second year in a row|publisher=[[Atlanta Journal-Constitution]]|date=೨೦೦೭-೦೧-೦೪|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070106042352/http://www.ajc.com/metro/content/metro/stories/2007/01/04/0104airport.html|archivedate=2007-01-06 |accessdate=2007-09-28}}</ref> ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, [[ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌-ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌-ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು]] {{airport codes|ATL|KATL}} ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಇತರೆ ನಗರಗಳು ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥಳಗಳ ನಡುವೆ ಹಲವು ವಿಮಾನ ಸೇವೆಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ [[ಡೆಲ್ಟಾ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಏರ್‌ಟ್ರ್ಯಾನ್‌ ಏರ್ವೇಸ್]]‌ಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://news.delta.com/index.php?s=43&item=615 |title=Delta Invites Customers to Improve Their Handicap with New Service to Hilton Head, Expanded Service to Myrtle Beach |publisher=News.delta.com |date= |accessdate=2010-04-05}}</ref><ref>{{cite web|url=http://atlanta.bizjournals.com/atlanta/stories/2009/08/31/story3.html |title=AirTran spreading its wings in Atlanta as Delta refocuses - Atlanta Business Chronicle: |publisher=Atlanta.bizjournals.com |date=2009-08-28 |accessdate=2010-04-05}}</ref> ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕಿಂತ {{nowrap|10 miles}} ({{nowrap|16 km}}) ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೇಟ್‌ 75]], [[ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೇಟ್‌ 85]] ಹಾಗೂ [[ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೇಟ್‌ 285]] ನಡುವಿನ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಭೂಮಿಯ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ MARTA ರೈಲ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿಲುಗಡೆಯೂ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ, ನಡುವಣ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಬಕ್ಹೆಡ್‌ ಹಾಗೂ ಸ್ಯಾಂಡಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌ ಕಡೆಗೆ ನೇರ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ. [[ಡೆಕಾಲ್ಬ್‌-ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] {{airport codes|PDK|KPDK}} ಹಾಗೂ [[ಬ್ರೌನ್‌ ಫೀಲ್ಡ್‌]] {{airport codes|FTY|KFTY}} ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಸನಿಹ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಮಾನಯಾನದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಗಾಗಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು]] ನೋಡಿ. ನಗರದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಜಾಲವಿರುವ ಕಾರಣ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸಂಚರಿಸಲು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web | title = Atlanta: Smart Travel Tips | work = Fodor's | publisher = Fodor's Travel | url = http://www.fodors.com/miniguides/mgresults.cfm?destination=atlanta@15&cur_section=tra&pg=2 | accessdate = 2007-09-28}}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ [[ಇಂಟರ್‌‌ಸ್ಟೇಟ್‌ 285]] [[ವರ್ತುಲ ರಸ್ತೆ|ವರ್ತುಲ ರಸ್ತೆಯಂತಿದ್ದು]], ಇದನ್ನು ಪೆರಿಮೀಟರ್‌ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇದು ನಗರದ ಒಳಭಾಗ ಹಾಗು [[ಹೊರವಲಯ|ಹೊರವಲಯಗಳ]] ನಡುವೆ ಸಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:MARTA - N3 Station.jpg|thumb|left|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರ ಶೀಘ್ರ ಸಾರಿಗೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊದಗಿಸುತ್ತದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:downtownconnectoratlantaaerial.jpg|thumb|left|ಡೌನ್ಟೌನ್‌ ಕನೆಕ್ಟರ್‌]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ|ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು]] ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ; ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ [[I-20]] ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ; I-೭೫ ವಾಯವ್ಯದಿಂದ ಅಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ; ಹಾಗೂ, I-೮೫ ಈಶಾನ್ಯದಿಂದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಎರಡು ರಸ್ತೆಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. [[ಡೌನ್ಟೌನ್‌ ಕನೆಕ್ಟರ್‌]] (I-೭೫/೮೫) ಎಂಬ ರಸ್ತೆಯಾಗಿ, ನಗರದ ಮಧ್ಯೆ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಿಶ್ರ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ೩೪೦,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಾಹನಗಳು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಹತ್ತು ಅತಿ ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.forbes.com/2006/02/06/cx_bm_0207trafficslide_6.html?thisSpeed=6000| work=Worst City Choke Points | title= Atlanta, I-75 at I-85 | publisher=Forbes.com| accessdate=2006-04-02}}</ref> [[ಡೊರಾವಿಲ್‌|ಡೊರಾವಿಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] I-೮೫ ಹಾಗೂ I-೨೮೫ರ ಅಡ್ಡಹಾಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[ಟಾಮ್‌ ಮೋರ್ಲೆಂಡ್‌ ಇಂಟರ್ಚೇಂಜ್]]‌ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ನಿವಾಸಿಗಳು ಇದನ್ನು [[ಸ್ಪಗೆಟ್ಟಿ ಜಂಕ್ಷನ್ (ಒಟ್ಟೂಗುಡುವಿಕೆ)]]‌ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.ajc.com/metro/content/metro/traffic/roadwords.html| work=AJC Online| title=Atlanta Road Lingo| publisher=Atlanta Journal-Constitution| accessdate=2006-05-05| archiveurl=https://archive.today/20120628224815/http://www.ajc.com/metro/content/metro/traffic/roadwords.html| archivedate=2012-06-28| url-status=live}}</ref> ಮಹಾನಗರ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದತ್ತ ೧೩ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಹಾದುಬರುತ್ತವೆ. ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಲಾದ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, [[I-575]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ 400]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ 141]], [[I-675]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ 316]], [[I-985]], ಸ್ಟೋನ್‌ ಮೌಂಟೆನ್‌ ಫ್ರೀವೆ ([[US 78]]) ಹಾಗೂ ಲ್ಯಾಂಗ್ಫರ್ಡ್‌ ಪಾರ್ಕ್ವೇ (SR ೧೬೬) - (ಲ್ಯಾಂಗ್ಫರ್ಡ್‌ ಪಾರ್ಕ್ವೇ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ರಸ್ತೆಗಳೂ ವರ್ತುಲ ರಸ್ತೆಯ ತುಸು ಒಳಗೆ ಅಥವಾ ಅದನ್ನೂ ದಾಟಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಹನಗಳ ಮೇಲೆ ಇಂತಹ ಅವಲಂಬನೆಗಳಿಂದ ಭಾರೀ [[ಸಂಚಾರ]] ಹಾಗೂ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ [[ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ|ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ]] ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸಹ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | last = Copeland | first = Larry | title = Atlanta pollution going nowhere | work = USA TODAY | publisher = Gannett Co. Inc | date= 2001-01-31 | url = http://www.usatoday.com/weather/news/2001/2001-01-31-atlanta-pollution.htm | accessdate = 2007-09-28}}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ [[ದಿ ಕ್ಲೀನ್‌ ಏರ್‌ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್]]‌ ಅಭಿಯಾನ ಶುರುಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇಸವಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರವು U.S. ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಯಾಣ ಸಮಯದ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದ ಸಂಚಾರವು ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹದಗೆಟ್ಟ ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Atlanta traffic the worst in America | url = http://atlanta.bizjournals.com/atlanta/stories/2008/04/28/daily97.html}}</ref> ಸ್ವಂತ ವಾಹನಗಳ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಿದ್ದರೂ, [[ಮಹಾನಗರ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಶೀಘ್ರ ಸಾರಿಗೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] (MARTA) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ [[ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಏಳನೆಯ ಅತಿ ನಿಬಿಡ ಮಾರ್ಗ|ಏಳನೆಯ ಅತಿ ನಿಬಿಡ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ]].<ref name="APTA">ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್‌ ಅಸೋಷಿಯೇಷನ್, [https://web.archive.org/web/20080408183722/http://www.apta.com/research/stats/ridership/riderep/documents/07q4hr.pdf ಹೆವಿ ರೈಲ್‌ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಟ್‌ ರೈಡರ್ಷಿಪ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್‌], ಫೋರ್ತ್‌ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ ೨೦೦೭.</ref> MARTA ಫುಲ್ಟನ್‌, ಡೆಕಾಲ್ಬ್‌, ಕಾಬ್‌ ಹಾಗೂ ಗ್ವಿನೆಟ್‌ ಕೌಂಟಿಗಳೊಳಗೆ [[ಬಸ್]]‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಲೇಯ್ಟನ್‌, ಕಾಬ್‌ ಹಾಗೂ ಗ್ವಿನೆಟ್‌ ಕೌಂಟಿಗಳು ಬಸ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ (ಆದರೆ ರೈಲುಗಳಿಲ್ಲ) ಪ್ರತ್ಯೇಕ, ಸ್ವತಂತ್ರಾಧಿಕಾರದ ಸಾರಿಗೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇಸವಿ ೧೯೪೯ರಷ್ಟು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಸಂಚಾರವು ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ವರ್ಷ, ಗಾನ್‌ ವಿತ್‌ ದಿ ವಿಂಡ್‌ ಲೇಖಕಿ [[ಮಾರ್ಗರೆಟ್‌ ಮಿಚೆಲ್‌]] [[ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಬೀದಿ]] ದಾಟುತ್ತಿರುವಾಗ ಅತಿವೇಗವಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರು ಇವರಿಗೆ ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು, ಮಾರ್ಗರೆಟ್‌ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಮೃತರಾದರು..<ref>">{{cite web| title=Margaret Mitchell| publisher= Encyclopaedia Britannica| work=Encyclopaedia Britannica Online| accessdate=2008-05-05 | url=http://www.britannica.com/eb/article-9053019/Margaret-Mitchell}}</ref> ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ [[ವರ್ತುಲ ಮಾರ್ಗ|ವರ್ತುಲ ಮಾರ್ಗವು]] ನಗರದ ಸುತ್ತಲೂ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಮಾರ್ಗ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಈ ಹಿಂದೆ ಹಲವು ರೈಲ್‌ ಹಳಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ರೈಲಿನ [[ಹಾದು-ಹೋಗುವ ಹಕ್ಕು]] ಈಗ ಇರುವ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಗೊಳಿಸುವ ಬಹು-ಉಪಯೋಗಿ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಬಕ್ಹೆಡ್‌ ಕ್ಷೇತಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಬೀದಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ [[ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ಕಾರ್‌ (ವಾಹನ)]] ಯೋಜನೆ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹಾದುಹೋಗುವ ಇನ್ನೊಂದು MARTA ಮಾರ್ಗದ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮೊದಲಿಗೆ ಒಂದು ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಇಂದಿಗೂ ಅದು ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. [[ನಾರ್ಫೊಲ್ಕ್‌ ಸದರ್ನ್]]‌ ಮತ್ತು [[CSX|CSXಗೆ]] ಸೇರಿದ ಹಲವು ಸರಕು ಮಾರ್ಗಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಯ ಕೆಳಗಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಹಾಯುತ್ತವೆ. ಎರಡೂ ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ [[ವರ್ಗೀಕರಣ ಸ್ಥಳ|ವರ್ಗೀಕರಣ ಸ್ಥಳಗಳು]] ಇಲ್ಲಿವೆ: ನಾರ್ಫೋಲ್ಕ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಮಾರ್ಗಕ್ಕಾಗಿ ಇನ್ಮನ್‌ ಯಾರ್ಡ್‌ ಹಾಗೂ CSX ಮಾರ್ಗಕ್ಕಾಗಿ ಟಿಲ್ಫರ್ಡ್‌ ಯಾರ್ಡ್‌. ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಹಾಗೂ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವು ನಗರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ [[ಆಮ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್]]‌ನ [[ಕ್ರೆಸೆಂಟ್‌ ಟ್ರೇನ್‌]] ಬಹುದೂರದ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. [[ಆಮ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ ನಿಲ್ದಾಣ|ಆಮ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ ನಿಲ್ದಾಣವು]] ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಹಲವು ಮೈಲ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು MARTA ರೈಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕದ ಕೊರತೆಯಿದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅರೇನಾ ಹಾಗೂ ಫೈವ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌ MARTA ನಿಲ್ದಾಣದ ಪಕ್ಕ ಬಹು-ರೀತಿಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ನಿಲ್ದಾಣದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಬಹಳ ದಿನದಿಂದ ವಿಳಂಬಿತವಾದ, ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಿದೆ. ಒಂದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇದು MARTA ಬಸ್‌ ಹಾಗೂ ರೈಲು, ಅಂತರ-ನಗರ ಬಸ್‌ ಸೇವೆ, ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಇತರೆ ನಗರಗಳತ್ತ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ರೈಲ್‌ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಆಮ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದು. [[ಗ್ರೇಹೌಂಡ್‌ ಲೈನ್ಸ್]]‌ ಬಸ್‌ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಕೆನಡಾ ದೇಶದ ಹಲವು ನಗರಗಳ ನಡುವೆ ಹಾಗೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಗಡಿಯ ತನಕ ಅಂತರ-ನಗರ ಬಸ್‌ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. === ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಳು === ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಲಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು {{convert|8376|sqmi|km2|0}} ಮಹಾನಗರ ವಲಯದುದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಡಿದೆ. ಇದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು [[ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್]]‌ನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನೂ ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="MACOC-growth">{{cite web | title = Atlanta MSA Growth Statistics | publisher = Metro Atlanta Chamber of Commerce | date= 05-2006 | url = http://www.metroatlantachamber.com/macoc/business/img/MSAGrowthStatsReport2006.pdf | accessdate = 2007-09-28 |format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061101062455/http://www.metroatlantachamber.com/macoc/business/img/MSAGrowthStatsReport2006.pdf|archivedate=2006-11-01}}</ref> ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜಿಯಾದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೌಂಟಿಗಳಿರುವ ಕಾರಣ,<ref>{{cite web | title = States, Counties, and Statistically Equivalent Entities | work = Geographic Areas Reference Manual | publisher = U.S. Department of Commerce | date= 11-1994 | url = http://www.census.gov/geo/www/GARM/Ch4GARM.pdf | accessdate = 2007-09-28 |format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030506132933/http://www.census.gov/geo/www/GARM/Ch4GARM.pdf|archivedate=2003-05-06}}</ref> ಕ್ಷೇತ್ರದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಸಮೂಹದಡಿ ವಾಸಿಸುವರು. ಇಸವಿ ೨೦೦೦ದ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ.<ref>{{cite web | title = Atlanta in Focus: A Profile from Census 2000 | publisher = The Brookings Institution | date= 11-2003 | url = http://www.brookings.edu/es/urban/livingcities/atlanta.htm | accessdate = 2007-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040121021943/http://www.brookings.edu/es/urban/livingcities/atlanta.htm|archivedate=2004-01-21}}</ref> {{Geographic Location | Centre =ಅಟ್ಲಾಂಟ | North =[[Sandy Springs, Georgia|Sandy Springs]] | Northeast =[[Athens, Georgia|Athens]] | East =[[Augusta, Georgia|Augusta]] | Southeast =[[Savannah, Georgia|Savannah]] | South =[[Macon, Georgia|Macon]] | Southwest =[[Columbus, Georgia|Columbus]] | West =[[Carrollton, Georgia|Carrolton]] | Northwest =[[Rome, Georgia|Rome]] }} == ಸಹೋದರಿ ನಗರಗಳು == ಸಿಸ್ಟರ್‌ ಸಿಟೀಸ್‌ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇಂಕಾರ್ಪೊರೇಟೆಡ್ (SCI)‌ ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾಗೆ ಹದಿನೆಂಟು [[ಸಹೋದರಿ ನಗರ|ಸಹೋದರಿ ನಗರಗಳಿವೆ]].<ref>{{cite web| url=http://www.atlantaga.gov/international/listing.aspx| title=Atlanta's sister cities| publisher=City of Atlanta| accessdate=2009-04-17| archive-date=2009-04-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20090420031057/http://www.atlantaga.gov/international/listing.aspx| url-status=dead}}</ref> {| |- | valign="top" | * [[ಚಿತ್ರ:Flag of Spain.svg|20px]]&nbsp; ಸ್ಪೇನ್‌ ದೇಶದ&nbsp;[[ಸ್ಯಾಂಟಾ ಕ್ರೂಜ್‌ ಡಿ ಟೆನೆರಿಫ್‌]] * {{Flagicon|Belgium}} [[ಬೆಲ್ಜಿಯಮ್‌]] ದೇಶದ [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌]] (೧೯೬೭) * {{Flagicon|Romania}} [[ರೊಮ್ಯಾನಿಯಾ]] ದೇಶದ [[ಬುಕ್ಯಾರೆಸ್ಟ್‌]] (೧೯೯೪) * {{Flagicon|Benin}} [[ಬೆನಿನ್‌]] ದೇಶದ [[ಕೊಟೊನೂ]] (೧೯೯೫) * {{Flagicon|South Korea}} ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ [[ಡೇಗು]] (೧೯೮೧) * {{Flagicon|Japan}} ಜಪಾನ್‌ ದೇಶದ [[ಫುಕುವೊಕಾ]] (೨೦೦೫) * {{Flagicon|Romania}} [[ರೊಮ್ಯಾನಿಯಾ]] ದೇಶದ [[ಇಯಾಸಿ]] (?) * {{Flagicon|Nigeria}} [[ನೈಜೀರಿಯಾ]] ದೇಶದ [[ಲಾಗೊಸ್‌]] (೧೯೭೪) * {{Flagicon|Jamaica}} [[ಜಮೈಕ|ಜಮೈಕಾ]] ದೇಶದ [[ಮಾಂಟೆಗೋ ಬೇ]] (೧೯೭೨) * {{Flagicon|UK}} ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ [[ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌]] (೧೯೭೭) * {{Flagicon|Germany}} ಜರ್ಮನಿ ದೇಶದ [[ನುರೆಂಬರ್ಗ್‌]] (Nürnberg) (೧೯೯೮) | valign="top" | * {{Flagicon|Greece}} [[ಗ್ರೀಸ್‌]] ದೇಶದ [[ಪುರಾತನ ಒಲಿಂಪಿಯಾ]] (೧೯೯೪) * {{Flagicon|Trinidad and Tobago}} [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್‌ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ]] ದೇಶದ [[ಪೋರ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಪೇನ್‌]], (೧೯೮೭) * {{Flagicon|Israel}} [[ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ]] ದೇಶದ [[ರಾ'ಆನಾನಾ]] (೨೦೦೦)<ref name="Ra'anana">{{cite web|url=http://www.raanana.muni.il/English/Topics/My+City/Sister+Cities/|title=Ra'anana: Twin towns & Sister cities - Friends around the World|work=raanana.muni.il|accessdate=24 March 2010|archive-date=14 ಜುಲೈ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120714064143/http://www.raanana.muni.il/English/Topics/My+City/Sister+Cities/|url-status=dead}}</ref> * {{Flagicon|Brazil}} [[ಬ್ರೆಜಿಲ್‌]] ದೇಶದ [[ರಿಯೊ ಡಿ ಜನೇರೋ]], (೧೯೭೨) * {{Flagicon|Dominican Republic}} [[ಡಾಮಿನಿಕನ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಡಾಮಿನಿಕನ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯದ]] [[ಸಾಲ್ಸೆಡೊ]] (೧೯೯೬) * {{Flagicon|Austria}} [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]] ದೇಶದ [[ಸಾಲ್ಜ್‌ಬರ್ಗ್‌]] (೧೯೬೭) * {{Flagicon|Republic of China}} [[ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯ (ಟೈವಾನ್‌)]] [[ಟೈಪೆ]] (೧೯೭೪) * {{Flagicon|Georgia}} [[ಜಾರ್ಜಿಯ|ಜಾರ್ಜಿಯಾ]] ದೇಶದ [[ಟಿಬಿಲಿಸಿ]] (೧೯೮೮) <ref name="Tbilisi Sister Cities">{{cite web|url=http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=4571|title=Tbilisi Municipal Portal - Sister Cities|publisher=© 2009 - Tbilisi City Hall|accessdate=2009-06-16|archive-date=2013-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724120155/http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=4571|url-status=dead}}</ref> * {{Flagicon|France}} [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ದೇಶದ [[ಟೂಲೂಸ್‌]] (೧೯೭೪) |} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|2}} == ಆಕರಗಳು == * ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಂಡ್‌ ಎನ್ವಿರಾನ್ಸ್‌: ಎ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌ ಆಫ್‌ ಇಟ್ಸ್‌ ಪೀಪಲ್‌ ಅಂಟ್‌ ಇವೆಂಟ್ಸ್‌: ಇಯರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಚೇಂಜ್‌ ಅಂಡ್‌ ಚಾಲೆಂಜ್‌, ೧೯೪೦–೧೯೭೬ - ಲೇಖಕರು: ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್‌ ಎಂ. ಗ್ಯಾರೆಟ್‌, ಹರೋಲ್ಡ್‌ ಹೆಚ್‌. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ * ''ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, ದೆನ್‌ ಅಂಡ್‌ ನೌ''. 'ದೆನ್‌ ಅಂಡ್‌ ನೌ' ಸರಣಿಯ ಒಂದು ಭಾಗ. * {{cite book | last = Craig| first = Robert| title = Atlanta Architecture: Art Deco to Modern Classic, 1929–1959| publisher = Pelican| year = 1995|location = Gretna, LA|isbn= 0-88289-961-9}} * ಡಾರ್ಲೀನ್‌ ಆರ್‌. ರಾತ್‌ ಹಾಗೂ ಆಂಡಿ ಆಂಬ್ರೊಸ್‌. ''ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್‌ ಫ್ರಂಟಿಯರ್ಸ್‌: ಎ ಷಾರ್ಟ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ''. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ: ಲಾಂಗ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌, ೧೯೯೬. ನಗರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಿನ ಸಹಿತ, ನಗರದ ಇತಿಹಾಸದ ಸ್ಥೂಲನೋಟ. * ಜೊಕ್ವಿಸ್ಟ್‌, ಡೇವ್‌ (ಸಂ.) ''ದಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪ್ಯಾರಾಡಾಕ್ಸ್‌. '' ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ರಸೆಲ್‌ ಸೇಜ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌. ೨೦೦೦. * ಸ್ಟೋನ್‌, ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌. ''ರೆಜೀಮ್‌ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್‌: ಗವರ್ನಿಂಗ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, ೧೯೪೬–೧೯೮೮. '' ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾನ್ಸಾಸ್‌. ೧೯೮೯. * ಎಲೀಸ್‌ ರೀಡ್‌ ಬಾಯ್ಲ್‌ಸ್ಟನ್‌. ''ಅಟ್ಲಾಂಟಾ: ಇಟ್ಸ್‌ ಲೋರ್‌, ಲೆಜೆಂಡ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಲಾಫ್ಟರ್‌''. ಡೊರಾವಿಲ್‌: ಖಾಸಗಿ ಮುದ್ರಣ, ೧೯೬೮. ನಗರದ ಇತಿಹಾಸ ಕುರಿತು ಹಲವು ಸ್ಪಷ್ಟ ಸ್ವಾರಸ್ಯಗಳು. * ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್‌ ಅಲೆನ್‌. ''ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ರೈಸಿಂಗ್‌''. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ: ಲಾಂಗ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌, ೧೯೯೬. ಇಸವಿ ೧೯೪೬ರಿಂದ ೧೯೯೬ರ ವರೆಗೆ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಇತಿಹಾಸ. ಇದರಲ್ಲಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು, ನಗರಾಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯ ಹಾಗೂ ಅನಂತರ ಮಹಾಪೌರರಾದ ವಿಲಿಯಮ್‌ ಬಿ. ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ರ ಕೊಡುಗೆ; ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಗೂ [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪ್ರಜಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳವಳಿಯ]] ಮೇಲೆ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಿದ್ದ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.atlantaga.gov/ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರಜಾಲತಾಣ] * [http://www.atlantawatershed.org/ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ವಾಟರ್ಷೆಡ್‌ ಮ್ಯಾನೆಜ್ಮೆಂಟ್‌] * [http://www.atlantapd.org/index.asp?nav=MW ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪೊಲೀಸ್‌ ಇಲಾಖೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070808025536/http://atlantapd.org/index.asp?nav=mw |date=2007-08-08 }} * [http://www.atlanta.net ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಕನ್ವೆಂಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ವಿಸಿಟರ್ಸ್‌ ಬ್ಯುರೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012044529/https://www.atlanta.net/ |date=2020-10-12 }} * [http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Home.jsp ನ್ಯೂ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ವಿಶ್ವಕೋಶದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ದಾಖಲಾತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121211221825/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Home.jsp |date=2012-12-11 }} * [http://dlg.galileo.usg.edu/atlnewspapers ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್‌ ನ್ಯೂಸ್ಪೇಪರ್‌ ಆರ್ಕೈವ್‌]{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಡಿಜಿಟಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ * [http://www.atlantatimemachine.com/ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಟೈಮ್‌ ಮೆಷೀನ್‌] * {{wikivoyage|Atlanta}} * [http://www.nps.gov/history/nr/travel/atlanta/ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, ಜಾರ್ಜಿಯಾ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ ಸೇವಾ ''ಡಿಸ್ಕವರ್‌ ಆವರ್‌ ಷೇರ್ಡ್‌ ಹೆರಿಟೇಜ್‌'' ಪ್ರವಾಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ] {{Template group |title = Articles Relating to Atlanta and [[Fulton County, Georgia|Fulton County]] |list = {{United States state capitals}} {{USLargestCities}} {{Olympic Summer Games Host Cities}} }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ನಗರಗಳು (U.S. ರಾಜ್ಯ)]] [[ವರ್ಗ:ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದ ನಗರಗಳು]] qvxuwnw3i2n8p2m3mycbjbowlckq3la 0 24402 1383523 1373064 2026-08-19T19:41:04Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383523 wikitext text/x-wiki {{Other uses|Romance (disambiguation)}} [[ಚಿತ್ರ:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg|thumb|right|300px|ಕ್ಯಾಸ್ಪರ್ ಡೇವಿಡ್ ಫ್ರೆಡ್ರಿಚ್ ,ವಾಂಡರರ್ ಅಬೌವ್ ಸೀ ಒಆ ಫಾಗ್, 38.58 × 29.13 ಇಂಚಿಸ್, 1818, ಆಯಿಲ್ ಆನ್ ಕ್ಯಾನ್ ವಾಸ್ , ಕುನ್ಸ್ತಾಲೆ ಹಂಬರ್ಗ್ ]] {{See also|Romantic poetry|Romanticism in science}} ಈ''' ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆ ಸಿದ್ದಾಂತ ''' ಅಥವಾ '''ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಯುಗ''' ವು ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಕಲಾತ್ಮಕ,ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಬೌದ್ದಿಕ ಚಳವಳಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.ಇದು 18 ನೆಯ ಶತಮಾನ ದ ದ್ವಿತಿಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೊಪ್]] ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.ಇದು [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಅದರ ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ಬಲ <ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9083836 ''ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆ ತತ್ವ ಸಿದ್ದಾಂತ '' . ][http://www.britannica.com/eb/article-9083836 ಮರುಪಡೆದದ್ದು 30 ಜನವರಿ 2008, ಫ್ರಾಮ್ ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೊಪಿಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್ ಲೈನ್ ]</ref>ವೃದ್ಧಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ಶ್ರೀಮಂತ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಲಕ್ಷಣಯುಳ್ಳ ಜ್ಞಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಯುಗದ ವಿರುದ್ದದ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.ಅದಲ್ಲದೇ <ref name="Casey">{{cite web | last = Casey | first = Christopher | date = October 30, 2008 | title = "Grecian Grandeurs and the Rude Wasting of Old Time": Britain, the Elgin Marbles, and Post-Revolutionary Hellenism | work = Foundations. Volume III, Number 1 | url = http://ww2.jhu.edu/foundations/?p=8 | accessdate = 2009-06-25 | archive-date = 2009-05-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090513053304/http://ww2.jhu.edu/foundations/?p=8 | url-status = dead }}</ref>ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕಗೊಳಿಸುವ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ದವಾಗಿ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮಂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲತೆ ಪಡೆಯಿತು.ಹೀಗೆ ಇದು ದೃಶ್ಯ ಕಲೆ,ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ತನ್ನ ಒಲವು ತೋರಿಸಿ,<ref>ಡೇವಿಡ್ ಲೆವಿನ್, ''ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಸ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಆರ್ಟ್: ಬಾಂಕ್ರೊಫ್ಟ್, ಪ್ರೆಸ್ಕೊಟ್, ಅಂಡ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮ್ಯಾನ್'' (1967)</ref>ಚರಿತೆ ರಚನಾ ಶಾಸ್ತ್ರ,<ref>ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಲೀ ಗುಟೆಕ್, ''ಎ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ದಿ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಎಕ್ಸ್ ಪಿರಿಯನ್ಸ್ '' (1987) ch. 12 on ಜೊಹಾನ್ ಹಿನ್ರಿಚ್ ಪೆಸ್ಟಾಲೊಜಿ </ref>ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು <ref>ಅಶ್ಟೊನ್ ನಿಕೊಲ್ಸ್, "ರೊಯರಿಂಗ್ ಅಲಿಗೇಟರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಬರ್ನಿಂಗ್ ಟೈಗರ್ಸ್ : ಪೊಯಟ್ರಿ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸ್ ಫ್ರಾಮ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಬರ್ಟ್ರಾಮ್ ಟು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್," ''ಪ್ರೊಸೀಡಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಫಿಲಾಸೊಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'' 2005 149(3): 304-315</ref>ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೂ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಸೌಂದರ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಅನುಭವದ ಮೂಲವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.ಇದು ಮನಸ್ಸಿನ ತಲ್ಲಣ,ಭಯ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕತೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ಮಯಗಳ ಭಾವನಾಭೂತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಿಸರ್ಗದ ಭವ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅದ್ಭುತ ಚಿತ್ರಣದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಸಕ್ತ ಸೌಂದರ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇದು ಜನಪದ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಉದಾತ್ತವೆನ್ನುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.ಇದು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಸಂಗೀತದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಮಯಸ್ಪೂರ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ.ಅದರಂತೆ "ನೈಸರ್ಗಿಕ"ವಾಗಿಯೇ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಪದ್ದತಿ-ಆಚರಣೆಗೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು. ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತವು ವೈಚಾರಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಗೀಕರಣದ ವಿಚಾರಗಳ ಮಾದರಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.ಅದೇ ರೀತಿ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ತತ್ವಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾಗು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತನ್ನ ತಿರುವುಗಳನ್ನು ತರಲು ಅದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯವಾಯಿತು.ಇದರಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಳ,ನಗರಿಕರಣದ ನುಸುಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳ ಬಿಸಿಗಳ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಇದು ತನ್ನತನ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.ಬದುಕಿನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ''ಚೀನೀಕರಣ'' ಗೊಂಡರೂ ಅದು ತನ್ನ ಅಪರಿಚಿತತೆ ತೋರದೇ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಂತಹದೇ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಆಧುನಿಕ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ದ ಆಂಗ್ಲ ಕವಿ ಬೈರೊನ್ ನ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿದ ಏಕಾಂಗಿಯೊಬ್ಬ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಡೆದು ಹೊರಗಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲಾರ.ಇದರಲ್ಲಿನ ''ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ'' ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಆತ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರ. ಆದರೂ ಈ ಚಳವಳಿಯು ಜರ್ಮನ್ ನ ''ಸ್ಟರ್ಮ್ ಅಂಡ್ ಡ್ರಾಂಗ್'' ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬೇರನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನೋದಯದ ಅಂತಃಸತ್ವ ಹಾಗು ಭಾವಾತಿರೇಕದ ವೈಚಾರಿಕತೆ ಇದೆ.ಅದೇ ತೆರನಾಗಿ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡಾ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನೋದಯದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ವೇಗದ ಕೈಗಾರಿಕರಣದ ಮೇಲೂ ಭಾವಪ್ರದಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತದ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ.ಆಧುನಿಕ ಸತ್ಯಗಳ ಸಂಕೋಲೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮನುಷ್ಯರು ರಸಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಭಾವನೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂದಾದರು.19 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜನರು ಈ "ವಾಸ್ತವತೆ ತತ್ವ"ದ ವಿರುದ್ದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ತತ್ವ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳಿಗೆ <ref>"'ಎ ರಿಮಾರ್ಕೇಬಲ್ ಥಿಂಗ್ ,' ಕಂಟಿನ್ಯುಡ್ ಬಾಜಾರೊವ್ , 'ದೀಸ್ ಫನ್ನಿ ಓಲ್ಡ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ಸ್! ಅವರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಗಿ ತನ್ನ ಮಾನಸಿಕತೆಯನ್ನು ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ,ಯಾಕೆಂದರೆ ಸಮಾನತೆಯ ದೋಷದ ಕಾರಣ ಅಲ್ಲಿ ವಿಷಾದತೆ ಇದೆ." (ಐವಾನ್ ಟರ್ಗ್ನೆವ್ , ''ಫಾದರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸನ್ಸ್ '' , ಚಾಪ್. 4 [1862])</ref>ಮಾರುಹೋದರು. ಹೀಗೆ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯು ತನ್ನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ನಾಯಕನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವಂತೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹುರುಪು ತಂದಿತು.ಅದರಂತೆಯೇ ಇಂತಹ ಪ್ರವರ್ತಕರಿಂದಾಗಿ ಸಮಾಜ ಉನ್ನತಿಯೆಡೆಗೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅದು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸಿ ದೇಶ-ಭಾಷೆಗಳ-ಕಲೆ ಭೇದವಿಲ್ಲದೇ ವರ್ಗೀಕೃತ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಮೀಮಾಂಸೆಗೊಳಪಡಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಗೆ ಇದು ಆಸರೆಯಾಯಿತು.ಅದರ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗುವಂತೆ ''ಯುಗಧರ್ಮದ ಕಾಲಕ್ಕನುಗುಣ'' ವಾಗಿ ಅದರ ವೈಚಾರಿಕತೆಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ಸ್ಥಾಪಿತಿಸಿತು. == ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == "ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ತತ್ವ"ವು ಹಲವಾರು ವಿಶಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರು,ಕವಿಗಳು,ಬರೆಹಗಾರರು,ಸಂಗೀತಗಾರರು ಅದಲ್ಲದೇ ರಾಜಕೀಯ,ತತ್ವಸಿದ್ದಾಂತ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಚಾರವಾದಿಗಳು, ದಾರ್ಶನಿಕರು ಕೂಡಾ 18 ಮತ್ತು 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭಿಕ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಆ ಕಾಲಮಾನದ ಹಲವಾರು ಕಲಾತ್ಮಕ,ಬೌದ್ದಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸರ್ವೆಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸದ್ಯ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ.ಬೌದ್ದಿಕ ವಲಯದ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಚರಿತ್ರೆಕಾರರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿದೆ.ಇದು ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಚರ್ಚೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾದರೂ ಇನ್ನೂ ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಒಟ್ಟಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡಿಲ್ಲ. ಆರ್ಥರ್ ಲೌಜಾಯ್ ಎಂಬಾತ ತನ್ನ ''ಎಸ್ಸೇಸ್ ಇನ್ ದಿ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಐಡಿಯಾಸ್'' (1948);ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ವಿಷಯ ಕುರಿತ ಲೇಖನ ಮಾಲೆಯಲ್ಲೊಂದಾದ "ಆನ್ ದಿ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಮಿನೇಶನ್ ಆಫ್ ರೊಮಾಂಟಿಸಿಸಮ್ಸ್ "ನ್ನು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿ ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತರ ಪ್ರಕಾರ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ತತ್ವ ಸಿದ್ದಾಂತವು ಪ್ರಸಕ್ತಕ್ಕೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಆಧುನಿಕರಣೆಗೆ ಈ ತತ್ವವು ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.ಇನ್ನೂ ಹಲವರು ಇದನ್ನು ಜ್ಞಾನೋದಯಕ್ಕೆ ವೈಚಾರಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನ ಆರಂಭವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರದ ಫಲಿತಾಂಶವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಆರಂಭಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬೋದಿಲೇರ್]] ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.ಆತನ ಪ್ರಕಾರ "ಈ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ತತ್ವವು ವಿಷಯದ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇರದೇ ಸತ್ಯದ ಅನ್ವಷಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಬರದೇ,ಕೇವಲ ಭಾವನಾಲಹರಿಗಳ ಹರಿಯುವ <ref>[http://fr.wikisource.org/wiki/Salon_de_1846_%28Curiosit%C3%A9s_esth%C3%A9tiques%29#II._.E2.80.94_Qu.E2.80.99est-ce_que_le_romantisme.3F ಬಾಡ್ಲೊರೀಸ್ ಸ್ಪೀಚ್ ಅಟ್ ದಿ "ಸಾಲೊನ್ ಡೆಸ್ ಕುರಿಯೊಸಂಟ್ಸ್ ಎಸ್ಥಿಕ್ಯುಸ್]</ref>ಹಾದಿಯಷ್ಟೆ." ಬಹಳಷ್ಟು ಬೌದ್ದಿಕ ವಲಯದ ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ತತ್ವ ಸಿದ್ದಾಂತವು 18 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಹಾಗು 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಚಳವಳಿಗೆ ಒಂದು ಕೀಲಿಕೈನಂತೆ ವರ್ತಿಸಿತು.ಇಲ್ಲಿ ಆ ಯುಗದ ಜ್ಞಾನೋದಯಕ್ಕೆ ಇದು ವಿರುದ್ದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಜ್ಞಾನಮಟ್ಟದ ಯೋಚನಾಲಹರಿ ಹರಿಬಿಟ್ಟ ವಿಚಾರವಾದಿಗಳು ಇದನ್ನು ಹಿಮ್ಮುಖ ಚಲನೆಯ ವ್ಯವಕಲನದ ಕಾರಣ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.ಆದ್ದರಿಂದ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತವು ಅಂತಃಸತ್ವ,ಕಲ್ಪನಾ ಲಹರಿ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಕೆಲವರು ಈ ಬಗೆಯ ವಿಚಾರವಾದಿಗಳನ್ನು ಅತಾರ್ಕಿಕರೆಂದು {{Citation needed|date=July 2010}}ದೂರುತ್ತಾರೆ. == ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ == {{See also|Romantic music}}[[ಚಿತ್ರ:Beethoven.jpg|left|thumb|120px|ಲುಡ್ವಿಗ್ ವ್ಯಾನ್ ಬೀಥ್ ಹೊವನ್ ]] ಆದರೆ ಈ "ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆ ಸಿದ್ದಾಂತ"ವು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿದ ಕಾಲವೆಂದರೆ ಬಹುತೇಕ 1820 ರಿಂದ 1900 ರ ವರೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಉಚ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ "ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆ"ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಹಿಂದಿರುವ ಭಾವನಾಶಕ್ತಿಯೇ ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಾರು 1810 ರಲ್ಲಿ ಈ.ಟಿ.ಎ. ಹಾಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಅಲ್ಲದೇ [[ವುಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ಅಮೆಡಿಯುಸ್ ಮೊಟ್ಜಾರ್ಟ್|ಮೊಜಾರ್ಟ್]] , ಹಯ್ಡನ್ ಮತ್ತು [[ಲುಡ್ವಿಗ್ ವಾನ್ ಬೆಟ್ಹೋವನ್|ಬೀತ್ ಹೂವನ್]] ಈ ಮೂವರನ್ನು "ಭಾವನಾಪ್ರಧಾನ ಗೀತರಚನೆಕಾರರು ", ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತಿತ್ತು.ಲುಡ್ವಿಗ್ ಸ್ಪೊಹ್ರ್ ಎಂಬಾತ "ಉತ್ತಮ ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಶೈಲಿ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದ.ಬೀತ್ ಹೂವನ್ ನ ಫಿಫ್ತ ಸಿಂಫನಿಯ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಇದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ. ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಮೊಜಾರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹಾಯ್ಡನ್ ಇವರನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗೀತ ರಚನೆಗಾರರು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸಂಭೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಬೀತ್ ಹೂವನ್ ನನ್ನು ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆರಂಭಿಕ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ರೂಪ ನೀಡುವ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಚಾಲನೆ ದೊರೆಯಿತು.ಆವಾಗಲೇ ಹತ್ತೊಬ್ಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನವು ದಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಎರಾ (ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟ ಕಾಲ)ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇತ್ತು.ಹೀಗೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಗೀತದ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿಯ ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೊಪಿಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಧುನಿಕ ಭಾವಪ್ರಧಾನದ ಸಿದ್ದಾಂತದ ಸಂಗೀತದ ಬಗ್ಗೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು.ಆಗ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಜನಪದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಬಳಸಿ(ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯುಳ್ಳ)ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.ಹಾಗೆಯೇ ಇದು <ref>ಅದರ ಸಂಗೀತದ ವಿನ್ಯಾಸ ರೂಪ ರಚನೆ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ, ನೋಡಿಮ್ಯುಸಿಕಲ್ ನ್ಯಾಶನಾಲಿಸಮ್.</ref>ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ,ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ(ರಸಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ) ಅನ್ವಯಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ <ref>ಇನ್ ಹೆರಿಟೆಡ್ ಫ್ರಾಮ್ ದಿ ''ಗ್ಯಾಲಂಟೆ'' ಪ್ರಿ-ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಸ್ಟೈಲ್.</ref>ಸುಮಧುರತೆಯುಳ್ಳ ''ಲಲಿತ ಸಂಗೀತ'' ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು.ಅದರಲ್ಲೂ ಭಾವಪ್ರಧಾನಗೀತೆ ರಚನೆಕಾರರ ದಂಡು ಫ್ರಾಂಜ್ ಸ್ಕಬರ್ಟ್ ಅಂತವರ ತಿರುವುಗಳ ಅನುಸರಿಸಿದರು.ಅಲ್ಲದೇ ಅವರೂ ಕೂಡಾ ಸಂಗೀತ ಕೀ ಗಳ ರೂಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಅವಿಶ್ರಾಂತ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:Niccolo Paganini.jpg|right|thumb|120px|ನಿಕ್ಕೊಲೊ ಪಗ್ಗನಿನಿ ]] ಆಗ ಉಚ್ರಾಯಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವೈರುದ್ಧ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಭಾವಾವೇಶಗಳು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ''ಸ್ಟರ್ಮ್ ಅಂಡ್ ಡ್ರಾಂಗ್ '' ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ(ಜರ್ಮನ್ ರು "ಸ್ಟಾರ್ಮ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಟ್ರೆಸ್ ")ಇದು ಗೊಥಿಕ್ ಕಾದಂಬರಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತಲ್ಲದೇ ಇನ್ನಿತರ ಒಪೆರಾಗಳು ಇಲ್ಲವೇ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಗೆ ಪೂರಕ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾದವು. ಲೊರೆಂಜೊ ಡ ಪೊಂಟೆ ಅವರ ಲಿಬರೆಟ್ಟಿ [[ವುಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ಅಮೆಡಿಯುಸ್ ಮೊಟ್ಜಾರ್ಟ್|ಮೊಜಾರ್ಟ್]] ನ ಅಪರೂಪದ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಭಾವ ತೀವ್ರತೆಗಳನ್ನು ತುಂಬಲು ಯತ್ನಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾವಪ್ರಧಾನದ ಸಿದ್ದಾಂತದ ಈ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಬೀತ್ ಹೂವನ್ ತಮ್ಮ ನಾಯಕನಾಗಿ,ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ.ಈತ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಬೊನಾಪಾರ್ಟ್ ನ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರಿಗೆ ಇದನ್ನು ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ.ಈ ಅಧಿಕಾರಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪ್ರೇಮಿಯಾಗಿದ್ದ.ನಂತರ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನೆಪೊಲಿಯನ್ ನನ್ನು ಸವಾಲೆನ್ನುವಂತೆ ಎರೊಯಿಕಾ ಸಿಂಫನಿ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದ. ಬೀತ್ ಹೂವನ್ ನ ''ಫೆಡೆಲಿಯೊ '' ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತನ್ನ 'ರೆಸ್ಕು ಒಪೆರಾಸ್ 'ನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಆದರ್ಶವೆನ್ನುವಂತೆ ಆತ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ.ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಕಹಳೆ ಊದುವ ವೇಳೆಗೆ ತನ್ನ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಗುನುಗುನಿಸುವಂತೆ ಆತ ಮಾಡಿದ.ಆಗಿನ ವೈಚಾರಿಕ ಅಭಿವೃದ್ದಿಪರ ಕಲಾವಿದರು ಇದಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿದರು.ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ವಿಯೆನ್ನಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಶಾದಾಯಕ ಸ್ಪಂದನೆಗಳ ಪಡೆಯುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಆಗ ಹೊಂದಲಾಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Chopin-scheffer.jpg|left|thumb|120px|ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಚೊಪಿನ್ ]] ಅದರ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸಾದೃಶ್ಯಗೊಳಿಸಿ ಅದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬದುಕಿಗೂ ತರಲಾಯಿತು.ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಭಾವುಕರಿಗೆ ಈ ಸಂಗೀತದ ರುಚಿ ಉಣಬಡಿಸಲಾಯಿತು.ಇದು ಕೇವಲ ಆಸ್ಥಾನ ವರ್ಗದ ಗಣ್ಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಆಗಿನ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ಗೀತ ರಚನೆಗಾರರು ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಂಗೀತ ನೀಡಲು ಹಲವರು ತಮ್ಮ ಶ್ರಮ ವ್ಯಯಿಸಿದರು.ಅದರಲ್ಲೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಯೊಲಿನ್ ವಾದಕ ಪಗ್ನಿನಿ ಮತ್ತು ಲಿಸ್ಜಿ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪ್ರವಾಸಗಳು ಇದರ ಆಸೆಗೆ ನೀರೆರೆದವು. ಬೀತ್ ಹೂವನ್ ನ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಒಟ್ಟಾರೆ ಮಹತ್ವದ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು.ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸುವ ರೂಪಕಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಕೊಡಲಾಯಿತು.ಹೀಗೆ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ತರುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಆತನ ನಂತರದ ಪಿಯಾನೊ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ತಂತಿ ವಾದ್ಯಗಳ ಸುಮಧುರ ಸಂಗೀತವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಗೀತ ಲೋಕದ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನೇ ತೆರೆದಿಟ್ಟಿತು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ.ಟಿ.ಎ.ಹಾಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ತಂತಿ ಸಂಗೀತದ ಉಪಕರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಲು ಶಕ್ತನಾದ.ಸುಗಮ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಲಾಲಿತ್ಯವನ್ನು ತರುವಲ್ಲಿ ಆತ ಸಫಲನಾದ.ಭಾವಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಈ ಹಿಂದೆ ಅಸಂಬದ್ದ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹಾಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಒಂದು 'ಆಯೋಜಿತ' ಅಥವಾ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ತಂದು ಹೊಸ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ವರ್ಗವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ. ಹತ್ತೊಂಬ್ಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತಂತಿ ವಾದ್ಯಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳಾದವು.ಪಿಯಾನೊಗಳ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಲೋಹದ ಚೌಕಟ್ಟು ಬಂತು.ತಂತಿ ಸಂಗೀತ ಸಲಕರಣೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅವು ಅಧಿಕ ಧ್ವನಿ ಹೊರಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ಸುಧಾರಣೆಯು ಸಣ್ಣ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ವಿಶಾಲತೆ ಪಡೆದು ಆಯೋಜಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಿಡುವಾಗಿ ನಿಂತು ಹಾಡುವ ಸಂಗೀತ ಗೋಷ್ಟಿಗಳು ಅಥವಾ ಧ್ವನಿ ಕವಿತೆ ಸಂಗೀತ , ಪಿಯಾನೊದ ಅದ್ಭುತ , ನಿಶಾ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಉದ್ವೇಗಪೂರ್ಣ ಸಂಗೀತ, ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಟಿ,ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಧ್ವನಿಯಾದವು. [[ಚಿತ್ರ:Richardwagner1.jpg|right|thumb|120px|ರಿಚರ್ಡ್ ವ್ಯಾಗ್ನರ್]] ರಾತ್ರಿ ಸಂಗೀತಗೋಷ್ಟಿ,ಒಪೆರಾಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆ ಅಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.ಸುಮಧುರ ಸಂಗೀತವು ಜನಪದೀಯ ಪಠ್ಯ ಸತ್ವದ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.ಇದಕ್ಕೆ ವೆಬರ್ ನ ''ಡೆರ್ ಫ್ರೆಸ್ಕಚ್ '' (1817, ಪರಿಷ್ಕೃತ 1821)ಎಂಬುದು ಹೆಸರು ಮಾಡಿತು. ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಹೆಕ್ಟರ್ ಬೆರ್ಲಿಯೊಜ್ ನ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಟಿಯು ಉತ್ತಮ ನಾದಗುಣ ಮತ್ತು ವರ್ಣರಂಜಿತ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನೀಡಿತು.ಅದಲ್ಲದೇ ಮೆಯೆರೆಬೀರ್ ಭವ್ಯ ಒಪೆರಾಗಳು(ಸಂಗೀತ ಪ್ರಧಾನ ರೂಪಕಗಳು) ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಚಾರಪ್ರಚೋದಕ ಅಣಕಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಜನಜನಿತವಾದವು.(ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಗ್ನರ್ ನ ಸ್ವಂತ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು)ಇದರಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯದ 'ಕಲಾವಿದರು'ಎನ್ನಲಾದ ಲಿಸ್ಜ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಗ್ನರ್ ಅವರುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮುಕ್ತ ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು.ಇವು ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕ,ಆಕರ್ಷಕ ಆಗಿದ್ದವು.ಇಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ವರ್ಚಸ್ಸನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Barabas-liszt.jpg|left|thumb|120px|ಫ್ರಾಂಜ್ ಲಿಸ್ಜ್ಕ್]] ಇಲ್ಲಿ ಭಾವಪ್ರಧಾನದ-ಯುಗದ ನೃತ್ಯವು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ಒಪೆರಾಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ತನ್ನದೇ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಉಳಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.ಕೇವಲ ಆಸ್ಥಾನಿಕರಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಸಂಗೀತ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪ ಧರಿಸಿ ಸಂಗೀತದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ವಿವರ ನೀಡಿತು.ಅಣಕು ರೂಪಗಳು ಸಂಗೀತ ಗೋಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದವು.ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಯುವಕರ ಭಗ್ನ ಪ್ರೇಮ,ನೃತ್ಯದ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ರಂಗಮಂಚಕ್ಕೆ ಬಂದವು.ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಮೀರಿದ ವಿಷಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮೊದಲು ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿತು:ಅದರಲ್ಲಿ ''ಗ್ರೆಸೆಲ್ಲೆ '' ರ (1841)ಉದಾಹರಣೆ ಮಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದುಕೊಡಿತು. ಸುಮಾರು 1815 ರಿಂದ 1848 ಕಾಲಾವಧಿಯು ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿನ ನೈಜ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ತತ್ವ-ಸಿದ್ದಾಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು.ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಬೀತ್ ಹೂ ನ (d. 1827)ಕೊನೆಯ ರಚನೆಗಳು ಮೂಡಿದವು.ಸ್ಕಬರ್ಟ್ ನ (d. 1828)ಸ್ಕುಮನ್ (d. 1856)ಅವರ ರಚನೆ ಅಲ್ಲದೇ ಚೊಪಿಯ (d.1849)ಇವು ಆರಂಭಿಕ ಬರ್ಲಿಯೊಜ್ ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್ ವ್ಯಾಗ್ನರ್ ನ ಹೋರಾಟಗಳ ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯದ ವಾಯೊಲಿನ್ ವಾದಕ ಪಗ್ನಿನ್ (d. 1840)ಮತ್ತು ಯುವ ಲಿಸ್ಜ್ ಮತ್ತು ಥಲ್ಬೆರ್ಗ್ ಅವರ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಗೋಚರಿಸಿತು. ಸದ್ಯ ನಾವು ಮೆಂಡೆಲ್ಸೊನ್ ನ (d. 1847)ಕೃತಿಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಳಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಬಿಡೆಯರ್ ಮಿಯರ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಆತ ಕಿತ್ತಿಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಸಫಲನಾದ.ಹೀಗೆ ಈ ಸಿದ್ದಾಂತ ತತ್ವದ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಆತ ಹೆಸರಾದ. ಈ ಕಾಲಾವಧಿಯ ನಂತರ ಚೊಪಿನ್ ಮತ್ತು ಪಗ್ನಿನ್ ಮೃತಪಟ್ಟರೆ ಲಿಸ್ತ್ಜ್ ಈ ಜರ್ಮನ್ ರಂಗಮಂಚದಿಂದಲೇ ನಿವೃತ್ತಿ ಪಡೆದರು.ವ್ಯಾಗ್ನರ್ ತಮಗೆ ಬವೆರಿಯಾದಲ್ಲಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಪೋಷಕ ವರ್ಗ ಸಿಗುವವರೆಗೂ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದರು.ಅದಲ್ಲದೇ ಬೆರ್ಲಿಯೊಜ್ ಅವರ ವಿಮೋಚನೆಗಾಗಿ ಯುರೊಪ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಚಾರವಾದಿ ಕಲಾವಿದರ ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಇದು ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ಶುರುವಾಗಿತ್ತಾದರೂ ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಆರಂಭಿಕತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಸಿಕ್ಕಿರಲಿಲ್ಲ.ಈ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತದ ಸಂಗೀತ ದ ಬಗ್ಗೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ''(ಈ ಲೇಖನ ನೋಡಿ ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಸಂಗೀತ music)'' . == ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ == {{See also|Romantic poetry}} [[ಚಿತ್ರ:El_Tres_de_Mayo,_by_Francisco_de_Goya,_from_Prado_in_Google_Earth.jpg|thumb|left|230px|ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಗೊಯಾ, ದಿ ಥರ್ಡ್ ಆಫ್ ಮೇ 1808, 1814]] ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ ವಿವರ ಅಥವಾ ಘಟನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶೆ ಅಥವಾ ವಿಕಸನದ ಭಾಗವಿರುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲಿ "ಇಂದ್ರಿಯ ಗ್ರಾಹ್ಯ" ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆಯು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ನಾಯಕಪ್ರಧಾನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಕಲಾವಂತಿಕೆ,ನಿಸರ್ಗ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಾರರ ಭಾವತೀವ್ರತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಹಲವಾರು ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಬಳಸಿದ ಬರಹಗಾರರೆಂದರೆ ಎಜ್ಜರ್ ಅಲೆನ್ ಪೊಯಿ ಮತ್ತು ನಾಥನಿಯಲ್ ಹಾವ್ ಥ್ರೊನೆ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟತೆ ತೋರಿದರು.ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಇಂದ್ರಜಾಲದ ಮಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರ ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತವು ಹೊಸ ಆಲೋಚನೆಗಳಿಗೆ ಇಂಬು ನೀಡಿತು.ಅದು ಧನಾತ್ಮಕ ಧ್ವನಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಸಮಾಜದ ಕೆಳವರ್ಗಕ್ಕೂ ಇದು ಲಾಭದಾಯಕವೆನಿಸಿತು. ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಕವಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಫೆರ್ಸನ್ ತನ್ನ ಕವನ ಸಂಕಲನ ಒಸ್ಸಿಯನ್ ಎಂಬ ಚಕ್ರೀಕೃತ(ಪುನರಾವರ್ತಿಕ) ಕಾವ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಯುಗಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದ.ಆ ಕವನ ಸಂಕಲನ 1762 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡು ಆ ಕಾಲದ ಇನ್ನಿತರರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.ಇದಲ್ಲದೇ ಗೊಥೆ ಮತ್ತು ಯುವ ವಾಲ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ ಅವರ ಮೇಲೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಆರಂಭಿಕ ಜರ್ಮನ್ ಪ್ರಭಾವವು ಜೊಹನ್ ವೂಲ್ಫ್ ಗ್ಯಾಂಗ್ ಗೊಥೆ ಅವರಿಂದ ಬಂದಿತು.ಆತ 1774 ರಲ್ಲಿ ''ದಿ ಸಾರ್ರೊ ಆಫ್ ಯಂಗ್ ವೆರ್ದರ್ '' ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿ ಬರೆದಾಗ ಅದು ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹುರುಪು ತಂದಿತು.ಇಡೀ ಯುರೊಪಿನಾದ್ಯಂತ ಅದು ತನ್ನ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ನಾಯಕನ ವೀರತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದು ಯುವಕರಲ್ಲಿ ನವೀನ ಮಾದರಿಯ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆ ಉಕ್ಕುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿತ್ತು.ಆಗ ಗೊಥೆಕ್ ನ ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಒಂದುಗೂಡುವಿಕೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿತು. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಜರ್ಮನ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಜೊಹನ್ ಗೊಟಿಬ್ ಫಿಚ್ಟೆ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಡ್ರಿಚ್ ಶೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಅವರ ಅಲೋಚನಾ ಲಹರಿ ಕೂಡಾ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವ ತೋರಿತು.ಅವರು ಜೆನಾ (ಫಿಚ್ಟೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ,ಅಲ್ಲದೇ ಸ್ಕೆಲ್ಲಿಂಗ್ ,ಹೆಗೆಲ್ .ಸ್ಕಿಲ್ಲರ್ ಮತ್ತು ಸಹೋದರರಾದ ಸ್ಕೆಲ್ಜೆಲ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರರ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು.ಅದು ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.ಆರಂಭಿಕ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು.("ಜೆನಿಯರ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ") ಆಗ ಮಹತ್ವದ ಲೇಖಕರೆಂದರೆ ಲುಡ್ವಿಗ್ ಟೆಕ್ , ನೊವಾಲಿಸ್ (''ಹೆನ್ರಿಚ್ ವೊನ್ ಒಫ್ಟರ್ ಡಿಂಜೆನ್ '' , 1799), ಹೆನ್ರಿಚ್ ವೊನ್ ಕ್ಲೆಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಡ್ರಿಚ್ ಹೊಲ್ಡಾರಿನ್ ಮುಂತಾದವರು. ನಂತರ ಹೆಡೆಲ್ ಬರ್ಗ್ ಜರ್ಮನಿಯ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತದ ಕೇಂದ್ರವಾದರು.ಹೀಗೆ ಆಗಿನ ಬರಗಾರರು ಮತ್ತು ಕವಿಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸ್ ಬ್ರೆಂಟಾನೊ , ಅಚಿಮ್ ವೊನ್ ಅರ್ನಿಮ್ , ಮತ್ತು ಜೊಸೆಫ್ ಫ್ರೆಯಿಹೆರ್ ವೊನ್ ಎಚಂಡ್ರಿಫ್ ಮೊದಲಾದವರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ಆಧುನಿಕ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಲವಾರು ಜರ್ಮನಿಯ ಹಲವಾರು ಮಹತ್ವದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ,ನಿಸರ್ಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಪುರಾಣದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿತು. ನಂತರ ಜರ್ಮನ್ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತವು ಈ.ಟಿ.ಎ.ಹಾಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ನ ''ಡೆರ್ ಸೆಂಡಾ ಮ್ಯಾನ್ '' ಮತ್ತು (''ದಿ ಸೆಂಡಾ ಮ್ಯಾನ್ '' )1817 ಮತ್ತು ಜೊಸೆಫ್ ಫ್ರೆಹೆರ್ರ್ ವೊನ್ ಎನೆಚೆಂಡೊರ್ಫ್ ನ ದಾಸ್ ಮಾರ್ಮೊಬಿಲ್ಡ್ ,ದಿ ಮಾರ್ಬಲ್ ಸ್ಟಾಚು,1819 ಈತ ತನ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ಮಂದತೆ ತೋರಿದ್ದಲದೇ ಗೊಥೆಕ್ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ. [[ಚಿತ್ರ:Turner, J. M. W. - The Fighting Téméraire tugged to her last Berth to be broken.jpg|left|220px|thumb|ಜೆ.ಎಂ.ಡಬ್ಲು. ಟರ್ನರ್, ದಿ ಫೈಟಿಂಗ್ ಟೆಮೆರೆರ್ ಟಗ್ಗಡ್ ಟು ಹರ್ ಲಾಸ್ಟ್ ಬೆರ್ಥ್ ಟು ಬಿ ಬ್ರೊಕನ್ ಅಪ್, 1839]] ಸ್ಪೇನ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಆಧಾರಿತ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಸಾಕಷ್ಟು ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕಕಾರರ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಚಳವಳಿಯ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕವಿ ಜೊಸೆ ಡೆ ಎಸ್ಪ್ರೊನ್ಸೆಡಾ ಆ ಕಾಲದ ಜನಪ್ರಿಯ ಬರಹಗಾರರೆನಿಸಿದ. ಆತನ ನಂತರ ಇನ್ನಿತರ ಕವಿಗಳೆಂದರೆ ಗುಸ್ತಾವೊ ಅಡೊಲ್ಫೊ ಬೆಕ್ಕರ್,ಮೇರಿಯಾನೊ ಜೊಸೆ ಡೆ ಲಾರಾ ಮತ್ತು ''ಡೊನ್ ಜೌನ್ ಟೆನೊರಿಯೊ'' ಬರೆದ ನಾಟಕಕಾರ ಜೊಸೆ ಝೊರಿಲ್ಲಾ ಇತ್ಯಾದಿ. ಅವರ ಮುಂಚೆ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆ ಸಿದ್ದಾಂತದ ಹುಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಮೊದಲು ಜೊಸೆ ಕ್ಯಾಡಾಲ್ಸೊ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಯುವಲ್ ಜೊಸೆ ಕ್ವಿಂಟಾನಾಅವರುಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಬಹುದು. ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಕ್ಯಾಟಲೊನಿಯಾ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಲಿಸಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬರಹಗಾರರ ಒಂದು ದಂಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.ಕ್ಯಾಟಲಾನ್ ತರಹ ಜಾಸಿಂಟ್ ವೆರ್ದ್ಯಾಗುವರ್ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಲಿಸಿಯನ್ ರೊಸಾಲಿಯಾ ಡೆ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊ ಇವರುಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿ ರೆನೈಕ್ಸೆನಕಾ ಮತ್ತು ರೆಕ್ಸುರ್ ಡೆಮೆಂಟೊಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ರೆಜಿಲಿಯನ್ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಗುರುತನ್ನು ಧೃಢಿಕರಿಸುವುದು,ಅದರ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಭಾರತೀಯರ ನಾಯಕತ್ವದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವುದು. ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳಂದರೆ ಜೊಸೆ ಡೆ ಅಲೆಂಕರ್ "ಐರೆಸೆಮಾ"ಮತ್ತು "ಒ ಗೌರನಿ" ಹಾಗು ಗೊಂಕಾಲ್ವ್ಸ್ ಡಯಾಸ್ ತನ್ನ "ಕ್ಯಾಂಕಾವೊ ಡೊ ಎಕ್ಸಿಲೊ"ಎಂಬ ಹಾಡು ರಚಿಸಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ.(ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಹಾಡು) ಎರಡನೆಯ ಕಾಲಮಾನವು ಯುರೊಪಿಯನ್ನಿನ ಪಠ್ಯರಚನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವ ಪಡೆಯಿತು.ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು,ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಮಧುರತೆ,ದುಃಖ ಮತ್ತು ನಿರಾಸೆಗಳು ಗಟ್ಟಿ ಪ್ರೇಮದ ಭಗ್ನ ಗುಣಗಳಾಗಿವೆ. ಗೊಥೆ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಡ್ ಬೈರೊನ್ ರನ್ನು ಈ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಬಹುದು. ಮೂರನೆಯ ಕಾಲಗತಿಯ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾವ್ಯ ಹೊರಬಂತು.ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಚಳವಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು,ಇದರ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಕವಿಯೆಂದರೆ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊ ಅಲ್ವೆಸ್ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾಗಿದ್ದ. ಇದರ ಕೆಲವೇ ಸಮಯದ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪ ಪಡೆದು ಅಭಿವೃದ್ದಿಯಾಯಿತು.ಇದರಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕವಿಗಳೆಂದರೆ ವಿಲಿಯಮ್ ವರ್ಡ್ಸ್ ವರ್ತ್ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಮ್ಯುವಲ್ ಟೇಲರ್ ಕೊಲೆರಿಜ್ ,ಈತ ''ಲಿರಿಕಲ್ ಬ್ಯಾಲೆಡ್ಸ್'' ಕೃತಿಯ (1798)ಸಹಕರ್ತೃ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಜನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಕೆಲ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆಗಸ್ಟಿಯನ್ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಕವಿಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆದರ್ಶ ರಾಜ್ಯದ (ರಾಮ ರಾಜ್ಯ)ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದರು. ”ಕವಿ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದ [[ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್‌|ವಿಲಿಯಮ್ ಬ್ಲೇಕ್]] ,ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯದ ಮೂಲಕ ನೀಡಿದರು.ಆತನೇ ಘೋಷಿಸಿರುವಂತೆ "ನಾನು ಉತ್ತಮ ರಾಜ್ಯ,ಸುಖಿ ರಾಜ್ಯ ಪದ್ದತಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿರಬೇಕೆಂದು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ." ಬ್ಲೇಕ್ ನ ಚಿತ್ರಕಲೆಯು ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಯಿತು. ಇನ್ನುಳಿದ ಚಿತ್ರ ಕಲೆಗಾರರಾದ ಜೆ.ಎಂ.ಡಬ್ಲು.ಟರ್ನರ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಕಾನ್ ಸ್ಟೇಬಲ್ ರಿಂದ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆ ಸಿದ್ದಾಂತ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಲಾರ್ಡ್ ಬೆರೊನ್ , ಪರ್ಸಿ ಬೈಸಿ ಶೀಲ್ಲೆಯ್ , ಮೇರಿ ಶೆಲ್ಲೆಯೆ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಕೀಟ್ಸ್ ಇವರುಗಳು ಬ್ರಿಟೇನ್ ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಹಂತದ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|right|220px|thumb|ಎಗೊನೆ ಡೆಲಾಕ್ರೊಇಕ್ಸಿ, ಲಿಬರ್ಟಿ ಲೀಡಿಂಗ್ ದಿ ಪೀಪಲ್ 1830]] ಬಹುತೇಕ ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆ ಸಿದ್ದಾಂತವು ಜರ್ಮನಿಯಷ್ಟು ತನ್ನ ಎತ್ತರದ ಧ್ವನಿ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ.ಹೀಗೆ ಅದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ನೆಪೊಲಿಯನ್ ನ ಉಗಮದ ನಂತರ ಪ್ರಗತಿ ಪಡೆಯಿತು. ಫ್ರಾಂಕೊಯಿಸ್-ರೆನೆ ಡೆ ಚಾಟಿಬ್ರಿಯಾಂಡ್ ನನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಫ್ರೆಂಚ್ ನ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯ ಜನಕ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಹತ್ತೊಬ್ಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದೊಂದಿಗೆ ತಳಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿತ್ತು.ದೆವೊದೊರೆ ಗೆರಿಕಾಲ್ಟ್ ನ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯುಗೆನೆ ಡೆಲೆಕ್ರೊಇಕ್ಸ್ ನ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ,ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಕ್ಟೊರ್ ಹುಗೊ ನ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ''ಲೆಸ್ ಮಿಸ್ಜರೇಬಲ್ಸ್ '' ಮತ್ತು ''ನೈಂಟಿ ಥ್ರೀ '' ಹಾಗು ಸ್ಟೆಂಢಾಲ್ ನ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಪೊರ್ಚ್ ಗೀಸ್ ಕಾವ್ಯವು ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳ ಗ್ರಂಥಗಳ ಸಾರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಮೆಡಾ ಗೆರ್ರೆಟ್ ಅತ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ ಸಾಹಿತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.ಈತ ಈ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ.ಆತನ ಜನಪ್ರಿಯ ಗ್ರಂಥ [http://pt.wikisource.org/wiki/Folhas_Caídas Folhas Caídas] (1853). ಹೀಗೆ ಇದು ತಡವಾಗಿ ಬಂದ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ತರಂಗದ ಅಲೆಯಾದರೂ ಇದರ ಶೈಲಿಯು 20 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭವನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ.ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕವಿಗಳಾದ ಸೆಸಾರಿಯೊ ವರ್ದೆ ಮತ್ತು ಆಂಟೊನಿಯೊ ನೊಬ್ರೆ ಅವರುಗಳು ಆಧುನಿಕತೆಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಕೊಡಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಆರಂಭಿಕ ಪೊರ್ಚ್ ಗೀಸ್ ಭಾವಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪ್ರತಿಭಾಶಾಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಯುವಲ್ ಮೇರಿಯಾ ಬಾರ್ಬೊಸಾ ಡು ಬೊಕ್ಯಾಜ್ ಅವರ 18 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಾನೆಟ್ ಸರಣಿ ಹಾಡಿನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ರಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪುಶ್ಕಿನ್ ಮತ್ತು ಮೈಖೆಲ್ ಲೆರ್ಮೊಂಟೊವ್ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಾಗಿ ಈ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಅಲೋಚನಾ ಸರಣಿಯ ಗಹನವಾದ ಕಾರಣಗಳ ಹುಡುಕಲು ಅನುವಾಯಿತು.ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಇದರ ಅಗತ್ಯಗಳು,ಅದರ ಉಪಮೇಯಗಳು ಮತ್ತು ಅತೃಪ್ತಿಯ ಕುರಿತ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಲಾರ್ಡ್ ಬೆರೊನ್ ನ ಕೃತಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಎನ್ನಬಹುದು. ಫಿಡೊರ್ ಟುಟ್ಚೇವ್ ಕವಿ ಕೂಡಾ ರಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ಈ ಚಳವಳಿ ಬೆಳೆಯಲು ಕಾರಣನಾದ.ಈತ ಜರ್ಮನ್ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಪಡೆದ. [[ಚಿತ್ರ:Theodore Gericault Raft of the Medusa-1.jpg|thumb|left|250px|ದೇವ್ ದೊರೆ ಗೆರಿಕಾಲ್ಟ್, ದಿ ರಾಫ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಮೆಡುಸಾ, 1819.]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಗೊಥಿಕ್ ನ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯವು ''ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಇರ್ವಿಂಗ್ '' ನ ''ದಿ ಲೆಜೆಂಡ್ ಆಫ್ ಸ್ಲೀಪಿ ಹಾಲೊ'' (1820)ಮತ್ತು ''ರಿಪ್ ವ್ಯಾನ್ ವಿಂಕಲ್'' (1819),ಇದರೊಂದಿಗೇ 1823 ರ ನಂತರ ಸೇರಿಕೊಂಡವು.ಜೇಮ್ಸ್ ಫೆನಿಮೊರ್ ಕೂಪರ್ ನ ''ಲೆದರ್ ಸ್ಟಾಕಿಂಗ್ ಟೇಲ್ಸ್'' ಸುಮಾರಾಗಿ ನಾಯಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿದವು.ದೊಡ್ದವರ ಅಥವಾ ಗಣ್ಯರ ಉದಾತ್ತ ಪಯಣವನ್ನು ತೋರಿದವು.ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ರೌಸ್ಸವ್ ನ ಉಂಕಾಸ್ ರಚನೆಯು ''ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಮೊಹೊಕ್ಯಾನ್ಸ್'' ನೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗ ಹೊಂದಿತು. ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಇರ್ವಿಂಗ್ ನ ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆತನ ಪ್ರವಾಸಿ ಕಥನಗಳ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ "ಸ್ಥಳೀಯತೆಯ ಬಣ್ಣ" ಸಮ್ಮಿಳಿತವಾಗಿದೆ. ಎಜ್ಗರ್ ಅಲೆನ್ ಪೊಯಿಯ ಮ್ಯಾಕ್ ಬ್ರೆ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯರೂಪಕದ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳು ಆತನ ತಾಯ್ನಾಡಿನಲ್ಲಿಗಿಂತ ಫ್ರಾನ್ಸನ್ಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು.ಆದರೆ ನ್ಯಾಥ್ನಿಯಲ್ ಹಾವ್ ಥೊರ್ನೆಯ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಈ ತತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸಿವೆ.ಇಲ್ಲಿ ಆ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ನಾಟಕೀಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ. ನಂತರ ಬಂದ ದಾರ್ಶನಿಕ ತತ್ವವಾದಿ ಬರಹಗಾರರಾದ ಹೆನ್ರಿ ಡೇವಿಡ್ ಥೊರೆಯೊ ಮತ್ತು ರಾಲ್ಫ್ ವಾಲ್ಡೊ ಎಮರ್ಸನ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ವಾಲ್ಟ್ ವ್ಹೈಟ್ ಮನ್ ನ ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಸಿದ್ದಾಂತದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತೋರುತ್ತಾರೆ.ಇಲ್ಲಿ ನೈಜತೆಗೆ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ 1880 ರಲ್ಲಿ ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನೈಜತೆಯ ಲಕ್ಷಣವು ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಸಿದ್ದಾಂತದೊಂದಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುವ ಅಂಶಗಳು ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದವು. ಎಮಿಲಿ ಡಿಕಿನ್ಸಿನ್ ಆಕೆಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಓದುಗರು ಗಮನಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.ಅದೇ ರೀತಿ ಹರ್ಮನ್ ಮೆಲ್ವಿಲೆ ನ ಕಾದಂಬರಿ ''ಮೊಬಿ ಡಿಕ್'' ಇವುಗಳನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾದ ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಅಮೆರಿಕನ್ ಬರಹಗಾರರ ಮೇಲೆ ಯುರೊಪಿಯನ್ನಿನ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತದ ಪ್ರಭಾವ === ಯುರೊಪಿಯನ್ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಚಳವಳಿಯು ಹತ್ತೊಬ್ಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತು. ಅಮೆರಿಕನ್ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತವು ವಿಭಿನ್ನ ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು,ಅಲ್ಲದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಿದ್ದಾಂತಕ್ಕೆ ಒತ್ತುಕೊಟ್ಟಿತು.ಈಗಾಗಲೇ ಇದು {{Citation needed|date=January 2009}}ಯುರೊಪಿನಲ್ಲಿತ್ತು. <blockquote> ...ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಿತ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ:ನೈತಿಕತೆಯ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹ,ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ವಿಕಾಸ ತತ್ವದಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಅಂತಃಶಕ್ತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ,ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ನಿಸರ್ಗವು ದೇವ ನಿರ್ಮಿತ ಜಗತ್ತಾದರೆ ಮನುಷ್ಯ ನಿರ್ಮಿತ ಈ ಸಮಾಜವು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ {{Citation needed|date=January 2009}}ಎದ್ದಿದೆ. </blockquote> ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತವು ಅಮೆರಿಕದ ರಾಜಕಾರಣ,ತತ್ವಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಪಡೆಯಿತು. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ತುಂಬುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾಗೆ ಹಿಂದಿನ ಕೆಲವು ಜಡತೆಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ತಂದಿತು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ.ಮೊದಲಿನ ಕಟ್ಟಳೆಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿಯಮಗಳ ಕಟು ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಇದು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಜಗತ್ತು ವಿಕಾಸವಾದ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ದೇವರಿಲ್ಲದೇ ಮನುಷ್ಯನಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾಲ್ವಿನ್ ನ ವಾದದ ವಿರುದ್ದ ಅದು ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.ಈ ಎಲ್ಲಾ ವಿಶ್ವ ದೇವರ ಶಕ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಅದು ಹೇಳಿತು. ಈ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತವು ಹೊಸ ಇಂಗ್ಲೆಂಡನ ದಾರ್ಶನಿಕತೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.ಇದು ದೇವರು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ನಡುವಿನ ಕಟ್ಟಳಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಈ ಹೊಸ ತೆರನಾದ ಧರ್ಮವು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚು ದೇವರಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳಸುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಈ ದಾರ್ಶನಿಕತೆಯ ತತ್ವಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಅಮೆರಿಕನ್ ರಿಗೆ ಒಂದೇ ತೆರನಾದ ಮನವಿ ಮಾಡಿದವು ಎನ್ನಬಹುದು. <blockquote> ನೈತಿಕ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ದಾರ್ಶನಿಕತೆಯು ತರ್ಕಬದ್ದವೂ ಅಲ್ಲ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತುಬದ್ದವೂ ಅಲ್ಲ. ಇದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಾವನೆಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಗಳ ಕಟ್ಟಳೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಭಂದಗಳನ್ನು ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು. ಯಾರು ಈ ಗಡಸು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ದೇವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಆರಾಧನೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೊ ಯಾರು ಹೊಸ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ನೂತನ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತಾರೋ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರ ನೀಡಿತು.....[]...ಅವರು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ತೇಜನದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು.ಅಲ್ಲದೇ ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ಹಪಾಪಿ ಇರುವ ಅಮೆರಿಕನ್ ರ ವಿರುದ್ದ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಅವರು "ಅಂತರಾತ್ಮ"ದ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಕ್ಕಾಗಿ ದಾರ್ಶನಿಕ ತತ್ವದ ಮೊರೆ ಹೋದರಲ್ಲದೇ ಅದರಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ತೋರಿದರು.ಒಳ್ಳೆತನ ಯಾವಾಗಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ,ಇನ್ನುಳಿದ ವಿಷಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾಗಿ {{Citation needed|date=January 2009}}ಪರಿಗಣಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.</blockquote> ಅಮೆರಿಕನ್ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯು ವ್ಯಕ್ತಿಗತದ ವಿಚಾರವನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು.ಹೊಸಶಾಸ್ತ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ವಿರುದ್ದ ಬಂಡೆದ್ದಿತು. ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತದ ಚಳವಳಿಯು ಹೊಸ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪೀಳಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.ಅಲ್ಲದೇ ಅದು ಆಧುನಿಕ ಬರಹಗಾರರನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿತು. ಕಾದಂಬರಿಗಳು,ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಕವಿತೆಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣಾ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸ್ಥಾನ ಆಕ್ರಮಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು.ಈ ಮೊದಲು ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದ ಹಲವು ತತ್ವ-ಸಿದ್ದಾಂತಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೃತಿಗಳು ನಂತರ ಹಿಂದೆ ಉಳಿಯುವಂತಾದವು. ಈ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯವು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ,ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಧಿಕ ಭಾವಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿತು.ಇದು ಹೊಸ ಯುಗದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸವಾಲೆನ್ನುವಂತೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ಅಮೆರಿಕನ್ ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಮುಕ್ತತೆ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಭಾವಾನಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು.ಹಲವಾರು ಬರಹಗಾರರು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂದಾದರು.ಯಾರದೇ ಅಂಜಿಕೆ ಆತಂಕವಿಲ್ಲದೇ ಸಾಹಿತಿಗಳು ವಿವಾದಮುಕ್ತ ಬರಹಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮನಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಷಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೂ ತಮ್ಮ ಗಮನ ಹರಿಸಿ ತಮ್ಮ ನಡತೆಯ ಗುಣವಿಶೇಷಗಳ ಪರಾಂಬರಿಸಿದರು. "ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ನಾಯಕಿಯರು ತಮ್ಮ ಗರಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಪಂದನೆ ಮತ್ತು ಭಾವೋದ್ವೇಗ {{Citation needed|date=January 2009}}ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು". === ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಬರಹಗಳ ಮೇಲೆ ಯುದ್ದದ ಪ್ರಭಾವ === ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಯುಗದ ಸುತ್ತಲೂ ಯುದ್ದದ ಆತಂಕ ಮೆತ್ತಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ದಿ ಸೆವೆನ್ ಇಯರ್ಸ್ ವಾರ್ (ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ದ) (1756–1763), ಅಲ್ಲದೇ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಯುದ್ದ (1754–1763), ಮತ್ತು ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ರೆವಲುಶನ್ (ಕ್ರಾಂತಿ)(1775–1783), ಇದು ನೇರವಾಗಿ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ|ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ]] (1789–1799) ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಯುದ್ದಗಳು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಹೊತ್ತು ತಂದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೋಲಾಹಲಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಫಲಿತಾಂಶವು ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿನ್ನಲೆಯಾಯಿತು. ಆ ಯುದ್ದದ ಸಂದರ್ಭ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವೇಗದ ಅಲೆಯನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ,ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಭಾವಾವೇಶವನ್ನು ಸ್ಪುರಿಸಿತು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆಗಿನ ಬರಹವು ತುಂಬಾ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು.ಅದು ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಸಿದ್ದಾಂತದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ "ಯುಗ"ದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ <ref name="ReferenceA">ರೀಡ್ ಹೆಡ್ ಅಟ್ . ಆಲ್ ., "ನೊರ್ಟಾನ್ ಆಂಥೊಲಾಜಿ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲಿಟರೇಚರ್,"ದಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಪಿರಿಯಡ್ - ವಾಲ್ಯುಮ್ ಡಿ " (ಡಬ್ಲು.ಡಬ್ಲು. ನೊರ್ಟೊನ್ &amp; ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ .) 2006</ref>ನಾಂದಿಯಾಯಿತು. ಆ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಯುಗದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೃತಿಗಳು ವಿಶಾಲ ಮತ್ತು ಅಪರೂಪದ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದವು. ಹೇಗೆಯಾದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಗತ್ಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿರಬೇಕು:ನಿಸರ್ಗದ ಮೇಲಣದ ಪ್ರೀತಿ.ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಭಾವನೆ,ಭಾವನಾತ್ಮಕತೆ/ಅತೀಂದ್ರಯತೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ಈ ಸಾಮಾನ್ಯ-ಸರಳ ಗುಣವಿಶೇಷಗಳು ಈ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಗೊಂದಲ,ಕೋಲಾಹಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬರಹದ ರೂಪ ಕಂಡವೆಂದು ನಾವು ಅದಕ್ಕೆ ಕೊಂಡಿಯಂತೆ ಜೋಡಿಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆತತ್ವ ಸಿದ್ದಾಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿತು.ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಸಾಹಿತಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ದೇಶ ಪ್ರೇಮ,ಅಭಿಮಾನ,ತಮ್ಮ ದೇಶಗಳ ಜನರ ಬಗೆಗಿನ ವಾತ್ಸಲ್ಯ ಮತ್ತು ಅವರ "ಅಗತ್ಯತೆ" ಈ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಕುಮ್ಮಕ್ಕು ನೀಡಿದವು. ಇದು ಬರಹಗಾರರು ತಮ್ಮ ಈ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ <ref name="ReferenceA"/>ನೀಡಿದರು. ಈ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಯುಗವು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಬಂದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.ಈಗಿರುವುದು "ಸಾಮಾನ್ಯ" ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆ ಹೊತ್ತ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಉಳ್ಳವರಿಗಲ್ಲ ಇದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ ಮತ್ತು ಜನಸಾಮಾನ್ಯನಿಗೂ ಸಂದಿದೆ. ಈ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಯುಗದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನದನ್ನು ಕೇವಲ ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಸಿರಿವಂತರಿಗಾಗಿ ಬರೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಆಗಾಗ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ.ಯಾಕೆಂದರೆ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವರ್ಗವು ಯಾವಾಗಲೂ ಅತಿ ಸಾಮನ್ಯರನ್ನು ತಲುಪಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಯುದ್ದದ ಸಮಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಸುವವರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಹಿತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು,ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಜೀವನವನ್ನು ದುಷ್ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಳಿಸುವ ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಬರಹಗಾರರು ತಮ್ಮನ್ನು <ref name="ReferenceA"/>ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡರು. ಈ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾವರ್ಗದ ಬರಹಗಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಈ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಯುಗವು ಯುದ್ದ ಯುಗದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಯಿತು. ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಗಳಿಗೇ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದರು,ಯಾವುದೇ ಭಾವನೆಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹಾದಿ ಇರಲಿಲ್ಲ,ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಆಗುಹೋಗುಗಳಿಗೆ ಅವರ ಸ್ಪಂದನ ತೀರ ಮಂದಾಗಿತ್ತು.ಆದರೆ ಈ ಯುಗವು ಅವರ ಬರಹದ ಮಾಧ್ಯಮದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಹಾದಿಯಾಯಿತು. ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ತತ್ವಗಳ ಅಳವಡಿಸಿ ಬರೆಯುವರಲ್ಲಿ ಮೇರಿ ಫೆವರೆಟ್ ನಂತವರು ಯುದ್ದದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆಕೆಯ ಫೆವ್ರೆಟ್ಸ್ ನ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕೃತಿ ''ವಾರ್ ಇನ್ ದಿ ಏರ್ '' ಬೆಳಕು <ref name="ReferenceA"/>ಕಂಡಿತು. ಇಂತಹ ಒಂದು ಯುಗ ಯುದ್ದದಿಂದಾಗಿ ನುಂಗಿ ಹಾಕಿದರೆ ಸಮಾಜದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗದಲ್ಲಿಯೂ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗಿ,ಅಲ್ಲಿನ ಕಲೆ ಕೂಡಾ ಹಾಳಾಗಬಹುದು. ಹೀಗೆ ನಾವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ತುಣುಕಿನಲ್ಲಿ ಯುದ್ದದ ಪರಿಣಾಮ,ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ,ಅಶಾಂತಿ ಅಲ್ಲದೇ ಅಲ್ಲಿನ ಕಥಾನಕಗಳ ಪರಂಪರೆ ನಮಗೆ <ref name="ReferenceA"/>ಕಾಣುತ್ತದೆ. == ಭಾವಪ್ರಧಾನ ದೃಶ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮ ಕಲೆ == {{See also|German Romanticism|Victorian architecture|Gothic Revival architecture}} ಯುರೊಪಿಯನ್ ಚಿತ್ರ ಕಲೆಯು ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯ ಫ್ರೆಂಚ್ <ref>ವಾಲ್ಟರ್ ಫ್ರೆಡ್ಲೆಂಡರ್,''ಫ್ರಾಮ್ ಡೇವಿಡ್ ಟು ಡೆಲಾಕ್ರೊಇಕ್ಸ್ '' , 1974, ರಿಮೇನ್ಸ್ ದಿ ಬೆಸ್ಟ್ ಅವೈಲೇಬಲ್ ಅಕೌಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಬ್ಜೆಕ್ಟ್.</ref>ಸ್ಕೂಲ್ ನಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಯಿತು.ಆಧುನಿಕ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯು ಆಗಿನ ಪಾರಂಪರಿಕ ನವಯುಗೀನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ದಿಯಂತೆ ಕಂಡರೂ ಅದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲೂ ವರ್ಣ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆ ನಡೆಯಿತು.ಭಾವಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಣದ ಭಾವಾವಶೇಷ ಇತ್ಯಾದಿ ಆಯಾ ಸಂದರ್ಭದ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿತು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೃತಿಕಾರರಾದ ಜೆ.ಎಂ.ಡಬ್ಲು. ಟರ್ನರ್, ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಗೊಯಾ , ದೆವ್ ದೊರೆ ಗೆರಿಕಾಲ್ಟ್ ಮತ್ತುಈಗೆನೆ ಡೆಲಕ್ರೊಯಿಕ್ಸ್ ,ಇವರು ಹೊಸ ಕಲಾ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಇದಲ್ಲದೇ ಇಂಪ್ಯಾಸ್ಟೊ ಕಲಾವಿದರ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಕೆಯ ಸಿದ್ದವಿದ್ದ ವರ್ಣ ಪ್ರಕಾರವು ಆಧುನಿಕತೆಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾದೃಶ್ಯ ನೀಡಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Othello and Desdemona in Venice by Théodore Chassériau.jpg|thumb|upright|left|ದೇವ್ ದೊರೆThéodore ಚಾಸೆರಿಯಾ, ಒಥೆಲೊ ಅಂಡ್ ಡೆಸ್ಡೆಮೊನಾ ಇನ್ ವೆನಿಸ್, 1850, ಆಯಿಲ್ ಆನ್ ವುಡ್, 25 x 20 cm, ಇನ್ ದಿ ಲೌವರೆ, ಪ್ಯಾರಿಸ್, (ಶೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ನಿಂದ ಸ್ಪೂರ್ತಿ). ಸಂಜ್ಞಾತಜ್ಞರಿಗೆ ಚಾಸೆರಿಯಾದ ಪ್ರಭಾವ]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಜೆ.ಎಂ.ಡಬ್ಲು. ಟರ್ನರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಮ್ಯುವಲ್ ಪಾಮರ್, ಜರ್ಮನಿಯ ಕ್ಯಾಸ್ಪರ್ ಡೇವಿಡ್ ಫ್ರೆಡ್ರಿಚ್ , ನಾರ್ವೆಯ ಜೆ.ಸಿ. ಡಾಹ್ಲ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾನ್ಸ್ ಗುಡೆ , ಸ್ಪೇನ್ ನ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಗೊಯಾ , ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸನ ದೆವ್ ದೊರೆ ಗೆರಿಕಾಲ್ಟ್, ಎಡಿಗೆನೆ ಡೆಲಕ್ರೊಇಕ್ಸ್, ದೆವ್ ದೊರೆ ಚಾಸ್ಸೆರೆವೂ, ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರು; ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಭಾವನಾಪ್ರಧಾನ ಸಿದ್ದಾಂತದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ದೃಶ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ್ದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ ಅಮೆರಿಕಾದ ಭೂಚಿತ್ರಣದ ಒಂದು ಕಚ್ಚಾ ಚಿತ್ರಣವು ಹಡ್ಸನ್ ರಿವರ್ ಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿ ದೊರಕಿರುವುದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರಾದ ಥಾಮಸ್ ಕೊಲೆ, ಅಲ್ಬರ್ಟ್ ಬೆರ್ಸ್ಟೆಡ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಎಡ್ವಿನ್ ಚರ್ಚ್ ಹಾಗು ಇನ್ನಿತರ ಕಲಾವಿದರ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತಾ ಛಾಯೆ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಅವರು ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಪುರಾತನ ಜಗತ್ತಿನ ಹಾಳಾದ ದೃಶ್ಯವನ್ನೂ ತಮ್ಮ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೆರೆ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.ಸಿರಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಎಡ್ವಿನ್ ಚರ್ಚ್ ನಲ್ಲಿನ ''ಸನ್ ರೈಜ್ ಇನ್ ಸಿರಿಯಾ'' ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕ ಸಾಕ್ಷಿ ಎನಿಸಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವು ಮತ್ತು ಕೊಳೆತು ಹೋಗುವಿಕೆ ಬಗೆಗೆ ಗೊಥಿಕ್ ಪಂಥದ ಅನುಯಾಯಿ ಮತ್ತು ಗುರುಗಳ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಭಾವನಾಪ್ರಧಾನತೆಯ ಮಾದರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತೋರಿಸಿರುವ ಅವರು ನಿಸರ್ಗವು ಇವೆಲ್ಲದರಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಬಲವೆಂದು ಸಾರಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಆವರು ತಮ್ಮ ಯುರೊಪಿಯನ್ ಸಹಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಮೆರಿಕನ್ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ ಮತ್ತು ಭೂಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೆರಿಕನ್ ಸ್ವಂತಿಕೆ ಗುರುತಿಸಿದ ಈ ಆಲೋಚನೆಯು ಡಬ್ಲು.ಸಿ ಬ್ರ್ಯಾಯಂಟ್ ನ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಡಿ ಬಂದಿದೆ.ಟೂ ಕೋಲೆ,''ದಿ ಪೇಂಟರ್ ,ಡಿಪಾರ್ಟಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಯುರೊಪ್'' ಹೀಗೆ ಬ್ರಯಾಂಟೆ ಕೋಲೆನಿಗೆ ತನ್ನ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಅಮೆರಿಕನ್ ಭೂಚಿತ್ರಣ ಜ್ಞಾಪಿಸಲು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. {{Citation needed|date=February 2010}}ಈ ಕವಿತೆಯು ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯಕಲಾವಿದರ ಭಾವತೀವ್ರತೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು {{Citation needed|date=February 2010}}ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಅಮೆರಿಕನ್ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರು "ಉದಾತ್ತ ಪಯಣ"ದ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಲ್ಬರ್ಟ್ ಬ್ಲೆರ್ಡಸ್ಟಾಡ್ ನ ದಿ ರಾಕಿ ಮೌಂಟೇನ್ಸ್ ,ಲ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ಪೀಕ್ )ಇದು ಅಮೆರಿಕನ್ ರು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಗತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿದ್ದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಥಾಮಸ್ ಕೋಲೆಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ''ದಿ ವಾವೇಜ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್ '' ಮೂಲಕ ಪ್ರಬಲ ವಿವರ ನೀಡುತ್ತವೆ.1840 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆತ ಚಿತ್ರ ಸರಣಿಯನ್ನೇ ತಂದು ಇದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ.(ವಿವರ ಕೆಳಗೆ ನೋಡಬಹುದು) === ವಾವೇಜ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್ (ಬದುಕಿನ ಪಯಣ) === <gallery> File:Thomas Cole - The Voyage of Life Childhood, 1842 (National Gallery of Art).jpg|ಥಾಮಸ್ ಕೋಲೆ, 1842, ದಿ ವಾವೇಜ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್ ಚೈಲ್ಡ್ ಹುಡ್ File:Thomas Cole - The Voyage of Life Manhood, 1840 (Munson-Williams-Proctor Arts Institute).jpg|ಥಾಮಸ್ ಕೊಲೆ, 1842, ದಿ ವಾವೇಜ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಹುಡ್ File:Thomas Cole - The Voyage of Life Old Age, 1842 (National Gallery of Art).jpg|ಥಾಮಸ್ ಕೊಲೆ, 1842, ದಿ ವಾವೇಜ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್ ಓಲ್ಡ ಏಜ್ </gallery> == ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ == {{Main|Romantic nationalism}} [[ಚಿತ್ರ:Wappers belgian revolution.jpg|300px|left|thumb|ಎಗಿಡೆ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಗುಸ್ತಾವೆ ವ್ಯಾಪರ್ಸ್,ಎಪಿಸೊಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ರೆವುಲುಶನ್ ಆಫ್ 1830, 1834, ಮ್ಯ್ಸುಸೀ ಡಿ ಆರ್ಟ್ ಎನ್ಸಿಯನ್, ಬ್ರುಸೆಲ್ಸ್ ಎ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ವಿಜನ್ ಬೈ ಅ ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಪೇಂಟರ್.]] ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರವೆಂದರೆ ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಭಾವವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು.ಇದು ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ,ರಾಜಕಾರಣ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಆರಂಭಿಕ ಚಳವಳಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಜನಪದದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು.ಸ್ಥಳೀಯ ಆಚರಣೆ,ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಉತ್ತೇಜನವು ಯುರೊಪಿಯನ ನಕ್ಷೆಯನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು.ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತದ ತತ್ವ ನಿಯಮಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗಡಿಯಾಚೆ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಪಡೆದವು.ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಆರಂಭಿಕ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯು ರೌಸೆಯು ಮತ್ತು ಜೊನಾನ್ ಗೊಟ್ಟೆಫ್ರೆಡ್ ವೊನ್ ಹೆರ್ಡರ್ ಅವರ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಕಷ್ಟು ಉತ್ತೇಜನ ಪಡೆಯಿತು.ಆತ 1784 ರಲ್ಲಿ ಜನಸಮೂದಾಯದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಅವರ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ. ಆದರೆ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು.ಅದಲ್ಲದೇ ನೆಪೊಲಿಯನ್ ನ ಉಗಮ ಕೂಡಾ ಇನ್ನುಳಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಿತ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ತೋರಿತು. ನೆಪೊಲಿಯನ್ ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ವಾದ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ವಿಚಾರಗಳು ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ತಂದವು:ಸ್ವಯಂ-ನಿರ್ಧಾರ ಮತ್ತು ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಬಗೆಗಿನ ಸಮಗ್ರತೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು.ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಇನ್ನುಳಿದ ದೇಶಗಳನ್ನು ನಿರಾಂತಕವಾಗಿ ಸೋಲಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಯಿತು. ಯಾವಾಗ ಫ್ರೆಂಚ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ನ ಸಾಮ್ರಾಟನಾಗಿ ನೆಪೊಲಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದನೋ ಆಗ ಬರೀ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯಲ್ಲ ಹೋರಾಟದ ಬಗೆಗೂ ಜನರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಮೂಡಿತು. ಪ್ರುಸಿಯಾದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ನೆಪೊಲಿಯನ್ ವಿರುದ್ದದ ಹೋರಾಟಕ್ಕಾಗಿ; ಆದರೆ ಕಾಂಟ್ ನ ಕಟ್ಟಾ ಅನುಯಾಯಿಯಾದ ಜೊನಾನ್ ಗೊಟ್ಟಿಲೆಬ್ ಫಿಚೆ ಇದನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಪದ ''ವೊಲ್ಕಾಸ್ಟಮ್ '' ,ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯ ಹೋರಾಟದ ವಿರೋಧಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಫಿಚ್ಟೆ ಕೂಡಾ ತನ್ನ "ಟು ದಿ ಜರ್ಮನ್ ನೇಶನ್ "ಎಂಬ ಭಾಷಣ ವನ್ನು 1806 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡಿದ. [[ಚಿತ್ರ:Gallen Kallela The Forging of the Sampo.jpg|right|thumb|ಅಕ್ಸೆಲಿ ಗ್ಯಾಲೆನ್-ಕಲ್ಲೆಲಾ, ದಿ ಫೊರ್ಜಿಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಯಾಂಪೊ, 1893. ಫಿನ್ ಲ್ಯಾಂಡಿನ್ ಕಲಾವಿದನೊಬ್ಬ ಕಾಲೆವಲ್ಲಾದ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಉತ್ತೇಜನ ಪಡೆದ. ]] <blockquote>''ಯಾರು ಒಂದೇ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೋ ಅವರೆಲ್ಲ ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿ ನಿಸರ್ಗದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುತ್ತಾರೆ.ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಅವರು ತೋರಲಾರರು....'' ''ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ಭಾಗದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಲು ಅದು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.ಜನಸಮೂದಾಯದ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಮೇರೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣಮಟ್ತದ ಬದುಕಿನ ಶೈಲಿಗೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಲ ಸಮಯ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ,ಅಂದರೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಪರೂಪದ ಉದ್ದೇಶಗಳ ಜಾರಿಗೆ ಅದು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.ದೇಶೀಯತೆ ಮತ್ತು ಜನಸಮೂದಾಯದ ಒಟ್ಟಾಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡುತ್ತದೆ.'' </blockquote> ಇಂತಹ ಒಟ್ಟಾಭಿಪ್ರಾಯದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯು ಜನರಲ್ಲಿ ಹುರುಪು ತುಂಬಿತು.ಇದು ಜನಪದದ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಒತ್ತುನೀಡಿತು.ಬ್ರದರ್ಸ್ ಗ್ರಿಮ್ ರಂತಹ ಜನರು ಹಳೆಯ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳ ಅನುಸರಣೆಗೆ ಪೂರಕವೆನಿಸಿದೆ.''ಕಾಲೆವೆಲಾ '' ಫಿನ್ನಿಶ್ ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಕೂಡಾ ಇದನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದೆ,ಅಥವಾ ''ಒಸ್ಸಿಯನ್ '' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಹ ಹಳೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಬೇರುಗಳಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕತೆಗಳನ್ನು ಬೇರೆಯೆಡೆಯಿಂದ ಪಡೆದು ದೋಷಪೂರಿತ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವಾದವೂ ಇದೆ.ಇದು ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಂತೂ ಅಲ್ಲವೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು.ಜನರು ಆದಷ್ಟು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳ ಪರವಾಗಿ ತಮ್ಮ ದೇಶೀಯತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದರು. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಗ್ರಿಮ್ ಅವರು ಹಲವಾರು ಕಥಾ ಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಪೆರ್ರಾಳ್ಟ್ ಅವರ ಕಥೆಗಳ ಹೋಲಿಕೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿವೆ,ಇವು ನಿಜವಾದ ಜರ್ಮನ್ ಕಥೆಗಳಲ್ಲ.''ಸ್ಲೀಪಿಂಗ್ ಬ್ಯುಟಿ'' ಕಥಾ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾತ್ರ ಅವರ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿದೆ.ಯಾಕೆಂದರೆ ಬ್ವ್ರಿನ್ ಹೆಲ್ಡರ್ ಅವರನ್ನು ಈ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಬರುವಂತೆ ವಿವರ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ,ಸ್ಲೀಪಿಂಗ್ ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಇದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಜರ್ಮನ್ ಕಥಾಹಂದರವಾಗಿದೆ. ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತವು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಯುರೊಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗೆ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದೆ.ಕೊನೆಪಕ್ಷ [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೊಲ್ಯಾಂಡ್]] ನಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ಅದು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ರಸಿಯಾಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ನಿಕೊಲಾಸ್ ನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಇದು ಪೊಲ್ಯಾಂಡ್ ನ್ನು ವಿನಾಶಗೊಳಿಸಿತು. ನಂತರದ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯು ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಕವಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ನೀಡಿತು.ಹೀಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾದವು ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯೊಂದಿಗೆ ತಳಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿತು. ದೇಶಭಕ್ತಿ,ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದವು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಮತ್ತು ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟಗಳು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿದವು.ಇದು ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ಪಡೆಯಿತು. ಯುರೊಪಿನ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಕವಿ ಅಡಮ್ ಮಿಕೆವಿಚ್ ತನ್ನ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತದ ಅಳವಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತನಾಮನಾಗಿದ್ದ.ಆತ ಪೊಲ್ಯಾಂಡ್ ನಂತಹವು ಕೂಡಾ ಹೇಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಗ್ರತೆ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಗುಣಗಳ ಪಡೆಯಹುದೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ [[ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತ|ಜೆಸಸ್]] ಹೇಗೆ ಎಲ್ಲ ಜನರ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಕಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಿದ ಎಂಬುದನ್ನು ಆತ ಉದಾಹರಿಸಿದ್ದಾನೆ. == ಚಿತ್ರ ಸಂಪುಟ == <gallery> File:Shipwrec-vernet.jpg|ಜೊಸೆಫ್ ವರ್ನೆಟ್, 1759, ಶಿಪ್ ರೆಕ್, ಗ್ರೊನೊಂಗೆ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್, ಬ್ರುಗ್ಸ್ File:Joseph Wright 004.jpg|ಜೊಸೆಫ್ ರೈತ್ , 1774, ಕೇವ್ ಅಟ್ ಇವಿನಿಂಗ್, ಸ್ಮಿತ್ ಕಾಲೇಜ್ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್, ನಾರ್ತಾಂಪ್ಟನ್, ಮ್ಯಾಸೆಚುಸೆಟ್ File:John Henry Fuseli - The Nightmare.JPG|ಹೆನ್ರಿ ಫುಸಿಲಿ,1781, ದಿ ನೈಟ್ ಮೇರ್, ಡೆಟ್ರೊಯಿಟ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್I File:Philipp Jakob Loutherbourg d. J. 002.jpg|ಫಿಲಿಪ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಡೆ ಲೌಥೆರ್ ಬರ್ಗ್, ಕೋಲ್ ಬ್ರೊಕ್ ಡೇಲ್ ಬೈ ನೈಟ್, 1801, ಸೈನ್ಸ್ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್, ಲಂಡನ್ File:Waterfalls at Subiaco Joseph Anton Koch.jpeg|ಜೊಸೆಫ್ ಎಂಟೊನ್ ಕೊಚ್, ವಾಟರ್ ಫಾಲ್ಸ್ ಅಟ್ ಸುಬಿಕೊ(ಸುಬಿಕೊದಲ್ಲಿನ ಜಲಪಾತಗಳು) 1812-1813, ನ್ಯಾಶನಲ್ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್, ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸೈನ್, ಒಸ್ಲೊ File:James Ward 001.jpg|ಜೇಮ್ಸ್ ವಾರ್ಡ್, 1814-1815, ಗೊರ್ಡೇಲ್ ಸ್ಕಾರ್ File:John_Constable_The_Hay_Wain.jpg|ಜಾನ್ ಕಾನ್ಸ್ಟೇಬಲ್, 1821, ದಿ ಹೇ ವೇನ್ File:I.C.Dahl Vesuv.jpg|ಜೆ. ಸಿ. ದಹಲ್, 1826, ಔಟ್ ಬ್ರೆಕ್ ಆಫ್ ದಿ ವೆಸುವಿಯೆಸ್, Städelsches Kunstinstitut, ಫ್ರಾಂಕಫರ್ಟ್ ಆಮ್ ಮೇನ್ File:The Wood of the Self-Murderers.jpg|ವಿಲಿಯಮ್ ಬ್ಲೇಕ್, c. 1824-27, [28], ಟಾಟೆ File:Turner-The Burning of the Houses of Lords and Commons.jpg|ಜೆ. ಎಂ. ಡಬ್ಲು. ಟರ್ನರ್, ದಿ ಬರ್ನಿಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ಹೌಸಿಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಮನ್ಸ್ (1835), ಫಿಲಿಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ File:George Caleb Bingham 001.jpg|ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಯಾಲೆಬ್ ಬಿಂಘಮ್, c. 1845, ಮಿಸೊರಿ ನದಿ ದಂಡೆ ಮೇಲಿರುವ ತುಪ್ಪಳ ಮಾರಾಟಗಾರರು File:Hans Gude--Vinterettermiddag--1847.jpg|ಹಾನ್ಸ್ ಗುಡೆ,ವಿಂಟರ್ ಆಫ್ಟರ್ ನೂನ್, 1847, ನ್ಯಾಶನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ನಾರ್ವೆ, ಒಸ್ಲೊ File:John Martin - Sodom and Gomorrah.jpg|ಜಾನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್, 1852, ದಿ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ಸೊಡೊಮ್ ಅಂಡ್ ಗೊಮೊರ್ರಾ, ಲೆಂಗ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ File:Twilight_in_the_Wilderness_by_Frederic_Edwin_Church_(3).jpg|ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಎರ್ವಿನ್ ಚರ್ಚ್, 1860, ಟ್ವಿಲೈಟ್ ಇನ್ ದಿ ವೈಲ್ಡರ್ನೆಸ್, ಕ್ಲೆವೆಲ್ಯಾಂಡ್ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ File:Bierstadt LandersPeak 1863.jpg|ಅಲ್ಬರ್ಟ್ ಬೆರ್ ಸ್ಟೆಡ್ , 1863, ದಿ ರಾಕಿ ಮೌಂಟೇನ್ಸ್: ಲ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ಪೀಕ್ File:Palmer. A Dream in the Appenine c.1864 (watercolor and gouache on paper laid on wood) Tate Britain.jpg|ಸ್ಯಾಮ್ಯುವಲ್ ಪಾಮರ್, c.1864, ಎ ಡ್ರೀಮ್ ಇನ್ ದಿ ಅಪೆನ್ನೈನ್ ಟಾಟೆ ಬ್ರಿಟೇನ್ File:corot.villedavray.750pix.jpg|ಜೀನ್ -ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟೆನ್ ಕ್ಯಾಮೆಲೆ ಕೊರೊಟ್, c. 1867, ವಿಲ್ಲೆ ಡೆ ಅವರಿ ನ್ಯಾಹ್ಸನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್, ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿಸಿ. [[ಚಿತ್ರ:ಇಲಿಯಾ ಇಫಿಮೊಇಧ್ ರೆಪಿನ್(1844-1930) - ವೊಲ್ಗಾ ಬೋಟ್ ಮನ್(1870-1873).jpgಇಲ್ಯಾ ರೆಪಿನ್, ''ಬಾರ್ಜೆ ಹ್ಜೌಲರ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ ವೊಲ್ಗಾ '' , 1870-73 (ಸ್ಟೇಟ್ ರಸಿಯನ್ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್ , St. ಪೀಟರ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ )]] File:Shishkin Ivan The Forest of Countess Mordvinova 1891.jpg|ಐವಾನ್ ಶಿಶ್ಕಿನ್ , 1891, ದಿ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಕೌಂತೆಸ್ ಮೊರ್ಡ್ವಿನೊವಾ, ದಿ ಟ್ರೆಟಿಯಾಕೊ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಮಾಸ್ಕೊ File:Isaak Ilitsch Lewitan 003.jpg|ಐಸಾಕ್ ಲೆವಿಟನ್ , ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್, 1898, ಸ್ಟೇಟ್ ರಸಿಯನ್ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್, ಸೇಂಟ್ .ಪೀಟರ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ </gallery> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{col-begin}} {{col-4}} === ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪ್ದಗಳು === * ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಚಳವಳಿ * ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ * ಬೊಹೇಮಿಯಾನಿಸಂ * ಹಂಬೊಲ್ಡಿಶನ್ * ನ್ಯಾಷನಲಿಸಂ * ಗೊಥಿಕ್ ಸಿದ್ದಾಂತ * ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸಿದ್ದಾಂತ * ಭಾವ ಪರವಶತೆ === ವಿರುದ್ದ ಪದಗುಚ್ಛ === * ವರ್ಗೀಕರಣ * ದಿ ಅಕಾಡೆಮಿ * ಪ್ರಯೋಜನವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ/ಪ್ರಯೋಜನವಾದಿತ್ವ * ನೈಜತೆ * ವಿಚಾರವಾದ * ದಾರ್ಶನಿಕ ಚಳವಳಿ * ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ ಪ್ರಮಾಣ ಪದ್ಧತಿ {{col-4}} === ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳು === * ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆ * ಭಾವಪ್ರಧಾನ ನಾಯಕ * ಭಾವಪ್ರಧಾನ ನೈಜತೆ * ಹೊಸ-ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆ ಸಿದ್ದಾಂತ * ವಿಭಿನ್ನ-ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆ ಸಿದ್ದಾಂತ * ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆ ಸಿದ್ದಾಂತದ- ನಂತರದ ಅವಧಿ * ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಗಳ ಸಿದ್ದಾಂತದ ಪಟ್ಟಿ * ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ * ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಮಧ್ಯಯುಗ * ''Mal du siècle'' {{col-4}} === ಸಂಬಂಧಿತ ಆಂದೋಲನಗಳು === * ಪ್ರಿ-ರಾಫ್ ಲೈಟ್ ಬ್ರದರ್ ಹುಡ್ * ಜರ್ಮನ್ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆ ಸಿದ್ದಾಂತ * ಸ್ಟರ್ಮ್ ಉಂಡ್ ಡ್ರಾಂಗ್ * ಡಸೆಲ್ ಡೊಲ್ಫ್ ಸ್ಕೂಲ್ * ಹಡ್ಸನ್ ನದಿಯ ಶಾಲೆ * ಹಡ್ಸನ್ ನದಿಯ ಶಾಲೆಯ ಕಲಾವಿದರ ಪಟ್ಟಿ * ಹೆಲ್ಲಿನಿಸಮ್(ನವಯುಗದ ವರ್ಗೀಕರಣ) * ನಾಜರೆನೆ ಚಳವಳಿ {{col-4}} === Romantic scholars === * ಎಂ. ಎಚ್. ಅಬ್ರಾಮ್ಸ್ * ಡೊನಾಲ್ಟ್ ಔಲ್ಟ್ * ಜೇನ್‌ ಆಸ್ಟೆನ್‌ * [[ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್‌|ವಿಲಿಯಮ್ ಬ್ಲೇಕ್]] * ಹರಾಲ್ಡ್‌ ಬ್ಲೂಮ್ * ಬ್ರೊಂಟೆ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ * ಥಾಮಸ್ ಕಾರ್ಲಿಲೆ * ಲಾರ್ಡ್ ಬೈರೊನ್ * ಜೇಮ್ಸ್ ಚಾಂಡ್ಲರ್ * ಸ್ಯಾಮ್ಯುವಲ್ ಟೇಲರ್ ಕೊಲೆರಿಜೆ * ರಾಲ್ಪ್ ವಾಲ್ದೋ ಎಮರ್‌ಸನ್ * ಜೊಸೆ ಡೆ ಎಸ್ಪ್ರೊನ್ಸಿಡಾ * ನಾರ್ತ್ರೊಪ್ ಫ್ರೆಯೆ * ಜೊಹಾನ್ ವೂಲ್ಫ್ ಗ್ಯಾಂಗ್ ವೊನ್ ಗೊಥೆ * ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಇರ್ವಿಂಗ್ * ಜೊನ್ ಕೀಟ್ಸ್ * ಜೆರೊಮೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಗ್ಯಾನ್ * NASSR * ಎಡಮ್ ಮುಕಿವಿಜ್ಜ್ * ಎಡ್ಗರ್‌ ಅಲ್ಲನ್‌ ಪೋ * ಪರ್ಸಿ ಸೆಲ್ಲೆ * ಮೇರಿ ಷೆಲ್ಲಿ * ಹೆನ್ರಿ ಡೇವಿಡ್ ಥೊರಿಯು * ರೆನೆ ವೆಲ್ಲೆಕ್ * ವಿಲಿಯಂ ವರ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್‌ {{col-end}} == ಆಕರಗಳು == {{Reflist}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == {{Commons category|Romanticism}} * {{cite book | last = Abrams | first = Meyer H. | title = The Mirror and the Lamp | publisher = O. U. P | location = London | year = 1971 | isbn = 0195014715 }} * ಅಬ್ರಾಮ್ಸ್, ಎಂ.ಎಚ್., ''ನ್ಯಾಚರಲ್ ಸುಪರ್ ನ್ಯಾಚುರಾಲಿಸಮ್: ಟ್ರೇಡಿಶನ್ ಅಂಡ್ ರೆವಲುಶನ್ ಇನ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಲಿಟರೇಚರ್'' (ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್: ಡಬ್ಲು.ಡಬ್ಲು. ನೊರ್ಟೊನ್, 1973). * {{cite book | last = Berlin | first = Isaiah | title = The Roots of Romanticism | publisher = Chatto & Windus | location = London | year = 1999 | isbn = 0691086621 }} * ಬ್ರೆಕ್ ಮ್ಯಾನ್, ವಾರೆನ್, ''ಯುರೊಪಿಯನ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಸಿಸಮ್: ಎ ಬ್ರೀಫ್ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಉಯಿತ್ ಡಾಕುಮೆಂಟ್ಸ್ '' . ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್: ಬೆಡ್ ಫೊರ್ಡ್/ಸ್ಟೇಂಟ್. ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್, 2007. [http://www.amazon.com/European-Romanticism-History-Documents-Bedford/dp/0312450230/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1281203962&amp;sr=8-1 ] * {{cite book | last = Marcel | first = Brion | title = Art of the Romantic Era | publisher = Henry Holt & Company, Inc | year = 1966 | isbn = 0275420906 }} * ಸಿಯೊಫಾಲೊ, ಜಾನ್ ಜೆ. "ದಿ ಅಸೆಂಟ್ ಆಫ್ ಜಿನಿಯಸ್ ಇನ್ ದಿ ಕೋರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಅಕಾಡೆಮಿ." ''ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಗೊಯಾನ ಸ್ವಯಂ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು'' ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, 1996. * ಫಾಯ್,ಎಲಿಜಾಬೆತ್, ''ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಮೆಡಿವ್ಯಾಲಿಸಮ್.'' ''ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಅಂಡ್ ದಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಲಿಟರರಿ ಐಡಿಯಲ್.'' ಹೌಂಡ್ಸ್ ಮಿಲ್ಸ್, ಬೆಸಿಂಗ್ ಸ್ಟೊಕ್: ಪಲ್ಗ್ರೇವ್, 2002. * ಫ್ರೈಡ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್, ವಾಲ್ಟರ್, ''ಡೇವಿಡ್ ಟು ಡೆಲಾಕ್ರೊಇಕ್ಸ್ '' , (ಒರಿಜನಲಿ ಪಬ್ಲಿಶಡ್ ಇನ್ ಜರ್ಮನ್; ಮರುಮುದ್ರಣ 1980) 1952. * ಗಿಲ್ಲೆಸ್ಪಿ, ಫೆರಾಲ್ಡ್/ ಮ್ಯಾನ್ ಫ್ರೆಡ್ ಎಂಜಿಲ್ / ಬೆರ್ನಾರ್ಡ್ ಡೈಟರ್ಲೆ (eds.), ''ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಪ್ರೊಸ್ ಫಿಕ್ಸನ್ '' (= ಎ ಕಂಪೇರೇಟಿವ್ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಲಿಟರೇಚರ್ಸ್ ಇನ್ ಯುರೊಪಿಯನ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಿಸ್, Bd. XXIII; ed. ಬೈ ದಿ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಕಂಪೇರೇಟಿವಿ ಲಿಟರೇಚರ್ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್). ಅಮೆಸ್ಟರ್ ಡ್ಯಾಮ್, ಫಿಲ್ ಡೆಲ್ಫಿಯಾ: ಜಾನ್ ಬೆಂಜಾಮಿನ್ಸ್ 2008, pp.&nbsp;263–295. ISBN 978-0804680752 * ಗೊಸ್ ಮ್ಯಾನ್, ಲೈನೊಲ್. “ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಎ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಐಕಾನ್ : ದಿ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಕಾಂಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಫ್ರೈಡ್ ರಿಚ್ ಒವರ್ ಬೆಕ್ಸ್ ‘ಇಟಾಲಿಯಾ ಅಂಡ್ ಜರ್ಮನಿಯಾ .’” ಅಮೆರಿಕನ್ ಫಿಲಾಸೊಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ, 2007. ISBN 0791067726 [http://dianepub.wordpress.com/2010/06/30/lionel-gossman-making-of-a-romantic-icon-the-religious-context-of-friedrich-overbeck%E2%80%99s-italia-und-germaniaamerican-philosophical-society-transaction-97-5-isbn-0871699753/ ] * ಗ್ರೆವೆ, ಕೊರ್ಡುಲಾ, ''ಪೇಂಟಿಂಗ್ ದಿ ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಇನ್ ದಿ ಏಜ್ ಆಫ್ ಜರ್ಮನ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಸಿಸಮ್ '' . ಬರ್ಲಿಂಗ್ಟೊನ್: ಆಶ್ಗೇಟ್, 2009. [http://www.amazon.com/Painting-Sacred-Romanticism-Histories-Vision/dp/0754606457/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1281204211&amp;sr=8-1 ] * ಹೋಮ್ಸ್, ರಿಚಾರ್ಡ್. ''ದಿ ಏಜ್ ಆಫ್ ವಂಡರ್ : ದಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಜನರೇಶನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಡಿಸ್ಕವರಿ ಆಫ್ ದಿ ಬಿಯುಟಿ ಅಂಡ್ ಟೆರರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್'' (2009) ISBN 978-1-4000-3187-0 * ಹಾನರ್, ಹುಗ್, ''ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಸಿಸಮ್'' , (ವೆಸ್ಟ್ ವಿವ ಪ್ರೆಸ್ ) 1979. * ಲಿಮ್, ಸ್ವ್ಸಿಸ್ಫಾ, ''ರೊಮ್ಯಾಟಿಸಿಸಮ್ - ದಿ ಡಾನ್ ಆಫ್ ಎ ನಿವ್ ಎರಾ '' , 2002. (ಮರುಮುದ್ರಣ 2006) * ಮಾಸನ್, ಸ್ಕೊಟ್, 'ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಸಿಸಮ್', Ch.7 ಇನ್''ದಿ ಆಕ್ಸಫರ್ಡ್ ಹಾಂಡ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲಿಟರೇಚರ್ ಅಂಡ್ ಥೆಯಾಲಾಜಿ'' , (ಆಕ್ಸಫರ್ಡ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ ) 2007. * ಮುರೆ, ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫರ್, ed. ''ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೊಪಿಡಿಯಾ ಆಫ್ ದಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಎರಾ, 1760-1850'' (2 ಸಂ 2004); 850 ಆರ್ಟಿಕಾಲ್ಸ್ ಬೈ ಎಕ್ಸ್ಪರ್ಟ್ಸ್ ; 1600pp * ನೊವೊಟ್ನಿ, ಫ್ರಿಟ್ಜ್, ''ಪೇಂಟಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಕಲ್ಪ್ಚರ್ ಇನ್ ಯುರೊಪ್, 1780-1880'' , 1971. (2 ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ 1980) * ಮೆಕ್ ಕಾಲ್ಮನ್, ಐವಾನ್, ed. '' '' ''ಆನ್ ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಕಂಪಾನಿಯನ್ ಟು ದಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಏಜ್ '' (2009) ಆನ್ ಲೈನ್ ಆ [http://www.oxfordreference.com/pages/Subjects_and_titles__t285 ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ರೆಫೆರನ್ಸ್ ಆನ್ ಲೈನ್ ] * ರೀಡ್ ಹೆಡ್ ಎಟ್ ಆಲ್., "ನೊರ್ಟೊನ್ ಆಂಥೊಲಾಜಿ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ ಲಿಟರೇಚರ್,"ದಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಪಿರಿಯಡ್ - ಸಂಪುಟ D" (ಡಬ್ಲು.ಡಬ್ಲು. ನೊರ್ಟೊನ್ & ಕಂಪನಿ ಲಿ.) 2006 * ರೊಸೆನ ಬ್ಲಮ್, ರಾಬರ್ಟ್, ''ಮಾಡೆರ್ನ್ ಪಂಟಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ದಿ ನಾರ್ದರ್ನ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಟ್ರೆಡಿಶನ್: ಫ್ರೈಡ್ ರಿಚ್ ಟು ರೊಥ್ಕೊ '' , (ಹಾರ್ಪರ್ & ರೊ) 1975. * ಸ್ಕೆಂಕ್, ಎಚ್.ಜಿ., ''ದಿ ಮೈಂಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುರೊಪಿಯನ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ಸ್ : ಆನ್ ಎಸ್ಸೆ ಇನ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ '' , (ಕಾನ್ ಸ್ಟೇಬಲ್) 1966. * ಟೆಕಿನರ್, ಡೆನಿಜ್, ''ಮಾಡೆರ್ನ್ ಆಅರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ದಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ವಿಜನ್ '' , (ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ ) 2000. * ವಎರ್ಕ್ ಮ್ಯಾನ್, ಲೆಸ್ಲಿJ., "ಮೆಡಿವ್ಯಾಲಿಸಮ್ ಅಂಡ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಸಿಸಮ್ ," ''ಪೊಯೆಟಿಕಾ'' 39–40 (1994): 1–34. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.rc.umd.edu ''ಭಾವಪ್ರಧಾನ ವಲಯಗಳುCircles'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110228024220/http://www.rc.umd.edu/ |date=2011-02-28 }} ಎಲೆಕ್ಟೃಅನಿಕ್ ಸಂಪುಟಗಳು, ಇತಿಹಾಸಗಳು, ಮತ್ತು ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಯುಗದ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತರ ಲೇಖನಗಳು * [http://www.poetseers.org/the_romantics/ ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಕವಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050412013028/http://www.poetseers.org/the_romantics |date=2005-04-12 }} * ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಐಡಿಯಾಸ್‌ : ಆಲ್ಕೆಮಿ * [http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv4-27 ''ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಐಡಿಯಾಸ್‌'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001234406/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv4-27 |date=2008-10-01 }}, ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ವಿಚಾರ {{Template group |list= {{Westernart}} {{Romanticism}} {{continental philosophy}} {{aesthetics}} }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಸಿಸಂ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಕಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾವಪ್ರಧಾನ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಕಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಚಳವಳಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಚಾರಧಾರೆಯ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೊಪಿನ ಇತಿಹಾಸ]] pw3ebrar22q5at6009ixv3d427ita38 0 26493 1383535 1381635 2026-08-20T03:36:09Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383535 wikitext text/x-wiki [[File:Protoplanetary-disk.jpg|thumb|300px|ಕಲಾವಿದನ ಕಲ್ಪನೆಯ ಪ್ರೊಟೊಪ್ಲಾನಟರಿ ತಟ್ಟೆ(ಗ್ರಹಗಳು ರಚನೆಯಾಗುವ ಮುಂಚಿನ ಅನಿಲ,ಧೂಳಿನ ತಟ್ಟೆ)]] [[ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಂಡಲ|ಸೌರವ್ಯೂಹ]]ದ ರಚನೆ ಮತ್ತು [[wikt:evolution|ವಿಕಾಸ]]ವು 4.568 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆರಂಭವಾಯಿತೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೃಹತ್ ಆಣ್ವಿಕ ಮೋಡದ ಸಣ್ಣ ಭಾಗವು [[ಗುರುತ್ವ]]ದಿಂದ ಕುಸಿತವುಂಟಾಗಿ ಸೌರವ್ಯೂಹ ರಚನೆಯಾಯಿತು.<ref>[http://www.nature.com/ngeo/journal/vaop/ncurrent/full/ngeo941.html ಬೋವಿಯರ್, ಆಡ್ರೆ ಮತ್ತು ಮೀನಾಕ್ಷಿ ವಾಡ್ವಾ, "ದಿ ಏಜ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೋಲಾರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ರಿಡಿಫೈನ್ಡ್ ಬೈ ದಿ ಓಲ್ಡೆಸ್ಟ್ Pb-Pb ಏಜ್ ಆಫ್ ಎ ಮೆಟಿರಿಯೋಟಿಕ್ ಇನ್‌ಕ್ಲೂಷನ್."]. ''ನೇಚರ್ ಜಿಯೊಸೈನ್ಸ್,'' ನೇಚರ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್, ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ವಿಭಾಗ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ 2010-08-22, ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ 2010-08-26, doi: 10.1038/NGEO941.<br>ಉಲ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೆ ಪತ್ತೆಯಾದ ಅತೀ ಪ್ರಾಚೀನ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ದಿನಾಂಕವು ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ ಸೌರ ನೀಹಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ಪ್ರಥಮ ಘನವಸ್ತುವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಕುಸಿತಗೊಂಡ ಬಹುತೇಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ [[ಸೂರ್ಯ]]ನನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿತು. ಉಳಿದವು ಪ್ರೋಟೊಪ್ಲ್ಯಾನೆಟರಿ ಡಿಸ್ಕ್(ನಕ್ಷತ್ರವೊಂದರ ಸುತ್ತ ತಿರುಗುವ ಅನಿಲ,ದೂಳಿನ ಚಪ್ಪಟೆಯ ತಟ್ಟೆ) ಆಕಾರ ತಳೆಯಿತು. ಅದರಿಂದ [[ಗ್ರಹ]]ಗಳು, ಚಂದ್ರರು, [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಣ್ಣ ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಕಾಯಗಳು ರಚನೆಯಾದವು. ನೆಬ್ಯೂಲಾರ್ ಹೈಪೋಥಿಸಿಸ್(ನೀಹಾರಿಕೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ)ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ಮಾದರಿಯನ್ನು 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಮ್ಯಾನ್ಯುಯಲ್ ಸ್ವೀಡನ್‌ಬರ್ಗ್ ಇಮ್ಯಾನ್ಯುಯಲ್ ಕ್ಯಾಂಟ್ ಮತ್ತು ಪಿಯರೆ ಸೈಮನ್ ಲ್ಯಾಪ್ಲೇಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಇದರ ತರುವಾಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಭೂರಚನಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು ಗ್ರಹವಿಜ್ಞಾನ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಣೆದಿದೆ. 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯುಗದ ಉದಯದಿಂದ ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೌರಾತೀತ ಗ್ರಹಗಳ ಶೋಧನೆಯಿಂದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಅವಲೋಕನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ ವಿವರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆರಂಭಿಕ ರಚನೆಯಾದಾಗಿನಿಂದ ಸೌರವ್ಯೂಹವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿದೆ. ಮಾತೃ ಗ್ರಹಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ಅನಿಲ ಮತ್ತು ಧೂಳಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಕಾರದ ತಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಚಂದ್ರರ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಇತರ ಚಂದ್ರರು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ರಚನೆಗೊಂಡಿವೆ ಹಾಗೂ ಅನಂತರ ಇವುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಗ್ರಹಗಳು ಸೆರೆಹಿಡಿದಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. [[ಭೂಮಿ]]ಯ [[ಚಂದ್ರ]]ನಂತಹ ಇತರ ಚಂದ್ರರು ಬಹುಶಃ ದೈತ್ಯಕಾರದ ಗ್ರಹಗಳ ಡಿಕ್ಕಿಯಿಂದಾಗಿ ರಚನೆಗೊಂಡಿರಬಹುದು. ಕಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಡಿಕ್ಕಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನದವರೆಗೆ ಸತತವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಸೌರವ್ಯೂಹದ ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಹಗಳ ಸ್ಥಾನಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದು, ಗ್ರಹಗಳು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name="Gomes" /> ಈ ಗ್ರಹಗಳ ವಲಸೆಯನ್ನು ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಮುಂಚಿನ ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 5 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ತಂಪಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಸಕ್ತ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊರಗಡೆ ಅನೇಕ ಪಟ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ(ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ) ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಹೊರ ಪದರವನ್ನು ಗ್ರಹ ನೀಹಾರಿಕೆಯಾಗಿ ಎರಚುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ [[ಶ್ವೇತ ಕುಬ್ಜ|ಶ್ವೇತ ಕುಬ್ಜತಾರೆ]] ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಅವಶೇಷವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ದೂರದ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ, ಹಾದುಹೋಗುವ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಗುರುತ್ವವು ಕ್ರಮೇಣ ಸೂರ್ಯನ ಗ್ರಹಗಳ ಪರಿವಾರವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಗ್ರಹಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ, ಇತರ ಗ್ರಹಗಳು ಅಂತರತಾರಾ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಿಮ್ಮುತ್ತವೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಅದರ ಸುತ್ತ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕಾಯಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="dyson" /> == ಇತಿಹಾಸ == [[File:Pierre-Simon Laplace.jpg|thumb|ನೀಹಾರಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರವರ್ತಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಪೀರೆ-ಸೈಮನ್ ಲ್ಯಾಪ್ಲೇಸ್]] ವಿಶ್ವದ ಹುಟ್ಟು ಹಾಗು ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮುಂಚಿನ ತಿಳಿದುಬಂದಿರುವ ಬರಹಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬಹುಮಟ್ಟಿನ ಆ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಇಂತಹ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಕೊಂಡಿ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಯತ್ನ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಈಗ ನಾವು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಸೌರವ್ಯೂಹ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸೌರವ್ಯೂಹದ ರಚನೆ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸದ ಸಿದ್ಧಾಂತದತ್ತ ಪ್ರಥಮ ಹೆಜ್ಜೆಯು ಹೀಲಿಯೊಸೆಂಟ್ರಿಸಮ್(ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ)ನ ಕುರಿತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯು ಅದರ ಸುತ್ತ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.(ಕ್ರಿ.ಪೂ.600ರಷ್ಟು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಅರಿಸ್ಟಾಕ್ರಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಯಾಮೋಸ್ ಇದನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು) ಆದರೆ 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಸೌರವ್ಯೂಹ ಪದದ ದಾಖಲಿತ ಬಳಕೆಯು 1704ರಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದ್ದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | work=Merriam Webster Online Dictionary | title="Solar system" | url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/solar%20system | accessdate=2008-04-15 | year=2008}}</ref> ಇಮ್ಯಾನುಯಲ್ ಸ್ವೀಡನ್‌ಬರ್ಗ್, ಇಮ್ಯಾನುಯಲ್ ಕಾಂಡ್, ಮತ್ತು ಪೀರೆ-ಸೈಮನ್ ಲ್ಯಾಪ್ಲೇಸ್ 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೌರವ್ಯೂಹದ ರಚನೆಯಾದ ನೀಹಾರಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ(ನೆಬ್ಯೂಲಾರ್ ಹೈಪೋತಿಸಿಸ್)ದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಪ್ರಮಾಣಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಮಾಡಿದಾಗಿನಿಂದ ಒಲವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬಂದ ಗಮನಾರ್ಹ ಟೀಕೆಯು ಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೋನಯುತ ಆವೇಗದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಅಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal | author=M. M. Woolfson | journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London | volume=313 | title=Rotation in the Solar System | year=1984 | pages=5 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1984RSPTA.313....5W | doi=10.1098/rsta.1984.0078 }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ,1980ರ ದಶಕದ ಮುಂಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ, ನೀಹಾರಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮುನ್ನುಡಿದಂತೆ, ಕಿರಿಯ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಧೂಳು ಮತ್ತು ಅನಿಲದ ತಂಪಾದ ತಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದು, ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪುನಃ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url=http://space.newscientist.com/channel/solar-system/comets-asteroids/mg13117837.100 | title=Birth of the planets: The Earth and its fellow planets may be survivors from a time when planets ricocheted around the Sun like ball bearings on a pinball table | publisher=New Scientist | author=Nigel Henbest | year=1991 | accessdate=2008-04-18 | archive-date=2013-10-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131005023818/http://www.newscientist.com/article/mg13117837.100 | url-status=dead }}</ref> ಸೂರ್ಯನು ವಿಕಾಸವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಿತು ಎಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುಂಚೆ ಅದರ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆರ್ಥರ್ ಸ್ಟಾನ್ಲಿ ಎಡ್ಡಿಂಗ್‌ಟನ್‌ರಿಂದ [[ಅಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್|ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‌ಸ್ಟನ್]]‌ರ [[ಸಾಪೇಕ್ಷತ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಸಾಪೇಕ್ಷತಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ದ ದೃಢೀಕರಣವು ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯು ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗ(ತಿರುಳು)ದಲ್ಲಿ ಬೈಜಿಕ ಸಮ್ಮಿಳನ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಯೆಂದು ಅರಿಯಲು ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು.<ref>{{cite book | title=The Sun: A Biography | url=https://archive.org/details/sunbiography0000whit | author=David Whitehouse | year=2005 | publisher=John Wiley and Sons | isbn=978-0470092972}}</ref> 1935ರಲ್ಲಿ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳೊಳಗೆ,ಇತರ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳೂ ರಚನೆಯಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಎಡ್ಡಿಂಗ್‌ಟನ್ ಸೂಚಿಸಿದರು.<ref name="Hoyle2005">{{cite book | title=Fred Hoyle: A Life in Science | url=https://archive.org/details/fredhoylelifeins0000mitt | author=Simon Mitton | publisher=Aurum|year=2005|chapter=Origin of the Chemical Elements|pages=[https://archive.org/details/fredhoylelifeins0000mitt/page/197 197]–222 | isbn=978-1854109613}}</ref> ವಿಕಾಸಗೊಂಡ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಾದ ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂಗಿಂತ ಭಾರವಾದ ಅನೇಕ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ತಿರುಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರಮೇಯದ ಬಗ್ಗೆ ಫ್ರೆಡ್ ಹಾಯ್ಲೆ ವಿವರಣೆ ಕೊಟ್ಟರು. ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತನ್ನ ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಕಳಚಿಕೊಂಡಾಗ ಈ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು ಮರುಬಳಕೆಯಾಗಿ ಇತರ ನಕ್ಷತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Hoyle2005" /> == ರಚನೆ == === ಪೂರ್ವ-ಸೌರ ನೀಹಾರಿಕೆ === ದೈತ್ಯ ಆಣ್ವಿಕ ಮೋಡದ ಚೂರಿನ ಗುರುತ್ವ ಕುಸಿತದಿಂದ ಸೌರವ್ಯೂಹವು ರಚನೆಯಾಯಿತು ಎಂದು ನೀಹಾರಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ.<ref name="Montmerle2006" /><ref name="Montmerle2006" /> ಮೋಡವು ಸ್ವತಃ 20 pc,<ref name="Montmerle2006" /> ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಚೂರುಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 1 pc (ಮೂರು ಕಾಲು [[ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷ|ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷಗಳು]]) ಆಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Arizona">{{cite web | title=Lecture 13: The Nebular Theory of the origin of the Solar System | url=http://atropos.as.arizona.edu/aiz/teaching/nats102/mario/solar_system.html | author=Ann Zabludoff (University of Arizona) | accessdate=2006-12-27 | date=Spring 2003 }}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಚೂರುಗಳ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕುಸಿತದಿಂದ ದಟ್ಟವಾದ 0.01–0.1 pc (2,000–20,000 AU)ಗಾತ್ರದ ಮಧ್ಯಭಾಗಗಳು(ತಿರುಳುಗಳು) ರಚನೆಯಾದವು.<ref group="note">ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನ ಏಕಮಾನ ಅಥವಾ AU, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ನಡುವಿನ ಸರಾಸರಿ ದೂರವಾಗಿದೆ. ಅಥವಾ ~150 ದಶಲಕ್ಷ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು. ಇದು ಅಂತರತಾರಾ ದೂರಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಪ್ರಮಾಣಕ ಏಕಮಾನವಾಗಿದೆ.</ref><ref name="Montmerle2006" /><ref>{{cite journal|journal=Earth, Moon, and Planets|publisher=Springer Netherlands|volume=34|year=1986|pages=93–100|title=Further Considerations on Contracting Solar Nebula|author=J. J. Rawal|work=Nehru Planetarium, Bombay India|url=http://www.springerlink.com/content/r5825j48k66n8284/fulltext.pdf|accessdate=2006-12-27|format=PDF|doi=10.1007/BF00054038|issue=1}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕುಸಿತಗೊಂಡ ಚೂರುಗಳಲ್ಲೊಂದು(''ಪೂರ್ವ ಸೌರ ನೀಹಾರಿಕೆ'' ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ)ಸೌರವ್ಯೂಹವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು.<ref name="composition">{{cite conference | author=W. M. Irvine | title=The chemical composition of the pre-solar nebula | booktitle=Cometary Exploration | year=1983 | volume=1 | editor=T. I. Gombosi (ed.) | pages=3–12 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1983coex....1....3I}}</ref> ಸೂರ್ಯನ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲಿರುವ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ರಚನೆಯು ಇಂದಿನ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿರುವಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಷ್ಟೇ ಸಮನಾಗಿದೆ. ಮಹಾ ಸ್ಫೋಟ ಪರಮಾಣು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ(ಪರಮಾಣು ಬೀಜಗಳ ರಚನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ)ಯಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾದ [[ಜಲಜನಕ]], [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ಹಾಗೂ [[ಲಿಥಿಯಮ್|ಲಿಥಿಯಂ]]ನ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಮೊತ್ತಗಳು ಅದರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ 98%ಭಾಗ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಉಳಿದ 2% ಭಾರವಾದ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇದು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮುಂಚಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳಲ್ಲಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{harvtxt|Zeilik|Gregory|1998|loc=p. 207}}</ref> ಈ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಅಂತರತಾರಾ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಭಾರವಾದ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಚಿಮ್ಮಿಸಿದವು.<ref name="Lineweaver2001" /> [[File:M42proplyds.jpg|200px|thumb|left|ಓರಿಯನ್ ನೀಹಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟೋಪ್ಲಾನಿಟರಿ ತಟ್ಟೆಯ ಹಬ್ಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕದ ಚಿತ್ರ. ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷಗಳ ಅಗಲದ "ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ರಚನೆಯಾಗುವ ಆಣ್ವಿಕ ಮೋಡ"ವು ಬಹುಶಃ ನಮ್ಮ ಸೂರ್ಯ ರಚನೆಯಾದ ಮೂಲಸ್ಥಿತಿಯ ನೀಹಾರಿಕೆಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.]] ಪ್ರಾಚೀನ ಉಲ್ಕೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಐಸೊಟೋಪ್‌ನ ಸ್ಥಿರ ವಿಭಜನೆ ಪರಮಾಣುಬೀಜಗಳ ಕುರುಹುಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಐರನ್-60. ಅವು ಅಲ್ಪಕಾಲೀನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸ್ಫೋಟದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಸೂರ್ಯ ರೂಪತಳೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಸೂರ್ಯನ ಬಳಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಪರ್‌ನೋವಾ(ನಕ್ಷತ್ರ ಸ್ಫೋಟ) ಘಟಿಸಿವೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂಪರ್‌ನೋವಾದ ಆಘಾತದ ಅಲೆಯು ಸೂರ್ಯನ ರಚನೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ಮೋಡದೊಳಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕುಸಿದಿದ್ದರಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ರಚನೆಯಾಗಿರಬಹುದು.<ref>{{cite doi|10.1080/00107511003764725}}</ref> ಕೇವಲ ಬೃಹತ್,ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಜೀವಿತದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಸೂಪರ್‌ನೋವಾ ನಿರ್ಮಿಸುವುದರಿಂದ, ಬೃಹತ್ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ನಕ್ಷತ್ರ ರಚನೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ರಚನೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ಇದು ಓರಿಯನ್ ನೆಬ್ಯುಲಾಗೆ ಸದೃಶವಾಗಿದೆ.<ref name="cradle">{{cite journal|author= J. Jeff Hester, Steven J. Desch, Kevin R. Healy, Laurie A. Leshin | title= The Cradle of the Solar System|url= https://archive.org/details/sim_science_2004-05-21_304_5674/page/1116 |journal=Science| date=21 May 2004 | pages= 1116–1117 | volume=304 | doi=10.1126/science.1096808 | accessdate=2007-01-11| pmid=15155936| issue=5674}}</ref><ref name="iron">{{cite journal| journal=Science | year= 2007| volume= 316| issue= 5828| pages=1178–1181| doi=10.1126/science.1141040| title=Evidence for a Late Supernova Injection of ⁶⁰Fe into the Protoplanetary Disk| author=Martin Bizzarro, David Ulfbeck, Anne Trinquier, Kristine Thrane, James N. Connelly, Bradley S. Meyer| url= http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/316/5828/1178| format=abstract page| pmid=17525336}}</ref> [[ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ]] ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಅಸಂಗತ ವಸ್ತುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ 6.5ಮತ್ತು 19.5 ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷಗಳ ವ್ಯಾಸವಿರುವ ಮತ್ತು 3000 ಸೂರ್ಯರಿಗೆ ಸಮನಾಗಿರುವ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಗೊಂಚಲಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ರಚನೆಯಾಯಿತು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|title=The Lost Siblings of the Sun|author= Simon F. Portegies Zwart|journal=Astrophysical Journal|year=2009|volume=696|issue= L13-L16| doi= 10.1088/0004-637X/696/1/L13|pages=L13}}</ref> ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಮೊದಲ 100 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕಿರಿಯ ಸೂರ್ಯನು ಸಮೀಪ ಹಾದುಹೋಗುವ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಜತೆ ಮೊದಲ 100 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ ಅನೇಕ ಅನುಕರಣೆಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ವಸ್ತುಗಳು ಮುಂತಾದ ಹೊರ ಸೌರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅಸಂಗತ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು.<ref>{{cite journal|title= The formation of the Oort cloud in open cluster environments|author=Nathan A. Kaib and Thomas Quinn|journal=Icarus|volume= 197|issue=1|year=2008|pages= 221–238|doi=10.1016/j.icarus.2008.03.020}}</ref> ಕೋನಯುತ ಆವೇಗದ ರಕ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ, ನೀಹಾರಿಕೆ ವೇಗವಾಗಿ ತಿರುಗಿ ಕುಸಿತಗೊಂಡಿತು. ನೀಹಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತು ಬಾಷ್ಪೀಕರಿಸಿದಂತೆ, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಪರಮಾಣುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದ ಆವರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಘರ್ಷಣೆಯಾಗಿ,ಅವುಗಳ ಚಲನಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಷ್ಣವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಬಹುಮಟ್ಟಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ಸುತ್ತಲಿನ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಕಾರದ ತಟ್ಟೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಯಾಯಿತು.<ref name="Arizona" /> ಸುಮಾರು 100,000 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ <ref name="Montmerle2006">{{cite journal|author=Thierry Montmerle, Jean-Charles Augereau, Marc Chaussidon |title=Solar System Formation and Early Evolution: the First 100 Million Years|journal=Earth, Moon, and Planets|volume=98|publisher=Spinger|pages=39–95|year=2006|doi=10.1007/s11038-006-9087-5| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2006EM%26P...98...39M}}</ref> ಗುರುತ್ವ,ಅನಿಲ ಒತ್ತಡ, ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯ ಶಕ್ತಿಗಳು ಸಂಕುಚಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೀಹಾರಿಕೆಯನ್ನು ತಿರುಗುವ ಪ್ರೋಟೊಪ್ಲಾನೆಟರಿ ಡಿಸ್ಕ್‌ಗೆ(ಅನಿಲ,ಧೂಳಿನ ತಟ್ಟೆ) ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ~200 AU<ref name="Arizona" /> ವ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಯಾದ, ದಟ್ಟವಾದ ಪ್ರೋಟೊಸ್ಟಾರ್‌(ಜಲಜನಕದ ಸಮ್ಮಿಳನ ಇನ್ನೂ ಆರಂಭವಾಗಿರದ ನಕ್ಷತ್ರ) ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿತು.<ref>{{cite journal | year= 2005|author=Jane S. Greaves | title= Disks Around Stars and the Growth of Planetary Systems| url= https://archive.org/details/sim_science_2005-01-07_307_5706/page/68| journal=Science | volume=307 | pages=68 | doi=10.1126/science.1101979 | pmid= 15637266 | issue= 5706 }}</ref> ಈ ವಿಕಾಸದ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನು T ಟೌರಿ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿತ್ತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="apj2_313">{{cite journal | author=Caffe, M. W.; Hohenberg, C. M.; Swindle, T. D.; Goswami, J. N. | title=Evidence in meteorites for an active early sun | journal=Astrophysical Journal, Part 2 - Letters to the Editor | volume=313 | date=February 1, 1987 | pages=L31–L35 | month=February | doi=10.1086/184826 | bibcode=1987ApJ...313L..31C }}</ref> T ಟೌರಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗ್ರಹಗಳ ರಚನೆಗೆ ಪೂರ್ವ ವಸ್ತುಗಳ ತಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಜತೆಗೂಡಿ 0.001–0.1 ಸೌರದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Kitamara">{{cite conference | author=M. Momose, Y. Kitamura, S. Yokogawa, R. Kawabe, M. Tamura, S. Ida | title=Investigation of the Physical Properties of Protoplanetary Disks around T Tauri Stars by a High-resolution Imaging Survey at lambda = 2 mm | booktitle=The Proceedings of the IAU 8th Asian-Pacific Regional Meeting, Volume I | year=2003 | publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series | volume=289 | editor=Ikeuchi, S., Hearnshaw, J. and Hanawa, T. (eds.) | pages=85 | url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?2003ASPC..289...85M&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;whole_paper=YES&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf | format=PDF}}</ref> ಈ ತಟ್ಟೆಗಳು(ದುಂಡಾದ ಚಪ್ಪಟೆಯ ಭಾಗ)ಅನೇಕ 100AUಗಳವೆರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ|ಹಬ್ಬಲ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ದೂರದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ 1000AUಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಸದ ಪ್ರೋಟೊಪ್ಲಾನೆಟರಿ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ನಕ್ಷತ್ರ ರಚನೆ ವಲಯಗಳಾದ ಓರಿಯನ್ ನೆಬ್ಯುಲಾ<ref>{{cite journal| journal=The Astronomical Journal| month= March| year= 1999| volume= 117| pages=1490–1504| doi=10.1086/300781| title=Hubble Space Telescope/NICMOS Imaging of Disks and Envelopes around Very Young Stars|author=Deborah L. Padgett, Wolfgang Brandner, Karl R. Stapelfeldt et al. | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1999AJ....117.1490P}}</ref> ಮುಂತಾದ ಕಡೆ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳು ತಂಪಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಅತೀ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | author=M. Küker, T. Henning, G. Rüdiger | title=Magnetic Star-Disk Coupling in Classical T Tauri Systems | journal=Astrophysical Journal | year=2003 | volume=589 | pages=397 | doi=10.1086/374408 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003ApJ...589..397K}}</ref> ಸುಮಾರು 50ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಒಳಗೆ, ಸೂರ್ಯನ ಮಧ್ಯಭಾಗ(ತಿರುಳು)ದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡ ಅತೀವ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿ, ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ಜಲಜನಕ ಸಂಯೋಜನೆ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ದ್ರವಸ್ಥಿತಿ ಸಮತೋಲನ ಸಾಧಿಸುವ ತನಕ ಗುರುತ್ವ ಸಂಕೋಚನಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾದ ಆಂತರಿಕ ಶಕ್ತಿ ಮೂಲ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು.<ref name="Yi2001">{{cite journal | author= Sukyoung Yi, Pierre Demarque, Yong-Cheol Kim, Young-Wook Lee, Chang H. Ree, Thibault Lejeune, Sydney Barnes | title=Toward Better Age Estimates for Stellar Populations: The <math>Y^{2}</math> Isochrones for Solar Mixture | journal=Astrophysical Journal Supplement | id={{arXiv|astro-ph|0104292}} | year=2001 | volume=136 | pages=417 | doi=10.1086/321795 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2001ApJS..136..417Y}}</ref> ಇದು ಸೂರ್ಯನು ಮೇನ್ ಸ್ವೀಕ್ವೆನ್ಸ್(ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ) ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಪ್ರಥಮ ಹಂತಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯುವುದರ ಗುರುತಾಗಿದೆ. ಮೇನ್ ಸ್ವೀಕ್ವೆನ್ಸ್ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಅವುಗಳ ತಿರುಳಿನಲ್ಲಿ ಜಲಜನಕ ಹೀಲಿಯಂಗೆ ಸಮ್ಮಿಳನವಾಗುವುದರಿಂದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಇಂದು ಮೇನ್ ಸೀಕ್ವೆನ್ಸ್(ಮುಖ್ಯ ಅನುಕ್ರಮದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ) ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದ್ದಾನೆ.<ref name="sequence">{{harvtxt|Zeilik|Gregory|1998|loc=p. 320}}</ref> ===ಸೌರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ=== *ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: [[ಸೌರವ್ಯೂಹ]] *ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಎಂಟು ಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಭೂಮಂಡಲಗಳು (ಬುಧ, ಶುಕ್ರ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ); ಎರಡು ಅನಿಲ ದೈತ್ಯರು (ಗುರು ಮತ್ತು ಶನಿ); ಮತ್ತು ಎರಡು ಹಿಮ(ಐಸ್) ದೈತ್ಯರು (ಯುರೇನಸ್ ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚೂನ್) ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಸೌರವ್ಯೂಹವು ಕನಿಷ್ಠ ಐದು ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹಗಳು, ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳ ಪಟ್ಟಿ, ಹಲವಾರು ಧೂಮಕೇತುಗಳು ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಿಮಾವೃತ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. === ಗ್ರಹಗಳ ರಚನೆ === ಅನೇಕ ಗ್ರಹಗಳು ''ಸೌರ ನೆಬ್ಯುಲಾ'' ದಿಂದ ರಚನೆಯಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸೂರ್ಯನ ರಚನೆಯ ನಂತರ ಉಳಿದ ಅನಿಲ ಮತ್ತು ಧೂಳಿನ ಚಪ್ಪಟೆ ತಟ್ಟೆಯಾಕಾರದ ಮೋಡವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|title=Chondrule-forming Shock Fronts in the Solar Nebula: A Possible Unified Scenario for Planet and Chondrite Formation|author=A. P. Boss, R. H. Durisen|doi = 10.1086/429160|url=http://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/429160|year=2005|journal=The Astrophysical Journal|volume=621|pages=L137–L140|format=abstract page}}</ref> ಗ್ರಹಗಳು ರಚನೆಯಾದ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ ವಿಧಾನವು ನಿರಂತರ ವಿಕಾಸ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರೋಟೊಸ್ಟಾರ್ ಸುತ್ತ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳಾಗಿ ಆರಂಭವಾದವು. ನೇರ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲದ ಈ ಘನಕಣಗಳು 200 [[ಮೀಟರ್]] ವ್ಯಾಸದ ರಾಶಿಯಾಗಿ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಇವು ಪುನಃ ಡಿಕ್ಕಿಯಾಗಿ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ~10 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (km) ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳಾಗಿ(ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಹಗಳು)ರೂಪುಗೊಂಡವು.<ref name="Goldreich1973" /> ಮತ್ತಷ್ಟು ಡಿಕ್ಕಿಗಳ ಮೂಲಕ ಇವುಗಳ ಗಾತ್ರ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿ, ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸೆಂಟಿಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧಿಸಿದವು.<ref name="Goldreich1973">{{cite journal | author=P. Goldreich, W. R. Ward | title=The Formation of Planetesimals | journal=Astrophysical Journal | year=1973 | volume=183 | pages=1051 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1973ApJ...183.1051G | accessdate=2006-11-16 | doi=10.1086/152291}}</ref> 4 AUಒಳಗಿನ ಸೌರವ್ಯೂಹ ಪ್ರದೇಶವಾದಒಳ ಸೌರವ್ಯೂಹ ತಟ್ಟನೆ ಮಾರ್ಪಡುವ ಅಣುಗಳಾದ ನೀರು ಮತ್ತು ಮೀಥೇನ್ ಘನೀಕರಿಸಲು ತೀರಾ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಗುವ ಸಣ್ಣಗ್ರಹಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕರಗುವ ಬಿಂದುಗಳ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಾದ ಲೋಹಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕಬ್ಬಿಣ]], [[ನಿಕಲ್]], [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ]] ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಸಿಲಿಕೇಟ್ ಈ ಘನವಸ್ತು ಕಾಯಗಳು ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳಾಗಿ [[ಬುಧ]], [[ಶುಕ್ರ]], [[ಭೂಮಿ]] ಮತ್ತು [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ]] ಗ್ರಹಗಳೆಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಈ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ನೆಬ್ಯುಲಾದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ 0.6%ಮಾತ್ರ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ.<ref name="Arizona" /> ಘನರೂಪಿ(ಭೂಸದೃಶ) ಗ್ರಹಗಳ ಮೂಲರೂಪಗಳು 0.05 ಭೂ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಸೂರ್ಯನು ರಚನೆಯಾದ ಸುಮಾರು 100,000ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದವು. ತರುವಾಯ ಗ್ರಹ ಗಾತ್ರದ ಕಾಯಗಳ ನಡುವೆ ತರುವಾಯದ ಡಿಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಲೀನಗಳು ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳು ಪ್ರಸಕ್ತ ಗಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಬೆಳೆಯಲು ಅವಕಾಶವೊದಗಿಸಿತು.(ಕೆಳಗೆ ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳು ನೋಡಿ).<ref name="sciam" /> ಘನರೂಪಿ(ಭೂಸದೃಶ) ಗ್ರಹಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವು ಅನಿಲ ಮತ್ತು ಧೂಳಿನ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದವು. ಅನಿಲವು ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು ಗ್ರಹಗಳಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದುಂಟಾದ ಎಳೆತವು ಕೋನೀಯ ಆವೇಗದ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಗ್ರಹಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಹೊಸ ಕಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದವು. ಡಿಸ್ಕ್(ತಟ್ಟೆ)ನಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಈ ರೀತಿಯ ವಲಸೆಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಎಡೆಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ಡಿಸ್ಕ್ ಚದುರಿದಂತೆ, ನಿವ್ವಳ ಪ್ರವತ್ತಿಯು ಒಳಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಒಳಮುಖವಾಗಿ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಕ್ತ ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿತು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಮಾದರಿಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web | author=Staff | title=How Earth Survived Birth | work=Astrobiology Magazine | url=http://www.astrobio.net/pressrelease/3370/how-earth-survived-birth | accessdate=2010-02-04 | archive-date=2020-07-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200715160503/https://www.astrobio.net/cosmic-evolution/how-earth-survived-birth/ | url-status=dead }}</ref> ಅನಿಲ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳಾದ [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]],[[ಶನಿ]], [[ಯುರೇನಸ್]] ಮತ್ತು [[ನೆಪ್ಚೂನ್]] ಹಿಮ ರೇಖೆಗಿಂತ ಆಚೆ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಂಗಳ ಮತ್ತು ಗುರುಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಯ ನಡುವಿನ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ವಸ್ತು ತಂಪಾಗಿದ್ದು, ತಕ್ಷಣವೇ ಮಾರ್ಪಡುವ ಹಿಮದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಘನಪದಾರ್ಥವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಗುರುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹೋಲುವ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ(ಅನಿಲರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳು) ಶೇಖರವಾದ ಹಿಮಗಳು ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ಲೋಹಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಲಿಕೇಟ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಪುಲವಾಗಿದ್ದವು. ಇದು ಗುರುಗ್ರಹ ಸದೃಶ(ಜೋವಿಯನ್) ಗ್ರಹಗಳು ಹಗುರವಾದ ಮತ್ತು ವಿಪುಲ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳಾದ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವಷ್ಟು ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.<ref name="Arizona" /> ಸುಮಾರು 3 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಗ್ರಹಗಳು ಹಿಮರೇಖೆಗಿಂತ ಆಚೆ ನಾಲ್ಕು ಭೂದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದವು.<ref name="sciam" /> ಇಂದು, ನಾಲ್ಕು ಅನಿಲ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ 99% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref group="note">ಗುರು,ಶನಿ, ಯುರೇನಸ್ ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚ್ಯೂನ್‌ನ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ= 445.6 ಭೂಮಿಯ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳು. ಉಳಿದ ವಸ್ತುವಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ= ~5.26 ಭೂದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳು ಅಥವಾ 1.1% (ನೋಡಿ ಸೋಲಾರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್#ನೋಟ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಲಿಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಸೋಲಾರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ಸ್ ಬೈ ಮಾಸ್)</ref> ಗುರುಗ್ರಹವು ಹಿಮರೇಖೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಆಚೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವುದು ಆಕಸ್ಮಿಕವಲ್ಲ ಎಂದು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ,ಹಿಮ ರೇಖೆಯು ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಸೆಳೆಯುವ ಹಿಮದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆ ಮೂಲಕ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ. ಇದು ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಮಾಡಿ, ಸುತ್ತುವ ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳ ವೇಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಸೂರ್ಯನತ್ತ ಅವುಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಿಮ ರೇಖೆಯು ತಡೆಗೋಡೆಯಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ~5 AUದೂರದಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಸ್ತು 10 ಭೂ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳ ದೊಡ್ಡ ಮೂಲರೂಪವಾಗಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಅದು ನಂತರ ಸುತ್ತಲಿರುವ ತಟ್ಟೆಯಿಂದ ಜಲಜನಕವನ್ನು ನುಂಗುವ ಮೂಲಕ ಶೀಘ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಮುಂದಿನ 1000 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 150 ಭೂದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 318 ಭೂದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತದೆ. ಶನಿಗ್ರಹವು ಗುರುಗ್ರಹದ ನಂತರ ಕೆಲವು ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಉಪಭೋಗಕ್ಕೆ ಅನಿಲ ಲಭ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಕಡಿಮೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಹೊಂದಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="sciam">{{cite journal|title=The Genesis of Planets|author=Douglas N. C. Lin | journal=Scientific American | issue=5|volume=298|date=May 2008 | pages=50–59 | url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=the-genesis-of-planets | format=fee required|doi=10.1038/scientificamerican0508-50|pmid=18444325}}</ref> ಕಿರಿಯ ಸೂರ್ಯನಂತಹ T ಟೌರಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರ ಹಳೆಯ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲವಾದ ನಕ್ಷತ್ರಮಾರುತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಗುರು ಮತ್ತು ಶನಿಗ್ರಹಗಳ ರಚನೆ ನಂತರ ಯುರೇನಸ್ ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹಗಳು ರಚನೆಯಾಗಿದೆ ಎದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಬಲವಾದ [[ಸೌರ ಮಾರುತ|ಸೌರಮಾರುತ]]ವು ಬಹುಮಟ್ಟಿನ ತಟ್ಟೆಯ(ದುಂಡಾಗಿರುವ ಚಪ್ಪಟೆಯ ಭಾಗ) ವಸ್ತುವನ್ನು ಹಾರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವು ರಚನೆಯಾದವು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಗ್ರಹಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಒಂದು ಭೂದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಸ್ವಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. ಯುರೇನಸ್ ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ವಿಫಲಗೊಂಡ ತಿರುಳುಗಳು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="thommes" /> ಈ ಗ್ರಹಗಳ ರಚನೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯೇನೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ರಚನೆಯ ಕಾಲಪ್ರಮಾಣ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಮಧ್ಯಭಾಗ(ತಿರುಳು)ದಲ್ಲಿ ಒಂದುಗೂಡಲು ನೂರು ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಇದರ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ ಯುರೇನಸ್ ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚೂನ್ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ -ಗುರು ಮತ್ತು ಶನಿಯ ಸಮೀಪ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ ರಚನೆಯಾಗಿರಬಹುದು- ನಂತರ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿರಬಹುದು(ನೋಡಿ ಕೆಳಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಗ್ರಹಗಳ ವಲಸೆ)<ref name="thommes" /><ref name="Levison2007" />. ಪುಟ್ಟಗ್ರಹಗಳ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಚಲನೆಯೆಲ್ಲವೂ ಸೂರ್ಯನತ್ತ ಒಳಮುಖವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ''ಸ್ಟಾರ್‌ಡಸ್ಟ್‌'' ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಯಿಂದ ವೈಲ್ಡ್ 2 ಧೂಮಕೇತುವಿನಿಂದ ಪಡೆದ ಮಾದರಿಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಮುಂಚಿನ ರಚನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳು ಬಿಸಿಯಾದ ಒಳಸೌರವ್ಯೂಹದಿಂದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದವು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |year= 2006|author=Emily Lakdawalla|work=The Planetary Society|title=Stardust Results in a Nutshell: The Solar Nebula was Like a Blender| url=http://www.planetary.org/blog/article/00000735/| accessdate=2007-01-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070714111144/http://www.planetary.org/blog/article/00000735/|archivedate=2007-07-14}}</ref> ಮೂರು ಮತ್ತು 10 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ನಡುವೆ,<ref name="sciam" /> ಕಿರಿಯ ಸೂರ್ಯನ ಸೌರ ಮಾರುತ ಪ್ರೋಟೊಪ್ಲಾನಟರಿ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಅನಿಲ ಮತ್ತು ಧೂಳನ್ನು ಅಂತರತಾರಾ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಚಿಮ್ಮುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಗ್ರಹಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿರಬಹುದು.<ref>{{cite journal | author=B. G. Elmegreen| title=On the disruption of a protoplanetary disc nebula by a T Tauri like solar wind | journal=Astronomy & Astrophysics | year=1979 | volume=80 | pages=77 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1979A%26A....80...77E | accessdate=2006-11-19}}</ref><ref>{{cite web|date=24 November 2004|author=Heng Hao|work=Harvard University|title=Disc-Protoplanet interactions|url=http://cfa-www.harvard.edu/~kstanek/astro200/disk-protoplanet.pdf|accessdate=2006-11-19|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060907170907/http://cfa-www.harvard.edu/~kstanek/astro200/disk-protoplanet.pdf|archivedate=2006-09-07|url-status=live}}</ref> == ತರುವಾಯದ ವಿಕಾಸ == [[File:giantimpact.gif|thumb|200 px|ಚಂದ್ರನನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾದ ದೈತ್ಯ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ.]] ಗ್ರಹಗಳು ಮೂಲತಃ ಅವುಗಳ ಪ್ರಸಕ್ತ ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹತ್ತಿರ ರಚನೆಯಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು 20 ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ 21ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ, ಸೌರವ್ಯೂಹವು ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ರಚನೆ ನಂತರ ಅತ್ಯಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಒಳ ಸೌರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಬುಧಗ್ರಹದಷ್ಟು ಬೃಹತ್ತಾದ ಅನೇಕ ವಸ್ತುಗಳು ಉಪಸ್ಥಿತವಿದ್ದವು. ಹೊರ ಸೌರವ್ಯೂಹವು ಈಗಿನದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ [[ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ]]ಯು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅತೀ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{cite web|author=[[Michael E. Brown|Mike Brown]] (California Institute of Technology)|url= http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/index.html|title=Dysnomia, the moon of Eris|work=Personal web site|accessdate=2008-02-01}}</ref> === ಭೂಸದೃಶ(ಘನರೂಪಿ) ಗ್ರಹಗಳು === ಗ್ರಹಗಳ ರಚನೆಯ ಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಒಳ ಸೌರವ್ಯೂಹವು 50 -100ಚಂದ್ರರಿಂದ ಹಾಗೂ ಮಂಗಳನ ಗಾತ್ರದ ಗ್ರಹದ ಮೂಲರೂಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು.<ref name="Petit2001" /><ref name="Kominami">{{cite journal|title=The Effect of Tidal Interaction with a Gas Disk on Formation of Terrestrial Planets|author=Junko Kominami, Shigeru Ida|work=Department of Earth and Planetary Sciences, Tokyo Institute of Technology, Ookayama, Meguro-ku, Tokyo, Department of Earth and Planetary Sciences, Tokyo Institute of Technology, Ookayama, Meguro-ku, Tokyo| year=2001 | doi=10.1006/icar.2001.6811|journal=Icarus| volume=157|issue=1|pages=43–56}}</ref> ಈ ಕಾಯಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ, ವಿಲೀನಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಇದು 100 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ವಸ್ತುಗಳು ಗುರುತ್ವಬಲದಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿ, ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಎಳೆದು ಡಿಕ್ಕಿಹೊಡೆಯಿತು. ನಾಲ್ಕು ಭೂಸದೃಶ(ಘನರೂಪಿ)ಗ್ರಹಗಳು ರೂಪ ತಳೆಯುವವರೆಗೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.<ref name="sciam" /> ಇಂತಹ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಡಿಕ್ಕಿಯಿಂದ ಚಂದ್ರನನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.(ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ ಮೂನ್ಸ್).ಇನ್ನೊಂದು ಡಿಕ್ಕಿಯು ಕಿರಿಯ [[ಬುಧ]]ಗ್ರಹದ ಹೊರಭಾಗದ ಕವಚವನ್ನು ತೆಗೆದಿರಬಹುದು.<ref name="Solomon2003">{{cite journal|author=Sean C. Solomon|title=Mercury: the enigmatic innermost planet|journal=Earth and Planetary Science Letters|volume=216|year=2003|pages=441–455|doi=10.1016/S0012-821X(03)00546-6| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003E%26PSL.216..441S}}</ref> ಈ ಮಾದರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಗದ ಒಂದು ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಡಿಕ್ಕಿಯಾಗಲು ಅತ್ಯಂತ ವಿಕೇಂದ್ರಿಯತೆ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ ಪೂರ್ವ-ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳ ಆರಂಭಿಕ ಕಕ್ಷೆಗಳು, ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಭೂಸದೃಶ(ಘನರೂಪಿ) ಗ್ರಹಗಳು ಇಂದು ಹೊಂದಿರುವ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಅದು ವಿವರಣೆ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Petit2001" /> ವೀಕೇಂದ್ರಿಯತೆ ತ್ಯಜಿಸುವ ಕುರಿತು ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವೆಂದರೆ ಅನಿಲದ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಇನ್ನೂ ಉಚ್ಚಾಟಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಉಳಿಕೆ ಅನಿಲದ ಗುರುತ್ವ ಎಳೆತವು ಗ್ರಹಗಳ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತರುವಾಯ ಕುಂದಿಸಿರಬಹುದು ಹಾಗೂ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನುಣುಪುಗೊಳಿಸಿರಬಹುದು.<ref name="Kominami" /> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂತಹ ಅನಿಲವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಮೊದಲಿಗೆ ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವಿಕೇಂದ್ರಿಯವಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="sciam" /> ಇನ್ನೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಗುರುತ್ವ ಎಳೆತವು ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಉಳಿಕೆ ಅನಿಲದ ನಡುವೆ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳು ಸಣ್ಣ ವಸ್ತುಗಳ ಗುಂಪಿನ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ, ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಹಗಳ ಗುರುತ್ವದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗುವ ಸಣ್ಣ ವಸ್ತುಗಳು ದೊಡ್ಡ ವಸ್ತುಗಳ ಪಥದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಗುರುತ್ವ ಜಾಗೃತ ಸ್ಥಿತಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಮಾಡುವಾಗ, ಜಾಗೃತ ಸ್ಥಿತಿಯ ಹೆಚ್ಚಿದ ಗುರುತ್ವಬಲವು ದೊಡ್ಡ ವಸ್ತುಗಳ ವೇಗವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಯಂ ಕಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ದೂಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal|title=Final Stages of Planet Formation|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2004-10-10_614_1/page/497|author=Peter Goldreich, Yoram Lithwick, Re’em Sari|journal=The Astrophysical Journal|volume=614|pages=497|date=10 October 2004|doi=10.1086/423612}}</ref> === ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಪಟ್ಟಿ === ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳ ಹೊರತುದಿಯಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ 2 ಮತ್ತು 4 AU ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಪಟ್ಟಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಪಟ್ಟಿಯು 2 -3ಘನರಬಪಿ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪುಟ್ಟಗ್ರಹಗಳು ರಚನೆಯಾದವು. ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಹಗಳು ನಂತರ ಕೂಡಿಕೊಂಡು 20-30ಚಂದ್ರರಿಂದ ಮಂಗಳನ ಗಾತ್ರದ ಗ್ರಹದ ಮೂಲರೂಪಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದವು.<ref name="Bottke2005">{{cite journal|author=William F. Bottke, Daniel D. Durda, David Nesvorny et al. | title=Linking the collisional history of the main asteroid belt to its dynamical excitation and depletion | journal=Icarus | volume=179 | pages=63–94|year=2005 | doi=10.1016/j.icarus.2005.05.017 | url=http://www.boulder.swri.edu/~bottke/Reprints/Bottke_Icarus_2005_179_63-94_Linking_Collision_Dynamics_MB.pdf|format=PDF }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಗುರುವಿನ ಸಾಮೀಪ್ಯದ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ, ಈ ಗ್ರಹವು ಸೂರ್ಯನು ರೂಪುಗೊಂಡು 3 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ನಂತರ, ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು.<ref name="Petit2001">{{cite journal|author=Jean-Marc Petit, Alessandro Morbidelli|title=The Primordial Excitation and Clearing of the Asteroid Belt|journal=Icarus|volume=153|pages=338–347|year=2001|doi=10.1006/icar.2001.6702|url=http://www.gps.caltech.edu/classes/ge133/reading/asteroids.pdf|format=PDF|access-date=2010-12-03|archive-date=2007-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20070221085835/http://www.gps.caltech.edu/classes/ge133/reading/asteroids.pdf|url-status=dead}}</ref> ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಗುರು ಮತ್ತು ಶನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಕ್ಷೆಯ ಅನುರಣನವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಬೃಹತ್ ಮೂಲರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುರುತ್ವ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಂದ ಆ ಅನುರಣನಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಪುಟ್ಟಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹರಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಗುರುತ್ವವು ಈ ಅನುರಣನಗಳ ಒಳಗೆ ವಸ್ತುಗಳ ವೇಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಕಾಯಗಳ ಜತೆ ಡಿಕ್ಕಿಯಿಂದ ಒಂದಾಗುವುದರ ಬದಲು ಚೂರಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | author=R. Edgar, P. Artymowicz | title=Pumping of a Planetesimal Disc by a Rapidly Migrating Planet | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | year=2004 | volume=354 | pages=769–772 | url=http://www.utsc.utoronto.ca/~pawel/edgar+artymowicz.pdf | format=PDF | accessdate=2008-05-12 | doi = 10.1111/j.1365-2966.2004.08238.x}}</ref> ಗುರುಗ್ರಹವು ರಚನೆಯಾದ ನಂತರ ಒಳಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಗುರು ವಲಸೆ ಹೋಗಿ,(ಕೆಳಗಿನ ಗ್ರಹಗಳ ವಲಸೆ ನೋಡಿ)ಅನುರಣನಗಳು ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡು, ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಲಯದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಉದ್ದೀಪನಗೊಳಿಸಿರಬಹುದು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ವೇಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿರಬಹುದು.<ref>{{cite conference | author=E. R. D. Scott | title=Constraints on Jupiter's Age and Formation Mechanism and the Nebula Lifetime from Chondrites and Asteroids | booktitle = Proceedings 37th Annual Lunar and Planetary Science Conference | publisher = Lunar and Planetary Society | year=2006 | location = League City, Texas | url =http://adsabs.harvard.edu/abs/2006LPI....37.2367S | accessdate = 2007-04-16 }}</ref> ಅನುರಣನಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ಮೂಲರೂಪಗಳ ಒಟ್ಟುಗೂಡುವ ಕ್ರಮವು ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಪುಟ್ಟಗ್ರಹಗಳನ್ನು ದೂರಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಕಕ್ಷೆಯ ಓಲುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಕೇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಉದ್ದೀಪಿಸಿರಬಹುದು.<ref name="Bottke2005" /><ref name="OBrien2007" /> ಇಂತಹ ಕೆಲವು ಗ್ರಹಗಳ ಬೃಹತ್ ಮೂಲರೂಪಗಳನ್ನು ಗುರುಗ್ರಹವು ಕೂಡ ಚಿಮ್ಮಿಸಿರಬಹುದು. ಉಳಿದವು ಒಳ ಸೌರವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳ ಅಂತಿಮ ಕೂಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿರಬಹುದು.<ref name="Bottke2005" /><ref name="Raymond2007" /><ref>{{cite web| author =Susan Watanabe| date =20 July 2001| url =http://www.jpl.nasa.gov/news/features.cfm?feature=520| title =Mysteries of the Solar Nebula| publisher =NASA| accessdate =2007-04-02| archive-date =2012-01-17| archive-url =https://web.archive.org/web/20120117093701/http://www.jpl.nasa.gov/news/features.cfm?feature=520| url-status =deviated| archivedate =2012-01-17| archiveurl =https://web.archive.org/web/20120117093701/http://www.jpl.nasa.gov/news/features.cfm?feature=520}}</ref> ಈ ಪ್ರಮುಖ ಬರಿದಾಗುವಿಕೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ಮೂಲರೂಪಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ 1%ಕಡಿಮೆಗೆ ಸಮಾನವಾದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುಟ್ಟಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref name="OBrien2007">{{cite journal|author= David O’Brien, Alessandro Morbidelli, William F. Bottke|title=The primordial excitation and clearing of the asteroid belt—Revisited |journal=Icarus|volume=191| pages=434–452 |year=2007|doi= 10.1016/j.icarus.2007.05.005|format=PDF| url=http://www.boulder.swri.edu/~bottke/Reprints/OBrien_2007_Icarus_191_434_Primordial_Excitation_Clearing_Asteroid_Belt.pdf}}</ref> ಇದು ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಕ್ತ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಿಂತ 10 -20 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ 1/2,000ರಷ್ಟಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Krasinsky2002">{{cite journal |author=[[Georgij A. Krasinsky]], [[Elena V. Pitjeva]], M. V. Vasilyev, E. I. Yagudina | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2002Icar..158...98K&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=4326fb2cf906949 |title=Hidden Mass in the Asteroid Belt |journal=Icarus |volume=158 |issue=1 |pages=98–105 |month=July |year=2002 |doi=10.1006/icar.2002.6837}}</ref> ಎರಡನೇ ಬರಿದಾಗುವಿಕೆ ಅವಧಿಯು ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅದರ ಪ್ರಸಕ್ತ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗೆ ಕುಗ್ಗಿಸಿರಬಹುದು. ಗುರು ಮತ್ತು ಶನಿಗ್ರಹಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ 2:1ಕಕ್ಷೆ ಅನುರಣನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಇದು ಸಂಭವಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.(ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ). ಒಳ ಸೌರವ್ಯೂಹಗಳ ಅವಧಿಯ ದೈತ್ಯ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯು ಮುಂಚಿನ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಸಕ್ತ ನೀರಿನ ಅಂಶವನ್ನು(~6{{e|21}}ಕೇಜಿ) ಪಡೆಯಲು ಪಾತ್ರವಹಿಸಿರಬಹುದು. ನೀರು ತೀರಾ ಭಾಷ್ಪಶೀಲ ದ್ರವ್ಯವಾದ್ದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ರಚನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿರದೆ ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಹೊರ ಮತ್ತು ಶೀತಲ ಭಾಗಗಳಿಂದ ತರುವಾಯ ರವಾನೆಯಾಗಿರಬಹುದು.<ref name="Hsieh2006" /> ನೀರು ಬಹುಶಃ ಗ್ರಹದ ಮೂಲರೂಪಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಹಗಳಿಂದ ರವಾನೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಗುರುಗ್ರಹವು ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಎಸೆದಿರಬಹುದು.<ref name="Raymond2007">{{cite journal | author=Sean N. Raymond, Thomas Quinn, Jonathan I. Lunine |title=High-resolution simulations of the final assembly of Earth-like planets 2: water delivery and planetary habitability | journal=Astrobiology | volume=7 | pages=66–84 | year=2007 | doi=10.1089/ast.2006.06-0126 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2007AsBio...7...66R | pmid=17407404 | issue=1}}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸಿದ ಮುಖ್ಯ-ಪಟ್ಟಿ ಧೂಮಕೇತುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಭೂಮಿಯ ನೀರಿಗೆ ಸಂಭವನೀಯ ಮೂಲವೆಂದು ಕೂಡ ಸೂಚಿಸಿತು.<ref name="Hsieh2006">{{cite journal|title=A Population of Comets in the Main Asteroid Belt|author=Henry H. Hsieh, [[David Jewitt]] | journal=Science|date=23 March 2006 | volume=312|number=5773|pages=561–563 | doi=10.1126/science.1125150| url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/312/5773/561|accessdate=2008-04-05|format=abstract page|pmid=16556801|issue=5773}}</ref><ref>{{cite web|title=New comet class in Earth's backyard|url=http://www.astronomy.com/asy/default.aspx?c=a&id=4100| work=astronomy.com|author=Francis Reddy|year=2006|accessdate=2008-04-29}}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಅಥವಾ ದೂರ ಪ್ರದೇಶಗಳ [[ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳು ಭೂಮಿಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ 6%ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ರವಾನಿಸಿಲ್ಲ.<ref name="Gomes" /><ref>{{cite journal | author= A. Morbidelli, J. Chambers, J. I. Lunine, J. M. Petit, F. Robert, G. B. Valsecchi, K. E. Cyr | title= Source regions and timescales for the delivery of water to the Earth | url= https://archive.org/details/sim_meteoritics-planetary-science_2000-11_35_6/page/1309 | journal= Meteoritics & Planetary Science | volume=35 | pages=1309 | issn= 1086–9379 | year=2000 }}</ref> ಇದೇ ರೀತಿ ಅನ್ಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಸಂಕುಲ ಉದ್ಭವಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ಪ್ಯಾನ್ಸ್‌ಪರ್ಮಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಕಲ್ಪನೆಯು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal|title=From Panspermia to Bioastronomy, the Evolution of the Hypothesis of Universal Life|author=Florence Raulin-Cerceau, Marie-Christine Maurel, Jean Schneider|publisher=Springer Netherlands|journal=Origins of Life and Evolution of Biospheres|year=1998|volume=28|doi=10.1023/A:1006566518046|pages=597–612|url=http://www.springerlink.com/content/m1t14rtr7372tp22/|accessdate=2007-12-19}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಗ್ರಹಗಳ ವಲಸೆ === ನೆಬ್ಯುಲಾರ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪ್ರಕಾರ, ಹೊರಗಿನ ಎರಡು ಗ್ರಹಗಳು "ತಪ್ಪು ಸ್ಥಾನ"ಗಳಲ್ಲಿವೆ. [[ಯುರೇನಸ್]] ಮತ್ತು [[ನೆಪ್ಚೂನ್|ನೆಪ್ಚ್ಯೂನ್]](ಹಿಮ ದೈತ್ಯ)ರು ಎಂದು ಪರಿಚಿತ) ಸೌರ ನೀಹಾರಿಕೆಯ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸುದೀರ್ಘ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲಾವಧಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವುದು ಅವುಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಅತೀ ಅಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿಸಿದೆ.<ref name="Taylor2001">{{cite web|url=http://www.psrd.hawaii.edu/Aug01/bombardment.html|title= Uranus, Neptune, and the Mountains of the Moon|work= Planetary Science Research Discoveries | date=21 August 2001 | author=G. Jeffrey Taylor | publisher = Hawaii Institute of Geophysics &amp; Planetology |accessdate=2008-02-01}}</ref> ಬದಲಿಗೆ ಇವೆರಡು ಹೆಚ್ಚು ವಸ್ತುಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಗುರು ಮತ್ತು ಶನಿ ಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ನೂರಾರು ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವು ಹೊರಮುಖವಾಗಿ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ, ಪ್ರಸಕ್ತ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿರಬಹುದು.<ref name="thommes">{{cite journal | author=E. W. Thommes, M. J. Duncan, H. F. Levison | title=The Formation of Uranus and Neptune among Jupiter and Saturn | journal=Astronomical Journal | id={{arXiv|astro-ph|0111290}} | year=2002 | volume=123 | pages=2862 | doi=10.1086/339975 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2002AJ....123.2862T}}</ref> [[File:Lhborbits.png|thumb|400px|ಹೊರ ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಅನುಕರಣ a) ಗುರು/ಶನಿಯ 2:1 ಅನುರಣದ ಮುಂಚೆ b)ನೆಪ್ಚ್ಯೂನ್ ಕಕ್ಷೆಯ ಸ್ಥಳಾಂತರದ ನಂತರ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ವಸ್ತುಗಳು ಸೌರವ್ಯೂಹದೊಳಕ್ಕೆ ಹರಡುವುದು c) ಗುರುವಿನಿಂದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಉಚ್ಚಾಟನೆ ನಂತರ <ref name="Gomes">[131]</ref>]] ಹೊರಪ್ರದೇಶ ಗ್ರಹಗಳ ವಲಸೆಯು ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಅತ್ಯಂತ ಹೊರಪ್ರದೇಶಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.<ref name="Levison2007">{{cite journal | author=Harold F. Levison, Alessandro Morbidelli, Crista Van Laerhoven et al. | title=Origin of the Structure of the Kuiper Belt during a Dynamical Instability in the Orbits of Uranus and Neptune|year=2007| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2007arXiv0712.0553L | id={{arxiv|0712.0553}} | doi=10.1016/j.icarus.2007.11.035 | journal=Icarus | volume=196 | pages=258 }}</ref> ನೆಪ್ಚ್ಯೂನ್ ಆಚೆ, ಸೌರವ್ಯೂಹವು [[ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ]], ಹರಡಿದ ತಟ್ಟೆ ಮತ್ತು [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ|ಊವರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ಕ್ಕೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಇವು ಮೂರು ಅನೇಕ ಅವಲೋಕಿತ [[ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳ ಉಗಮಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿದ್ದು, ಪುಟ್ಟ ಹಿಮದ ಕಾಯಗಳ ವಿರಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಇರುವ ದೂರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸೌರ ನೀಹಾರಿಕೆ ಚದುರುವ ಮುಂಚೆ ಗ್ರಹಗಳು ರಚನೆಯಾಗಲು ನಿರಂತರ ವಿಕಾಸ ತುಂಬ ನಿಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆರಂಭಿಕ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಹವಾಗಿ ಘನೀಕೃತವಾಗಲು ಸಾಕಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಅಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Taylor2001" /> ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯು ಸೂರ್ಯನಿಂದ 30 ಮತ್ತು 55 AU ದೂರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ದೂರದ ಹರಡಿಕೊಂಡ ತಟ್ಟೆಯು 100AUವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದರೆ,<ref name="Levison2007" /> ದೂರದ ಊವರ್ಟ್ ಮೋಡವು 50,000 AUನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Origin and dynamical evolution of comets and their reservoirs |author=Alessandro Morbidelli |url=http://arxiv.org/abs/astro-ph/0512256 |year=2006 |accessdate=2007-05-26 |date=3 February 2008 |format=PDF |publisher=arxiv}}</ref> ಮೂಲತಃ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಹೊರತುದಿಯು ಅಂದಾಜು 30AUದೂರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅದರ ಒಳತುದಿಯು ಯುರೇನಸ್ ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚ್ಯೂನ್ ಕಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಆಚೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಯುರೇನಸ್ ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚ್ಯೂನ್ ರಚನೆಯಾದಾಗ, ಅವು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅತೀ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ(ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ 15 -20AU ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ)ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಯುರೇನಸ್ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ನೆಪ್ಚ್ಯೂನ್‌ಗಿಂತ ದೂರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Gomes" /><ref name="Levison2007" /> ಸೌರವ್ಯೂಹದ ರಚನೆಯ ನಂತರ, ದೈತ್ಯಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಉಳಿದ ಪುಟ್ಟಗ್ರಹಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. 500 -600ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ,(4ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ)ಗುರು ಮತ್ತು ಶನಿಯು 2:1ಅನುರಣನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಪ್ರತಿ ಎರಡು ಗುರುಗ್ರಹದ ಪರಿಭ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಶನಿಗ್ರಹವು ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Levison2007" /> ಈ ಅನುರಣನವು ಹೊರಪ್ರದೇಶದ ಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಗುರುತ್ವದ ತಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಇದು ನೆಪ್ಚ್ಯೂನ್ ಯುರೇನಸ್‌ನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಕ್ಕೆ ಸಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಗ್ರಹಗಳು ಬಹುತೇಕ ಸಣ್ಣ ಹಿಮಕಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಮುಖವಾಗಿ ಹರಡಿದರೆ, ಸ್ವತಃ ಹೊರಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹರಡಿಕೊಂಡವು. ಈ ಪುಟ್ಟಗ್ರಹಗಳು ಅವು ಸಂಧಿಸಿದ ಮುಂದಿನ ಗ್ರಹವನ್ನು ಇದೇ ರೀತಿ ಹರಡಿ, ಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಹೊರಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ,ಅವು ಒಳಮುಖವಾಗಿ ಚಲಿಸಿದವು.<ref name="Levison2007" /> ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮುಂದುವರಿದು,ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಹಗಳು ಗುರುವಿನ ಜತೆ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿ,ಅದರ ವಿಪುಲ ಗುರುತ್ವಬಲವು ಪುಟ್ಟಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಅಂಡಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಕಳಿಸಿತು ಅಥವಾ ಸೌರವ್ಯೂಹದಿಂದ ಆಚೆ ಚಿಮ್ಮುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಇದರಿಂದ ಗುರು ಗ್ರಹವು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವಂತಾಯಿತು.<ref group="note">ಶನಿ,ಯುರೇನಸ್ ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚ್ಯೂನ್ ಎಲ್ಲವೂ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿ, ಗುರುವು ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ಸೌರವ್ಯೂಹದಿಂದ ಪುಟ್ಟಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚಾಟಿಸುವಷ್ಟು ಗುರುವು ಬೃಹತ್ತಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಉಳಿದ ಮೂರು ಹೊರಗ್ರಹಗಳು ಹಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸೌರವ್ಯೂಹದಿಂದ ವಸ್ತು ಉಚ್ಚಾಟನೆಯಾಗಲು, ಗುರುವು ಅದಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೆಲವು ಕಕ್ಷೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಒಳಮುಖವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚ್ಯೂನ್, ಯುರೇನಸ್ ಮತ್ತು ಶನಿ ಪುಟ್ಟಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊರಮುಖವಾಗಿ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಅವು ಅತೀ ವಿಕೇಂದ್ರೀಯವಾಗಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡರೂ ಕಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಬಂಧಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಂಡ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಅದರ ಕುಂಠಿತ ಶಕ್ತಿ ಪುನಃ ಸಿಗಬಹುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ,ನೆಪ್ಚ್ಯೂನ್, ಯುರೇನಸ್ ಮತ್ತು ಶನಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒಳಮುಖವಾಗಿ ಕದಡಿದಾಗ, ಆ ಗ್ರಹಗಳು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಹೊರಭಾಗದತ್ತ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಒಳಮುಖವಾಗಿ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗುವ ವಸ್ತು ಗುರುವನ್ನು ಸಂಧಿಸಿ, ಸೌರವ್ಯೂಹದಿಂದ ಉಚ್ಚಾಟನೆಯಾಗುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚಾಟಿತ ವಸ್ತುವಿನ ಒಳಮುಖದ ವಿಚಲನದಿಂದ ನೆಪ್ಚ್ಯೂನ್,ಯುರೇನಸ್ ಮತ್ತು ಶನಿ ಗಳಿಸಿದ ಶಕ್ತಿಯು ಕಾಯಂ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.</ref> ಅತ್ಯಂತ ಅಂಡಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡುವಂತೆ ಗುರು ದೂಡಿದ ವಸ್ತುಗಳು ಊವರ್ಟ್ ಕ್ಲೌಡ್(ಧೂಮಕೇತುಗಳ ಮೋಡ) ರಚಿಸಿತು.<ref name="Levison2007" /> ನೆಪ್ಚ್ಯೂನ್ ವಲಸೆ ಮೂಲಕ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಹರಡಿಕೊಂಡ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಹರಡಿದ ತಟ್ಟೆ ರೂಪುಗೊಂಡವು.<ref name="Levison2007" /> ಈ ಸನ್ನಿವೇಶವು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಹರಡಿಕೊಂಡ ತಟ್ಟೆಯ ಕಡಿಮೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹರಡಿಕೊಂಡ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು, ಪ್ಲೂಟೊ ಸೇರಿದಂತೆ,ನೆಪ್ಚ್ಯೂನ್ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಬಂಧಿತವಾಗಿ,ಸರಾಸರಿ ಚಲನೆ ಅನುರಣನಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="Malhorta1995">{{cite journal | author=R. Malhotra | title=The Origin of Pluto's Orbit: Implications for the Solar System Beyond Neptune | journal=Astronomical Journal | id={{arXiv|astro-ph|9504036}} | year=1995 | volume=110 | pages=420 | doi=10.1086/117532 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1995AJ....110..420M }}</ref> ತರುವಾಯ, ಪುಟ್ಟಗ್ರಹದ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಯುರೇನಸ್ ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚ್ಯೂನ್ ಕಕ್ಷೆಗಳು ಪುನಃ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="Levison2007" /><ref name="fogg_nelson">{{cite journal | author=M. J. Fogg, R. P. Nelson | title=On the formation of terrestrial planets in hot-Jupiter systems | journal=Astronomy & Astrophysics | id={{arXiv|astro-ph|0610314}} | year=2007 | volume = 461 | pages=1195 | doi=10.1051/0004-6361:20066171 }}</ref> ಹೊರಪ್ರದೇಶದ ಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಳಪ್ರದೇಶದ ಗ್ರಹಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವಲಸೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳು ಮಹಾ ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆಗಳ ಅವಧಿಯ ನಂತರವೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿದಿತ್ತು.<ref name="sciam" /><ref name="sciam" /> === ಇತ್ತೀಚಿನ ಭಾರೀ ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆ(ಡಿಕ್ಕಿ) ಮತ್ತು ನಂತರ === [[File:Barringer Meteor Crater, Arizona.jpg|thumb|left|ಅರಿಜೋನಾದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಕೆಯ ಕುಳಿಕೇವಲ 50ಮೀ ಅಗಲದ ಇಂಪಾಕ್ಟರ್(ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ ಉಲ್ಕೆ)ನಿಂದ 50,000ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಈ ಕುಳಿಯು, ಸೌರವ್ಯೂಹದ ನಿರಂತರ ವಿಕಾಸ ಇನ್ನೂ ಮುಗಿದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.]] ಹೊರಪ್ರದೇಶದ ಗ್ರಹಗಳ ವಲಸೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಗುರುತ್ವದ ಅಡಚಣೆಯು ಒಳಸೌರವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಿರಬಹುದು.ಇದು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಮೂಲ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬರಿದುಗೊಳಿಸಿ,ಇಂದಿನ ತೀವ್ರ ಕಡಿಮೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗೆ ಮುಟ್ಟಿದೆ.<ref name="OBrien2007" /> ಈ ಘಟನೆಯು ಇತ್ತೀಚಿನ ಭಾರೀ ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆ(ಡಿಕ್ಕಿ) ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 4 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಡಿಕ್ಕಿಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿರಬಹುದು. ಇದು ಸೌರವ್ಯೂಹವು ರಚನೆಯಾದ 500-600ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಸಂಭವಿಸಿದೆ.<ref name="Gomes" /><ref name="shuffle">{{cite web | year=2005 | author=Kathryn Hansen | title=Orbital shuffle for early solar system | work=Geotimes | url=http://www.agiweb.org/geotimes/june05/WebExtra060705.html | accessdate=2006-06-22 | archive-date=2020-09-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200902134105/http://www.agiweb.org/geotimes/june05/WebExtra060705.html | url-status=dead }}</ref> ಭಾರೀ ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆ ಅವಧಿಯು ಅನೇಕ ನೂರಾರು ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯಿತು ಮತ್ತು ಒಳ ಸೌರವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಬುಧಗ್ರಹಗಳ ಬೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಮೃತಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಗೋಚರಿಸುವ ಕುಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Gomes" /><ref>{{cite web|url=http://history.nasa.gov/SP-467/ch3.htm|title=Chronology of Planetary surfaces|work=NASA History Division|accessdate=2008-03-13|archive-date=2017-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225233359/https://history.nasa.gov/SP-467/ch3.htm|url-status=dead}}</ref> ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಸಂಕುಲಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು 3.8 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಲೇಟ್ ಹೆವಿ ಬೊಂಬಾರ್ಡ್‌ಮೆಂಟ್(ಇತ್ತೀಚಿನ ಭಾರೀ ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆ) ಅಂತ್ಯಗೊಂಡ ತಕ್ಷಣವೇ ಜೀವಸಂಕುಲ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು.<ref name="life">{{cite press release| title=UCLA scientists strengthen case for life more than 3.8 billion years ago| url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2006-07/uoc--uss072006.php| date=21 July 2006| publisher=University of California-Los Angeles| accessdate=2008-04-29| archive-date=2021-07-15| archive-url=https://web.archive.org/web/20210715124930/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2006-07/uoc--uss072006.php| url-status=dead}}</ref> ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆ(ಡಿಕ್ಕಿಗಳು)ಗಳು ಸೌರವ್ಯೂಹಗಳ ವಿಕಾಸದ ನಿಯಮಿತ(ಪ್ರಸಕ್ತ ವಿರಳವಾಗಿ)ಭಾಗವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. 1994ರಲ್ಲಿ ಧೂಮಕೇತು ಶೂಮೇಕರ್-ಲೆವಿ 9 [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರುಗ್ರಹ]]ದ ಜತೆ ಡಿಕ್ಕಿಯಿಂದ, 2009 ಗುರುಗ್ರಹದ ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆ ಘಟನೆ ಮತ್ತು ಡಿಕ್ಕಿಯಿಂದ [[ಆರಿಜೋನ|ಅರಿಜೋನಾ]]ದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಕೆಯ ಕುಳಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆ ಮುಂದುವರಿದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿವೊದಗಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನಿರಂತರ ವಿಕಾಸದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಜೀವಸಂಕುಲಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆಯೊಡ್ಡಿದೆ.<ref>{{cite journal | journal=Abhandlungen der Geologischen Bundeanstalt, Wien,|volume=53|pages= 51–54 | year=1996 | title=The Risk to Civilization From Extraterrestrial Objects and Implications of the Shoemaker-Levy 9 Comet Crash|author=Clark R. Chapman | url=http://www.geologie.ac.at/filestore/download/AB0053_051_A.pdf | format=PDF |accessdate=2008-05-06 | issn=00167800|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080910084647/http://www.geologie.ac.at/filestore/download/AB0053_051_A.pdf|archivedate=2008-09-10}}</ref><ref name="Agnor2006">{{cite journal|title=Neptune’s capture of its moon Triton in a binary-planet gravitational encounter|author=Craig B. Agnor, Hamilton P. Douglas|journal=Nature|volume=441|pages=192–194|doi=10.1038/nature04792|url=http://www.es.ucsc.edu/~cagnor/papers_pdf/2006AgnorHamilton.pdf|year=2006|format=PDF|pmid=16688170|issue=7090|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070621182809/http://www.es.ucsc.edu/~cagnor/papers_pdf/2006AgnorHamilton.pdf|archivedate=2007-06-21|access-date=2010-12-03|url-status=dead}}</ref> ಸೌರವ್ಯೂಹ ವಿಕಾಸದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳ ಗುರುತ್ವಬಲದಿಂದ ಒಳಸೌರವ್ಯೂಹದಿಂದ [[ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳು ಚಿಮ್ಮಿ ಹೊರಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು AUಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ|ಊವರ್ಟ್ ಕ್ಲೌಡ್]](ಧೂಮಕೇತುಗಳ ಮೋಡ) ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಸೂರ್ಯನ ಗುರುತ್ವಬಲದಿಂದ ಅತೀ ದೂರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಧೂಮಕೇತುಗಳ ತಲೆಯಭಾಗಗಳ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಹೊರ ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ತರುವಾಯ ಸುಮಾರು 800 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ,ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ಗುರುತ್ವ ಎಳೆತಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಗುರುತ್ವ ಅಡಚಣೆಗಳಿಂದ, ಹಾದುಹೋಗುವ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೈತ್ಯ ಆಣ್ವಿಕ ಮೋಡಗಳು, ಮೋಡವನ್ನು ಬರಿದುಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿ, ಧೂಮಕೇತುಗಳನ್ನು ಒಳ ಸೌರವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿದವು.<ref name="Morbidelli2006">{{cite web |title=Origin and dynamical evolution of comets and their reservoirs |author=Alessandro Morbidelli |url=http://arxiv.org/abs/astro-ph/0512256 |year=2006 |accessdate=2007-05-26 |date=2008-02-03 |format=PDF |publisher=arxiv}}</ref> ಹೊರ ಸೌರವ್ಯೂಹದ ವಿಕಾಸ ಕೂಡ ಸೌರಮಾರುತ, ಪುಟ್ಟ ಉಲ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರತಾರಾ ಮಾಧ್ಯಮದ ತಟಸ್ಥ ಭಾಗಗಳ ಮೂಲಕ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಹವಾಗುಣದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite journal | url=http://www.agu.org/sci_soc/EISclark.html | title=Interplanetary Weathering: Surface Erosion in Outer Space|author=Beth E. Clark, Robert E. Johnson | journal= Eos, Transactions, American Geophysical Union | doi=10.1029/96EO00094 | volume=77 | pages=141 | year=1996 | accessdate=2008-03-13| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080306012954/http://www.agu.org/sci_soc/EISclark.html| archivedate = March 6, 2008}}</ref> <ref name="Bottke2005b">{{cite conference|author=William F. Bottke, D. Durba, D. Nesvorny et al.|title=The origin and evolution of stony meteorites|conference=Dynamics of Populations of Planetary Systems|booktitle=Proceedings of the International Astronomical Union|volume=197|pages=357–374|year=2005|doi=10.1017/S1743921304008865|format=PDF| url=http://www.boulder.swri.edu/~bottke/Reprints/Bottke_IAU197_Belgrade_Origin_Stony_Met.pdf}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಭಾರಿ ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆ ನಂತರ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಕಾಸವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಡಿಕ್ಕಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ರಭಸದ ಡಿಕ್ಕಿಯಿಂದ ಚಿಮ್ಮಿದ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದೊಡ್ಡ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಹೊಂದಿದ ವಸ್ತುಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಗುರುತ್ವಬಲವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ,ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ವಸ್ತುಗಳು ಚೂರಾಗಿ, ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಹೊಸ ವಸ್ತುಗಳು ಕಡಿಮೆ ರಭಸದ ಡಿಕ್ಕಿಗಳ ಕಾರಣ ಉಂಟಾದ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದ ತಯಾರಾಗಿವೆ.<ref name="Bottke2005b" /> ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳ ಸುತ್ತ ಇರುವ ಚಂದ್ರರನ್ನು ಮಾತೃ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಚಿಮ್ಮಿದ ವಸ್ತುಗಳು ಅದರ ಗುರುತ್ವಬಲದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ವಸ್ತುಗಳ ಘನೀಕರಣಗಳು ಎಂದು ವಿವರಣೆ ನೀಡಬಹುದು.<ref>{{cite web | author=H. Alfvén, G. Arrhenius | year=1976 | url=http://history.nasa.gov/SP-345/ch4.htm | title=The Small Bodies | work=SP–345 Evolution of the Solar System | publisher=NASA | accessdate=2007-04-12 | archive-date=2007-05-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070513081833/http://history.nasa.gov/SP-345/ch4.htm | url-status=dead }}</ref> == ಚಂದ್ರರು == {{See also|Giant impact hypothesis}} ಚಂದ್ರರು ಬಹುತೇಕ ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಇತರ ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಕಾಯಗಳ ಸುತ್ತ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಮೂರು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿರಬಹುದು: * ಸುತ್ತಲಿರುವ ಗ್ರಹದ ತಟ್ಟೆಯಿಂದ ಸಹರಚನೆಯಾಗಿರಬಹುದು(ಅನಿಲ ದೈತ್ಯಗಳ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ); * ಅಪ್ಪಳಿಸುವ ಅವಶೇಷದಿಂದ ರಚನೆ(ಆಳವಿಲ್ಲದ ಕೋನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಡಿಕ್ಕಿ) ಮತ್ತು * ಹಾದುಹೋಗುವ ವಸ್ತುವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವುದು. ಗುರು ಮತ್ತು ಶನಿ ಗ್ರಹಗಳು ಅನೇಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದೊಡ್ಡ ಚಂದ್ರರನ್ನು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಲೊ,ಯುರೋಪಾ, ಗ್ಯಾನಿಮೇಡ್ ಮತ್ತು ಟೈಟಾನ್ ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರತಿ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹದ ತಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಇವು ಹುಟ್ಟಿವೆ. ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತಲಿನ ತಟ್ಟೆಯಿಂದ ಗ್ರಹಗಳು ರಚನೆಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಇವು ರಚನೆಯಾಗಿವೆ.<ref>{{cite journal | author=N. Takato, S. J. Bus et al. | title=Detection of a Deep 3-<math>\mu</math>m Absorption Feature in the Spectrum of Amalthea (JV) | journal=Science | year=2004 | volume=306 | pages=2224 | doi=10.1126/science.1105427 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2004Sci...306.2224T | pmid=15618511 | issue=5705 }}<br> ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ [176]</ref> ಅದರ ಹುಟ್ಟನ್ನು ಚಂದ್ರರ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಅದರ ಸಾಮಿಪ್ಯದಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವ(ಆಕರ್ಷಿಸುವ)ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮುಖ್ಯಕಾಯಗಳ ಅನಿಲ ಲಕ್ಷಣವು ಡಿಕ್ಕಿಹೊಡೆಯುವ ಅವಶೇಷದಿಂದ ಚಂದ್ರನನ್ನು ರಚನೆಮಾಡುವುದು ಕೂಡ ಅಸಾಧ್ಯ. ಅನಿಲ ದೈತ್ಯಗಳ ಹೊರ ಚಂದ್ರರು ಸಣ್ಣಗಿದ್ದು, ಅನಿರ್ಬಂಧಿತ ಓರೆಗಳಿಂದ ವಿಕೇಂದ್ರಿಯ ಕಕ್ಷೆಗಳು ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆರೆಹಿಡಿದ ಕಾಯಗಳಿಂದ ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite conference | author = D. C. Jewitt, S. Sheppard, C. Porco | title = Jupiter's outer satellites and Trojans | booktitle = Jupiter. The Planet, Satellites and Magnetosphere | year = 2004 | pages = 263–280 | url = http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/papers/JUPITER/JSP.2003.pdf | format = PDF | editor = Fran Bagenal, Timothy E. Dowling, William B. McKinnon (eds.) | publisher = Cambridge University Press | id = ISBN 0-521-81808-7 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070614045102/http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/papers/JUPITER/JSP.2003.pdf | archivedate = 2007-06-14 | access-date = 2010-12-03 | url-status = live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dtm.ciw.edu/sheppard/satellites/|title=The Giant Planet Satellite and Moon Page|author=Scott S. Sheppard (Carnegie Institution of Washington)|work=Personal web page|accessdate=2008-03-13|archive-date=2009-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090406073538/http://www.dtm.ciw.edu/sheppard/satellites/|url-status=dead}}</ref> ಬಹುತೇಕ ಚಂದ್ರರು ಮೂಲಕಾಯಗಳ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಗೆ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುಹಾಕುತ್ತವೆ. ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಅನಿಯಮಿತ ಚಂದ್ರ ನೆಪ್ಚ್ಯೂನ್‌ನ ಚಂದ್ರ ಟ್ರೈಟಾನ್. ಇದು ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾದ(ಸೆರೆಸಿಕ್ಕ) ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ವಸ್ತುವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="Agnor2006" /> ಘನ ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಕಾಯಗಳ ಚಂದ್ರರು ಡಿಕ್ಕಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಣೆ(ಸೆರೆ)ಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿವೆ. [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ]]ನ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ಚಂದ್ರರಾದ, ಡೈಮೋಸ್ ಮತ್ತು ಫೋಬೋಸ್‌ ಸೆರೆಸಿಕ್ಕ [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{harvtxt|Zeilik|Gregory|1998|loc=pp. 118–120}}</ref> ಭೂಮಿಯ [[ಚಂದ್ರ]]ನು ದೊಡ್ಡ, ಒಂಟಿ ಡಿಕ್ಕಿಯಿಂದ ರಚನೆಯಾಗಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="Canup2005" /><ref>{{cite journal | author=D. J. Stevenson | title=Origin of the moon&nbsp;–&nbsp;The collision hypothesis | journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences | year=1987 | volume=15 | pages=271 | doi=10.1146/annurev.ea.15.050187.001415 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1987AREPS..15..271S }}</ref> ಡಿಕ್ಕಿಯಾದ ವಸ್ತುವು ಮಂಗಳನನ್ನು ಹೋಲುವ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ದೈತ್ಯ ಡಿಕ್ಕಿಗಳ ಅವಧಿಯ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಈ ಡಿಕ್ಕಿ ಕೂಡ ಸಂಭವಿಸಿರಬಹುದು. ಈ ಘರ್ಷಣೆಯು ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದ ಕಾಯದ ಒಳಭಾಗದ ತಿರುಳು ಮತ್ತು ಹೊರಭಾಗ ಚಿಪ್ಪಿನ ಮಧ್ಯದ ಪದರದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗವನ್ನು ಕಕ್ಷೆಗೆ ದೂಡಿರಬಹುದು. ಇವು ನಂತರ ಚಂದ್ರನಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿರಬಹುದು.<ref name="Canup2005">{{cite journal | author=R. M. Canup, E. Asphaug | title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation | journal=Nature | year=2001 | volume=412 | pages=708 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2001Natur.412..708C | doi=10.1038/35089010 | pmid=11507633 | issue=6848 }}</ref> ಈ ಡಿಕ್ಕಿಯು ಬಹುಶಃ ಭೂಮಿಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿನ ಸರಣಿ ವಿಲೀನಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯದಾಗಿರಬಹುದು. ಮಂಗಳನ ಗಾತ್ರದ ವಸ್ತು ಸ್ಥಿರ ಭೂಮಿ-ಸೂರ್ಯನ [[ಲಗ್ರಾಂಜನ ಬಿಂದು|ಲ್ಯಾಗ್‌ರೇಂಜಿಯನ್ ಬಿಂದು]](ಎರಡು ಕಾಯಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ವಸ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಬಿಂದು)( {{L4}}ಅಥವಾ{{L5}})ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಥಾನ ಬದಲಾಯಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.psrd.hawaii.edu/Dec98/OriginEarthMoon.html | title = Origin of the Earth and Moon | date=31 December 1998 | author=G. Jeffrey Taylor | work = Planetary Science Research Discoveries | publisher = Hawaii Institute of Geophysics &amp; Planetology | accessdate = 2007-07-25 }}</ref> ಪ್ಲೂಟೊನ ಚಂದ್ರ ಚಾರೊನ್ ಕೂಡ ದೊಡ್ಡ ಡಿಕ್ಕಿಯಿಂದ ರಚನೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ಸೌರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಉಪಗ್ರಹದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ದೊಡ್ಡ ಕಾಯದ ಕನಿಷ್ಠ 1% ಇರುವುದು ಸೌರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಪ್ಲೂಟೊ-ಚಾರೊನ್ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೆರಡು ಮಾತ್ರ.<ref name="impact_Pluto">{{cite journal|title=A Giant Impact Origin of Pluto-Charon|author=Robin M. Canup | journal=Science | date=28 January 2005 |volume=307 | number=5709 | pages=546–550 | doi=10.1126/science.1106818 | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/307/5709/546 | accessdate=2008-05-01|format=abstract page|pmid=15681378|issue=5709}}</ref> == ಭವಿಷ್ಯ == ಹರ್ಟ್ಜ್‌ಸ್ಪ್ರಂಗ್ ರಸೆಲ್ ರೇಖಾಚಿತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಅನುಕ್ರಮದಿಂದ ಅದರ ವಿಕಾಸ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಂತ ತಲುಪುವ ತನಕ ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸೌರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ತನ್ನ ತಿರುಳಿನಲ್ಲಿರುವ(ಮಧ್ಯಭಾಗ) ಎಲ್ಲ ಜಲಜನಕ ಇಂಧನವನ್ನು ಹೀಲಿಯಂಗೆ ಶಾಖದಿಂದ ಕರಗಿಸುವ ತನಕ, ದಿಢೀರ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ಸಹ,ಸೌರವ್ಯೂಹವು ತನ್ನ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಿರುತ್ತದೆ. === ಸುದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸ್ಥಿರತೆ === {{Main|Stability of the Solar System}} ಸೌರವ್ಯೂಹವು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆ ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು,<ref name="laskar94">{{cite journal |title=Large-scale chaos in the solar system |author=J. Laskar |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=287 |pages=L9–L12 |year=1994 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1994A%26A...287L...9L}}</ref> ಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳು ಸುದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆಯ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ನೆಪ್ಚ್ಯೂನ್-ಪ್ಲೂಟೊ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಇದು 3:2 ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಅನುರಣನವು ಸ್ವತಃ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿದರೂ, ಭವಿಷ್ಯದ 10-20 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷ(ಲ್ಯಾಪುನೋವ್ ಕಾಲ)ಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಿಖರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಪ್ಲೂಟೊ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮುಂಗಾಣುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ.<ref>{{cite journal | title = Numerical evidence that the motion of Pluto is chaotic | author = Gerald Jay Sussman, Jack Wisdom | journal = Science | volume = 241 | pages = 433–437 | year = 1988 | url = http://groups.csail.mit.edu/mac/users/wisdom/pluto-chaos.pdf | doi = 10.1126/science.241.4864.433 | pmid = 17792606 | issue = 4864 }}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯು ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೀಯ ಓರೆ. ಇದು ಚಂದ್ರನ ಜತೆ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯಪದರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಘರ್ಷಣೆ.(ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ). ಇದು ಈಗಿನಿಂದ 1.5 ಮತ್ತು 4.5 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಗಣನೆಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು.<ref>{{cite journal|title=On the long term evolution of the spin of the Earth|author=O. Neron de Surgy, J. Laskar|journal=Astronomy and Astrophysics|date=February 1997|volume=318|pages=975–989|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1997A%26A...318..975N|accessdate=2008-06-08}}</ref> ಹೊರ ಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳು ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲಾವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಅವು 2-230 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಪುನೋವ್ ಕಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="hayes07">{{cite journal | author=Wayne B. Hayes | title=Is the outer Solar System chaotic? | journal=Nature Physics | id={{arXiv|astro-ph|0702179}} | year=2007 | volume=3 | pages=689–691 | doi=10.1038/nphys728 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2007NatPh...3..689H}}</ref> ಇವೆಲ್ಲ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅದರ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಖಚಿತತೆಯಿಂದ ಮುಂಗಾಣುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯ ಕಾಲಾವಧಿ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ).ಆದರೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಕ್ಷೆಗಳು ಸ್ವತಃ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಇಂತಹ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆಗಳು ವಿಕೇಂದ್ರಿಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಬಲವಾಗಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಅಂಡಾಕಾರಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |author=Ian Stewart |title=Does God Play Dice? |url=https://archive.org/details/doesgodplaydicen0000stew |publisher=Penguin Books |edition=2nd |pages=[https://archive.org/details/doesgodplaydicen0000stew/page/246 246]–249 |year=1997 |isbn=0-14-025602-4}}</ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸೌರವ್ಯೂಹವು ಎಷ್ಟು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಹಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸೌರವ್ಯೂಹದಿಂದ ಚಿಮ್ಮಿ ಹೊರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="hayes07" /> ಇದನ್ನು ಮೀರಿ, ಐದು ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಗಳನ ವಿಕೇಂದ್ರಿಯತೆ ಸುಮಾರು 0.2ಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯಬಹುದು. ಇದು ಭೂಮಿ ಹಾದುಹೋಗುವ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಸಂಭವನೀಯ ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದು. ಇದೇ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬುಧನ ವಿಕೇಂದ್ರೀಯತೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬೆಳೆದು, ಶುಕ್ರ ಗ್ರಹದ ಜತೆ ನಿಕಟ ಘರ್ಷಣೆಯು ಅದನ್ನು ಸೌರವ್ಯೂಹದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಬಹುದು<ref name="laskar94" /> ಅಥವಾ [[ಶುಕ್ರ]] ಅಥವಾ [[ಭೂಮಿ]]ಯ ಜತೆ ಘರ್ಷಣೆಗೆ ದೂಡಬಹುದು.<ref>{{cite news | title=The solar system could go haywire before the sun dies | url=http://space.newscientist.com/article/dn13757-solar-system-could-go-haywire-before-the-sun-dies.html?feedId=online-news_rss20 | author=David Shiga | work=NewScientist.com News Service | date=23 April 2008 | accessdate=2008-04-28 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಚಂದ್ರ-ಉಂಗುರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು === ಚಂದ್ರನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವಿಕಾಸಗಳು ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿವೆ. ಚಂದ್ರನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಮುಖ್ಯಕಾಯದಲ್ಲಿ ಗುರುತ್ವಬಲದ ವಿರೂಪಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯಕಾಯದ ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಗುರುತ್ವ ಬಲದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನು ಗ್ರಹದ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲೇ ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಹವು ಚಂದ್ರನ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದರೆ, ವಿರೂಪವು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಕೋನೀಯ ಆವೇಗವು ಮುಖ್ಯಕಾಯದ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯಿಂದ ಉಪಗ್ರಹದ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡು,ಕ್ರಮೇಣ ಹೊರಮುಖವಾಗಿ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯಕಾಯವು ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿನ್ಯಾಸದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ. ಇಂದು ಚಂದ್ರನು ಭೂಮಿಯತ್ತ ಒಂದೇ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತ್ವಬಲದ ಕಾರಣದಿಂದ ಮುಖ ಮಾಡಿರುತ್ತದೆ(ಟೈಡಲಿ ಲಾಕ್ಡ್).ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಅದರ ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯು (ಪ್ರಸಕ್ತ 29 ದಿನಗಳು) ಅದರ ಕಕ್ಷೆಯ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣೆಗೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಭೂಮಿಗೆ ಸದಾ ತನ್ನ ಒಂದು ಬದಿಯ ಮುಖವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯು ಕ್ರಮೇಣ ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 50ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಉಳಿದುಕೊಂಡರೆ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಪರಸ್ಪರ ಒಂದೇ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತವಾಗಿ ಪರಿಭ್ರಮಣ-ಕಕ್ಷೆ ಅನುರಣನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಭೂಮಿಯನ್ನು 47 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಒಂದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಇನ್ನೊಂದರ ಅರೆಗೋಳದಿಂದ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book|title=Solar System Dynamics|author=C.D. Murray & S.F. Dermott|publisher=Cambridge University Press|year=1999|page=184}}</ref><ref>{{cite book | last = Dickinson | first = Terence | authorlink = Terence Dickinson | coauthors = | title = From the Big Bang to Planet X | publisher = [[Camden House]] | year = 1993 | location = Camden East, Ontario | pages = [https://archive.org/details/frombigbangtopla00unse/page/79 79]–81 | url =https://archive.org/details/frombigbangtopla00unse| doi = | id = | isbn = 0-921820-71-2 }} </ref> ಇತರ ಉದಾಹರಣೆಗಳು[[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]]ವಿನ ಗೆಲಿಲಿಯನ್ ಚಂದ್ರರು(ಅದಲ್ಲದೇ ಗುರುವಿನ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಚಂದ್ರರು) <ref>{{cite journal | url=http://adsabs.harvard.edu/full/1982MNRAS.201..415G%7D | title=Tidal Heating of Io and orbital evolution of the Jovian satellites | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | author=A. Gailitis | volume=201 | pages=415 | year=1980|accessdate=2008-03-27}}</ref> ಹಾಗೂ[[ಶನಿ]]ಯ ಬಹುತೇಕ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಚಂದ್ರರು.<ref>{{cite journal |author=R. Bevilacqua, O. Menchi, A. Milani et al. |year=1980 |month=April |title=Resonances and close approaches. I. The Titan-Hyperion case |journal=Earth, Moon, and Planets |volume=22 |issue=2 |pages=141–152 |url=http://www.springerlink.com/content/g627852062714784/ |accessdate=2007-08-27 |doi=10.1007/BF00898423 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Voyager 2 Neptune and Triton.jpg|thumb|ವಾಯೇಜರ್ 2 ತೆಗೆದ ನೆಪ್ಚ್ಯೂನ್ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಟ್ರೈಟಾನ್‌ನ ಚಿತ್ರಟ್ರೈಟಾನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯು ತರುವಾಯ ನೆಪ್ಚ್ಯೂನ್‌ನ ರೋಚೆ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅದನ್ನು ಹರಿದು ಹೊಸ ಉಂಗುರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಂಭವವಿದೆ.]] ಮುಖ್ಯಕಾಯ ಕಕ್ಷೆಯ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ವೇಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಮುಖ್ಯಕಾಯದ ಸುತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಗ್ರಹದ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಭಿನ್ನ ಸನ್ನಿವೇಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಗುರುತ್ವದ ವಿರೂಪವು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಅದರ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧಾನಗತಿಯಲ್ಲಿ ತಿರುಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮುಂಚಿನ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಕೋನೀಯ ಆವೇಗ ವರ್ಗಾವಣೆಯು ಹಿಂದುಮುಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಖ್ಯಕಾಯದ ಕಕ್ಷೆಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವು ವೇಗಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪಗ್ರಹದ ಪರಿಭ್ರಮಣವು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಕಕ್ಷೆಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಗ್ರಹದ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಣದ ಕೋನೀಯ ಆವೇಗ ವಿರುದ್ಧ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವರ್ಗಾವಣೆಯು ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ<ref group="note">ಇವೆಲ್ಲ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೋನೀಯ ಆವೇಗ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ವರ್ಗಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಕಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೋನೀಯ ಆವೇಗವು ರಕ್ಷಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನ ಮುಖ್ಯಗ್ರಹದ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಜತೆಗೆ ಮುಖ್ಯಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯ ಒಟ್ಟು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.ಆದರೆ ಮುಖ್ಯಗ್ರಹದ ಕಾಯದ ಮೂಲಕ ಗುರುತ್ವ ಉಬ್ಬುವಿಕೆ ಚಲನೆಯಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿತವಾದ ಘರ್ಷಣೆಯ ಬಿಸಿಯಿಂದ ಚೆದುರುವಿಕೆ ಉಂಟಾಗಿ ಅದರ ಶಕ್ತಿಯು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಕುಂಠಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ಕಾಯವು ಘರ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದ ಅನಿಲವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಗುರುತ್ವ ವಿರೂಪವು ಉಪಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಚಲನೆಯ ಶಕ್ತಿ ಕುಂಠಿತವಾದರೆ, ಕೋನೀಯ ಆವೇಗದ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.</ref> ಎರಡೂ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತ್ವದ ದ್ವಿಗ್ವೇಗಪಾತವು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಮುಖ್ಯಗ್ರಹದತ್ತ ಸುರುಳಿಯಾಗಿ ಸುತ್ತುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಗುರುತ್ವಸೆಳೆತದ ಒತ್ತಡಗಳಿಂದ ಚೂರಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಗ್ರಹದ ಉಂಗುರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಗ್ರಹದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಅಥವಾ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಘರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಗತಿಯು ಮಂಗಳನ ಚಂದ್ರರ ಫೋಬಾಸ್‌ಗಳಿಗೆ(30ರಿಂದ 50ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ),<ref name="Bills2006">{{cite journal|author=Bruce G. Bills, Gregory A. Neumann, David E. Smith, and Maria T. Zuber|year=2006|title=Improved estimate of tidal dissipation within Mars from MOLA observations of the shadow of Phobos|journal=Journal of Geophysical Research|volume=110|pages=E07004|doi=10.1029/2004JE002376|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2005JGRE..11007004B|archiveurl=https://archive.is/20121210205015/http://adsabs.harvard.edu/abs/2005JGRE..11007004B|archivedate=2012-12-10|access-date=2010-12-03|url-status=live}}</ref> ನೆಪ್ಚೂನ್‌‌ಟ್ರೈಟಾನ್‌ಗೆ ( 3.6 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ),<ref>{{cite journal | title=Tidal evolution in the Neptune-Triton system | author= C. F. Chyba, D. G. Jankowski, P. D. Nicholson | journal=Astronomy & Astrophysics | volume=219 | pages=23 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1989A&A...219L..23C | year=1989 | accessdate=2007-03-03}}</ref> ಗುರುವಿನ ಮೆಟಿಸ್‌ಮತ್ತು ಅಡ್ರಾಸ್ಟಿಯ‌ಕ್ಕೆ <ref name="Burns2004">{{cite conference | author=J. A. Burns, D. P. Simonelli, M. R. Showalter, D. P. Hamilton, C. C. Porco, L. W. Esposito, H. Throop | title=Jupiter’s Ring-Moon System | booktitle=Jupiter: The planet, Satellites and Magnetosphere | year=2004 | publisher=Cambridge University Press | editor=Fran Bagenal, Timothy E. Dowling, William B. McKinnon (eds.) | url=http://www.astro.umd.edu/~hamilton/research/preprints/BurSimSho03.pdf | format=PDF | accessdate=2008-05-14 | id=ISBN 0-521-81808-7 | pages=241}}</ref> ಮತ್ತು ಯುರೇನಸ್ ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕನಿಷ್ಠ 16 ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹ ಗಳಿಗೆ ಕಾದುಕೊಂಡಿದೆ. ಯುರೇನಸ್ ಡೆಸ್ಡೆಮೋನಾ ತನ್ನ ಒಂದು ನೆರೆಯ ಚಂದ್ರನ ಜತೆ ಡಿಕ್ಕಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಡೆಯಬಹುದು.<ref name="Duncan1996">{{cite journal | author=Martin J. Duncan, Jack J. Lissauer |title=Orbital Stability of the Uranian Satellite System |journal=Icarus |volume=125 |issue=1 |pages=1–12 |year=1997 |doi=10.1006/icar.1996.5568 |accessdate=2008-05-09}}</ref> ಮೂರನೇ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಮುಖ್ಯಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಪರಸ್ಪರ ಟೈಡಲಿ ಲಾಕ್ಡ್(ಪರಸ್ಪರ ಒಂದೇ ಬದಿ ಮುಖ) ಆಗಿರುವುದು. ಆಗ ಗುರುತ್ವಬಲದ ವಿರೂಪ ನೇರವಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಕೆಳಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೋನೀಯ ಆವೇಗದ ವರ್ಗಾವಣೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಅವಧಿಯು ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ರೀತಿಯ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ [[ಪ್ಲುಟೊ|ಪ್ಲೂಟೊ]] ಮತ್ತು ಚಾರಾನ್ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2006AJ....132..290B&db_key=AST&data_type=HTML&format=&high=444b66a47d27727 | title=Orbits and Photometry of Pluto's Satellites: Charon, S/2005 P1, and S/2005 | author=Marc Buie, William Grundy, Eliot Young, Leslie Young, Alan Stern | journal=The Astronomical Journal | volume=132 | pages=290 | year=2006 | doi=10.1086/504422 | id={{arXiv|astro-ph|0512491}}}}</ref> 2004ರಲ್ಲಿ ''ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಹೈಜೆನ್ಸ್'' ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಯ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳು ಸೌರವ್ಯೂಹಕ್ಕಿಂತ ಕಿರಿದಾಗಿದ್ದು, ಇನ್ನೂ 300ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಶನಿಯ ಚಂದ್ರರ ಗುರುತ್ವ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಉಂಗುರಗಳ ಹೊರತುದಿಯನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಗ್ರಹದತ್ತ ನೂಕುತ್ತದೆ. ಶನಿಯ ಗುರುತ್ವ ಮತ್ತು ಉಲ್ಕೆಗಳ ಉಜ್ಜುವಿಕೆಯಿಂದ ಶನಿ ಗ್ರಹವು ಸೌಂದರ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Saturn Rings Still A Mystery|work=Popular Mechanics|author= Stefano Coledan|url=http://www.popularmechanics.com/technology/industry/1285531.html|year=2002|accessdate=2007-03-03}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ''ಕ್ಯಾಸಿನಿ'' ಯಾತ್ರೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ತಮ್ಮ ಮುಂಚಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲು ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಸುಮಾರು 10 ಕಿಮೀ ಅಗಲದ ವಸ್ತುವಿನ ಹಿಮಪದರಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಒಡೆದುಹೋಗಿ ಪುನಃ ಕೂಡಿಕೊಂಡು, ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಇಡುತ್ತದೆ. ಇತರ ಅನಿಲ ದೈತ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬೃಹದಾಕಾರವಾಗಿದೆ. ಈ ದೊಡ್ಡ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಶನಿಗ್ರಹವು 4.5ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಪುಗೊಂಡಾಗಿನಿಂದ ಅದರ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿರಬಹುದು ಹಾಗೂ ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಂಭವವಿದೆ.<ref>{{cite journal | title=Saturn's recycled rings | journal=Astronomy Now| pages=9 |date=February 2008}}</ref> === ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ಪರಿಸರಗಳು === {{See also|Stellar evolution|Future of the Earth}} ಸುದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕಾಲವು ಸರಿದಂತೆ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಾಗುವ ಮೂಲಕ ಸೌರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಾಗಲಿವೆ. ಸೂರ್ಯನು ಜಲಜನಕದ ಇಂಧನದ ಸರಬರಾಜಿನ ಮೂಲಕ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅದು ತೀವ್ರ ಶಾಖವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ,ಉಳಿದ ಇಂಧನವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಉರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರತಿ 1.1 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 10ರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="scientist">{{cite news|title=Science: Fiery future for planet Earth |author=Jeff Hecht | work=New Scientist |url=http://www.newscientist.com/article/mg14219191.900.html | date=2 April 1994 | issue=1919 | page=14 |accessdate=2007-10-29}}</ref> ಒಂದು ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ವಿಕಿರಣದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅದರ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ವಲಯವು ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ತೀವ್ರ ತಾಪಮಾನಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ, ದ್ರವ ಸ್ಥಿತಿಯ ನೀರು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಉಪಸ್ಥಿತವಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳು ನಶಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Schroder2008" /> ಸಾಗರಗಳಿಂದ ಪ್ರಬಲ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲವಾದ ನೀರಿನ ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆಯು ತಾಪಮಾನ ಹೆಚ್ಚಳ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಸಂಕುಲಗಳ ಅಂತ್ಯ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.cicero.uio.no/fulltext/index_e.aspx?id=2737|title=Our changing solar system|author=Knut Jørgen, Røed Ødegaard|work=Centre for International Climate and Environmental Research|year=2004|accessdate=2008-03-27|archive-date=2008-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20081009015241/http://www.cicero.uio.no/fulltext/index_e.aspx?id=2737|url-status=dead}}</ref> ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ]]ನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮೇಲ್ಮೈ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ನೀರು ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಹಸಿರುಮನೆ ಪರಿಣಾಮ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ, ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಶಾಖ ಉಂಟುಮಾಡಿ ಭೂಮಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಸಂಭವನೀಯ ನೆಲೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="mars">{{cite book|title=Mars: A Warmer, Wetter Planet|author=Jeffrey Stuart Kargel | url=https://books.google.com/?id=0QY0U6qJKFUC&pg=PA509&lpg=PA509&dq=mars+future+%22billion+years%22+sun | isbn=1852335688 | year=2004 | publisher=Springer |accessdate=2007-10-29}}</ref> ಈಗಿನಿಂದ 3.5ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು ಇಂದಿನ ಶುಕ್ರಗ್ರಹದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ<ref name="scientist" />. [[File:Sun red giant.svg|thumb|left|ಮುಂದಿನ ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯನ ಅಂದಾಜು ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಈಗಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಗಾತ್ರ(ಒಳಭಾಗದ ಚಿತ್ರ)]] ಇಂದಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 5.4ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಮಧ್ಯಭಾಗ(ತಿರುಳು)ತೀವ್ರ ತಾಪಮಾನದಿಂದ ಕೂಡಿ,ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಹೊರಹೊದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಲಜನಕದ ಸಮ್ಮಿಳನಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೋದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Schroder2008" /> ಇದು ಸೂರ್ಯನ ಹೊರಕವಚಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಎಂಬ ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{harvtxt|Zeilik|Gregory|1998|loc=p. 320–321}}</ref><ref>{{cite web|title=Introduction to Cataclysmic Variables (CVs)|work=NASA Goddard Space Center|year=2006|url=http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/objects/cvs/cvstext.html|accessdate=2006-12-29|archive-date=2020-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200507212645/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/objects/cvs/cvstext.html|url-status=dead}}</ref> ಸುಮಾರು 7.5ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಪ್ರಸಕ್ತ ಗಾತ್ರಕ್ಕಿಂತ 256 ಪಟ್ಟು-1.2 AU ತ್ರಿಜ್ಯಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಿಸಬಹುದು. ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯದ ಶಾಖೆಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮೈಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪಕ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ,ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮತ್ತಷ್ಟು ತಂಪಾಗುತ್ತದೆ(ಸುಮಾರು 2600 K ) ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಕಾಶಮಾನತೆಯು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 2700 ಪ್ರಸಕ್ತ ಸೌರ ಪ್ರಕಾಶಮಾನತೆಗೆ ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಅದರ ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯ ಬಲವಾದ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಮಾರುತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಸೂರ್ಯನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ 33% ಹೊರ ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ.<ref name="Schroder2008">{{cite journal|author= K. P. Schroder, Robert Connon Smith|title= Distant future of the Sun and Earth revisited|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=386 |pages=155–163 | year=2008 |doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2008MNRAS.386..155S }}</ref><ref name="sun_future">{{cite journal | author=I. J. Sackmann, A. I. Boothroyd, K. E. Kraemer | title=Our Sun. III. Present and Future | pages=457 | journal=Astrophysical Journal | year=1993 | volume=418 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1993ApJ...418..457S | doi=10.1086/173407 }}</ref><ref>{{harvtxt|Zeilik|Gregory|1998|loc=p. 322}}</ref> ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, [[ಶನಿ]]ಯ ಚಂದ್ರ ಟೈಟಾನ್ ಜೀವಸಂಕುಲಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗುವ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು.<ref name="Titan">{{cite journal | title=Titan under a red giant sun: A new kind of "habitable" moon | author=Ralph D. Lorenz, Jonathan I. Lunine, Christopher P. McKay | journal=Geophysical Research Letters | year=1997 | volume=24 | pages=2905 | url=http://www.lpl.arizona.edu/~rlorenz/redgiant.pdf | accessdate=2008-03-21 | format=PDF | doi=10.1029/97GL52843 | pmid=11542268 | issue=22 | archive-date=2011-07-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110724173621/http://www.lpl.arizona.edu/~rlorenz/redgiant.pdf | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web| author=Marc Delehanty| title=Sun, the solar system's only star| work=Astronomy Today| url=http://www.astronomytoday.com/astronomy/sun.html| accessdate=2006-06-23| archive-date=2013-03-15| archive-url=https://web.archive.org/web/20130315063022/http://www.astronomytoday.com/astronomy/sun.html| url-status=dead}}</ref> ಸೂರ್ಯನು ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಇದು [[ಬುಧ]], ಮತ್ತು [[ಶುಕ್ರ]] ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ನುಂಗಿಹಾಕುತ್ತದೆ.<ref name="Rybicki2001">{{cite journal |author=K. R. Rybicki, C. Denis |title=On the Final Destiny of the Earth and the Solar System |journal=Icarus |volume=151 | issue=1 |pages=130–137 |year=2001 |doi=10.1006/icar.2001.6591 }}</ref> [[ಭೂಮಿ]]ಯ ಭವಿಷ್ಯ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ ಪ್ರಸಕ್ತ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸೂರ್ಯನು ಆವರಿಸಿದರೂ, ಸೂರ್ಯನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ನಷ್ಟವು(ಹೀಗೆ ದುರ್ಬಲ ಗುರುತ್ವ) ಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ದೂರ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="Schroder2008" /> ಇದಿಷ್ಟೇ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯು ಬಹುಶಃ ಭಸ್ಮೀಕರಣದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="sun_future" /> ಆದರೆ ಸೂರ್ಯನ ದುರ್ಬಲ ಎಲ್ಲೆಯಾದ ಹೊರ ಕವಚದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನುಂಗಿಹಾಕುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.<ref name="Schroder2008" /> ಕ್ರಮೇಣ,ಸೌರ ತಿರುಳಿನ ಸುತ್ತ ಹೊರಹೊದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಲಜನಕದ ಉರಿಯುವಿಕೆಯಿಂದ ತಿರುಳಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಅದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೌರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸುಮಾರು 45%ಮುಟ್ಟುವವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿ [[ಇಂಗಾಲ]]ಕ್ಕೆ ಹೀಲಿಯಂನ ಸಮ್ಮಿಳನ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಹೀಲಿಯಂ ಬೆಳಕು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಅದರ ಪ್ರಸಕ್ತ(ಮುಖ್ಯ ಅನುಕ್ರಮ)ತ್ರಿಜ್ಯದ 250 ಪಟ್ಟಿನಿಂದ 11 ಪಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ತರುವಾಯ ಅದರ ಪ್ರಕಾಶಮಾನತೆಯು ಅದರ ಪ್ರಸಕ್ತ ಮಟ್ಟದ 3000ದಿಂದ 54 ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಗ್ಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು 4770Kಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯ ಮಟ್ಟಸವಾದ ಹಂತದ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿ, ಅದರ ತಿರುಳಿನಲ್ಲಿ ಹೀಲಿಯಂನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈಗ ಜಲಜನಕ ಉರಿಸುವ ರೀತಿ ಉರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಲಿಯಂ ಸಮ್ಮಿಳನದ ಹಂತವು ಸುಮಾರು 100 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತರುವಾಯ, ಇದು ಹೊರಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಮೀಸಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಅಸಂಪಾತ ದೈತ್ಯ ಶಾಖೆ ನಕ್ಷತ್ರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನತೆ ಪುನಃ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 2,090 ಪ್ರಕಾಶಮಾನತೆಗಳಿಗೆ ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು 3500 Kನಲ್ಲಿ ತಂಪಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Schroder2008" /> ಈ ಹಂತವು 30 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿವರೆಗೆ ಉಳಿಯಬಹುದು. ಅದಾದ ನಂತರ ಮುಂದಿನ 100,000ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಉಳಿದ ಹೊರ ಪದರಗಳು ಕಳಚಿಹೋಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಕ ಬೌತವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಚಿಮ್ಮಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಬೆಳಕಿನ ಗೃಹನೀಹಾರಿಕೆಯನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿಮ್ಮಿದ ಬೌತವಸ್ತುಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಪರಮಾಣು ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿತವಾದ ಹೀಲಿಯಂ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬನ್ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ಭಾರೀ ಬೌತವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಂತರತಾರಾ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಅಭಿವರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="nebula">{{cite web | author=Bruce Balick (Department of Astronomy, University of Washington) | title=Planetary nebulae and the future of the Solar System | work=Personal web site | url=http://www.astro.washington.edu/balick/WFPC2/ | accessdate=2006-06-23 | archive-date=2008-12-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081219010229/http://www.astro.washington.edu/balick/WFPC2/ | url-status=dead }}</ref> [[File:M57 The Ring Nebula.JPG|thumb|ಸೂರ್ಯನು ಬದಲಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸದೃಶವಾದ ಗ್ರಹನೀಹಾರಿಕೆಯಾದ ಉಂಗುರ ನೀಹಾರಿಕೆ. ]] ಇದೊಂದು ಸೂಪರ್‍‌ನೋವಾತರದಲ್ಲಿರದ ಶಾಂತಿಯುತ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಕಾಸದ ಭಾಗವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಸೂರ್ಯನು ಅದಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಲು ತೀರ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ವೀಕ್ಷಕನಿದ್ದರೆ, ಸೌರಮಾರುತದ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಗ್ರಹವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡುವಷ್ಟಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಕ್ಷತ್ರದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ನಷ್ಟವು ಉಳಿದಿರುವ ಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಡಿಕ್ಕಿಹೊಡೆಯುತ್ತವೆ, ಉಳಿದವು ಸೌರವ್ಯೂಹದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಚಿಮ್ಮುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಗುರುತ್ವ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಂದ ಚೂರಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal|title=A Gaseous Metal Disk Around a White Dwarf|author=B. T. Gänsicke, T. R. Marsh, J. Southworth, A. Rebassa-Mansergas|journal=Science| year=2006 | volume=314 | number= 5807 | pages=1908–1910 | doi=10.1126/science.1135033|pmid=17185598|issue=5807}}</ref> ಇದಾದ ನಂತರ, ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವುದು [[ಶ್ವೇತ ಕುಬ್ಜ|ಶ್ವೇತ ಕುಬ್ಜತಾರೆ]] ಮಾತ್ರ. ಇದೊಂದು ವಿಶೇಷ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಬೌತವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೂಲ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ 54%ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಭೂಮಿಯ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಈ ಶ್ವೇತಕುಬ್ಜತಾರೆ ಈಗಿರುವ ಸೂರ್ಯನಿಗಿಂತ 100 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರಬಹುದು. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕುಸಿದ [[ಇಂಗಾಲ]] ಮತ್ತು [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಬೌತವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡುವಷ್ಟು ತಾಪಮಾನಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಶ್ವೇತಕುಬ್ಜತಾರೆ ಕ್ರಮೇಣ ತಂಪಾಗಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಸುಕಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref name="future-sun">{{cite web|author=Richard W. Pogge | year=1997 | url=http://www.astronomy.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html|title=The Once & Future Sun|format=lecture notes|work=[http://www.astronomy.ohio-state.edu/Vistas/ New Vistas in Astronomy]|accessdate=2005-12-07}}</ref> ಸೂರ್ಯನು ನಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಗ್ರಹಗಳು, ಧೂಮಕೇತುಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು ಮುಂತಾದ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಗುರುತ್ವ ಸೆಳೆತವು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಉಳಿದ ಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳು ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಶುಕ್ರ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಅವುಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳು ಸುಮಾರು {{convert|1.4|AU|km| lk=on | abbr=on}},{{convert|1.9|AU|km| lk=on | abbr=on}} ಮತ್ತು {{convert|2.8|AU|km| lk=on | abbr=on}}ನಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಗ್ರಹಗಳು ಕತ್ತಲೆಯ, ಕಡುಶೀತ ರಾಶಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಜೀವ ಸ್ವರೂಪ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="sun_future" /> ಅವು ತಮ್ಮ ನಕ್ಷತ್ರದ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿದ ದೂರದಿಂದಾಗಿ ಹಾಗು ಸೂರ್ಯನ ಗುರುತ್ವ ಬಲದ ಕುಂಠಿತದಿಂದ ಅವುಗಳ ವೇಗ ತಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ, ಸೂರ್ಯನು 6000–8000K ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತಂಪಾದಾಗ, ಸೂರ್ಯನ ತಿರುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಅದರ ಉಳಿದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 90%ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಫಟಿಕದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=T. S. Metcalfe, M. H. Montgomery, A. Kanaan| title=Testing White Dwarf Crystallization Theory with Asteroseismology of the Massive Pulsating DA Star BPM 37093 | journal=Astrophysical Journal | id={{arXiv|astro-ph|0402046}} | year=2004 | volume=605 | pages=L133 | doi=10.1086/420884 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2004ApJ...605L.133M}}</ref> ತರುವಾಯ, ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ, ಸೂರ್ಯ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಕುಬ್ಜತಾರೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Fontaine2001">{{cite journal|title=The Potential of White Dwarf Cosmochronology | author=G. Fontaine, P. Brassard, P. Bergeron | journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific | volume=113 | pages=409–435 | year=2001 | doi=10.1086/319535 | url=http://www.journals.uchicago.edu/doi/full/10.1086/319535|accessdate=2008-05-11}}</ref> == ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆ == [[File:Milky Way Spiral Arm.svg|left|thumb|ನಮ್ಮ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಸೌರವ್ಯೂಹ ಉಪಸ್ಥಿತವಿರುವ ಸ್ಥಳ.]] ಸೌರವ್ಯೂಹವು ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಅಂದಾಜು 30,000 ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಕ್ಷೀರಪಥ]] ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ವೇಗವು ಸುಮಾರು 220 ಕಿಮೀಗಳು. ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿ ಕೇಂದ್ರದ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಸೌರವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಅವಧಿಯಾದ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿ ವರ್ಷವು 220 -250 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಅದರ ರಚನೆಯಾದಾಗಿನಿಂದ, ಸೌರವ್ಯೂಹವು ಇಂತಹ 20 ಪರಿಭ್ರಮಣೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದೆ.<ref name="biblio">{{cite web | url=http://hypertextbook.com/facts/2002/StacyLeong.shtml|work=[http://hypertextbook.com/facts/ The Physics Factbook] (self-published)| author=Stacy Leong| editor=Glenn Elert (ed.) | year=2002|title=Period of the Sun's Orbit around the Galaxy (Cosmic Year) | accessdate=2008-06-26}}</ref> ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಪಥವು ಭೂಮಿಯ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಮೂಹ ಅಳಿವಿನ ನಿಯತಕಾಲಿಕತೆಯ ಅಂಶವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅನೇಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಊಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸೂರ್ಯನು ಲಂಬೀಯವಾಗಿ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ಸಮತಲದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಂದು ಊಹೆ ಅಂದಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಕ್ಷೆಯು ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ತಟ್ಟೆಯ ಹೊರಗಿದ್ದರೆ, ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿ ಟೈಡ್ (ಗುರುತ್ವಬಲದ ಆನುಷಂಗಿಕ ಪರಿಣಾಮ)ಪ್ರಭಾವವು ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯ ಪ್ರತಿ ೨೦-25ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಮರುಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಇದು ಅತೀ ಬಲವಾದ ಡಿಸ್ಕ್ ಗುರುತ್ವಬಲದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಗಣಿತೀಯ ಮಾದರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು 4 ಅಂಶಗಳಿಂದ ಸೌರವ್ಯೂಹದೊಳಗೆ [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ|ಊವರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ದ ಧೂಮಕೇತುಗಳ ಹರಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆ ಸಂಭವನೀಯತೆಯನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Perturbing the Oort Cloud |author=Michael Szpir |work=American Scientist |url=http://www.americanscientist.org/issues/pub/perturbing-the-oort-cloud |accessdate=2008-03-25 |publisher=The Scientific Research Society |archive-date=2009-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213163530/https://www.americanscientist.org/issues/pub/perturbing-the-oort-cloud |url-status=deviated |archivedate=2017-02-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170221193001/http://www.americanscientist.org/issues/pub/perturbing-the-oort-cloud }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರಸಕ್ತ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿ ಸಮತಲಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕೊನೆಯ ಮಹಾ ಅಳಿವಿನ ವಿದ್ಯಮಾನವು 15 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಕೆಳಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆಯೆಂದು ಕೆಲವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಲಂಬೀಯ ಸ್ಥಾನವು ಇಂತಹ ಆವರ್ತಕ ಅಳಿವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಸೂರ್ಯ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ಸುರುಳಿ(ಸ್ಪೈರಲ್ ಆರ್ಮ್ಸ್) ಹಾದುಹೋದಾಗ ಈ ಅಳಿವುಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ಸುರುಳಿಯು ಅನೇಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಣ್ವಿಕ ಮೋಡಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆಯಲ್ಲದೇ, ಅದರ ಗುರುತ್ವಬಲವು ಊವರ್ಟ್ ಮೋಡವನ್ನು ವಿಕೃತಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೇ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ನೀಲಿ ದೈತ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಬಹುದು. ನೀಲಿ ದೈತ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಅಲ್ಪಾವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿ ನಂತರ ಸೂಪರ್‌ನೋವಾ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಸ್ಫೋಟಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite journal|title=Mass Extinctions and The Sun's Encounters with Spiral Arms|author=Erik M. Leitch, Gautam Vasisht|year=1998|pages=51–56|journal=New Astronomy|volume= 3|url=http://arxiv.org/abs/astro-ph/9802174v1|accessdate=2008-04-09|doi=10.1016/S1384-1076(97)00044-4}}</ref> === ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ಡಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಹದ ಸ್ಫೋಟನ === ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಗಳು ಕ್ಷೀರಪಥದಿಂದ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಗುಂಪಿನ ದೊಡ್ಡ ಅಂಗವಾದ ಆಂಡ್ರೋಮಿಡಾ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 120 ಕಿಮೀ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="cain" /> 2 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರೋಮಿಡಾ ಮತ್ತು ಕ್ಷೀರಪಥ ಡಿಕ್ಕಿಹೊಡೆದು, ಎರಡೂ ಆಕಾರ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಟೈಡಲ್(ಗುರುತ್ವ) ಶಕ್ತಿಗಳು ಅವುಗಳ ಹೊರ ಅಂಗಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕ ಟೈಡಲ್ ಬಾಲಗಳಾಗಿ ವಿಕಾರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ಫೋಟನ ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, ಸೌರ ವ್ಯೂಹವು ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಕ್ಷೀರಪಥದ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಬಾಲಕ್ಕೆ ತಲುಪುವ 12% ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅದು ಆಂಡ್ರೋಮಿಡಾದ ಗುರುತ್ವಬಲದ ಸೆಳೆತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಆ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ಭಾಗವಾಗುವ 3% ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ.<ref name="cain" /> ಮತ್ತಷ್ಟು ಕೋನೀಯ ಹೊಡೆತಗಳ ಸರಣಿಯ ನಂತರ, ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಉಚ್ಚಾಟನೆಯು 30%ಏರಿಕೆಯಾಗಿ,<ref name="cox" /> ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಗಳ ಬೃಹತ್ ಕಪ್ಪು ರಂಧ್ರಗಳು ವಿಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ. ತರುವಾಯ,ಸುಮಾರು 7 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಕ್ಷೀರಪಥ ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರೋಮಿಡಾ ವಿಲೀನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ದೈತ್ಯ ಅಂಡಾಕಾರದ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಲೀನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಾಕಷ್ಟು ಅನಿಲದ ನಿಕ್ಷೇಪವಿದ್ದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಗುರುತ್ವವು ಅನಿಲವನ್ನು ಅಂಡಾಕಾರದ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಲ್ಪಕಾಲೀನ ತೀವ್ರ ನಕ್ಷತ್ರ ರಚನೆಯಾದ ಸ್ಟಾರ್‌ಬರ್ಸ್ಟ್‌ಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="cain" /> ಇದರ ಜತೆಗೆ ಗುರುತ್ವ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಅನಿಲವು ನೂತನವಾಗಿ ರಚನೆಯಾದ ಕಪ್ಪು ರಂಧ್ರವನ್ನು ಪುಷ್ಟಿಗೊಳಿಸಿ, ಸಕ್ರಿಯ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ಪರಮಾಣು ಬೀಜವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯ ಬಲವು ಸೌರವ್ಯೂಹವನ್ನು ಹೊಸ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ಹೊರ ಬೆಳಕಿನ ವೃತ್ತಕ್ಕೆ ದೂಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಈ ಡಿಕ್ಕಿಗಳ ವಿಕಿರಣದಿಂದ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ಉಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="cain">{{cite web|title=When Our Galaxy Smashes Into Andromeda, What Happens to the Sun?|author=Fraser Cain|work=Universe Today|url=http://www.universetoday.com/2007/05/10/when-our-galaxy-smashes-into-andromeda-what-happens-to-the-sun/|year=2007|accessdate=2007-05-16}}</ref><ref name="cox">{{cite journal|title=The Collision Between The Milky Way And Andromeda | author=J. T. Cox, Abraham Loeb | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |url=http://cfa-www.harvard.edu/~tcox/localgroup/|id={{arxiv|0705.1170}} | year=2007 | doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13048.x|accessdate=2008-04-02|volume=386|pages=461}}</ref> ಈ ಡಿಕ್ಕಿಗಳು ಸೌರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ವಿಚ್ಛಿದ್ರಕಾರಕವಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ತಪ್ಪು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಹಾದುಹೋಗುವ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಗುರುತ್ವವು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಅಂತರತಾರಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬೇರ್ಪಡಿಸಬಹುದು ಎನ್ನುವುದು ನಿಜವಾಗಿದ್ದರೂ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ದೊಡ್ಡ ಅಂತರಗಳಿದ್ದು, ಕ್ಷೀರಪಥ ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರೋಮಿಡಾ ಡಿಕ್ಕಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಕ್ಷತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಒಡಕು ಗಣನೆಗೆ ಬಾರದ್ದಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಈ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಂದ ಸೌರವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾದರೂ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal|title=Colliding molecular clouds in head-on galaxy collisions|author=J. Braine, U. Lisenfeld, P. A. Duc, E. Brinks, V. Charmandaris, S. Leon|journal=Astronomy and Astrophysics|volume= 418|pages= 419–428 |year=2004|doi = 10.1051/0004-6361:20035732|url=http://www.aanda.org/index.php?option=article&access=doi&doi=10.1051/0004-6361:20035732|accessdate=2008-04-02}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಾಲಾವಧಿ ಮೀರಿ ನಕ್ಷತ್ರದ ಜತೆ ಡಿಕ್ಕಿಯಾಗುವ ಸಂಚಿತ ಸಂಭವನೀಯತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ಸ್ಫೋಟನ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಗ್ ಕ್ರಂಚ್ ಅಥವಾ ಬಿಗ್ ರಿಪ್(ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಅಂತಿಮ ಗತಿ) ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೂ, 1 ಕ್ವಾಡ್ರಿಲಿಯನ್(10¹⁵) ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಗುರುತ್ವಬಲವು ಮೃತ ಸೂರ್ಯನ ಇನ್ನುಳಿದ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳಚುತ್ತವೆ ಎಂದು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಅಂಶವು ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಅಂತ್ಯದ ಕುರುಹಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡರೂ, ಸೌರವ್ಯೂಹ ಯಾವುದೇ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="dyson">{{cite journal|title=Time Without End: Physics and Biology in an open universe|author=Freeman Dyson|work=Institute for Advanced Study, Princeton New Jersey|journal=Reviews of Modern Physics|volume=51|pages=447|date=July 1979|url=http://www.think-aboutit.com/Misc/time_without_end.htm|accessdate=2008-04-02|doi=10.1103/RevModPhys.51.447|issue=3|archive-date=2008-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080516154840/http://www.think-aboutit.com/Misc/time_without_end.htm|url-status=dead}}</ref> == ಕಾಲಗಣನೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರ == {{wide image|Solar Life Cycle.svg|600px|alt=Projected timeline of the Sun's life.}} ಸೌರವ್ಯೂಹದ ರಚನೆಗೆ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ರೇಡಿಯೊಮಿಟ್ರಿಕ್ ಡೇಟಿಂಗ್(ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಕಾಲಗಣನೆ) ಬಳಸಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸೌರವ್ಯೂಹವು 4.6ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಭೂಮಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಅತೀ ಪ್ರಾಚೀನ ಖನಿಜ ಕಣಗಳು ಅಂದಾಜು 4.4ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನದ್ದಾಗಿದೆ.<ref name="Wilde">{{cite journal | journal=Nature | volume=409 | pages=175 | title=Evidence from detrital zircons for the existence of continental crust and oceans on the Earth 4.4 Gyr ago | author=Simon A. Wilde, John W. Valley, William H. Peck, Colin M. Graham | doi=10.1038/35051550 | url=http://www.geology.wisc.edu/%7Evalley/zircons/Wilde2001Nature.pdf | format=PDF | year=2001 | pmid=11196637 | issue=6817 | access-date=2010-12-03 | archive-date=2020-09-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200902134505/http://www.geology.wisc.edu/~valley/zircons/Wilde2001Nature.pdf | url-status=dead }}</ref> ಇಷ್ಟೊಂದು ಹಳೆಯ ಕಲ್ಲುಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಸತತವಾಗಿ ಸವೆತ,ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಭೂತಟ್ಟೆ ಹೊರಪದರದ ವಿರೂಪಗಳಿಂದ ಮರುರೂಪ ಪಡೆದಿದೆ. ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಕಾಲಮಾನವನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಉಲ್ಕೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸೌರ ನೀಹಾರಿಕೆಯ ಪೂರ್ವಕಾಲದ ಸಲಿಲೀಕರಣ(ಕಂಡನ್ಸೇಷನ್)ದಿಂದ ಇದು ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಉಲ್ಕೆಗಳು(ನೋಡಿ ಕ್ಯಾನ್ಯಾನ್ ಡಯಬ್ಲೊ ಉಲ್ಕೆ)4.6ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಮಾನದ್ದೆಂದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸೌರವ್ಯೂಹವು ಇದೇ ಕಾಲಮಾನದ್ದಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | year=2000 |author=Gary Ernst Wallace|publisher=Cambridge University Press|chapter=Earth's Place in the Solar System|title=Earth Systems: Processes and Issues| url=https://archive.org/details/earthsystemsproc0000unse |pages=[https://archive.org/details/earthsystemsproc0000unse/page/45 45]–58|isbn=0521478952}}</ref> ಉಳಿದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸುತ್ತಲಿರುವ ತಟ್ಟೆಗಳು ಸೌರವ್ಯೂಹದ ರಚನೆಯ ಕಾಲಮಾನವನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಆಧಾರ ಒದಗಿಸಿವೆ. ಒಂದು ಮತ್ತು ಮೂರು ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಕಾಲಮಾನದ ನಡುವೆ ಇರುವ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಅನಿಲದ ಸಮೃದ್ಧಿಯಾದ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, 10 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ತಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಅನಿಲ ಅಥವಾ ಅನಿಲದ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಅನಿಲ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಅನಿಲದ ರಚನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿರುತ್ತದೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="sciam" /> === ಸೌರವ್ಯೂಹ ವಿಕಾಸದ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ === {{External_Timeline|Graphical timeline of the universe|Graphical timeline of Earth and Sun}} ಗಮನಿಸಿ:ಈ ಕಾಲಗಣನೆ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಎಲ್ಲ ದಿನಾಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಗಳು ಅಂದಾಜಿನಿಂದ ಕೂಡಿಲ್ಲ. ಇವನ್ನು ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಗ್ನಿಟ್ಯೂಡ್(ಗಾತ್ರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಣ)ಸೂಚಿಯಾಗಿ ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. {{-}} {| class=wikitable |+ಸೌರವ್ಯೂಹದ ರಚನೆ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ |- ! ಹಂತ!! ಸೂರ್ಯ ರಚನೆಯಾಗುವ ತನಕದ ಕಾಲ !! ವಿದ್ಯಮಾನ |- |-bgcolor=#FFFFFF ! rowspan=2 | ಪೂರ್ವ ಸೌರವ್ಯೂಹ | ಸೌರವ್ಯೂಹ ರಚನೆಯಾಗುವ ಮುಂಚಿನ ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು | ಮುಂಚಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಜೀವಿಸಿ, ಮೃತವಾಗಿ, ಅಂತರತಾರಾ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಭಾರೀ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು. ಅದರಿಂದ ಸೌರವ್ಯೂಹ ರಚನೆಯಾಯಿತು.<ref name="Lineweaver2001">{{cite journal |title=An Estimate of the Age Distribution of Terrestrial Planets in the Universe: Quantifying Metallicity as a Selection Effect |author=Charles H. Lineweaver | journal=Icarus | volume=151 | pages=307 | year=2001 | doi=10.1006/icar.2001.6607 | id={{arxiv|astro-ph|0012399}} }}</ref> |- |-bgcolor=#FFFFFF | ~ ಸೌರವ್ಯೂಹ ರಚನೆಯಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿನ 50ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳು ಸೌರವ್ಯೂಹವು ನಕ್ಷತ್ರ ರಚನೆ ಪ್ರದೇಶದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓರಿಯನ್ ನೀಹಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಬಹುತೇಕ ಬೃಹತ್ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ರಚನೆಯಾಗಿ,ಜೀವಿಸಿ ಸೂಪರ್‌ನೋವಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಫೋಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ''ಪ್ರೈಮಲ್ ಸೂಪರ್‌ನೋವಾ'' ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸೂಪರ್‌ನೋವಾ ಸೌರವ್ಯೂಹದ ರಚನೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿರಬಹುದು.<ref name="cradle" /><ref name="iron" /> |-bgcolor=#E0FFFF ! rowspan=4 | ಸೂರ್ಯನ ರಚನೆ | '''0''' –100,000 ವರ್ಷಗಳು | ಪೂರ್ವ-ಸೌರ ನೀಹಾರಿಕೆ ರಚನೆಯಾಗಿ ಕುಸಿಯಲಾಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="sciam" /> |-bgcolor=#E0FFFF | 100,000&nbsp;– 50 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳು | ಸೂರ್ಯT ಟೌರಿ ಪ್ರೊಟೊಸ್ಟಾರ್.<ref name="Montmerle2006" /> |-bgcolor=#E0FFFF | 100,000 - 10ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳು | ಹೊರ ಗ್ರಹಗಳ ರಚನೆ 10 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರೊಟೊಪ್ಲಾನಟರಿ ತಟ್ಟೆಯ ಅನಿಲವು ಚಲಿಸಿ, ಹೊರ ಗ್ರಹ ರಚನೆಯು ಪೂರ್ಣವಾಗಿರಬಹುದು.<ref name="sciam" /> |-bgcolor=#E0FFFF | 10ದಶಲಕ್ಷ - 100ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳು | ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ರೂಪ ದೈತ್ಯ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳ ವಿದ್ಯಮಾನ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರಿನ ರವಾನೆ<ref name="Gomes" /> |- |-bgcolor=#FFFF00 ! rowspan=7 | ಮುಖ್ಯ ಕ್ರಮಾವಳಿ | 50 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳು | ಸೂರ್ಯ ಮುಖ್ಯ ಅನುಕ್ರಮ ದ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ<ref name="Yi2001" /> |- |-bgcolor=#FFFF00 | 200ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳು | ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅತೀ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲ್ಲುಗಳ ರಚನೆ.<ref name="Wilde" /> |-bgcolor=#FFFF00 | 500 ದಶಲಕ್ಷ&nbsp;– 600 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳು | ಗುರು ಮತ್ತು ಶನಿಯ ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನುರಣನದಿಂದ ನೆಪ್ಚ್ಯೂನ್‌ನನ್ನು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗೆ ಹೊರದೂಡುತ್ತದೆ. ಒಳ ಸೌರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಭಾರೀ ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Gomes" /> |-bgcolor=#FFFF00 |- |-bgcolor=#FFFF00 |- |-bgcolor=#FFFF00 | 800 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳು | ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅತೀ ಪ್ರಾಚೀನ ಜೀವನ.<ref name="life" /> [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ|ಊವರ್ಟ್ ಮೋಡ]] ಗರಿಷ್ಠ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ.<ref name="Morbidelli2006" /> |- bgcolor=#A7FC00 | 4.6 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು ಇಂದು ಸೂರ್ಯ ಮುಖ್ಯ ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ 1 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ~10%ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="scientist" /> |- |-bgcolor=#FFFF00 | 6 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು ಸೂರ್ಯನ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ವಲಯವು ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಹೊರಹೋಗಿ ಬಹುಶಃ ಮಂಗಳನ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಗಬಹುದು.<ref name="mars" /> |- |-bgcolor=#FFFF00 | 7 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು [[ಕ್ಷೀರಪಥ]] ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರೊಮೆಡಾ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿ ಡಿಕ್ಕಿಹೊಡೆಯಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಸೌರವ್ಯೂಹವು ಆಂಡ್ರೋಮಿಡಾ ಸೆರೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಕಡಿಮೆ ಅವಕಾಶವಿದ್ದು, ಎರಡೂ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮ್ಮಿಳನವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="cain" /> |-bgcolor= #FFC0CB ! rowspan=2 | ನಂತರದ-ಮುಖ್ಯ ಅನುಕ್ರಮ | 10 ಶತಕೋಟಿ&nbsp;– 12 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು | ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ತಿರುಳಿ(ಮಧ್ಯಭಾಗ)ನ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಜಲಜನಕವನ್ನು ಉರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು ತನ್ನ ಮುಖ್ಯ ಅನುಕ್ರಮ ಜೀವನವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಹರ್ಟ್ಸ್‌ಸ್ಪ್ರಂಗ್-ರಸ್ಸೆಲ್ ಚಿತ್ರದ ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ(ರಕ್ತ ದೈತ್ಯ) ನಕ್ಷತ್ರ ಶಾಖೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ(2700ರವರೆಗೆ ಅಂಶದವರೆಗೆ),ದೊಡ್ಡದಾಗಿ(ತ್ರಿಜ್ಯದಲ್ಲಿ 250 ಅಂಶದವರೆಗೆ)ಮತ್ತು ತಂಪಾಗಿ(2600Kಇಳಿಮುಖ) ಸೂರ್ಯನು ಈಗ ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರ. ಬುಧ ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ನುಂಗಲಾಗುತ್ತದೆ<ref name="Schroder2008" /><ref name="sun_future" /> ಶನಿಯ ಚಂದ್ರ ಟೈಟಾನ್ ವಾಸಯೋಗ್ಯವಾಗಬಹುದು.<ref name="Titan" /> |-bgcolor= #FFC0CB | ~ 12 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು ಸೂರ್ಯನು ಹೀಲಿಯಂ ಉರಿಯುವ ಸಮತಲದ ಶಾಖೆ ಮತ್ತು ಅಸಂಪಾತ ದೈತ್ಯ ಶಾಖೆಯ ಹಂತಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ನಂತರದ ಎಲ್ಲ ಮುಖ್ಯ ಅನುಕ್ರಮ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಒಟ್ಟು ~30% ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹ ನೀಹಾರಿಕೆಯ ಉಚ್ಚಾಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಸಂಪಾತ ದೈತ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರ ಶಾಖೆ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸೂರ್ಯನ ತಿರುಳನ್ನು [[ಶ್ವೇತ ಕುಬ್ಜ|ಶ್ವೇತ ಕುಬ್ಜತಾರೆ]]ಯಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಬಿಡುತ್ತದೆ.<ref name="Schroder2008" /><ref name="nebula" /> |- ! rowspan=2 | ಸೂರ್ಯನ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ | > 12 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು | ಶ್ವೇತ ಕುಬ್ಜ ಸೂರ್ಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸದೇ ಸತತವಾಗಿ ತಂಪು ಮತ್ತು ಮಬ್ಬಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿದು, ತರುವಾಯ ಕಪ್ಪು ಕುಬ್ಜತಾರೆ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ.<ref name="future-sun" /><ref name="Fontaine2001" /> |- | ~ 1 ಕ್ವಾಡ್ರಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳು(10¹⁵ವರ್ಷಗಳು) | ಸೂರ್ಯ 5 Kಗೆ ತಂಪಾಗುತ್ತಾನೆ.<ref>{{BarrowTipler1986}}</ref> ಹಾದುಹೋಗುವ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಗುರುತ್ವಶಕ್ತಿಯು ಕಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="dyson" /> |} == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Portal|Solar System}} {{Wikipedia-Books|Solar System}} *ಭೂಮಿಯ ಆಯಸ್ಸು *ಭೂಮಿಯ ಇತಿಹಾಸ *ಟೈಡಲ್ ಲಾಕಿಂಗ್(ಗುರುತ್ವಬಲದಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಒಂದೇ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ) {{-}} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|group=note}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|2}} === ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ === * {{anchor|CITEREFZeilikGregory1998}}{{cite book | author=Michael A. Zeilik, Stephen A. Gregory | title=Introductory Astronomy & Astrophysics | url=https://archive.org/details/introductoryastr0000zeil | edition=4th | year=1998 | publisher=Saunders College Publishing | isbn=0030062284 }} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * ಹೊಸ ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಮುಂಚಿನ ವಿಕಾಸ ತೋರಿಸುವ [http://www.skyandtelescope.com skyandtelescope.com] ನಿಂದ [http://media.skyandtelescope.com/video/Solar_System_Sim.mov 7M ಆನಿಮೇಶನ್] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160520023943/http://media.skyandtelescope.com/video/Solar_System_Sim.mov |date=2016-05-20 }}. *[https://web.archive.org/web/20080910084649/http://cfa-www.harvard.edu/~tcox/localgroup/localgroup.mov ಕ್ಷೀಪಪಥ ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರೋಮೆಡಾ ನಡುವೆ ಮುಂದಿನ ಡಿಕ್ಕಿಯ ಕ್ವಿಕ್‌ಟೈಮ್ ಆನಿಮೇಶನ್.] *[http://www.space.com/common/media/video/player.php?videoRef=mm32_SunDeath ಹೌ ದ ಸನ್ ವಿಲ್ ಡೈ : ಎಂಡ್ ವಾಟ್ ಹ್ಯಾಪನ್ಸ್ ಟು ಅರ್ಥ್] ( Space.comವಿಡಿಯೊ) {{DEFAULTSORT:Formation And Evolution Of The Solar System}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರಹಗಳ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರವ್ಯೂಹ]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರವ್ಯೂಹ ಚಲನಶಾಸ್ತ್ರ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಖಭೌತ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ]] [[lv:Saules sistēmas veidošanās un evolūcija]] [[sr:Formiranje planeta]] 4cdw3wpkl0sx7sk0rkg6fdft50q3xfj 0 27063 1383506 1380630 2026-08-19T16:45:47Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383506 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox person | years_active = 1978–ಪ್ರಸ್ತುತ | name = ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ | native_name = | image = Mohanlal (cropped).jpg | image_size = | caption = 2022 ರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ | birth_name = ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್ | other_names = ಲಾಲ್, ಲಾಲು, ಲಾಲೆಟ್ಟನ್ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1960|05|21}} | birth_place = ಎಲಂತೂರ್, ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕೇರಳ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಥನಮ್ಥಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕೇರಳ, ಭಾರತ) | education = ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ ಕಾಲೇಜು (ಬಿಕಾಂ) | occupation = {{hlist|ನಟ|ನಿರ್ದೇಶಕ|ನಿರ್ಮಾಪಕ|ವಿತರಕ|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ}} | works = ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ | spouse = {{marriage|ಸುಚಿತ್ರ|1988}} | children = ಪ್ರಣವ್ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್, ವಿಸ್ಮಯಾ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ | relatives = ಕೆ. ಬಾಲಾಜಿ {{small|(ಮಾವ)}}<br />ಸುರೇಶ್ ಬಾಲಾಜೆ {{small|(ಭಾವ)}}<br />ಬಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ {{small|(ಸಂಬಂಧಿ)}}<ref name="YouTube Channel Name">{{cite video |people=24 News |date=2025-03-23 |title=പ്രകൃതിയോട് ചേർന്ന് പഴമ കൈവിടാതെ മോഹൻലാലിൻറെ തറവാട് വീട് |url=https://www.youtube.com/watch?si=1zTaC-AaaBdWUAAy&v=H8iRlz__KC4&feature=youtu.be |access-date=2025-03-23 |time=6:13 |publisher=YouTube Channel Name}}</ref> | website = {{URL|thecompleteactor.com}} | awards = ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳ ಪಟ್ಟಿ | honours = {{plainlist| * ಪದ್ಮಶ್ರೀ (2001) * ಪದ್ಮಭೂಷಣ (2019) * ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2023) }} | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | allegiance = {{flag|India}} | branch = {{army|India}} | service_years = 2009–ಪ್ರಸ್ತುತ | rank = [[File:Lieutenant Colonel of the Indian Army.svg|10px]] [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್]] (ಗೌರವ) | unit = {{flagicon image|Territorial Army (Flag).svg}} [[ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿ (ಭಾರತ)|ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿ]] }} }} '''ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್''' ({{IPA|ml|moːhɐnlaːl ʋiʃʋʷɐn̪aːt̪ʰɐn|IPA}}; ಜನನ ೨೧ ಮೇ ೧೯೬೦), ಇವರು ಏಕನಾಮಧೇಯವಾಗಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವ ಭಾರತೀಯ ನಟ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ. ಇವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ತಮಿಳು, ಹಿಂದಿ, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="thehindu.com">{{Cite news|last=Kumar|first=P. k Ajith|date=21 May 2020|title=On Mohanlal's 60th birthday, remembering 10 of his finest performances|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/on-mohanlals-60th-birthday-remembering-10-of-his-finest-performances/article31638507.ece|access-date=28 August 2020|issn=0971-751X|archive-date=12 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612102647/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/on-mohanlals-60th-birthday-remembering-10-of-his-finest-performances/article31638507.ece|url-status=live}}</ref><ref name="Kumar">{{Cite news|last=Kumar|first=P. k Ajith|date=20 May 2020|title=Mohanlal at 60: An actor par excellence|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlal-at-60-an-actor-par-excellence/article31633617.ece|access-date=28 August 2020|issn=0971-751X|archive-date=19 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619123905/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlal-at-60-an-actor-par-excellence/article31633617.ece|url-status=live}}</ref><ref name="india.com">{{Cite web|date=21 May 2020|title=Happy Birthday, Mohanlal: 11 Lesser-Known And Interesting Facts About The Top Malayalam Star|url=https://www.india.com/entertainment/malayalam-news-happy-birthday-mohanlal-11-lesser-known-and-interesting-facts-about-the-top-malayalam-star-4035296/|access-date=28 August 2020|website=India News, Breaking News, Entertainment News {{!}} India.com|language=en|archive-date=9 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609145515/https://www.india.com/entertainment/malayalam-news-happy-birthday-mohanlal-11-lesser-known-and-interesting-facts-about-the-top-malayalam-star-4035296/|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ೪೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Kumar"/><ref>{{Cite news |date=21 May 2022 |title='The complete actor' is not just a sobriquet, but Mohanlal's legacy |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/the-complete-actor-is-not-just-a-sobriquet-but-mohanlal-legacy-7926705/ |access-date=21 May 2022 |work=The Indian Express |language=en |archive-date=21 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521064533/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/the-complete-actor-is-not-just-a-sobriquet-but-mohanlal-legacy-7926705/ |url-status=live }}</ref> ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಶ್ರೀ<ref name="Padma Awards2">{{cite web|date=2015|title=Padma Awards|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=21 July 2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ಮತ್ತು ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ಇವು ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Padmabhushan2">{{Cite web|date=25 January 2019|title=Mohanlal conferred with Padma Bhushan|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/mohanlal-padma-bhushan-kader-khan-manoj-bajpayee-prabhudheva-shankar-mahadevan-5555516/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126001318/https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/mohanlal-padma-bhushan-kader-khan-manoj-bajpayee-prabhudheva-shankar-mahadevan-5555516/|archive-date=26 January 2019|access-date=25 January 2019|website=[[The New Indian Express]]}}</ref> ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿಯಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ನಟ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.<ref>{{Cite web|date=9 July 2009|title=Malayalam superstar Mohanlal joins Territorial Army|url=https://www.hindustantimes.com/india/malayalam-superstar-mohanlal-joins-territorial-army/story-O6L4Kpu19jVG6wi0uejIAK.html|access-date=25 July 2021|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725181929/https://www.hindustantimes.com/india/malayalam-superstar-mohanlal-joins-territorial-army/story-O6L4Kpu19jVG6wi0uejIAK.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mohanlal enters Territorial Army training unit|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2010/mar/26/mohanlal-enters-territorial-army-training-unit-142466.html|access-date=25 July 2021|website=The New Indian Express|archive-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725181928/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2010/mar/26/mohanlal-enters-territorial-army-training-unit-142466.html|url-status=dead}}</ref> "ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ ಮುಖವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಪುರುಷರು" ಎಂದು ಸಿಎನ್ಎನ್ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=100 Years of Cinema: The men who changed the face of Indian films |url=https://www.news18.com/photogallery/movies/100-years-of-cinema-the-men-who-changed-the-face-of-indian-films-894555.html |access-date=8 January 2023 |website=News18 |language=en |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108064500/https://www.news18.com/photogallery/movies/100-years-of-cinema-the-men-who-changed-the-face-of-indian-films-894555.html |url-status=live }}</ref> ೨೦೨೫ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.<ref name="Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023">{{cite news |title=Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023 |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-mohanlal-to-be-conferred-dadasaheb-phalke-award-for-2023/article70073864.ece |access-date=20 September 2025 |work=The Hindu |date=20 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920160340/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-mohanlal-to-be-conferred-dadasaheb-phalke-award-for-2023/article70073864.ece |archive-date=20 September 2025 |language=en-IN}}</ref><ref name="Mohanlal honoured with Dadasaheb Phalke award at 71st National Film Awards ceremony">{{cite news |title=Mohanlal honoured with Dadasaheb Phalke award at 71st National Film Awards ceremony |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Sep/23/mohanlal-honoured-with-dadasaheb-phalke-award-at-71st-national-film-awards-ceremony |access-date=24 September 2025 |publisher=The New Indian Express |date=23 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250924041846/https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Sep/23/mohanlal-honoured-with-dadasaheb-phalke-award-at-71st-national-film-awards-ceremony |archive-date=24 September 2025 |language=en}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ೧೯೭೮ ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ 'ತಿರನೋಟ್ಟಂ' ಮೂಲಕ ೧೮ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಸೆನ್ಸಾರ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರವು ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದೆ ಉಳಿಯಿತು. ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪ್ರಣಯ ಚಿತ್ರ 'ಮಂಜಿಲ್ ವಿರಿಂಜ ಪೂಕ್ಕಲ್' ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಪರದೆಯ ಮೇಲಿನ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರತಿನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref name="rediff"/><ref name="thiranottam">{{cite news|title=I have nothing to prove in Bollywood: Mohanlal|url=http://www.deccanherald.com/content/242650/i-have-nothing-prove-bollywood.html|access-date=11 January 2017|work=[[Deccan Herald]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=17 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113014138/http://www.deccanherald.com/content/242650/i-have-nothing-prove-bollywood.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ಅವರು ಖಳನಾಯಕನ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಏರಿದರು. ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ವೇಳೆಗೆ, ಅವರು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತರಾದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ನಂತರ ಸ್ಟಾರ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು; ಆ ವರ್ಷ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅಪರಾಧ ನಾಟಕ 'ರಾಜವಿಂಟೆ ಮಕನ್' ಅವರ ಸ್ಟಾರ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref name="rediff">{{cite web|last=Warrier|first=Shobha|title=25 years, 25 landmarks|url=https://www.rediff.com/movies/report/mohan1/20030903.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=21 July 2020|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123434/https://www.rediff.com/movies/report/mohan1/20030903.htm|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರು ಇತರ ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅನ್ಯಭಾಷಾ ಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ತಮಿಳು ರಾಜಕೀಯ ನಾಟಕ 'ಇರುವರ್' (೧೯೯೭), ಹಿಂದಿ ಅಪರಾಧ ನಾಟಕ 'ಕಂಪನಿ' (೨೦೦೨) ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ 'ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್' (೨೦೧೬).<ref>{{cite news|last=Khan|first=Ujala Ali|title=Reigning southern stars|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/film/reigning-southern-stars-1.260566/|access-date=11 January 2017|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|date=14 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113092556/http://www.thenational.ae/arts-culture/bollywood/reigning-southern-stars|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Rajpal|first=Roktim|title=Mohanlal turns 55: 8 performances that prove he is the most bankable, successful star of Indian cinema|url=http://www.news18.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html|access-date=11 January 2017|work=[[News18]]|date=21 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113195555/http://www.news18.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಐದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ — ಎರಡು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ (ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ) ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಜೊತೆಗೆ ಒಂಬತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ<ref name="auto">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2010/03/17/stories/2010031760500700.htm|title=Mohanlal, Pookutty get D.Litt.|date=17 March 2010|access-date=18 May 2010|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20100611191903/http://www.hindu.com/2010/03/17/stories/2010031760500700.htm|archive-date=11 June 2010|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|title=Calicut University confers D.Litt on Mohanlal, P.T.Usha|newspaper=Business Standard India|date=29 January 2018|access-date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129195119/http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪರೋಪಕಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ತಲುಪಿಸಲು ಅವರು ವಿಶ್ವಶಾಂತಿ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|author=Express News Service|title=Mohanlal donates robot for fighting Covid-19|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2020/apr/26/mohanlal-donates-robot-for-fighting-covid-19-2135358.html|access-date=21 July 2020|work=[[The New Indian Express]]|date=26 April 2020|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123426/https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2020/apr/26/mohanlal-donates-robot-for-fighting-covid-19-2135358.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=ViswaSanthi Foundation|url=https://www.viswasanthifoundation.com/about/founder-message|access-date=16 July 2021|website=www.viswasanthifoundation.com|archive-date=16 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716073121/https://www.viswasanthifoundation.com/about/founder-message|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Mohanlal launches project to raise aid for children's heart surgeries|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/mohanlal-launches-project-to-raise-aid-for-children-s-heart-surgeries-kerala-1.4019081|access-date=21 July 2020|work=[[Mathrubhumi]]|date=6 August 2019|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123429/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/mohanlal-launches-project-to-raise-aid-for-children-s-heart-surgeries-kerala-1.4019081|url-status=live}}</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್<ref>{{cite web|author=President of India|title=President Kovind presents Padma Bhushan to Mohanlal|url=https://www.youtube.com/watch?v=m9LwAdl84ys|website=[[YouTube]]|publisher=[[President of India]]|access-date=29 September 2022|date=22 March 2019|archive-date=29 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929110315/https://www.youtube.com/watch?v=m9LwAdl84ys&gl=US&hl=en|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=25 August 2020 |title=തനിക്ക് ജാതിവാൽ ഇല്ലാത്തതിന് കാരണം പറഞ്ഞ് മോഹൻലാൽ |trans-title=Mohanlal explains the reason for not having a caste surname |url=https://www.madhyamam.com/entertainment/movie-news/actor-mohanlal-reveals-the-secret-of-his-name-558738 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929113918/https://www.madhyamam.com/entertainment/movie-news/actor-mohanlal-reveals-the-secret-of-his-name-558738 |archive-date=29 September 2022 |access-date=29 September 2022 |work=[[Madhyamam]] |language=ml}}</ref> ಅವರು ೧೯೬೦ ರ ಮೇ ೨೧ ರಂದು ಕೇರಳದ ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಥನಮ್ಥಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ) ಎಲಂತೂರ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಮಾಜಿ ನೌಕರಶಾಹಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾನೂನು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿಶ್ವನಾಥನ್ ನಾಯರ್ ಮತ್ತು ಸಂತಕುಮಾರಿ ದಂಪತಿಗಳ ಕಿರಿಯ ಮಗ.<ref>[http://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/2017/04/22/mohanlal-visited-ancestral-home-punnackal-tharavadu.html Mohanlal Birth Place] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425025030/http://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/2017/04/22/mohanlal-visited-ancestral-home-punnackal-tharavadu.html |date=25 April 2017 }}. Manoramaonline.com (22 April 2017). Retrieved on 24 July 2017.</ref><ref>{{cite news|title=Happy Birthday Mohanlal: The South Indian Superstar's Health Mantra|url=https://food.ndtv.com/health/mohanlal-diet-and-fitness-1694810|access-date=23 December 2017|work=[[NDTV]]|date=21 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223142407/https://food.ndtv.com/health/mohanlal-diet-and-fitness-1694810|archive-date=23 December 2017|url-status=live}}</ref> ಅವರಿಗೆ ಪ್ಯಾರಿಲಾಲ್ ಎಂಬ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರನಿದ್ದನು, ಅವರು ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ನಿಧನರಾದರು.<ref name="ReferenceA">{{cite web | url=https://malayalam.oneindia.com/news/2000/08/23/ker-pyarilal.html | title=മോഹന്‍ലാലിന്റെ സഹോദരന്‍ അന്തരിച്ചു | date=23 August 2000 }}</ref> ನಿರ್ದೇಶಕ ಬಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ನಿಕಟ ಮಾತೃ ಬಂಧು.<ref name="YouTube Channel Name"/> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಪಿತೃತ್ವದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮುದವನ್ಮುಗಲ್ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ಅವರು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾದರಿ ಬಾಲಕರ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿದರು ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ವಾಣಿಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web|last1=Entertainment|first1=Art &|title=Mohanlal Biography|url=http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/mohanlal-biography-4023.html|website=LIFESTYLE LOUNGE|publisher=iloveindia.com.|access-date=5 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021010753/http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/mohanlal-biography-4023.html|archive-date=21 October 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last1=.com|first1=Mohanlalonline|title=LAL'S BIOGRAPHY|url=http://www.mohanlalonline.com/Content/Biography/|website=Mohanlalonline.com|access-date=5 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105104009/http://www.mohanlalonline.com/Content/Biography/|archive-date=5 January 2015|url-status=dead}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಪಾತ್ರವು ಆರನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ 'ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಾಯ್' ಎಂಬ ರಂಗಭೂಮಿ ನಾಟಕದಲ್ಲಿತ್ತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತೊಂಬತ್ತು ವರ್ಷದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2009/05/25/stories/2009052558020300.htm |title=Kerala / Thiruvananthapuram News : Centenary celebrations of Model School inaugurated |date=25 May 2009 |access-date=12 September 2013 |location=Chennai, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20090530061910/http://www.hindu.com/2009/05/25/stories/2009052558020300.htm |archive-date=30 May 2009 |work=[[The Hindu]] |url-status=dead }}</ref> ೧೯೭೭ ಮತ್ತು ೧೯೭೮ ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/After-SRK-Mohanlal-to-get-a-Taekwondo-blackbelt/articleshow/16940066.cms|title = After SRK, Mohanlal to get a Taekwondo blackbelt|author = Prakash, Asha|date = 25 October 2012|access-date = 6 October 2014|work = [[The Times of India]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20160204084353/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/After-SRK-Mohanlal-to-get-a-Taekwondo-blackbelt/articleshow/16940066.cms|archive-date = 4 February 2016|url-status = live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ಅವರ ಮಾತೃ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಗೋಪಿನಾಥನ್ ನಾಯರ್ ಅವರು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರೋಷನ್ಲಾಲ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರು, ನಂತರ "ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್" ಅನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web|author=The Cue|title='ആദ്യം നല്‍കാന്‍ ഉദ്ദേശിച്ച പേര് റോഷന്‍ ലാല്‍, പേരിനൊപ്പം ജാതി വേണ്ടെന്നത് അച്ഛന്റെ തീരുമാനം'; മോഹന്‍ലാല്‍|date=25 August 2020|url=https://www.thecue.in/entertainment/film-news/actor-mohanlal-about-his-name|publisher=The Cue|access-date=29 September 2022|language=ml|archive-date=29 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929110316/https://www.thecue.in/entertainment/film-news/actor-mohanlal-about-his-name|url-status=live}}</ref> ==ಸಿನಿಮಾ ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ===ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು (1978–1985)=== ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ೧೯೭೮ ರಲ್ಲಿ 'ತಿರನೋಟ್ಟಂ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಅಭಿನಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರು — ಮಣಿಯನ್ ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು, ಸುರೇಶ್ ಕುಮಾರ್, ಉನ್ನಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್, ರವಿಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೆಲವರು ನಿರ್ಮಿಸಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ವಿಕಲಚೇತನ ಸೇವಕ ಕುಟ್ಟಪ್ಪನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಸೆನ್ಸಾರ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ, ಚಿತ್ರವು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲು ೨೫ ವರ್ಷಗಳೇ ಬೇಕಾಯಿತು.<ref name="thiranottam"/> ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ಫಾಜಿಲ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ 'ಮಂಜಿಲ್ ವಿರಿಂಜ ಪೂಕ್ಕಲ್' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿನಾಯಕನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref name="toi1">{{cite news|title=Destiny made me an actor: Mohanlal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Destiny-made-me-an-actor-Mohanlal/articleshow/199817.cms|work=[[The Times of India]]|last=Maya|first=M.|date=24 September 2003|access-date=30 September 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130123747/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Destiny-made-me-an-actor-Mohanlal/articleshow/199817.cms|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರು ನವೋದಯ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಜಾಹೀರಾತಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅವರ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದರು.<ref name="mathrubhumi">{{cite news|author=Mathrubhumi|title=മഞ്ഞിൽ വിരിയുന്ന ഓർമ്മകൾ...|trans-title=Remembrance Bloomed in the Mist|url=http://www.mathrubhumi.com/travel/columns/mohanlal/mohanlal-malayalam-news-1.36450|work=[[Mathrubhumi]]|language=ml|date=23 February 2011|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115230814/http://www.mathrubhumi.com/travel/columns/mohanlal/mohanlal-malayalam-news-1.36450|archive-date=15 November 2016|url-status=live}}</ref> ಅವರು ವೃತ್ತಿಪರ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಮಿತಿಯ ಮುಂದೆ ಆಡಿಷನ್ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ನೋಟದಿಂದ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ಇಬ್ಬರು ಅವರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಫಾಜಿಲ್ ಮತ್ತು ಜಿಜೊ ಅಪ್ಪಚನ್ ಅವರು ೧೦೦ ರಲ್ಲಿ ೯೦ ಮತ್ತು ೯೫ ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/23/stories/2005122301990100.htm|title=His experiments with cinema|last=Manmadhan|first=Prema|work=[[The Hindu]]|date=23 December 2005|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130130934/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/23/stories/2005122301990100.htm|archive-date=30 November 2016|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ಯುವಕನಾಗಿದ್ದಾಗ ತಮ್ಮ ನೋಟವು ಖಳನಾಯಕನ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="rd">{{cite web|title=You Cool Cat|url=http://www.rd-india.com/newsite/other/facetoface_july04.asp|publisher=[[Reader's Digest]]|last=Sivanand|first=Mohan|author-link=Mohan Sivanand|access-date=19 April 2010|date=July 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20060523070740/http://www.rd-india.com/newsite/other/facetoface_july04.asp|archive-date=23 May 2006}}</ref> ಅವರ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 'ಸಂಧ್ಯಾಕ್ಕು ವಿರಿಂಜ ಪೂವು' ಮತ್ತು 'ಕುಯಿಲಿನೆ ತೇದಿ' ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite news |date=11 August 2011 |title=Back in action |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-action/article2346718.ece |access-date=21 March 2023 |issn=0971-751X |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202062049/https://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-action/article2346718.ece |url-status=live }}</ref> ೧೯೮೩ ರ ವೇಳೆಗೆ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೨೫ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಋಣಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref name="rd"/> 'ಎಂಟೆ ಮೊಹಂಗಲ್ ಪೂವನಿಂಜು', 'ಇನಿಯೆಂಗಿಲುಮ್', 'ವೀಸಾ', 'ಅಟ್ಟಕಳಶಂ', 'ಕಳಿಯಿಲ್ ಅಲ್ಪಂ ಕಾರ್ಯಂ', 'ಎಂಟೆ ಮಾಮಟ್ಟುಕ್ಕುಟ್ಟಿಯಮ್ಮಕ್ಕು', 'ಎಂಗನೆ ನೀ ಮರಕ್ಕುಮ್', 'ಉನಾರೂ' ಮತ್ತು 'ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪರುಂತು' ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಅವರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದವು. ಶಶಿಕುಮಾರ್ ಅವರ 'ಇವಿಡೆ ತುಡಂಗುನ್ನು' ಮೂಲಕ, ಅವರು "ಒಳ್ಳೆಯ ಹೃದಯ" ಹೊಂದಿರುವ ಯಶಸ್ವಿ ನಾಯಕರಾದರು. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೧೯೮೪ ರ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ 'ಪೂಚಕ್ಕೊರು ಮೂಕ್ಕುತಿ' ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತಂಡದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಶ್ರೀಮಂತಳೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭಾವಿಸಿದ ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಯುವಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref name="25yrs">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohan1.htm|title=25 years, 25 landmarks|work=[[Rediff.com]]|last=Warrior|first=Shobha|date=3 September 2003|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130134455/http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohan1.htm|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}</ref> ಇದು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್-ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಜೋಡಿಯ ಪ್ರಾರಂಭವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು, ಇವರು ೨೦೧೬ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ೪೪ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|title=Priyan-Mohanlal back after eight years for a comedy|url=http://www.deccanherald.com/content/141489/priyan-mohanlal-back-eight-years.html|work=[[Deccan Herald]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]|access-date=6 May 2012|date=27 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130135839/http://www.deccanherald.com/content/141489/priyan-mohanlal-back-eight-years.html|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}</ref> ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಒನ್ನಾನಂ ಕುನ್ನಿಲ್ ಒರಡಿ ಕುನ್ನಿಲ್' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಡನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು.<ref name="25yrs"/> 'ಉಯರಂಗಲಿಲ್', 'ನೊಕ್ಕೆತ ಡೂರತು ಕಣ್ಣುಂ ನಟ್ಟು', 'ಬೋಯಿಂಗ್ ಬೋಯಿಂಗ್' ಮತ್ತು 'ಅರಂ + ಅರಂ = ಕಿನ್ನರಂ' ಈ ಅವಧಿಯ ಅವರ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ===ಸ್ಥಾಪಿತ ನಟ (1986–1999)=== [[File:Mohanlal and mammootty.JPG|thumb|ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಜೊತೆಗೆ, ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾದ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ನಟರು]] ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು "ಮಹಾನ್ ಗುರುಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಜಿ. ಅರವಿಂದನ್, ಹರಿಹರನ್, ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್, ಪದ್ಮರಾಜನ್, ಭರತನ್ ಮತ್ತು ಲೋಹಿತದಾಸ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref name="hinduinterview"/> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್, ನಟ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ, ಹಲವಾರು ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಡಂಬನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕೂಲ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿರುದ್ಯೋಗಿ, ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮಲಯಾಳಿ ಯುವಕರ ಆಕ್ರೋಶವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.<ref name="toi2">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/Too-bad-if-you-dont-know-this-man/articleshow/1173425.cms|work=[[The Times of India]]|title=Too bad if you don't know this man|last=B.|first=Viju|date=14 January 2007|access-date=20 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110120042753/http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/Too-bad-if-you-dont-know-this-man/articleshow/1173425.cms|archive-date=20 January 2011|url-status=live}}</ref> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಸ್ವತಃ ಬರೆದಿದ್ದರು.<ref name="udayan">{{cite news|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2005/05/20/stories/2005052003000100.htm|work=[[The Hindu]]|last=Pillai|first=Sreedhar|title=The Mohanlal effect|date=20 May 2005|access-date=22 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204154816/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/05/20/stories/2005052003000100.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}</ref> ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಟಿ.ಪಿ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ ಎಂ.ಎ.' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಾಗಿ ಪಡೆದರು.<ref name="award1">{{cite web|title=State Film Awards (1986)|url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|publisher=Department of Information and Public Relations|access-date=6 May 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091119014326/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|archive-date=19 November 2009}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತ ನಿರುದ್ಯೋಗಿ ಯುವಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ, 'ಸನ್ಮಾನಸ್ಸುಳ್ಳವರ್ಕ್ಕು ಸಮಾಧಾನಂ' ನಲ್ಲಿ ಪೀಡಿತ ಮನೆಯ ಮಾಲೀಕನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಲಯಾಳಂ) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ 'ರಾಜವಿಂಟೆ ಮಕನ್' ನ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ಜನತೆಯಿಂದ ಹೊಸ ಮಲಯಾಳಂ ಸೂಪರ್ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಥಾನವು ದೊರೆಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಂಡರ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಡಾನ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಗೊಮೆಜ್ ಆಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ದುರಂತ ಚಿತ್ರ 'ತಾಲವಟ್ಟಂ' ನಲ್ಲೂ ನಟಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರೇಯಸಿಯ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದಾಗ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ವಸ್ಥನಾಗುವ ಯುವಕ ವಿನೋದ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಪದ್ಮರಾಜನ್ ಅವರ 'ನಮುಕ್ಕು ಪಾರ್ಕ್ಕನ್ ಮುಂತಿರಿತೊಪ್ಪುಕಳ್' ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಲೋಮನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಪದ್ಮರಾಜನ್ ಜೊತೆಗಿನ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವು ಬಹಳ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್ಗಳನ್ನು ಮುರಿದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದವು. ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೩೬ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="hinduinterview"/> ಮರು ವರ್ಷ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡ್ ಅವರ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ 'ನಾಡೋಡಿಕ್ಕಟ್ಟು' ನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಮತ್ತು ಶೋಭನಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅನುಕ್ರಮ ಚಿತ್ರಗಳಾದ 'ಪಟ್ಟನಪ್ರವೇಶಂ' (೧೯೮೮) ಮತ್ತು 'ಅಕ್ಕರೆ ಅಕ್ಕರೆ ಅಕ್ಕರೆ' (೧೯೯೦) ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪತ್ತೇದಾರಿ ದಾಸನ್ ಮತ್ತು ವಿಜಯನ್ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು. ಪದ್ಮರಾಜನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ತೂವನತ್ತುಂಬಿಕಲ್' ನಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಎರಡು ಪ್ರೇಮಾಸಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್ಗಳನ್ನು ಮುರಿಯಿತು.<ref name="toi2"/><ref>{{cite news|title=Mohanlal, still raring to go at 53|url=http://movies.ndtv.com/photos/mohanlal-still-raring-to-go-at-53-10492|access-date=21 May 2013|work=[[NDTV]]|date=21 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204155948/http://movies.ndtv.com/photos/mohanlal-still-raring-to-go-at-53-10492|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಪ್ರಣಯ ಹಾಸ್ಯ 'ಚಿತ್ರಂ', ೩೬೬ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡು, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref name="25yrs"/> ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ 'ಪದಮುದ್ರ', 'ಆರ್ಯನ್', 'ವೆಲ್ಲನಕಳುಡೆ ನಾಡು', 'ಉಲ್ಸವಪಿಟ್ಟೆನ್ನು' ಮತ್ತು 'ಚಿತ್ರಂ' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref name="award1"/> ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ, ಬರಹಗಾರ ಲೋಹಿತದಾಸ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ ಸಿಬಿ ಮಲಯಿಲ್ ಅವರ ಸಂಯೋಜನೆಯು ದುರಂತ ಚಿತ್ರ 'ಕಿರೀಡಂ' ನಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗುವ ಕನಸು ಕಾಣುವ, ಆದರೆ ಅಪರಾಧಿಯಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಸೇತುಮಾಧವನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಈ ಪಾತ್ರವು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="25yrs"/> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ನಂತರ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು, ಸೇತುಮಾಧವನ್ ಅವರ ಮಾನಸಿಕ ಸಂಕಟದ ಚಿತ್ರಣವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು "ನನ್ನ ಪಾತ್ರವಾದ ಸೇತುಮಾಧವನ್ ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನೋ ಅದನ್ನೇ ನಾನು ಮಾಡಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅಭಿನಯವು "ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು.<ref name="hinduinterview"/> ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ 'ವರವೇಲ್ಪು' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಜೀವನವನ್ನು ಆನಂದಿಸಲು ಮನೆಗೆ ಬಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವರು ಬಸ್ ಖರೀದಿಸಿದರು, ಅದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ತೊಂದರೆಗೆ ಸಿಲುಕಿಸಿತು. ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರು ೨೦೦೩ ರ ಜನವರಿ ೧೮ ರಂದು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟರ್ ಮೀಟ್ನ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಲಯಾಳಿಗಳ ಅಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/money/2003/jan/18gim.htm|title=Kerala ignores global economic changes: PM|work=[[Rediff.com]]|date=18 January 2003|access-date=20 January 2008|author=Press Trust of India|author-link=Press Trust of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204162257/http://www.rediff.com/money/2003/jan/18gim.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=PIB Press Releases: Prime Minister Inaugurates Global Investors Meet|url=http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr2003/rjan2003/18012003/r180120031.html|location=[[Kochi]]|publisher=[[Press Information Bureau]]|date=18 January 2003|access-date=18 January 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204172357/http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr2003/rjan2003/18012003/r180120031.html|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪದ್ಮರಾಜನ್ ಅವರ ಮತ್ತೊಂದು ಚಿತ್ರ 'ಸೀಸನ್' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಹಲವಾರು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 'ಹಿಸ್ ಹೈನೆಸ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ', 'ಮಿಧುನಂ' ಮತ್ತು 'ನಂ.20 ಮದ್ರಾಸ್ ಮೇಲ್' ಸೇರಿವೆ. 'ಹಿಸ್ ಹೈನೆಸ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ' ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಕಂಪನಿ ಪ್ರಣವಂ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ಭರತನ್ ಅವರ 'ತಾಳ್ವರಂ' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸ್ನೇಹಿತನಿಂದ ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯ ಕೊಲೆಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನು ಬಯಸುವ ವಿಧುರನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಣಯ ಹಾಸ್ಯ 'ಕಿಲುಕ್ಕಂ' ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಲಯಾಳಂನ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವೂ ಆಯಿತು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ 'ಭರತಂ' ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ರಾಮಾಯಣದ ಆಧುನಿಕ ರೂಪಾಂತರವೆಂದು ಭರತನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಅಸೂಯೆ ಪಟ್ಟ ಸಹೋದರನಿಂದ ಹೊರೆಯಾದ ಕರ್ನಾಟಕ ಗಾಯಕನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಆ ವರ್ಷದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಾಗಿ ಪಡೆದರು.<ref name="ndtvgoodtimes">{{cite news|url=http://goodtimes.ndtv.com/PhotoDetail.aspx?Page=2&ID=10492&AlbumType=PG#talk|title=Malayalam cinema's invincible star turns 51|work=[[NDTV Good Times]]|date=21 May 2011|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120401141453/http://goodtimes.ndtv.com/PhotoDetail.aspx?Page=2&ID=10492&AlbumType=PG#talk|archive-date=1 April 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Warrier|first=Shobha|title=An interview with Lohitadas, director of the Malayalam film, Bhoothakkannadi|url=http://www.rediff.com/entertai/aug/11lo1.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=24 January 2016|date=22 August 1997|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220111815/http://www.rediff.com/entertai/aug/11lo1.htm|archive-date=20 February 2016|url-status=live}}</ref> ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರು 'ಕಮಲದಳಂ' ನಲ್ಲಿ ಭರತನಾಟ್ಯ ನರ್ತಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ನೃತ್ಯ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಸಹ-ನಟರು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ನರ್ತಕರಾದ ವಿನೀತ್ ಮತ್ತು ಮೋನಿಶಾ ಅವರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name = "hinduinterview">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/acting-is-a-bit-like-meditation/article2273126.ece|title=Acting is a bit like meditation|work=[[The Hindu]]|last=Kumar|first=P. K. Ajith|date=27 July 2007|access-date=27 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204170644/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/acting-is-a-bit-like-meditation/article2273126.ece|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> 'ರಾಜಶಿಲ್ಪಿ', 'ಸದಯಂ', 'ಯೋಧ' ಮತ್ತು 'ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಕಾಲೋನಿ' ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅವರ ಇತರ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ರಂಜಿತ್ ಬರೆದು ಐ.ವಿ. ಶಶಿ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ದೇವಾಸುರಂ' (೧೯೯೩) ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="ndtvgoodtimes"/> ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಫಾಜಿಲ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಶ್ರೇಷ್ಠ 'ಮಣಿಚಿತ್ರತಾಳು' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಾದ ಮನೋವೈದ್ಯ ಡಾ. ಸನ್ನಿ ಜೋಸೆಫ್ ಆಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ೩೬೫ ದಿನಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |date=31 May 2016 |title=10 Mollywood films that ran for the longest time |work=[[The Times of India]] |agency=Times News Network |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/photostory/52523456.cms |url-status=live |access-date=28 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160728160923/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/photostory/52523456.cms |archive-date=28 July 2016}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ನಂತರ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾನಸಿಕ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=India's 'best' psychological thriller turns 25 |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2018/03/12/25-years-manichitrathazhu-still-best-psychological-thriller-india-has-produced.html |access-date=2024-02-19 |website=The Week |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=25 years of Manichitrathazhu: Why this Malayalam classic remains unsurpassed |work=The News Minute |url=https://www.thenewsminute.com/article/25-years-manichitrathazhu-why-malayalam-classic-remains-unsurpassed-93441 |access-date=15 April 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325162342/https://www.thenewsminute.com/article/25-years-manichitrathazhu-why-malayalam-classic-remains-unsurpassed-93441 |url-status=live }}</ref> 'ಸ್ಪಡಿಕಂ' ೧೯೯೫ ರ ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೂರನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಾಗಿ ಮತ್ತು ಐದನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಲಯಾಳಂ) ಆಗಿ ಗೆದ್ದರು. ಅವರು ಥಾಮಸ್ "ಆಡು ಥೋಮ" ಚಾಕೋ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, ತಂದೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ವಿಫಲವಾದಾಗ, ತಂದೆಯಿಂದ ದೂರವಾದ ಗುಂಡುಗಾರನಾಗುವ ಯುವಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=2018-03-30 |title='Spadikam': 23 years on, this Mohanlal film remains a favourite Malayalam action flick |url=https://www.thenewsminute.com/article/spadikam-23-years-mohanlal-film-remains-favourite-malayalam-action-flick-78731 |access-date=2023-02-09 |website=The News Minute |language=en |archive-date=9 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209200924/https://www.thenewsminute.com/article/spadikam-23-years-mohanlal-film-remains-favourite-malayalam-action-flick-78731 |url-status=live }}</ref> ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರ 'ಕಾಲಪಾನಿ' ಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಪೋರ್ಟ್ ಬ್ಲೇರ್ನ ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ಜೈಲಿನ ಕೈದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಲೋಹಿತದಾಸ್ ಅವರ 'ಕನ್ಮದಂ' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ರಾಜೀವ್ ಅಂಚಲ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಗುರು' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ೧೯೯೭ ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಸ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವೇಶವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web|last1=Jose|first1=D|title=Blind man's buff|url=http://www.rediff.com/entertai/1998/mar/16guru.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=4 August 2016|date=16 March 1998}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಮಣಿರತ್ನಂ ನಿರ್ದೇಶನದ ತಮಿಳು ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಚಿತ್ರ 'ಇರುವರ್' ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಅನ್ಯಭಾಷಾ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2002/dec/07ash.htm|title=Ash's Hollywood debut in mid-2003|work=[[Rediff.com]]|last=Chand|first=Fakir|date=7 December 2002|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204172636/http://www.rediff.com/movies/2002/dec/07ash.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ತಿರುಗುವ ನಟನನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರವು (ಎಂ.ಜಿ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ) ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಗ್ರೇಡ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/%28docid%29/F4AF25E8DDFA9E8F6525694100207BAB|title=Censors refer Iruvar to home dept|work=[[The Times of India]]|date=28 February 1997|access-date=6 May 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405022505/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/%28docid%29/F4AF25E8DDFA9E8F6525694100207BAB|archive-date=5 April 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://movies.rediff.com/slide-show/2010/jun/09/slide-show-1-looking-at-mani-ratnams-landmark-movies.htm|title=Looking at Mani Ratnam's landmark movies|work=[[Rediff.com]]|date=9 June 2010|access-date=6 May 2012|first=Pavithra|last=Srinivasan|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204173521/http://movies.rediff.com/slide-show/2010/jun/09/slide-show-1-looking-at-mani-ratnams-landmark-movies.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಹರಿಕೃಷ್ಣನ್ಸ್' ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಜೂಹಿ ಚಾವ್ಲಾ ಸಹ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು, ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಸ್ವೀಕಾರ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1999/mar/11moh1.htm|title=Nothing, neither criticism nor compliment, affects me|work=[[Rediff.com]]|last=Warrier|first=Shobha|date=11 March 1999|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174203/http://www.rediff.com/movies/1999/mar/11moh1.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಎರಡು ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನಟರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/sep/14hari.htm|title=The win-win situation|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=14 September 1998|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174523/http://www.rediff.com/movies/1998/sep/14hari.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಗಳು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ನಾಯಕಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನು ಹೂಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಅವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ, ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಂಡಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಚಿತ್ರದ ಆವೃತ್ತಿಯು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಪ್ರಮುಖ ನಟಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಅದನ್ನು ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಚಿತ್ರ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/oct/06hari.htm|title=Double trouble|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=6 October 1998|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174801/http://www.rediff.com/movies/1998/oct/06hari.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೧೯೯೯ ರ ಇಂಡೋ-ಫ್ರೆಂಚ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕ 'ವನಪ್ರಸ್ಥಂ' ನಲ್ಲಿ ಕಥಕಳಿ ಕಲಾವಿದನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಶಾಜಿ ಎನ್. ಕರುಣ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಇದು ಅವರಿಗೆ ಎರಡನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡು ಅವರಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಕಾನ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು. ಇದು ಅವರಿಗೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಎರಡನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಆರನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಲಯಾಳಂ) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="rd"/><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2000/07/28/stories/09280226.htm|title=Accolades are a norm|work=[[The Hindu]]|last=Narasimham|first=M. L.|date=28 July 2000|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204175519/http://www.thehindu.com/2000/07/28/stories/09280226.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2000/07/14/stories/09140221.htm|title=On a winning spree|work=[[The Hindu]]|last=Santhosh|first=K.|date=14 July 2000|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204175307/http://www.thehindu.com/2000/07/14/stories/09140221.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}</ref> 'ವನಪ್ರಸ್ಥಂ' ಅನ್ನು ಅಮೆರಿಕನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫೆಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಜ್ಯೂರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|last=Philip|first=Benson|title=Must Watch International Award Winning Malayalam Films|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/must-watch-international-award-winning-malayalam-films/photostory/52255815.cms|access-date=11 January 2017|work=[[The Times of India]]|date=13 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113194956/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/must-watch-international-award-winning-malayalam-films/photostory/52255815.cms|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೪ ರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ 'ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದು' ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 'ವನಪ್ರಸ್ಥಂ' ಅನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Indian Cinema Catalogue 2014|url=http://www.iffi.nic.in/Indian%20Cinema%20Catalogue%202014.pdf|publisher=[[International Film Festival of India]]|date=20 November 2014|access-date=16 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316163822/http://www.iffi.nic.in/Indian%20Cinema%20Catalogue%202014.pdf|archive-date=16 March 2016|url-status=dead}}</ref> ===ವೃತ್ತಿ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಡಮ್ (2000–2009)=== [[File:Mohanlal and Madhu.jpg|thumb|alt=Mohanlal talking to actor Madhu |ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಧು ಅವರು 2008 ರಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ 'ನರಸಿಂಹಂ' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯ ಹೃದಯದ ದುಷ್ಟನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1715/17151210.htm|publisher=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|title=Greasepaint, and beyond|last=Krishnankumar|first=R.|date=22 July 2000|access-date=20 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204190956/http://www.frontline.in/static/html/fl1715/17151210.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ಇದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref name="narasimham">{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2001/jan/24mallu.htm|title=Sleaze time, folks!|work=[[Rediff.com]]|last=Ayyappan|first=R.|date=24 January 2001|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191304/http://www.rediff.com/entertai/2001/jan/24mallu.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು 'ರಾವಣಪ್ರಭು' (೨೦೦೧), 'ಪ್ರಜಾ' (೨೦೦೧), 'ಒನ್ನಾಮನ್' (೨೦೦೨), 'ತಂಡವಂ' (೨೦೦೨) ಮತ್ತು 'ಚತುರಂಗಂ' (೨೦೦೨) ನಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಜೀವನಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಆಕ್ಷನ್ ಹೀರೋ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಟೈಪ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಆಗಿದ್ದರು. 'ರಾವಣಪ್ರಭು' ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಈ ಚಿತ್ರಗಳು ಅವುಗಳ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಕಥಾವಸ್ತು, ಅಶ್ಲೀಲ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು, ಪಂಚ್ ಲೈನ್ಗಳು ಮತ್ತು ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref name="narasimham"/><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/thandavam-review-malayalam-pclutucejjhjc.html|title=Thandavam|website=[[Sify]]|date=16 August 2002|access-date=6 May 2012|author=Moviebuzz|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191733/http://www.sify.com/movies/thandavam-review-malayalam-pclutucejjhjc.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/praja-review-malayalam-pclunFceecebe.html|title=Praja|website=[[Sify]]|author=Moviebuzz|date=24 December 2001|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191837/http://www.sify.com/movies/praja-review-malayalam-pclunFceecebe.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> 'ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್' ನ ವಿಮರ್ಶಕರೊಬ್ಬರು "ನರಸಿಂಹಂನ ಅತಿಯಾದ ಪ್ರಭಾವವು ಅತಿಯಾಗಿ ಬಲವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಚಿತ್ರಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿದೆ. 'ಮಳ', 'ಮಧುರನೊಂಬರಕಟ್ಟು' ಮುಂತಾದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಧಾನ ಚಿತ್ರಗಳ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಕಾರಣವನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಬರೆದರು.<ref name="narasimham"/> ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರ 'ಕಂಪನಿ'ಯಲ್ಲಿ ಐಪಿಎಸ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್, ಮುಂಬೈ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref name="rd"/> ಇದು ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಹಿಂದಿ ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟನಾಗಿ ಗೆದ್ದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/bold-themes-different-roles/article3218428.ece|title=Bold themes, different roles|work=[[The Hindu]]|date=9 June 2006|access-date=3 March 2011|last=Nagarajan|first=Saraswathy|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204192315/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/bold-themes-different-roles/article3218428.ece|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/shropshire/content/image_galleries/iifa_red_carpet_gallery.shtml?4|title=Stars arrive at IIFA awards|work=[[BBC]]|access-date=3 March 2011|archive-date=22 July 2012|archive-url=https://archive.today/20120722194226/http://www.bbc.co.uk/shropshire/content/image_galleries/iifa_red_carpet_gallery.shtml?4|url-status=dead}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಇಬ್ಬರು ಅಂಡರ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಡಾನ್ಗಳ (ಅಜಯ್ ದೇವ್ಗನ್ ಮತ್ತು ವಿವೇಕ್ ಒಬೆರಾಯ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ) ನೈಜ ಜೀವನದ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ಅವರು "ತಮ್ಮ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ" ಮತ್ತು "ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಇತರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ನಟರು ಮಾಡುವಂತೆ ಸ್ತಬ್ಧ ಅಥವಾ ಆತಂಕಿತರಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.<ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/04/22/stories/2002042200750300.htm|work=[[The Hindu]]|last=Palicha|first=Paresh C.|title=Mohanlal at ease in Company|date=22 April 2002|access-date=20 April 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204193002/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/04/22/stories/2002042200750300.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿಫಿಲ್ಮ್ನ್ಯೂಸ್.ಕಾಮ್ನ ಆನ್ಲೈನ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, 'ಕಂಪನಿ' ಯಲ್ಲಿನ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು "ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ (೨೦೦೧-೨೦೧೦) ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯ" ಎಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಂ.೧ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಂ.೬ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.hindifilmnews.com/polls-2/poll-5-the-finest-performance-of-a-bollywood-actor-in-the-last-decade-2001-2010/#.UNNmrXdTGSo|title=Poll-5: The Finest Performance of a Bollywood Actor in the Last Decade (2001–2010)|publisher=Hindifilmnews.com|access-date=21 December 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627120413/http://www.hindifilmnews.com/polls-2/poll-5-the-finest-performance-of-a-bollywood-actor-in-the-last-decade-2001-2010/#.UNNmrXdTGSo|archive-date=27 June 2013}}</ref> ಮರು ವರ್ಷ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ತಮ್ಮ ಆಕ್ಷನ್ ಹೀರೋ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾ,<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/11/28/stories/2002112800890403.htm|work=[[The Hindu]]|title=Superstars running scared?|date=28 November 2002|access-date=22 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204200806/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/11/28/stories/2002112800890403.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> 'ಕಿಲಿಚುಂದನ್ ಮಂಪಳಂ', 'ಬಾಲೆಟ್ಟನ್', 'ಹರಿಹರನ್ ಪಿಲ್ಲೈ ಹ್ಯಾಪಿ ಆಣು' ಮತ್ತು 'ಮಿಸ್ಟರ್ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ' ಯಂತಹ ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಮರಳಿದರು. ನಟನಿಗೆ ಮರಳುವ ವಾಹನವೆಂದು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ 'ಕಿಲಿಚುಂದನ್ ಮಂಪಳಂ' ಉತ್ತಮ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/24/stories/2003042400120203.htm|work=[[The Hindu]]|last=Pillai|first=Sreedhar|title=Box-office update|date=28 April 2003|access-date=24 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204201012/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/24/stories/2003042400120203.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/kilichundan-mambazham-review-malayalam-pclu1idhbfgij.html|title=Kilichundan Mambazham|website=[[Sify]]|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204202732/http://www.sify.com/movies/kilichundan-mambazham-review-malayalam-pclu1idhbfgij.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> ವಿ.ಎಂ. ವಿನು ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಬಾಲೆಟ್ಟನ್' ಕೂಡ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/2004/01/01/stories/2004010101290200.htm|title=Tinsel world sees a bright picture|work=[[The Hindu Business Line]]|last1=Venkatraman|first1=Latha|last2=Radhakrishnan|first2=Sankar|date=1 January 2004|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20100307015933/http://www.thehindubusinessline.com/2004/01/01/stories/2004010101290200.htm|archive-date=7 March 2010|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅತನಿಪ್ಪರಂಬಿಲ್ ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇವರು ಇತರರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಿದ್ಧರಿರುವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಉದ್ಯೋಗಿ, ಅವರ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ ಅನೇಕ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಡಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಅಪನಂಬಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="balettan">{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2003/09/04/stories/2003090401100200.htm|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal back to 'chammal' role|last1=Abhijath|last2=Ram|date=4 September 2003|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20060628023259/http://www.hindu.com/mp/2003/09/04/stories/2003090401100200.htm|archive-date=28 June 2006|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, 'ನಟ್ಟುರಾಜವು' ಮತ್ತು 'ಮಂಬಳಕ್ಕಾಲಂ' ಮಾತ್ರ ಅವರ ಯಶಸ್ಸುಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/malayalam-cinema-analysis-2004-news-malayalam-kkfvAKceaeasi.html|title=Malayalam cinema- Analysis 2004!|website=[[Sify]]|author=Moviebuzz|date=1 January 2005|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204202246/http://www.sify.com/movies/malayalam-cinema-analysis-2004-news-malayalam-kkfvAKceaeasi.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ 'ಉದಯನಾಣು ತಾರಂ' ಎಂಬ ಕಪ್ಪು ಹಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಸ್ವೀಕಾರ ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ವಡೋದರಾ, ರಾಜ್ಕೋಟ್, ಪುಣೆ ಮತ್ತು ಅಹಮದಾಬಾದ್ನಂತಹ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೂ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು.<ref name="udayan"/> ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಕ ಬ್ಲೆಸ್ಸಿ ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರ 'ತನ್ಮಾತ್ರ' ದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಅಲ್ಝೈಮರ್ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು.<ref name="thanmatra">{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2006/feb/15sd1.htm|title=Exclusive! Mohanlal on Thanmatra|work=[[Rediff.com]]|last=Warrier|first=Shobha|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195922/http://specials.rediff.com/movies/2006/feb/15sd1.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ಈ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ತಮ್ಮ ಐದನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಏಳನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಲಯಾಳಂ) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಎರಡನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="thanmatra"/><ref name="hindu2"/><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/blessy/20060308.htm|title=Blessy: Thrilled about winning|work=[[Rediff.com]]|first=Paresh C.|last=Palicha|date=8 March 2006|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195711/http://www.rediff.com/movies/report/blessy/20060308.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಕ ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೌಟುಂಬಿಕ ನಾಟಕ 'ರಸತಂತ್ರಂ' ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮೇಜರ್ ರವಿ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ' ದಲ್ಲೂ ನಟಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/superstars-continue-their-reign/article3231843.ece|work=[[The Hindu]]|title=Superstars continue their reign|date=29 December 2006|access-date=30 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195419/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/superstars-continue-their-reign/article3231843.ece|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದ ಡಬ್ ಮಾಡಲಾದ ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿಯು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ 'ಅರನ್' ಎಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಆದರೆ ಅವರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಬಳಸದ ಕಾರಣ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದರು, "ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಮಾತನಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mohanlal-dissociates-himself-from-aran/article3087136.ece|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal dissociates himself from 'Aran'|last=Kumar|first=S. R. Ashok|date=8 August 2006|access-date=8 May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195238/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mohanlal-dissociates-himself-from-aran/article3087136.ece|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ 'ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ' (೨೦೦೮) ಮತ್ತು 'ಕಾಂದಹಾರ್' (೨೦೧೦) ಅನುಕ್ರಮ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ನಟಿಸಿದರು. ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿಯಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2013/sep/04/mohanlals-fb-page-crosses-one-million-fans-513324.html|title=Mohanlal's FB page crosses one million fans|work=[[The New Indian Express]]|date=4 September 2013|access-date=20 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195045/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2013/sep/04/Mohanlals-FB-page-crosses-one-million-fans-513324.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಪಿ.ಟಿ. ಕುಂಜು ಮುಹಮ್ಮದ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಪರದೇಸಿ' ಯಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. 'ಸಿಫಿ.ಕಾಮ್' "ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧಗೊಳಿಸುವವರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಭಿನಯದ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮರುಶೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಅವರ ಜುಲೈ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 'ಹಾಲೋ' ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20100305075728/http://www.bharatwaves.com/news/Mohanlal%E2%80%99s-Hello:-biggest-Mollywood-hit-of-2007-7964.html "Malayalam Cinema News : Mohanlal's 'Hello': biggest Mollywood hit of 2007".] Bharatwaves.com. Retrieved 15 January 2011.</ref><ref>[http://www.sify.com/movies/pardesi-review-malayalam-14542769.html Movie Review:Pardesi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131222221213/http://www.sify.com/movies/pardesi-review-malayalam-14542769.html |date=22 December 2013 }}. Sify.com. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ಆಗಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರ 'ಆಗ್' (ಇದನ್ನು 'ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಮಾ ಕಿ ಆಗ್' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಬಾಲಿವುಡ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ 'ಶೋಲೆ' (೧೯೭೫) ನ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮೂಲ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಜೀವ್ ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214 |title=Boxofficeindia.com |publisher=[[Box Office India]] |access-date=12 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109040918/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214 |archive-date=9 November 2013 |url-status=live }}</ref> ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಬಹುನಕ್ಷತ್ರ ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ 'ಟ್ವೆಂಟಿ:೨೦' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ 'ಉನ್ನೈಪೋಲ್ ಒರುವನ್' ನಲ್ಲಿ ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್ ಜೊತೆ ಸಹ ನಟಿಸಿದರು. ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ 'ಎವಿಡಂ ಸ್ವರ್ಗಮಾಣು' ನಿರ್ದೇಶಕ ರೋಷನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಅವರದ್ದಾಗಿತ್ತು. ### ಮುಂದುವರಿದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು (2010–2015) [[File:Bachan mohanlal.jpg|thumb|ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ ಜೊತೆಗೆ|alt=Mohanlal with the Bollywood actor Amitabh Bachchan]] ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಐದು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಮೊದಲನೆಯದು 'ಜನಕನ್', ಇದು ಅಪರಾಧ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ ಜೊತೆ ಸಹ ನಟಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಎಸ್.ಎನ್. ಸ್ವಾಮಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅವರು ವಕೀಲ ಸೂರ್ಯ ನಾರಾಯಣನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುವ ಕೆಲವು ಪರಾರಿಯಾದ ಶಂಕಿತರನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುರಳಿ ನಾಗವಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್' ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಹಾಸ್ಯಮಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಮನರಂಜನಾ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಟಿ.ಕೆ. ರಾಜೀವ್ ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ, ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದ ಮತ್ತು ಮಣಿಯನ್ ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು ನಿರ್ಮಿಸಿದ 'ಒರು ನಾಳ್ ವರುಮ್', ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಡಂಬನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್-ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರ ಪ್ರೀತಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪುನರೇಕಿಸಿತು. ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ 'ಶಿಕ್ಕರ್', ಎಂ. ಪದ್ಮಕುಮಾರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಕತ್ತಲೆಯ ಪ್ರತೀಕಾರದ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಭೂತಕಾಲದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿರುವ ಲಾರಿ ಚಾಲಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ರಂಜಾನ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14957248&cid=14625530|title = Kerala Box-Office (September 1 to 16)|date = 18 September 2010|access-date = 11 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028080936/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14957248&cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ನಂತರ ಮೇಜರ್ ರವಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಯುದ್ಧ ಚಿತ್ರ 'ಕಾಂದಹಾರ್' ಬಂದಿತು. ಇದು ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ ವಿಮಾನ ೮೧೪ ರ ಅಪಹರಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು. ಇದು ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಚಿತ್ರ ಸರಣಿಯ ಮೂರನೇ ಕಂತು ಮತ್ತು ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ೨೦೧೧ ರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಬಹುನಕ್ಷತ್ರ 'ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬ್ರದರ್ಸ್' ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಜೋಷಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮತ್ತು ಉದಯಕೃಷ್ಣ-ಶಿಬಿ ಕೆ. ಥಾಮಸ್ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದ ಆಕ್ಷನ್ ನಾಟಕವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ, ದಿಲೀಪ್ ಮತ್ತು ಸರತ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಮಾರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ ೩೦೦ ಪರದೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಈ ಚಿತ್ರವು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite news|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Can-Mohanlal-pull-it-off/articleshow/7734697.cms|title = Can Mohanlal pull it off?|date = 18 March 2011|work = [[The Times of India]]|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20161205101608/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Can-Mohanlal-pull-it-off/articleshow/7734697.cms|archive-date = 5 December 2016|url-status = live}}</ref> ಈ ವೇಗದ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url = http://www.rediff.com/movies/review/south-review-christian-brothers/20110318.htm|title = Review: Christian Brothers is entertaining|date = 18 March 2011|work = rediff.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141019005606/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-christian-brothers/20110318.htm|archive-date = 19 October 2014|url-status = live}}</ref> ಅವರ ವಿಷು (ಏಪ್ರಿಲ್) ಬಿಡುಗಡೆಯು ರಫಿ ಮೆಕಾರ್ಟಿನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ 'ಚೈನಾ ಟೌನ್' ಆಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಜಯರಾಂ ಮತ್ತು ದಿಲೀಪ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹ ನಟಿಸಿದರು. ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಮಿಶ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಚಿತ್ರವು ೧೦೦ ದಿನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡು ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/2011-was-troublesome-for-malayalam-films/217739-8-70.html|title = 2011 was troublesome for Malayalam films|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023221826/http://ibnlive.in.com/news/2011-was-troublesome-for-malayalam-films/217739-8-70.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ಅವರು ಆಗಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 'ಪ್ರಣಯಂ' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಬ್ಲೆಸ್ಸಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ವಿಲಕ್ಷಣ ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್, ಅನುಪಮ್ ಖೇರ್ ಮತ್ತು ಜಯಪ್ರದಾ ನಟಿಸಿದ ಮೂರು ವಯಸ್ಸಾದ ಪಾತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರೇಮಕಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/ |title=Mohanlal, Blessy bag Critics award |date=18 May 2012 |publisher=mathrubhumi.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120529040906/http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/ |archive-date=29 May 2012}}</ref> ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ 'ಸ್ನೇಹವೀಡು', ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡು ನಿರ್ದೇಶನದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ನ ಹಳ್ಳಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>[http://www.sify.com/movies/snehaveedu-review-malayalam-14980318.html Movie Review: Snehaveedu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131011085931/http://www.sify.com/movies/snehaveedu-review-malayalam-14980318.html |date=11 October 2013 }}. Sify.com. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ನಟಿ ಶೀಲಾ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪರದೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಅವರ ತಾಯಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. 'ಸ್ನೇಹವೀಡು' ಅವರ ೩೦೦ ನೇ ಚಿತ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/sneha-veedu-mohanlal-s-300th-film-imagegallery-malayalam-ljtmomdedidsi.html|title = Sneha Veedu Mohanlal's 300th film|access-date = 12 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081228/http://www.sify.com/movies/sneha-veedu-mohanlal-s-300th-film-imagegallery-malayalam-ljtmomdedidsi.html|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಿಟ್ ಆಯಿತು.<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14981090&cid=14625530|title = Kerala Box-Office- September 12 to October 8|date = 12 October 2011|website = [[Sify]]|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081231/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14981090&cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ 'ಒರು ಮರುಭೂಮಿಕ್ಕಾಧ'. ಇದು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೆಟ್ ಮಾಡಲಾದ ಆಕ್ಷನ್ ಹಾಸ್ಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು ೯೦ ರ ದಶಕದ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್-ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್-ಮುಕೇಶ್ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮರಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್-ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14989183&cid=14625530|title = Kerala Box-Office – Dec 16 to Jan 11|date = 19 January 2012|access-date = 12 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081233/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14989183&cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಅವರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಬಹು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ದೊಡ್ಡ ಬಜೆಟ್ ಪ್ರಣಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಕಸನೋವ್ವಾ' ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ರೋಷನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬಾಬಿ-ಸಂಜಯ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕಸನೋವಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇವರು ಸರಣಿ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಕಸನೋವಾಸ್ ಇಟರ್ನಲ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ - ಹೂವಿನ ಬುಟೀಕುಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಪಳಿಯ ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ, ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರ 'ಟೆಜ್' ನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ಬಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಗ್ರಾಂಡ್ಮಾಸ್ಟರ್' ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಸರಣಿ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನವ-ನೊಯಿರ್ ಅಪರಾಧ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಸಮಚಿತ್ತ, ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಸಂಯಮದ ಅಭಿನಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url = http://www.rediff.com/movies/review/south-review-mohanlal-excels-in-grandmaster/20120504.htm|title = Review: Mohanlal excels in Grandmaster|date = 4 May 2012|access-date = 12 October 2014|work = rediff.com|archive-url = https://web.archive.org/web/20141018235924/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-mohanlal-excels-in-grandmaster/20120504.htm|archive-date = 18 October 2014|url-status = live}}</ref> ಯುಟಿವಿ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಇದು ನೆಟ್ಫ್ಲಿಕ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|last=Prakash|first=Asha|title=How about paying for viewing films online?|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/How-about-paying-for-viewing-films-online/articleshow/16322780.cms|access-date=24 November 2016|work=[[The Times of India]]|date=10 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031085616/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/How-about-paying-for-viewing-films-online/articleshow/16322780.cms|archive-date=31 October 2017|url-status=live}}</ref> ರಂಜಿತ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಸ್ಪಿರಿಟ್' ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಮದ್ಯಪಾನದ ಅಭ್ಯಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮನರಂಜನಾ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/malayalam-film-spirit-exempted-from-tax/267983-71-210.html|title = Malayalam film 'Spirit' exempted from tax|date = 26 June 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161143/http://ibnlive.in.com/news/malayalam-film-spirit-exempted-from-tax/267983-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ೧೨೫-ದಿನಗಳ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/spirit-completes-100-day-run-on-box-office/293536-71-210.html|title = Spirit: Completes 100 day run on Box office|date = 20 September 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023115500/http://ibnlive.in.com/news/spirit-completes-100-day-run-on-box-office/293536-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ಓಣಂ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 'ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್' ಜೋಷಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹಾಸ್ಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿತ್ತು. ಇದು ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು, ಇದು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/malayalam-review-run-baby-run-is-gripping-thriller/287092-71-212.html|title = Malayalam Review: 'Run Baby Run' is a gripping thriller|date = 31 August 2012|access-date = 12 October 2014|publisher = ibnlive.in.com|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161149/http://ibnlive.in.com/news/malayalam-review-run-baby-run-is-gripping-thriller/287092-71-212.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ಇದು ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/run-baby-run-to-trivandrum-lodge-mohanlal-is-giving-back-to-back-hits/299788-71-210.html|title = 'Run Baby Run' to 'Trivandrum lodge', Mohanlal is giving back to back hits|date = 10 October 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161157/http://ibnlive.in.com/news/run-baby-run-to-trivandrum-lodge-mohanlal-is-giving-back-to-back-hits/299788-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ವರ್ಷವು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 'ಕರ್ಮಯೋಧ' ದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ಮೇಜರ್ ರವಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಡಿ ಎಂಬ ಎನ್ಕೌಂಟರ್ ತಜ್ಞರಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಹದಿಹರೆಯದ ಶಾಲಾ ಬಾಲಕಿಯೊಬ್ಬಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವುದನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು ಅವರಿಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಹಿಳೆಯರ ವಿರುದ್ಧದ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತದ್ದಾಗಿದೆ. [[File:Mohanlal.jpg|thumb|upright|left|alt=Photograph taken from an angle highlighting his face|2012 ರಲ್ಲಿ 17 ನೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್]] ೨೦೧೩ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ಈ ವರ್ಷವೇ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರದ ಆಲ್ ಟೈಮ್ ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ 'ದೃಶ್ಯಂ' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ 'ಲೋಕ್ಪಾಲ್', ಇದು ವಿಜಿಲೆಂಟ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು "ಲೋಕ್ಪಾಲ್" ಎಂದು ಅಡ್ಡಹೆಸರುಳ್ಳ ವಿಜಿಲೆಂಟ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಜೋಷಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಎಸ್.ಎನ್. ಸ್ವಾಮಿ ಬರೆದಿದ್ದರು. ಸಲಾಂ ಬಪ್ಪು ನಿರ್ದೇಶನದ 'ರೆಡ್ ವೈನ್' ರಾಜಕೀಯ ಕೊಲೆಯ ಆಧಾರಿತ ರೇಖಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ತನಿಖಾ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿತ್ತು. ಸಿದ್ದಿಕ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಲೇಡೀಸ್ ಅಂಡ್ ಜೆಂಟಲ್ಮನ್' ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೆಟ್ ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರಣಯ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಗೀತಾಂಜಲಿ' ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ 'ಮಣಿಚಿತ್ರತಾಳು' ನ ಸ್ಪಿನ್-ಆಫ್ ಆಗಿರುವ ಹಾರರ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೂಲ ಚಿತ್ರದ ಡಾ. ಸನ್ನಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು. ಅವರ ಕೊನೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಜೀತು ಜೋಸೆಫ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ದೃಶ್ಯಂ' ಆಗಿತ್ತು. ಇದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೬೨ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ೨೦೧೬ ರವರೆಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{cite news|author=DC|title=Mohanlal's Pulimurugan becomes first Malayalam film to gross over 100 crore rupees|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/071116/mohanlals-pulimurugan-becomes-first-malayalam-film-to-gross-over-100-crore-rupees.html|access-date=12 January 2017|work=[[Deccan Chronicle]]|date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122062944/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/071116/mohanlals-pulimurugan-becomes-first-malayalam-film-to-gross-over-100-crore-rupees.html|archive-date=22 November 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಿ. ಜೋಸೆಫ್ ವಿಜಯ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ತಮಿಳು ಆಕ್ಷನ್-ನಾಟಕ 'ಜಿಲ್ಲಾ' ದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಆರ್.ಟಿ. ನೀಸನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆರ್.ಬಿ. ಚೌಧರಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite news|title=First Day Box Office Collections of 'Jilla' and 'Veeram'|url=http://www.deccanchronicle.com/140111/entertainment-kollywood/article/first-day-box-office-collections-jilla-and-veeram|publisher=[[Deccan Chronicle]]|date=15 January 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006104616/http://www.deccanchronicle.com/140111/entertainment-kollywood/article/first-day-box-office-collections-jilla-and-veeram|archive-date=6 October 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Pongal releases 'Jilla', 'Veeram' gold spinners|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Pongal-releases-Jilla-Veeram-gold-spinners/articleshow/28882331.cms|publisher=[[The Times of India]]|author=IANS|date=16 January 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801011522/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Pongal-releases-Jilla-Veeram-gold-spinners/articleshow/28882331.cms|archive-date=1 August 2017|url-status=live}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೮೫ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು<ref>{{cite news|last=Mehta|first=Ankita|title='Jilla' Box Office Collection: Vijay-Mohanlal Starrer Wins BO Battle|url=http://www.ibtimes.co.in/jilla-box-office-collection-vijay-mohanlal-starrer-wins-bo-battle-537429|access-date=12 January 2017|work=[[International Business Times]]|date=5 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215001253/http://www.ibtimes.co.in/jilla-box-office-collection-vijay-mohanlal-starrer-wins-bo-battle-537429|archive-date=15 February 2017|url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ೧೦೦ ದಿನಗಳ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|title='Ilayathalapathy' Vijay-Mohanlal's 'Jilla' Set to Complete 100-Day Theatrical Run|url=http://www.ibtimes.co.in/039ilayathalapathy039-vijay-mohanlal039s-039jilla039-set-to-complete-100-day-theatrical-run-548546|work=[[International Business Times]]|author=Sangeetha Seshagiri|date=17 April 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141011225222/http://www.ibtimes.co.in/039ilayathalapathy039-vijay-mohanlal039s-039jilla039-set-to-complete-100-day-theatrical-run-548546|archive-date=11 October 2014|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಬಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹೀಸ್ಟ್ ಚಿತ್ರ 'ಮಿಸ್ಟರ್ ಫ್ರಾಡ್' ಆಗಿತ್ತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ 'ಕೂತಾರ' ದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಶ್ರೀನಾಥ್ ರಾಜೇಂದ್ರನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ, ಹೇಳಲಾಗದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸೆಟ್ ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯ ಮಿಸ್ಟರಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಗೂಢ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಚಿತ್ರದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮರ್ಮನ್ ಆಗಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮುಂದಿನದು ಅರುಣ್ ವೈದ್ಯನಾಥನ್ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶನದ ಹಾಸ್ಯಮಯ ರಾಜಕೀಯ ವಿಡಂಬನೆ ಚಿತ್ರ 'ಪೆರುಚಾಳಿ'. ಅವರು ಯುವ ರಾಜಕೀಯ ಕಿಂಗ್ ಮೇಕರ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ರಾಜ್ಯ ಗವರ್ನರ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಲು ಗವರ್ನರ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಯುಎಸ್ಎ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ 'ಮೈಥ್ರಿ' ಆಗಿತ್ತು. ಪ್ರತೀಕಾರ ಬಯಸುವ ಆರ್ಡಿಆರ್‌ಒ (ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ) ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮಹಾದೇವ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು. ಅವರ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಬಿಡುಗಡೆಯು 'ರಸಂ' ನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಎನ್ನುಮ್ ಎಪ್ಪೋಳುಂ' ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಸಹ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ನಂತರ ಜೋಷಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಲೈಲಾ ಓ ಲೈಲಾ' ಬಂದಿತು. ಇವೆರಡೂ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ವಿಫಲವಾದವು. ಅವರ ಮುಂದಿನದು ರಂಜಿತ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಲೋಹಂ'. ಇದು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರೂ, ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|author=IBTimes|title=Charlie, I, Puli, Loham, Amar Akbar Anthony among top 5 movies with good opening day collection at Kerala box office|url=http://www.ibtimes.co.in/charlie-i-puli-loham-amar-akbar-anthony-among-top-5-movies-good-opening-day-collection-kerala-661271|access-date=12 January 2017|work=[[International Business Times]]|date=29 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170106102142/http://www.ibtimes.co.in/charlie-i-puli-loham-amar-akbar-anthony-among-top-5-movies-good-opening-day-collection-kerala-661271|archive-date=6 January 2017|url-status=live}}</ref> ಪ್ರತೀಕಾರದ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಕನಾಲ್' ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. [[File:Mohanlal 1.jpg|thumb|48 ನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ]] ===ವೃತ್ತಿ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಏರಿಳಿತಗಳು (2016–2024)=== ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ನಾಲ್ಕು ಬಿಡುಗಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೩೭೮ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಈ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆಮಿರ್ ಖಾನ್, ಅಕ್ಷಯ್ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್ ಅವರ ನಂತರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಗಳಿಕೆಯ ಭಾರತೀಯ ನಟರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref name="top5">{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=2016 Box Office Kings : Mohanlal is the only Malayalam actor among top 5, Aamir Khan tops the list, followed by Akshay Kumar and Salman Khan|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/2016-box-office-kings-mohanlal-is-the-only-malayalam-actor-among-top-5-aamir-khan-tops-the-list-followed-by-akshay-kumar-and-salman-khan-1483966620.html|access-date=12 January 2017|work=Catch News|date=9 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170112061634/http://www.catchnews.com/regional-cinema/2016-box-office-kings-mohanlal-is-the-only-malayalam-actor-among-top-5-aamir-khan-tops-the-list-followed-by-akshay-kumar-and-salman-khan-1483966620.html|archive-date=12 January 2017|url-status=live}}</ref> ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಯೆಲೇಟಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ತೆಲುಗು ಕೌಟುಂಬಿಕ ನಾಟಕ 'ಮನಮಂತ' ಆಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಡಬ್ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news|last=Jayaram|first=Deepika|title=It's a pleasure to learn and dub in Telugu: Mohanlal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Its-a-pleasure-to-learn-and-dub-in-Telugu-Mohanlal/articleshow/52851841.cms|access-date=22 June 2016|work=[[The Times of India]]|date=21 June 2016|archive-date=30 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930005823/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Its-a-pleasure-to-learn-and-dub-in-Telugu-Mohanlal/articleshow/52851841.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Mohanlal dubbing for 'Manamantha'|url=http://www.sify.com/movies/mohanlal-dubbing-for-manamantha-news-telugu-qgvjDfdchajhg.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160621103338/http://www.sify.com/movies/mohanlal-dubbing-for-manamantha-news-telugu-qgvjDfdchajhg.html|url-status=dead|archive-date=21 June 2016|website=[[Sify]]|access-date=22 June 2016|date=21 June 2016}}</ref> ಅವರ ನಂತರದ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಕೊರಟಾಲ ಶಿವ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮತ್ತೊಂದು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ 'ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್' ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಆಕ್ಷನ್ ನಾಟಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/janatha-garage-review-this-mohanlal-jr-ntr-film-is-an-entertaining-ride-for-the-most-part-2986476.html|title=Janatha Garage review: This Mohanlal, Jr NTR film is an entertaining ride for the most part|website=Firstpost|date=September 2016 }}</ref> ಇದು ೨೦೧೬ ರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ,<ref>{{cite news|last=Hooli|first=Shekhar H|title=Janatha Garage 3rd week box office collection: Jr NTR film emerges as the highest grosser of 2016|url=http://www.ibtimes.co.in/janatha-garage-3rd-week-box-office-collection-jr-ntr-film-emerges-highest-grosser-2016-694855|access-date=26 September 2016|work=[[International Business Times]]|date=23 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926023119/http://www.ibtimes.co.in/janatha-garage-3rd-week-box-office-collection-jr-ntr-film-emerges-highest-grosser-2016-694855|archive-date=26 September 2016|url-status=live}}</ref> ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೧೩೫ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ.<ref name="JG">{{cite news|author=DC|title=6 South Indian films that turned out to be game-changers in 2016|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/301216/6-south-indian-films-that-turned-out-to-be-game-changers-in-2016.html|access-date=12 January 2017|work=[[Deccan Chronicle]]|date=30 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113012015/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/301216/6-south-indian-films-that-turned-out-to-be-game-changers-in-2016.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಅಪರಾಧ-ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಒಪ್ಪಂ' ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕುರುಡನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ೨೦೧೬ ರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.<ref>{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=Kerala Box Office: Mohanlal's Oppam is now highest grosser of 2016, beats Jacobinte Swargarajyam|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-oppam-is-now-highest-grosser-of-2016-beats-jacobinte-swargarajyam-1474716416.html|access-date=26 September 2016|work=Catch News|date=24 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001833/http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-oppam-is-now-highest-grosser-of-2016-beats-jacobinte-swargarajyam-1474716416.html|archive-date=27 September 2016|url-status=live}}</ref> ಇದು ಒಂದೂವರೆ ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ೫೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿತು,<ref>{{cite web|author=Moviebuzz|title=Mohanlal has two 50 crore blockbusters in his kitty!|url=http://www.sify.com/movies/mohanlal-has-two-50-crore-blockbusters-in-his-kitty-news-malayalam-qkssadjifbbdc.html|website=[[Sify]]|access-date=11 November 2016|date=18 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025204019/http://www.sify.com/movies/mohanlal-has-two-50-crore-blockbusters-in-his-kitty-news-malayalam-qkssadjifbbdc.html|archive-date=25 October 2016|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೬೫ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=After Drishyam, Ajay Devgn to reprise Mohanlal's role in Oppam|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/after-drishyam-ajay-devgn-to-reprise-mohanlal-s-role-in-oppam-1482872134.html|access-date=12 January 2017|work=Catch News|date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114184512/http://www.catchnews.com/regional-cinema/after-drishyam-ajay-devgn-to-reprise-mohanlal-s-role-in-oppam-1482872134.html|archive-date=14 January 2017|url-status=live}}</ref> ಅವರು ಆ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ 'ಪುಲಿಮುರುಗನ್' ನಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಗಾರನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ೧೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|last=Viswanath|first=Chandrakanth|title=Mohanlal's Pulimurugan breaches the Rs 100 crore mark|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/07/mohanlals-pulimurugan-breaches-the-rs-100-crore-mark-1536006--2.html|access-date=11 November 2016|work=[[The New Indian Express]]|date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111194211/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/07/mohanlals-pulimurugan-breaches-the-rs-100-crore-mark-1536006--2.html|archive-date=11 November 2016|url-status=dead}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಇದುವರೆಗೆ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೧೫೨ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news|last=R.|first=Manoj Kumar|title=Pulimurugan box office: Mohanlal-starrer breaking records, making history|url=http://indianexpress.com/article/regional/pulimurugan-box-office-mohanlal-starrer-breaking-records-making-history-3075509/|access-date=10 October 2016|work=[[The Indian Express]]|date=10 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010203623/http://indianexpress.com/article/regional/pulimurugan-box-office-mohanlal-starrer-breaking-records-making-history-3075509/|archive-date=10 October 2016|df=dmy-all}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಪರೇಶ್ ಸಿ. ಪಾಲಿಚಾ ಅವರು "ಈ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಅನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಅನುಭವವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|last=Palicha|first=Paresh C.|title=Review: Pulimurugan is a thrilling experience|url=http://www.rediff.com/movies/report/review-pulimurugan-is-a-thrilling-experience/20161012.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=18 November 2016|date=12 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118155436/http://www.rediff.com/movies/report/review-pulimurugan-is-a-thrilling-experience/20161012.htm|archive-date=18 November 2016|url-status=live}}</ref> ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಮುಂತಿರಿವಳ್ಳಿಕಲ್ ತಾಲಿರ್ಕ್ಕುಂಬೋಲ್' (೨೦೧೬) ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ೫೦ ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿತು.<ref name="top5"/> ನಂತರ ಅವರು ಮೇಜರ್ ರವಿ ನಿರ್ದೇಶನದ '೧೯೭೧: ಬಿಯಾಂಡ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ೧೯೭೧ ರ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal is a busy bee|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Nikki-to-play-a-Tamil-belle-in-Major-Ravis-war-drama/articleshow/55923840.cms|access-date=18 January 2017|work=[[The Times of India]]|date=12 December 2016}}</ref> ಅವರು ಕರ್ನಲ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಮತ್ತು ಮೇಜರ್ ಸಹದೇವನ್ ಅವರ ದ್ವಿಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|last=Upadhyaya|first=Prakash|title=Rockline Venkatesh ventures into Malayalam; to produce Mohanlal's next film|url=http://www.ibtimes.co.in/rockline-venkatesh-ventures-into-malayalam-produce-mohanlals-next-film-713760|access-date=5 February 2017|work=[[International Business Times]]|date=27 January 2017}}</ref> ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರವು ಲಾಲ್ ಜೋಸ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ವೇಲಿಪದಿಂಟೆ ಪುಸ್ತಕಂ' ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಅವರ ಮೊದಲ ಸಹಯೋಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|last=Mishra|first=Nivedita|title=From Baahubali's Prabhas to Mersal's Vijay, these south stars were the newsmakers in 2017|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/from-baahubali-s-prabhas-to-mersal-s-vijay-these-south-stars-were-the-newsmakers-in-2017/story-0YgCfdolIM7LoTzfvlXSJL.html|access-date=28 August 2019|work=[[Hindustan Times]]|date=28 December 2017|archive-date=28 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828073547/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/from-baahubali-s-prabhas-to-mersal-s-vijay-these-south-stars-were-the-newsmakers-in-2017/story-0YgCfdolIM7LoTzfvlXSJL.html|url-status=live}}</ref> ನಂತರ ಬಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ವಿಲನ್' ಬಂದಿತು.<ref>{{cite news|last=Soman|first=Deepa|title=Mohanlal to be the lead in B Unnikrishnan's next film too!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-be-the-lead-in-B-Unnikrishnans-next-film-too/articleshow/35440215.cms|access-date=28 April 2018|work=[[The Times of India]]|date=22 May 2014}}</ref> ಇದು ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.<ref>{{cite news|author=Speed News Desk|title=Kerala Box Office: Mohanlal's Villain had a humongous opening weekend, emerges 3rd all-time opener after Baahubali 2 and Pulimurugan|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-villain-had-a-humongous-opening-weekend-emerges-3rd-all-time-opener-after-baahubali-2-and-pulimurugan-87449.html|access-date=4 November 2017|work=Catch News|date=30 October 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107011529/http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-villain-had-a-humongous-opening-weekend-emerges-3rd-all-time-opener-after-baahubali-2-and-pulimurugan-87449.html|archive-date=7 November 2017|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|author=Forbes India|title=Mohanlal: Strong and steady|url=http://www.forbesindia.com/article/2017-celebrity-100/mohanlal-strong-and-steady/49033/1|work=[[Forbes India]]|date=1 January 2018}}</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ 'ಆದಿ' ಮತ್ತು 'ಕಾಯಂಕುಲಂ ಕೊಚುನ್ನಿ' ಯಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೊಚುನ್ನಿಯ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಳ್ಳ ಇತ್ತಿಕ್ಕರ ಪಕ್ಕಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|author=Express Web Desk|title=Mohanlal on Aadhi: Pranav has done a good job|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-on-aadhi-pranav-has-done-a-good-job-5043453/|access-date=30 January 2018|work=[[The Indian Express]]|date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129115528/http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-on-aadhi-pranav-has-done-a-good-job-5043453/|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author=Onmanorama staff|title=Mohanlal joins Nivin Pauly's 'Kayamkulam Kochunni,' Rosshan reveals role|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2018/01/09/mohanlal-joins-nivin-paulys-kayamkulam-kochunni-rosshan-reveals-.html|access-date=9 January 2018|work=[[Malayala Manorama]]|date=9 January 2018}}</ref><ref>{{cite news|last=Soman|first=Deepa|title=Mohanlal joins the sets of Kayamkulam Kochunni|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-joins-the-sets-of-kayamkulam-kochunni/articleshow/62916059.cms|access-date=15 February 2018|work=[[The Times of India]]|date=14 February 2018}}</ref> ಅವರ ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಬಿಡುಗಡೆಗಳಾದ 'ನೀರಳಿ' ಮತ್ತು 'ಡ್ರಾಮಾ' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದವು.<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |title=Mohanlal teams up with Bollywood filmmaker for a thriller |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-teams-up-with-bollywood-filmmaker-for-a-thriller/articleshow/60938490.cms |access-date=28 January 2018 |work=[[The Times of India]] |date=4 October 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Kumar R. |first=Manoj |title=Mohanlal promises a lot of action in his next film, see photo |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-ajoy-varma-5035695/ |access-date=28 January 2018 |work=[[The Indian Express]] |date=23 January 2018}}</ref><ref>{{cite news|title=Ranjith's 'Drama' starring Mohanlal&nbsp;to release on November 1|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/sep/11/ranjiths-drama-starring-mohanlal-to-release-on-november-1-1870225.html|access-date=24 September 2018|work=[[The New Indian Express]]|agency=Express News Service|date=11 September 2018}}</ref> ನಂತರ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ವಿ.ಎ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ ಮೇನನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ನಾಟಕ ಚಿತ್ರ 'ಒಡಿಯಾನ್' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಒಡಿಯಾನ್ ಕುಲದ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಮತ್ತು ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಏಕೈಕ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸು.<ref>{{cite news|author=<!--staff writer-->|title=Odiyan: Mohanlal shoots in Varanasi, tells us more about his character Manikyan. Watch video|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/odiyan-mohanlal-shoots-in-varanasi-tells-us-more-about-his-character-manikyan-watch-video/story-KRL8vkUip0HFwYTcpXovyH.html|access-date=15 November 2018|work=[[Hindustan Times]]|date=7 September 2017}}</ref><ref>{{cite news|last=M. K.|first=Surendhar|title=Odiyan sets industry record with Rs 21.5 cr domestic opening weekend total; 2.0 stacks up more records |url=https://www.firstpost.com/entertainment/odiyan-sets-industry-record-with-rs-21-5-cr-domestic-opening-weekend-total-2-0-stacks-up-more-records-5751571.html|access-date=19 December 2018|work=Firstpost|date=19 December 2018}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೨೦೧೯ ರ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ 'ಲೂಸಿಫರ್' ನಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|author=Express Web Desk|title=Mohanlal-Prithviraj film Lucifer goes on floor|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-prithviraj-film-lucifer-goes-on-floor-5262195/|access-date=25 September 2018|work=The Indian Express|date=16 July 2018}}</ref> ಲಕ್ಷಣಾ ಎನ್. ಪಾಲಾತ್ ಅವರು 'ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ' ನಲ್ಲಿ " 'ಲೂಸಿಫರ್' ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಫ್ಯಾನ್ಫಿಕ್ಷನ್ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿದಂತಿದೆ. ನೀವು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ನಂಬಿದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ." ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite magazine|author=Lakshana N. Palat |date=March 29, 2019 |title=Lucifer Movie Review: New Prithviraj film is for diehard Mohanlal fans|url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/lucifer-movie-review-new-prithviraj-film-is-for-diehard-mohanlal-fans-1489097-2019-03-29|access-date=2021-11-24|magazine=India Today|language=en}}</ref> ಆಲ್ ಟೈಮ್ನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಇದು ೨೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಗ್ರಹ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಡಿಜಿಟಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಟಿವಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಬಂದ ಗಳಿಕೆಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/lucifer-box-office-mohanlal-film-collects-rs-100-crore-worldwide-5665523/|title=Lucifer box office: Mohanlal film collects Rs 100 crore worldwide|date=8 April 2019|access-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409131841/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/lucifer-box-office-mohanlal-film-collects-rs-100-crore-worldwide-5665523/|archive-date=9 April 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 June 2019|title=Mohanlal's Lucifer storms into Rs 200 crore club, first for Malayalam cinema|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-s-lucifer-storms-into-rs-200-crore-club-first-for-malayalam-cinema/story-vTm7JXaAdz0FWFTllE4n2I.html|access-date=16 July 2021|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=11 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190611022057/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-s-lucifer-storms-into-rs-200-crore-club-first-for-malayalam-cinema/story-vTm7JXaAdz0FWFTllE4n2I.html|url-status=live}}</ref> ನಂತರ ಅವರು 'ಇಟ್ಟಿಮಾನಿ: ಮೇಡ್ ಇನ್ ಚೈನಾ' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದು ಮಧ್ಯಮ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|last=Pillai|first=Sreedhar|title=Ittymaani: Made In China, Love Action Drama, Brothers Day, Finals: Why Onam 2019 releases failed at the box-office|url=https://www.firstpost.com/entertainment/ittymaani-made-in-china-love-action-drama-brothers-day-finals-why-onam-2019-releases-failed-at-the-box-office-7341581.html|access-date=29 September 2019|work=[[Firstpost]]|date=15 September 2019}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ 'ಕಾಪ್ಪಾನ್' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/kaappaan-tops-tn-kerala-box-office-in-opening-weekend-gaddalakonda-ganesh-earns-rs-25-cr-globally-7398541.html|title=Mohanlal starrer Kaappaan tops TN, Kerala box office in opening weekend; Gaddalakonda Ganesh earns Rs 55 cr globally|date=2019-09-25|website=Firstpost|language=en|access-date=2020-04-19|archive-date=19 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819131706/https://www.firstpost.com/entertainment/kaappaan-tops-tn-kerala-box-office-in-opening-weekend-gaddalakonda-ganesh-earns-rs-25-cr-globally-7398541.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/kaappaan-movie-review-despite-stellar-star-cast-suriya-mohanlal-starrer-loses-focus-2316599.html|title=Kaappaan Movie Review: Despite Stellar Star Cast, Mohanlal-Suriya Starrer Loses Focus|website=News18|date=2019-09-20|access-date=2019-10-26|archive-date=26 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026175438/https://www.news18.com/news/movies/kaappaan-movie-review-despite-stellar-star-cast-suriya-mohanlal-starrer-loses-focus-2316599.html|url-status=live}}</ref> ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಏಕೈಕ ಚಿತ್ರ 'ಬಿಗ್ ಬ್ರದರ್' ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮರಳುವ ಮಾಜಿ ಅಪರಾಧಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|title=Mohanlal and Siddique to team up for project titled 'Big Brother'|url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-and-siddique-team-project-titled-big-brother-82520|access-date=26 May 2019|work=[[The News Minute]]|date=5 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526181945/https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-and-siddique-team-project-titled-big-brother-82520|archive-date=26 May 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal, Siddique to team up for an action-comedy|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-siddique-to-team-up-for-an-action-comedy/articleshow/64435104.cms|access-date=26 May 2019|work=[[The Times of India]]|date=3 June 2018|archive-date=11 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011091015/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-siddique-to-team-up-for-an-action-comedy/articleshow/64435104.cms|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಜೀತು ಜೋಸೆಫ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಅನುಕ್ರಮ ಚಿತ್ರ 'ದೃಶ್ಯಂ ೨' ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|date=6 February 2021|title=Drishyam 2 trailer: Ghost from the past comes to haunt Mohanlal|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/drishyam-2-trailer-the-ghost-from-the-past-comes-to-haunt-mohanlal-7177482/|access-date=8 February 2021|website=The Indian Express|language=en|archive-date=27 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227153724/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/drishyam-2-trailer-the-ghost-from-the-past-comes-to-haunt-mohanlal-7177482/|url-status=live}}</ref> ಹರಿಚರನ್ ಪುದಿಪ್ಪೇಡಿ ಅವರು "ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಜಾರ್ಜ್ಕುಟ್ಟಿಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಯಮದ ಅಭಿನಯವನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬಾರಿ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಶಾಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏನು ಕುದಿಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರಿಗೂ ಕಲ್ಪನೆಯಿಲ್ಲ." ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Pudippedi |first=Haricharan |date=19 February 2021 |title=Drishyam 2 review: Mohanlal, Jeethu Joseph reunite for one of the best sequels ever |work=[[Hindustan Times]] |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/drishyam-2-review-mohanlal-jeethu-joseph-reunite-for-one-of-the-best-sequels-ever-101613707672069.html |access-date=19 February 2021 |archive-date=19 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210219042754/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/drishyam-2-review-mohanlal-jeethu-joseph-reunite-for-one-of-the-best-sequels-ever-101613707672069.html |url-status=live }}</ref> ನಂತರ ಅವರು 'ಮರಕ್ಕರ್: ಲಯನ್ ಆಫ್ ದಿ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸೀ' ನಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಯೋಧ ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕರ್ IV ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web |title=Box Office: Analyzing theatrical performance of Mohanlal's post-pandemic movies, Marakkar to L2 Empuraan |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/box-office-analysing-theatrical-performance-of-mohanlals-post-pandemic-movies-from-marakkar-to-l2-empuraan-1384093 |website=PINKVILLA |access-date=26 April 2025 |language=en |date=23 April 2025}}</ref><ref>{{cite news|last=Punnoose|first=Aby|date=11 November 2021|title=67th National Film Awards: Marakkar: Lion of the Arabian Sea wins Best Feature Film at National Film Awards|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/67th-national-film-awards-marakkar-arabikkadalinte-simham-wins-the-best-feature-film-award/articleshow/81633289.cms|access-date=11 November 2021|website=Times of India|language=en|archive-date=11 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111163303/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/67th-national-film-awards-marakkar-arabikkadalinte-simham-wins-the-best-feature-film-award/articleshow/81633289.cms|url-status=live}}</ref> ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ 'ಬ್ರೋ ಡ್ಯಾಡಿ' ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ ಅವರಿಗೆ ಸಂತೋಷದ ತಂದೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |last=Palisetty |first=Ramya |title=Prithviraj Sukumaran announces his second directorial Bro Daddy with Mohanlal |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/prithviraj-sukumaran-announces-his-second-directorial-bro-daddy-with-mohanlal-1816663-2021-06-18 |access-date=15 July 2021 |work=[[India Today]] |date=18 June 2021 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619201702/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/prithviraj-sukumaran-announces-his-second-directorial-bro-daddy-with-mohanlal-1816663-2021-06-18 |url-status=live }}</ref> ಜನನಿ ಕೆ. "ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಮಜಾ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಹಾಸ್ಯ ಸಮಯವು ದೋಷರಹಿತವಾಗಿದೆ." ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news |last=K. |first=Janani |title=Bro Daddy Movie Review: Mohanlal, Prithviraj's fun family drama is not Badhaai Ho, but better |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/bro-daddy-movie-review-mohanlal-prithviraj-fun-family-drama-is-full-of-life-1904564-2022-01-26 |access-date=26 January 2022 |work=[[India Today]] |date=26 January 2022 |archive-date=26 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126070054/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/bro-daddy-movie-review-mohanlal-prithviraj-fun-family-drama-is-full-of-life-1904564-2022-01-26 |url-status=live }}</ref> ಅವರ ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಬಿಡುಗಡೆಗಳಾದ 'ಆರಾಟ್ಟು' ಮತ್ತು 'ಮಾನ್ಸ್ಟರ್' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ವಿಫಲಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |title='Thank You', 'Radhe Shyam', 'Aaraattu': A Look At The Biggest Flops Of South Cinema - Films That Fizzled Out |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/thank-you-radhe-shyam-liger-a-look-at-the-biggest-flops-of-south-cinema/aaraattu/slideshow/95660122.cms?from=mdr |access-date=2025-01-20 |website=The Economic Times}}</ref><ref>{{cite web |title=Monster box office collection Day 3: Mohanlal's film underperforms on Sunday|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/monster-box-office-collection-day-3-mohanlals-film-underperforms-on-sunday-2288889-2022-10-24|website=[[India Today]]|date=24 October 2022 |access-date=24 October 2022|quote=the film has been having a lukewarm response from the critics and the audiences.}}</ref> ನಂತರ ಅವರು '೧೨ನೇ ಮನುಷ್ಯ' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದು ಡಿಸ್ನಿ+ ಹಾಟ್ಸ್ಟಾರ್ನಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/reviews/malayalam/12th-man/ottmoviereview/91669767.cms | title=12th Man Review: A entertaining, delicious whodunnit | website=[[The Times of India]] | last1=Mathews | first1=Anna }}</ref> ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ 'ಅಲೋನ್' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=2023-01-31 |title='Alone' box office collection day 4: Mohanlal starrer stays low, mints only Rs 65 lakhs|work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/alone-box-office-collection-day-4-mohanlal-starrer-stays-low-mints-only-rs-68-lakhs/articleshow/97484057.cms}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ 'ಜೈಲರ್' ನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref name="auto1">{{Cite web |date=6 January 2023 |title=Mohanlal to have a cameo in Rajinikanth's Jailer, fans call it 'iconic moment' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/mohanlal-to-have-a-cameo-in-rajinikanth-s-jailer-fans-call-it-iconic-moment-101672988696266.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106094648/https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/mohanlal-to-have-a-cameo-in-rajinikanth-s-jailer-fans-call-it-iconic-moment-101672988696266.html |archive-date=6 January 2023 |access-date=6 January 2023 |website=[[Hindustan Times]]}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ನಂತರ 'ನೇರು' ನಲ್ಲಿ ವಕೀಲನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ಆ ವರ್ಷದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.<ref>{{cite news|last=Chakraborty|first=Saikat|title=Mohanlal teams up with Drishyam director Jeethu Joseph for legal drama Neru|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/mohanlal-teams-up-with-drishyam-director-jeethu-joseph-for-legal-drama-neru/cid/1958941|access-date=26 November 2023|work=[[Telegraph India]]|date=14 August 2023|archive-date=26 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126092959/https://www.telegraphindia.com/entertainment/mohanlal-teams-up-with-drishyam-director-jeethu-joseph-for-legal-drama-neru/cid/1958941|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-01-18 |title='Neru' box office collections day 27: Mohanlal's film dominates overseas; mints more than Rs 32 crores |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/neru-box-office-collections-mohanlals-film-dominates-overseas/articleshow/106949938.cms?from=mdr |access-date=2024-01-21 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ಎಸ್.ಆರ್. ಪ್ರವೀಣ್ ಅವರು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ "ಸಂಯಮದ ಅಭಿನಯ" ದೊಂದಿಗೆ ಫಾರ್ಮ್ಗೆ ಮರಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news|last=Praveen|first=S. R.|title='Neru' movie review: Jeethu Joseph and Mohanlal's courtroom drama almost delivers a cathartic high|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/neru-movie-review-jeethu-joseph-and-mohanlals-courtroom-drama-almost-delivers-a-cathartic-high/article67661846.ece|access-date=22 December 2023|work=[[The Hindu]]|date=21 December 2023|archive-date=21 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231221135645/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/neru-movie-review-jeethu-joseph-and-mohanlals-courtroom-drama-almost-delivers-a-cathartic-high/article67661846.ece|url-status=live}}</ref> ೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಎರಡೂ ಚಿತ್ರಗಳು: 'ಮಲೈಕೋಟ್ಟೈ ವಾಲಿಬನ್' ಮತ್ತು 'ಬರೋಜ್ 3D' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದವು, ಇದು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ವೈಫಲ್ಯಗಳ ಸರಣಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/malaikottai-vaaliban-box-office-collection-day-5-mohanlal-lijo-jose-pellissery-film-hits-a-new-low-9133901/#:~:text=So%20far%2C%20the%20film%20has%20grossed%20Rs%2021.75%20crore%20worldwide.&text=On%20Monday%2C%20Malaikottai%20Vaaliban%20experienced,dipped%20to%2010.35%20per%20cent | title=Malaikottai Vaaliban box office collection Day 5: Mohanlal and Lijo Jose Pellissery's film hits a new low on first Monday; earns 90% less than opening day | date=30 January 2024 }}</ref><ref>{{cite web |access-date=31 December 2024 |title=Mohanlal reacts to Barroz's box office failure after film collects Rs 9 cr in 6 days: 'Not made for the numbers'|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-reacts-to-barroz-box-office-failure-after-film-collects-rs-9-cr-in-6-days-not-made-for-the-numbers-9752550/ |work=Indian Express|date=30 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20250103190259/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-reacts-to-barroz-box-office-failure-after-film-collects-rs-9-cr-in-6-days-not-made-for-the-numbers-9752550/|archive-date=3 January 2025|url-status=live}}</ref> ### ಮತ್ತಷ್ಟು ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಥಾನ (2025–ಪ್ರಸ್ತುತ) ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ೨೦೨೫ ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅವರು ಮೊದಲು 'ಎಲ್೨: ಎಂಪುರಾನ್' ಅನುಕ್ರಮ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=6 October 2023 |title=Mohanlal-Prithviraj film Empuraan starts rolling |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2023/oct/06/mohanlal-prithviraj-film-empuraan-starts-rolling-2621183.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103160033/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2023/oct/06/mohanlal-prithviraj-film-empuraan-starts-rolling-2621183.html |archive-date=3 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> ಫಸ್ಟ್ಪೋಸ್ಟ್ನ ಗಣೇಶ್ ಆಗ್ಲವ್ ಅವರು "ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅದ್ಭುತರಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅವರು ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲದೆ ಅದ್ಭುತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸ್ವಾಗ್ ಅನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾವನೆಯನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆದರೆ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮನಸ್ಥಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ." ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=27 March 2025 |title=L2: Empuraan movie review: Mohanlal & Prithviraj Sukumaran starrer action-thriller is high on swag, charisma & technical brilliance |url=https://www.firstpost.com/entertainment/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-starrer-action-thriller-is-high-on-swag-charisma-technical-brilliance-13874843.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327085309/https://www.firstpost.com/entertainment/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-starrer-action-thriller-is-high-on-swag-charisma-technical-brilliance-13874843.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 March 2025 |website=Firstpost |language=en-us}}</ref> ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿ, ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.<ref>{{Cite news |date=29 March 2025 |title=L2 Empuraan worldwide box office collection day 2: Mohanlal film is the fastest Malayalam film to cross ₹100 crore |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/l2-empuraan-worldwide-box-office-collection-day-2-mohanlal-film-is-the-fastest-malayalam-film-to-cross-100-crore-101743229690067.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329081943/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/l2-empuraan-worldwide-box-office-collection-day-2-mohanlal-film-is-the-fastest-malayalam-film-to-cross-100-crore-101743229690067.html |archive-date=29 March 2025 |access-date=2 April 2025 |work=Hindustan Times |language=en-us}}</ref> ನಂತರ ಅವರು 'ತುದಾರುಂ' ನಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಚಾಲಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=India Today Entertainment Desk |date=22 April 2024 |title=Pics: Mohanlal, Shobana reunite for his 360th film with director Tharun Moorthy |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pics-mohanlal-shobana-reunite-for-his-360th-film-with-director-tharun-moorthy-produced-by-m-renjith-under-rejaputhra-visual-media-2530133-2024-04-22 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203133250/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pics-mohanlal-shobana-reunite-for-his-360th-film-with-director-tharun-moorthy-produced-by-m-renjith-under-rejaputhra-visual-media-2530133-2024-04-22 |archive-date=3 December 2024 |access-date=30 November 2024 |work=[[India Today]]}}</ref> ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ನ ಲತಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರು "ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಇರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೃಶ್ಯವೂ ಅವರು ಎಂಥಾ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ." ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Srinivasan |first=Latha |date=25 April 2025 |title=Thudarum movie review: A top-form Mohanlal shines in fan boy Tharun Moorthy's gripping directorial |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/thudarum-movie-review-a-top-form-mohanlal-shines-in-fan-boy-tharun-moorthys-gripping-directorial-101745582170234.html |access-date=27 April 2025 |website=[[Hindustan Times]]}}</ref> ತುದಾರುಂ ನಂತರ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಸಂದೀಪ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಹೃದಯ ಕಸಿಗೆ ಒಳಗಾದವರಾಗಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಹೃದಯವನ್ನು ಪಡೆದ ಕರ್ನಲ್ನ ಮಗಳ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು 'ಹೃದಯಪೂರ್ವಂ' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು 'ಎಲ್೨: ಎಂಪುರಾನ್' ಮತ್ತು 'ತುದಾರುಂ' ಜೊತೆಗೆ, 'ಹೃದಯಪೂರ್ವಂ' ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Hridayapoorvam Box Office Collection Day 12: Mohanlal Starrer Is A Success, Set To Beat Officer On Duty! |url=https://www.imdb.com/news/ni65467996/ |access-date=2025-09-21 |website=IMDb |language=en-US}}</ref> ನಂತರ ಅವರು 'ಭಾ ಭಾ ಬಾ' ನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.{{Citation needed|date=March 2026}} ==ಇತರೆ ಯೋಜನೆಗಳು== === ರಂಗಭೂಮಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು === [[File:Acclaimed Malayalam film actor Mohan Lal joined the Territorial Army on July 09, 2009 in the rank of an Honorary Lt. Colonel. The Defence Minister, Shri A. K. Antony is seen greeting Shri Mohan Lal soon after his induction.jpg|thumb|upright|left|alt=Mohanlal in Indian Army Uniform|ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ನಂತರ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಎ.ಕೆ. ಆ್ಯಂಟೋನಿ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು]] ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಹಲವಾರು ಹವ್ಯಾಸಿ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾತ್ರವಾದ ಕರ್ಣನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಕವಲಾಂ ನಾರಾಯಣ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯ ನಾಟಕ 'ಕರ್ಣಭಾರಂ' ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ೨೦೦೧ ರ ಮಾರ್ಚ್ ೨೯ ರಂದು ನ್ಯೂ ಡೆಲ್ಲಿ ಸಿರಿ ಫೋರ್ಟ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಟಕ ಶಾಲೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಟಕೋತ್ಸವದ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. ಈ ನಾಟಕವು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಒಂದು ದಿನ ಮೊದಲು ಕರ್ಣನ ಮಾನಸಿಕ ಸಂಕಟವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ತನ್ನ ನಂಬಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಕವಲಾಮ್ನ ನಾಟಕವನ್ನು ನಾನು ಮಾಡಿದ ಹವ್ಯಾಸಿ ನಾಟಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪಾತ್ರಗಳಿದ್ದರೂ, ಕಥಾವಸ್ತುವು ಕರ್ಣನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಹುತೇಕ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನದಂತಿದೆ. ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ಮತ್ತು ಸವಾಲಿನವು" ಎಂದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2001/mar/13mohan.htm|title=Mohanlal's new obsession|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=13 March 2001|access-date=12 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215005226/http://www.rediff.com/entertai/2001/mar/13mohan.htm|archive-date=15 February 2017|url-status=live}}</ref> ಅವರು ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು: "ನಾನು ಅದರ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದೆ... ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ".<ref name="rd"/> 'ಕಥಾಯಟ್ಟಂ' ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯಾಗಿದ್ದು, ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಯ್ಯಾರತ್ತು ಚಂದು ಮೇನನ್, ಸಿ.ವಿ. ರಾಮನ್ ಪಿಳ್ಳೈ, ಎಸ್.ಕೆ. ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಟ್ಟ್, ತಕ್ಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ, ಪಿ. ಕೇಸವದೇವ್, ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್, ಉರೂಬ್, ಒ.ವಿ. ವಿಜಯನ್, ಎಂ. ಮುಕುಂದನ್ ಮತ್ತು ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ ಬರೆದ ಹತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ ಹತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಟಿ.ಕೆ. ರಾಜೀವ್ ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಈ ನಾಟಕವು ೨೦೦೩ ರ ನವೆಂಬರ್ ೧ ರಂದು ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸೆನೆಟ್ ಹಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಕೋಜಿಕ್ಕೋಡ್, ಬೆಂಗಳೂರು, ಚೆನ್ನೈ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2003/10/28/stories/2003102807480400.htm|title=Document for rejuvenating Malayalam to be released|work=[[The Hindu]]|date=28 October 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205135557/http://www.thehindu.com/2003/10/28/stories/2003102807480400.htm|archive-date=5 December 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Mohanlal to enact characters from Malayalam literature|url=http://www.thehindubusinessline.com/2004/12/04/stories/2004120402091700.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090607065324/http://www.thehindubusinessline.com/2004/12/04/stories/2004120402091700.htm|archive-date=7 June 2009|work=[[The Hindu Business Line]]|date=4 December 2004|access-date=9 December 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮುಕೇಶ್ ಜೊತೆಗೆ 'ಚಾಯಮುಖಿ' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಇದನ್ನು ಪ್ರಶಾಂತ್ ನಾರಾಯಣನ್ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮುಕೇಶ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾತ್ರಗಳಾದ ಭೀಮ ಮತ್ತು ಕೀಚಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ನಾಟಕದೊಳಗಿನ ನಾಟಕದ ನಿರೂಪಣಾ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ೨೦೦೮ ರ ಮಾರ್ಚ್ ೧೨ ರಂದು ತ್ರಿಶೂರ್ನ ಲುಲು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು,<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mirroring-the-pangs-of-love/article1218835.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20160219140152/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mirroring-the-pangs-of-love/article1218835.ece|archive-date=19 February 2016|title=Mirroring the pangs of love|work=[[The Hindu]]|date=13 March 2008|access-date=10 December 2016|last=Santhosh|first=K.|url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ನಂತರ ತಿರುವನಂತಪುರ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೊಲ್ಲಂ, ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಕೋಜಿಕ್ಕೋಡ್ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ನ ವಿಮರ್ಶಕರು "'ಚಾಯಮುಖಿ' ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾಲದ ಮಲಯಾಳಂ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿ" ಎಂದು ಬರೆದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/chayamukhi-to-be-staged-today/article119204.ece|title='Chayamukhi' to be staged today|work=[[The Hindu]]|last=Kumar|first=P. K. Ajith|date=20 December 2009|access-date=3 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205135749/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/chayamukhi-to-be-staged-today/article119204.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಶೋಭನಾ ನಿರ್ದೇಶನದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬ್ಯಾಲೆ 'ಮಾಯಾ ರಾವಣ' ನಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2009/may/12/mayaravan-unveiled-48387.html|title=Mayaravan unveiled|work=[[The New Indian Express]]|date=12 May 2009|access-date=10 December 2016|last=Varma|first=Sivadas|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224105226/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article117561.ece|archive-date=24 December 2015|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರ ರತೀಶ್ ವೇಗ ಅವರು ಲಾಲಿಸಮ್ - ದಿ ಲಾಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ತಂಡವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/nov/05/cult-lalisom-set-to-rock-lalettan-fans-679003.html|title=Cult Lalisom Set to Rock Lalettan Fans|work=[[The New Indian Express]]|agency=Express News Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205142519/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/nov/05/Cult-Lalisom-Set-to-Rock-Lalettan-Fans-679003.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಇದರ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನವು ೨೦೧೫ ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ೧.೬೩ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಲಿಪ್-ಸಿಂಕ್ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ತಂಡವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/kerala-news/under-social-media-pressure-actor-mohanlal-offers-to-give-back-national-games-performance-money-736535|title=Under Social Media Pressure, Actor Mohanlal Offers to Return National Games Performance Fee|work=[[NDTV]]|last=Koshy|first=Sneha Mary|date=3 February 2015|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205143154/http://www.ndtv.com/kerala-news/under-social-media-pressure-actor-mohanlal-offers-to-give-back-national-games-performance-money-736535|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಟೀಕೆಯ ನಂತರ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಆ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರವು ನಿರಾಕರಿಸಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ನೈತಿಕತೆಯು ಅವರಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಅನುಮತಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಮೊತ್ತದಿಂದ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಲಾಭ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ವೇದಿಕೆಯ ವೆಚ್ಚಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಸಂಭಾವನೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/govt-rejects-mohanlals-offer-to-return-money/article6856750.ece|title=Govt rejects Mohanlal's offer to return money|agency=[[Press Trust of India]]|date=4 February 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=6 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205144127/http://www.thehindu.com/sport/govt-rejects-mohanlals-offer-to-return-money/article6856750.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಅದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ಕಳುಹಿಸಿದ ಹಣವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news|title=Lalisom fiasco: Mohanlal refuses to take back remuneration of Rs 1.63 crore|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-lalisom-fiasco-mohanlal-refuses-to-take-back-remuneration-of-rs-163-crore-2058887|access-date=23 July 2017|work=[[Daily News and Analysis]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=7 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204122424/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-lalisom-fiasco-mohanlal-refuses-to-take-back-remuneration-of-rs-163-crore-2058887|archive-date=4 December 2017|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮುಕೇಶ್ ಜೊತೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ 'ನಾಗ' ಗಾಗಿ ಸಹಕರಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಈ ಬಾರಿ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ. ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್ ಅವರ ಕನ್ನಡ ನಾಟಕ 'ನಾಗಮಂಡಲ'ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ಸುವೀರನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. 'ನಾಗ' ಪುರಾಣ, ಮೂಢನಂಬಿಕೆ, ವಾಸ್ತವ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಂಟಸಿಯ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ೨೦೧೫ ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೯ ರಂದು ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್, ಕಳಡಿಯ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಹಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Mohanlal-Mukesh-to-Set-Stage-Afire-with-Naga/2015/08/08/article2963127.ece | title=Mohanlal, Mukesh to Set Stage Afire with 'Naga'|work=[[The New Indian Express]]|date=8 August 2015|access-date=10 December 2016|last=Kallungal|first=Dhinesh|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222083204/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Mohanlal-Mukesh-to-Set-Stage-Afire-with-Naga/2015/08/08/article2963127.ece|archive-date=22 December 2015|url-status=dead}}</ref> ### ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಾ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ. ೨೦೦೭ ರ ಮಾರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಏಡ್ಸ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸೊಸೈಟಿಯು ಎಚ್ಐವಿ/ಏಡ್ಸ್ ಜಾಗೃತಿ ಅಭಿಯಾನದ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿತು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸಣ್ಣ ಜಾಗೃತಿ ವೀಡಿಯೊಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-joins-AIDS-awareness-drive/article14733228.ece|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal joins AIDS awareness drive|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=13 March 2007|access-date=30 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205140525/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-joins-AIDS-awareness-drive/article14733228.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೦೯ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ನ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿತು.<ref name="IPL">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/Mohanlal-may-bid-for-IPL-team/articleshow/5184365.cms|work=[[The Times of India]]|title=Mohanlal may bid for IPL team|agency=[[Press Trust of India]]|date=31 October 2009|access-date=31 October 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205140208/http://timesofindia.indiatimes.com/news/Mohanlal-may-bid-for-IPL-team/articleshow/5184365.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೦ ರ ಮಾರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಮನವಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಕೇರಳದ ಕೈಮಗ್ಗ ಉದ್ಯಮದ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.<ref>{{cite news|title=Mohanlal to be khadi goodwill ambassador|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-to-be-khadi-goodwill-ambassador/article15995736.ecee|access-date=5 December 2016|work=[[The Hindu]]|date=3 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210122445/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-to-be-khadi-goodwill-ambassador/article15995736.ece|archive-date=10 December 2016|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೫ ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರನ್ನು ಸಂಚಾರ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ "ಸುಭಯಾತ್ರಾ ೨೦೧೫" ಯೋಜನೆಯ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news|title=Actor Mohanlal goodwill ambassador of 'Subhayatra' drive|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/actor-mohanlal-goodwill-ambassador-of-subhayatra-drive-115070601022_1.html|access-date=10 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=6 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507203320/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/actor-mohanlal-goodwill-ambassador-of-subhayatra-drive-115070601022_1.html|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಮತ್ತೊಂದು ಯೋಜನೆಯಾದ "ಮೃತಸಂಜೀವನಿ" ಯ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಗ ದಾನವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news|last=James|first=Anu|title=Pinarayi Vijayan introduces Mohanlal as goodwill ambassador of Mrithasanjeevani programme in Kerala|url=http://www.ibtimes.co.in/pinarayi-vijayan-introduces-mohanlal-goodwill-ambassador-mrithasanjeevani-programme-kerala-695626|access-date=10 December 2016|work=[[International Business Times]]|date=28 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210133620/http://www.ibtimes.co.in/pinarayi-vijayan-introduces-mohanlal-goodwill-ambassador-mrithasanjeevani-programme-kerala-695626|archive-date=10 December 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೨೧ ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ಕ್ಷಯರೋಗ ನಿರ್ಮೂಲನ ಅಭಿಯಾನದ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=22 January 2021 |title=Mohanlal to be ambassador of TB eradication drive |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/jan/22/mohanlal-to-be-ambassador-of-tb-eradication-drive-2253344.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122032018/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/jan/22/mohanlal-to-be-ambassador-of-tb-eradication-drive-2253344.html |archive-date=22 January 2021 |access-date=27 January 2021 |website=[[The Indian Express]]}}</ref> ಅವರು ಹಲವಾರು ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅಂಡ್ ಡೈಮಂಡ್ಸ್, ಓಷಿಯಾನಸ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="indiatoday">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/states/kerala/story/20100315-sniping-superstars-742241-2010-03-03|title=Sniping superstars|work=[[India Today]]|last=Radhakrishnan|first=M. G.|date=4 March 2010|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141342/http://indiatoday.intoday.in/story/Sniping+superstars/1/86696.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಮ್‌ಸಿಆರ್ನ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾದ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಧೋತಿಯನ್ನು ಎಂಡೋರ್ಸ್ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್. ಎಮ್‌ಸಿಆರ್ ೩೦,೦೦೦ ಬಣ್ಣದ ಧೋತಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು, ಅವುಗಳು 'ನರಸಿಂಹಂ' (೨೦೦೦) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು, ಇದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಅವರು ಎಮ್‌ಸಿಆರ್ನ ಮುಖ್ಯ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|last=Shoba|first=V.|title=Tamil Wrap Star|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/tamil-wrap-star/|access-date=13 December 2016|work=[[The Indian Express]]|date=3 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220221518/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/tamil-wrap-star/|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಟಾಟಾ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಬೆವರೇಜಸ್ ಒಡೆತನದ ಚಹಾ ಬ್ರಾಂಡ್ ಕಾನನ್ ದೇವನ್ ಅವರ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮರು-ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್ ನಂತರ ಅವರ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|title=Tata tea relaunches Kannan Devan in Kerala|url=http://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/tata-tea-relaunches-kannan-devan-in-kerala/article6419941.ece|access-date=12 December 2016|work=[[The Hindu Business Line]]|date=17 September 2014}}</ref> ೨೦೧೦ ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಜಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕೇರಳ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರವರೆಗೆ ಬ್ರಾಂಡ್ನ ಓಣಂ ಹಬ್ಬದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಎಂಡೋರ್ಸ್ ಮಾಡಲು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/business/world/story/lg-eyes-19kcr-sales-turnover-78237-2010-07-06|title=LG eyes 19K-cr sales turnover|work=[[India Today]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=7 July 2010|access-date=12 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141745/http://indiatoday.intoday.in/story/lg-eyes-19kcr-sales-turnover/1/104560.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು ಬ್ಯಾಂಕೇತರ ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿಯಾದ ಮಣಪ್ಪುರಂ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.<ref>{{cite news|title=Manappuram to take QIP route to raise Rs 1,000 crore|url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/manappuram-to-take-qip-route-to-raise-rs-1000-crore/articleshow/6333929.cms|access-date=13 December 2016|work=[[The Economic Times]]|agency=ET Bureau|date=19 August 2010|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011170913/https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/manappuram-to-take-qip-route-to-raise-rs-1000-crore/articleshow/6333929.cms|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಕೆಎಲ್ಎಫ್ ಕೊಕೊನಾಡ್ ತೆಂಗಿನ ಎಣ್ಣೆ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಎಂಡೋರ್ಸ್ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news|last=Sathish|first=V. M.|title=Doctors slam Mohanlal's 'cholesterol-free' oil|url=http://www.emirates247.com/news/emirates/doctors-slam-mohanlal-s-cholesterol-free-oil-2013-05-01-1.504620|access-date=13 December 2016|work=[[Emirates 24/7]]|date=1 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220130513/http://www.emirates247.com/news/emirates/doctors-slam-mohanlal-s-cholesterol-free-oil-2013-05-01-1.504620|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೩ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ, ನೇರ-ಪ್ರಸಾರ ಉಪಗ್ರಹ ದೂರದರ್ಶನ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರ ಟಾಟಾ ಸ್ಕೈ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೇರಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬ್ರಾಂಡ್ ಎಂಡೋರ್ಸರ್ ಆಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite news|title=Mohanlal roped in as Tata Sky brand ambassador|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/mohanlal-roped-in-as-tata-sky-brand-ambassador-113090900650_1.html|access-date=5 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=9 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141922/http://www.business-standard.com/article/news-ians/mohanlal-roped-in-as-tata-sky-brand-ambassador-113090900650_1.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್, ಮಿಲ್ಕಾ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪಿ.ಟಿ. ಉಷಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹಾಫ್ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಇದು ಕೊಚ್ಚಿ ಮ್ಯುನಿಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಮತ್ತು ಪುಷ್ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಪ್ರೈ. ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಅರ್ಧ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Kochi to turn marathon city|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kochi-to-turn-marathon-city/article5362889.ece|access-date=13 December 2016|work=[[The Hindu]]|date=18 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140830164521/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kochi-to-turn-marathon-city/article5362889.ece|archive-date=30 August 2014|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಮುಂದುವರೆದರು, ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ ಹರ್ಭಜನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ.<ref>{{cite news|title=Harbhajan, Mohanlal to be brand ambassadors for Kochi Marathon|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/harbhajan-mohanlal-to-be-brand-ambassadors-for-kochi-marathon-114092300940_1.html|access-date=13 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=23 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220110910/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/harbhajan-mohanlal-to-be-brand-ambassadors-for-kochi-marathon-114092300940_1.html|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೬ ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಮನರಂಜನಾ ಕಂಪನಿ ಹಾಟ್ಸ್ಟಾರ್ ತನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಭಾಗವಾಗಿ, ತನ್ನ ಮಲಯಾಳಂ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ದೂರದರ್ಶನ, ಮುದ್ರಣ, ಹೊರಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಆರು ವಾರಗಳ ಬಹು-ಮಾಧ್ಯಮ ಜಾಹೀರಾತು ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಅವರು ಎಂಡೋರ್ಸ್ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news|title=Hotstar campaign to reach out to market in South|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/hotstar-campaign-to-reach-out-to-market-in-south/article8594052.ece|access-date=11 December 2016|work=[[The Hindu Business Line]]|date=13 May 2016|archive-date=16 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916163234/https://www.thehindubusinessline.com/news/hotstar-campaign-to-reach-out-to-market-in-south/article8594052.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-takes-on-volleyball-for-army/articleshow/62725974.cms|title=Mohanlal takes on volleyball for army|work=The Times of India|access-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180602050839/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-takes-on-volleyball-for-army/articleshow/62725974.cms|archive-date=2 June 2018|url-status=live}}</ref> ೨೦೨೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮದ (ಕೆಎಸ್ಆರ್ಟಿಸಿ) ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರಾದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಜಾಹೀರಾತು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://keralakaumudi.com/news/mobile/news.php?id=1710724&u=minister-kb-ganesh-kumar-interview|title=കെഎസ്ആർടിസി പരസ്യത്തിൽ അഭിനയിക്കാൻ മോഹൻലാൽ എത്ര രൂപ വാങ്ങി? തുറന്നുപറഞ്ഞ് ഗണേശ് കുമാർ|work=Kerala Kaumudi|access-date=7 March 2026|date=6 March 2026}}</ref> ### ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಉದ್ಯಮಗಳು [[File:Mohanlal CCL 3 Opening.jpg|thumb|upright|CCL 3 ಉದ್ಘಾಟನೆಯಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್|alt=Mohanlal singing at the CCL opening ceremony]] ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ, ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಮಸಾಲೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ವ್ಯಾಪಾರ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ, ಐ.ವಿ. ಶಶಿ, ಸೀಮಾ ಮತ್ತು ಸೆಂಚುರಿ ಕೊಚುಮನ್ ಜೊತೆಗೆ ಕ್ಯಾಸಿನೋ ಎಂಬ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸಹ-ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಈ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯು 'ಆದಿಯೋಳುಕ್ಕುಕಳ್' (೧೯೮೪), 'ಕರಿಂಪಿನ್ ಪೂವಿನಕ್ಕರೆ' (೧೯೮೫), 'ಗಾಂಧಿನಗರ್ ೨ನೇ ಸ್ಟ್ರೀಟ್' (೧೯೮೬) ಮತ್ತು 'ನಾಡೋಡಿಕ್ಕಟ್ಟು' (೧೯೮೭) ನಂತಹ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|date=2 August 2016|title=When Mammootty And Mohanlal Produced Films For Each Other!|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2016/when-mammootty-and-mohanlal-produced-films-for-each-other-236031.html|access-date=20 July 2021|work=filmibeat.com|language=en|archive-date=16 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716105401/https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2016/when-mammootty-and-mohanlal-produced-films-for-each-other-236031.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=Mammootty owned a production house with Mohanlal! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/mammootty-owned-a-production-house-with-mohanlal/articleshow/45345886.cms |website=The Times of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706175210/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/mammootty-owned-a-production-house-with-mohanlal/articleshow/45345886.cms |archive-date=6 July 2022}}</ref> ಅವರು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ಲ್ಯಾಬ್ ಸಿನೆಮಾಸ್ ಮತ್ತು ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿತರಣಾ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |last=Moviebuzz |title=No MG for Mohanlal! |url=http://www.sify.com/movies/no-mg-for-mohanlal-news-malayalam-kkfspcefdfdsi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224085327/http://www.sify.com/movies/no-mg-for-mohanlal-news-malayalam-kkfspcefdfdsi.html |archive-date=24 December 2015 |website=[[Sify]] |access-date=6 December 2015 |date=13 March 2009 |url-status=dead}}</ref> ಅವರು ವಿಸ್ಮಯಾಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚಿತ್ರದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ನಂತರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಕಿನ್ಫ್ರಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ಪಾರ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕಲಾವಿದರಿಗಾಗಿ ಕಾಲೇಜಾಗಿದೆ. ಕಂಪನಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ನಂತರ ಏರೀಸ್ ಗುಂಪಿನ ಸೋಹನ್ ರಾಯ್ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದನ್ನು ಈಗ ಏರೀಸ್ ವಿಸ್ಮಯಾಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅದರ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರಣವಂ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlals-vismayas-max-studio-taken-over-by-aries-group/|title=Mohanlal's Vismayas Max Studio taken over by Aries group|work=[[The Indian Express]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=11 July 2014|access-date=12 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205145400/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlals-vismayas-max-studio-taken-over-by-aries-group/|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಅವರು ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ದುಬೈನಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ಸ್ ಟೇಸ್ಟ್ಬಡ್ಸ್ ಎಂಬ ಸರಪಳಿ ಮತ್ತು ೨೦೦೪ ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಮಸಾಲೆಗಳು, ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಗಳು, ಮಸಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರಿಮಸಾಲೆ ಪುಡಿ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೨೦೦೭ ರಿಂದ, ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಗ್ರೂಪ್ ಬ್ರಾಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mohanlal-sells-Taste-Buds-to-Eastern-group/articleshow/2605816.cms|title=Mohanlal sells Taste Buds to Eastern group|work=[[The Times of India]]|last=Tejaswi|first=Mini Joseph|date=8 December 2007|access-date=8 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205145850/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mohanlal-sells-Taste-Buds-to-Eastern-group/articleshow/2605816.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ 'ದಿ ಹಾರ್ಬರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್' ಎಂಬ ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಅನ್ನು ತೆರೆದರು<ref>{{cite news|last=Chibber|first=Mini Anthikad|title=Stirring it up with Mohanlal|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stirring-it-up-with-mohanlal/article3190569.ece|access-date=13 January 2017|work=[[The Hindu]]|date=8 April 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113183016/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stirring-it-up-with-mohanlal/article3190569.ece|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಾವೆನ್ಕೋರ್ ಕೋರ್ಟ್ ಎಂಬ ಹೋಟೆಲ್ ಅನ್ನು ತೆರೆದರು.<ref>{{cite news|last=Nair|first=R. Madhavan|title=Colourful feast for the eyes|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/colourful-feast-for-the-eyes/article3231281.ece|access-date=13 January 2017|work=[[The Hindu]]|date=10 November 2006|archive-date=6 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106052349/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/colourful-feast-for-the-eyes/article3231281.ece|url-status=live}}</ref> ಅವರ ಇತರ ವ್ಯಾಪಾರ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಯುನಿರಾಯಲ್ ಮರೀನ್ ಎಕ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಸೇರಿವೆ — ಇದು ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಮೂಲದ ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ರಫ್ತು ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ೧೯೯೨ ರಿಂದ ಅವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕೇತರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|author=Bloomberg|title=V. Mohanlal: Executive Profile & Biography|url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=24929476&capId=20387802|publisher=[[Bloomberg L.P.]]|access-date=13 January 2017|date=21 August 1992|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116162824/http://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=24929476&capId=20387802|archive-date=16 January 2017|url-status=live}}</ref> ಅವರು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಕೊಚ್ಚಿಯ ತ್ರಿಪ್ಪುನಿತುರಾದಲ್ಲಿನ ಜೋಸ್ ಥಾಮಸ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ನ ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಕ, ಪಾಲುದಾರ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/leisure/story/20090413-creativity-at-a-new-address-739410-2009-04-02|title=Creativity at a new address|work=[[India Today]]|last=Ravindran|first=Nirmala|date=3 April 2009|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205153355/http://indiatoday.intoday.in/story/Creativity+at+a+new+address/1/35066.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಅವರು ಕ್ಲೀನರ್ಜೆನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ನ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಜೈವಿಕ ಅನಿಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಗಾಗಿ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite press release|last=Hatfield|first=Jessica|title=Clenergen India Private Limited Appoints Mohanlal As Its Non-Executive Director|url=http://www.free-press-release.com/news-clenergen-india-private-limited-appoints-mohanlal-as-its-non-executive-director-1272920150.html|location=United States|publisher=Clenergen India|agency=Free Press Release|date=6 April 2014|access-date=6 May 2014|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011170919/https://www.tptptp.com/|url-status=live}}</ref> ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಜೊತೆಗೆ ಕೊಚ್ಚಿ ಮೂಲದ ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಬಿಡ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು; ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯ ನಂತರ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ವಿಫಲವಾದ ಕಾರಣ ಅವರು ಬಿಡ್ ಅನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.<ref name="IPL"/><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/Keralas-dream-to-have-IPL-team-suffers-reversal/articleshow/5648755.cms|work=[[The Times of India]]|title=Kerala's dream to have IPL team suffers reversal|agency=[[Press Trust of India]]|date=5 March 2010|access-date=10 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205153942/http://timesofindia.indiatimes.com/news/Keralas-dream-to-have-IPL-team-suffers-reversal/articleshow/5648755.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೨ ಮತ್ತು ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್ನಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಕೇರಳ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ಸ್ ತಂಡದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>[http://keralastrikers.in/ Official site — Kerala Strikers]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ===ಪಲಾಯನ ಕಲೆ=== ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ "ಬರ್ನಿಂಗ್ ಇಲ್ಯೂಷನ್" ಎಂಬ ಸ್ಟಂಟ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಾಂತ್ರಿಕ ಗೋಪಿನಾಥ್ ಮುತುಕಾಡ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ೧೮ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಗುಪ್ತ ಪಲಾಯನ ಕಲಾವಿದ ತರಬೇತಿಗೆ ಒಳಗಾದರು.<ref>{{cite news|url=https://nmp1toi.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/Mohanlal-as-escape-artist/articleshow/45650012.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20230901133010/https://nmp1toi.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/Mohanlal-as-escape-artist/articleshow/45650012.cms|url-status=dead|archive-date=1 September 2023|title=Mohanlal as escape artist!|work=[[India Times]]|access-date=21 November 2019}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನರ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಕೇರಳ ಪೊಲೀಸ್, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಯುವ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಡಳಿಯು 'ವಿಸ್ಮಯಂ ೨೦೦೮' ರ ಭಾಗವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿತ್ತು, ಇದು ಮಾಂತ್ರಿಕರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸ್ಟಂಟ್ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಕೈಕೋಳಗಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿಸಿ ಸರಪಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ, ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಳಗೆ ಇರಿಸಿ, ಬೆಂಕಿಯ ಚೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಎಸೆಯುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅದರಿಂದ ಅವರು ಪಾರಾಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-mohanlal-gives-up-his-shot-at-magic-1161104|title=Mohanlal gives up his shot at magic|work=[[Daily News and Analysis]]|date=23 April 2008|access-date=8 November 2014|agency=[[Press Trust of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205155253/http://www.dnaindia.com/india/report-mohanlal-gives-up-his-shot-at-magic-1161104|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಮಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ಸ್ಟಂಟ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite news|url=http://www.news18.com/news/india/mohanlal-plans-daredevil-stunt-magicians-frown-287683.html|title=Mohanlal plans daredevil stunt, magicians frown|work=[[CNN-News18]]|date=21 April 2008|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205155533/http://www.news18.com/news/india/mohanlal-plans-daredevil-stunt-magicians-frown-287683.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಅಮ್ಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ ಕೂಡ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-wilts-under-pressure-withdraws-from-stunt-act/story-UtjgWjYVRcwwbMThmGTkiI.html|title=Mohanlal wilts under pressure, withdraws from stunt act|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=24 April 2008|access-date=12 May 2009|work=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205160018/http://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-wilts-under-pressure-withdraws-from-stunt-act/story-UtjgWjYVRcwwbMThmGTkiI.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಈ ಸ್ಟಂಟ್ನ ಉದ್ದೇಶವು ಯುವಕರಿಗೆ ಜೀವನದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೫೦-೫೦ ಅಪಾಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಆದರೆ ಯಶಸ್ಸಿನ ಭರವಸೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoEscape-act-a-big-challengersquo/article15205851.ece|title='Escape act a big challenge'|author=<!--Not stated--> reporter|date=18 April 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205160229/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoEscape-act-a-big-challengersquo/article15205851.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ಮುತುಕಾಡ್ ಒತ್ತಿಹೇಳಿದರು, ಬೆಂಕಿ ಪಲಾಯನವು ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದರೂ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅದನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/regional/actor-mohanlal-s-stint-with-magic/article1-303913.aspx|title=Actor Mohanlal's stint with magic|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=11 April 2008|work=[[Hindustan Times]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108192317/http://www.hindustantimes.com/entertainment/regional/actor-mohanlal-s-stint-with-magic/article1-303913.aspx|archive-date=8 November 2014}}</ref> ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮುತುಕಾಡ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಥೀಮ್ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಪ್ಲಾನೆಟ್ನ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಪಾಯ-ಮುಕ್ತ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಊಮ್ಮನ್ ಚಾಂಡಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಕೃತ್ಯವು ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳನ್ನು ಲೆವಿಟೇಟ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/nov/01/actor-turns-magician-at-magic-planets-inaugural-677674.html|title=Actor Turns Magician at Magic Planet's Inaugural|agency=Express News Service|date=1 November 2014|work=[[The New Indian Express]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205161221/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/nov/01/Actor-Turns-Magician-at-Magic-Planets-Inaugural-677674.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ==ಮಾಧ್ಯಮ ಚಿತ್ರಣ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕತೆ== [[File:Mohanlal with the team.jpg|upright|thumb|alt=Mohanlal sitting in a chair|2006 ರಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕ ಅನಾವರಣ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್]] ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಬಹುಮುಖ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಭಿನಯ ಶೈಲಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="ndtvgoodtimes"/><ref name="hindu2">{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/mag/2006/02/19/stories/2006021900500500.htm | location=Chennai | title=In for the long haul | date=19 February 2006 | access-date=28 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111208094212/http://www.hindu.com/thehindu/mag/2006/02/19/stories/2006021900500500.htm | archive-date=8 December 2011 | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | url-status=dead }}</ref><ref name="aag">[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-details/ram-gopal-varma-ki-aag/movieshow/61258127.cms Ram Gopal Varma ki.. Aag!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180812191738/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-details/ram-gopal-varma-ki-aag/movieshow/61258127.cms |date=12 August 2018 }}. Indiatimes.com. August 2007. Retrieved on 6 May 2012.</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/gallery/1222/ | location=Chennai | work=The Hindu|url-access=subscription | title=Rare Honour: Mohanlal joins Territorial Army | access-date=29 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110809095012/http://www.hindu.com/thehindu/gallery/1222/ | archive-date=9 August 2011 | url-status=live }}</ref><ref>[http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062300110202.htm The Hindu : New action hero?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129091013/http://hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062300110202.htm|date=29 November 2010}} (23 June 2003)</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ "ಲಾಲೆಟ್ಟನ್" ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/030717/lalettan-to-grace-small-screen.html|title=Lalettan to grace small screen|date=3 July 2017|website=Deccan Chronicle|access-date=23 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722214154/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/030717/lalettan-to-grace-small-screen.html|archive-date=22 July 2018|url-status=live}}</ref> ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅವರನ್ನು ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ "ಸಿನೆಮಾದ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪಾರಗಳ ಜಾಕ್ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿತು.<ref name="rd"/> ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೮೦ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>[http://www.sify.com/news/list-of-reader-s-digest-s-india-s-most-trusted-to-go-with-abdul-kalam-ratan-tata-are-india-s-most-trusted-survey-news-national-kdcsacchfhf.html List of Reader's Digest's India's Most Trusted (To go with Abdul Kalam, Ratan Tata are India's most trusted: Survey)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120816040706/http://www.sify.com/news/list-of-reader-s-digest-s-india-s-most-trusted-to-go-with-abdul-kalam-ratan-tata-are-india-s-most-trusted-survey-news-national-kdcsacchfhf.html |date=16 August 2012 }}. Sify.com (2 March 2010). Retrieved on 6 May 2012.</ref> ನಿರ್ದೇಶಕ ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಮಾ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು "ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ದೇಶದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2003/09/18/stories/2003091800800200.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Lal salaam! | date=18 September 2003 | access-date=25 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080401073340/http://www.hindu.com/mp/2003/09/18/stories/2003091800800200.htm | archive-date=1 April 2008 | url-status=dead }}</ref> ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನರು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|title=Mohanlal is India's pride, Kerala's treasure: Vijay to Dhanush, best quotes by Tamil actors on the Malayalam superstar. Rajinikanth, Suriya and more...|url=https://www.newindianexpress.com/galleries/entertainment/2020/may/20/mohanlal-is-indias-pride-keralas-treasure-vijay-to-dhanush-best-quotes-by-tamil-actors-on-the-m-102872.html|access-date=7 September 2021|website=The New Indian Express|date=20 May 2020 |archive-date=3 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603124847/https://www.newindianexpress.com/galleries/entertainment/2020/may/20/mohanlal-is-indias-pride-keralas-treasure-vijay-to-dhanush-best-quotes-by-tamil-actors-on-the-m-102872.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mohanlal is the greatest actor we have in our country: Suriya on his 'Kaappaan' co-star|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/sep/14/mohanlal-is-the-greatest-actor-we-have-in-our-country-suriya-on-his-kaappaan-co-star-2033651.html|access-date=2 July 2021|website=The New Indian Express|date=20 September 2019 |archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182722/https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/sep/14/mohanlal-is-the-greatest-actor-we-have-in-our-country-suriya-on-his-kaappaan-co-star-2033651.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=My admiration increases: Amitabh Bachchan after watching the trailer of Mohanlal's Marakkar|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/my-admiration-increases-amitabh-bachchan-after-watching-the-trailer-of-mohanlals-marakkar/articleshow/74546739.cms|access-date=2 July 2021|website=The Times of India|language=en|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709214758/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/my-admiration-increases-amitabh-bachchan-after-watching-the-trailer-of-mohanlals-marakkar/articleshow/74546739.cms|url-status=live}}</ref> ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಯ ೨೫ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಂದು, ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರು ಒಂದು ವಾರದ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ವೇದಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಬಂದ ಹಣವನ್ನು ದಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/21/stories/2003082100220202.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Down memory lane | date=21 August 2003 | access-date=31 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101129052038/http://hindu.com/thehindu/mp/2003/08/21/stories/2003082100220202.htm | archive-date=29 November 2010 | url-status=dead }}</ref> ಮಲಯಾಳಂ ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿಗಳಾದ ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿ ಸಹ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವೇದಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದವು.<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2003/12/22/stories/2003122200220200.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Showtime | date=22 December 2003 | access-date=31 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090925032600/http://www.hindu.com/mp/2003/12/22/stories/2003122200220200.htm | archive-date=25 September 2009 | url-status=dead }}</ref> ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ "ಸೂಪರ್ಸ್ಟಾರ್"ಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು, ಇದು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಬಾಲಿವುಡ್ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ನಟ-ಪ್ರಧಾನ ಚಿತ್ರಗಳು ರೂಢಿಯಾದವು. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ 'ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ' ಗಮನಿಸಿದಂತೆ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಈ ಸೂಪರ್ಸ್ಟಾರ್ಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವಂತೆ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಐ.ವಿ. ಶಶಿ ಅವರು ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್ ಕೂಡ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅವರು "ವಿರಳ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಮಿಶ್ರಣವಾದ ಮೋಡಿ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ" ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಫಾಜಿಲ್ "ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಇಂದು ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಟ. ಡಸ್ಟಿನ್ ಹಾಫ್ಮನ್ 'ಟೂಟ್ಸೀ' ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಿಲ್ವೆಸ್ಟರ್ ಸ್ಟಾಲೋನ್ 'ರಾಂಬೊ' ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಅವರು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮಾಡಬಲ್ಲರು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/19881231-mammootty-and-mohan-lal-emerge-as-unprecedented-superstars-of-malayalam-films-798061-1988-12-31|archive-url = https://web.archive.org/web/20190918142917/https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/19881231-mammootty-and-mohan-lal-emerge-as-unprecedented-superstars-of-malayalam-films-798061-1988-12-31|archive-date = 18 September 2019|title = Mammootty and Mohan Lal emerge as unprecedented superstars of Malayalam films| date=31 December 1988 }}</ref> ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್, ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ದಿಲೀಪ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ೯೫ ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. 'ದಿ ಹಿಂದೂ' "ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಅವರ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಬರೆಯಿತು. ಅವರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯ ಉಡುಪು, ಸಂಭಾಷಣೆ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದ ಅನುಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೀವನಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>[http://www.hindu.com/fr/2005/12/09/stories/2005120901230100.htm The Hindu : Entertainment Thiruvananthapuram / Cinema : Whither the heroine?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928042749/http://www.hindu.com/fr/2005/12/09/stories/2005120901230100.htm|date=28 September 2013}} (9 December 2005)</ref><ref>T. N. Gopakumar [http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/46344d1a8344a1f9652572df003429af/$FILE/A0190307.pdf Malayalam Cinema Faces a Threat] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725213203/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/46344d1a8344a1f9652572df003429af/$FILE/A0190307.pdf |date=25 July 2011 }}</ref> ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಅನೇಕ ಅಭಿಮಾನಿ ಸಂಘಗಳು ಹೊಸ ಬಿಡುಗಡೆಗಳ ಸುತ್ತ ಸದ್ದು ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಪರದೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಆರಂಭವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.hindu.com/fr/2005/12/30/stories/2005123001380100.htm The Hindu : Entertainment Thiruvananthapuram : Boom year for Mollywood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921125535/http://www.hindu.com/fr/2005/12/30/stories/2005123001380100.htm|date=21 September 2007}} (30 December 2005)</ref> ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ವಿಸ್ಕಿ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು, ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು ಅನೇಕ ಇತರ ಭಾರತೀಯ ನಟರು ಅದೇ ರೀತಿ ಮಾಡುವಾಗ ತಮ್ಮನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗುರಿಯಾಗಿಸುವುದು ಅನ್ಯಾಯ ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು.<ref>{{cite news | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6364165.stm | work=[[BBC News]] | first=John | last=Mary | title=Trouble brews over alcohol ads | date=15 February 2007 | access-date=26 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110525140434/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6364165.stm | archive-date=25 May 2011 | url-status=live }}</ref> ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ದಾಳಿಯ ವೇಳೆ ಪತ್ತೆಯಾದ ಆನೆಯ ದಂತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, ೧೯೭೨ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಿತು.<ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Superstar-Mohanlal-booked-for-possessing-elephant-tusk/articleshow/14144301.cms | title= Superstar Mohanlal booked for possessing elephant tusk| date=15 June 2012 | work=[[The Times of India]]}}</ref> ನಂತರ, ದಂತಗಳನ್ನು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|last=K. P.|first=Bhavadas|title=Court wonders whether the elephant tusk case is for publicity.|url=http://www.metromatinee.com/news-articles/court-wonders-whether-the-elephant-tusk-case-is-for-publicity-7651|access-date=5 January 2015|agency=Metromatinee|publisher=Metromatinee|date=22 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105113435/http://www.metromatinee.com/news-articles/court-wonders-whether-the-elephant-tusk-case-is-for-publicity-7651|archive-date=5 January 2015|url-status=dead}}</ref> ಕೆಳ ಅದಾಲತುಗಳು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಇಲಾಖೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನು ಆರೋಪಿಸಿ ಮತ್ತು ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಗ್ರ ತನಿಖೆಗೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿ ಹಲವಾರು ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="Bennett, Coleman & Co. Ltd"/><ref name="2013HC"/> ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುತ್ತಾ, "ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಅದರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಟನ ಪರವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ಅರ್ಜಿದಾರರು ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಕ್ರಮ ಅಥವಾ ಕ್ರಮಬಾಹಿರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು.<ref name="2013HC">{{cite news |title=Tusk seizure case: court rules out graft |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tusk-seizure-case-court-rules-out-graft/article4827284.ece |access-date=20 May 2023 |work=[[The Hindu]] |date=19 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702060445/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tusk-seizure-case-court-rules-out-graft/article4827284.ece|archive-date=2 July 2018|url-status=live}}</ref> ಅದೇ ರೀತಿ, ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅರ್ಜಿದಾರರನ್ನು ಟೀಕಿಸಿತು, "ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ" ಎಂದು ಹೇಳಿತು.<ref name="Bennett, Coleman & Co. Ltd">{{cite news|title=Are petitions against Mohanlal aimed at publicity, asks HC|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Are-petitions-against-Mohanlal-aimed-at-publicity-asks-HC/articleshow/29125683.cms|access-date=5 January 2015|work=[[The Times of India]]|date=21 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140131022328/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Are-petitions-against-Mohanlal-aimed-at-publicity-asks-HC/articleshow/29125683.cms|archive-date=31 January 2014|url-status=live}}</ref> 'ಭರತಂ' ನಲ್ಲಿನ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 'ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ' "ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ ೨೫ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿನಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|last1=Prasad|first1=Shishir|last2=Ramanath|first2=N. S.|last3=Mitter|first3=Sohini|title=25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema|url=http://www.forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0|work=[[Forbes India]]|access-date=11 January 2017|date=27 April 2013|archive-url=https://archive.today/20141028052937/http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0|archive-date=28 October 2014|url-status=live}}</ref> 'ದೃಶ್ಯಂ' ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು 'ಫಿಲ್ಮ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್' "ದಶಕದ ೧೦೦ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿನಯಗಳು" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=100 Greatest Performances of the Decade |url=https://filmcompanion.in/best-of-the-decade/100-best-performances-indian-cinema.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219043509/https://www.filmcompanion.in/best-of-the-decade/100-best-performances-indian-cinema.html |url-status=dead |archive-date=19 December 2019 |access-date=14 November 2020 |website=[[Film Companion]] |language=en}}</ref> ೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಐಎಂಡಿಬಿಯ ೧೦೦ ಅತ್ಯಂತ ವೀಕ್ಷಿತ ಭಾರತೀಯ ತಾರೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೪೮ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |access-date=29 August 2024 |title=Deepika Padukone, Shah Rukh Khan Top IMDb's List of Most Viewed Indian Stars |url=https://variety.com/2024/film/news/deepika-padukone-shah-rukh-khan-imdb-indian-stars-list-1236018332/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122092159/https://variety.com/2024/film/news/deepika-padukone-shah-rukh-khan-imdb-indian-stars-list-1236018332/ |archive-date=22 November 2024 |website=Variety |date=29 May 2024 }}</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ೨೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೮ ರಂದು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಕೆ. ಬಾಲಾಜಿ ಅವರ ಪುತ್ರಿ ಸುಚಿತ್ರಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>[http://www.sify.com/movies/actor-producer-k-balaji-passes-away-news-tamil-kkfsbLfgjbg.html Actor-producer K Balaji passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140109185630/http://www.sify.com/movies/actor-producer-k-balaji-passes-away-news-tamil-kkfsbLfgjbg.html |date=9 January 2014 }}. Sify.com (3 May 2009). Retrieved on 6 May 2012.</ref> ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ – ಪ್ರಣವ್ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ವಿಸ್ಮಯಾ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್. ಪ್ರಣವ್ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ 'ಒನ್ನಾಮನ್' (೨೦೦೧) ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="rediff.com">[http://www.rediff.com/movies/2002/apr/13pran.htm Movies: Introducing Mohanlal's son-Pranav] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101017172106/http://www.rediff.com/movies/2002/apr/13pran.htm |date=17 October 2010 }}. [[Rediff.com]] (13 April 2002). Retrieved on 6 May 2012.</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಗ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಆಸೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಾಗ ಅದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ "ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಂತಹ ಅನೇಕ ಆಸೆಗಳಿರಬಹುದು. ಅವರಿಗೆ ಏನನ್ನಾದರೂ ಸಾಧಿಸಲು ನಾವು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದಾದರೆ, ಸಮಸ್ಯೆ ಏನು?"<ref name="rediff.com"/> ಅವರು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ತೇವರಾ,<ref>{{cite news | url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2018/06/27/mohanlal-kochi-home-thevara.html | work=[[Malayala Manorama]] | title=Welcome to actor Mohanlal's home! | date=28 June 2018 | access-date=26 December 2020 | archive-date=27 January 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210127213814/https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2018/06/27/mohanlal-kochi-home-thevara.html | url-status=live }}</ref> ಎಳಮಕ್ಕರ<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/beans-tomato-lettuce-fill-mohanlals-organic-farm-at-his-elamakkara-house/articleshow/78389488.cms | work=[[The Times of India]] | title=Beans, tomato, lettuce fill Mohanlal's organic farm at his Elamakkara house | date=29 September 2020 | access-date=26 December 2020 | archive-date=5 January 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210105080959/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/beans-tomato-lettuce-fill-mohanlals-organic-farm-at-his-elamakkara-house/articleshow/78389488.cms | url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು ಕುಂದನ್ನೂರ್<ref>{{cite news | url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2022/07/08/mohalal-new-luxury-duplex-flat-kochi.html | work=[[Malayala Manorama]] |title=Actor Mohanlal's new luxury duplex flat in Kochi is magnificent | date=8 July 2022 | access-date=9 March 2025 }}</ref>ಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಚೆನ್ನೈ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಊರು ತಿರುವನಂತಪುರ, ಊಟಿ,<ref>{{Cite web|title=Income Tax officials search Mohanlal's residence|url=https://www.rediff.com/movies/report/income-tax-officials-search-mohanlals-house/20110726.htm|access-date=2 August 2021|website=Rediff|language=en|archive-date=2 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210802021153/https://www.rediff.com/movies/report/income-tax-officials-search-mohanlals-house/20110726.htm|url-status=live}}</ref> ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ, ಅರೇಬಿಯನ್ ರಾಂಚಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ದುಬೈನಲ್ಲಿ ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫಾದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/malayalam-matinee-idol-mohanlal-buying-apartment-in-worlds-tallest-towerburj-khalifa/articleshow/8602725.cms|title=Malayalam matinee idol Mohanlal buying apartment in world's tallest tower, Burj Khalifa|date=27 May 2011|newspaper=The Economic Times|access-date=22 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722184730/https://economictimes.indiatimes.com/malayalam-matinee-idol-mohanlal-buying-apartment-in-worlds-tallest-towerburj-khalifa/articleshow/8602725.cms|archive-date=22 July 2018|url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಆಹಾರ ಪ್ರಿಯರು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2006/04/08/stories/2006040803360300.htm | location=Chennai, India | work=[[The Hindu]] |url-access=subscription| title=Stirring it up with Mohanlal | date=8 April 2006 | access-date=25 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071127035120/http://www.hindu.com/mp/2006/04/08/stories/2006040803360300.htm | archive-date=27 November 2007 | url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಮಧುರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಹ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅದೃಷ್ಟ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವರು. ಅವರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ತಮ್ಮನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ,<ref>{{cite web|title=Mohanlal about Pranav Mohanlal's perspectives about spirituality|url=http://onlookersmedia.in/latestnews/mohanlal-pranav-mohanlals-perspectives-spirituality/|website=onlookersmedia.in|access-date=9 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404130810/http://onlookersmedia.in/latestnews/mohanlal-pranav-mohanlals-perspectives-spirituality/|archive-date=4 April 2017|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಓಶೋ, ಜೆ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ, ಅರವಿಂದ ಮತ್ತು ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಓದಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ.{{citation needed|date=January 2026}} ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳು, ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಆಕಸ್ಮಿಕ ಎಂದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.{{citation needed|date=January 2026}} ==ಸಿನಿಮಾ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ== ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ೩೨೫ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್, ಚೀರ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಣವಂ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಂಬ ಮೂರು ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಹ-ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರ ಅಭಿನಯ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳು ಕೆಲವು ಬಾಲಿವುಡ್, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |title=I celebrate whether a film is a hit or a flop |url=http://www.rediff.com/entertai/apr/04mohn.htm |work=[[Rediff.com]] |access-date=27 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107034816/http://www.rediff.com/entertai/apr/04mohn.htm |archive-date=7 November 2014 |date=4 April 1997 |url-status=live}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕೆಲವು ವೃತ್ತಿಪರ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೩೧ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ. ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮೊದಲ ಸೀಸನ್ನ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ನಲ್ಲಿ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ 'ಬಿಗ್ ಬಾಸ್' ನ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|title=Bigg Boss Malayalam: Mohanlal is super excited to host the show | newspaper=The Times of India|date=16 May 2018|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/bigg-boss-malayalam-mohanlal-is-super-excited-to-host-the-show/articleshow/64188898.cms|access-date=14 June 2011}}</ref> {{Infobox filmography list | name = ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ | image = Super Star Mohanlal BNC.jpg | image_upright = 1 | alt = | caption = 2015 ರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ | film = 366 | television_series = 1 | web_series = | television_show = 5 | radio_show = 2 | documentary = | hosting = 5 | music_videos = 2 | narrating = 18 | theatre = 7 | advertising = | others = 10 }} ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ವಿತರಕ, ಆತಿಥೇಯ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=4 April 1997 |title=I celebrate whether a film is a hit or a flop |url=http://www.rediff.com/entertai/apr/04mohn.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107034816/http://www.rediff.com/entertai/apr/04mohn.htm |archive-date=7 November 2014 |access-date=27 March 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ೩೬೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ.<ref name="34films">{{cite news |last=James |first=Anu |date=21 May 2015 |title=Mohanlal Turns 55; Notable Facts about 'the Complete Actor' [PHOTOS] |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-turns-55-notable-facts-about-complete-actor-photos-633117 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223202135/http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-turns-55-notable-facts-about-complete-actor-photos-633117 |archive-date=23 December 2015 |access-date=1 January 2016 |work=[[International Business Times]]}}</ref> ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೧೮ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 'ತಿರನೋಟ್ಟಂ' (೧೯೭೮) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಣಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಮಂಜಿಲ್ ವಿರಿಂಜ ಪೂಕ್ಕಲ್' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಾಯಕನಾಗಿ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="ActingAlone">{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=3 September 2003 |title=Life is not about acting alone |url=http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohanlal.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151216230036/http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohanlal.htm |archive-date=16 December 2015 |access-date=1 January 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> ನರೇಂದ್ರನ್ ಎಂಬ ಸ್ಯಾಡಿಸ್ಟಿಕ್ ಪತಿಯ ಪಾತ್ರವು ಅವರಿಗೆ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref name="team48">{{cite web |last=Ranjitha |date=1 September 1998 |title=Team of 48 |url=http://www.rediff.com/movies/1998/sep/01hari1.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20040318112351/http://www.rediff.com/movies/1998/sep/01hari1.htm |archive-date=18 March 2004 |access-date=1 January 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=14 May 2013 |title=Mohanlal & Poornima are together again! |url=http://www.sify.com/movies/mohanlal-poornima-are-together-again-news-malayalam-nfoqliiejfbsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219153421/http://www.sify.com/movies/mohanlal-poornima-are-together-again-news-malayalam-nfoqliiejfbsi.html |archive-date=19 February 2016 |access-date=1 January 2016 |website=[[Sify]]}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಖಳನಾಯಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. 'ಪಾದಯೋಟ್ಟಂ' (೧೯೮೨) ಅವರು ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಮಗನಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಮೊದಲ ೭೦ ಎಂಎಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref name="team48" /> ಕೌಟುಂಬಿಕ ನಾಟಕ 'ಆಟ್ಟಕಳಶಂ' ಅವರನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.<ref>{{cite news |last=Menon |first=Neelima |date=23 July 2019 |title=Can Mohanlal And Mammootty Keep Up With New-Gen Malayalam Films? |url=https://www.huffingtonpost.in/entry/can-mohanlal-mammootty-keep-up-with-new-gen-malayalam-films_in_5d32e125e4b004b6adb05aa6 |access-date=23 July 2019 |work=[[HuffPost]]}}</ref> ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಅವರು 'ಪೂಚಕ್ಕೊರು ಮೂಕ್ಕುತಿ' ಎಂಬ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಅದರ ಯಶಸ್ಸು ಒಂದು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="25years">{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=3 September 2003 |title=25 years, 25 landmarks |url=http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohan1.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121020441/http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohan1.htm |archive-date=21 January 2016 |access-date=1 January 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref><ref>{{cite news |last=Times News Network |date=12 May 2007 |title=Priyan's remake Darshan |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-12/news/28443490_1_priyadarshan-remakes-hindi-film |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222161539/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-12/news/28443490_1_priyadarshan-remakes-hindi-film |archive-date=22 December 2015 |access-date=1 January 2016 |work=[[The Economic Times]]}}</ref> ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಐ.ವಿ. ಶಶಿ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಉಯರಂಗಲಿಲ್' ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರತಿನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name="MT84">{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=19 July 2013 |title=MT film being retold |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mt-film-being-retold/article4930509.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140831035142/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mt-film-being-retold/article4930509.ece |archive-date=31 August 2014 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದು ನಂತರ ಅವರ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳಾದ 'ಗಾಂಧಿನಗರ್ 2ನೇ ಸ್ಟ್ರೀಟ್' (೧೯೮೬) ಮತ್ತು 'ನಾಡೋಡಿಕ್ಕಟ್ಟು' (೧೯೮೭) ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು.<ref name="casino">{{cite news |last=N |first=Sethumadhavan |date=26 July 2015 |title=In Search of Greener Pastures |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/In-search-of-greener-pastures/articleshow/48228444.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222095311/http://www.bangaloremirror.com/entertainment/south-masala/In-search-of-greener-pastures/articleshow/48228444.cms |archive-date=22 December 2015 |access-date=31 December 2015 |work=[[Bangalore Mirror]]}}</ref> 'ಒನ್ನಾನಂ ಕುನ್ನಿಲ್ ಒರಡಿ ಕುನ್ನಿಲ್' (೧೯೮೫) ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ "ಸಿಂಧೂರ ಮೇಘಂ" ಹಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಅವರು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹಾಡನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು.<ref name="25years" /> ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ೩೪ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref name="34films" /> ಕಾಮಿಡಿ-ನಾಟಕ 'ಟಿ.ಪಿ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ ಎಂ.ಎ.' (೧೯೮೬) ನಲ್ಲಿ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಉದ್ಯೋಗಿಯ ಟಿ.ಪಿ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಣವು ಅವರಿಗೆ ೨೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಾಗಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಇದು ಕಿರಿಯ ವಿಜೇತರಾಗುವ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ೨೦೦೬ ರವರೆಗೆ ಅವರು ಈ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |last=Vasudevan |first=Aishwarya |date=10 January 2012 |title=Prithviraj: Lesser known facts |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Prithviraj-Lesser-known-facts/photostory/48958589.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219154704/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Prithviraj-Lesser-known-facts/photostory/48958589.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=4 January 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿಯಾದ ಚೀರ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅಪರಾಧ ನಾಟಕ 'ರಾಜವಿಂಟೆ ಮಕನ್' (೧೯೮೬) ಯಶಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಸ್ಟಾರ್ಡಮ್ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.<ref>{{cite news |last=PTI |date=19 April 2012 |title=Will do a Hindi film only if it's irresistible: Mohanlal |url=http://www.firstpost.com/bollywood/will-do-a-hindi-film-only-if-its-irresistible-mohanlal-280540.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304151910/http://www.firstpost.com/bollywood/will-do-a-hindi-film-only-if-its-irresistible-mohanlal-280540.html |archive-date=4 March 2016 |access-date=4 March 2016 |work=[[Firstpost]]}}</ref> 'ಇರುಪತಂ ನೂಟ್ಟಾಂಡು' (೧೯೮೭) ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾಫಿಯಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಸಾಗರ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಜಾಕಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ ಅವರು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟರು.<ref>{{cite news |last=Onmanorama Desk |date=18 June 2015 |title=Sagar Alias Jacky: Mohanlal joins Dubsmash craze |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/mohanlal-joins-dubsmash-craze.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151213014353/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/mohanlal-joins-dubsmash-craze.html |archive-date=13 December 2015 |access-date=25 March 2016 |work=[[Malayala Manorama]]}}</ref> ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ದುರಂತ ಹಾಸ್ಯ 'ಚಿತ್ರಂ' ೫೮ ವಾರಗಳ ನಿರಂತರ ಪ್ರದರ್ಶನದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="milestone">{{cite web |date=21 May 2005 |title=Milestones in Mohanlal's career |url=http://www.sify.com/movies/milestones-in-mohanlal-s-career-news-malayalam-kkfv4xbabjgsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204162519/http://www.sify.com/movies/milestones-in-mohanlal-s-career-news-malayalam-kkfv4xbabjgsi.html |archive-date=4 February 2016 |access-date=5 January 2016 |website=[[Sify]]}}</ref> ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ, 'ಕಿರೀಡಂ' ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ೩೭ ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=20 April 2012 |title=Special: The A-Z of Malayalam cinema |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-a-z-of-malayalam-cinema/20120420.htm#11 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019192242/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-a-z-of-malayalam-cinema/20120420.htm#11 |archive-date=19 October 2013 |access-date=5 January 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿ ಪ್ರಣವಂ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="25years" /> ಇದು ಸಂಗೀತ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಹಿಸ್ ಹೈನೆಸ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ' ಮೂಲಕ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿತು, ಇದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{cite news |last=Vasudevan |first=Aishwarya |date=24 July 2015 |title=Musical hits of Malayalam film industry |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Musical-hits-of-Malayalam-film-industry/photostory/48522892.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219154005/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Musical-hits-of-Malayalam-film-industry/photostory/48522892.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=24 January 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref> ಪ್ರಣವಂ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರ 'ಭರತಂ' (೧೯೯೧), ಇದು ಅವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಾಗಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು 'ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಅದನ್ನು "ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ ೨೫ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿನಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು.<ref>{{cite web |last1=Prasad |first1=Shishir |last2=Ramnath |first2=N.S. |last3=Mitter |first3=Sohini |date=27 April 2013 |title=Forbes India Magazine – 25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema |url=http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112014841/http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0 |archive-date=12 January 2016 |access-date=24 January 2016 |work=[[Forbes India]]}}</ref> ಅವರ ಚಿತ್ರ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕ 'ಗುರು' (೧೯೯೭), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last=IBN LIVE |date=23 September 2012 |title=From 'Saaransh' to 'Barfi': India's past Oscar entries in Foreign Language Film category |url=http://www.ibnlive.com/photogallery/movies/from-saaransh-to-barfi-indias-past-oscar-entries-in-foreign-language-film-category-854695.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323110433/http://www.ibnlive.com/photogallery/movies/from-saaransh-to-barfi-indias-past-oscar-entries-in-foreign-language-film-category-854695.html |archive-date=23 March 2016 |access-date=6 February 2016 |work=[[IBN Live]]}}</ref> ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಣಿರತ್ನಂ ನಿರ್ದೇಶನದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ 'ಇರುವರ್' ನಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |last=Srinivasan |first=Pavithra |date=14 June 2010 |title=Mohanlal in Iruvar |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-best-performances-in-mani-ratnam-films/20100614.htm#1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106081325/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-best-performances-in-mani-ratnam-films/20100614.htm#1 |archive-date=6 November 2015 |access-date=7 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> ೧೯೯೯ ರ ಕಾನ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದ ಅನ್ ಸರ್ಟನ್ ರೆಗಾರ್ಡ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ 'ವನಪ್ರಸ್ಥಂ' ಅವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ (ನಿರ್ಮಾಪಕ) ಆಗಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="milestone" /><ref>{{cite news |last=Dhingra |first=Manisha |date=14 May 2014 |title=The History of India at Cannes |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/the-history-of-india-at-cannes-639287 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912153645/http://movies.ndtv.com/bollywood/the-history-of-india-at-cannes-639287 |archive-date=12 September 2015 |access-date=7 February 2016 |work=[[NDTV]]}}</ref> ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆಕ್ಷನ್ ನಾಟಕ 'ನರಸಿಂಹಂ' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಅವರ ಪಾತ್ರವಾದ ಇಂದುಚೂಡನ್ ನಂತರ ಒಂದು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |last=Vikram |first=Raj |date=21 October 2014 |title='Narasimham' to return after 15 years. |url=http://www.metromatinee.com/news-articles/narasimham-to-return-after-15-years-9681 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150107140546/http://www.metromatinee.com/news-articles/narasimham-to-return-after-15-years-9681 |archive-date=7 January 2015 |access-date=8 February 2016}}</ref> ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕವಲಾಂ ನಾರಾಯಣ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕ 'ಕರ್ಣಭಾರಂ' ನಲ್ಲಿ ಕರ್ಣನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |last=Viswanath |first=Chandrakanth |date=20 January 2016 |title=Battle for the Lone |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Battle-for-the-Lone/2016/01/20/article3234763.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215192951/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Battle-for-the-Lone/2016/01/20/article3234763.ece |archive-date=15 February 2016 |access-date=8 February 2016 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಕಂಪನಿ' (೨೦೦೨) ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟನಾಗಿ ಗೆದ್ದರು.<ref>{{cite news |last=Press Trust Of India |date=17 April 2012 |title=I have nothing to prove in Bollywood: Mohanlal |url=http://movies.ndtv.com/regional/i-have-nothing-to-prove-in-bollywood-mohanlal-624585 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215235858/http://movies.ndtv.com/regional/i-have-nothing-to-prove-in-bollywood-mohanlal-624585 |archive-date=15 February 2016 |access-date=8 February 2016 |work=[[NDTV]]}}</ref> ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬಿಜೋಯ್ ನಂಬಿಯಾರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೌನ ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ರ 'ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |last=Rajpal |first=Ryoktim |date=21 May 2015 |title=Happy birthday Mohanlal: 7 relatively unknown facts about the megastar's life |url=http://www.ibnlive.com/news/movies/happy-birthday-mohanlal-7-relatively-unknown-facts-about-the-megastars-life-994765.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128124241/http://www.ibnlive.com/news/movies/happy-birthday-mohanlal-7-relatively-unknown-facts-about-the-megastars-life-994765.html |archive-date=28 January 2016 |access-date=8 February 2016 |work=[[IBN Live]]}}</ref> 'ತನ್ಮಾತ್ರ' (೨೦೦೫) ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಝೈಮರ್ ಕಾಯಿಲೆಯ ರೋಗಿಯ ಚಿತ್ರಣವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಘದಿಂದ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref name="MohanlalTelegraph">{{cite news |last=Jayan |first=T.V. |date=9 March 2014 |title=Actors live between the two worlds of 'action' and 'cut' |url=http://www.telegraphindia.com/1140309/jsp/7days/18061240.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708110422/http://www.telegraphindia.com/1140309/jsp/7days/18061240.jsp |archive-date=8 July 2015 |access-date=15 January 2016 |work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]] |location=India}}</ref> 'ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ' (೨೦೦೬) ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಕ್ರಮ 'ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ' (೨೦೦೮) ಯುದ್ಧ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news |last=Sai Kiran |first=K. P. |date=20 October 2009 |title=Lt Col Mohanlal makes his mark in Territorial Army |url=http://www.newindianexpress.com/nation/article141454.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215191528/http://www.newindianexpress.com/nation/article141454.ece |archive-date=15 February 2016 |access-date=8 February 2016 |work=[[The New Indian Express]] |location=[[New Delhi]]}}</ref> ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಟ್ವೆಂಟಿ:೨೦' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರ ಸಂಘವಾದ ಅಮ್ಮದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ನಟರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last=V. P |first=Nicy |date=7 October 2014 |title=Shaji Kailas Confirms Next Film with Mohanlal and Mammootty |url=http://www.ibtimes.co.in/shaji-kailas-confirms-next-film-mohanlal-mammootty-610700 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216110732/http://www.ibtimes.co.in/shaji-kailas-confirms-next-film-mohanlal-mammootty-610700 |archive-date=16 February 2016 |access-date=8 February 2016 |work=[[International Business Times]]}}</ref> 'ದೃಶ್ಯಂ' (೨೦೧೩), ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಧಾರಣ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ ಜಾರ್ಜ್ಕುಟ್ಟಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{cite news |last=James |first=Anu |date=9 September 2015 |title='Drishyam' Director Jeethu Joseph Says He Was Unhappy with Mohanlal Starrer's Hindi Remake Cast |url=http://www.ibtimes.co.in/drishyam-director-jeethu-joseph-says-he-was-unhappy-mohanlal-starrers-hindi-remake-cast-646005 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216111310/http://www.ibtimes.co.in/drishyam-director-jeethu-joseph-says-he-was-unhappy-mohanlal-starrers-hindi-remake-cast-646005 |archive-date=16 February 2016 |access-date=8 February 2016 |work=[[International Business Times]]}}</ref><ref>{{cite news |last=Pillai |first=Radhika C |date=21 December 2013 |title=Mollywood praises Mohanlal for Drishyam's success |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mollywood-praises-Mohanlal-for-Drishyams-success/articleshow/27721249.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304151131/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mollywood-praises-Mohanlal-for-Drishyams-success/articleshow/27721249.cms |archive-date=4 March 2016 |access-date=4 March 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref> ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಪುಲಿಮುರುಗನ್' ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ೧೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last=Viswanath |first=Chandrakanth |date=7 November 2016 |title=Mohanlal's Pulimurugan breaches the Rs 100 crore mark |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/07/mohanlals-pulimurugan-breaches-the-rs-100-crore-mark-1536006--2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111194211/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/07/mohanlals-pulimurugan-breaches-the-rs-100-crore-mark-1536006--2.html |archive-date=11 November 2016 |access-date=11 November 2016 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಲೂಸಿಫರ್' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ನೇರು' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು. ೨೦೨೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಎಲ್೨: ಎಂಪುರಾನ್' ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರದ ಚಿತ್ರವು 'ತುದಾರುಂ' ಆಗಿತ್ತು; ಎರಡೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ.<ref>{{Cite web |date=26 April 2025 |title=Kerala Box Office: Mohanlal's L2 Empuraan plummets with OTT premiere; likely to end theatrical run behind Tovino Thomas starrer 2018 |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/kerala-box-office-mohanlals-l2-empuraan-plummets-with-ott-premiere-likely-to-end-theatrical-run-behind-tovino-thomas-starrer-2018-1384193 |access-date=28 April 2025 |website=[[Pinkvilla]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sawlani |first=Kush |date=14 May 2025 |title=Top 5 Indian Films Of 2025 At The Worldwide Box Office So Far: Chhaava reigns supreme; L2 Empuraan and others follow suit |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/top-5-indian-films-of-2025-at-the-worldwide-box-office-so-far-chhaava-reigns-supreme-l2-empuraan-and-others-follow-suit-1387656 |access-date=14 May 2025 |website=[[Pinkvilla]]}}</ref> == ಸಿನಿಮಾಗಳು == {{pending films key}} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಸಿನಿಮಾ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! class="unsortable" scope="col" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! class="unsortable" scope="col" | {{ref heading}} |- | 1980 ! scope="row" | ''[[ಮಂಜಿಲ್ ವಿರಿಂಜ ಪೂಕ್ಕಲ್]]'' | ನರೇಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Express News Service |date=24 April 2012 |title=The Camera that Captured a Star |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article387139.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224195251/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article387139.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=15 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- | rowspan="8" | 1981 ! scope="row" | ''[[ಸಂಚಾರಿ]]'' | ಡಾ. ಶೇಖರ್ | |<ref>{{cite news |last=ഭാനുപ്രകാശ് |date=16 November 2017 |title=സംഘട്ടനരംഗങ്ങള്‍ക്ക് ഇറങ്ങുമ്പോള്‍ ജയൻ കൊടുത്ത ആ ഉപദേശമാണ് ഇപ്പോഴും മോഹന്‍ലാലിന്റെ മനസ്സില്‍ |url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/flashback/jayan-mohanlal-malayalam-movie-stunt-action-hero-action-scenes-1.2391456 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20171130154334/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/flashback/jayan-mohanlal-malayalam-movie-stunt-action-hero-action-scenes-1.2391456 |archive-date=30 November 2017 |access-date=15 December 2015 |work=[[Mathrubhumi]] |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತಕಿಲು ಕೊಟ್ಟಂಪುರಂ]]'' | ವಕೀಲ ಪಾಲ್ | |<ref>{{cite news |last=Hindu |date=21 July 2011 |title=They set the trend... |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/they-set-the-trend/article2278114.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219154201/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/they-set-the-trend/article2278114.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=21 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಧನ್ಯಾ]]'' | ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ | |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=13 June 2012 |title=Mohanlal, Kunchacko to team up |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-Kunchacko-to-team-up/articleshow/14058883.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20171130151756/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-Kunchacko-to-team-up/articleshow/14058883.cms |archive-date=30 November 2017 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಧ್ರುವಸಂಗಮಂ]]'' | ಶಂಕರನ್ಕುಟ್ಟಿ | |<ref name="sasikumar">{{cite news |last=മാത്യു ആർത്താറ്റ് |first=മനോജ് |date=19 July 2014 |title=മായാത്ത ശശികല |url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4-%E0%B4%B6%E0%B4%B6%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B4%B2-1.184372 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222150952/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4-%E0%B4%B6%E0%B4%B6%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B4%B2-1.184372 |archive-date=22 December 2015 |access-date=21 December 2015 |work=[[Mathrubhumi]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅತ್ತಿಮಾರಿ]]'' | ಶಾನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. AJITH |date=8 January 2015 |title=A fan's tribute to a legend |url=http://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/a-fans-tribute-to-a-legend/article6766196.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160327175432/http://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/a-fans-tribute-to-a-legend/article6766196.ece |archive-date=27 March 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತೇನುಂ ವಯಂಬುಂ]]'' | ವರ್ಮಾ | |<ref>{{cite news |last=Roshith |first=Sivalakshmi |date=14 March 2014 |title='Maash was a God-gifted Musician' |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Maash-was-a-God-gifted-Musician/2014/03/14/article2107583.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222124726/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Maash-was-a-God-gifted-Musician/2014/03/14/article2107583.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=15 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಊತಿಕಾಚಿಯ ಪೊನ್ನು]]'' | ನಂದನ್ | |<ref>{{cite web |last=ഹരികൃഷ്ണൻ [Harikrishnan] |first=ജി. [G.] |date=3 December 2015 |script-title=ml:തകരാറുള്ള ഹൃദയം, തളരാത്ത കഥകൾ |trans-title=A Broken heart, tireless stories |url=http://mangalam.pc.cdn.bitgravity.com/print-edition/keralam/383501 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222130244/http://mangalam.pc.cdn.bitgravity.com/print-edition/keralam/383501 |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |publisher=[[Mangalam Publications]] |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಹಿಂಸಾ]]'' | ಮೋಹನನ್ | | |- | rowspan="14" | 1982 ! scope="row" | ''[[ಕೆಳಕ್ಕಾತ ಸಬ್ದಂ]]'' | ಬಾಬು | |<ref>{{cite news |last=Santhosh |first=K. |date=19 August 2011 |title=Music director Johnson passes away |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/music-director-johnson-passes-away/article2371682.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220081700/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/music-director-johnson-passes-away/article2371682.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಫುಟ್ಬಾಲ್]]'' | ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ | |<ref>{{cite news |last=Pradeep |first=K. |date=2 March 2007 |title=Artistic director |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/artistic-director/article2271656.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220081700/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/artistic-director/article2271656.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=21 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪಾದಯೋಟ್ಟಂ]]'' | ಕಣ್ಣನ್ | |<ref>{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=16 October 2013 |title=Padayottam set to be the biggest thing in films in south India |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/19820415-padayottam-set-to-be-the-biggest-thing-in-films-in-south-india-771662-2013-10-16 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222142054/http://indiatoday.intoday.in/story/padayottam-set-to-be-the-biggest-thing-in-films-in-south-india/1/391560.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=15 December 2015 |work=[[India Today]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎಂತಿನೋ ಪೂಕ್ಕುನ್ನ ಪೂಕ್ಕಳ್]]'' | ಸುರೇಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Mathrubhumi |date=2 December 2015 |title=തിരക്കഥാകൃത്ത് ആലപ്പി ഷെരീഫ് അന്തരിച്ചു |url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/alleppey-sheriff-passes-away-malayalam-news-1.709572 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222165019/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/alleppey-sheriff-passes-away-malayalam-news-1.709572 |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |work=[[Mathrubhumi]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಳಿಯಾಮರ್ದನಂ]]'' | ಜಾನಿ | |<ref name="backto">{{cite news |last=K |first=Aswathy |date=1 January 2015 |title=Back to Where He Belongs |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Back-to-Where-He-Belongs/2015/01/01/article2597596.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222125300/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Back-to-Where-He-Belongs/2015/01/01/article2597596.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮದ್ರಾಸಿಲೆ ಮೋನ್]]'' | ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ | |<ref>{{cite news |author=TNM staff |date=19 June 2017 |title=Not just Sukumara Kurup: 6 spine-chilling real-life murders have inspired Malayalam films |url=http://www.thenewsminute.com/article/not-just-sukumara-kurup-6-spine-chilling-real-life-murders-have-inspired-malayalam-films |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20171130152301/http://www.thenewsminute.com/article/not-just-sukumara-kurup-6-spine-chilling-real-life-murders-have-inspired-malayalam-films |archive-date=30 November 2017 |access-date=15 December 2015 |work=[[The News Minute]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆಕ್ರೋಶಂ]]'' | ಮೋಹನಚಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Hindu |date=23 November 2015 |title=TV programme listings (23/11/2015) |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article7905504.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070220/http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article7905504.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=22 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎನಿಕ್ಕುಂ ಒರು ದಿವಸಂ]]'' | ಬಾಬು | |<ref name="enikkum">{{cite news |last=Hindu |date=1 October 2004 |title=Actor Shivaji dead |url=http://www.thehindu.com/2004/10/01/stories/2004100113800300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219154609/http://www.thehindu.com/2004/10/01/stories/2004100113800300.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=21 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಶ್ರೀ ಅಯ್ಯಪ್ಪನುಂ ವಾವರುಂ]]'' | ಕದುತ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Vijayakumar |first=B. |date=21 November 2015 |title=Sree Ayyappanum Vavarum: 1982 |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/sree-ayyappanum-vavarum-film-on-sabarimala/article7903888.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070620/http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/sree-ayyappanum-vavarum-film-on-sabarimala/article7903888.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=30 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕುರುಕ್ಕಂಟೆ ಕಲ್ಯಾಣಂ]]'' | ಸೈನಾಬಾ ಅವರ ಪತಿ | |<ref>{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=26 March 2015 |title=I like to believe I am young: Sathyan Anthikad |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-like-to-believe-I-am-young-Sathyan-Anthikad/articleshow/46701986.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070328/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-like-to-believe-I-am-young-Sathyan-Anthikad/articleshow/46701986.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''ಞಾನ್ ಒನ್ನು ಪರಯಟ್ಟೆ'' | ಶೇಖರನ್ಕುಟ್ಟಿ | |<ref name="lalvasantham">{{cite news |last=Manoramaonline |date=21 May 2011 |title=Manorama Online. Metro Manorama. Lal Vasantham |url=http://specials.manoramaonline.com/Movie/2014/lal-vasantham/filimography.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223063201/http://specials.manoramaonline.com/Movie/2014/lal-vasantham/filimography.htm |archive-date=23 December 2015 |access-date=22 December 2015 |work=[[Malayala Manorama]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎಂಟೆ ಮೊಹಂಗಲ್ ಪೂವನಿಂಜು]]'' | ಜಯನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=26 June 2010 |title=The circle of life |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/the-circle-of-life/article487320.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220081700/http://www.thehindu.com/features/cinema/the-circle-of-life/article487320.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆ ದಿವಸಂ]]'' | ಬಾಸ್ | |<ref name="may2011">{{cite news |last=Manoramaonline |date=21 May 2011 |title=Mohanlal Birthday:Filmography |url=http://mymanorama.manoramaonline.com/advt/movie/Mohanlal_Birthday_2011/filmography.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806151012/http://mymanorama.manoramaonline.com/advt/movie/Mohanlal_Birthday_2011/filmography.htm |archive-date=6 August 2011 |access-date=23 February 2016 |work=[[Malayala Manorama]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸಿಂದೂರ ಸಂಧ್ಯಾಕ್ಕು ಮೌನಂ]]'' | ಕಿಶೋರ್ | |<ref name="DG">{{cite news |date=11 October 2016 |title=The Priyan you never knew |url=http://www.deepikaglobal.com/News.aspx?ID=89412 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20171130145706/http://www.deepikaglobal.com/News.aspx?ID=89412 |archive-date=30 November 2017 |access-date=30 November 2017 |work=[[Deepika (newspaper)|Deepika]]}}</ref> |- | rowspan="26" | 1983 ! scope="row" | ''[[ಭೂಕಂಬಂ]]'' | ರಘು | |<ref>{{cite news |last=Nair |first=Unni R |date=25 March 2011 |title=Malayalam Cinema's THREE Team UP |url=http://archive.indianexpress.com/news/malayalam-cinemas-three-team-up/766894/ |url-status=live |archive-url=https://www.webcitation.org/6feYsCkH8?url=http://archive.indianexpress.com/news/malayalam-cinemas-three-team-up/766894/ |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[The Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಹೆಲೋ ಮದ್ರಾಸ್ ಗರ್ಲ್]]'' | ಲಾಲ್ | |<ref name="DG" /> |- ! scope="row" | ''[[ಸಂಧ್ಯಾಕ್ಕು ವಿರಿಂಜ ಪೂವು]]'' | ರಾಮು | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=S. R. Ashok |date=27 November 2010 |title=Grill Mill: Seema |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/grill-mill-seema/article917579.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220071107/http://www.thehindu.com/features/cinema/grill-mill-seema/article917579.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕುಯಿಲಿನೆ ತೇದಿ]]'' | ತಂಪುರನ್ ಕುಟ್ಟಿ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=11 August 2011 |title=Back in action |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-action/article2346718.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070806/http://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-action/article2346718.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನಸೀಮಾ]]'' | ಸೈತಾಲಿ | |<ref>{{cite news |last=Viswanath |first=Chandrakanth |date=3 December 2015 |title='Avalude Ravukal' was a Turning Point in Sheriff's Career |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Avalude-Ravukal-was-a-Turning-Point-in-Sheriff%E2%80%99s-Career/2015/12/03/article3158247.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222112605/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Avalude-Ravukal-was-a-Turning-Point-in-Sheriff%E2%80%99s-Career/2015/12/03/article3158247.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಹಿಮವಾಹಿನಿ]]'' | ಪಾಪಿ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ಗುರು ದಕ್ಷಿಣಾ]]'' | ಸಚಿವ ಪ್ರಭಾಕರನ್ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ಚಕ್ರವಾಳಂ ಚುವನ್ನಪ್ಪೋಲ್]]'' | ಸುರೇಶ್ | |<ref>{{cite news |last=Hindu |date=14 September 2015 |title=TV programme listings (14/09/2015) |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article7648382.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070947/http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article7648382.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತಾವಾಳಂ]]'' | ರಾಜಪ್ಪನ್ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ವೀಸಾ]]'' | ಸನ್ನಿ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''ಆಧಿಪತ್ಯಂ'' | ಮೋಹನ್ | |<ref>{{cite news |last=Naha |first=Abdul Latheef |date=30 November 2003 |title=Multifaceted film-maker |url=http://www.thehindu.com/lf/2003/11/30/stories/2003113000140200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070740/http://www.thehindu.com/lf/2003/11/30/stories/2003113000140200.htm |archive-date=20 February 2016 |access-date=21 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎಂಟೆ ಕಥಾ]]'' | ರಮೇಶ್ | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ಒರು ಮುಖಂ ಪಾಲ ಮುಖಂ]]'' | ಸುಕುಮಾರನ್ ತಂಪಿ | |<ref name="unitedfilms" /> |- ! scope="row" | ''[[ಪಿನ್ನಿಲಾವು]]'' | ರಘು | |<ref>{{cite news |last=Venkiteswaran |first=C. S |date=13 September 2012 |title=Madhavan Nair: An actor for all seasons |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/madhavan-nair-an-actor-for-all-seasons/article3893139.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113191742/http://www.thehindu.com/features/cinema/madhavan-nair-an-actor-for-all-seasons/article3893139.ece |archive-date=13 January 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅರಬ್ಬೀಕಡಲ್]]'' | ರವಿ | |<ref name="sasikumar" /> |- ! scope="row" | ''ಶೇಷಂ ಕಳ್ಚಯಿಲ್'' | ಪೊಲೀಸ್ ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ | |<ref>{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=6 August 2015 |title=Frankly speaking... |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/balachandra-menons-new-film-njan-samvidhanam-cheyyum/article7507550.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070850/http://www.thehindu.com/features/friday-review/balachandra-menons-new-film-njan-samvidhanam-cheyyum/article7507550.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಇನಿಯೆಂಗಿಲುಮ್]]'' | ರವಿ | |<ref>{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=17 July 2013 |title=Poor patchwork |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/19830915-iniyenkilum-starring-mammootty-mohan-lal-seema-is-a-badly-made-film-771014-2013-07-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306142039/http://indiatoday.intoday.in/story/iniyenkilum-starring-mammootty-mohan-lal-seema-is-a-badly-made-film/1/371951.html |archive-date=6 March 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[India Today]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮರಕ್ಕಿಲ್ಲೊರಿಕ್ಕಲುಂ]]'' | ಮುರಳಿ | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ಎಂಟೆ ಮಾಮಟ್ಟುಕ್ಕುಟ್ಟಿಯಮ್ಮಕ್ಕು]]'' | ಅಲೆಕ್ಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Manmadhan |first=Prema |date=5 December 2010 |title=He loves courting risks |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/money-and-careers/he-loves-courting-risks/article931599.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219155140/http://www.thehindu.com/life-and-style/money-and-careers/he-loves-courting-risks/article931599.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎಂಗನೆ ನೀ ಮರಕ್ಕುಮ್]]'' | ಶಂಬು | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ನನಯಂ]]'' | ಬಾಬು | |<ref name="unitedfilms" /> |- ! scope="row" | ''[[ಅಸ್ತ್ರಂ]]'' | ದಾಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Staff Reporter |date=10 September 2008 |title=Film-maker P.N. Menon dead |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/filmmaker-pn-menon-dead/article1335136.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160229105428/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/filmmaker-pn-menon-dead/article1335136.ece |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಟ್ಟಕಳಶಂ]]'' | ಸಂತೋಷ್ ಬಾಬು | |<ref>{{cite news |last=Indo-Asian News Service |date=17 July 2014 |title=Ace film director Sasikumar dead |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/ace-film-director-sasikumar-dead-200766-2014-07-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222135438/http://indiatoday.intoday.in/story/ace-film-director-sasikumar-dead/1/372899.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[India Today]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕೊಲಕ್ಕೊಂಬನ್]]'' | ಗೋಪಿ | |<ref name="sasikumar" /> |- ! scope="row" | ''[[ಕಟ್ಟತೆ ಕಿಲಿಕ್ಕೂಡು]]'' | ಉನ್ನಿ ಕೃಷ್ಣನ್ | |<ref>{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=31 March 2012 |title=Master of political thrillers |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/master-of-political-thrillers/article3258326.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219154936/http://www.thehindu.com/features/cinema/master-of-political-thrillers/article3258326.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಚಂಗಾತಂ]]'' | ಎಸ್.ಟಿ. ಡೇನಿಯಲ್ | |<ref name="unitedfilms">{{cite web |last=Vikram |first=Raj |date=19 April 2015 |title=When Mammootty and Mohanlal unite! |url=http://www.metromatinee.com/news-articles/-when-mammootty-and-mohanlal-unite-11094 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222124407/http://www.metromatinee.com/news-articles/-when-mammootty-and-mohanlal-unite-11094 |archive-date=22 December 2015 |access-date=21 December 2015 |publisher=Metromatinee.com}}</ref> |- | rowspan="25" | 1984 ! scope="row" | ''[[ಅಕ್ಕರೆ]]'' | ಸುಧಾಕರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Nambidi |first=Parvathy |date=2 October 2014 |title=A Tale of Innocence |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/A-Tale-of-Innocence/2014/10/02/article2458562.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222111710/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/A-Tale-of-Innocence/2014/10/02/article2458562.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒರು ಕೊಚು ಸ್ವಪ್ನಂ]]'' | ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=12 March 2014 |title=Of MBS, melodies, memories... |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/of-mbs-melodies-memories/article5775696.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220072352/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/of-mbs-melodies-memories/article5775696.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮನಸರಿಯತೆ]]'' | ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ | |<ref>{{cite news |date=7 July 2016 |title=മമ്മൂട്ടി -ആരുമറിയാത്ത 45 കാര്യങ്ങള്‍ |url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/45-unknown-factors-about-mammootty-malayalam-news-1.1184876 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20171129112805/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/45-unknown-factors-about-mammootty-malayalam-news-1.1184876 |archive-date=29 November 2017 |access-date=30 November 2017 |work=[[Mathrubhumi]] |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸ್ವಂಥಮೇವಿಡೆ ಬಂಧಮೇವಿಡೆ]]'' | ರಾಜೇಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Pradeep |first=K. |date=16 July 2009 |title=Tall and handsome 'bad man' |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/tall-and-handsome-bad-man/article638536.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220071226/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/tall-and-handsome-bad-man/article638536.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆಲ್ಕ್ಕೂಟ್ಟತಿಲ್ ತನಿಯೆ]]'' | ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=26 September 2014 |title=Screenplays for ever |url=http://www.thehindu.com/entertainment/screenplays-for-ever/article6449094.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220071645/http://www.thehindu.com/entertainment/screenplays-for-ever/article6449094.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪೂಚಕ್ಕೊರು ಮೂಕ್ಕುತಿ]]'' | ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್ | |<ref>{{cite news |last=Times News Network |date=12 May 2007 |title=Priyan's remake Darshan |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-12/news/28443490_1_priyadarshan-remakes-hindi-film |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222161539/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-12/news/28443490_1_priyadarshan-remakes-hindi-film |archive-date=22 December 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Economic Times|Economic Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಪ್ಪುನ್ನಿ]]'' | ಮೇನನ್ ಮಾಷ್ | |<ref>{{cite news |last=Menon |first=Neelima |date=31 May 2009 |title=One's own copycat |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article124536.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160229110324/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article124536.ece |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅತಿರಾತ್ರಂ]]'' | ಪ್ರಸಾದ್ | |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=8 September 2011 |title=Mashups in Mollywood! |url=http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Mashups-in-Mollywood/articleshow/9911371.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220082827/http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Mashups-in-Mollywood/articleshow/9911371.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಉನಾರೂ]]'' | ರಾಮು | |<ref>{{cite news |last=Ramachandran |first=Mythily |date=15 April 2015 |title=Mani Ratnam's 'O Kadhal Kanmani' out on Friday |url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/south-india/mani-ratnam-s-o-kadhal-kanmani-out-on-friday-1.1492175 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123023156/http://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/south-india/mani-ratnam-s-o-kadhal-kanmani-out-on-friday-1.1492175 |archive-date=23 November 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[Gulf News]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಳಿಯಿಲ್ ಅಲ್ಪಂ ಕಾರ್ಯಂ]]'' | ವಿನಯನ್ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ಕಿಳಿಕ್ಕೊಂಚಲ್]]'' | ರತೀಶ್ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ಪಾವಂ ಪೂರ್ಣಿಮಾ]]'' | ಅಣ್ಣನ್ ತಂಪುರನ್ | |<ref name="reghukumar">{{cite web |last=DC |date=20 February 2014 |title=സംഗീത സംവിധയകാൻ രഘുകുമാർ അന്ധരിച്ചു |url=http://www.dcbooks.com/music-director-raghu-kumar-passed-away.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222121950/http://www.dcbooks.com/music-director-raghu-kumar-passed-away.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=21 December 2015 |publisher=[[DC Books]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಲಕ್ಷ್ಮಣ ರೇಖಾ]]'' | ಸುಧಾಕರನ್ ನಾಯರ್ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ವನಿತಾ ಪೊಲೀಸ್]]'' | ಅಚುತನ್ | |<ref>{{cite news |last=Hindu |date=11 June 2014 |title=TV programme listings (11/06/2014) |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article6101171.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220071335/http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article6101171.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=21 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವೆಟ್ಟಾ]]'' | ಬಾಲನ್ | |<ref>{{cite news |last=James |first=Anu |date=1 March 2016 |title=After Rajesh Pillai, director Mohanroop of 1984 'Vetta' fame passes away |url=http://www.ibtimes.co.in/after-rajesh-pillai-director-Mohanroop-1984-vetta-fame-passes-away-668894 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301174119/http://www.ibtimes.co.in/after-rajesh-pillai-director-Mohanroop-1984-vetta-fame-passes-away-668894 |archive-date=1 March 2016 |access-date=1 March 2016 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಇವಿಡೆ ತುಡಂಗುನ್ನು]]'' | ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್ | |<ref name="sasikumar" /> |- ! scope="row" | ''[[ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪರುಂತು]]'' | ಕುಮಾರನ್ | | |- ! scope="row" | ''[[ಕುರುಶಿಯುದ್ಧಂ]]'' | ಜಾನಿ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=25 April 2013 |title=Architect of blockbusters |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/architect-of-blockbusters/article4653559.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083225/http://www.thehindu.com/features/cinema/architect-of-blockbusters/article4653559.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಇಥಾ ಇನ್ನು ಮುತಲ್]]'' | ಸ್ವತಃ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Staff Reporter |date=24 April 2010 |title=Actor Sreenath found dead in hotel |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/actor-sreenath-found-dead-in-hotel/article755384.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220072235/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/actor-sreenath-found-dead-in-hotel/article755384.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅರಿಯಾತ ವೀತಿಕಳ್]]'' | ಬಾಲನ್ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ಅದುತದುತು]]'' | ವಿಷ್ಣು ಮೋಹನ್ | |<ref>{{cite web |last=MetroMatinee |date=25 September 1984 |title=Aduthaduthu |url=http://www.metromatinee.com/movie/aduthaduthu-3101 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160223162223/http://www.metromatinee.com/movie/aduthaduthu-3101 |archive-date=23 February 2016 |access-date=22 December 2015 |publisher=Metromatinee.com}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತಿರಕಳ್]]'' | ಜೇಮ್ಸ್ ಜಾರ್ಜ್ | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ಉಯರಂಗಲಿಲ್]]'' | ಪಿ.ಕೆ. ಜಯರಾಜನ್ | |<ref name="MT84" /> |- ! scope="row" | ''[[ಆದಿಯೋಳುಕ್ಕುಕಳ್]]'' | ಗೋಪಿ | |<ref name="unitedfilms" /> |- ! scope="row" | ''[[ಒನ್ನಾನು ನಮ್ಮಳ್]]'' | ನಂದಗೋಪಾಲ್ | |<ref>{{cite news |last=പ്രകാശ് |first=ഭാനു |date=7 June 2013 |script-title=ml:'ഗുഡ് ഈവെനിംഗ്, മിസ്സിസ് പ്രഭാ നരേന്ദ്രൻ...' |trans-title='Good evening, Mrs. Prabha Narendran...' |url=http://mathrubhumi.com/movies/welcome/366675/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310032529/http://mathrubhumi.com/movies/welcome/366675/ |archive-date=10 March 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[Mathrubhumi]] |language=ml}}</ref> |- | rowspan="25" | 1985 ! scope="row" | ''[[ಅವಿದತೆಪೋಲೆ ಇವಿದೆಯುಂ]]'' | ಸುಕುಮಾರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Sebastian |first=Shevlin |date=28 November 2009 |title=It's all about being Innocent |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article161560.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222131937/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article161560.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನೊಕ್ಕೆತ ಡೂರತು ಕಣ್ಣುಂ ನಟ್ಟು]]'' | ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ | |<ref>{{cite news |last=Wire |first=Sampurn |date=8 May 2010 |title=Nadiya switches attention to TV now |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article268513.ece?pageToolsFontSize=70%25 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220071909/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article268513.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒಮಾನಿಕ್ಕನ್ ಒರ್ಮವೈಕ್ಕನ್]]'' | ದೇವ ಕುಮಾರ್ | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ನಾಯಕನ್]]'' | ಕೃಷ್ಣದಾಸ್ | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ಅನುಬಂಧಂ]]'' | ಭಾಸ್ಕರನ್ | |<ref>{{cite news |last=K S |first=Aravind |date=23 June 2015 |title=Slices Panning of Life |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Slices-Panning-of-Life/2015/06/23/article2881125.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222080909/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Slices-Panning-of-Life/2015/06/23/article2881125.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒನ್ನಾನಂ ಕುನ್ನಿಲ್ ಒರಡಿ ಕುನ್ನಿಲ್]]'' | ನಿತಿನ್ | |<ref>{{cite news |last=Pradeep |first=K. |date=28 November 2008 |title=Notes of nostalgia |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/notes-of-nostalgia/article1436492.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220072434/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/notes-of-nostalgia/article1436492.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಜೀವಂತೆ ಜೀವನ್]]'' | ಜಯನ್ | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ಅಂಗಡಿಕ್ಕಪ್ಪುರತು]]'' | ಬಾಬು | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ರಂಗಂ]]'' | ಅಪ್ಪುನ್ನಿ | |<ref>{{cite news |last=Mahesh |first=Chitra |date=1 May 2014 |title=Life on her own terms |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/life-on-her-own-terms/article5966113.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083641/http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/life-on-her-own-terms/article5966113.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕೂಡುಂ ತೇದಿ]]'' | ಪೀಟರ್ | |<ref>{{cite news |last=Jayakumar |first=G. |date=30 January 2009 |title=Master of suspense |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/master-of-suspense/article657180.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220072557/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/master-of-suspense/article657180.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=22 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎಳು ಮುತಲ್ ಒನ್ಪತು ವರೆ]]'' | ಆನಂದ್ | |<ref name="sasikumar" /> |- ! scope="row" | ''[[ಅರಂ + ಅರಂ = ಕಿನ್ನರಂ]]'' | ನಾರಾಯಣನ್ ಕುಟ್ಟಿ | |<ref>{{cite news |last=Sathyendran |first=Nita |date=10 July 2014 |title=Talking the talk... on the small screen |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/talking-the-talk-on-the-small-screen/article6197228.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083335/http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/talking-the-talk-on-the-small-screen/article6197228.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮುಲಮೂಟ್ಟಿಲ್ ಆದಿಮ]]'' | ಆದಿಮಕನ್ನೆ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ಇದನಿಲಂಗಳ್]]'' | ಬಾಲನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=Aswin J |date=24 December 2014 |title=A director who could foresee the future |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/A-director-who-could-foresee-the-future/articleshow/45629663.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220072631/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/A-director-who-could-foresee-the-future/articleshow/45629663.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=21 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಬೋಯಿಂಗ್ ಬೋಯಿಂಗ್]]'' | ಶ್ಯಾಮ್ | |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=22 November 2011 |title='No other language can match Malayalam comedy' |url=http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/No-other-language-can-match-Malayalam-comedy/articleshow/10842071.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141001204830/http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/No-other-language-can-match-Malayalam-comedy/articleshow/10842071.cms |archive-date=1 October 2014 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಞಾನ್ ಪಿರನ್ನ ನಾಟ್ಟಿಲ್]]'' | ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ರಾಜಶೇಖರನ್ | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ಅಧ್ಯಾಯಂ ಒನ್ನು ಮುತಲ್]]'' | ವಿಷ್ಣು | |<ref>{{cite web |last=MetroMatinee |date=22 December 1985 |title=Adhyayam Onnu Muthal Malayalam Movie |url=http://www.metromatinee.com/movie/adhyayam-onnu-muthal-221 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223034720/http://www.metromatinee.com/movie/adhyayam-onnu-muthal-221 |archive-date=23 December 2015 |access-date=22 December 2015 |publisher=www.metromatinee.com}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪಥಮುದಯಂ]]'' | ಜಯಮೋಹನ್ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮನ್ | |<ref>{{cite web |last=DC |date=9 September 2013 |title=എസ് രമേശൻ നായർക്ക് ചങ്ങമ്പുഴ പുരസ്കാരം |url=http://www.dcbooks.com/changampuzha-award-for-s-ramesan-nair.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222112635/http://www.dcbooks.com/changampuzha-award-for-s-ramesan-nair.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |publisher=[[DC Books]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಗುರುಜಿ ಒರು ವಾಕ್ಕು]]'' | ಸುಧಾಕರನ್ ನಾಯರ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=15 April 2014 |title=Seasons could not wither his snow-fresh songs |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/seasons-could-not-wither-his-snowfresh-songs/article5914258.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220072520/http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/seasons-could-not-wither-his-snowfresh-songs/article5914258.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=22 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಸಂತ ಸೇನಾ]]'' | ದೇವನ್ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ಕರಿಂಪಿನ್ ಪೂವಿನಕ್ಕರೆ]]'' | ಭದ್ರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Hindu |date=3 August 2014 |title=TV programme listings (03/08/2014) |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article6275306.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083423/http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article6275306.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''ಅಳಿಯಾತ ಬಂಧಂಗಳ್'' | ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ | | |- ! scope="row" | ''[[ಉಯರುಂ ಞಾನ್ ನಡಕೆ]]'' | ದಾರಪ್ಪನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. AJITH |date=18 January 2008 |title=Charmed by Mohanam |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/charmed-by-mohanam/article1432882.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083555/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/charmed-by-mohanam/article1432882.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪರಾಯನುಂವಯ್ಯ ಪರಯತಿರಿಕ್ಕನುಂವಯ್ಯ]]'' | ಕರೆಂಟ್ ಹಂಸ | |<ref>{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=13 August 2014 |title=No film with Mohanlal and Mammootty immediately: Priyadarshan |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Malayalam/Movies/News/No-film-with-Mohanlal-and-Mammootty-immediately-Priyadarshan/articleshow/40193331.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817081806/http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Malayalam/Movies/News/No-film-with-Mohanlal-and-Mammootty-immediately-Priyadarshan/articleshow/40193331.cms |archive-date=17 August 2014 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಂಡು ಕಂಡರಿಂಜು]]'' | ಉನ್ನಿ ಕೃಷ್ಣನ್ ಉನ್ನಿ | |<ref>{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=21 August 2015 |title=M- Town's own booze playlist |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/M-Towns-own-booze-playlist/articleshow/48556134.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219135324/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/M-Towns-own-booze-playlist/articleshow/48556134.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=12 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="34" | 1986 ! scope="row" | ''[[ಪಪ್ಪನ್ ಪ್ರಿಯಪ್ಪೆಟ್ಟ ಪಪ್ಪನ್]]'' | ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ದೇವದಾಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Manmadhan |first=Prema |date=18 September 2011 |title=Backed by 'Bodyguard' |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/backed-by-bodyguard/article2462130.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083830/http://www.thehindu.com/features/cinema/backed-by-bodyguard/article2462130.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಡೂರೆ ಡೂರೆ ಒರು ಕೂಡು ಕೂಟ್ಟಂ]]'' | ದಿವಾಕರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Jayaram |first=Deepika |date=20 December 2015 |title=Salt Mango Tree might release on November 6 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Salt-Mango-Tree-might-release-on-November-6/articleshow/49538875.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084206/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Salt-Mango-Tree-might-release-on-November-6/articleshow/49538875.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=26 October 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಳ ಪೆಯ್ಯುನ್ನು ಮದ್ದಳಂ ಕೊಟ್ಟುನ್ನು]]'' | ಶಂಬು | 100 ನೇ ಚಿತ್ರ |<ref>{{cite news |last=George |first=P. G. |date=21 August 2008 |title=Jest like that |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/jest-like-that/article1423161.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083908/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/jest-like-that/article1423161.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪಂಚಾಗ್ನಿ]]'' | ರಶೀದ್ | |<ref>{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=29 August 2000 |title=Hariharan speaks about Mohanlal |url=http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/29hari.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151006003044/http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/29hari.htm |archive-date=6 October 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಭಯಂ ತೇದಿ]]'' | ಅಪ್ಪು | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ಟಿ.ಪಿ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ ಎಂ.ಎ.]]'' | ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ |ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=15 October 2007 |title=Time for celebrations |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/time-for-celebrations/article1929968.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084631/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/time-for-celebrations/article1929968.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ದೇಶಾದನಕ್ಕಿಳಿ ಕರಯಾರಿಲ್ಲ]]'' | ಹರಿಶಂಕರ್ | |<ref>{{cite news |last=Ramnath |first=Nandini |date=8 February 2014 |title=The Love Issue. To be or not to be? |url=http://www.livemint.com/Leisure/5Le56nRXCDyIN0ZqtVHmsM/The-Love-Issue--To-be-or-not-to-be.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222095312/http://www.livemint.com/Leisure/5Le56nRXCDyIN0ZqtVHmsM/The-Love-Issue--To-be-or-not-to-be.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |work=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಾರ್ಥಾ]]'' | ಪರೋಲ್ ವಾಸು | |<ref>{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=28 February 1987 |title=Malayalam film makers in Kerala transposes real life into reel life |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/19870228-malayalam-film-makers-in-kerala-transposes-real-life-into-reel-life-798594-1987-02-27 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222091736/http://indiatoday.intoday.in/story/malayalam-film-makers-in-kerala-transposes-real-life-into-reel-life/1/336768.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[India Today]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಇನಿಯುಂ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಂ]]'' | ಸುರೇಶ್ ಬಾಬು | |<ref name="sasikumar" /> |- ! scope="row" | ''[[ರೇವತಿಕ್ಕೊರು ಪಾವಕ್ಕುಟ್ಟಿ]]'' | ಡಾ. ಮಾಧವನ್ಕುಟ್ಟಿ | |<ref>{{cite news |last=Anthikad |first=Sathyan |date=29 January 2013 |title=അവസാനത്തെ 'ഭരത്' അഥവാ ഭരത് ഗോപി |url=http://www.mathrubhumi.com/books/memories/%E0%B4%85%E0%B4%B5%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%86-%E0%B4%AD%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D-%E0%B4%85%E0%B4%A5%E0%B4%B5%E0%B4%BE-%E0%B4%AD%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D-%E0%B4%97%E0%B5%8B%E0%B4%AA%E0%B4%BF-1.178792 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222153730/http://www.mathrubhumi.com/books/memories/%E0%B4%85%E0%B4%B5%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%86-%E0%B4%AD%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D-%E0%B4%85%E0%B4%A5%E0%B4%B5%E0%B4%BE-%E0%B4%AD%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D-%E0%B4%97%E0%B5%8B%E0%B4%AA%E0%B4%BF-1.178792 |archive-date=22 December 2015 |access-date=21 December 2015 |work=[[Mathrubhumi]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕರಿಯಿಲಕ್ಕಟ್ಟುಪೋಲೆ]]'' | ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಅಚುತನ್ಕುಟ್ಟಿ | |<ref>{{cite web |last=Ravindranath |first=Sarita |date=5 August 2014 |title=Murder and the Malayalee |url=http://www.sify.com/movies/murder-and-the-malayalee-news-malayalam-oifmk1jaejjfg.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224010605/http://www.sify.com/movies/murder-and-the-malayalee-news-malayalam-oifmk1jaejjfg.html |archive-date=24 December 2015 |access-date=20 December 2015 |website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕುಂಜಟ್ಟಕ್ಕಿಳಿಕಳ್]]'' | ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ | |<ref name="sasikumar" /> |- ! scope="row" | ''[[ಹೆಲ್ಲೋ ಮೈ ಡಿಯರ್ ರಾಂಗ್ ನಂಬರ್]]'' | ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ | |<ref>{{cite news |last1=Mehrotra |first1=Rohit |last2=Nair |first2=Vipin |date=3 November 2014 |title=Ringing Endorsement |url=http://www.outlookindia.com/article/ringing-endorsement/292342 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222075026/http://www.outlookindia.com/article/ringing-endorsement/292342 |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎಂಟೆ ಎಂತೆತು ಮಾತ್ರಂ]]'' | ಮಿಸ್ಟರ್ ಮೇನನ್ | |<ref name="sasikumar" /> |- ! scope="row" | ''[[ನೇರಂ ಪುಳರುಂಬೋಲ್]]'' | ಗಾಡ್ ಫ್ರೀ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=30 June 2008 |title=When masters of melody reunite |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/when-masters-of-melody-reunite/article1286946.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083948/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/when-masters-of-melody-reunite/article1286946.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=22 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪೂಮುಖಪ್ಪದಿಯಿಲ್ ನಿನ್ನೆಯುಂ ಕಥು]]'' | ಪೌಲಿ | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref name="unitedfilms" /> |- ! scope="row" | ''[[ಕಾವೇರಿ]]'' | ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ ನಾಯರ್ | |<ref>{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=22 January 2015 |title=Platter of flavours |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/platter-of-flavours/article6811350.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160229105735/http://www.thehindu.com/features/friday-review/platter-of-flavours/article6811350.ece |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಿಳಿನೀರ್ಪ್ಪೂವುಕಳ್]]'' | ರಿಚರ್ಡ್ | |<ref>{{cite news |last=Shivaprasad |first=S |date=10 May 2012 |title=He cast a 3-D spell |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/he-cast-a-3d-spell/article3404301.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084036/http://www.thehindu.com/features/cinema/he-cast-a-3d-spell/article3404301.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಗಾಂಧಿನಗರ್ 2ನೇ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]]'' | ಸೇತು / ರಾಮ್ ಸಿಂಗ್ | |<ref>{{cite news |last=Menon |first=Neelima |date=6 November 2011 |title=The director with the golden touch |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article240024.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160229065642/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article240024.ece |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ರಾಜವಿಂಟೆ ಮಕನ್]]'' | ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಗೊಮೆಜ್ | |<ref>{{cite news |last=B S |first=Shibu |date=7 February 2010 |title=The prince returns |url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article178273.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222092859/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article178273.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಯುವಜನೋತ್ಸವಂ]]'' | ಜಯನ್ | |<ref>{{cite news |last=<!--staff byline--> |date=17 December 2015 |title=Singer in uniform delights patients |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/singer-in-uniform-delights-patients/article7998820.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084304/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/singer-in-uniform-delights-patients/article7998820.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸುಖಮೋ ದೇವಿ]]'' | ಸನ್ನಿ | |<ref>{{cite news |last=Menon |first=Harish C |date=10 September 2010 |title=Obituary: Venu Nagavally |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/interviews/article299990.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224112419/http://www.newindianexpress.com/entertainment/interviews/article299990.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನಮುಕ್ಕು ಪಾರ್ಕ್ಕನ್ ಮುಂತಿರಿತೊಪ್ಪುಕಳ್]]'' | ಸಾಲೋಮನ್ | |<ref>{{cite web |last=Nair |first=Patcy |date=1 December 2006 |title=Five great Malayalam movies Bollywood should make |url=http://www.rediff.com/movies/2006/dec/26slide4.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105122044/http://www.rediff.com/movies/2006/dec/26slide4.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನಿಮಿಷಂಗಳ್]]'' | ಮುರಳಿ | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ಮನಸಿಲ್ಲೊರು ಮಣಿಮುತು]]'' | ಮೋಹನ್ | |<ref>{{cite news |last=Hindu |date=20 December 2012 |title=TV programme listings (20/12/2012) |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article4217457.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084457/http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article4217457.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒಪ್ಪಂ ಒಪ್ಪಾತಿನೊಪ್ಪಂ]]'' | ಕೃಷ್ಣನ್ ಕುಟ್ಟಿ | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ನಿನ್ನಿಷ್ಟಂ ಎನ್ನಿಷ್ಟಂ]]'' | ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ | | |- ! scope="row" | ''[[ತಾಲವಟ್ಟಂ]]'' | ವಿನೋದ್ | |<ref>{{cite news |last=Sharma |first=Nandini |date=1 October 2015 |title=Did you know that these popular Hindi movies that were actually copied from South Indian films? |url=http://www.businessinsider.in/Did-you-know-that-these-popular-Hindi-movies-that-were-actually-copied-from-South-Indian-films/articleshow/49183038.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225165922/http://www.businessinsider.in/Did-you-know-that-these-popular-Hindi-movies-that-were-actually-copied-from-South-Indian-films/articleshow/49183038.cms |archive-date=25 December 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[Business Insider]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಗೀತಂ]]'' | ಜಗದೀಶ್ ನಾಯರ್ | |<ref name="unitedfilms" /> |- ! scope="row" | ''[[ಒನ್ನು ಮುತಲ್ ಪೂಜ್ಯಂ ವರೆ]]'' | ಟೆಲಿಫೋನ್ ಅಂಕಲ್ | |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=14 November 2015 |title=Story behind M Town's most iconic child roles |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Story-behind-M-Towns-most-iconic-child-roles/articleshow/49770221.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084409/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Story-behind-M-Towns-most-iconic-child-roles/articleshow/49770221.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸನ್ಮಾನಸ್ಸುಳ್ಳವರ್ಕ್ಕು ಸಮಾಧಾನಂ]]'' | ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಣಿಕ್ಕರ್ | |<ref>{{cite news |last=Anand |first=Shilpa Nair |date=28 November 2014 |title=Living spaces: a house to many top films |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/living-spaces-a-house-to-many-top-films/article6643602.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084547/http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/living-spaces-a-house-to-many-top-films/article6643602.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪದಯಾನಿ]]'' | ರಮೇಶ್ | |<ref>{{cite news |date=30 November 2015 |title=Childhood of Mohanlal by Indrajith? |url=http://www.cinemascoop.net/news/movienews/4185-childhood-of-mohanlal-by-indrajith-in-padayani |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222103710/http://www.cinemascoop.net/news/movienews/4185-childhood-of-mohanlal-by-indrajith-in-padayani |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=Cinemascoop.com}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆದಿವೇರುಕಳ್]]'' | ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ | |<ref>{{cite news |last=Pillai |first=Radhika C |date=20 December 2013 |title=Mohanlal to play a retired Army officer |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-play-a-retired-Army-officer/articleshow/27673505.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160229065946/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-play-a-retired-Army-officer/articleshow/27673505.cms |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಶೋಭ್ರಾಜ್]]'' | ಶೋಭರಾಜ್ ಮತ್ತು ಧರ್ಮರಾಜ್ | |<ref>{{cite news |last=Express Web Desk |date=30 October 2015 |title=Four films that perfectly capture the 'devil genius' Charles Sobhraj |url=http://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/four-films-that-perfectly-capture-the-devil-genius-charles-sobhraj/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222084036/http://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/four-films-that-perfectly-capture-the-devil-genius-charles-sobhraj/ |archive-date=22 December 2015 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Indian Express]]}}</ref> |- | rowspan="13" | 1987 ! scope="row" | ''ಕೈಯೆತುಂ ದೂರತು'' | ವಿನೋದ್ | |<ref>{{cite web |last=DC |date=18 May 2013 |title=ആദ്യ ഡയലോഗുമായി വീണ്ടും മോഹൻലാൽ |url=http://www.dcbooks.com/mohanlal-again-with-his-first-dialogue.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222130334/http://www.dcbooks.com/mohanlal-again-with-his-first-dialogue.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=21 December 2015 |publisher=[[DC Books]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಜನವರಿ ಒರು ಒರ್ಮ]]'' | ರಾಜು | |<ref>{{cite news |last=T |first=Nandakumar |date=22 October 2004 |title=Life Thiruvananthapuram : Pooja 'specials' on a platter |url=http://www.thehindu.com/lf/2004/10/22/stories/2004102200860200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084715/http://www.thehindu.com/lf/2004/10/22/stories/2004102200860200.htm |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''ಇವಿಡೆ ಎಲ್ಲಾವರ್ಕ್ಕುಂ ಸುಘಂ'' | ಅಪ್ಪು | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ಅಮೃತಂ ಗಮಯ]]'' | ಡಾ. ಪಿ.ಕೆ. ಹರಿದಾಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Prakash |first=Asha |date=13 February 2015 |title=Drugs, not new in Malayalam Cinema |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Drugs-not-new-in-Malayalam-Cinema/articleshow/46213904.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219205235/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Drugs-not-new-in-Malayalam-Cinema/articleshow/46213904.cms |archive-date=19 February 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆದಿಮಕಳ್ ಉದಮಕಳ್]]'' | ಮೋಹನ್ ಚೆರಿಯನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=28 March 2012 |title=Malayalam scriptwriter Damodaran dead |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malayalam-scriptwriter-damodaran-dead/article3253792.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084800/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malayalam-scriptwriter-damodaran-dead/article3253792.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸರ್ವಕಳಾಶಾಲ]]'' | ಲಾಲ್ | |<ref>{{cite news |last=Jayaram |first=Deepika |date=11 August 2015 |title=A slice of life from college corridors |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/A-slice-of-life-from-college-corridors/articleshow/48439607.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084843/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/A-slice-of-life-from-college-corridors/articleshow/48439607.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಇರುಪತಂ ನೂಟ್ಟಾಂಡು]]'' | ಸಾಗರ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಜಾಕಿ | |<ref>{{cite news |last=Deccan Chronicle |date=19 June 2015 |title=Mohanlal's dubsmash video goes viral |url=https://www.deccanchronicle.com/150619/entertainment-mollywood/article/mohanlal%E2%80%99s-dubsmash-video-goes-viral |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622203840/http://deccanchronicle.com/150619/entertainment-mollywood/article/mohanlal%E2%80%99s-dubsmash-video-goes-viral |archive-date=22 June 2015 |access-date=25 March 2016 |work=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಚೆಪ್ಪು]]'' | ರಾಮಚಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Indo-Asian News Service |date=8 August 2011 |title=Mohanlal set for his 300th film |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article481448.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222111713/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article481448.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಭೂಮಿಯಿಲೆ ರಾಜಕ್ಕನ್ಮರ್]]'' | ರಾಜಾ ಮಹೇಂದ್ರ ವರ್ಮಾ | |<ref name="lalvasantham" /> |- ! scope="row" | ''[[ಉನ್ನಿಕಳೆ ಒರು ಕಧಾ ಪರಯಂ]]'' | ಅಬಿ | |<ref>{{cite news |last=Express News Service |date=19 May 2013 |title=They cast a spell on Kochiites |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/They-cast-a-spell-on-Kochiites/2013/05/19/article1596548.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222091711/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/They-cast-a-spell-on-Kochiites/2013/05/19/article1596548.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=18 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತೂವನತ್ತುಂಬಿಕಲ್]]'' | ಮನ್ನಾರತೋಡಿ ಜಯಕೃಷ್ಣನ್ | |<ref>{{cite news |last=P |first=Divya |date=26 May 2015 |title=Happy birthday Mohanlal: A look at the actor's iconic roles |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/malayalam-film-actor-mohanlal-birthday-kerala.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160229111156/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/malayalam-film-actor-mohanlal-birthday-kerala.html |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[Malayala Manorama]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಾಳಿಯೊರಕ್ಕಾಳ್ಚಕಳ್]]'' | ರಾಘವನ್ / ಆಂಟೋನಿ ಐಸಾಕ್ | |<ref name="may2011" /> |- ! scope="row" | ''[[ನಾಡೋಡಿಕ್ಕಟ್ಟು]]'' | ದಾಸನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=M K Sunil |date=2 February 2012 |title=Blast from the past: The duo who stole our hearts |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Blast-from-the-past-The-duo-who-stole-our-hearts/articleshow/11722642.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150711100814/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Blast-from-the-past-The-duo-who-stole-our-hearts/articleshow/11722642.cms |archive-date=11 July 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="12" | 1988 ! scope="row" | ''[[ಮುಕುಂತೆಟ್ಟ ಸುಮಿತ್ರಾ ವಿಳಿಕ್ಕುನ್ನು]]'' | ಮುಕುಂದನ್ ಕೆ. ಕಾರ್ತಾ | |<ref>{{cite news |last=Sudhish |first=Navamy |date=24 September 2013 |title=People still call me Kalyani: Ranjini |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/People-still-call-me-Kalyani-Ranjini/2013/09/24/article1799897.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215203012/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/People-still-call-me-Kalyani-Ranjini/2013/09/24/article1799897.ece |archive-date=15 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಯಿತಂ]]'' | ಶಂಕರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Pradeep |first=K. |date=2 September 2009 |title=End of a journey |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/end-of-a-journey/article13646.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084925/http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/end-of-a-journey/article13646.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮನು ಅಂಕಲ್]]'' | ಸ್ವತಃ | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=9 December 2015 |title=I am...Gopakumar C. |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/meet-gopakumar-c-first-assistant-in-films/article7966315.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085031/http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/meet-gopakumar-c-first-assistant-in-films/article7966315.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒರ್ಕ್ಕಪ್ಪುರತು]]'' | ಫ್ರೆಡ್ಡಿ ನಿಕೋಲಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Devasia |first=T. K. |date=27 December 2014 |title=Malayalam film actor Balakrishnan passes away – Khaleej Times |url=http://www.khaleejtimes.com/article/20141227/ARTICLE/312279945/1028 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222082411/http://www.khaleejtimes.com/article/20141227/ARTICLE/312279945/1028 |archive-date=22 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[Khaleej Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪಟ್ಟನಪ್ರವೇಶಂ]]'' | ಸಿಐಡಿ ರಾಮದಾಸ್ / ದಾಸನ್ | |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=20 September 2011 |title=Scoring with sequels |url=http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Scoring-with-sequels/articleshow/10053641.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226165234/http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Scoring-with-sequels/articleshow/10053641.cms |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪಾದ ಮುದ್ರ]]'' | ಮತು ಪಾಂಡರಂ ಮತ್ತು ಸೋಪ್ ಕುಟ್ಟಪ್ಪನ್ | |<ref name="sketch">{{cite news |last=Kumar |first=P. K. AJITH |date=12 October 2007 |title=Sketch of the Guru |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/sketch-of-the-guru/article2273938.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085129/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/sketch-of-the-guru/article2273938.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆರ್ಯನ್]]'' | ದೇವನಾರಾಯಣನ್ | style="text-align:center;" | |<ref>{{cite news |last=Viswanath |first=Chandrkanth |date=27 May 2012 |title=Adieu to the exotic villain |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article528449.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224225314/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article528449.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅನುರಾಗಿ]]'' | ಸಾಮು | |<ref>{{cite news |last=Kaumudi |date=2 December 2015 |title=Script writer Alleppey Sherif no more |url=http://www.kaumudi.com/innerpage1.php?newsid=72022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222164246/http://www.kaumudi.com/innerpage1.php?newsid=72022 |archive-date=22 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[Kerala Kaumudi]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮೂನ್ನಾಂ ಮುರ]]'' | ಅಲಿ ಇಮ್ರಾನ್ | |<ref>{{cite news |last=Menon |first=Anasuya |date=4 December 2011 |title=A dekko into past glory |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/a-dekko-into-past-glory/article2686817.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085210/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/a-dekko-into-past-glory/article2686817.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವೆಲ್ಲನಕಳುಡೆ ನಾಡು]]'' | ಸಿ. ಪವಿತ್ರನ್ "ಸಿ.ಪಿ." ನಾಯರ್ | |<ref>{{cite news |last=Indo-Asian News Service |date=1 July 2010 |title=No dancing around trees in 'Khatta Meetha': Trisha |url=http://zeenews.india.com/entertainment/bollywood/no-dancing-around-trees-in-khatta-meetha-trisha_64872.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222110801/http://zeenews.india.com/entertainment/bollywood/no-dancing-around-trees-in-khatta-meetha-trisha_64872.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[Zee News]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಉಲ್ಸವಪಿಟ್ಟೆನ್ನು]]'' | ಅನಿಯನ್ಕುಟ್ಟನ್ | |<ref>{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=29 January 2008 |title=Goodbye, Mr Bharat Gopi |url=http://www.rediff.com/movies/2008/jan/29gopi.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721234517/http://www.rediff.com/movies/2008/jan/29gopi.htm |archive-date=21 July 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಚಿತ್ರಂ]]'' | ವಿಷ್ಣು | |<ref>{{cite news |last=Ramachandran |first=Mythily |date=16 April 2014 |title=Catching up with actress Ranjini |url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/catching-up-with-actress-ranjini-1.1320172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222091411/http://gulfnews.com/life-style/celebrity/catching-up-with-actress-ranjini-1.1320172 |archive-date=22 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[Gulf News]]}}</ref> |- | rowspan="10" | 1989 ! scope="row" | ''[[ದೌತ್ಯಂ]]'' | ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಯ್ ಜಾಕೋಬ್ ಥಾಮಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=6 May 2013 |title=Mohanlal to play a military officer once more |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-play-a-military-officer-once-more/articleshow/19895566.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085344/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-play-a-military-officer-once-more/articleshow/19895566.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸೀಸನ್]]'' | ಜೀವನ್ | |<ref>{{cite web |last=Vikram |first=Raj |date=26 October 2010 |title=Prithviraj to do "Season" remake.. |url=http://www.metromatinee.com/news-articles/prithviraj-to-do-season-remake-2698 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226174149/http://www.metromatinee.com/news-articles/prithviraj-to-do-season-remake-2698 |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |publisher=Metromatinee.com}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವರವೇಲ್ಪು]]'' | ಮುರಳಿಧರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Sanandakumar |first=S |date=14 July 2013 |title=Kerala's non-resident tycoons investing in massive projects back home |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-07-14/news/40554381_1_nrks-yusuffali-ma-gulf-countries |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627200024/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-07-14/news/40554381_1_nrks-yusuffali-ma-gulf-countries |archive-date=27 June 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Economic Times|Economic Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನಾಡುವಾಳಿಕಳ್]]'' | ಅರ್ಜುನ್ | |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=18 June 2012 |title=One more film inspired by The Godfather |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/One-more-film-inspired-by-The-Godfather/articleshow/14207849.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150404004133/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/One-more-film-inspired-by-The-Godfather/articleshow/14207849.cms |archive-date=4 April 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಂದನಂ]]'' | ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ | |<ref>{{cite news |last=Krishnakumar |first=R |date=27 July 2014 |title=Bangalore woos filmmakers |url=http://www.deccanherald.com/content/422054/bangalore-woos-filmmakers.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222122931/http://www.deccanherald.com/content/422054/bangalore-woos-filmmakers.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[Deccan Herald]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪೆರುವಣ್ಣಪುರತೆ ವಿಶೇಷಂಗಳ್]]'' | ಅಚುತ ಕುರುಪ್ | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=9 November 2013 |title=In Mollywood, cameo roles are on the rise |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/In-Mollywood-cameo-roles-are-on-the-rise/articleshow/25445574.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085428/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/In-Mollywood-cameo-roles-are-on-the-rise/articleshow/25445574.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಿರೀಡಂ]]'' | ಸೇತುಮಾಧವನ್ |ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ |<ref>{{cite news |last=Krishnakumar |first=R |date=20 July 2014 |title=Birth of a tragic hero |url=http://www.deccanherald.com/content/420608/birth-tragic-hero.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113163614/http://www.deccanherald.com/content/420608/birth-tragic-hero.html |archive-date=13 January 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[Deccan Herald]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಲಾಲ್ ಅಮೆರಿಕಯಿಲ್]]'' | ವಿನೋದ್ | ವಿಳಂಬ ಬಿಡುಗಡೆ; 1986 ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=14 April 2012 |title=Mollywood goes to America |url=http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Mollywood-goes-to-America/articleshow/12651112.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085256/http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Mollywood-goes-to-America/articleshow/12651112.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆಧಿಪನ್]]'' | ವಕೀಲ ಶ್ಯಾಮ್ ಪ್ರಕಾಶ್ | |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=16 September 2015 |title='Mohanlal's mischief attracted me' |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-mischief-attracted-me/articleshow/48982100.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085515/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-mischief-attracted-me/articleshow/48982100.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ದಶರಥಂ]]'' | ರಾಜೀವ್ ಮೇನನ್ | |<ref>{{cite news |last=Diwakar |first=Gitanjali |date=29 July 2015 |title=Surrogacy: Narrated through motion pictures |url=http://english.manoramaonline.com/lifestyle/health/surrogacy-narrated-through-motion-pictures.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222144515/http://english.manoramaonline.com/lifestyle/health/surrogacy-narrated-through-motion-pictures.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[Malayala Manorama]]}}</ref> |- | rowspan="11" | 1990 ! scope="row" | ''[[ಅಕ್ಕರೆ ಅಕ್ಕರೆ ಅಕ್ಕರೆ]]'' | ಸಿಐಡಿ ರಾಮದಾಸ್/ದಾಸನ್ | |<ref>{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=31 October 2013 |title=Sequel fever in Malayalam cinema |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Sequel-fever-in-Malayalam-cinema/articleshow/25044473.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085618/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Sequel-fever-in-Malayalam-cinema/articleshow/25044473.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆಯೆ ಆಟೋ]]'' | ಸುಧಿ | |<ref>{{cite news |last=Sharadhaa |first=A |date=8 May 2013 |title=When the autowale grab all the limelight |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/When-the-autowale-grab-all-the-limelight/2013/05/08/article1580345.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225025020/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/When-the-autowale-grab-all-the-limelight/2013/05/08/article1580345.ece |archive-date=25 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನಂ.20 ಮದ್ರಾಸ್ ಮೇಲ್]]'' | ಟೋನಿ ಕುರಿಶಿಂಗಲ್ | |<ref>{{cite news |last=Pilla |first=Radhika C |date=16 June 2015 |title=Mohanlal's kissing pic goes viral! |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-kissing-pic-goes-viral/articleshow/47685999.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150624005733/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-kissing-pic-goes-viral/articleshow/47685999.cms |archive-date=24 June 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮುಖಂ]]'' | ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ | |<ref>{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=15 September 2013 |title=Ranjini and Mohanlal to share screen space after two decades |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Ranjini-and-Mohanlal-to-share-screen-space-after-two-decades/articleshow/22590895.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085836/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Ranjini-and-Mohanlal-to-share-screen-space-after-two-decades/articleshow/22590895.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಹಿಸ್ ಹೈನೆಸ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ]]'' | ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ / ಆನಂದನ್ ನಂಪೂತಿರಿ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=31 March 2015 |title=Silver milestone for a golden song |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/silver-milestone-for-a-golden-song/article7051341.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085706/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/silver-milestone-for-a-golden-song/article7051341.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕದತನಾಡನ್ ಅಂಬಾಡಿ]]'' | ಕದತನಾಡನ್ ಅಂಬಾಡಿ | ವಿಳಂಬ ಬಿಡುಗಡೆ; 1987 ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ |<ref>{{cite news |last=Mathew |first=Dennis Marcus |date=2 February 2011 |title=Malayalam cinema's Sarangapani is no more |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malayalam-cinemas-sarangapani-is-no-more/article1149198.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085928/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malayalam-cinemas-sarangapani-is-no-more/article1149198.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತಾಲ್ವರಂ]]'' | ಬಾಲನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=26 September 2014 |title=Screenplays for ever |url=http://www.thehindu.com/entertainment/screenplays-for-ever/article6449094.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220071645/http://www.thehindu.com/entertainment/screenplays-for-ever/article6449094.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅರ್ಹತ]]'' | ದೇವರಾಜ್ | |<ref>{{cite news |last=B S |first=Shibu |date=9 September 2011 |title=Big Ms take an Onam break |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article360273.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222110712/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article360273.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಇಂದ್ರಜಾಲಂ]]'' | ಕಣ್ಣನ್ ನಾಯರ್ | |<ref>{{cite news |last=Jhunjhunwala |first=Udita |date=9 September 2015 |title='When I saw Masaan, I realised Vicky Kaushal really is an actor' |url=http://www.hindustantimes.com/brunch/when-i-saw-masaan-i-realised-vicky-kaushal-really-is-an-actor/story-sb85fgziQzB6AplP1aiaDL.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222111046/http://www.hindustantimes.com/brunch/when-i-saw-masaan-i-realised-vicky-kaushal-really-is-an-actor/story-sb85fgziQzB6AplP1aiaDL.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[Hindustan Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಪ್ಪು]]'' | ಅಪ್ಪು | |<ref>{{cite news |last=Ayyappan |first=R |date=7 August 2009 |title=Irreverence personified |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article66699.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222114921/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article66699.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಲಾಲ್ ಸಲಾಂ]]'' | ನೆಟ್ಟೂರ್ ಸ್ಟೀಫನ್ | |<ref>{{cite news |last=Venkiteswaram |first=C. S. |date=17 September 2010 |title=The unconventional hero |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/the-unconventional-hero/article673252.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220090206/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/the-unconventional-hero/article673252.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | rowspan="10" | 1991 ! scope="row" | ''[[ಧನಂ]]'' | ಶಿವಶಂಕರನ್ | |<ref>{{cite web |last=George |first=Meghna |date=29 June 2009 |title=A K Lohithadas (1955–2009): Tribute to a legend |url=http://movies.rediff.com/report/2009/jun/29/a-k-lohithadas-tribute-to-a-legend.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222173555/http://movies.rediff.com/report/2009/jun/29/a-k-lohithadas-tribute-to-a-legend.htm |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಗೋಪುರ ವಾಸಲಿಲೆ]]'' | ಅಕಾರ್ಡಿಯನ್ ವಾದಕ | ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ; "ಕೆಲಾದಿ ಎನ್ ಪಾವಾಯೇ" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=20 May 2012 |title=Lady luck has not been kind to all Mollywood actors |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Lady-luck-has-not-been-kind-to-all-Mollywood-actors/articleshow/13298071.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20170610081159/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Lady-luck-has-not-been-kind-to-all-Mollywood-actors/articleshow/13298071.cms |archive-date=10 June 2017 |access-date=11 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಭರತಂ]]'' | ಕಲ್ಲೂರ್ "ಗೋಪಿ" ಗೋಪಿನಾಥನ್ |ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |<ref>{{cite news |last=Pillai |first=Radhika C |date=15 December 2013 |title=Mammooty and Mohanlal in Forbe's list |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mammooty-and-Mohanlal-in-Forbes-list/articleshow/27407829.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220090330/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mammooty-and-Mohanlal-in-Forbes-list/articleshow/27407829.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಿಷ್ಣುಲೋಕಂ]]'' | ಶಂಕು | |<ref>{{cite news |last=Gauri |first=Deepa |date=10 April 2014 |title=Expat focus: T.A. Razak is scouting for talent in Dubai |url=http://www.khaleejtimes.com/article/20140410/ARTICLE/304109963/1057 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222113301/http://www.khaleejtimes.com/article/20140410/ARTICLE/304109963/1057 |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[Khaleej Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಸ್ತುಹಾರ]]'' | ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ | |<ref>{{cite news |last=<!--staff byline--> |date=16 March 2012 |title=Aravindan's Vasthuhara to be screened |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/aravindans-vasthuhara-to-be-screened/article3001153.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220090251/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/aravindans-vasthuhara-to-be-screened/article3001153.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಉಲ್ಲಾಡಕ್ಕಂ]]'' | ಡಾ. ಸನ್ನಿ | |<ref>{{cite news |last=Ranjithaa |date=14 June 2000 |title=Kamal joins the rat race |url=http://www.rediff.com/movies/2000/jun/14spice.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160129003006/http://www.rediff.com/movies/2000/jun/14spice.htm |archive-date=29 January 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಂಕಲ್ ಬನ್]]'' | ಚಾರ್ಲಿ ಚಾಕೋ | |<ref>{{cite news |last=Pillai |first=Radhika C |date=5 January 2015 |title=Actress Monica is getting married |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Actress-Monica-is-getting-married/articleshow/45759943.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108130217/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Actress-Monica-is-getting-married/articleshow/45759943.cms |archive-date=8 January 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಿಲುಕ್ಕಂ]]'' | ಜೋಜಿ | |<ref>{{cite news |last=Gauri |first=Deepa |date=7 November 2015 |title=Romance returns to Malayalam cinema |url=http://khaleejtimes.com/citytimes/south-stars/romance-returns-to-malayalam-cinema |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115165342/http://khaleejtimes.com/citytimes/south-stars/romance-returns-to-malayalam-cinema |archive-date=15 January 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[Khaleej Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಿಳಕ್ಕುನರುಂ ಪಕ್ಷಿ]]'' | ಆನಂದ್ ಮೂರ್ತಿ | |<ref name="backto" /> |- ! scope="row" | ''[[ಅಭಿಮನ್ಯು]]'' | ಹರಿಕೃಷ್ಣನ್ | |<ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=19 May 2006 |title=Thalainagaram |url=http://www.sify.com/movies/thalainagaram-review-tamil-pclvUXecbjefa.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226173547/http://www.sify.com/movies/thalainagaram-review-tamil-pclvUXecbjefa.html |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |website=[[Sify]]}}</ref> |- | rowspan="9" | 1992 ! scope="row" | ''[[ಸದಯಂ]]'' | ಸತ್ಯನಾಧನ್ | |<ref>{{cite news |last=Karthikeyan |first=Shruti |date=4 July 2014 |title=Filmmakers go 'behind bars' |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Filmmakers-go-behind-bars/articleshow/37904077.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728174744/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Filmmakers-go-behind-bars/articleshow/37904077.cms |archive-date=28 July 2014 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸೂರ್ಯ ಗಾಯತ್ರಿ]]'' | ಡಾ. ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=16 July 2012 |title=No more ragging woes for freshers at college |url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/No-more-ragging-woes-for-freshers-at-college/articleshow/14951936.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716215132/http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/No-more-ragging-woes-for-freshers-at-college/articleshow/14951936.cms |archive-date=16 July 2012 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಮಲದಳಂ]]'' | ನಂದಗೋಪನ್ | |<ref>{{cite news |last=Gauri |first=Deepa |date=21 April 2015 |title=Dedication is key to success for Asha – Khaleej Times |url=http://www.khaleejtimes.com/article/20150421/ARTICLE/304219994/1057 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222110848/http://www.khaleejtimes.com/article/20150421/ARTICLE/304219994/1057 |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[Khaleej Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಹಂ]]'' | ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ್ | |<ref>{{cite news |last=K S |first=Aravind |date=22 January 2015 |title=In Retrospect |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/In-Retrospect/2015/01/22/article2630485.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222120239/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/In-Retrospect/2015/01/22/article2630485.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ರಾಜಶಿಲ್ಪಿ]]'' | ಶಂಭು | |<ref name="sketch" /> |- ! scope="row" | ''[[ಯೋಧ]]'' | ತೈಪರಂಬಿಲ್ ಅಶೋಕನ್ | |<ref>{{cite news |last=George |first=Anjana |date=16 November 2015 |title=I want to act with Mohanlal : Siddhartha Lama |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-want-to-act-with-Mohanlal-Siddhartha-Lama/articleshow/49790893.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220090505/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-want-to-act-with-Mohanlal-Siddhartha-Lama/articleshow/49790893.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅದ್ವೈತಂ]]'' | ಶಿವಪ್ರಸಾದ್ | |<ref>{{cite news |last=Express News Service |date=2 September 2009 |title=No Onam gala; cinemas go dry |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article147328.ece? |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220090543/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article147328.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನಾಡೋಡಿ]]'' | ಸಚಿದಾನಂದನ್ ಮತ್ತು ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ಭಾಗವತರ್ | |<ref>{{cite web |last=Amazon India |date=26 February 2016 |title=Nadodi |url=https://www.amazon.in/Nadodi-Mohanlal/dp/B00SH54C8Q |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226163812/http://www.amazon.in/Nadodi-Mohanlal/dp/B00SH54C8Q |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಕಾಲೋನಿ]]'' | ಜಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ | |<ref>{{cite news |last=Krishna |first=Gayathri |date=30 June 2013 |title=Two decades later, Vietnam Colony set to be remade |url=http://archives.deccanchronicle.com/130630/entertainment-mollywood/article/two-decades-later-vietnam-colony-set-be-remade |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223122325/http://archives.deccanchronicle.com/130630/entertainment-mollywood/article/two-decades-later-vietnam-colony-set-be-remade |archive-date=23 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> |- | rowspan="8" | 1993 ! scope="row" | ''[[ಮಿಧುನಂ]]'' | ಸೇಧುಮಾಧವನ್ | |<ref>{{cite news |last=Anand |first=Shilpa Nair |date=10 April 2014 |title=The way the cookie crumbles |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/the-way-the-cookie-crumbles/article5895841.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093025/http://www.thehindu.com/features/friday-review/the-way-the-cookie-crumbles/article5895841.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ದೇವಾಸುರಂ]]'' | ಮಂಗಳಸ್ಸೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=2 April 2014 |title=Mohanlal shoots at Varikaserry Mana |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-shoots-at-Varikaserry-Mana/articleshow/33127108.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220092652/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-shoots-at-Varikaserry-Mana/articleshow/33127108.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಬಟರ್ಫ್ಲೈಸ್]]'' | ಪ್ರಿನ್ಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Nair |first=Shoba |date=6 May 2005 |title=The Hollywood link |url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/05/06/stories/2005050602600100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220092731/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/05/06/stories/2005050602600100.htm |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಾಯ ಮಯೂರಂ]]'' | ಕೃಷ್ಣನ್ ಉನ್ನಿ ಮತ್ತು ನರೇಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Pradeep |first=K. |date=27 February 2014 |title=Standing the test of time |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/standing-the-test-of-time/article5732192.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093242/http://www.thehindu.com/features/cinema/standing-the-test-of-time/article5732192.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಗಂಧರ್ವಂ]]'' | ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=13 June 2013 |title=Rolling out comedy |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/rolling-out-comedy/article4810058.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220092938/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/rolling-out-comedy/article4810058.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಚೆಂಕೋಲ್]]'' | ಸೇತುಮಾಧವನ್ | |<ref>{{cite news |last=Express News Service |date=22 September 2011 |title=A musical tribute to Johnson Master |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article365809.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222101115/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article365809.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಳಿಪ್ಪಟ್ಟಂ]]'' | ವೇಣು | |<ref>{{cite news |last=സ്വന്തം ലേഖകൻ |date=12 November 2015 |title=കളിപ്പാട്ടമായ് കൺമണി നിന്റെ മുന്നിൽ... |url=http://www.manoramaonline.com/music/songs-of-the-day/kalippattamy-kanmani-song-in-the-movie-kalippattam.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216153038/http://www.manoramaonline.com/music/songs-of-the-day/kalippattamy-kanmani-song-in-the-movie-kalippattam.html |archive-date=16 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[Malayala Manorama]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಣಿಚಿತ್ರತಾಳು]]'' | ಡಾ. ಸನ್ನಿ ಜೋಸೆಫ್ | 200 ನೇ ಚಿತ್ರ |<ref>{{cite news |last1=Broadbent |first1=Giles |last2=Scott |first2=Patrick |date=30 October 2015 |title=How many of these 100 best horror films have you seen? |url=http://www.wharf.co.uk/whats-on/film-news/how-many-100-best-horror-10357350 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222110732/http://www.wharf.co.uk/whats-on/film-news/how-many-100-best-horror-10357350 |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Wharf (newspaper)|The Wharf]]}}</ref> |- | rowspan="6" | 1994 ! scope="row" | ''[[ಪವಿತ್ರಂ]]'' | ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ | |<ref>{{cite news |last=Pradeep |first=K. |date=16 October 2015 |title=Retrace a worthy path |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/documentary-filmmaker-binuraj-kalapeetom/article7770306.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093325/http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/documentary-filmmaker-binuraj-kalapeetom/article7770306.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತೇನ್ಮಾವಿನ್ ಕೊಂಬತ್]]'' | ಮಣಿಕ್ಯನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=1 July 2007 |title=Changing dynamics of screenplay |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/changing-dynamics-of-screenplay/article1864285.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220092806/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/changing-dynamics-of-screenplay/article1864285.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪಿಂಗಾಮಿ]]'' | ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ವಿಜಯ್ ಮೇನನ್ | |<ref>{{cite news |last=Nambidi |first=Parvathy |date=19 September 2013 |title=A love story with a difference |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/A-love-story-with-a-difference/2013/09/19/article1791830.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222091713/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/A-love-story-with-a-difference/2013/09/19/article1791830.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪಕ್ಷೆ]]'' | ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Krishnaraj |first=Prasanna |date=7 February 2013 |title=My five... |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/my-five/article4389319.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093547/http://www.thehindu.com/features/metroplus/my-five/article4389319.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಗಂಧೀವಂ]]'' | ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ | ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ; "ಗೋರುವಂಕ ವಲಗನೆ" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Indo-Asian News Service |date=26 August 2015 |title=Mohanlal to re-enter Telugu films with 'Nuvve Na Pranamani' |url=http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlal-to-re-enter-telugu-films-with-nuvve-na-pranamani-1051635.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128055505/http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlal-to-re-enter-telugu-films-with-nuvve-na-pranamani-1051635.html |archive-date=28 January 2016 |access-date=11 December 2015 |work=[[IBN Live]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಿನ್ನಾರಂ]]'' | ಬಾಬಿ | |<ref>{{cite news |last=Vasudevan |first=Aishwarya |date=13 March 2012 |title=Priyadarshan – Mohanlal: Best films of the duo |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Priyadarshan-Mohanlal-Best-films-of-the-duo/photostory/48783890.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304152231/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Priyadarshan-Mohanlal-Best-films-of-the-duo/photostory/48783890.cms |archive-date=4 March 2016 |access-date=4 March 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="5" | 1995 ! scope="row" | ''[[ನಿರ್ಣಯಂ]]'' | ಡಾ. ರಾಯ್ ಅಲೆಕ್ಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Indo-Asian News Service |date=10 May 2013 |title=Sangeeth Sivan: Would love to work with Mohanlal |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/sangeeth-sivan-would-love-to-work-with-mohanlal-633124 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222104905/http://movies.ndtv.com/bollywood/sangeeth-sivan-would-love-to-work-with-mohanlal-633124 |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[NDTV]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸ್ಪಡಿಕಂ]]'' | ಥಾಮಸ್ "ಆಡು ಥೋಮ" ಚಾಕೋ | |<ref>{{cite news |last=Times News Network |date=20 February 2015 |title=Spadikam to re- release in digital format ? |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Spadikam-to-re-release-in-digital-format-/articleshow/46311319.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093417/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Spadikam-to-re-release-in-digital-format-/articleshow/46311319.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತಾಚೋಳಿ ವರ್ಘೀಸ್ ಚೇಕವರ್]]'' | ತಾಚೋಳಿ ವರ್ಘೀಸ್ ಚೇಕವರ್ | |<ref>{{cite news |last=Prakash |first=Asha |date=27 August 2013 |title=Mollywood packs a punch with martial arts |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mollywood-packs-a-punch-with-martial-arts/articleshow/22067426.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093457/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mollywood-packs-a-punch-with-martial-arts/articleshow/22067426.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಂತ್ರಿಕಂ]]'' | ಸ್ಟೀಫನ್ ರೊನಾಲ್ಡ್ / ಆಲ್ಬಿ ರೋಮಿಯೋ ಹಿಗುಟ್ಟಾ | |<ref>{{cite news |last=Anand |first=Shilpa Nair |date=5 June 2013 |title=On the super hero trail |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/on-the-super-hero-trail/article4784550.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093636/http://www.thehindu.com/features/cinema/on-the-super-hero-trail/article4784550.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಗ್ನಿದೇವನ್]]'' | ಅನಿಯನ್ಕುಟ್ಟನ್ / ರವಿ ವರ್ಮಾ | |<ref>{{cite news |last=Express News Service |date=11 February 2010 |title=An acknowledged prince among lyricists |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article180069.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222120507/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article180069.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- | rowspan="2" | 1996 ! scope="row" | ''[[ಕಾಲಪಾನಿ]]'' | ಡಾ. ಗೋವರ್ಧನ್ ಮೇನನ್ | |<ref>{{cite news |last=Rajpal |first=Roktim |date=21 May 2015 |title=Mohanlal turns 55: 8 performances that prove he is the most bankable, successful star of Indian cinema |url=http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310045435/http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html |archive-date=10 March 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[IBN Live]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ದಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್]]'' | ಜೀವಾ | |<ref>{{cite news |last=B S |first=Shibu |date=9 September 2011 |title=No M&M this Onam |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article359915.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224231632/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article359915.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- | rowspan="6" | 1997 ! scope="row" | ''[[ಇರುವರ್]]'' | ಆನಂದನ್ | ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ |<ref>{{cite news |last=James |first=Anu |date=28 February 2015 |title=Mani Ratnam-AR Rahman: 'Roja', 'Bombay', 'Iruvar' and Other Tamil Films of the Duo with Hit Songs |url=http://www.ibtimes.co.in/mani-ratnam-ar-rahman-roja-bombay-iruvar-other-tamil-films-duo-hit-songs-624822 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222084447/http://www.ibtimes.co.in/mani-ratnam-ar-rahman-roja-bombay-iruvar-other-tamil-films-duo-hit-songs-624822 |archive-date=22 December 2015 |access-date=11 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- !scope="row" | ''[[ವರ್ಣಪಕಿಟ್ಟು]]'' | ಸನ್ನಿ ಪಾಲಮಟ್ಟಂ | |<ref>{{cite news |last=Hindu |date=18 March 2011 |title=Regional channels |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/regional-channels/article1548401.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093722/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/regional-channels/article1548401.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಚಂದ್ರಲೇಖಾ]]'' | ಅಪ್ಪುಕುಟ್ಟನ್ / ಆಲ್ಫಿ | |<ref>{{cite news |last=Narayan |first=Shoba |date=18 January 2011 |title=Why do Arabic rhythms sound so sweet to Indian ears? |url=http://www.thenational.ae/thenationalconversation/comment/why-do-arabic-rhythms-sound-so-sweet-to-indian-ears |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222095758/http://www.thenational.ae/thenationalconversation/comment/why-do-arabic-rhythms-sound-so-sweet-to-indian-ears |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಗುರು]]'' | ರಘುರಾಮನ್ | |<ref>{{cite news |last=Times News Network |date=16 July 2015 |title=Guru was nominated for the Oscars |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know-/Guru-was-nominated-for-the-Oscars/articleshow/48095864.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219150322/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know-/Guru-was-nominated-for-the-Oscars/articleshow/48095864.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒರು ಯಾತ್ರಮೊಳಿ]]'' | ಗೋವಿಂದನ್ಕುಟ್ಟಿ | |<ref name="yathramozhi">{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=19 November 2012 |title=When Mollywood meets Kollywood |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/When-Mollywood-meets-Kollywood/articleshow/17266196.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093805/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/When-Mollywood-meets-Kollywood/articleshow/17266196.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆರಾಂ ತಂಪುರನ್]]'' | ಜಗನ್ನಾಧನ್ | |<ref>{{cite news |last=M |first=Athira |date=26 September 2013 |title=Going great guns |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/going-great-guns/article5171425.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219150642/http://www.thehindu.com/features/cinema/going-great-guns/article5171425.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | rowspan="5" | 1998 ! scope="row" | ''[[ಕನ್ಮದಂ]]'' | ವಿಶ್ವನಾಥನ್ | |<ref>{{cite news |last=Menon |first=Neelima |date=5 July 2009 |title=That thin line between sanity and lunacy |url=http://www.newindianexpress.com/magazine/article91020.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224231206/http://www.newindianexpress.com/magazine/article91020.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಹರಿಕೃಷ್ಣನ್ಸ್]]'' | ವಕೀಲ ಕೃಷ್ಣನ್ | |<ref>{{cite news |last=Times News Network |date=8 March 2015 |title=Harikrishnan's multiple climaxes |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know-/Harikrishnans-multiple-climaxes/articleshow/46493185.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150602204857/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know-/Harikrishnans-multiple-climaxes/articleshow/46493185.cms |archive-date=2 June 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸಮ್ಮರ್ ಇನ್ ಬೆತ್ಲೆಹೆಮ್]]'' | ನಿರಂಜನ್ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=V. P |first=Nicy |date=4 November 2014 |title=Manju Warrier's New Look from Mohanlal-Sathyan Anthikkad Film is Out [PHOTOS] |url=http://www.ibtimes.co.in/manju-warriers-new-look-mohanlal-sathyan-anthikkad-film-out-photos-613056 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121162934/http://www.ibtimes.co.in/manju-warriers-new-look-mohanlal-sathyan-anthikkad-film-out-photos-613056 |archive-date=21 November 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ರಕ್ತಸಾಕ್ಷಿಕಳ್ ಸಿಂದಾಬಾದ್]]'' | ಶಿವ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಅಯ್ಯರ್ | |<ref>{{cite news |last=Express News Service |date=3 March 2009 |title='Making political films no longer possible' |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article42460.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222081800/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article42460.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಯಾಲ್ ಕಧಾ ಎಳುತುಕಯಾನು]]'' | ಸಾಗರ್ ಕೊಟ್ಟಪ್ಪುರಂ / ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ | |<ref>{{cite news |last=Nayar |first=Parvathy S |date=21 July 2012 |title=Bhavana to do an Urmila in her next? |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Bhavana-to-do-an-Urmila-in-her-next/articleshow/15055365.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219151701/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Bhavana-to-do-an-Urmila-in-her-next/articleshow/15055365.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="3" | 1999 ! scope="row" | ''[[ಉಸ್ತಾದ್]]'' | ಪರಮೇಶ್ವರನ್ / ಉಸ್ತಾದ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=3 September 2013 |title=How the comeback was scripted |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/how-the-comeback-was-scripted/article5087829.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226174708/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/how-the-comeback-was-scripted/article5087829.ece |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒಲಿಂಪಿಯನ್ ಆಂಥೋನಿ ಆಡಮ್]]'' | ಎಸ್ಪಿ ಆಂಥೋನಿ ಚಕ್ಕುಮ್ಮೂಟ್ಟಿಲ್ ವರ್ಗೀಸ್ ಐಪಿಎಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=19 June 2014 |title=Mohanlal gets a surprise visitor in the US |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-gets-a-surprise-visitor-in-the-US/articleshow/36815656.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219150841/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-gets-a-surprise-visitor-in-the-US/articleshow/36815656.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]'' | ಕುಂಜಿಕುಟ್ಟನ್ |ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |<ref>{{cite news |last=Ramachandran |first=Mythily |date=7 December 2013 |title=Diff: a Malayalam film that dances with drama |url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/diff-a-malayalam-film-that-dances-with-drama-1.1264154 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222112842/http://gulfnews.com/life-style/celebrity/diff-a-malayalam-film-that-dances-with-drama-1.1264154 |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[Gulf News]]}}</ref> |- | rowspan="4" | 2000 ! scope="row" | ''[[ನರಸಿಂಹಂ]]'' | ಪೂವಳ್ಳಿ ಇಂದ್ರಚೂಡನ್ | |<ref>{{cite news |last=James |first=Anu |date=23 January 2016 |title=Narasimham returns: Mohanlal starrer to be re-released in 7 theatres on Republic Day |url=http://www.ibtimes.co.in/narasimham-returns-mohanlal-starrer-be-re-released-7-theatres-republic-day-664264 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130092954/http://www.ibtimes.co.in/narasimham-returns-mohanlal-starrer-be-re-released-7-theatres-republic-day-664264 |archive-date=30 January 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಲೈಫ್ ಈಸ್ ಬ್ಯೂಟಿಫುಲ್]]'' | ವಿನಯ ಚಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite web |last1=Warrier |first1=Shobha |date=12 July 2000 |title='Life itself is a daily celebration' |url=http://www.rediff.com/entertai/2000/jul/12lal.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150521061130/http://www.rediff.com/entertai/2000/jul/12lal.htm |archive-date=21 May 2015 |access-date=26 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಶ್ರಾದ್ಧ]]'' | ಗಂಗಾಪ್ರಸಾದ್ ಐಪಿಎಸ್ | |<ref name="year2000">{{cite web |last=Ayyappan |first=R |date=24 January 2001 |title=Sleaze time, folks! |url=http://www.rediff.com/movies/2001/jan/24mallu.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411035302/http://www.rediff.com/movies/2001/jan/24mallu.htm |archive-date=11 April 2010 |access-date=26 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ದೇವದೂತನ್]]'' | ವಿಶಾಲ್ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ | |<ref name="year2000" /> |- | rowspan="5" | 2001 ! scope="row" | ''[[ಕಕ್ಕಕುಯಿಲ್]]'' | ಶಿವರಾಮನ್ | |<ref>{{cite news |last=Karthikeyan |first=Shruti |date=29 April 2015 |title=Amala was happy shooting for Lailaa O Lailaa |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Amala-was-happy-shooting-for-Lailaa-O-Lailaa/articleshow/47085153.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219151228/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Amala-was-happy-shooting-for-Lailaa-O-Lailaa/articleshow/47085153.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ರಾವಣಪ್ರಭು]]'' | ಮಂಗಳಸ್ಸೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ್ | |<ref>{{cite news |last=Zachariah |first=Ammu |date=29 July 2013 |title=Like father, like son |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Like-father-like-son/articleshow/21423588.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219151442/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Like-father-like-son/articleshow/21423588.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪ್ರಜಾ]]'' | ಜಾಕಿರ್ ಅಲಿ ಹುಸೇನ್ | |<ref>{{cite news |last=Karthikeyan |first=Shruti |date=23 August 2014 |title=Mammootty and Mohanlal to share screen space? |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Malayalam/Movies/News/Mammootty-and-Mohanlal-to-share-screen-space/articleshow/40694989.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140828192648/http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Malayalam/Movies/News/Mammootty-and-Mohanlal-to-share-screen-space/articleshow/40694989.cms |archive-date=28 August 2014 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಚ್ಚನೆಯನೆನಿಕ್ಕಿಷ್ಟಂ]]'' | ಮಹಾದೇವನ್ | rowspan="2" |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=PM |date=16 September 2002 |title=Ready with Vasanthamalika |url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/09/16/stories/2002091600250400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219153056/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/09/16/stories/2002091600250400.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಉನ್ನತಂಗಳಿಲ್]]'' | ವಿವೇಕ್ |<ref>{{cite news |last=C. |first=B. |date=18 March 2002 |title=From the ramp to the screen |url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/03/18/stories/2002031800940200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219153150/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/03/18/stories/2002031800940200.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | rowspan="4" | 2002 ! scope="row" | ''[[ಕಂಪನಿ]]'' | ಐಜಿ ವೀರಪ್ಪಳ್ಳಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಐಪಿಎಸ್ | ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Ayaz |first=Shaikh |date=29 April 2012 |title=Mohanlal, the 'Company' actor |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article390773.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085635/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article390773.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=11 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒನ್ನಾಮನ್]]'' | ರವಿಶಂಕರ್ | |<ref>{{cite web |last=Iype |first=George |date=23 April 2002 |title=Mohanlal's Company's hero in Kerala |url=http://www.rediff.com/entertai/2002/apr/23mohan.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105191537/http://www.rediff.com/entertai/2002/apr/23mohan.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತಂಡವಂ]]'' | ಕಾಶಿನಾಥನ್ | |<ref>{{cite news |last=Joseph |first=Mini K. |date=3 September 2002 |title=Engine oil powers Mohanlal movie, and vice versa |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Engine-oil-powers-Mohanlal-movie-and-vice-versa/articleshow/21090328.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219152803/http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Engine-oil-powers-Mohanlal-movie-and-vice-versa/articleshow/21090328.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಚತುರಂಗಂ]]'' | ಆಟಿಪ್ರಾಕಲ್ ಜಿಮ್ಮಿ ಜಾಕೋಬ್ | |<ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=25 December 2002 |title=Review: Chathurangam |url=http://www.sify.com/movies/chathurangam-review-malayalam-pclurfibgahdh.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224070756/http://www.sify.com/movies/chathurangam-review-malayalam-pclurfibgahdh.html |archive-date=24 December 2015 |access-date=15 December 2015 |website=[[Sify]]}}</ref> |- | rowspan="5" | 2003 ! scope="row" | ''[[ಪಾಪ್ ಕಾರ್ನ್]]'' | ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ | ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Kamath |first=Sudhish |date=23 January 2002 |title=Pop goes Nasser's carnival |url=http://www.thehindu.com/lf/2002/01/23/stories/2002012300400200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219142013/http://www.thehindu.com/lf/2002/01/23/stories/2002012300400200.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=11 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಿಸ್ಟರ್ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ]]'' | ಆನಂದನ್ ತಂಪಿ | |<ref>{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=26 April 2003 |title='I may be the first actor brand of pickles!' |url=http://www.rediff.com/movies/2003/apr/26mohan.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105191108/http://www.rediff.com/movies/2003/apr/26mohan.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಿಲಿಚುಂದನ್ ಮಂಪಳಂ]]'' | ಅಬ್ದುಲ್ ಖಾದರ್ | |<ref>{{cite web |last1=Warrier |first1=Shobha |last2=Riti |first2=M D |date=19 April 2004 |title='Filmstars should not join politics' |url=http://www.rediff.com/movies/2004/apr/18soundarya.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105121944/http://www.rediff.com/movies/2004/apr/18soundarya.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಬಾಲೆಟ್ಟನ್]]'' | ಅತನಿಪ್ಪರಂಬಿಲ್ ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=29 September 2012 |title=Shahid told simple tales |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/shahid-told-simple-tales/article3946183.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219152535/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/shahid-told-simple-tales/article3946183.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಹರಿಹರನ್ ಪಿಲ್ಲೈ ಹ್ಯಾಪಿ ಆಣು]]'' | ಹರಿಹರನ್ ಪಿಲ್ಲೈ | |<ref>{{cite news |last=Abhijath |first=Ram |date=27 November 2003 |title=Short-lived happiness |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/short-lived-happiness/article28457664.ece |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | rowspan="6" | 2004 ! scope="row" | ''[[ವಾಮನಪುರಂ ಬಸ್ ರೂಟ್]]'' | ಲೆವರ್ ಜಾನಿ | |<ref>{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=19 January 2004 |title=Mohanlal turns NRI |url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2004/01/19/stories/2004011900260200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219152441/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2004/01/19/stories/2004011900260200.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಿಸ್ಮಯತ್ತುಂಬತು]]'' | ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ | |<ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=10 April 2004 |title=Vismayathumbathu |url=http://www.sify.com/movies/vismayathumbathu-review-malayalam-pclv2digcbjhj.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121134325/http://www.sify.com/movies/vismayathumbathu-review-malayalam-pclv2digcbjhj.html |archive-date=21 November 2015 |access-date=26 February 2016 |website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪ್ರೀತಿ]]'' | ಮೋಹನ್ ನಾಯರ್ | ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite web |last=Vijayasarathy |first=R.G. |date=2 July 2004 |title=No homework for me: Mohanlal |url=http://www.sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=13512329&cid=2406 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040816002022/http://sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=13512329&cid=2406 |archive-date=16 August 2004 |access-date=25 February 2016 |website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಾಂಟೆಡ್]]'' | ನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ಐಪಿಎಸ್ | |<ref>{{Cite web |date=17 July 2004 |title=Review: (2004) |url=https://www.sify.com/movies/wanted-review-malayalam-pclv46cfbhfhd.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210818210537/https://www.sify.com/movies/wanted-review-malayalam-pclv46cfbhfhd.html |archive-date=18 August 2021 |work=Sify}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನಟ್ಟುರಾಜವು]]'' | ಪುಳಿಕ್ಕಟ್ಟಿಲ್ ಚಾರ್ಲಿ | |<ref>{{cite news |last=Krishnakumar |first=G. |date=11 August 2004 |title=Hoping for a box office revival |url=http://www.thehindu.com/lf/2004/08/11/stories/2004081100930200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219152323/http://www.thehindu.com/lf/2004/08/11/stories/2004081100930200.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಂಬಳಕ್ಕಾಲಂ]]'' | ಪುರಮನಾಯಿಲ್ ಚಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=3 November 2004 |title='Aroma' Mani's big gamble |url=http://www.sify.com/movies/aroma-mani-s-big-gamble-news-malayalam-kkfvFmeageasi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150811084645/http://www.sify.com/movies/aroma-mani-s-big-gamble-news-malayalam-kkfvFmeageasi.html |archive-date=11 August 2015 |access-date=15 December 2015 |website=[[Sify]]}}</ref> |- | rowspan="6" | 2005 ! scope="row" | ''[[ಉದಯನಾಣು ತಾರಂ]]'' | ಉದಯಭಾನು | |<ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=12 February 2005 |title='Udayan' bigger than 'Narasimham'! |url=http://www.sify.com/movies/udayan-bigger-than-narasimham-news-malayalam-kkfv86jfhecsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223184905/http://www.sify.com/movies/udayan-bigger-than-narasimham-news-malayalam-kkfv86jfhecsi.html |archive-date=23 December 2015 |access-date=14 December 2015 |website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಚಂದ್ರೋಲ್ಸವಂ]]'' | ಚಿರಕ್ಕಲ್ ಶ್ರೀಹರಿ | |<ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=20 April 2005 |title='Chandramukhi' trounces 'Chandrolsavam'! |url=http://www.sify.com/movies/chandramukhi-trounces-chandrolsavam-news-malayalam-kkfv51dceigsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224212711/http://www.sify.com/movies/chandramukhi-trounces-chandrolsavam-news-malayalam-kkfv51dceigsi.html |archive-date=24 December 2015 |access-date=15 December 2015 |website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತಿರನೋಟ್ಟಂ]]'' | ಕುಟ್ಟಪ್ಪನ್ | ವಿಳಂಬ ಬಿಡುಗಡೆ; 1978 ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ |<ref name="ActingAlone" /><ref name="MohanlalTelegraph" /> |- ! scope="row" | ''[[ಉದಯೋನ್]]'' | ಶೂರನಾಡ್ ಪಪ್ಪೋಯಿ ಮತ್ತು ಶೂರನಾಡ್ ಕುಂಜು | |<ref>{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=20 May 2005 |title=The Mohanlal effect |url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/05/20/stories/2005052003000100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219152141/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/05/20/stories/2005052003000100.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನಾರನ್]]'' | ಮುಲ್ಲಂಕೊಳ್ಳಿ ವೇಲಾಯುಧನ್ | |<ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=3 September 2005 |title=Naran |url=http://www.sify.com/movies/naran-review-malayalam-pclvMljccbicj.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226124459/http://www.sify.com/movies/naran-review-malayalam-pclvMljccbicj.html |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತನ್ಮಾತ್ರ]]'' | ರಮೇಶನ್ ನಾಯರ್ | |<ref>{{cite news |last=Prakash |first=Asha |date=12 June 2015 |title=Mohanlal in Class X Biology textbook |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-in-Class-X-Biology-textbook/articleshow/47638850.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150616115021/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-in-Class-X-Biology-textbook/articleshow/47638850.cms |archive-date=16 June 2015 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="7" | 2006 ! scope="row" | ''[[ಕಿಲುಕ್ಕಂ ಕಿಲುಕಿಲುಕ್ಕಂ]]'' | ಜೋಜಿ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ | |- ! scope="row" | ''[[ರಸತಂತ್ರಂ]]'' | ಪ್ರೇಮಚಂದ್ರನ್ | |<ref>{{cite news |last=Gopalakrishnan |first=K. K. |date=17 March 2006 |title=Getting the right equation |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/getting-the-right-equation/article3217527.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219145549/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/getting-the-right-equation/article3217527.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್]]'' | ಇರಿಂಗನ್ನೂರ್ ಭರತ ಪಿಶಾರಡಿ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=23 May 2006 |title=Watch Vadakkumnathan only for Mohanlal |url=http://www.rediff.com/movies/review/vada/20060523.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226130310/http://www.rediff.com/movies/review/vada/20060523.htm |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ]]'' | ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=5 August 2006 |title=Keerthichakra: commendable |url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/05mal.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226130526/http://www.rediff.com/movies/2006/aug/05mal.htm |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಹಾಸಮುದ್ರಂ]]'' | ಇಸಹಾಕ್ ವೆಲಂಕನ್ನಿ | |<ref>{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=9 June 2014 |title=Mohanlal off to Brazil to catch World Cup climax |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-off-to-Brazil-to-catch-World-Cup-climax/articleshow/38057093.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226125141/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-off-to-Brazil-to-catch-World-Cup-climax/articleshow/38057093.cms |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಫೋಟೋಗ್ರಾಫರ್]]'' | ದಿಜೊ ಜಾನ್ ಮತ್ತು ಜಾಯ್ ಜಾನ್ | |<ref>{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=20 October 2006 |title=Clash of the titans |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/clash-of-the-titans/article3231056.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219145306/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/clash-of-the-titans/article3231056.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಬಾಬಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ]]'' | ಬಾಬಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಐಪಿಎಸ್ | |<ref>{{cite news |last=George |first=Vijay |date=27 October 2006 |title=The plot of a thriller |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/the-plot-of-a-thriller/article3231125.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226125429/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/the-plot-of-a-thriller/article3231125.ece |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | rowspan="7" | 2007 ! scope="row" | ''[[ಚೋಟ್ಟಾ ಮುಂಬೈ]]'' | ವಾಸ್ಕೊ ಡಾ "ತಾಲಾ" ಗಾಮಾ | |<ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=2 April 2007 |title=Vishu-Change of dates |url=http://www.sify.com/movies/vishu-change-of-dates-news-malayalam-kkfvbgigfhasi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223222020/http://www.sify.com/movies/vishu-change-of-dates-news-malayalam-kkfvbgigfhasi.html |archive-date=23 December 2015 |access-date=14 December 2015 |website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಹಾಲೋ]]'' | ಶಿವರಾಮನ್ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=6 July 2007 |title=Mohanlal rocks in Hallo |url=http://www.rediff.com/movies/2007/jul/06sshallo.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105191031/http://www.rediff.com/movies/2007/jul/06sshallo.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಲಿಬಾಯ್]]'' | ಅನ್ವರ್ "ಅಲಿ ಭಾಯ್" ಅಲಿ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=6 July 2007 |title=For fans of Mohanlal |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/for-fans-of-mohanlal/article2272957.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219143835/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/for-fans-of-mohanlal/article2272957.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಮಾ ಕಿ ಆಗ್]]'' | ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ನರಸಿಂಹ | ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Nair |first=Manoj |date=1 September 2007 |title=Mohanlal the saving grace in Ram Gopal Varma's Aag |url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/business-of-bollywood/mohanlal-the-saving-grace-in-ram-gopal-varmas-aag/articleshow/2328428.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219140307/http://economictimes.indiatimes.com/magazines/business-of-bollywood/mohanlal-the-saving-grace-in-ram-gopal-varmas-aag/articleshow/2328428.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=11 December 2015 |work=[[The Economic Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪರದೇಸಿ]]'' | ವಾಲಿಯಕತು ಮೂಸಾ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=15 October 2007 |title=Paradeshi review |url=http://www.rediff.com/movies/2007/oct/15pardeshi.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105122112/http://www.rediff.com/movies/2007/oct/15pardeshi.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ರಾಕ್ ಎನ್' ರೋಲ್]]'' | ಚಂದ್ರಮೌಲಿ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=19 November 2007 |title=Nothing musical about Rock n' Roll |url=http://www.rediff.com/movies/2007/nov/19rock.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090413173924/http://rediff.com/movies/2007/nov/19rock.htm |archive-date=13 April 2009 |access-date=26 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಫ್ಲಾಷ್]]'' | ಡಾ. ಮಿಧುನ್ ಮಾಧವ್ | |<ref>{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=2 November 2007 |title=Flash of suspense |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/flash-of-suspense/article2274176.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219145021/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/flash-of-suspense/article2274176.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | rowspan="9" | 2008 ! scope="row" | ''[[ಹಲ್ಲಾ ಬೋಲ್]]'' | ಸ್ವತಃ | ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |title=Halla Bol Movie Review {3/5}: Critic Review of Halla Bol by Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/halla-bol/movie-review/2693447.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಾಲೇಜ್ ಕುಮಾರನ್]]'' | ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ / ಕ್ಯಾಂಟೀನ್ ಕುಮಾರನ್ / ಕಾಲೇಜ್ ಕುಮಾರನ್ | |<ref>{{cite news |last=George |first=Vijay |date=25 January 2008 |title=Clash of titans |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/clash-of-titans/article1432903.ece |access-date=26 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಇನ್ನಾತೆ ಚಿಂತ ವಿಶಯಂ]]'' | ಗೋಪಾಕುಮಾರ್ "ಜಿ.ಕೆ." | |<ref>{{cite news |last=George |first=Vijay |date=11 April 2008 |title=Battling for the box office |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/battling-for-the-box-office/article1433815.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219144604/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/battling-for-the-box-office/article1433815.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಿಳಿಕಳ್ ಸಾಕ್ಷಿ]]'' | ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಸಯೀದ್ ಅಹ್ಮದ್ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=23 June 2008 |title=Mizhikal Sakshi is melodramatic |url=http://www.rediff.com/movies/review/ssms/20080623.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105190949/http://www.rediff.com/movies/review/ssms/20080623.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮದಾಂಪಿ]]'' | ಪುತ್ತನ್ ಪುರಕ್ಕಲ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ | |<ref>{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=4 July 2008 |title=Of banks and bankers |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/of-banks-and-bankers/article1434742.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219144313/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/of-banks-and-bankers/article1434742.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆಕಾಶ ಗೋಪುರಂ]]'' | ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್ | |<ref>{{cite news |last=Zaman |first=Rana Siddiqui |date=22 August 2008 |title=A castle of his own |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/a-castle-of-his-own/article1435337.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219143539/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/a-castle-of-his-own/article1435337.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ]]'' | ಕರ್ನಲ್ ಮಹಾದೇವನ್ | |<ref>{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=4 October 2008 |title=Marking a new trend |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Marking-a-new-trend/articleshow/3556813.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219144731/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Marking-a-new-trend/articleshow/3556813.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಟ್ವೆಂಟಿ:೨೦]]'' | ದೇವರಾಜ ಪ್ರತಾಪ ವರ್ಮಾ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=6 November 2008 |title=Twenty: 20 is surprisingly good |url=http://www.rediff.com/movies/2008/nov/06sst.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160207165042/http://www.rediff.com/movies/2008/nov/06sst.htm |archive-date=7 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪಾಕಲ್ ನಕ್ಷತ್ರಂಗಳ್]]'' | ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ್ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=1 December 2008 |title=Review: Pakal Nakshatrangal |url=http://www.rediff.com/movies/2008/dec/01review-pakal-nakshatrangal.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105122050/http://www.rediff.com/movies/2008/dec/01review-pakal-nakshatrangal.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- | rowspan="7" | 2009 ! scope="row" | ''[[ರೆಡ್ ಚಿಲ್ಲೀಸ್]]'' | ಒಯ್ಯಾರತು ಮದತಿಲ್ "ಒ.ಎಂ.ಆರ್" ರಾಮನಾಥನ್ | |<ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=12 February 2009 |title=Valentine weekend- Kunchacko v/s Red Chillies |url=http://www.sify.com/movies/valentine-weekend-kunchacko-v-s-red-chillies-news-malayalam-kkfsvhhchggsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224093841/http://www.sify.com/movies/valentine-weekend-kunchacko-v-s-red-chillies-news-malayalam-kkfsvhhchggsi.html |archive-date=24 December 2015 |access-date=14 December 2015 |website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸಾಗರ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಜಾಕಿ ರೀಲೋಡೆಡ್]]'' | ಸಾಗರ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಜಾಕಿ | |<ref>{{cite news |last=George |first=Vijay |date=27 March 2009 |title=Amal Neerad alias Action |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/amal-neerad-alias-action/article657897.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219143143/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/amal-neerad-alias-action/article657897.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಭಗವಾನ್]]'' | ಡಾ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ | |<ref>{{cite news |last=Bureau |first=Spicezee |date=10 December 2008 |title=South superstar Mohanlal's 'Bhagavan' shot in 12 hours flat! |url=http://zeenews.india.com/home/south-superstar-mohanlals-bhagavan-shot-in-12-hours-flat_489751.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222164359/http://zeenews.india.com/home/south-superstar-mohanlals-bhagavan-shot-in-12-hours-flat_489751.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Zee News]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಭ್ರಮರಂ]]'' | ಶಿವನ್ಕುಟ್ಟಿ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=26 June 2009 |title=Watch Bhramaram for Mohanlal |url=http://www.rediff.com/movies/review/watch-bhramaram-for-mohanlal/20090626.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105191415/http://www.rediff.com/movies/review/watch-bhramaram-for-mohanlal/20090626.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಉನ್ನೈಪೋಲ್ ಒರುವನ್]]'' | ಡಿಜಿಪಿ ಗೋವಿಂದ ರಾಘವನ್ ಮಾರಾರ್ ಐಪಿಎಸ್ |ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ |<ref>{{cite web |last=Rediff |date=6 August 2009 |title=Kamal, Mohanlal in Tamil's A Wednesday |url=http://movies.rediff.com/report/2009/aug/06/kamal-mohanlal-intamils-a-wednesday.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222111711/http://movies.rediff.com/report/2009/aug/06/kamal-mohanlal-intamils-a-wednesday.htm |archive-date=22 December 2015 |access-date=11 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಏಂಜೆಲ್ ಜಾನ್]]'' | ಏಂಜೆಲ್ ಜಾನ್ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=23 October 2009 |title=Review: Angel John is no Bruce Almighty |url=http://movies.rediff.com/report/2009/oct/23/south-malayalam-movie-review-angel-john.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222134350/http://movies.rediff.com/report/2009/oct/23/south-malayalam-movie-review-angel-john.htm |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎವಿಡಂ ಸ್ವರ್ಗಮಾಣು]]'' | ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಜೆರೆಮಿಯಾಸ್ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=28 December 2009 |title=Review: Ividam Swargamanu is worth watching |url=http://www.rediff.com/movies/review/south-review-ividam-swargamanu/20091228.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105121838/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-ividam-swargamanu/20091228.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- | rowspan="5" | 2010 ! scope="row" | ''[[ಜನಕನ್]]'' | ವಕೀಲ ಸೂರ್ಯ ನಾರಾಯಣನ್ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=9 April 2010 |title=Review: Janakan is promising |url=http://movies.rediff.com/review/2010/apr/09/south-malayalam-movie-review-janakan.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222080401/http://movies.rediff.com/review/2010/apr/09/south-malayalam-movie-review-janakan.htm |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್]]'' | ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ವರ್ಮಾ | |<ref>{{cite news |last=IBN Live |date=6 May 2010 |title=Malayalam industry lifts ban on new releases |url=http://www.ibnlive.com/news/india/malayalam-industry-lifts-ban-338025.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128055501/http://www.ibnlive.com/news/india/malayalam-industry-lifts-ban-338025.html |archive-date=28 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[IBN Live]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒರು ನಾಳ್ ವರುಮ್]]'' | ಕುಳಪ್ಪುಳ್ಳಿ ಸುಕುಮಾರನ್ / ಡಿವೈಎಸ್ಪಿ ನಂದಕುಮಾರ್ | |<ref>{{cite news |last=Media |first=Sampurn |date=27 April 2010 |title=Oru Naal Varum to release on May 7 |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article198029.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219142600/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article198029.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಶಿಕ್ಕರ್]]'' | ಬಾಲರಾಮನ್ | |<ref>{{cite news |last=Wire |first=Sampurn |date=2 October 2010 |title='Shikkar' wins the Ramzan race |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article286778.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722051403/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article286778.ece |archive-date=22 July 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಾಂದಹಾರ್]]'' | ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್ | |<ref>{{cite web |last=George |first=Meghna |date=17 December 2010 |title=Review: Big B, Mohanlal shine in Kandahar |url=http://www.rediff.com/movies/review/south-review-kandahar/20101217.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117102735/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-kandahar/20101217.htm |archive-date=17 November 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- | rowspan="5" | 2011 ! scope="row" | ''[[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬ್ರದರ್ಸ್]]'' | ಕ್ರಿಸ್ಟಿ ವರ್ಗೀಸ್ ಮಪ್ಪಿಳ್ಳ ಅಲಿಯಾಸ್ ಶೆರ್ಸನ್ | |<ref>{{cite news |last=B S |first=Shibu |date=26 February 2011 |title='Christian Brothers' to spread the good word |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article400741.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224232022/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article400741.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಚೈನಾ ಟೌನ್]]'' | ಮಥುಕುಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕ್ಸೇವಿಯರ್ | |<ref>{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=17 February 2010 |title=China Town is Mohanlal's Onam release! |url=http://www.sify.com/movies/china-town-is-mohanlals-onam-release-news-malayalam-kkfqRAheehisi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222091652/http://www.sify.com/movies/china-town-is-mohanlals-onam-release-news-malayalam-kkfqRAheehisi.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |website=[[Sify]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪ್ರಣಯಂ]]'' | ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Velayanikal |first=Malavika |date=11 September 2011 |title='Pranayam', a film you can take home with you |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-pranayam-a-film-you-can-take-home-with-you-1585909 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226123629/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-pranayam-a-film-you-can-take-home-with-you-1585909 |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[Daily News and Analysis]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸ್ನೇಹವೀಡು]]'' | ಅಜಯನ್ ಮೇನನ್ | |<ref>{{cite web |last=George |first=Meghna |date=26 September 2011 |title=Mohanlal hits 300 with Snehaveedu |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-mohanlal-gears-up-with-landmark-film/20110926.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111230223238/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-mohanlal-gears-up-with-landmark-film/20110926.htm |archive-date=30 December 2011 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒರು ಮರುಭೂಮಿಕ್ಕಾಧ]]'' | ಪಿ. ಮಾಧವನ್ ನಾಯರ್ | |<ref>{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=20 October 2011 |title=An Arabian comedy |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/an-arabian-comedy/article2555143.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219142431/http://www.thehindu.com/features/cinema/an-arabian-comedy/article2555143.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | rowspan="6" | 2012 ! scope="row" | ''[[ಕಸನೋವ್ವಾ]]'' | ಕಸನೋವ್ವಾ | |<ref>{{cite news |last=Mid-Day |date=6 February 2012 |title=Ajay vs Aamir – Who will play Casanova in south remake? – NDTV Movies |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/ajay-vs-aamir-who-will-play-casanova-in-south-remake-603474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222111951/http://movies.ndtv.com/bollywood/ajay-vs-aamir-who-will-play-casanova-in-south-remake-603474 |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[NDTV]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಟೆಜ್]]'' | ಶಿವನ್ ಮೇನನ್ | ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last1=Srivastava |first1=Priyanka |last2=Varma |first2=Lipika |date=25 January 2012 |title=Mohanlal's fans want more |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/mohanlal-tezz-priyadarshans-action-film-90855-2012-01-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140129181953/http://indiatoday.intoday.in/story/mohanlal-tezz-priyadarshans-action-film/1/170483.html |archive-date=29 January 2014 |access-date=11 December 2015 |work=[[India Today]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಗ್ರಾಂಡ್ಮಾಸ್ಟರ್]]'' | ಐಜಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಐಪಿಎಸ್ | |<ref>{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=4 May 2012 |title=Review: Mohanlal excels in Grandmaster |url=http://www.rediff.com/movies/report/south-review-mohanlal-excels-in-grandmaster/20120504.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105121854/http://www.rediff.com/movies/report/south-review-mohanlal-excels-in-grandmaster/20120504.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸ್ಪಿರಿಟ್]]'' | ರಘು ನಂದನ್ | |<ref>{{cite news |last=IBN Live |date=20 September 2012 |title=Spirit: Completes 100 day run on Box office |url=http://www.ibnlive.com/news/india/spirit-completes-100-day-run-on-box-office-509793.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128055507/http://www.ibnlive.com/news/india/spirit-completes-100-day-run-on-box-office-509793.html |archive-date=28 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[IBN Live]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್]]'' | ವೇಣು | |<ref>{{cite news |last=IBN Live |date=31 August 2012 |title=Malayalam Review: 'Run Baby Run' is a gripping thriller |url=http://www.ibnlive.com/news/india/malayalam-review-run-baby-run-is-a-gripping-thriller-503350.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128124258/http://www.ibnlive.com/news/india/malayalam-review-run-baby-run-is-a-gripping-thriller-503350.html |archive-date=28 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[IBN Live]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕರ್ಮಯೋಧ]]'' | ಡಿಸಿಪಿ ಮಾಧವ "ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಡಿ" ಮೇನನ್ ಐಪಿಎಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=19 December 2012 |title=Mohanlal's 'Karmayodha' courts trouble |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-Karmayodha-courts-trouble/articleshow/17675330.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219142226/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-Karmayodha-courts-trouble/articleshow/17675330.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="6" | 2013 ! scope="row" | ''[[ಲೋಕ್ಪಾಲ್]]'' | ನಂದಗೋಪಾಲ್ / ಲೋಕ್ಪಾಲ್ | |<ref>{{cite news |last=IBN Live |date=9 February 2013 |title='Lokpal' Review: The Malayalam film is a one time watch |url=http://www.ibnlive.com/news/india/lokpal-review-the-malayalam-film-is-a-one-time-watch-589835.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126052846/http://www.ibnlive.com/news/india/lokpal-review-the-malayalam-film-is-a-one-time-watch-589835.html |archive-date=26 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[IBN Live]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ರೆಡ್ ವೈನ್]]'' | ಎಸಿಪಿ ರತೀಶ್ ವಾಸುದೇವನ್ ಐಪಿಎಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=26 March 2013 |title=Red Wine's climax changed after its release? |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Red-Wines-climax-changed-after-its-release/articleshow/19214416.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219142104/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Red-Wines-climax-changed-after-its-release/articleshow/19214416.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಲೇಡೀಸ್ ಅಂಡ್ ಜೆಂಟಲ್ಮನ್]]'' | ಚಂದ್ರಬೋಸ್ | |<ref>{{cite news |last=Saseendran |first=Sajila |date=23 March 2013 |title=Dubai is my second home: Mohanlal – Khaleej Times |url=http://www.khaleejtimes.com/article/20130323/ARTICLE/303239974/1057 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151118041835/http://www.khaleejtimes.com/article/20130323/ARTICLE/303239974/1057 |archive-date=18 November 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Khaleej Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಡಲ್ ಕಡನ್ನು ಒರು ಮಾತುಕುಟ್ಟಿ]]'' | ಸ್ವತಃ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Karthikeyan |first=Shruti |date=23 August 2014 |title=Mammootty and Mohanlal to share screen space? |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Malayalam/Movies/News/Mammootty-and-Mohanlal-to-share-screen-space/articleshow/40694989.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140828192648/http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Malayalam/Movies/News/Mammootty-and-Mohanlal-to-share-screen-space/articleshow/40694989.cms |archive-date=28 August 2014 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಗೀತಾಂಜಲಿ]]'' | ಡಾ. ಸನ್ನಿ ಜೋಸೆಫ್ | |<ref>{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=14 November 2013 |title=Ghostbuster returns |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/ghostbuster-returns/article5350923.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114180638/http://www.thehindu.com/features/cinema/ghostbuster-returns/article5350923.ece |archive-date=14 November 2013 |access-date=26 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ದೃಶ್ಯಂ]]'' | ಜಾರ್ಜ್ಕುಟ್ಟಿ | |<ref>{{cite news |last=Seshagiri |first=Sangeetha |date=12 February 2014 |title='Drishyam' Box Office Collection: Mohanlal Starrer is Mega Blockbuster in India, Performs Well in UK |url=http://www.ibtimes.co.in/039drishyam039-box-office-collection-mohanlal-starrer-is-mega-blockbuster-in-india-performs-well-in-uk-538490 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150803002040/http://www.ibtimes.co.in/039drishyam039-box-office-collection-mohanlal-starrer-is-mega-blockbuster-in-india-performs-well-in-uk-538490 |archive-date=3 August 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- | rowspan="4" | 2014 ! scope="row" | ''[[ಜಿಲ್ಲಾ]]'' | ಶಿವನ್ | ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Bhaskaran |first=Gautaman |date=11 January 2014 |title=Movie review: Watch Jilla for Mohanlal's performance, Vijay's charisma |url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/movie-review-watch-jilla-for-mohanlal-s-performance-vijay-s-charisma/story-YdCiVl9QPOInca7Odd13BI.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160127123601/http://www.hindustantimes.com/regional-movies/movie-review-watch-jilla-for-mohanlal-s-performance-vijay-s-charisma/story-YdCiVl9QPOInca7Odd13BI.html |archive-date=27 January 2016 |access-date=11 December 2015 |work=[[Hindustan Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮಿಸ್ಟರ್ ಫ್ರಾಡ್]]'' | ಭಾಯಿ ಜಿ / ಜಾನ್ ಕ್ಲಿಫ್ / ಶಿವರಾಮ್ | |<ref>{{cite news |last=Press Trust of India |date=28 April 2014 |title=Malayalam films won't release till ban on Mohanlal's 'Mr Fraud' is lifted: FEFKA |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/malayalam-films-wont-release-till-ban-on-mohanlals-mr-fraud-is-lifted-fefka/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222170549/http://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/malayalam-films-wont-release-till-ban-on-mohanlals-mr-fraud-is-lifted-fefka/ |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕೂತಾರ]]'' | ಉಸ್ತಾದ್ ಸಾಲಿ | ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=V. P |first=Nicy |date=12 June 2014 |title=New Malayalam Movie Releases: 'Koothara', 'Angry Babies in Love' Set to Roll by Weekend |url=http://www.ibtimes.co.in/new-malayalam-movie-releases-koothara-angry-babies-love-set-roll-by-weekend-602128 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222120709/http://www.ibtimes.co.in/new-malayalam-movie-releases-koothara-angry-babies-love-set-roll-by-weekend-602128 |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪೆರುಚಾಳಿ]]'' | ಜಗನ್ನಾಥನ್ | |<ref>{{cite news |last=Sathish |first=V M |date=2 September 2014 |title=Malayalam superstar Mohanlal's 'Peruchazhi' to premiere in Dubai |url=http://www.emirates247.com/entertainment/malayalam-superstar-mohanlal-s-peruchazhi-to-premiere-in-dubai-2014-09-02-1.561510 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702005605/http://www.emirates247.com/entertainment/malayalam-superstar-mohanlal-s-peruchazhi-to-premiere-in-dubai-2014-09-02-1.561510 |archive-date=2 July 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Emirates 24/7]]}}</ref> |- | rowspan="6" | 2015 ! scope="row" | ''[[ರಸಂ]]'' | ಸ್ವತಃ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Indo-Asian News Service |date=5 January 2015 |title=Malayalam film 'Rasam', shot in Qatar to release soon |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/malayalam-film-rasam-shot-in-qatar-to-release-soon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160210011326/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/malayalam-film-rasam-shot-in-qatar-to-release-soon/ |archive-date=10 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮೈಥ್ರಿ]]'' | ಮಹಾದೇವ್ ಗೋಡ್ಕೆ | ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ; ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ 'ಮೈ ಹೀರೋ ಮೈಥ್ರಿ' ಎಂದು ಭಾಗಶಃ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ |<ref>{{cite news |last=Sharadhaa |first=A |date=17 February 2015 |title=Mythri Creates Ripples |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Mythri-Creates-Ripples/2015/02/17/article2671918.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222074633/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Mythri-Creates-Ripples/2015/02/17/article2671918.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=11 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎನ್ನುಮ್ ಎಪ್ಪೋಳುಂ]]'' | ವಿನೀತ್ ಎನ್. ಪಿಳ್ಳೈ | |<ref>{{cite news |last=Online Desk |date=28 March 2015 |title=5 reasons to watch 'Ennum Eppozhum' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/ennum-eppozhum-mohanlal-manju-warrier-sathyan-anthikad-box-office-reasons-to-watch.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151209174649/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/ennum-eppozhum-mohanlal-manju-warrier-sathyan-anthikad-box-office-reasons-to-watch.html |archive-date=9 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Malayala Manorama]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಲೈಲಾ ಓ ಲೈಲಾ]]'' | ಏಜೆಂಟ್ ಜೈ ಮೋಹನ್ | |<ref>{{cite news |last=Khan |first=Ujala Ali |date=19 May 2015 |title=Dubai film Lailaa O Lailaa, with Malayalam superstar Mohanlal, aims for local premiere |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/dubai-film-lailaa-o-lailaa-with-malayalam-superstar-mohanlal-aims-for-local-premiere-1.126415/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227223332/http://www.thenational.ae/arts-lifestyle/film/dubai-film-lailaa-o-lailaa-with-malayalam-superstar-mohanlal-aims-for-local-premiere |archive-date=27 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಲೋಹಂ]]'' | ರಾಜೀವ್ "ರಾಜು" ಸತ್ಯಮೂರ್ತಿ | |<ref>{{cite news |last=James |first=Anu |date=21 August 2015 |title=Mohanlal's 'Loham' Review: Live Audience Response |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-starrer-loham-review-live-audience-response-643552 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223142243/http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-starrer-loham-review-live-audience-response-643552 |archive-date=23 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕನಾಲ್]]'' | ಜಾನ್ ಡೇವಿಡ್ | |<ref>{{cite news |last=James |first=Anu |date=22 October 2015 |title=Mohanlal's 'Kanal' review: Live audience response |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlals-kanal-review-live-audience-response-651514 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122065356/http://www.ibtimes.co.in/mohanlals-kanal-review-live-audience-response-651514 |archive-date=22 November 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- | rowspan="4" | 2016 ! scope="row" | ''[[ಮನಮಂತ]]'' | ಸಾಯಿ ರಾಮ್ | ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ; ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ 'ವಿಸ್ಮಯಂ' ಎಂದು ಭಾಗಶಃ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=14 January 2016 |title=Mohanlal wraps up filming his Telugu movie |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-wraps-up-filming-his-Telugu-movie/articleshow/50574492.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225180814/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-wraps-up-filming-his-Telugu-movie/articleshow/50574492.cms |archive-date=25 February 2016 |access-date=25 February 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]'' | ಸತ್ಯಮ್ | ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ |<ref>{{cite news |last=Jonnalagedda |first=Pranita |date=26 November 2016 |title=Mohanlal is NTR's peddananna |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Mohanlal-is-NTRs-peddananna/articleshow/49934152.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219141527/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Mohanlal-is-NTRs-peddananna/articleshow/49934152.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=1 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒಪ್ಪಂ]]'' | ಜಯರಾಮನ್ | |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=6 March 2016 |title=Mohanlal's Oppam starts filming in Kochi |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Mohanlals-Oppam-starts-filming-in-Kochi/articleshow/51275090.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308192944/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Mohanlals-Oppam-starts-filming-in-Kochi/articleshow/51275090.cms |archive-date=8 March 2016 |access-date=8 March 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]'' | ಮುರುಗನ್ | |<ref>{{cite news |last=James |first=Anu |date=26 February 2016 |title=Mohanlal's 'Pulimurugan' to be released in 3,000 screens? |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlals-pulimurugan-be-released-3000-screens-668379 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160227105254/http://www.ibtimes.co.in/mohanlals-pulimurugan-be-released-3000-screens-668379 |archive-date=27 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- | rowspan="4" | 2017 ! scope="row" | ''[[ಮುಂತಿರಿವಳ್ಳಿಕಲ್ ತಾಲಿರ್ಕ್ಕುಂಬೋಲ್]]'' | ಉಳಹನ್ನನ್ "ಉನ್ನಚನ್" | |<ref>{{cite news |last1=James |first1=Anu |date=15 July 2016 |title=Mohanlal, Meena start shooting for untitled Jibu Jacob movie [PHOTOS] |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-meena-start-shooting-untitled-jibu-jacob-movie-photos-686732 |access-date=17 July 2016 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[1971: ಬಿಯಾಂಡ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್]]'' | ಕರ್ನಲ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಮತ್ತು ಮೇಜರ್ ಸಹದೇವನ್ | |<ref>{{cite news |title=Mohanlal starts shooting for Major Ravi's next |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-starts-shooting-for-Major-Ravis-next/articleshow/55204172.cms |access-date=7 November 2016 |work=The Times of India}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವೇಲಿಪದಿಂಟೆ ಪುಸ್ತಕಂ]]'' | ಮೈಕೆಲ್ ಇಡಿಕುಲ | |<ref>{{Cite news |date=26 May 2017 |title=Mohanlal reveals his look from Lal Jose's Velipadinte Pustakam. See photo |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-reveals-his-look-from-lal-jose-velipadinte-pustakam-see-photo-4675302/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20170606140309/http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-reveals-his-look-from-lal-jose-velipadinte-pustakam-see-photo-4675302/ |archive-date=6 June 2017 |access-date=6 June 2017 |work=The Indian Express}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವಿಲನ್]]'' | ಎಡಿಜಿಪಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಮಂಜೂರನ್ ಐಪಿಎಸ್ | |<ref>{{cite news |title=Mohanlal in as villain in B Unnikrishan's next: Here's the first poster and it's badass |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-in-as-villain-in-b-unnikrishans-next-heres-the-first-poster-and-its-badass/articleshow/57518330.cms |access-date=7 March 2017 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="5" | 2018 ! scope="row" | ''[[ಆದಿ]]'' | ಸ್ವತಃ |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |date=28 January 2018 |title=Aadhi movie review: Pranav parkours to stardom |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/280118/aadhi-movie-review-pranav-parkours-to-stardom.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128071836/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/280118/aadhi-movie-review-pranav-parkours-to-stardom.html |archive-date=28 January 2018 |access-date=28 January 2018 |work=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನೀರಳಿ]]'' | ಸನ್ನಿ ಜಾರ್ಜ್ | |<ref>{{cite news |author=സ്വന്തം ലേഖകൻ |date=10 January 2018 |title=ഈ മോഹൻലാൽ ചിത്രത്തിന് പ്രത്യേകതകൾ നിരവധി |url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2018/01/10/mohanlal-ajoy-varma-movie-cast-list.html |access-date=26 May 2018 |work=[[Malayala Manorama]] |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಾಯಂಕುಲಂ ಕೊಚುನ್ನಿ]]'' | ಇತ್ತಿಕ್ಕರ ಪಕ್ಕಿ | |<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=9 January 2018 |title=Mohanlal's Ithikkara Pakki will be a revelation: Rosshan Andrrews |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-ithikkara-pakki-will-be-a-revelation-rosshan-andrrews/articleshow/62427874.cms |access-date=9 January 2018 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಡ್ರಾಮಾ]]'' | ರಾಜಗೋಪಾಲ್ | |<ref>{{cite web |last=Smith |first=Alan |date=29 May 2018 |title=Mohanlal meets Margaret Preedy |url=http://www.kentonline.co.uk/maidstone/news/mohanlal-meets-margaret-preedy-183744/ |access-date=29 May 2018 |publisher=Kent Online}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಒಡಿಯಾನ್]]'' | ಒಡಿಯಾನ್ ಮಣಿಕ್ಯನ್ | |<ref>{{cite news |last=James |first=Anu |date=4 October 2017 |title=Mohanlal on a roll: After Odiyan, superstar announces his next biggie |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-roll-after-odiyan-superstar-announces-his-next-biggie-744269 |access-date=28 January 2018 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- | rowspan="3" | 2019 ! scope="row" | ''[[ಲೂಸಿಫರ್]]'' | ಸ್ಟೀಫನ್ ನೆಡುಂಪಲ್ಲಿ / ಖುರೇಶಿ ಅಬ್'ರಾಮ್ | |<ref>{{cite web |date=4 June 2019 |title=Mohanlal's Lucifer storms into Rs 200 crore club, first for Malayalam cinema |url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-s-lucifer-storms-into-rs-200-crore-club-first-for-malayalam-cinema/story-vTm7JXaAdz0FWFTllE4n2I.html |access-date=16 February 2020 |website=Hindustan Times}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಇಟ್ಟಿಮಾನಿ: ಮೇಡ್ ಇನ್ ಚೈನಾ]]'' | ಇಟ್ಟಿಮಾನಿ ಮತ್ತು ಇಟ್ಟಿಮಾಥನ್ | |<ref>{{cite news |date=24 April 2019 |title='Ittimani Made in China' puja in Kochi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/ittimani-made-in-china-puja-in-kochi/articleshow/69021700.cms?from=mdr |access-date=21 May 2019 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಾಪ್ಪಾನ್]]'' | ಪಿಎಂ ಚಂದ್ರಕಾಂತ್ ವರ್ಮಾ | ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ |<ref>{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Mohanlal is the greatest actor we have in our country: Suriya on his 'Kaappaan' co-star |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/sep/14/mohanlal-is-the-greatest-actor-we-have-in-our-country-suriya-on-his-kaappaan-co-star-2033651.html |website=The New Indian Express}}</ref> |- | 2020 ! scope="row" | ''[[ಬಿಗ್ ಬ್ರದರ್]]'' | ಸಚಿದಾನಂದನ್ | |<ref>{{cite web |date=11 October 2018 |title=Mohanlal's film with Siddique titled 'Big Brother' |url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-s-film-siddique-titled-big-brother-89829 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525133404/https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-s-film-siddique-titled-big-brother-89829 |archive-date=25 May 2019 |accessdate=25 May 2019 |website=The News Minute}}</ref> |- | rowspan="2" | 2021 ! scope="row" | ''[[ದೃಶ್ಯಂ ೨]]'' | ಜಾರ್ಜ್ಕುಟ್ಟಿ | |<ref>{{Cite web |date=21 September 2020 |title=In Pics: Mohanlal's Drishyam 2 Goes on the Floors |url=https://www.news18.com/news/movies/in-pics-mohanlals-drishyam-2-goes-on-the-floors-2894603.html |website=News18}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮರಕ್ಕರ್: ಅರಬಿಕ್ಕಡಲಿಂಟೆ ಸಿಂಹಂ]]'' | ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕರ್ | |<ref>{{cite news |date=2 September 2019 |title=Mohanlal: We are dedicating Marakkar to the Indian Navy |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-we-are-dedicating-marakkar-to-the-indian-navy/articleshow/70945908.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410140701/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-we-are-dedicating-marakkar-to-the-indian-navy/articleshow/70945908.cms |archive-date=10 April 2021 |access-date=30 March 2021 |work=[[Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="4" | 2022 ! scope="row"|''[[ಬ್ರೋ ಡ್ಯಾಡಿ]]'' | ಜಾನ್ ಚಾಕೋ ಕಟ್ಟಾಡಿ | |<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/prithviraj-sukumaran-announces-his-second-directorial-bro-daddy-with-mohanlal-1816663-2021-06-18|title=Prithviraj Sukumaran announces his second directorial Bro Daddy with Mohanlal|first=Ramya|last=Palisetty|date=ಜೂನ್ 18, 2021|website=India Today}}</ref> |- ! scope="row" |''[[ಆರಾಟ್ಟು]]'' | ಗಣಭೂಷಣಂ ನೆಯ್ಯಟ್ಟಿಂಕರ ಗೋಪನ್ / ಕರ್ನಲ್ ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರ ಲಾಲ್ / ಏಜೆಂಟ್ X | |<ref>{{cite news |last=George |first=Anjana |date=12 October 2021 |title=Mohanlal, Unnikrishnan team up for a rustic entertainer |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-unnikrishnan-team-up-for-a-rustic-entertainer/articleshow/78618723.cms |access-date=13 April 2021 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" |''[[12ನೇ ಮನುಷ್ಯ]]'' |ಡಿವೈಎಸ್ಪಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ | |<ref>{{cite news |author=Express News Service |date=16 September 2021 |title=Mohanlal joins sets of Jeethu Joseph's 'The 12th Man' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/sep/16/mohanlal-joins-sets-of-jeethu-josephs-the-12th-man-2359258.html |access-date=31 October 2021 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" |''[[ಮಾನ್ಸ್ಟರ್]]'' |ಲಕಿ ಸಿಂಗ್ / ಶಿವದೇವ್ ಸುಬ್ರಮಣಿಯಂ ಐಪಿಎಸ್ | |<ref>{{cite news |date=10 November 2021 |title=Mohanlal announces new film 'Monster' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlal-announces-new-film-monster/article37417344.ece |work=The Hindu}}</ref> |- | rowspan="3" |2023 ! scope="row" |''[[ಅಲೋನ್]]'' | ಕಾಳಿದಾಸ್ | |<ref>{{Cite news |title=Mohanlal starrer 'Alone' finishes its shoot in just 18 days! – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-starrer-alone-finishes-its-shoot-in-just-18-days/articleshow/87223483.cms |access-date=1 December 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- ! scope="row" |''[[ಜೈಲರ್]]'' | ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ | ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref name="auto1"/> |- ! scope="row" | ''[[ನೇರು]]'' |ವಕೀಲ ವಿಜಯಮೋಹನ್ | |<ref>{{Cite web |date=5 October 2023 |title=Filming of Mohanlal's Neru wraps up |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/oct/05/filming-of-mohanlals-neru-wraps-up-48335.html |access-date=26 November 2023 |website=[[Cinema Express]] |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2024 ! scope="row" | ''[[ಮಲೈಕೋಟ್ಟೈ ವಾಲಿಬನ್]]'' | ಮಲೈಕೋಟ್ಟೈ ವಾಲಿಬನ್ / ಮಲೈಕೋಟ್ಟೈ ಮಲಯನ್ | |<ref>{{cite news |date=18 January 2023 |title=Mohanlal-Lijo Jose Pellissery's 'Malaikottai Valiban' goes on floors in Rajasthan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-lijo-jose-pellisserys-malaikottai-valiban-goes-on-floors-in-rajasthan/articleshow/97086061.cms |access-date=19 January 2023 |newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಬರೋಜ್ 3D]]'' | ಬರೋಜ್ | ಸಹ ನಿರ್ದೇಶಕ |<ref>{{Cite web |date=23 February 2021 |title=Mohanlal commences work on 'Barroz' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/feb/23/mohanlal-commences-work-on-barroz-2267471.html |access-date=1 March 2021 |website=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- | rowspan="6" |2025 ! scope="row" | ''[[ಎಲ್೨: ಎಂಪುರಾನ್]]'' | ಖುರೇಶಿ ಅಬ್'ರಾಮ್ / ಸ್ಟೀಫನ್ ನೆಡುಂಪಲ್ಲಿ | |<ref>{{Cite web |date=1 December 2024 |title=Empuraan release date: Prithviraj wraps up shoot of Mohanlal's L2: Empuraan: 'What an incredible 14-month journey across 8 states and 4 countries' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-sukumaran-wraps-up-shoot-of-mohanlals-l2-empuraan-9699956/ |access-date=25 December 2024 |website=[[The Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ತುದಾರುಂ]]'' | ಶಣ್ಮುಘಂ "ಬೆಂಜ್" | |<ref>{{Cite web |date=8 November 2024 |title=Mohanlal's 'L360' gets official title 'Thudarum', featuring a long-awaited reunion with Shobana |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/mohanlal-l360-movie-title-shobana-tharun-moorthy-m-renjith-1.10059842 |access-date=23 November 2024 |website=[[Mathrubhumi]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಕಣ್ಣಪ್ಪ]]'' |ಕಿರಾತ || ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{Cite news |date=19 August 2023 |title=Vishnu Manchu Begins His Dream Project Kannappa |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/180823/vishnu-manchu-begins-his-dream-project-kannappa.html |access-date=19 August 2023 |work=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಹೃದಯಪೂರ್ವಂ]]'' | ಸಂದೀಪ್ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ || |<ref>{{cite news |date=10 February 2025 |title=Hridayapoorvam: Mohanlal and Sathyan Anthikad's film goes on floors |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hridayapoorvam-mohanlal-and-sathyan-anthikads-film-goes-on-floors/article69202663.ece}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಭಾ ಭಾ ಬಾ]]'' | ಘಿಲ್ಲಿ ಬಾಲಾ | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news |date=20 July 2025 |title=Mohanlal's grand dance track in 'Bha Bha Ba' could be Malayalam cinema's costliest song yet - DEETS inside |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-grand-dance-track-in-bha-bha-ba-could-be-malayalam-cinemas-costliest-song-yet-deets-inside/articleshow/122798898.cms |newspaper=The Times of India}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ವೃಷಭ]]'' | ರಾಜಾ ವಿಜಯೇಂದ್ರ ವೃಷಭ / ಆದಿ ದೇವ ವರ್ಮಾ | ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಿತ್ರ |<ref>{{cite news |date=23 July 2023 |title=Vrushabha: Mohanlal's pan-India bilingual film goes on floors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/vrushabha-mohanlals-pan-india-bilingual-film-goes-on-floors/articleshow/102058032.cms |newspaper=The Times of India}}</ref> |- | rowspan="8" |2026 ! scope="row" | ''[[ಪ್ಯಾಟ್ರಿಯಾಟ್]]'' | ಕರ್ನಲ್ ರಹೀಂ ನಾಯಕ್ |ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{Cite news |date=20 November 2024 |title=Mohanlal, Mammootty, Fahadh Faasil and Kunchacko Boban; Mahesh Narayanan's multi-starrer starts rolling |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-mammootty-nayantharafahadh-faasil-and-more-mahesh-narayanans-multi-starrer-starts-rolling/articleshow/115474717.cms |access-date=21 November 2024 |work=The Times of India}}</ref> |- !scope="row" |''[[ದೃಶ್ಯಂ ೩]]'' |ಜಾರ್ಜ್ಕುಟ್ಟಿ | |<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Mohanlal begins Drishyam 3 shoot a day after receiving Dadasaheb Phalke Award |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Sep/25/mohanlal-begins-drishyam-3-shoot-a-day-after-receiving-dadasaheb-phalke-award |access-date=28 September 2025 |website=[[Cinema Express]] |language=en}}</ref> |- !scope="row"|''[[ತುಡಕ್ಕಂ]]'' | ಮಾಸ್ಟರ್ | rowspan="5" |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |<ref>{{Cite web |author=<!--Unlisted--> |date=2026-05-10 |title=Thudakkam, starring Vismaya Mohanlal, gets release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/May/10/thudakkam-starring-vismaya-mohanlal-gets-release-date |access-date=2026-05-10 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- |{{Pending film|ಖಲೀಫಾ: ಭಾಗ I - ದಿ ಇಂಟ್ರೋ}} |ಮಂಬರಾಯಕ್ಕಲ್ ಅಹಮದ್ ಅಲಿ |<ref>{{Cite web |last=The Hollywood Reporter India |date=8 December 2025 |title=Mohanlal to star as Mambaraykkal Ahmad Ali in Prithviraj's ''Khalifa'' |url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/mohanlal-to-act-in-prithviraj-sukumarans-khalifa/amp}}</ref> |- | {{Pending film|ಹೈವಾನ್}} | {{TableTBA}} |<ref>{{cite news |last1= |first1= |title='Haiwaan': Akshay Kumar and Saif Ali Khan reunite after 17 years for a Priyadarshan film |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/haiwaan-akshay-kumar-saif-ali-khan-priyadarshan-17-years-oppam-remake/article69818435}}</ref> |- |{{Pending film|[[ಜೈಲರ್ 2]]}} |ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ |<ref>{{Cite web |last=Entertainment Desk |first=TOI |date=5 December 2025 |title=''Jailer 2'' gets bigger - Malayalam superstar Mohanlal and Vinayakan are set to reprise their roles from the first film! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/jailer-2-gets-bigger-vinayakan-confirms-comeback-mohanlal-jets-off-to-join-rajinikanths-sequel-shoot/articleshow/125730992.cms |website=Times of India: Entertainment Desk}}</ref> |- |{{Pending film|[[ಕಥನಾರ್ - ದಿ ವೈಲ್ಡ್ ಸಾರ್ಸೆರರ್]]}} |ಮಾರ್ ಅಬೋ |<ref>{{Cite web |last=A Manu |first=Hridayambika |date=January 6, 2026 |title=ഇനി ഇത് നീലിയും വിറക്കും. ജയസൂര്യയുടെ കത്തനാറിൽ മാർ അബോ ആയി മോഹൻലാൽ |url=https://malayalam.indianexpress.com/social/kathanar-mohanlal-cameo-fan-made-poster-jayasurya-10975167}}</ref> |- | {{Pending film|italic=no|''ಅತಿಮನೋಹರಂ''}} |ಎಸ್ಐ ಟಿ.ಎಸ್. ಲವೆಲಜನ್ | ಚಿತ್ರೀಕರಣ |<ref>{{Cite news |date=23 January 2026 |title=Mohanlal returns to his classic moustache look for 'L366'|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2026/01/23/mohanlal-joins-new-movie-sets-tharun-moorthy.html|access-date=24 January 2026 |work=Onmanorama}}</ref> |- | rowspan="2" |2027 |scope="row"{{Pending film|italic=no|''L367''}} |<small>TBA</small> |ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ |<ref>{{Cite news |date=26 January 2026 |title=Mohanlal announces 'L367' with National Award winner Vishnu Mohan; FIRST LOOK poster out: 'Looking forward to this new chapter'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-announces-l367-with-national-award-winner-vishnu-mohan-first-look-poster-out-looking-forward-to-this-new-chapter/articleshow/127547504.cms|work=Times Entertainment}}</ref> |- |{{Pending film|ನೆಡುಂಕಂಡಂ ಮಿರಾಕಲ್}} | {{TableTBA}} | ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ |<ref>{{Cite web |last=News |first=Reporter |title=ലാലേട്ടനൊപ്പം ഇനി പോത്തേട്ടൻസ് ബ്രില്യൻസ്; വരുന്നു 'നെടുങ്കണ്ടം മിറാക്കിൾ', അണിയറയിലും വമ്പന്മാർ |url=https://www.reporterlive.com/entertainment/entertainment-news/2026/07/03/dileesh-pothans-new-movie-with-mohanlal-nedukandam-miracle-announced |access-date=2026-07-03 |website=ReporterNews |language=ml}}</ref> |- |{{TBA}} |{{Pending film|ಖಲೀಫಾ: ಭಾಗ II - ಹಿಸ್ ರೇನ್}} |ಮಂಬರಾಯಕ್ಕಲ್ ಅಹಮದ್ ಅಲಿ |''ಖಲೀಫಾ: ಭಾಗ I - ದಿ ಇಂಟ್ರೋ'' ನ ಪ್ರೀಕ್ವೆಲ್ | |- | {{TBA}} ! scope="row" {{pending film|italic=no| ''[[ರಾಮ್]]''}} | ರಾಮ್ ಮೋಹನ್ | ವಿಳಂಬ |<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite news |title=Mohanlal looks super cool and stylish as he shoots for 'RAM' – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-looks-super-cool-and-stylish-as-he-shoots-for-ram/articleshow/73274437.cms |access-date=17 January 2020 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |} == ನಿರ್ಮಾಪಕ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ನಿರ್ಮಾಣ ! scope="col" | {{ref heading}} |- | 1984 ! scope="row" | ''[[ಆದಿಯೋಳುಕ್ಕುಕಳ್]]'' | rowspan="3" |ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ | rowspan="19"|<ref>{{Cite web |last=Suresh |first=Anandu |date=21 May 2025 |title=Forget the actor, it's Mohanlal the producer who should make a comeback; the one behind both his National Awards for Best Actor |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/forget-the-actor-its-mohanlal-the-producer-who-should-make-a-comeback-10017351/ |access-date=22 May 2025 |website=[[The Indian Express]]}}</ref> |- | 1985 ! scope="row" | ''[[ಕರಿಂಬಿನ್ ಪೂವಿನಕ್ಕರೆ]]'' |- | rowspan="2"| 1986 ! scope="row" | ''[[ಗಾಂಧಿನಗರ್ 2ನೇ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]]'' |- ! scope="row" | ''[[ಆದಿವೇರುಕಳ್]]'' | ಚೀರ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ |- | rowspan="2"| 1987 ! scope="row" | ''[[ನಾಡೋಡಿಕ್ಕಟ್ಟು]]'' | ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ |- ! scope="row" | ''[[ಉನ್ನಿಕಳೆ ಒರು ಕಧಾ ಪರಯಂ]]'' | rowspan="3" | ಚೀರ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ |- | rowspan="2"| 1988 ! scope="row" | ''[[ಒರ್ಕ್ಕಪ್ಪುರತು]]'' |- ! scope="row" | ''[[ಆರ್ಯನ್]]'' |- | 1990 ! scope="row" | ''[[ಹಿಸ್ ಹೈನೆಸ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ]]'' | rowspan="11" | ಪ್ರಣವಂ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ |- | 1991 ! scope="row" | ''[[ಭರತಂ]]'' |- | 1992 ! scope="row" | ''[[ಕಮಲದಳಂ]]'' |- | 1993 ! scope="row" | ''[[ಮಿಧುನಂ]]'' |- | 1994 ! scope="row" | ''[[ಪಿಂಗಾಮಿ]]'' |- | 1996 ! scope="row" | ''[[ಕಾಲಪಾನಿ]]'' |- | rowspan="2"| 1998 ! scope="row" | ''[[ಕನ್ಮದಂ]]'' |- ! scope="row" | ''[[ಹರಿಕೃಷ್ಣನ್ಸ್]]'' |- | rowspan="2"| 1999 ! scope="row" | ''[[ಒಲಿಂಪಿಯನ್ ಆಂಥೋನಿ ಆಡಮ್]]'' |- ! scope="row" | ''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]'' |- | 2010 ! scope="row" | ''[[ಕಾಂದಹಾರ್]]'' |} == ನಿರೂಪಕ / ಧ್ವನಿ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ನಿರೂಪಕ ಅಥವಾ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | {{ref heading}} |- | 1989 ! scope="row"|''[[ಸೀಸನ್]]'' | rowspan="2" |ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿಯೂ | |- | 1990 ! scope="row"|''[[ಇಂದ್ರಜಾಲಂ]]'' | |- | 1998 ! scope="row" | ''[[ಕಲ್ಲು ಕೊಂಡೊರು ಪೆನ್ನು]]'' | ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಆವೃತ್ತಿ ಮಾತ್ರ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |author=Deepa Soman |date=15 October 2014 |title=Voice overs are in vogue in Mollywood |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Voice-overs-are-in-vogue-in-Mollywood/articleshow/44821451.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018235107/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Voice-overs-are-in-vogue-in-Mollywood/articleshow/44821451.cms |archive-date=18 October 2014 |access-date=11 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- |2002 ! scope="row" | ''[[ಒನ್ನಾಮನ್]]'' | rowspan="2" |ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿಯೂ | |- | 2007 ! scope="row" | ''[[ಚೋಟ್ಟಾ ಮುಂಬೈ]]'' | |- | 2008 ! scope="row" | ''[[ಸ್ವರ್ಣಂ]]'' | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=V. P. |first=Nicy |date=15 November 2014 |title=Mohanlal Turns Narrator for Priyadarshan's 'Aamayum Muyalum' |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-turns-narrator-priyadarshans-aamayum-muyalum-614103 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222094116/http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-turns-narrator-priyadarshans-aamayum-muyalum-614103 |archive-date=22 December 2015 |access-date=25 February 2016 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- | 2009 ! scope="row" | ''[[ಕೇರಳ ವರ್ಮಾ ಪಳಸ್ಸಿ ರಾಜಾ]]'' | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Media |first=Sampurn |date=16 September 2009 |title=Mohanlal to do Pazhassi Raja's narration |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article153158.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222133222/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article153158.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 February 2016 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- | 2010 !scope="row" | ''[[ಜನಕನ್]]'' |ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿಯೂ | |- | rowspan="2" | 2012 ! scope="row" | ''[[ದಿ ಹಿಟ್ ಲಿಸ್ಟ್]]'' | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=V. P |first=Nicy |date=2 December 2014 |title=Priyadarshan-Jayasurya Film 'Aamayum Muyalum' Set to Release on 19 December |url=http://www.ibtimes.co.in/priyadarshan-jayasurya-film-aamayum-muyalum-set-release-19-december-615869 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222112240/http://www.ibtimes.co.in/priyadarshan-jayasurya-film-aamayum-muyalum-set-release-19-december-615869 |archive-date=22 December 2015 |access-date=11 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ನಮುಕ್ಕು ಪಾರ್ಕ್ಕನ್]]'' | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=V. P |first=Nicy |date=15 November 2014 |title=Mohanlal Turns Narrator for Priyadarshan's 'Aamayum Muyalum' |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-turns-narrator-priyadarshans-aamayum-muyalum-614103 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222094116/http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-turns-narrator-priyadarshans-aamayum-muyalum-614103 |archive-date=22 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}</ref> |- | 2014 ! scope="row" | ''[[ಆಮಯುಂ ಮುಯಲುಂ]]'' | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=15 November 2015 |title=Mohanlal to introduce Aamayum Muyalum characters |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-introduce-Aamayum-Muyalum-characters/articleshow/45147882.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141118095316/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-introduce-Aamayum-Muyalum-characters/articleshow/45147882.cms |archive-date=18 November 2014 |access-date=25 February 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="2" | 2015 ! scope="row" | ''[[ಎನ್ನುಮ್ ಎಪ್ಪೋಳುಂ]]'' | ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿಯೂ | |- ! scope="row" | ''[[ಪಿಕೆಟ್ 43]]'' | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |last=Vikram |first=Raj |date=23 January 2015 |title=Picket 43 Movie Review |url=http://www.metromatinee.com/movie-review/picket-43-movie-review-556 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150506040812/http://www.metromatinee.com/movie-review/picket-43-movie-review-556 |archive-date=6 May 2015 |access-date=25 February 2016 |publisher=Metromatinee.com}}</ref> |- | rowspan="3" | 2017 ! scope="row" | ''[[ಸಿ/ಓ ಸೈರಾ ಬಾನು]]'' | ಧ್ವನಿ ಪಾತ್ರ: ಪೀಟರ್ ಜಾರ್ಜ್ | |- ! scope="row" | ''[[ತಿಯಾನ್]]'' | "ಸಮಯ" ದ ಧ್ವನಿ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Thomas |first=Elizabeth |date=9 July 2017 |title=Tiyaan movie review: In the name of faith |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/090717/tiyaan-movie-review-in-the-name-of-faith.html |access-date=7 April 2020 |work=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಆಕಾಶಮಿತ್ತಾಯಿ]]'' | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last1=Sreenivasan |first1=Deepthi |date=31 August 2017 |title=Appa comes to Mollywood |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/310817/appa-comes-to-mollywood.html |access-date=7 April 2020 |work=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> |- |2018 ! scope="row" | ''[[ಕಾಯಂಕುಲಂ ಕೊಚುನ್ನಿ]]'' | ಸಹ ನಟ | |- | rowspan="3" | 2019 ! scope="row" | ''[[ನೆಯುಂ ಞಾನುಂ]]'' | | |- ! scope="row" | ''100 ಇಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಸೊಸ್ಟಮ್'' | ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ; ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗೆ ಪ್ರವೇಶ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |author=<!--staff byline--> |date=20 August 2019 |title=Guinness entry of docu on Chrysostom celebrated |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/guinness-entry-of-docu-on-chrysostom-celebrated/article29184940.ece |access-date=7 April 2020 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಸ್ಯೇ ರಾ ನರಸಿಂಹ ರೆಡ್ಡಿ]]'' |ಮಲಯಾಳಂ ಡಬ್ ಆವೃತ್ತಿ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |author=India Today Web Desk |date=20 August 2019 |title=Sye Raa Narasimha Reddy: Rajinikanth and Mohanlal to lend their voices for Chiranjeevi's film? |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/sye-raa-narasimha-reddy-rajinikanth-and-mohanlal-to-lend-their-voices-for-chiranjeevi-s-film-1582598-2019-08-20 |access-date=7 April 2020 |work=[[India Today]]}}</ref> |- |2022 ! scope="row" | ''[[ಪಥೋನ್ಪಥಂ ನೂಟ್ಟಾಂಡು]]'' | | |- |2023 ! scope="row" | ''[[ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಕೊಥಾ]]'' | | |- | rowspan="2" |2024 ! scope="row" | ''[[ಗು]]'' | |<ref>{{cite news |author=India Today Web Desk |date=7 May 2024 |title=Trailer Of Saiju Kurup's Gu Promises Spine-chilling Horror |url=https://www.news18.com/movies/trailer-of-saiju-kurups-gu-promises-spine-chilling-horror-8881446.html |work=[[News 18]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಎಆರ್ಎಂ]]'' | ವಿಶ್ವ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಧ್ವನಿ |<ref>{{cite news |date=12 September 2024 |title=Mohanlal joins Tovino Thomas in 'Ajayante Randam Moshanam', surprise revealed |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/mohanlal-joins-tovino-thomas-ajayante-randam-moshanam-voiceover-1.9895462 |work=[[Mathrubhumi News]]}}</ref> |- | 2026 ! scope="row" | ''[[ಕೆಡಿ: ದಿ ಡೆವಿಲ್]]'' |ಮಲಯಾಳಂ ಡಬ್ ಆವೃತ್ತಿ | |} == ರಂಗಭೂಮಿ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ರಂಗಭೂಮಿ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ನಾಟಕ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ಭಾಷೆ ! scope="col" | ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ! scope="col" class="unsortable" | {{ref heading}} |- | 2001 ! scope="row" | ''[[ಕರ್ಣಭಾರಂ]]'' | [[ಕರ್ಣ]] | [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] | ಸಿರಿ ಫೋರ್ಟ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂ, ನ್ಯೂ ಡೆಲ್ಲಿ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |last=Jose |first=D |date=13 March 2001 |title=Mohanlal's new obsession |url=http://www.rediff.com/movies/2001/mar/13mohan.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105190842/http://www.rediff.com/movies/2001/mar/13mohan.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=13 March 2010 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- | 2003 ! scope="row" | ''ಕಥಾಯಟ್ಟಂ''{{efn|''ಕಥಾಯಟ್ಟಂ'' ನಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ ಹತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಂದ ಹತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವುಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯಾರತ್ತು ಚಂದು ಮೇನನ್ (''ಇಂದುಲೇಖ''), ಸಿ.ವಿ. ರಾಮನ್ ಪಿಳ್ಳೈ (''ಧರ್ಮರಾಜ''), ಎಸ್.ಕೆ. ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಟ್ಟ್ (''ನಾಡನ್ ಪ್ರೇಮಂ''), ತಕ್ಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ (''ಚೆಮ್ಮೀನ್''), ಪಿ. ಕೇಸವದೇವ್ (''ಒಡಯಿಲ್ ನಿನ್ನು''), ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್, ಉರೂಬ್ (''ಉಮ್ಮಚು''), ಒ.ವಿ. ವಿಜಯನ್ (''ಖಾಸಕ್ಕಿಂಟೆ ಇತಿಹಾಸಂ''), ಎಂ. ಮುಕುಂದನ್ (''ಮಯ್ಯಳಿಪ್ಪುಳಯುಡೆ ತೀರಂಗಳಿಲ್''), ಮತ್ತು ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ (''ರಂಡಾಮೂಳಂ'') ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |date=4 December 2004 |title=Mohanlal to enact characters from Malayalam literature |url=http://www.thehindubusinessline.com/2004/12/04/stories/2004120402091700.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090607065324/http://www.thehindubusinessline.com/2004/12/04/stories/2004120402091700.htm |archive-date=7 June 2009 |access-date=16 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="kadhayattam" />}} | * ಸೂರಿ ನಂಬೂತಿರಿಪಾಡು * ಚಂದ್ರಕರನ್ * ಪಪ್ಪು * ಇಕ್ಕೊರನ್ * ಚೆಂಬನ್ ಕುಂಜು * ಮಾಯನ್ * ಅಲ್ಲಪಿಚಾ ಮೊಲ್ಲಾಕಾ * ದಾಸನ್ * ಭೀಮ * ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್ | [[ಮಲಯಾಳಂ]] | ಸೆನೆಟ್ ಹಾಲ್, ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | style="text-align:center;"|<ref name="kadhayattam">{{cite news |date=28 October 2003 |title=Document for rejuvenating Malayalam to be released |url=http://www.thehindu.com/2003/10/28/stories/2003102807480400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219141233/http://www.thehindu.com/2003/10/28/stories/2003102807480400.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=28 October 2011 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | rowspan="2" | 2008 ! scope="row" | ''ಚಾಯಮುಖಿ'' | [[ಭೀಮ]] | ಮಲಯಾಳಂ | ಲುಲು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಕೇಂದ್ರ, ತ್ರಿಶೂರ್ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Santhosh |first=K. |date=13 March 2008 |title=Mirroring the pangs of love |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mirroring-the-pangs-of-love/article1218835.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219140152/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mirroring-the-pangs-of-love/article1218835.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=10 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''ಮಾಯಾ ರಾವಣ'' (ಬ್ಯಾಲೆ) | [[ಹನುಮಂತ]] (ಧ್ವನಿ) | ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | ನೆಹರು ಕೇಂದ್ರ, ಮುಂಬೈ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Varma |first=Sivadas |date=12 May 2009 |title=Mayaravan unveiled |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article117561.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224105226/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article117561.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=12 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}{{indent|3}}{{cite news |last=Trivedi |first=Mihir |title=Celebs give full marks to Shobhana's Maya Ravan |url=http://www.ibnlive.com/videos/india/shobhanas-ravan-296253.html |archive-url=https://www.webcitation.org/6fQmer4DD?url=http://www.ibnlive.com/videos/india/shobhanas-ravan-296253.html |archive-date=20 February 2016 |access-date=12 December 2015 |agency=[[IBN Live]] |date=1 September 2008 |url-status=dead}}{{indent|3}}{{cite news |last=Arunachalam |first=Jayashree |title=Tale of epic grandeur |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/tale-of-epic-grandeur/article26008.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219135057/http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/tale-of-epic-grandeur/article26008.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=12 December 2015 |agency=[[The Hindu]] |date=28 September 2009 |url-status=live}}</ref> |- | 2009 ! scope="row" | ''[[ದಿ ಟೆಂಪೆಸ್ಟ್]]'' | [[ಪ್ರಾಸ್ಪೆರೊ]] | ಮಲಯಾಳಂ | ಜೋಸ್ ಥಾಮಸ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Manmadhan |first=Prema |date=29 January 2009 |title=Mohanlal to play Prospero |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/mohanlal-to-play-prospero/article656373.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219140551/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/mohanlal-to-play-prospero/article656373.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=10 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | 2010 ! scope="row" | ''[[ವಿಕ್ರಮೋರ್ವಶೀಯಂ]]'' | [[ಪುರುರವಸ]] | ಸಂಸ್ಕೃತ | ಉಜ್ಜಯಿನಿ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=PTI |date=19 March 2010 |title=Mohanlal to return to stage with Kalidasa's play |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/mohanlal-to-return-to-stage-with-kalidasas-play/article258115.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219140004/http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/mohanlal-to-return-to-stage-with-kalidasas-play/article258115.ece |archive-date=19 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | 2015 ! scope="row" | ''ನಾಗ'' | scope="row" | ನಿರೂಪಕ | ಮಲಯಾಳಂ | ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಹಾಲ್, ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್, ಕಳಡಿ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Kallungal |first=Dhinesh |date=8 August 2015 |title=Mohanlal, Mukesh to Set Stage Afire with 'Naga' |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Mohanlal-Mukesh-to-Set-Stage-Afire-with-Naga/2015/08/08/article2963127.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222083204/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Mohanlal-Mukesh-to-Set-Stage-Afire-with-Naga/2015/08/08/article2963127.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=10 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> |} == ಸಣ್ಣ ಸಿನಿಮಾಗಳು == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ರ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | {{ref heading}} |- | 2005 ! scope="row" | ''[[ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್]]'' | ಏಕಾಂಗಿ | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |last=N |first=Patcy |date=20 May 2008 |title=From Mohanlal to Hollywood |url=http://www.rediff.com/movies/2008/may/20bejoy.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105121645/http://www.rediff.com/movies/2008/may/20bejoy.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=20 May 2008 |work=[[Rediff.com]]}}</ref> |- | 2010 ! scope="row" | ''ವಿಲ್ಸನ್ ಪೆರೆಯಿರಾ'' | {{Hlist | ವಿಲ್ಸನ್ ಪೆರೆಯಿರಾ | ಅಳಿಲು | ಮೀನು | ಕಾಗೆ}} | ಅನಿಮೇಷನ್ ಚಿತ್ರ; ನಿರೂಪಕ (ಕಾಗೆ) ಆಗಿಯೂ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |author=Staff Reporter |date=10 October 2010 |title=Kochiite makes it big in animation |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kochiite-makes-it-big-in-animation/article823145.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219141412/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kochiite-makes-it-big-in-animation/article823145.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=10 October 2011 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | 2015 ! scope="row" | ''[[ಪುಂಚಿರಿಕ್ಕು ಪರಸ್ಪರಂ]]'' | rowspan="5" | ಸ್ವತಃ | rowspan="4" | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Staff |first=Onmanorama |date=1 November 2015 |title=Mohanlal acts in short film to light up world with smile |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/mohanlal-acts-in-short-film-punchirikkoo-parasparam-to-light-up-world-with-smile.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222130521/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/mohanlal-acts-in-short-film-punchirikkoo-parasparam-to-light-up-world-with-smile.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=11 December 2015 |work=[[Malayala Manorama]]}}</ref> |- | 2016 ! scope="row" | ''ಲೋಡಲ್ ಲೋಡಾ ಲೋಡಾಲು'' | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=14 June 2016 |title=Mohanlal makes time to dub for a children's short film – Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Mohanlal-makes-time-to-dub-for-a-childrens-short-film/articleshow/52744558.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616190659/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Mohanlal-makes-time-to-dub-for-a-childrens-short-film/articleshow/52744558.cms |archive-date=16 June 2016 |access-date=16 June 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="2" | 2017 ! scope="row" | ''ಅಮರ್ ಜವಾನ್ ಅಮರ್ ಭರತ್'' | |- ! scope="row" | ''ಹ್ಯಾಪಿ ನ್ಯೂ ಇಯರ್'' | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |author=TNM Staff |date=27 December 2016 |title=A world without child abuse: Mohanlal dares to dream in Malayalam short film |url=http://www.thenewsminute.com/article/world-without-child-abuse-mohanlal-dares-dream-malayalam-short-film-54874 |access-date=1 January 2017 |work=[[The News Minute]]}}</ref> |- | 2020 ! scope="row" | ''ಫ್ಯಾಮಿಲಿ'' | ಸೋನಿಗಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ರ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Raghuvanshi |first=Aakanksha |date=7 April 2020 |title=Short Film Family, Featuring Rajinikanth, Amitabh Bachchan, Priyanka Chopra, Mohanlal, Chiranjeevi And Others, Gets A Big Shout-Out From Karan Johar |url=https://www.ndtv.com/entertainment/short-film-family-featuring-rajinikanth-amitabh-bachchan-priyanka-chopra-mohanlal-chiranjeevi-and-ot-2207269 |access-date=7 April 2020 |work=[[NDTV]]}}</ref> |} == ದೂರದರ್ಶನ == {{pending series key}} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ದೂರದರ್ಶನ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ವಾಹಿನಿ ! scope="col" | ಭಾಷೆ ! scope="col" class="unsortable" | {{ref heading}} |- | 2013 ! scope="row" | ''[[ಬಡೈ ಬಂಗಲೋ]]'' | ಅತಿಥಿ | [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] | [[ಸಂಭಾಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]] |<ref>{{Cite news |title=Badai Bungalow: When Mohanlal spoke about the first time he was called 'Lalettan' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/badai-bungalow-when-mohanlal-spoke-about-the-first-time-he-was-called-lalettan/articleshow/96360973.cms |work=The Times of India}}</ref> |- |2015 ! scope="row" | ''ಸಂಸ್ಕೃತ ನ್ಯೂಸ್'' |ವರದಿಗಾರ |[[ಜನಂ ಟಿವಿ]] |ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಂಚಿಕೆ | |- | 2017–2018 ! scope="row" | ''[[ಲಾಲ್ ಸಲಾಂ]]'' | ಆತಿಥೇಯ | [[ಅಮೃತ ಟಿವಿ]] | ಸಂಭಾಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ; ಮೀರಾ ನಂದನ್ ಜೊತೆ ಸಹ-ಆತಿಥ್ಯ |<ref>{{Cite news |title=Lalsalam: All you need to know about Mohanlal's new television show |url=http://www.ibtimes.co.in/lalsalam-all-you-need-know-about-mohanlals-new-television-show-videos-737929 |work=International Business Times}}</ref> |- |2018{{endash}} present ! scope="row" | ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಮಲಯಾಳಂ|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್]]'' |ಆತಿಥೇಯ |[[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] |ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ |<ref>{{cite news |date=2 June 2018 |title=Bigg Boss Malayalam: Mohanlal's show to begin from June 24. |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-malayalam-mohanlal-show-to-begin-from-june-24-5201679/ |work=The Indian Express}}</ref> |- |2019 ! scope="row" | ''[[ಟಾಪ್ ಸಿಂಗರ್ ಸೀಸನ್ 1]]'' |ಅತಿಥಿ |[[ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿ]] |ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ |<ref>{{Cite news |date=6 September 2019 |title=Mohanlal will be the Onam guest of Top Singer kids |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/mohanlal-mesmerises-the-kids-on-top-singer/articleshow/70979373.cms |access-date=19 September 2019 |newspaper=[[Times of India]]}}</ref> |- |rowspan=3|2020 ! scope="row" | ''ಫಸ್ಟ್ ಬೆಲ್'' |ಆತಿಥೇಯ (ಸಂಚಿಕೆ – [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್]]) |[[ವಿಕ್ಟರ್ಸ್ ಟಿವಿ]] |ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ|| |- ! scope="row" | ''ಲಲೋನಮ್ ನಲ್ಲೋನಮ್'' |ಆತಿಥೇಯ / ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳು |[[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] |ಓಣಂ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ | |- ! scope="row" | ''ಉತ್ಸವಂ ವಿತ್ ಲಾಲೆಟ್ಟನ್'' |ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳು |[[ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿ]] |ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ | |- |Rowspan=2|2021 ! scope="row" | ''ಒನಾವಿಲ್ಲು'' |ಆತಿಥೇಯ |[[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] |ಓಣಂ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ | |- ! scope="row" | ''[[ಟಾಪ್ ಸಿಂಗರ್ ಸೀಸನ್ 2]]'' |ಅತಿಥಿ |[[ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿ]] |ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ | |- |2023 ! scope="row" | ಮಳವಿಲ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ 2023 |ಅತಿಥಿ||[[ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮ]]|||| |- |Rowspan=4|2024 !scope="row" | ''[[ಟಾಪ್ ಸಿಂಗರ್ ಸೀಸನ್ 4]]'' |ಅತಿಥಿ |[[ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿ]] |ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ |<ref>{{cite web |date=17 September 2024 |title=Top Singer 4 winner: Droupadi Santhosh wins the title; takes home gold worth 15 lakhs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/top-singer-4-winner-droupadi-santhosh-wins-the-title-takes-home-gold-worth-15-lakhs/articleshow/113422375.cms |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ಮನೋರಥಂಗಳ್]]'' || ಬಾಪುಟ್ಟಿ ||[[ಜೀ5]] || ಸಮಾಹಾರ ಸರಣಿ <br /> ವಿಭಾಗ: "[[ಒಲವುಂ ತೀರವುಂ]]" ||<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/07/19/priyadarshan-olavum-theeravum-movie.html|title=Priyadarshan's 'Olavum Theeravum' shot in black and white|website=Priyadarshan's 'Olavum Theeravum' shot in black and white}}</ref><ref>{{cite web |date=14 July 2024 |title=MT Vasudevan Nair's Anthology Series Gets A Title, Trailer Release On This Date! |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/mt-vasudevan-nairs-anthology-series-gets-a-title-trailer-release-on-this-date-article-111726840 |work=[[Times Now]]}}</ref> |- ! scope="row" | ಮಳವಿಲ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ 2024 |ಅತಿಥಿ||[[ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮ]]|||| |- ! scope="row" | [[ವನಿತಾ ಫಿಲ್ಮ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] 2024 |ಅತಿಥಿ||[[ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮ]]|||| |- |2025 !scope="row" | ''[[ಸ್ಟಾರ್ ಸಿಂಗರ್ ಸೀಸನ್ 10]]'' |ಅತಿಥಿ |[[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] |ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ |<ref>{{cite web |date=20 July 2025 |title=Mohanlal to make a smashing entry on 'Star Singer'; Fans anticipate Bigg Boss Malayalam 7 announcement |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/mohanlal-to-make-a-smashing-entry-on-star-singer-fans-anticipate-bigg-boss-malayalam-7-announcement/articleshow/122768759.cms |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- |} == ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕ == {| class="wikitable plainrowheaders" style="margin-right: 0;" |+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ಪ್ರಸಾರಕ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! scope="col" class="unsortable" | {{ref heading}} |- | 1987 ! scope="row" | ''ಜೀವನುಲ್ಲ ಪ್ರತಿಮಕಳ್'' | {{Unknown}} | [[ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ]] | 27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2010 ರಂದು ಮರುಪ್ರಸಾರ | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |last=Varma |first=Sivadas |date=21 September 2010 |title=Go back in time with radio plays |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article489054.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225042658/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article489054.ece |archive-date=25 December 2015 |access-date=21 September 2010 |publisher=[[The New Indian Express]]}}</ref> |- | 2024 ! scope="row" | ''AiDEN - ದಿ ಎಐ ಸ್ಪಿರಿಟ್'' | ರಘು ಉತಾಮನ್ | [[94.3 ಕ್ಲಬ್ ಎಫ್ಎಂ]] | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |last=Varma |first=Sivadas |date=19 July 2024 |title=Mohanlal's magical sound to premiere through Club FM's 'Aiden-The AI Spirit' |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/mohanlal-makes-radio-debut-in-club-fm-aiden-the-ai-spirit-1.9738935 |access-date=20 July 2024 |publisher=Mathrubhumi News}}</ref> |} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== [[File:Padmabhushan Mohanlal.jpg|upright|thumb|alt=Mohanlal at Rashtrapati Bhavan|ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರು [[ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್]], ಅಂದಿನ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] ಅವರಿಂದ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವುದು]] {{Main|List of awards and nominations received by Mohanlal}} ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಎರಡೂ ರೀತಿಯ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಐದು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಒಂಬತ್ತು [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]] ಸೇರಿವೆ. ಕಲೆಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು 2001 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವವಾದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಮತ್ತು 2019 ರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವವಾದ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.<ref name="Padmabhushan2"/> 2025 ರಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು [[71 ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|71 ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.<ref name="Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023"/> 2010 ರಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಿಂದ<ref name="auto"/><ref>[http://www.indianoftheyear.com/2007/judging_council.html CNN-IBN – INDIAN OF THE YEAR 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111013161549/http://www.indianoftheyear.com/2007/judging_council.html |date=13 October 2011 }}. Indianoftheyear.com. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ಮತ್ತು 2018 ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಿಂದ<ref>{{cite news|title=Calicut University confers D.Litt on Mohanlal, P.T.Usha|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|access-date=29 January 2018|work=[[Business Standard]]|date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129195119/http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}</ref> ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. 2008 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ]] ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ''[[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ (2008 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ]]'' ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ [[ಭಾರತದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇನೆ]]ಗೆ ಸೇರುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ 42 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಪುರುಷರು ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಪಡೆಗೆ ಸೇರಲು ಅರ್ಹರಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>[http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-wants-to-join-territorial-army/77204-8.html Mohanlal wants to join Territorial Army – Movies News News – IBNLive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728130958/http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-wants-to-join-territorial-army/77204-8.html |date=28 July 2011 }}. Ibnlive.in.com. 1 November 2008. Retrieved on 6 May 2012.</ref> 9 ಜುಲೈ 2008 ರಂದು, ಅಂದಿನ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ [[ದೀಪಕ್ ಕಪೂರ್]] ಅವರಿಂದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್]] ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇನೆಗೆ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ನಟಿ ಇವರು.<ref>Thiruvananthapuram [http://www.hindustantimes.com/Mohanlal-to-join-Territorial-Army/Article1-429999.aspx Mohanlal to join Territorial Army] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201053052/http://www.hindustantimes.com/Mohanlal-to-join-Territorial-Army/Article1-429999.aspx |date=1 December 2010 }}. Hindustan Times. 8 July 2009</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2009/07/10/stories/2009071056411800.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]] | title=Mohanlal joins Territorial Army | date=10 July 2009 | access-date=29 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090913052237/http://www.hindu.com/2009/07/10/stories/2009071056411800.htm | archive-date=13 September 2009 | url-status=dead }}</ref> 2012 ರಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ [[ಕುಕ್ಕಿವಾನ್]] ನಿಂದ [[ಟೇಕ್ವಾಂಡೋ]] ನಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟಿ (ಸಮರ ಕಲೆಗಳು)|ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟಿ]] ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ನಟಿ ಇವರು.<ref name = blackbelt/><ref>{{Cite news|url = https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/mohanlal-blackbelt-119610-2012-10-24|title = Blackbelt for Mohanlal!|date = 25 October 2012|work = [[India Today]]|access-date = 6 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141015210145/http://indiatoday.intoday.in/story/mohanlal-blackbelt/1/226217.html|archive-date = 15 October 2014|url-status = live}}</ref> {| class="infobox" style="width:14em; text-align:left; font-size:90%; vertical-align:middle; background:#eef;" |+ <span style="font-size: 10pt">[[ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್]] ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ</span> |- style="background:white;" | colspan="3" style="text-align:center;" | [[File:Actor Mohanlal.jpg|thumb|2018 ರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್]] |- | colspan="3" | {| class="collapsible collapsed" style="width:100%;" ! colspan="3" style="background:#d9e8ff; text-align:center;"| ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು |- style="background:#d9e8ff; text-align:center;" !style="vertical-align: middle;"| ಪ್ರಶಸ್ತಿ | style="background:#cec; font-size:9pt; width:40px;"| ಗೆಲುವು | style="background:#ecc; font-size:9pt; width:40px;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು |- | style="text-align:left;"| ;ಬಿರುದುಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು |{{won|7}} |{{nom|7}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|6}} |{{nom|37}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|9}} |{{nom|30}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]] |{{won|9}} |{{nom|12}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|1}} |{{nom|1}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|0}} |{{nom|11}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|1}} |{{nom|1}} |- | style="text-align:left;"| ;ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ |{{won|1}} |{{nom|1}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|1}} |{{nom|1}} |- | style="text-align:left;"| ;[[IIFA ಉತ್ಸವಂ]] |{{won|0}} |{{nom|2}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|5}} |{{nom|9}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|12}} |{{nom|19}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|15}} |{{nom|15}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ವನಿತಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|9}} |{{nom|9}} |- | style="text-align:left;"| ;[[ಏಷ್ಯಾವಿಷನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |{{won|6}} |{{nom|6}} |- | style="text-align:left;"| ;ಮಾತೃಭೂಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು |{{won|6}} |{{nom|6}} |- | style="text-align:left;"| ;ಅಮೃತ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು |{{won|5}} |{{nom|5}} |- | style="text-align:left;"| ;ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು |{{won|57}} |{{nom|0}} |} |- style="background-color:#d9e8ff;" | colspan="3" style="text-align:center;" | ಒಟ್ಟು |- | {{won|ಗೆಲುವುಗಳು}} | colspan="2" width=50 {{won|150}} |- |- style="background:#d9e8ff;" | colspan="3" style="font-size: smaller; text-align:center;" | [[#References|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು]] |} [[ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್]] ಅವರು ಭಾರತೀಯ ನಟ, [[ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಗಾಯಕ]] ಮತ್ತು [[ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ|ನಿರ್ಮಾಪಕ]] ಅವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು [[ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|350 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾ]]ದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಎರಡು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]], ಒಂದು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)]], ಒಂದು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)]] ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ಒಂಬತ್ತು [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] (ಆರರಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] ಸೇರಿದೆ), ಒಂದು [[ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ಒಂಬತ್ತು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]], ಎರಡು [[ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಒಂದು [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ನಾಲ್ಕು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಮತ್ತು ಹನ್ನೊಂದು [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರು 1978 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಣಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಮಂಜಿಲ್ ವಿರಿಂಜ ಪೂಕ್ಕಲ್]]'' ನಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಂತಹ ಹಲವಾರು ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅವರು 1980 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತರಾದರು. 1986 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕ ''[[ಟಿ. ಪಿ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ ಎಂ. ಎ.]]'' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] ಗೆದ್ದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕ ''[[ಸನ್ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರ್‌ಕ್ಕು ಸಮಾಧಾನಂ]]'' ನಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಲಯಾಳಂ]] ಅನ್ನು ಸಹ ಪಡೆದರು. ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಕಿರೀಡಂ (1989 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಿರೀಡಂ]]'' (1989) ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಅವರಿಗೆ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. 1991 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಂಗೀತ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಭಾರತಂ]]'' ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಟಿಸಿದರು, ಇದು ಅವರಿಗೆ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. 2013 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಉದ್ಯಮದ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿಸಲಾದ "ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ 25 ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿನಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು. 1997 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅವರ ನಾಲ್ಕು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು{{mdash}}''[[ಚಂದ್ರಲೇಖಾ (1997 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಂದ್ರಲೇಖಾ]]'', ''[[ಗುರು (1997 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗುರು]]'', ''[[ಒರು ಯಾತ್ರಮೊಳಿ]]'', ಮತ್ತು ''[[ಆರಾಂ ತಂಪುರನ್]]'' ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟವು. ಅವರು ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]'' (1999) ಅನ್ನು ಸಹ-ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಟಿಸಿದರು, [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]] ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಅವರಿಗೆ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]], [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]], ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. [[File:Padmabhushan Mohanlal.jpg|upright|thumb|ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರು [[ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್]], [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] ಅವರಿಂದ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವುದು]] ಅವರ [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಹಿಂದಿ]] ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ ''[[ಕಂಪನಿ (2002 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಂಪನಿ]]'' (2002) ಗಾಗಿ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯವು ಅವರಿಗೆ [[ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಮತ್ತು [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವರು 2005 ರ ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]'' ದಲ್ಲಿ [[ಅಲ್‌ಝೈಮರ್ ಕಾಯಿಲೆ]]ಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ರೋಗಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] ಮತ್ತು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಲಯಾಳಂ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು 2011 ರ ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕ ''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]'' ನಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾದ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಅವರಿಗೆ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], [[ವನಿತಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಮತ್ತು [[ಮಾತೃಭೂಮಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. 2013 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ದೃಶ್ಯಂ]]'' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. 2013 ರಲ್ಲಿ [[CNN-IBN]] ನಡೆಸಿದ "ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ 100 ವರ್ಷಗಳು" ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, "ಭಾರತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟರು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಟರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. 2017 ರಲ್ಲಿ, ''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]'', ''[[ಮುಂತಿರಿವಳ್ಳಿಕಲ್ ಥಾಲಿರ್ಕ್ಕುಂಬೋಲ್]]'', ಮತ್ತು ''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]'' ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಗೆದ್ದರು. ಅಭಿನಯದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಕಲೆಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ 2001 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ [[ಭಾರತೀಯ ಗೌರವ ಪದ್ಧತಿ|ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯಾದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಮತ್ತು 2019 ರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. 2009 ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇನೆ]]ಯಿಂದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್]] ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ [[ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (2010) ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (2018) ರಿಂದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಹಲವಾರು ಇತರ ಮನ್ನಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. == ಗೌರವಗಳು == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:10%;"| ಗೌರವ ! scope="col" style="width:10%;"| ಗೌರವ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆ ! scope="col" style="width:15%;"| ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದವರು ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2001 |[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] |[[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] |[[ಕೆ. ಆರ್. ನಾರಾಯಣನ್]], [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=Mohanlal nominated for Padma Bhushan |url=http://asianetindia.com/mohanlal-nominated-for-padma-bhushan/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419132031/http://asianetindia.com/mohanlal-nominated-for-padma-bhushan/ |archive-date=19 April 2015 |website=[[Asianet Satellite Communications|Asianet]] |access-date=14 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row"| 2009 |ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್]] |[[ಭಾರತದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇನೆ]] |[[ದೀಪಕ್ ಕಪೂರ್]], [[ಭಾರತದ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]] |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |last=Thapar |first=Vishal |date=10 July 2009 |title=Meet Lt Colonel Mohanlal, actor in the Army |url=http://ibnlive.in.com/news/meet-lt-colonel-mohanlal-actor-in-the-army/96788-8.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090714180011/http://ibnlive.in.com/news/meet-lt-colonel-mohanlal-actor-in-the-army/96788-8.html |archive-date=14 July 2009 |website=[[IBNLive]]}}</ref> |- ! scope="row"| 2010 |ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಡಾಕ್ಟರೇಟ್]] ([[ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್|D.Litt]]) |[[ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] |[[ಆರ್. ಎಸ್. ಗವಾಯಿ]], [[ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]] |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://movies.ndtv.com/movie_Story.aspx?id=ENTEN20100135288&keyword=&subcatg=&cp |archive-url=https://archive.today/20120714031203/http://movies.ndtv.com/movie_Story.aspx?id=ENTEN20100135288&keyword=&subcatg=&cp |url-status=dead |archive-date=14 July 2012 |title=Mohanlal, Resul receive D.Litt |website=NDTVmovies.com |date=18 March 2010}}</ref> |- ! scope="row"| 2013 |[[ಟೇಕ್ವಾಂಡೋ]] ನಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟಿ (ಸಮರ ಕಲೆಗಳು)|ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟಿ]] |[[ಕುಕ್ಕಿವಾನ್|ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೇಕ್ವಾಂಡೋ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] |[[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ಮಾಸ್ಟರ್ (ಸಮರ ಕಲೆಗಳು)|ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ಮಾಸ್ಟರ್]] ಲೀ ಜಿಯೋಂಗ್ಹೀ, ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ [[ಜನರಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್|GM]], ಭಾರತೀಯ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ|ROK]] ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿ |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2012/oct/24/black-belt-for-mohanlal-418347.html|title=Black belt for Mohanlal|website=The New Indian Express|date=24 October 2012 |access-date=2020-09-20|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328192154/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2012/oct/24/black-belt-for-mohanlal-418347.html|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row"| 2018 |ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ (D.Litt) |[[ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] |[[ಪಿ. ಸತಶಿವಮ್]], ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html |title=Calicut University confers D.Litt on Mohanlal, P.T.Usha |website=business-standard.com |date=29 January 2018 |access-date=2018-01-29 |archive-date=2018-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129195119/http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2019 |[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] |ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ |[[ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್]], ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=https://padmaawards.gov.in/PDFS/2019AwardeesList.pdf |title=2019 Padma Awards |date=2019-01-25 |website=Padmaawards.gov.in |access-date=2019-01-25 |archive-date=2019-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190126060850/https://padmaawards.gov.in/PDFS/2019AwardeesList.pdf |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2025 |[[COAS ಕೊಂಡಾಟ್ ಕಾರ್ಡ್]] |[[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ದ್ವಿವೇದಿ]], ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |date=2025-10-07 |title=Mohanlal receives commendation from Army Chief: 'A moment of immense pride and gratitude' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-receives-commendation-from-army-chief-a-moment-of-immense-pride-and-gratitude-10293241/ |access-date=2025-10-07 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |} == ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗಳು == * ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದಾನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಗಿನ್ನೆಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಸಂಘ<ref>{{Cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-wooden-chest|title=Largest wooden chest|access-date=2020-05-29|archive-date=2021-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211750/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-wooden-chest|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://lalcaresqatar.com/home/|title=Home – Lal Cares Qatar|access-date=2020-05-29|archive-date=2021-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211750/http://lalcaresqatar.com/home/|url-status=live}}</ref> * 3D ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಜರಾತಿ<ref>{{Cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-attendance-at-a-3d-film-screening|title=Largest attendance at a 3D film screening|website=Guinness World Records|access-date=2020-05-28|archive-date=2017-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227113036/http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-attendance-at-a-3d-film-screening|url-status=live}}</ref> * ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="newscoopz.com">{{Cite web|url=https://www.newscoopz.com/third-time-guinness-world-record-for-mohanlal/|title=Mohanlal becomes a part of Guinness world record for the 3rd time in his career|date=21 August 2019|access-date=28 May 2020|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920071410/https://www.newscoopz.com/third-time-guinness-world-record-for-mohanlal/|url-status=live}}</ref><ref name="Kuttoor">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/its-official-the-longest-docu-is-on-mar-chrysostum/article27097855.ece|title=It's official, the longest docu is on Mar Chrysostum|first=Radhakrishnan|last=Kuttoor|newspaper=The Hindu |date=10 May 2019|via=www.thehindu.com|access-date=18 June 2020|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211748/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/its-official-the-longest-docu-is-on-mar-chrysostum/article27097855.ece|url-status=live}}</ref> == ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == 1954 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ದ [[ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ]]ದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಆರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:20%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:30%;"| ಭಾಷೆ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row" | 1989 | ''[[ಕಿರೀಡಂ (1989 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಿರೀಡಂ]]'' | [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ]] | rowspan="4" scope="row" | ಮಲಯಾಳಂ |style="text-align:center;"|<ref name="37thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/images/Documents/80_37thNfacatalogue.pdf|title=37th National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=12 July 2020|archive-date=9 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200709165915/http://dff.nic.in/images/Documents/80_37thNfacatalogue.pdf|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | 1991 | ''[[ಭಾರತಂ]]'' | [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm39thNFAAward.aspx?PdfName=39NFA.pdf|title=39th National Film Award (1991)|publisher=diff.nic.in|access-date=2014-11-14|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721170014/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm39thNFAAward.aspx?PdfName=39NFA.pdf|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| 1999 | rowspan="2" | ''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]'' |[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ]] (ನಿರ್ಮಾಪಕ) |style="text-align:center;" rowspan="2"|<ref name="47th National Film Award 1999">{{cite web|url = http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm47NFAAward.aspx?PdfName=47NFA.pdf|title = 47th National Film Award (1999)|publisher = diff.nic.in|access-date = 2014-11-14|archive-date = 2011-09-28|archive-url = https://web.archive.org/web/20110928072346/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm47NFAAward.aspx?PdfName=47NFA.pdf|url-status = dead}}</ref> |- |[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] |- ! rowspan="3" scope="row" | 2016 |''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]'' | rowspan="3" scope="row" | [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | ತೆಲುಗು | rowspan="3" style="text-align:center;" |<ref name=":3">{{cite news|title=64th National Film Awards: Here's the complete list of winners|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/64th-national-film-awards-here-s-the-complete-list-of-winners/story-2o8HmEbUZ8kmvhfx2XE64I.html|accessdate=10 August 2020|work=[[Hindustan Times]]|date=7 April 2017|archive-date=17 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200917031535/https://www.hindustantimes.com/bollywood/64th-national-film-awards-here-s-the-complete-list-of-winners/story-2o8HmEbUZ8kmvhfx2XE64I.html|url-status=live}}</ref> |- |''[[ಮುಂತಿರಿವಳ್ಳಿಕಲ್ ಥಾಲಿರ್ಕ್ಕುಂಬೋಲ್]]'' | rowspan="2" |ಮಲಯಾಳಂ |- |''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]'' |- ! scope="row" | 2023 |''ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ'' |[[ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |— |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last1= |first1= |title=Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023 |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-mohanlal-to-be-conferred-dadasaheb-phalke-award-for-2023/article70073864.ece |access-date=20 September 2025 |publisher=The Hindu |date=20 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920160340/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-mohanlal-to-be-conferred-dadasaheb-phalke-award-for-2023/article70073864.ece |archive-date=20 September 2025 |language=en-IN}}</ref> |} == ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ದ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 1986 |''[[ಟಿ. ಪಿ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ M.A.]]'' |[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="State Film Awards">{{cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm |title=State Film Awards |publisher=prd.kerala.gov.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234213/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm |archive-date=3 March 2016 |df=dmy-all}}</ref> |- ! scope="row"| 1988 |''[[ಪದಮುದ್ರಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪದಮುದ್ರಾ]], [[ಚಿತ್ರಂ]], [[ಉಲ್ಸವಪಿಟ್ಟೇನ್ನು]], [[ಆರ್ಯನ್ (1988 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಆರ್ಯನ್]], [[ವೆಲ್ಲನಾಕಳುಡೆ ನಾಡು]]'' |[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ)|ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="State Film Awards" /> |- ! scope="row" rowspan="2"| 1991 |''[[ಭಾರತಂ]]'' |[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ|ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ]] {{small|(ನಿರ್ಮಾಪಕ)}} |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="prd.kerala.gov.in">{{cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |title=State Film Awards |publisher=prd.kerala.gov.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234157/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |archive-date=3 March 2016 |df=dmy-all}}</ref> |- |''[[ಅಭಿಮನ್ಯು (1991 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಭಿಮನ್ಯು]], [[ಕಿಳುಕ್ಕಂ]], [[ಉಳ್ಳಡಕ್ಕಂ]]'' | rowspan="2" |[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="prd.kerala.gov.in" /> |- ! scope="row" rowspan="2"| 1995 |''[[ಸ್ಪಡಿಕಂ]], [[ಕಾಲಪಾನಿ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="prd.kerala.gov.in" /> |- |''[[ಕಾಲಪಾನಿ]]'' |[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ|ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ]] {{small|(ನಿರ್ಮಾಪಕ)}} |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="prd.kerala.gov.in" /> |- ! scope="row"| 1999 |''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]'' | rowspan="3" |[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="prd.kerala.gov.in" /> |- ! scope="row"| 2005 |''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |title=State Film Awards |publisher=prd.kerala.gov.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150707210332/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |archive-date=7 July 2015 |df=dmy-all}}</ref> |- ! scope="row"| 2007 |''[[ಪರದೇಸಿ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪರದೇಸಿ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="ReferenceA" /> |} == ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ]]ದಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ (1977 ರಿಂದ) ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 1988 |''[[ಪದಮುದ್ರಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪದಮುದ್ರಾ]]'', ''[[ಚಿತ್ರಂ]]'' | rowspan="3" |[[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name=criticsaward>{{cite news |author1=G. Hari Sundar |title=Mohanlal weaves a filmic web |url=http://www.thehindu.com/thehindu/lf/2002/05/19/stories/2002051901540200.htm |accessdate=12 January 2016 |work=[[The Hindu]] |date=19 May 2002 |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211748/https://www.thehindu.com/archive/print/2002/05/19/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 1991 |''[[ಭಾರತಂ]]'', ''[[ಉಳ್ಳಡಕ್ಕಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name=criticsaward /> |- ! scope="row"| 1999 |''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name=criticsaward /> |- ! scope="row"| 2001 |''ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾಗೆ ಕೊಡುಗೆ'' |ನಟನ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=Mohanlal - Awards and Recognition |url=https://www.thecompleteactor.com/mohanlal-awards-recognition |access-date=2024-07-18 |website=TheCompleteActor.com |archive-date=2024-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718065127/https://www.thecompleteactor.com/mohanlal-awards-recognition |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| 2003 |''ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'' |[[ಚಲಚಿತ್ರ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=1993-2018 Chalachitra Ratnam Awards |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/1993.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231130133343/https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/1993.html |archive-date=2023-11-30 |access-date=2024-07-18 |website=[[Kerala Film Critics Association]]}}</ref> |- ! scope="row"| 2005 |''[[ನರನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನರನ್]], [[ಥನ್ಮತ್ರ]]'' |ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/film-critics-awards-announced/article3173236.ece |title=Film Critics awards announced |date=3 February 2006 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=27 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127045903/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/film-critics-awards-announced/article3173236.ece |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2007 |''[[ಪರದೇಸಿ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪರದೇಸಿ]]'' | rowspan="6" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-01-31/news/28412366_1_playback-singer-special-award-critics-awards |title='Ore Kadal', 'Thaniye' share critics award for best film |last=PTI |date=31 January 2008 |publisher=economictimes.indiatimes.com |access-date=2014-11-14 |archive-date=2014-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216094445/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-01-31/news/28412366_1_playback-singer-special-award-critics-awards |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| 2008 |''[[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ (2008 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ]], [[ಪಕಲ್ ನಕ್ಷತ್ರಂಗಳ್]], [[ಆಕಾಶ ಗೋಪುರಂ|ಆಕಾಶಗೋಪುರಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mohanlal-sukumari-adjudged-best-actors/article386178.ece |title=Mohanlal, Sukumari adjudged best actors |date=31 January 2009 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=27 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127050528/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mohanlal-sukumari-adjudged-best-actors/article386178.ece |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2011 |''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529040906/http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/|url-status=dead|title=Mohanlal, Blessy bag Critics award|archive-date=29 May 2012}}</ref> |- ! scope="row"| 2013 |''[[ದೃಶ್ಯಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Drishyam-Bags-Kerala-Film-Critics-Association-Awards/2014/01/30/article2027269.ece |title='Drishyam' Bags Kerala Film Critics Association Awards |date=30 January 2014 |accessdate=13 Nov 2014 |publisher=[[The New Indian Express]] |archive-date=22 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222164923/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Drishyam-Bags-Kerala-Film-Critics-Association-Awards/2014/01/30/article2027269.ece |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| 2016 |''[[ಒಪ್ಪಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |title=Film critics awards announced |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/film-critics-awards-announced/article17419650.ece |accessdate=7 March 2017 |work=[[The Hindu]] |date=7 March 2017 |archive-date=21 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221165143/https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/film-critics-awards-announced/article17419650.ece |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2025 |''[[ತುದರುಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|title=Kerala Film Critics Awards announced|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/apr/09/kerala-film-critics-awards-announced-1962020.html|access-date=18 July 2019|work=[[The New Indian Express]]|date=9 April 2019|archive-date=22 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722031652/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/apr/09/kerala-film-critics-awards-announced-1962020.html|url-status=live}}</ref> |} == ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ]]ವು [[ತೆಲುಗು ಸಿನೆಮಾ]]ದಲ್ಲಿ ಕಲಾತ್ಮಕ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:27%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:20%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2016 |''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]'' |[[ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Hooli |first=Shekhar H. |title=Nandi Awards 2014, 15 and 16 winners list: Mahesh Babu, Jr NTR, Balakrishna bag best actor awards |url=http://www.ibtimes.co.in/nandi-awards-2014-15-16-winners-list-revealed-mahesh-babu-jr-ntr-balakrishna-bag-best-actors-749398 |accessdate=14 November 2017 |work=[[International Business Times]] |date=14 November 2017 |archive-date=15 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171115014950/http://www.ibtimes.co.in/nandi-awards-2014-15-16-winners-list-revealed-mahesh-babu-jr-ntr-balakrishna-bag-best-actors-749398 |url-status=live }}</ref> |} == ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ಹಿಂದಿ ಸಿನೆಮಾ]]ದಲ್ಲಿ ಸಿನೆಮಾಟಿಕ್ ಸಾಧನೆಗಳ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್]] ನಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2002 |''[[ಕಂಪನಿ (2002 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಂಪನಿ]]'' |[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]] |{{Nominated}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Rajpal |first=Roktim |title=Mohanlal turns 55: 8 performances that prove he is the most bankable, successful star of Indian cinema |url=http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html |accessdate=26 March 2016 |work=[[IBN Live]] |date=21 May 2015 |location=New Delhi |archive-date=10 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310045435/http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html |url-status=live }}</ref> |} == ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ == [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]]ವು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ]] ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಭಾಷೆ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 1986 |''[[ಸನ್ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರ್‌ಕ್ಕು ಸಮಾಧಾನಂ]]'' | rowspan="8" |[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] | rowspan="11" |[[ಮಲಯಾಳಂ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="Filmfare">{{cite news |url=http://specials.manoramaonline.com/Movie/2014/mohanlal-2013/quick-info.html |title=Vismayangalude Lal |agency=[[Manoramaonline.com]] |accessdate=23 May 2015 |archive-date=16 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016174547/http://specials.manoramaonline.com/Movie/2014/mohanlal-2013/quick-info.html |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 1988 |''[[ಪದಮುದ್ರಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪದಮುದ್ರಾ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name=Filmfare /> |- ! scope="row"| 1993 |''[[ದೇವಾಸುರಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name=Filmfare /> |- ! scope="row"| 1994 |''[[ಪವಿತ್ರಂ (1994 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪವಿತ್ರಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name=Filmfare /> |- ! scope="row"| 1995 |''[[ಸ್ಪಡಿಕಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name=Filmfare /> |- ! scope="row"| 1999 |''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/thehindu/2000/04/15/stories/09150651.htm |title=Star-spangled show on cards |date=15 April 2000 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=17 July 2014 |archive-url=https://archive.today/20140717201000/http://www.thehindu.com/thehindu/2000/04/15/stories/09150651.htm |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| 2005 |''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/gallery/Events/10441.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061118182553/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/gallery/Events/10441.html |url-status=dead |archive-date=18 November 2006 |title=The 53rd Film Fare Awards |date=11 September 2006 |work=indiaglitz.com |access-date=14 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row"| 2007 |[[ಪರದೇಸಿ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|''ಪರದೇಸಿ'']] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/55th-annual-Tiger-Balm-South-Filmfare-Awards/articleshow/3228046.cms |title=55th annual Tiger Balm South Filmfare Awards |last=Chuman Das |date=13 July 2008 |agency=[[The Times of India]] |access-date=23 May 2015 |archive-date=8 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708120930/http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/55th-annual-Tiger-Balm-South-Filmfare-Awards/articleshow/3228046.cms |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2009 |''[[ಭ್ರಮರಂ]]'' |[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ದಕ್ಷಿಣ|ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Ravi|first=Bhama Devi|title=South's best in spotlight|url=http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Archive&Source=Page&Skin=TOINEW&BaseHref=TOICH/2010/08/08&PageLabel=4&EntityId=Ar00400&ViewMode=GIF&GZ=T|archive-url=https://web.archive.org/web/20120612110912/http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Archive&Source=Page&Skin=TOINEW&BaseHref=TOICH/2010/08/08&PageLabel=4&EntityId=Ar00400&ViewMode=GIF&GZ=T|url-status=dead|archive-date=12 June 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=20 July 2012}}</ref> |- ! scope="row"| 2013 |''[[ದೃಶ್ಯಂ]]'' | rowspan="2" |[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] |{{nom}} |style="text-align:center;"|<ref name="Filmfare_2014-07-08">{{cite web |last=Editorial |first=Filmfare |title=61st Idea Filmfare Awards (South) Nomination list |url=http://www.filmfare.com/features/60th-idea-filmfare-awards-south-nomination-list-6638.html |publisher=Filmfare.com |accessdate=26 March 2016 |date=8 July 2014 |archive-date=6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406210925/http://www.filmfare.com/features/60th-idea-filmfare-awards-south-nomination-list-6638.html |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| 2016 |''[[ಒಪ್ಪಂ]]'' |{{nom}} |style="text-align:center;"|<ref name="Filmfare_2014-07-08" /> |- |''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]'' |[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ - ತೆಲುಗು|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]] |[[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] |{{nom}} |style="text-align:center;"|<ref name="Filmfare_2014-07-08" /> |} == ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಮರಾಠಿ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಸಿನೆಮಾಟಿಕ್ ಸಾಧನೆಗಳ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] ನಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:28%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:14%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2003 |''[[ಕಂಪನಿ (2002 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಂಪನಿ]]'' |[[ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |author=Press Trust Of India |title=I have nothing to prove in Bollywood: Mohanlal |url=http://movies.ndtv.com/regional/i-have-nothing-to-prove-in-bollywood-mohanlal-624585 |accessdate=16 August 2015 |agency=[[Ndtv.com]] |date=17 April 2012 |location=[[Mumbai]] |archive-date=15 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215235858/http://movies.ndtv.com/regional/i-have-nothing-to-prove-in-bollywood-mohanlal-624585 |url-status=live }}</ref> |} == ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಭಾಷೆ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 1997 |''[[ಆರಾಂ ತಂಪುರನ್]], [[ಒರು ಯಾತ್ರಮೊಳಿ]], [[ಗುರು (1997 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗುರು]], [[ಚಂದ್ರಲೇಖಾ (1997 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಂದ್ರಲೇಖಾ]]'' |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |ಮಲಯಾಳಂ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=http://www.screenindia.com/old/apr17/cover2.htm|title=Screen south awards|access-date=2011-04-10|archive-date=2021-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211750/https://indianexpress.com/section/entertainment/|url-status=dead}}</ref> |} == ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] (IIFA) [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಹಿಂದಿ ಸಿನೆಮಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ವಿಜ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಆಯೋಜಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:27%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:20%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2003 |''[[ಕಂಪನಿ (2002 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಂಪನಿ]]'' |[[IIFA ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://iifa.com/iifa-years/iifa-years-2003/ |title=IIFA Through the Years – IIFA 2003 : South Africa |website=IIFA.com |access-date=2015-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150208124732/http://iifa.com/iifa-years/iifa-years-2003/ |archive-date=2015-02-08 |url-status=dead }}</ref> |} == IIFA ಉತ್ಸವಂ == [[IIFA ಉತ್ಸವಂ]] ಎಂಬುದು [[ತೆಲುಗು ಸಿನೆಮಾ|ತೆಲುಗು]], [[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ತಮಿಳು]], [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ|ಕನ್ನಡ]] ಸಿನೆಮಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿನ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸಲು ವಿಜ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಆಯೋಜಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:25%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:20%;"| ಭಾಷೆ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ |- | scope="row" rowspan="2"|2017 | ''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]'' | ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ - ಪುರುಷ | [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] | {{nom}} |- | ''[[ಒಪ್ಪಂ]]'', ''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]'' | ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ - ಪುರುಷ | [[ಮಲಯಾಳಂ]] | {{nom}} |} == ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] (SIIMA) [[ತೆಲುಗು ಸಿನೆಮಾ|ತೆಲುಗು]], [[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ತಮಿಳು]], [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ|ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ವಿಬ್ರಿ ಮೀಡಿಯಾ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:10%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:12%;"| ಭಾಷೆ ! scope="col" style="width:2%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2011 |''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]'' |[[SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] | rowspan="5" |[[ಮಲಯಾಳಂ]] |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/the-south-shines/article3589844.ece |title=The South Shines |last=K. R. Manigandan |date=1 July 2012 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=27 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127032831/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/the-south-shines/article3589844.ece |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| 2012 |''[[ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್]]'' |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಗಾಯಕ |{{nom}} | |- |''[[ಸ್ಪಿರಿಟ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ಪಿರಿಟ್]]'' | rowspan="3" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.siima.in/winners-2012.php |title=Siima awards: 2012 winners |publisher=siima.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019172549/http://www.siima.in/winners-2012.php |archive-date=19 October 2014}}</ref> |- ! scope="row"| 2013 |''[[ದೃಶ್ಯಂ]]'' |{{nom}} |style="text-align:center;"|<ref name="ibtimes1">{{cite news |last=V. P. |first=Nicy |title=SIIMA 2014 Malayalam Nominations: Mohanlal, Mammootty, Fahadh, Prithviraj, Dileep Get the Nod |url=http://www.ibtimes.co.in/siima-2014-malayalam-nominations-mohanlal-mammootty-fahadh-prithviraj-dileep-get-nod-604897 |accessdate=26 March 2016 |work=[[International Business Times]] |date=20 July 2014 |archive-date=22 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322181232/http://www.ibtimes.co.in/siima-2014-malayalam-nominations-mohanlal-mammootty-fahadh-prithviraj-dileep-get-nod-604897 |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" rowspan=2| 2016 |''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="ibtimes1" /> |- |''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]'' |ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |[[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] |{{nom}} |style="text-align:center;"|<ref name="ibtimes1" /> |- ! scope="row" rowspan="2"| 2018 | - |[[ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾರೆ | - |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last=Saleem|first=Fazeena|title=Malayalam, Tamil film industry legends wow audience at South Indian movie awards show|url=https://www.thepeninsulaqatar.com/article/17/08/2019/Malayalam,-Tamil-film-industry-legends-wow-audience-at-South-Indian-movie-awards-show|accessdate=17 August 2019|work=[[The Peninsula Qatar]]|date=17 August 2019|archive-date=17 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817073126/https://www.thepeninsulaqatar.com/article/17/08/2019/Malayalam,-Tamil-film-industry-legends-wow-audience-at-South-Indian-movie-awards-show|url-status=live}}</ref> |- |''[[ಒಡಿಯನ್]]'' | rowspan="2" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | rowspan="2" |ಮಲಯಾಳಂ |{{nom}} |style="text-align:center;"|<ref name="auto" /> |- !scope="row"| 2019 |[[ಲೂಸಿಫರ್ (2019 ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|''ಲೂಸಿಫರ್'']] |{{won}} |<ref>{{Cite web|date=2021-09-19|title=Mohanlal, Dhanush, Manju Warrier, Samantha Akkineni among big winners at SIIMA 2021|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlal-dhanush-manju-warrier-samantha-akkineni-among-big-winners-at-siima-2021-7519773/|access-date=2021-09-20|website=The Indian Express|language=en}}</ref> |} == ಆನಂದ ವಿಕಟನ್ ಸಿನೆಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ಆನಂದ ವಿಕಟನ್ ಸಿನೆಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಜನರಿಗಾಗಿ ನಡೆಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭವಾಗಿದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2009 |''[[ಉನ್ನೈಪೋಲ್ ಒರುವನ್ (2009 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉನ್ನೈಪೋಲ್ ಒರುವನ್]]'' |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"| |} == ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ]] (ಅಥವಾ ಆಕಾಶವಾಣಿ) ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಸಾರ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರಕ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಸಾರ್ ಭಾರತಿ]]ಯ ಒಂದು ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2007 |''[[ರಸಾಂತತ್ರಂ]]'', ''[[ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಧನ್]]'', ''[[ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ]]'' |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |title=AIR awards for Mohanlal, Padma Priya |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/air-awards-for-mohanlal-padma-priya/article1932128.ece |accessdate=16 August 2015 |agency=[[The Hindu]] |date=18 October 2007 |location=[[Thiruvananthapuram]] |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211750/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/AIR-awards-for-Mohanlal-Padma-Priya/article14859143.ece |url-status=live }}</ref> |} == ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ದಿ ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಕಂಪನಿ]]ಯ ಸಹಾಯಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಒಡೆತನದ [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ (ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್)|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಲದಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ (1998 ರಿಂದ) ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2003 |''[[ಬಾಲೆಟ್ಟನ್]]'' | rowspan="3" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/2004/03/08/stories/2004030808370400.htm |title=Star-studded show marks award nite |date=8 March 2004 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=27 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127032201/http://www.thehindu.com/2004/03/08/stories/2004030808370400.htm |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| 2005 |''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]'', ''[[ಉದಯನಾನು ಥಾರಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.hindustantimes.com/nm7/mohanlal-bags-ujala-asianet-film-award/article1-74116.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150527001920/http://www.hindustantimes.com/nm7/mohanlal-bags-ujala-asianet-film-award/article1-74116.aspx |archive-date=2015-05-27 |title=Mohanlal bags Ujala-Asianet film award |date=11 March 2006 |url-status=dead |agency=[[Hindustan Times]]}}</ref> |- ! scope="row"| 2006 |''[[ಕೀರ್ತಿಚಕ್ರ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |title=Ujala-Asianet awards announced |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/ujalaasianet-awards-announced/article1785448.ece |accessdate=16 August 2015 |agency=[[The Hindu]] |date=21 January 2007 |location=[[Thiruvananthapuram]] |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211749/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Ujala-Asianet-awards-announced/article14708969.ece |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2007 |[[ಹಲೋ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|''ಹಲೋ'']], ''[[ಚೋಟ್ಟ ಮುಂಬೈ]]'' |ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/in-the-starlight/article1432897.ece |title=In the starlight |date=25 January 2008 |agency=[[The Hindu]] |access-date=26 May 2015 |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211824/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/In-the-starlight/article15397312.ece |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2008 |''[[ಮಡಂಪಿ]]'' | rowspan="2" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Asianet-film-awards-2009-announced/article16349659.ece |title=Asianet film awards 2009 announced |date=4 December 2017 |work=The Hindu |access-date=4 December 2017 |archive-date=21 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221153315/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Asianet-film-awards-2009-announced/article16349659.ece |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2009 |''[[ಭ್ರಮರಂ]], [[ಎವಿಡಂ ಸ್ವರ್ಗಮಾನು]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article676380.ece |title='Pazhassi Raja' selected as best film |date=4 January 2010 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=27 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127050252/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article676380.ece |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2010 |{{mdash}} |ಗೋಲ್ಡನ್ ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.keralatv.in/2011/01/ujala-asianet-film-awards-2010/ |title=Ujala Asianet Film Awards 2011 |date=11 January 2011 |publisher=keralatv.in |access-date=14 November 2014 |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020812/http://www.keralatv.in/2011/01/ujala-asianet-film-awards-2010/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2011 |''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]], [[ಸ್ನೇಹವೀಡು]]'' | rowspan="2" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://kerala9.com/news/ujala-asianet-film-awards-2012-winners-list/ |title=Ujala Asianet Film Awards 2012 Winners List |date=7 January 2012 |publisher=kerala9.com |access-date=14 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120110025652/http://kerala9.com/news/ujala-asianet-film-awards-2012-winners-list/ |archive-date=10 January 2012 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| 2012 |''[[ಸ್ಪಿರಿಟ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ಪಿರಿಟ್]], [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ಮಾಸ್ಟರ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ಮಾಸ್ಟರ್]], [[ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2013/asianet-film-awards-2013-winners-list-102810.html |title=Asianet Film Awards 2013 – Winners List |date=21 January 2013 |publisher=filmibeat.com |author=Smitha |access-date=14 November 2014 |archive-date=7 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107151040/http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2013/asianet-film-awards-2013-winners-list-102810.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Asianet Film Awards 2013 Winners |url=http://www.keralatv.in/2013/01/asianet-film-awards-2013-winners/ |date=21 January 2013 |publisher=keralatv.in |access-date=14 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020808/http://www.keralatv.in/2013/01/asianet-film-awards-2013-winners/ |archive-date=29 November 2014 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| 2013 | {{mdash}} |ಸಹಸ್ರಮಾನದ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>[https://web.archive.org/web/20160401204601/http://www.metromatinee.com/MetromatineMoviewNews/newsoverview.php?NEWSId=16th-ujala-asianet-film-awards-2014-winners-list-7548%2F16th-ujala-asianet-film-awards-2014-winners-list-7548 16th Ujala Asianet Film Awards 2014 – Winners List]. Web.archive.org. Retrieved on 2017-05-31.</ref> |- ! scope="row"| 2014 | {{mdash}} | 'ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ 35 ವರ್ಷಗಳು' ವಿಶೇಷ ಸ್ಮಾರಕ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |author1=Akhila Menon |title=PHOTOS: Stars At 17th Ujala Asianet Film Awards |url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/photos-stars-at-17-ujala-asianet-film-awards-170333.html |website=[[Filmibeat]].com |accessdate=9 February 2016 |date=13 January 2015 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002523/http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/photos-stars-at-17-ujala-asianet-film-awards-170333.html |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2015 | {{mdash}} |"ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಸೂಪರ್ಸ್ಟಾರ್" ಎಂದು ಕಿರೀಟಧಾರಣೆ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |author=Anu James |title=18th Asianet Film Awards: Vikram, Trisha, Prithviraj, Mohanlal, Nivin Pauly bag awards [Full winners' list+photos] |url=http://www.ibtimes.co.in/18th-asianet-film-awards-vikram-trisha-prithviraj-mohanlal-nivin-pauly-bag-awards-full-666090 |accessdate=9 February 2016 |agency=[[International Business Times]] |date=8 February 2016 |archive-date=21 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221170748/https://www.ibtimes.co.in/18th-asianet-film-awards-vikram-trisha-prithviraj-mohanlal-nivin-pauly-bag-awards-full-666090 |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2016 |''[[ಒಪ್ಪಂ]]'', ''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]'' | rowspan="3" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |title=Asiavision Movie Awards 2016 announced: and the winners are... |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/asiavision-movie-awards-2016-nivin-pauly-manju-warrier-mohanlal.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116145545/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/asiavision-movie-awards-2016-nivin-pauly-manju-warrier-mohanlal.html |archive-date=16 November 2016 |accessdate=25 November 2016 |work=[[Malayala Manorama]] |date=16 November 2016 |url-status=live}}</ref> |- ! scope="row"| 2018 |''[[ಒಡಿಯನ್]]'', ''[[ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕೊಚುನ್ನುನಿ (2018 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕೊಚುನ್ನುನಿ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"| |- ! scope="row"| 2019 |''[[ಲೂಸಿಫರ್ (2019 ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲೂಸಿಫರ್]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|title=മോഹന്‍ലാല്‍ മികച്ച നടന്‍, പാര്‍വതി നടി, മഞ്ജു തമിഴ് നടി, പൃഥ്വിരാജ് സംവിധായകന്‍; ഏഷ്യാനെറ്റ് ഫിലിം അവാര്‍ഡ്‌|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/asianet-film-awards-2020-full-list-q5dwhx|accessdate=10 February 2020|work=[[Asianet News]]|date=8 February 2020|language=ml|archive-date=10 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210160821/https://www.asianetnews.com/entertainment-news/asianet-film-awards-2020-full-list-q5dwhx|url-status=live}}</ref> |} == ಸಿನಿಮಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ಸಿನೆಮಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ಸಿನೆಮಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]] ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಪರವಾಗಿ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್|ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಗ್ರೂಪ್]] ನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ವೃತ್ತಿಪರರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- |[[7ನೇ ಸಿನೆಮಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|1986]] |''[[ಪಂಚಾಗ್ನಿ]]'' |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |<ref>{{Cite news |date=13 April 1987 |title=Cine artistes asked to broaden talents |pages=3 |work=[[The Indian Express]] |url=https://news.google.com/newspapers?id=y4plAAAAIBAJ&sjid=f54NAAAAIBAJ&pg=787%2C2870744 |access-date=28 May 2025}}{{cbignore}}</ref> |} == ವನಿತಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == [[ವನಿತಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮ]] ಸಮೂಹದ ಭಾಗವಾದ ಮಹಿಳಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ''[[ವನಿತಾ]]'' 1998 ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಆಯೋಜಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭವಾಗಿದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2003 |''[[ಬಾಲೆಟ್ಟನ್]]'' | rowspan="2" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="Balettan">{{cite web |url=http://www.filmibeat.com/malayalam/movies/balettan/awards.html |title=Balettan |publisher=filmibeat.com |access-date=2014-11-14 |archive-date=2014-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141126115336/http://www.filmibeat.com/malayalam/movies/balettan/awards.html |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2005 |''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]'' |{{won}} | |- ! scope="row"| 2007 |''[[ಹಲೋ (ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹಲೋ]], [[ಚೋಟ್ಟ ಮುಂಬೈ]]'' |ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=https://www.indiaglitz.com/vanitha-awards-for-mammootty-meera-jasmine-malayalam-news-36410 |title=Vanitha awards for Mammootty, Meera Jasmine |date=7 February 2008 |work=indiaglitz.com |access-date=14 November 2014 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924190651/http://www.indiaglitz.com/vanitha-awards-for-mammootty-meera-jasmine-malayalam-news-36410 |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2008 | ''[[ಟ್ವೆಂಟಿ:20 (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಟ್ವೆಂಟಿ:20]], [[ಮಡಂಪಿ]], [[ಆಕಾಶ ಗೋಪುರಂ]]'' |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title=Nippon has announced the vanitha film awards |url=http://www.metromatinee.com/news-articles/nippon-has-announced-the-vanitha-film-awards-592 |publisher=metromatinee.com |date=19 February 2009 |accessdate=3 Nov 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141103133303/http://www.metromatinee.com/news-articles/nippon-has-announced-the-vanitha-film-awards-592 |archive-date=3 November 2014}}</ref> |- ! scope="row"| 2009 |''[[ಭ್ರಮರಂ]], [[ಎವಿಡಂ ಸ್ವರ್ಗಮಾನು]]'' |ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.keralatv.in/2010/03/vanitha-film-awards-2010-on-surya-tv/ |title=Vanitha Film Awards 2010 on Surya TV |date=27 March 2010 |accessdate=13 Nov 2014 |publisher=keralatv.in |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020935/http://www.keralatv.in/2010/03/vanitha-film-awards-2010-on-surya-tv/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2011 |''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]'' | rowspan="4" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="kerals1">{{cite web |url=http://www.kerals.com/kerala/vanitha-film-awards-2012-announced/ |title=Vanitha Film Awards 2012 announced! |date=14 February 2012 |publisher=kerals.com |access-date=14 November 2014 |archive-date=25 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141225144558/http://www.kerals.com/kerala/vanitha-film-awards-2012-announced/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2016 |''[[ಒಪ್ಪಂ]], [[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="kerals1" /> |- ! scope="row"| 2018 |''[[ಒಡಿಯನ್]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|title=Vanitha Film Awards: Mohanlal wins Best Actor, Manju Warrier is Best Actress|url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2019/03/02/vanitha-film-awards-winners-list-live-show-kochi.html|work=[[Malayala Manorama]]|date=3 March 2019|access-date=12 April 2019|archive-date=12 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412155933/https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2019/03/02/vanitha-film-awards-winners-list-live-show-kochi.html|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row"| 2019 |''[[ಲೂಸಿಫರ್ (2019 ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲೂಸಿಫರ್]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|author=സ്വന്തം ലേഖകൻ|title=മോഹൻലാൽ മികച്ച നടൻ, മഞ്ജു വാരിയർ മികച്ച നടി; ജനപ്രിയ താരങ്ങളായി ആസിഫ് അലിയും പാർവതിയും!|url=https://www.vanitha.in/specials/vanitha-film-awards-2020/magic-moments/vfa-awards-announced-kochi-bristo-ground-february.html|accessdate=10 February 2020|work=[[Vanitha]]|date=10 February 2020|language=ml|archive-date=10 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210160516/https://www.vanitha.in/specials/vanitha-film-awards-2020/magic-moments/vfa-awards-announced-kochi-bristo-ground-february.html|url-status=live}}</ref> |} == ಏಷ್ಯಾವಿಷನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:28%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:14%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2008 |''[[ಇನ್ನತೆ ಚಿಂತ ವಿಷಯಂ]], [[ಮಡಂಪಿ]], [[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ (2008 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ]], [[ಪಕಲ್ ನಕ್ಷತ್ರಂಗಳ್]]'' | rowspan="3" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} | |- ! scope="row"| 2009 |''[[ಭ್ರಮರಂ]]'' |{{won}} | |- ! scope="row" rowspan="3"| 2012 |''[[ಸ್ಪಿರಿಟ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ಪಿರಿಟ್]]'', ''[[ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್]]'' |{{won}} | |- |''-'' |ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮಲಯಾಳಿ<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=YHNTYKG-5rs |title=Mohanlal receiving "Most Influential Malayali" Award in Asiavision TV Awards – YouTube |website=[[YouTube]] |date=23 June 2012 |access-date=2020-05-26 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416083407/https://www.youtube.com/watch?v=YHNTYKG-5rs |url-status=live }}</ref> |{{won}} | |- |''[[ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್]]'' |ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂವೇದನೆ – ಪುರುಷ |{{won}} | |- ! scope="row"| 2016 |''[[ಒಪ್ಪಂ]]'', ''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]'' |ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ |{{won}} | |} == ಮಾತೃಭೂಮಿ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ಮಾತೃಭೂಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದೈನಂದಿನ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆ [[ಮಾತೃಭೂಮಿ]]ಯಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 1999 |''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]'' | rowspan="3" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} | |- ! scope="row"| 2003 |''[[ಬಾಲೆಟ್ಟನ್]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |title=Padam Onnu Oru Vilapam bags four awards |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/Padam-Onnu-Oru-Vilapam-bags-four-awards/articleshow/570241.cms |accessdate=16 August 2015 |work=[[India Times]] |agency=[[The Times of India]] |date=19 March 2004 |location=[[Chennai]] |archive-date=26 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226173400/http://timesofindia.indiatimes.com/city/Padam-Onnu-Oru-Vilapam-bags-four-awards/articleshow/570241.cms |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2005 |''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]'' |{{won}} | |- ! scope="row"| 2006 |''[[ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಧನ್|ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್]]'' |ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mathrubhumi-film-awards-announced/article1911794.ece |title=Mathrubhumi film awards announced |date=15 September 2007 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=27 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127045757/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mathrubhumi-film-awards-announced/article1911794.ece |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2008 |''[[ಆಕಾಶ ಗೋಪುರಂ]], [[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ (2008 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ]], [[ಪಕಲ್ ನಕ್ಷತ್ರಂಗಳ್]]'' | rowspan="2" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.afaqs.com/perl/media/media_newslets/index.html?id=40008 |title=Amrita TV to telecast Idea Mathrubhumi Amrita Film Awards |publisher=afaqs.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125032131/http://www.afaqs.com/perl/media/media_newslets/index.html?id=40008 |archive-date=25 November 2014}}</ref> |- ! scope="row"| 2011 |''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.keralatv.in/2012/02/mathrubhumi-kalyan-silks-film-awards-2012-winners/ |title=Mathrubhumi Kalyan Silks Film Awards 2012 Winners |date=16 February 2012 |publisher=keralatv.in |access-date=14 November 2014 |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020805/http://www.keralatv.in/2012/02/mathrubhumi-kalyan-silks-film-awards-2012-winners/ |url-status=live }}</ref> |} == ಅಮೃತ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ಅಮೃತ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು [[ಅಮೃತ ಟಿವಿ]] ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್ನಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2006 |''[[ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ]]'', ''[[ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಧನ್|ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್]]'' |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/amrita-film-awards-announced/article1838347.ece |title=Amrita film awards announced |date=5 May 2007 |agency=[[The Hindu]] |access-date=26 May 2015 |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211902/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Amrita-film-awards-announced/article14759558.ece |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2010 |{{mdash}} |ಅಭಿನಯ ಕೀರ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=http://www.bestmediainfo.com/2011/06/amrita-fefka-film-awards-announced/ |title=Amrita FEFKA Film Awards Announced |date=2 June 2011 |publisher=Best Media Info |accessdate=2 June 2011 |archive-date=3 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110603135529/http://www.bestmediainfo.com/2011/06/amrita-fefka-film-awards-announced/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/67286.html |title=Amritha awards for Mammootty, Kavya and T D Dasan |date=2 June 2011 |work=Indiaglitz |accessdate=2 June 2011 |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127205023/https://www.indiaglitz.com/malayalam |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| 2011 |''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]'' | rowspan="3" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.keralatv.in/2012/04/winners-of-amrita-film-awards-2012/ |title=Winners Of Amrita Film Awards 2012 Announced |date=30 April 2012 |publisher=keralatv.in |access-date=14 November 2014 |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020803/http://www.keralatv.in/2012/04/winners-of-amrita-film-awards-2012/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2012 |''[[ಸ್ಪಿರಿಟ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ಪಿರಿಟ್]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.keralatv.in/2013/05/amrita-film-awards-2013-telecast-details/ |title=Amrita Film Awards To be Telecast on May 31st, June 1st & 2nd |date=30 May 2013 |publisher=keralatv.in |access-date=14 November 2014 |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020811/http://www.keralatv.in/2013/05/amrita-film-awards-2013-telecast-details/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2013 |''[[ದೃಶ್ಯಂ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.amritatv.com/afa2014/awardcatogories.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160321013952/http://www.amritatv.com/afa2014/awardcatogories.html |archive-date=2016-03-21 |title=Amrita film awards |publisher=amritatv.com}}</ref> |} == ಜೈಹಿಂದ್ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ಜೈಹಿಂದ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು [[ಜೈಹಿಂದ್ ಟಿವಿ]] ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್ನಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2007 |''[[ಪರದೇಸಿ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪರದೇಸಿ]]'' |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |title=Jaihind film awards announced |publisher=kerala.com |access-date=2014-11-14 |archive-date=2014-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2010 |{{mdash}} |ಚಲಚಿತ್ರ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=https://www.indiaglitz.com/jai-hind-film-awards-announced-tamilfont-news-58720 |title=Jai Hind Film Awards announced |date=20 July 2010 |accessdate=14 Nov 2014 |work=indiaglitz.com |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924172810/http://www.indiaglitz.com/jai-hind-film-awards-announced-tamilfont-news-58720 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.metromatinee.com/news-articles/jai-hind-film-awards-2010-announced-2451 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406081142/http://www.metromatinee.com/news-articles/jai-hind-film-awards-2010-announced-2451 |archive-date=2016-04-06 |title=Jai Hind Film Awards 2010 announced !! |date=25 July 2010 |publisher=metromatinee.com}}</ref> |- ! scope="row"| 2011 |''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]'' | rowspan="2" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} | |- ! scope="row"| 2013 |''[[ದೃಶ್ಯಂ]]'' |{{won}} | |} == ಜನ್ಮಭೂಮಿ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ಜನ್ಮಭೂಮಿ ಸಿನೆಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದೈನಂದಿನ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆ [[ಜನ್ಮಭೂಮಿ]]ಯಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2016 |''[[ಒಪ್ಪಂ]]'' | rowspan="2" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://keralaonlinenews.com/|title=&#124;|website=keralaonlinenews.com|access-date=2020-09-20|archive-date=2020-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901234355/https://keralaonlinenews.com/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row"| 2018 |''[[ಒಡಿಯನ್]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|title=Janmabhumi Cinema Awards 2018: Mohanlal Actor and Nimisha Sajayan Actress|url=https://global.janmabhumidaily.com/news861146|accessdate=18 July 2019|work=[[Janmabhumi]]|date=12 July 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718092211/https://global.janmabhumidaily.com/news861146|url-status=live}}</ref> |} == ದಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ದಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]ನ ಕೊಚ್ಚಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಸುದ್ದಿ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2011 |''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]'' |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಪುರುಷ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/The-Kochi-Times-Film-Awards-2011/articleshow/14341029.cms |title=The Kochi Times Film Awards 2011 |date=23 June 2012 |access-date=2013-07-04 |archive-date=2013-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233019/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-23/news-and-interviews/32369964_1_video-mohanlal-kavya-madhavan |work=[[The Times of India]] |url-status=live }}</ref> |} == ಕೇರಳ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮಂಡಳಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮಂಡಳಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2003 |''[[ಬಾಲೆಟ್ಟನ್]]'' | rowspan="4" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="Balettan" /> |- ! scope="row"| 2004 |''[[ವಿಸ್ಮಯಥುಂಬಾತು]]'', ''[[ಮಂಪಳಕ್ಕಾಲಂ]]'' |{{won}} | |- ! scope="row"| 2005 |''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]'' |{{won}} | |- ! scope="row"| 2007 |''[[ಪರದೇಸಿ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪರದೇಸಿ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=https://www.indiaglitz.com/audience-council-award-for-mohanlal-kavya-madhavan-malayalam-news-36730 |title=Audience council award for Mohanlal, Kavya Madhavan |date=21 February 2008 |work=indiaglitz.com |access-date=14 November 2014 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924061450/http://www.indiaglitz.com/audience-council-award-for-mohanlal-kavya-madhavan-malayalam-news-36730 |url-status=live }}</ref> |} == ವಿ. ಶಾಂತಾರಾಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == 1993 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ವಿ. ಶಾಂತಾರಾಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರ]], ಮತ್ತು ವಿ. ಶಾಂತಾರಾಮ್ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಂಡ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2008 |''[[ಪರದೇಸಿ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪರದೇಸಿ]]'', ''[[ಆಕಾಶ ಗೋಪುರಂ]]'' | rowspan="2" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://businessofcinema.com/bollywood-news/nominations-announced-for-v-shantaram-awards-2008/25824 |title=Nominations announced for V Shantaram Awards 2008 |publisher=Business of Cinema |date=19 November 2008 |accessdate=5 April 2016 |last=BOC Editorial |archive-date=22 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160422002454/http://businessofcinema.com/bollywood-news/nominations-announced-for-v-shantaram-awards-2008/25824 |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row"| 2009 |''[[ಭ್ರಮರಂ]]'' |{{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-actress-sandhya-to-be-honoured-at-v-shantaram-awards-1325669 |title=Actress Sandhya to be Honoured at V Shantaram Awards |work=[[Daily News and Analysis]] |date=20 December 2009 |accessdate=5 April 2016 |last=Press Trust of India |location=Mumbai |archive-date=8 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160808032030/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-actress-sandhya-to-be-honoured-at-v-shantaram-awards-1325669 |url-status=live }}</ref> |} == [[ರಾಮು ಕಾರಿಯಾತ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| ವರ್ಷ ! scope="col" style="width:30%;"| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ ! scope="col" style="width:15%;"| ವರ್ಗ ! scope="col" style="width:3%;"| ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}} |- ! scope="row"|2011 |''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]'' |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://cinemadoctor.blogspot.com/2012/01/ramu-karyat-award-for-mohan-lal-kavya.html|title=Ramu Kariat Awards|access-date=27 January 2012|archive-date=30 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120130131254/http://cinemadoctor.blogspot.com/2012/01/ramu-karyat-award-for-mohan-lal-kavya.html|url-status=live}}</ref> |} == ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು == * 1977-78 ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್<ref name="blackbelt">[http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article1310726.ece "Blackbelt for Mohanlal"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130413204428/http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article1310726.ece |date=2013-04-13 }}. ''[[The New Indian Express]]''. 23 October 2012. Retrieved 24 October 2012.</ref> * 2003 [[ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಘ]]ದಿಂದ ''ವರ್ಷದ ಕೊಡುಗೆದಾರ'' ಗೌರವ<ref>{{Cite web |date=2003-05-13 |title=IMA Award for Mohanlal |url=https://mohanlalonline.com/Content/ima_award_for_mohanlal./ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003180421/https://mohanlalonline.com/Content/ima_award_for_mohanlal./ |archive-date=2023-10-03 |access-date=2024-07-26 |website=MohanlalOnline}}</ref> * 2005 [[ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್#ಜೆ.ಸಿ. ಫೌಂಡೇಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಜೆ.ಸಿ. ಫೌಂಡೇಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಥನ್ಮತ್ರ]]<ref name=":0">{{Citation|title=Thanmathra|date=2021-05-10|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Thanmathra&oldid=1022432269|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-07-09}}</ref> * 2005 ಕಲಾ ಕೇರಳಂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಥನ್ಮತ್ರ]]<ref name=":0" /> * 2005 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಥನ್ಮತ್ರ]]<ref name=":0" /> * 2006 [[CNN-IBN]] ಸಮೀಕ್ಷೆ – ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕೇರಳಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref>{{Cite news |url=http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-tops-popular-keralite-poll/25523-3.html |title=Mohanlal tops popular Keralite poll |publisher=CNN-IBN |date=6 November 2006 |work=ibnlive.in.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010015646/http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-tops-popular-keralite-poll/25523-3.html |archive-date=10 October 2014}}</ref> * 2007 ಕೇರಳ [[HIV/AIDS|ಏಡ್ಸ್]] ನಿಯಂತ್ರಣ ಸೊಸೈಟಿ – ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಯಭಾರಿ<ref>{{Cite news |url=http://zeenews.india.com/home/mohanlal-goodwill-ambassador-for-aids-awareness-prog_359645.html |title=Mohanlal goodwill ambassador for AIDS awareness prog |date=12 March 2007 |agency=[[Zee News]] |access-date=24 May 2015 |archive-date=24 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150524213445/http://zeenews.india.com/home/mohanlal-goodwill-ambassador-for-aids-awareness-prog_359645.html |url-status=live }}</ref> * 2009 ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ – ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಯಭಾರಿ<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/actor-mohanlal-runs-for-kerala-athletes/article129968.ece |title=Actor Mohanlal runs for Kerala athletes |date=1 November 2009 |access-date=24 May 2015 |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211831/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/Actor-Mohanlal-runs-for-Kerala-athletes/article16470312.ece |url-status=live }}</ref> * 2009 [[ಲಿಮ್ಕಾ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]] "ವರ್ಷದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು" ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref name="onlookers">{{Cite web |title=Interesting Facts about Mohanlal |date=27 January 2015 |url=http://onlookersmedia.in/onlookerslive/10-interesting-facts-about-mohanlal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190908133435/http://onlookersmedia.in/onlookerslive/10-interesting-facts-about-mohanlal |archive-date=2019-09-08 |access-date=2020-05-07}}</ref> * 2009 [[ಚಿತ್ರ ತಿರುನಾಳ್ ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ#ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<ref>{{Cite web |date=19 September 2009 |title=Chithira Tirunal award for Mohanlal |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/Chithira-Tirunal-award-for-Mohanlal/article16882326.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211310/https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/Chithira-Tirunal-award-for-Mohanlal/article16882326.ece |archive-date=27 January 2021 |website=[[The Hindu]]}}</ref> * 2009 ವಾರ್ಷಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಭ್ರಮರಂ]]<ref name=":1">{{Citation|title=Bhramaram|date=2021-06-20|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bhramaram&oldid=1029569132|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-07-09}}</ref> * 2009 [[ಕೈರಳಿ ಟಿವಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಭ್ರಮರಂ]]<ref name=":1" /> * 2009 ಜೇಸೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಭ್ರಮರಂ]]<ref name=":1" /> * 2010 [[ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್]] ಅವರನ್ನು "100 ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಭಾರತೀಯರು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |url=http://www.hindustantimes.com/newdelhi/kalam-ratan-tata-india-s-most-trusted-mayawati-least/article1-514441.aspx |title=Kalam, Ratan Tata India's most trusted, Mayawati least |last=IANS |date=2 March 2010 |agency=[[Hindustan Times]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150524194509/http://www.hindustantimes.com/newdelhi/kalam-ratan-tata-india-s-most-trusted-mayawati-least/article1-514441.aspx |archive-date=24 May 2015}}</ref> * 2010 [[ಥಿಕ್ಕುರಿಸ್ಸಿ ಸುಕುಮಾರನ್ ನಾಯರ್]] ಸ್ಮಾರಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅವರ ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ.<ref>{{cite news |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article479225.ece |title=Thikkurissy award for Mohanlal |publisher=[[The New Indian Express]] |date=29 September 2010 |access-date=5 April 2016 |archive-date=18 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418060119/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article479225.ece |url-status=dead }}</ref> * 2010 ಕೇರಳ [[ಕೈಮಗ್ಗ]] ಉದ್ಯಮ – ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಯಭಾರಿ<ref>{{cite web |url=http://movies.ndtv.com/movie_Story.aspx?id=ENTEN20100142599 |archive-url=https://archive.today/20120729054009/http://movies.ndtv.com/movie_Story.aspx?id=ENTEN20100142599 |url-status=dead |archive-date=29 July 2012 |title=Mohanlal made goodwill ambassador of handloom textiles |website=NDTVmovies.com |date=31 May 2010}}</ref> * 2011 [[ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್]] ಸಮೀಕ್ಷೆ – ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕೇರಳಿ<ref>{{Cite web|url=http://malayalamfilimnews.blogspot.com/2011/03/mohanlal-most-popular-keralite-2011.html|title=Malayalam Film News: Mohanlal – Most Popular Keralite 2011 Survey By Deccan Chronicle.|date=28 March 2011|access-date=13 May 2020|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211825/http://malayalamfilimnews.blogspot.com/2011/03/mohanlal-most-popular-keralite-2011.html|url-status=live}}</ref> * 2011 ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಸಂಘ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]<ref name=":2">{{Citation|title=Pranayam|date=2021-05-11|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Pranayam&oldid=1022658419|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-07-09}}</ref> * 2011 ವೀವರ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]<ref name=":2" /> * 2011 ನಾನಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಉಲ್ಲೇಖ – [[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]<ref name=":2" /> * 2011 ರಿಪೋರ್ಟರ್ ಟಿವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]<ref name=":2" /> * 2012 ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಇರುವರ್]] ಅನ್ನು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] [[ಸೈಟ್ ಅಂಡ್ ಸೌಂಡ್]] "ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ 1000 ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. * 2013 ''[[ಔಟ್ಲುಕ್ (ಭಾರತೀಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ)|ಔಟ್ಲುಕ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' – "ಕೇರಳದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಭಾರತೀಯ".<ref>{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/content11168.asp#I-Day%20Special:%20India%27s%20Most%20Influential |title=India's most influential |publisher=OutlookIndia.com |accessdate=15 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130814000623/http://www.outlookindia.com/content11168.asp |archive-date=14 August 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?287338 |title=Mohanlal – The Most Inflential Indian from Kerala |publisher=OutlookIndia.com |accessdate=15 August 2013 |author=Minu Ittyipe |archive-date=14 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130814172031/http://www.outlookindia.com/article.aspx?287338 |url-status=live }}</ref> * 2013 ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್ (ಭಾರತ)|ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' 1991 ರಲ್ಲಿ ''ಭಾರತಂ'' ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು "ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ 25 ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿನಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು.<ref>Prasad, Shishir. (2013-04-27) [http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0 Forbes India Magazine – 25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150519053125/http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0 |date=2015-05-19 }}. Forbesindia.com. Retrieved on 2017-05-31.</ref> * 2013 [[CNN-IBN]] "ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ 100 ವರ್ಷಗಳು" ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ – ಭಾರತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟರಲ್ಲಿ 3ನೇ ಸ್ಥಾನ.<ref>[http://news.entecity.com/mohanlal-comes-3rd-among-indias-great-actorscnn-ibn/ Mohanlal comes 3rd among India's great actors;CNN-IBN Survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130314022727/http://news.entecity.com/mohanlal-comes-3rd-among-indias-great-actorscnn-ibn/ |date=2013-03-14 }}. News.entecity.com (2013-03-10). Retrieved on 2017-05-31.</ref> * 2015 ಆಲ್-ಕೇರಳ ಅಡ್ವರ್ಟೈಸರ್ಸ್ ಏಜೆನ್ಸೀಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಅವರ ಜಾಹೀರಾತು ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ "ಕೇರಳದ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಐಕಾನ್" ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.<ref>{{cite news |title=Business Honchos to Put Heads Together |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Business-Honchos-to-Put-Heads-Together/2015/11/26/article3146884.ece |work=[[The New Indian Express]] |date=26 November 2015 |accessdate=28 March 2016 |archive-date=9 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409014621/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Business-Honchos-to-Put-Heads-Together/2015/11/26/article3146884.ece |url-status=dead }}</ref> * 2016 ಕೇರಳ ಅಂಗಾಂಗ ದಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ – ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಯಭಾರಿ.<ref>{{Cite web|date=|title=Kerala CM site|url=https://www.keralacm.gov.in/mrithasanjeevani/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200718002415/http://www.keralacm.gov.in/mrithasanjeevani/|archive-date=2020-07-18|access-date=|website=}}</ref> * 2016 "[[ಮನೋರಮ ನ್ಯೂಸ್]]ಮೇಕರ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್" ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಂದ [[ಕೇರಳಿ]] ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಬಿರುದು.<ref>{{cite news |title='Complete Actor' Mohanlal wins Manorama News Newsmaker 2016 award |url=http://english.manoramaonline.com/news/kerala/manorama-news-newsmaker-2016-mohanlal.html |accessdate=15 January 2017 |work=[[Malayala Manorama]] |date=15 January 2017 |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116170404/http://english.manoramaonline.com/news/kerala/manorama-news-newsmaker-2016-mohanlal.html |url-status=live }}</ref> * 2017 "ಇಂಡಿಯನ್ ಐಕಾನ್ 2017" ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಹ್ರೈನ್ ಸ್ನೇಹಿತರಿಂದ.<ref>{{cite news |title='ഫ്രണ്ട്‌സ് ഓഫ് ബഹ്റൈന്‍ ഇന്ത്യന്‍ ഐക്കണ്‍ പുരസ്‌കാരം മോഹന്‍ലാലിന്' ഫ്രണ്ട്‌സ് ഓഫ് ബഹ്റൈന്‍ ഇന്ത്യന്‍ ഐക്കണ്‍ പുരസ്‌കാരം മോഹന്‍ലാലിന് |url=https://www.mathrubhumi.com/gulf/bahrain/mohanlal-friends-of-bahrain-indian-icon-award-1.1947551 |accessdate=19 May 2017 |archive-date=19 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170519103915/http://www.mathrubhumi.com/gulf/bahrain/mohanlal-friends-of-bahrain-indian-icon-award-1.1947551 |url-status=live }}</ref> * 2018 [[ಪಿ. ಕೇಶವದೇವ್#ಕೇಶವದೇವ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಪಿ. ಕೇಶವದೇವ್ ಡಯಾಬ್ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಕೇರಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<ref>{{cite web|title=Mohanlal receives P Keshav Dev Award 2018|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/mohanlal-receives-p-keshav-dev-award-2018/articleshow/64961942.cms|work=[[The Times of India]]|date=14 July 2018|accessdate=13 May 2020|archive-date=4 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204195919/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/mohanlal-receives-p-keshav-dev-award-2018/articleshow/64961942.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=11 July 2018: 14th P.Kesavadev Awards|url=http://diabscreenkerala.net/prgms/2018/july_11_2018.html |date=11 July 2018|accessdate=13 May 2020}}</ref> * 2019 ''ಪ್ರಣವಪಥ್ಮಂ ಪುರಸ್ಕಾರಂ'' [[ಸಂತಿಗಿರಿ|ಸಂತಿಗಿರಿ ಆಶ್ರಮ]]ದಿಂದ<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2019/03/25/mohanlal-receives-pranava-pathmam-award-by-santhigiri.html|title=3 സ്ഥാനാർഥികളും സാക്ഷി; ശാന്തിഗിരി പ്രണവപത്മം ഏറ്റുവാങ്ങി മോഹൻലാൽ|website=3 സ്ഥാനാർഥികളും സാക്ഷി; ശാന്തിഗിരി പ്രണവപത്മം ഏറ്റുവാങ്ങി മോഹൻലാൽ}}</ref> * 2019 [[ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮ|ಮಳವಿಲ್]] ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು – ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನರ್ ನಟ<ref>{{cite web|title=Mazhavil Entertainment Awards 2019: here's the list of winners|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/05/07/mazhavil-entertainment-awards-2019-list-of-winners.html|date=7 May 2019|work=[[Manorama Online]]|access-date=5 August 2020|archive-date=30 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030145444/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/05/07/mazhavil-entertainment-awards-2019-list-of-winners.html|url-status=live}}</ref> * 2020 ಪಿ. ವಿ. ಸಾಮಿ ಸ್ಮಾರಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾ]]ಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಮತ್ತು [[ವಿಶ್ವಶಾಂತಿ ಫೌಂಡೇಶನ್]] ಮೂಲಕ ದಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ<ref>{{Cite news|last=Award|first=PV Sami|title=Mathrubhumi News|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/pv-sami-memorial-award-for-mohanlal-1.5013632}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2021 [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ [[ಕ್ಷಯರೋಗ]] ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಅಭಿಯಾನದ ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಯಭಾರಿ<ref>{{Cite news|date=|title=The news minute|work=|url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-be-goodwill-ambassador-keralas-tuberculosis-eradication-programme-141935|url-status=live|access-date=|archive-date=2021-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122064725/https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-be-goodwill-ambassador-keralas-tuberculosis-eradication-programme-141935}}</ref> * 2022 [[ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮ|ಮಳವಿಲ್]] ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು – ಮಾಸ್ಟರ್ ಎಂಟರ್ಟೈನರ್ ಅಭಿನಯ<ref>{{cite web | url=https://www.keralatv.in/mazhavil-entertainment-awards-winners/ | title=Mazhavil Entertainment Awards 2022 Winners Are Mohanlal, Manju Warrier | date=29 August 2022 }}</ref> * 2024 [[ಶ್ರೀಕುಮಾರನ್ ತಂಪಿ]] ಫೌಂಡೇಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ<ref>{{Cite web |last=SV |first=Swathi |date=2024-07-03 |title=Sreekumaran Thambi Foundation award to Actor Mohanlal |url=https://en.thekarmanews.com/sreekumaran-thambi-foundation-award-to-actor-mohanlal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706100529/https://en.thekarmanews.com/sreekumaran-thambi-foundation-award-to-actor-mohanlal/ |archive-date=2024-07-06 |access-date=2024-07-06 |website=Karma News}}</ref> * 2024 [[ಕಲಾಭವನ್ ಮಣಿ]] ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು - [[ಬರ್ರೋಜ್ 3D]] ಗಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶಕ.<ref>{{Cite web|url=https://www.southlive.in/movie/film-news/mohanlal-wins-kalabhavan-mani-memorial-award-for-best-debut-director#amp_tf=From%20%251%24s&aoh=17474666917826&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.southlive.in%2Fmovie%2Ffilm-news%2Fmohanlal-wins-kalabhavan-mani-memorial-award-for-best-debut-director|title=മികച്ച നവാഗത സംവിധായകന്‍ മോഹന്‍ലാല്‍; കലാഭവന്‍ മണി മെമ്മോറിയല്‍ പുരസ്‌കാരം|website=SouthLive|access-date=2026-08-09|archive-date=2026-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260226000526/https://www.southlive.in/movie/film-news/mohanlal-wins-kalabhavan-mani-memorial-award-for-best-debut-director#amp_tf=From%20%251%24s&aoh=17474666917826&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.southlive.in%2Fmovie%2Ffilm-news%2Fmohanlal-wins-kalabhavan-mani-memorial-award-for-best-debut-director|url-status=dead}}</ref> * 2025 ''[[ತುದರುಂ]]'' ಗಾಗಿ ಮಲಯಾಳ ಪುರಸ್ಕಾರ ಸಮಿತಿಯ ಮಲಯಾಳ ಪುರಸ್ಕಾರಂ 1201 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ<ref>{{Cite web |date=2025-08-17 |title=ഒമ്പതാമത്‌ മലയാള പുരസ്കാരങ്ങൾ: മോഹൻലാലിനും സിബി മലയിലിനും അഭിലാഷ് മോഹനനും അവാര്‍ഡ്‌ |url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/malayalam-puraskaram-2025-winners-1.10839857 |access-date=2025-08-17 |website=[[Mathrubhumi]]}}</ref> * 2025 [[ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮ|ಮಳವಿಲ್]] ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು – ವರ್ಷದ ಮನರಂಜಕ<ref>{{Cite web |title=Mazhavil Entertainment Awards: Mohanlal wins Entertainer of the Year for 'Thudarum' |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/08/18/mazhavil-entertainment-awards-malayalam-cinema-star-studded-event.html |access-date=2025-09-22 |website=Mazhavil Entertainment Awards: Mohanlal wins Entertainer of the Year for 'Thudarum' |language=en}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{notelist}} {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category}} * [http://www.thecompleteactor.com ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829082013/https://www.thecompleteactor.com/ |date=29 August 2019 }} * {{IMDb name|0482320|name=Mohanlal}} * {{Rotten-tomatoes-person|mohanlal|Mohanlal}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್}} [[ವರ್ಗ:ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್| ]] [[ವರ್ಗ:1960 ರ ಜನನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ರಂಗಭೂಮಿ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ತಿರುವನಂತಪುರದ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಪತನಂತಿಟ್ಟದ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ತಿರುವನಂತಪುರದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು ಕಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:21 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:21 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:21 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗೌರವ ಭಾರತೀಯ ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು]] q0rv5rzbc1ft0x54coaenx236fm44rl 0 27135 1383551 1375726 2026-08-20T09:25:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383551 wikitext text/x-wiki {{BLP sources|date=October 2010}} {{Infobox actor | name = Anil Kapoor | image = Anil.Kapoor.JPG | caption = Anil Kapoor in [[San Diego]], [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ]] (24 July 2009) | birthdate = {{birth date and age|df=yes|1959|12|24}} | birthplace = [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], India | yearsactive = 1979–present | spouse = Sunita Kapoor (1984–present) | occupation = Actor/Producer }} '''ಅನಿಲ್ ಕಪೂರ್''' ({{lang-hi|अनिल कपूर}}, {{lang-pa|ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ}},1959 ಡಿಸೆಂಬರ್ 24ರಂದು ಜನನ) [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯ]] ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವರು [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಯಶ್ ಚೋಪ್ರಾ ಅವರ ಚಿತ್ರ ''ಮಶಾಲ್'' (1984 )ನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಕಪೂರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು 1988ರಲ್ಲಿ N. ಚಂದ್ರಾ ಅವರ ''ತೇಜಾಬ್'' ಚಿತ್ರದ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗು ನಂತರ 1992ರಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ''ಬೇಟಾ'' ಚಿತ್ರದ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಗಿನಿಂದ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗೆ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಸಿದ ''ವಿರಾಸತ್'' (1997 ), ''ಬಿವಿ No.1'' (1999); ಎರಡನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ''ತಾಲ್'', ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗೆ ಪ್ರಥಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ''ಪುಕಾರ್'' (2000 ),''ನೋ ಎಂಟ್ರಿ'' (2005 )ಮತ್ತು ''ವೆಲ್‌ಕಂ'' (2007 )ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಪೂರ್ ಅವರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪಾತ್ರವು [[ಡ್ಯಾನಿ ಬೋಯ್ಲೆ|ಡ್ಯಾನಿ ಬಾಯ್ಲ್]] ಅವರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಚಿತ್ರ ''[[ಸ್ಲಮ್‌ಡಾಗ್ ಮಿಲಿಯನೇರ್]]'', ಚಿತ್ರದ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವೊಂದರ ಮನೋಜ್ಞ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಚಿತ್ರತೆರೆ ನಟರ ಗಿಲ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಹಸ ಸರಣಿ ''24'' ರ ಎಂಟನೇ ಸೀಸನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಅಮೆರಿಕದ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ಸಾಹದ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Anil-Kapoor-trying-to-get-24-to-India|title= Anil Kapoor trying to get '24' to India |author= Subhash K Jha |date= 23 January 2010 |work= Times of India|accessdate=8 February 2010}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref><ref>{{cite web|last=K Jha|first=Subhash|title=Anil Kapoor outstages his ‘24′co-stars, gets rave reviews|url=http://www.thaindian.com/newsportal/entertainment/anil-kapoor-outstages-his-24co-stars-gets-rave-reviews_100307820.html|publisher=Thaindian.com|accessdate=7 December 2010|date=22 January 2010|archive-date=20 ಜನವರಿ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120031948/http://www.thaindian.com/newsportal/entertainment/anil-kapoor-outstages-his-24co-stars-gets-rave-reviews_100307820.html|url-status=dead}}</ref> ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ, ಅನಿಲ್ ಕಪೂರ್ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರನಟರ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿದ ನಟರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.whartonindia.com/speakers.php |title=The 14th Annual WIEF Presents: India- Breaking Boundaries |publisher=Whartonindia.com |date=2010-03-27 |accessdate=2010-08-09 |archive-date=2010-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100725195036/http://www.whartonindia.com/speakers.php |url-status=dead }}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಅನಿಲ್ ಕಪೂರ್ ಅವರು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]]ನ ತಿಲಕನಗರ್‌ನ [[ಚಾಲ್|ಚಾಲ್‌]](ವಠಾರ)ನಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬಿ<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/India_Buzz/Sonam_Kapoor_in_Delhi/articleshow/3128602.cms ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಸೋನಂ ಕಪೂರ್]</ref> ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಸುರೀಂದರ್ ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ನಿರ್ಮಲ್ ಅವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]]ನ ಹೊರವಲಯ ಚೆಂಬೂರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅವರ್ ಲೇಡಿ ಆಫ್ ಪರ್ಪೆಚ್ಯುಯಲ್ ಸಕರ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್-ಚೆಂಬೂರ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ಸೇಂಟ್ ಕ್ಸೇವಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು, ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು.<ref>[http://www.imdb.com/name/nm0438463/bio ಅನಿಲ್ ಕಪೂರ್ - ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ]</ref> ಕಪೂರ್ ಅವರ ಅಣ್ಣ ಬೋನಿ ಕಪೂರ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಹಾಗು ತಮ್ಮ ಸಂಜಯ್ ಕಪೂರ್ ಕೂಡ ನಟರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 1984ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸುನಿತಾ ಕಪೂರ್(ಕುಟುಂಬದ ಹೆಸರು(ನೀ)ಬಾಂಬಾನಿ)ರವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರ ಹರ್ಷವರ್ಧನ್ ಕಪೂರ್ ಇದ್ದಾರೆ. ಕಪೂರ್ ಅವರ ಹಿರಿಯ ಪುತ್ರಿ ನಟಿಯಾಗಿರುವ ಸೋನಂ ಕಪೂರ್.ರಿಯಾ ಕಪೂರ್ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]]ನ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿದ್ದು ಈಗ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಪಕಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ನಟನಾಗಿ === ===1980ರ ದಶಕ=== ಕಪೂರ್ ಉಮೇಶ್ ಮೆಹ್ರಾ ಅವರ ''ಹಮಾರೆ ತುಮಾರೆ'' (1979 )ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ನಟರಾಗಿ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ''ಹಮ್ ಪಾಂಚ್'' (1980) ಮತ್ತು ''ಶಕ್ತಿ" (1982) ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಪಾತ್ರಗಳ ನಂತರ, 1983ರ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ವೋಹ್ ಸಾತ್ ದಿನ್]]'' ‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದರು. ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯದ ಕೌಶಲ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದು, ಅವರ ಪಾತ್ರದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಛಾಯೆಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಹಜತೆ, ಮುಗ್ಧತೆ,ಕುಶಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಪಕ್ವತೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಶವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.planetbollywood.com/Film/WohSaatDin/ |title=Film Review - Woh Saat Din |publisher=Planet-Bollywood |date=1996-08-20 |accessdate=2010-08-09 |archive-date=2011-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517234203/http://www.planetbollywood.com/Film/WohSaatDin/ |url-status=dead }}</ref>'' ಕಪೂರ್ ನಂತರ ಟಾಲಿವುಡ್ ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಸ್ಯಾಂಡಲ್‌ವುಡ್]] ‌ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸಿದ್ದು, [[ತೆಲುಗು]] ಚಿತ್ರ ''ವಂಶ ವೃಕ್ಷಂ'' ಮತ್ತು ಮಣಿ ರತ್ನಂ ರವರ ಕನ್ನಡ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ ''[[ಪಲ್ಲವಿ ಅನುಪಲ್ಲವಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪಲ್ಲವಿ ಅನು ಪಲ್ಲವಿ]]'' (1983ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ, ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಚಿತ್ರ)ಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರುಯಶ್ ಚೋಪ್ರಾ'ಅವರ ಚಿತ್ರ''ಮಶಾಲ್'' (1984)ನಲ್ಲಿ ನಯವಾದ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಿ, ದಂತಕಥೆಯಾದ ದಿಲಿಪ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ನಟನಾ ಚಾತುರ್ಯದ ಎದುರು ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಅಭಿನಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಅಚ್ಚರಿಯ ಅಂಶವಾದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಒರಟಾದ ''''ತಾಪೋರಿ'' '' (ರೌಡಿ)ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಹಾಗು ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ತಾಪೋರಿ ಪಾತ್ರಗಳ ಆಗಮನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಈ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಫಿಲ್ಮ್‌ಪೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|url=http://www.planetbollywood.com/displayReview.php?id=041406055605 |title=Mashaal - movie review by Amit |publisher=Planet Bollywood |date= |accessdate=2010-08-09}}</ref> ಕಪೂರ್ ಅವರ 1985ರ ಬಿಡುಗಡೆ ''ಯುದ್ದ್(ಚಿತ್ರ)'' ಸಾಧಾರಣ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Yudh |title=Yudh - box office, news, reviews |publisher=Ibosnetwork.com |date=1985-05-03 |accessdate=2010-08-09 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1985ರ ಚಿತ್ರ ''ಸಾಹೇಬ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುವಾಗಿ ಅವರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಚಿತ್ರಣವು ಅತ್ಯಂತ ಭರವಸೆಯ, ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರ ಎನಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Saaheb |title=Saaheb box office, news, reviews |publisher=Ibosnetwork.com |date=1985-02-15 |accessdate=2010-08-09 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1986ರಲ್ಲಿ ಕಪೂರ್ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರ ''ಜಾನ್‌ಬಾಜ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಸ್ವೇಚ್ಛಾಚಾರದ ಸುಖಲೋಲುಪನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದು, ಫಿರೋಜ್ ಖಾನ್ ಸಹನಟರಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Janbaaz |title=Janbaaz box office, news, reviews |publisher=Ibosnetwork.com |date= |accessdate=2010-08-09 |archive-date=2013-01-26 |archive-url=https://archive.today/20130126010244/http://www.ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Janbaaz |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=Film Review: Janbaaz|url=http://www.planetbollywood.com/Film/Jaanbaaz/|publisher=Planet Bollywood|accessdate=2010-09-02|archive-date=2011-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616184424/http://www.planetbollywood.com/Film/Jaanbaaz/|url-status=dead}}</ref> ಅವರ 1986ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರ ''ಇನ್ಫಾಫ್ ಕಿ ಆವಾಜ್'' ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Insaaf+Ki+Awaaz |title=Insaaf Ki Awaaz - box office, news, reviews |publisher=Ibosnetwork.com |date=1986-11-14 |accessdate=2010-08-09 |archive-date=2013-01-26 |archive-url=https://archive.today/20130126041643/http://www.ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Insaaf+Ki+Awaaz |url-status=dead }}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ ಬಸು ಚಟರ್ಜಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಚಮೇಲಿ ಕಿ ಶಾದಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಅವರು ನಟಿಸಿ, ಹಾಸ್ಯಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೌಶಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.planetbollywood.com/displayReview.php?id=040306105630 |title=Chameli Ki Shaadi - movie review by Shahid Khan |publisher=Planet Bollywood |date= |accessdate=2010-08-09}}</ref> ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುವ, ಕೋಪ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ, ವೃತ್ತಿಜೀವನ ರೂಪಿಸಿದ ಕಿರಿಯ ವಕೀಲನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ''ಮೇರಿ ಜಂಗ್'' (1985 )ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳ ಅಪಾರ ವಾಣಿಜ್ಯಕ ಯಶಸ್ಸು, ತರುವಾಯ ಕಪೂರ್ ಪಕ್ವ ನಟರೆಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿತು ಹಾಗು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರಿಬ್ಬರೂ ಅವರ ನಟನೆಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರ ''ಕರ್ಮ'' (1986 )ದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯ ತಾಪೋರಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಪೂರ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=192&catName=MTk4Ng== |title=BoxOffice India.com |publisher=BoxOffice India.com |date= |accessdate=2010-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100918080016/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=192&catName=MTk4Ng== |archivedate=2010-09-18 |url-status=dead }}</ref> ಶೇಖರ್ ಕಪೂರ್ ಅವರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಲ್ಪನೆ ಆಧಾರಿತ, ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರ ''ಮಿ. ಇಂಡಿಯ'' (1987)ದಲ್ಲಿ ಕಪೂರ್ ತಮ್ಮ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಿಂದಾಗಿ ಜೀವನದ ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ವ್ಯಾಪಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.<ref>[http://www.ibosnetwork.com/asp/topgrossersbyyear.asp?year=1987 ಟಾಪ್ ಗ್ರಾಸಸ್ ಬೈ ಡೀಕೇಡ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಇಯರ್ಸ್ - 1987] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130125191608/http://www.ibosnetwork.com/asp/topgrossersbyyear.asp?year=1987 |date=2013-01-25 }}. Ibosnetwork.com</ref> ಚಿತ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ಸಿನ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="boxofficeindia1">[https://web.archive.org/web/20080118013258/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=125 ಟಾಪ್ ಅರ್ನರ್ಸ್ 1980-1989]. Boxofficeindia.com</ref> ಅನಿಲ್ ಕಪೂರ್ ಅವರು ಮಹೇಶ್ ಭಟ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಿತ್ರ ''ಟಿಕಾನಾ'' ದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.planetbollywood.com/displayReview.php?id=041806055402 |title=Thikana - movie review by Akshay Shah |publisher=Planet Bollywood |date= |accessdate=2010-08-09}}</ref> 1988ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಥಮ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. 1988ರ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಸೂರೆಮಾಡಿದ ಯಶಸ್ವಿ ''ತೇಜಾಬ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮನೋಜ್ಞ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಿಕ್ಕಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=194&catName=MTk4OA== |title=BoxOffice India.com |publisher=BoxOffice India.com |date= |accessdate=2010-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111130609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=194&catName=MTk4OA== |archivedate=2012-01-11 |url-status=dead }}</ref> ಅನಿಲ್ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತ ''ರಾಮ್ ಅವತಾರ್'' ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ತಾವು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಶ್ರೀರಕ್ಷೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web|title=Ram Avtaar - Movie review|url=http://www.planetbollywood.com/displayReview.php?id=04170604103|publisher=Planet Bollywood|accessdate=2010-09-02}}</ref> ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಮೆಗಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಯಶಸ್ಸುಗಳ ''ರಾಮ್ ಲಖನ್'' (1989ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು)ದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ''ಒನ್ ಟು ಕಾ ಫೋರ್'' ಗೀತೆಯಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಹುಚ್ಚೆದ್ದು ಕುಣಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=195&catName=MTk4OQ== |title=BoxOffice India.com |publisher=BoxOffice India.com |date= |accessdate=2010-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100918075549/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=195&catName=MTk4OQ== |archivedate=2010-09-18 |url-status=dead }}</ref> ಅತ್ಯಂತ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಚಿತ್ರ ''ಪರಿಂದಾ'' ನಲ್ಲಿ ಕಪೂರ್ ದೃಢವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿನ ತನ್ಮಯತೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|title=Parinda - Film Review|url=http://www.planetbollywood.com/Film/Parinda/|publisher=Planet Bollywood|accessdate=2010-09-02|archive-date=2010-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20100819104143/http://www.planetbollywood.com/Film/Parinda/|url-status=dead}}</ref> ''ರಖ್‌ವಾಲಾ'' ದಲ್ಲಿ ಕಪೂರ್ ಪುನಃ ತಾಪೋರಿ(ರೌಡಿ) ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.<ref name="boxofficeindia1"/><ref>[http://www.ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Rakhwala ರಖವಾಲ: ಫಿಲ್ಮ್ ಡೀಟೈಲ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130126081929/http://www.ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Rakhwala |date=2013-01-26 }}. Ibosnetwork.com</ref> ಕಪೂರ್ 1989ರ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರ ''ಈಶ್ವರ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಭ್ರಾಂತಿ,ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿಲಕ್ಷಣ ಸ್ವಭಾವದ ಚಿತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ನಟರಾಗಿ ಅವರ ಕೌಶಲವನ್ನು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Eeshwar |title=Eeshwar box office, news, reviews |publisher=Ibosnetwork.com |date=1989-02-24 |accessdate=2010-08-09 |archive-date=2013-01-25 |archive-url=https://archive.today/20130125181401/http://www.ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Eeshwar |url-status=dead }}</ref> === 1990ರ ದಶಕ === 1990ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ''ಕಿಶನ್ ಕನ್ಹಯ್ಯ'' ದಲ್ಲಿ ಅವಳಿ ಸಹೋದರರಾಗಿ ದ್ವಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ವರ್ಷ ''ಘರ್ ಹೊ ತೊ ಐಸಾ'' ದೊಂದಿಗೆ ತರ್ಕಬದ್ಧ ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=196&catName=MTk5MA== |title=BoxOffice India.com |publisher=BoxOffice India.com |date= |accessdate=2010-08-09 |archiveurl=https://archive.today/20120722053205/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=196&catName=MTk5MA== |archivedate=2012-07-22 |url-status=live }}</ref> ಕಪೂರ್ ''ಆವಾರ್ಗಿ'' ಯಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ವಿಮರ್ಶಕರು ಇದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ನೀಡಿರದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯವೆಂದು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|title=Awaargi - Film Review|url=http://www.planetbollywood.com/Film/Awaargi/|publisher=Planet Bollywood|accessdate=2010-09-02|archive-date=2010-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830113105/http://www.planetbollywood.com/Film/Awaargi/|url-status=dead}}</ref> ಯಶ್ ಚೋಪ್ರಾ ಅವರ ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಕಥೆಯ ''ಲಾಮ್ಹೆ'' ನಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಸಂಯಮದ, ಆದರೆ ಮನಸೆಳೆಯುವ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದುವರೆಗೂ ಯಶ್ ಛೋಪ್ರಾರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ. ಕಪೂರ್ ಮೀಸೆರಹಿತವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ಚಿತ್ರ ಇದಾಗಿದೆ. ಚಲನಚಿತ್ರವು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ವೈಫಲ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಸಾಗರೋತ್ತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. ಕಪೂರ್ ಅವರ 1991ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಬೇನಾಂ ಬಾದ್‌ಶಾಹ್'' ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=197&catName=MTk5MQ== |title=BoxOffice India.com |publisher=BoxOffice India.com |date= |accessdate=2010-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921103709/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=197&catName=MTk5MQ== |archivedate=2013-09-21 |url-status=dead }}</ref> 1992ರಲ್ಲಿ ಕಪೂರ್, ಇಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಅವರ ''ಬೇಟಾ'' ದಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿ ಮಾಧುರಿ ದೀಕ್ಷಿತ್ ಎದುರಾಗಿ ಚೈತನ್ಯಶಾಲಿ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು(ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರ).<ref>{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=198&catName=MTk5Mg== |title=BoxOffice India.com |publisher=BoxOffice India.com |date= |accessdate=2010-08-09 |archiveurl=https://archive.is/20120722231043/www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=198&catName=MTk5Mg== |archivedate=2012-07-22 |url-status=dead }}</ref> ಕಪೂರ್ ''ಖೇಲ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಹಾಸ್ಯದ ಸಂದರ್ಭವು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಮನಸೆಳೆಯುವ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Khel - Film Review|url=http://www.planetbollywood.com/Film/Khel/|publisher=Planet Bollywood|accessdate=2010-09-02|archive-date=2010-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20101116074805/http://www.planetbollywood.com/Film/Khel/|url-status=dead}}</ref> 1993ರಲ್ಲಿ ಬೋನಿ ಕಪೂರ್ ಅವರ ಹೆಚ್ಚು ವಿಳಂಬವಾದ ಮೆಗಾ ಬಜೆಟ್ ಚಿತ್ರ ''ರೂಪ್ ಕಿ ರಾಣಿ ಚೋರೋನ್ ಕ ರಾಜಾ'' ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತಿತು ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ದೊಡ್ಡ ತಾರೆ ಎಂಬ ಕಪೂರ್ ಖ್ಯಾತಿಗೆ ಕಳಂಕ ತಟ್ಟಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ಸಿನ ಚಿತ್ರ ಶ್ರೀದೇವಿ ಜತೆ ನಟಿಸಿರುವ'' ಲಾಡ್ಲಾ''. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿತಿನ್ ಮನ್‌ಮೋಹನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Laadla |title=Laadla - box office, news, reviews |publisher=Ibosnetwork.com |date=1994-03-25 |accessdate=2010-08-09 |archive-date=2012-09-07 |archive-url=https://archive.today/20120907150857/http://www.ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Laadla |url-status=dead }}</ref> ಕಪೂರ್ ಸಂಗೀತಪ್ರಧಾನ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಂದಬುದ್ಧಿಯ ಪ್ರೇಮಿಯಾಗಿ ಮನೋಜ್ಞ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.''[[1942: A Love Story]]'' 1995ರ ಅವರ ಬಿಡುಗಡೆ ''ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ(ಚಿತ್ರ)'' ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಸೋಲಿನ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಆದರೂ ಕಪೂರ್ ಅಭಿನಯವು ಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=Film Review: Trimurti|url=http://www.planetbollywood.com/Film/trimurti.html|publisher=Planet Bollywood|accessdate=2010-09-02|archive-date=2010-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100918071345/http://www.planetbollywood.com/Film/trimurti.html|url-status=dead}}</ref> ಸಾಧಾರಣ ಯಶಸ್ಸಿನ ''ಘರ್ವಾಲಿ ಬಾಹರ್ವಾಲಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಕಪೂರ್ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿನ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|title=Film Review - Gharwali Baharwali|url=http://www.planetbollywood.com/Film/gbwali.html|publisher=Planet Bollywood|accessdate=2010-09-02|archive-date=2011-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616190201/http://www.planetbollywood.com/Film/gbwali.html|url-status=dead}}</ref> ಕೆಲವು ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಸೋಲುಗಳ ನಂತರ, ''ಲೋಫರ್'' (1996 )ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=202 |title=ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ 1996 |access-date=2012-07-31 |archive-date=2012-07-31 |archive-url=https://archive.is/20120731203414/www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=202 |url-status=live }}</ref> ''ಜುಡೈ'' ನಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರ ನಡುವೆ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡ ಪ್ರೀತಿಸುವ ಪತಿಯ ಚಿತ್ರಣವು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=Film Review - Judaai|url=http://www.planetbollywood.com/Film/judaai.html|publisher=Planet Bollywood|accessdate=2010-09-02|archive-date=2011-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616190538/http://www.planetbollywood.com/Film/judaai.html|url-status=dead}}</ref> ''ದೀವಾನಾ ಮಸ್ತಾನ'' (1997), ''ಬಿವಿ ನಂ.1'' (1999) ಮತ್ತು ''ಹಮ್ ಆಪ್ಕೆ ದಿಲ್ ಮೇ ರೆಹ್ತೆ ಹೇ'' (1999) ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ಸಿನ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20130107074902/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=203 ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ 1997]. Boxofficeindia.com. 2010-09-02ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ಕಪೂರ್ ಅವರು ''ತಾಲ್'' ‌(1999 )ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಆದರೆ ವಂಚನೆಯ ಸಂಗೀತ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಆಗಿ ಅವರ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಪಾತ್ರವು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಆಘಾತ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20130115230056/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=205&catName=MTk5OQ== ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ 1999]. Boxofficeindia.com. 2010-09-02ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ತೇವಾರ್ ಮಗನ್(1992 ) ತಮಿಳುಚಿತ್ರದ ರೀಮೇಕ್(ಮರುನಿರ್ಮಾಣ) ''ವಿರಾಸತ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಅಮೋಘ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ಸಾಹಶೀಲ ವಿಮರ್ಶೆಯು ಕೇಳಿಬಂತು. ''ತೇವಾರ್ ಮಗನ್‌'' ನಲ್ಲಿ ''ಕಮಲ ಹಾಸನ್'' ಕಪೂರ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಪಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದ ''ಜೂಟ್ ಭೋಲಾ ಕಾವಾ ಕಾಟೆ'' ಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅವರು ನಟಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಜೂಹಿ ಚಾವ್ಲಾ ನಟನೆಯೊಂದಿಗೆಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕ ಹೃಷಿಕೇಶ್ ಮುಖರ್ಜಿ ಅವರ ಕೊನೆಯ ವಾಣಿಜ್ಯಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತಮ್ಮ ಮೀಸೆಯನ್ನು ತೆಗೆದರು. ನಟ ಸಜೀದ್ ಖಾನ್ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಅವರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮನರಂಜನೀಯ ಹಾಸ್ಯ ಸಂದರ್ಭಗಳು ವೀಕ್ಷಕರ ಮನಸೆಳೆದವು. === 2000s === ಕಪೂರ್ ಅವರ 2000ನೇ ವರ್ಷದ ಪ್ರಥಮ ಬಿಡುಗಡೆ ''ಬುಲಾಂಡಿ'' (2000 ಚಿತ್ರ)ಯಲ್ಲಿ ಅವರು ದ್ವಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಿರಿಯ ಠಾಕುರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಪರಿಪಕ್ವತೆ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|title=Stars save the day|url=http://www.rediff.com/movies/2000/jan/07bula.htm|publisher=Rediff|accessdate=2010-09-02|author=Sukanya Verma}}</ref> ಅವರು 2000ನೇ ವರ್ಷ ರಾಜಕುಮಾರ್ ಸಂತೋಷಿ ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದ ''ಪುಕಾರ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಪೂರ್ 200ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ'' ಹಮಾರಾ ದಿಲ್ ಆಪ್ಕೆ ಪಾಸ್ ಹೈ '' ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಪುನಃ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.apunkachoice.com/titles/ham/hamara-dil-aapke-paas-hai/mid_17252/reviews-editor/ |title=Hamara Dil Aapke Paas Hai Movie Review - Hindi Movie |publisher=Apunkachoice.com |date= |accessdate=2010-08-09}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.planetbollywood.com/Film/hdakph.html |title=Film Reviews |publisher=Planet-Bollywood |date=2000-08-25 |accessdate=2010-08-09 |archive-date=2010-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100823041348/http://www.planetbollywood.com/Film/hdakph.html |url-status=dead }}</ref> ಕಪೂರ್, ತಡವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಚಿತ್ರ ''ಕಾರೋಬಾರ್'' ನಲ್ಲಿ ರಾಜೀವ್ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದರು, ಚಿತ್ರವನ್ನು ರಾಕೇಶ್ ರೋಶನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಪೂರ್ ರ ಸಂಭಾಷಣಾ ಶೈಲಿಯು ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Karobaar - Movie Review|url=http://www.mouthshut.com/review/Karobaar-69842-1.html|accessdate=2010-09-02}}</ref> ಶಂಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ನಾಯಕ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮನೋಜ್ಞ ಅಭಿನಯವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಇದನ್ನು ಹಲವರು ಅವರ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|title=Nayak - The Real Hero (2001) - Review|url=http://www.fortunecity.com/lavender/ridleyford/1007/nayak.html|accessdate=9 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020204112522/http://www.fortunecity.com/lavender/ridleyford/1007/nayak.html|archivedate=4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title='Nayak' By N K Deoshi Film critic review|url=http://www.apunkachoice.com/movies/mov172/nayak-review.html|publisher=ApunKaChoice.Com|accessdate=2010-08-09|archive-date=2011-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20111011155221/http://www.apunkachoice.com/movies/mov172/nayak-review.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title='Nayak' Review|url=http://www.planetbollywood.com/Film/Nayak/|publisher=Planet Bollywood|accessdate=2010-08-09|archive-date=2011-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616190649/http://www.planetbollywood.com/Film/Nayak/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Nayak Movie Review|url=http://www.fullhyderabad.com/profile/movies/572/2/nayak-movie-review|accessdate=2010-08-09|archive-date=2010-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20100424062028/http://www.fullhyderabad.com/profile/movies/572/2/nayak-movie-review|url-status=dead}}</ref> 2002ರಲ್ಲಿ, ಕಪೂರ್ ''ಬಧಾಯಿ ಹೋ ಬಧಾಯಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ದಡೂತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯವನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹಾಲಿವುಡ್ ನ ಯಶಸ್ವೀ ಚಿತ್ರ ''ನಟ್ಟಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್'' ನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.planetbollywood.com/Film/BadhaaiHoBadhaai/ |title=Film Review - Badhaai Ho Badhaai |publisher=Planet-Bollywood |date=2002-06-14 |accessdate=2010-08-09 |archive-date=2011-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110616190740/http://www.planetbollywood.com/Film/BadhaaiHoBadhaai/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.apunkachoice.com/titles/bad/badhai-ho-badhai/mid_214/reviews-editor/ |title=Badhai Ho Badhai Movie Review - Hindi Movie |publisher=Apunkachoice.com |date= |accessdate=2010-08-09 |archive-date=2012-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323061548/http://www.apunkachoice.com/titles/bad/badhai-ho-badhai/mid_214/reviews-editor/ |url-status=dead }}</ref> ಇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ರಿಷ್ತೆ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಅಮೋಘ ಅಭಿನಯವನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಏರಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.planetbollywood.com/Film/Rishtey/ |title=Film Review - Rishtey |publisher=Planet-Bollywood |date=2002-12-06 |accessdate=2010-08-09 |archive-date=2011-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110616190753/http://www.planetbollywood.com/Film/Rishtey/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://wwww.fullhyderabad.com/profile/movies/822/2/rishtey-movie-review |title=Rishtey Review - Rishtey Movie Review on fullhyd.com |publisher=.fullhyderabad.com |date= |accessdate=2010-08-09}}</ref> ''ಓಂ ಜೈ ಜಗದೀಶ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚರಿಯ ಅಭಿನಯವನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/review/6918/index.html |title=Om Jai Jagadish : Movie Review by Taran Adarsh |publisher=Bollywoodhungama.com |date=2002-07-19 |accessdate=2010-08-09}}</ref> ಕಪೂರ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ''ಅರ್ಮಾನ್'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಬಾಲಿವುಡ್ ದಂತಕಥೆ [[ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್]] ರ ಜೊತೆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಹಾಗು ನರಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾತಜ್ಞನಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.planetbollywood.com/Film/Armaan/ |title=Film Review - Armaan |publisher=Planet-Bollywood |date=2003-05-16 |accessdate=2010-08-09 |archive-date=2011-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110616190802/http://www.planetbollywood.com/Film/Armaan/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.fullhyderabad.com/profile/movies/857/2/armaan-movie-review |title=Armaan Review - Armaan Movie Review on fullhyd.com |publisher=Fullhyderabad.com |date= |accessdate=2010-08-09 |archive-date=2010-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100828120956/http://www.fullhyderabad.com/profile/movies/857/2/armaan-movie-review |url-status=dead }}</ref> 2003ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, ''ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಮೇಲ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಮನೋಜ್ಞ ಅಭಿನಯವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಅಭಿನಯದ ವಿಪುಲ ಅವಕಾಶದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಚಿತ್ರವು ಪ್ರಬಲವಾದ ತಾರಾಬಳಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇದು ಕಪೂರ್ ಅವರ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.planetbollywood.com/Film/CalcuttaMail/ |title=Film Review - Calcutta Mail |publisher=Planet-Bollywood |date=2003-09-05 |accessdate=2010-08-09 |archive-date=2010-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100424000240/http://planetbollywood.com/Film/CalcuttaMail/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2003/sep/05mail.htm |title=Anil's cleverly packaged one-man show |publisher=Rediff.com |date= |accessdate=2010-08-09}}</ref> ''ಮುಸಾಫಿರ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಮನೋಜ್ಞ ಅಭಿನಯದಿಂದ ಅವರು ಬೆಳ್ಳಿ ತೆರೆಯಲ್ಲಿ ಮನರಂಜಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/review/7305/index.html |title=Musafir : Movie Review by Taran Adarsh |publisher=Bollywoodhungama.com |date=2004-12-10 |accessdate=2010-08-09}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.planetbollywood.com/Film/Musafir/ |title=Bollywood - Film Review - Musafir |publisher=Planetbollywood.com |date=2004-12-10 |accessdate=2010-08-09 |archive-date=2010-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100403032911/http://www.planetbollywood.com/Film/Musafir/ |url-status=dead }}</ref> ''ಮೈ ವೈಫ್'ಸ್ ಮರ್ಡರ್'' ಎಂಬ ರೋಮಾಂಚಕ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರೋಗಪೀಡಿತನಾದ ಪತಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚರಿಗೊಳಿಸುವ ಸಂಯಮದ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದರು, ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅವರೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|title=My Wife's Murder: Movie review by Taran Adarsh|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/review/7248/index.html|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=2010-08-09}}</ref><ref>{{cite web|title=Film Review - My Wifes Murder|url=http://www.planetbollywood.com/Film/MyWifesMurder/|publisher=Planet Bollywood|accessdate=2010-08-09|archive-date=2011-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616191105/http://www.planetbollywood.com/Film/MyWifesMurder/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Anil Kapoor's A Series Of Unfortunate Events|url=http://www.rediff.com/movies/2005/aug/19raja.htm|publisher=Rediff|accessdate=2010-08-09}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fullhyderabad.com/profile/movies/1429/2/my-wifes-murder-movie-review|title=My Wifes Muder: Review|accessdate=2010-08-09|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721070034/http://www.fullhyderabad.com/profile/movies/1429/2/my-wifes-murder-movie-review|url-status=dead}}</ref> ಅನೀಸ್ ಬಾಜ್ಮೀಯವರ ಸೂಪರ್ ಹಿಟ್ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ ''ನೋ ಎಂಟ್ರಿ'' (2005)ಯಲ್ಲಿ ಅದೇ ವರ್ಷ ಕಪೂರ್ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರವು ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಹಣ ಸೂರೆ ಮಾಡಿದ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211 |title=ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ 2005 |access-date=2012-07-29 |archive-date=2012-07-29 |archive-url=https://archive.is/20120729115127/www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211 |url-status=live }}</ref> ಕಪೂರ್ 2005ರ ರೋಮಾಂಚಕ ಚಿತ್ರ ''ಚಾಕೊಲೇಟ್'' ನಲ್ಲಿ ನಿಸ್ತೇಜ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/review/7643.html |title=Chocolate Bollywood Movie Review |publisher=IndiaGlitz |date=2005-09-17 |accessdate=2010-08-09 |archive-date=2010-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100810203013/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/review/7643.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://sify.com/movies/bollywood/review.php?id=13941564&ctid=5&cid=2425 |title=Movie Review:Chocolate |publisher=Sify.com |date= |accessdate=2010-08-09}}</ref> 2007ನೇ ವರ್ಷದ ಅನಿಲ್ ರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ''[[Salaam-e-Ishq: A Tribute to Love]]'' ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದರೂ, ವಿದೇಶಗಳ ಗಲ್ಲಾಪಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=overseas_earners |title=BoxOffice India.com |publisher=BoxOffice India.com |date= |accessdate=2010-08-09 |archiveurl=https://archive.is/20120525225821/http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=overseas_earners |archivedate=2012-05-25 |url-status=live }}</ref> 21ನೇ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ ಅನೀಜ್ ಬಾಜ್ಮಿಯವರ ''ವೆಲ್ಕಂ'' ಚಿತ್ರವೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಹಾಗು ಚಿತ್ರವನ್ನು ವರ್ಷದ ಯಶಸ್ವೀ ಚಿತ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Top Grosses by Decades and Years - 2007|url=http://www.ibosnetwork.com/asp/topgrossersbyyear.asp?year=2007|publisher=IBOS|accessdate=2010-08-09|archive-date=2012-12-08|archive-url=https://archive.is/20121208194810/http://www.ibosnetwork.com/asp/topgrossersbyyear.asp?year=2007|url-status=dead}}</ref> ಸುಭಾಶ್ ಘಾಯ್ ರ ''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಅಂಡ್ ವೈಟ್'' ನಲ್ಲಿ ಕಪೂರ್ ರ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ನಟನೆಯು ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Black and White: Review by Taran Adarsh|url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/reviews/2008/black-and-white-review-070308.html|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=2010-08-09|archive-date=2012-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021092127/http://entertainment.oneindia.in/bollywood/reviews/2008/black-and-white-review-070308.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Black & White is a relevant watch|url=http://www.rediff.com/movies/2008/mar/07black.htm|publisher=Rediff|accessdate=2010-08-09}}</ref><ref>{{cite web|title=Black & White Review by Subhash K Jha|url=http://www.nowrunning.com/movie/3796/bollywood.hindi/black-white/1531/review.htm|accessdate=2010-08-09|date=8 March 2008|archive-date=2012-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20121008180937/http://www.nowrunning.com/movie/3796/bollywood.hindi/black-white/1531/review.htm|url-status=dead}}</ref> 2008ರ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ, ಅಬ್ಬಾಸ್ ಮಸ್ತಾನ್ ರ ರೋಮಾಂಚಕ ಚಿತ್ರ, ''ರೇಸ್'' ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು. ವಿಜಯ್ ಕೃಷ್ಣ ಆಚಾರ್ಯರ, ''ತಶನ್'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಯಶ್ ರಾಜ್ ಫಿಲಂಸ್‌ಗೆ ಮತ್ತೆ ಅನಿಲ್ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು. ಆದರೆ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಇವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಚಿತ್ರ, ''ಸ್ಲಂಡಾಗ್ ಮಿಲಿಯನೇರ್'' ಅವರ ಮೊದಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ, ಚಿತ್ರವು 12 ನವೆಂಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಹಾಗು ''ಯುವರಾಜ್'' ಚಿತ್ರವು 21ನೇ ನವೆಂಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. [[ಸಲ್ಮಾನ್‌ ಖಾನ್‌|ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್]] ಹಾಗು ಕತ್ರೀನ ಕೈಫ್ ರನ್ನು ಮುಖ್ಯಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡ ''ಯುವರಾಜ್'' ಚಿತ್ರವು, ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ, ''ಸ್ಲಂಡಾಗ್ ಮಿಲಿಯನೇರ್'' ಹಲವಾರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಹಾಗು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ವಿಮರ್ಶಕರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು, ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕೇವಲ US $15 ದಶಲಕ್ಷ ವೆಚ್ಚವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ $352 ದಶಲಕ್ಷ ಹಣವನ್ನು ಬಾಚಿಕೊಂಡಿತು. ಜನವರಿ 2009ರಲ್ಲಿ, ''ಸ್ಲಂಡಾಗ್ ಮಿಲಿಯನೇರ್'' ತಂಡದೊಂದಿಗೆ 66ನೇ ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು, ಚಿತ್ರವು ನಾಲ್ಕು ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಕಪೂರ್ 2008ರ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ರೀಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಲಮ್ ಡಾಗ್‌ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಮಗ್ರಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಹಾಗು ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವೊಂದರ ಮನೋಜ್ಞ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಚಿತ್ರತೆರೆ ನಟರ ಗಿಲ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. === 2010 === 2010ರಲ್ಲಿ, ಕಪೂರ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿ ''24'' ರ ಎಂಟನೇ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಕಮಿಸ್ತಾನ್ ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಒಮರ್ ಹಸ್ಸನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಆ ವರ್ಷದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ [[Mission: Impossible IV]] ಹಾಗು ''ಪವರ್'' ಎರಡರಲ್ಲೂ ಖಳನಾಯಕನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="Pradhan Singh, Manisha">{{cite news|url=http://www.businessofcinema.com/news.php?newsid=17087|title=Amitabh Bachchan, Anil Kapoor, Sanjay Dutt & Ajay Devgn starrer Power begins shooting|accessdate=2010-10-08|author=Pradhan Singh, Manisha|date=2010-10-08|publisher=''BusinessofCinema''|archive-date=2011-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20111107160755/http://businessofcinema.com/news.php?newsid=17087|url-status=dead}}</ref> === ನಿರ್ಮಾಪಕನಾಗಿ === 2002ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹಾಸ್ಯಪ್ರಧಾನ ಚಿತ್ರ ''ಬಧಾಯಿ ಹೋ ಬಧಾಯಿ'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದರ ನಂತರ ಮೈ ವೈಫ್'ಸ್ ಮರ್ಡರ್ (2005), ಹಾಗು'' ಗಾಂಧಿ, ಮೈ ಫಾದರ್'' (2007)ನಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು. ''ಗಾಂಧಿ, ಮೈ ಫಾದರ್'' ಚಿತ್ರವು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಹಾಗು ಅವರ ಪುತ್ರ ಹರಿಲಾಲ್ ಗಾಂಧಿ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ (2007) ಹಾಗು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ - ವಿಶೇಷ ಜ್ಯೂರಿ ಪ್ರಶಸಿ/ ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ(ಚಲನಚಿತ್ರ)ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಷಯ್ ಖನ್ನ ಹಾಗು ಅರ್ಶದ್ ವಾರ್ಸಿ ಅಭಿನಯದ ''ಶಾರ್ಟ್ ಕಟ್: ದಿ ಕಾನ್ ಇಸ್ ಆನ್'' ಚಿತ್ರವನ್ನೂ ಸಹ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು. == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು == {{Main|List of Anil Kapoor's awards and nominations}} == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == === ನಟ === {| class="wikitable sortable " |- style="background:#ccc;text-align:center" ! ವರ್ಷ ! ಚಿತ್ರ ! ಪಾತ್ರ ! ಇತರ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 1979 | ''ಹಮಾರೆ ತುಮ್ಹಾರೆ '' | ವಿಪಿನ್ | |- | rowspan="2"|1980 | ''ಏಕ್ ಬಾರ್ ಕಹೋ '' | | |- | ''ವಂಶ ವೃಕ್ಷಂ '' | | ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ |- | 1981 | ''ಹಮ್ ಪಾಂಚ್ '' | | |- | 1982 | ''ಶಕ್ತಿ'' | ರವಿ ಕುಮಾರ್ | |- | rowspan="2"|1983 | ''[[ಪಲ್ಲವಿ ಅನುಪಲ್ಲವಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪಲ್ಲವಿ ಅನುಪಲ್ಲವಿ]] '' | ವಿಜಯ್ | ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ |- | ''ವೋ ಸಾತ್ ದಿನ್'' | ಪ್ರೇಂ ಪ್ರತಾಪ್ ಪಟಿಯಾಲವಾಲೆ | |- | rowspan="4"|1984 | ''ಮಶಾಲ್'' | ರಾಜಾ | ಫಿಲಂಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ |- | ''ಅಂದರ್ ಬಾಹರ್ '' | ರಾಜಾ | |- | ''ಲೈಲಾ'' | ಕುಮಾರ್ ದೇಶ್ರಾಜ್ ಸಿಂಗ್ | |- | ''ಲವ್ ಮ್ಯಾರೇಜ್ '' | | |- | rowspan="4"|1985 | ''ಸಾಹೇಬ್ '' | ಸುನಿ ಶರ್ಮ | |- | ''ಯುದ್ಧ್'' | ಸರ್ಕಾರಿ ವಕೀಲ ಅವಿನಾಶ್/ಜೂನಿಯರ್ ದ್ವಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ | |- | ''ಮೊಹಬ್ಬತ್'' | ಶೇಖರ್ | |- | ''ಮೇರಿ ಜಂಗ್ '' | ಅರುಣ್‌ ವರ್ಮಾ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ{/0 |- | rowspan="8"|1986 | ''ಕಹಾ ಕಹಾ ಸೆ ಗುಜರ್'' | | |- | ''ಪ್ಯಾರ್ ಕಾ ಸಿಂಧೂರ್ '' | | |- | ''ಚಮೇಲಿ ಕಿ ಶಾದಿ '' | ಚರಣ್‌ದಾಸ್ | |- | ''ಆಪ್ ಕೆ ಸಾಥ್ '' | ವಿಮಲ್ | |- | ''ಜಾನ್ ಬಾಜ್'' | ಅಮರ್ ಸಿಂಗ್ | |- | ''ಪ್ಯಾರ್ ಕಿಯಾ ಹೈ ಪ್ಯಾರ್ ಕರೆಂಗೆ'' | ಆನಂದ್‌ | |- | ''ಕರ್ಮ'' | ಜಾನಿ/ಗ್ಯಾನೇಶ್ವರ್ | |- | ''ಇನ್ಸಾಫ್ ಕಿ ಆವಾಜ್ '' | | |- | rowspan="4"|1987 | ''ಇತಿಹಾಸ್'' | | |- | ''Mr. ಇಂಡಿಯಾ'' | ಅರುಣ್ ವರ್ಮ/Mr.ಇಂಡಿಯಾ | ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಸ್ಕಿ-ಫೈ(ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾದಂಬರಿ ಆಧಾರಿತ) ಚಿತ್ರ |- | ''ಹಿಫಾಜತ್ '' | ರಾಮ್ ಕುಮಾರ್/ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ | |- | ''ಠಿಕಾನ'' | ರವಿ | |- | rowspan="6"|1988 | ''ಕಸಮ್'' | | |- | ''ರಾಮ್-ಅವತಾರ್ '' | ಅವತಾರ್ | |- | ''ವಿಜಯ್'' | ಅರ್ಜುನ್ | |- | ''ಸೋನೆ ಪೇ ಸುಹಾಗಾ'' | ರವಿ ಕುಮಾರ್/ಜೋಗಿಂದರ್ | |- | ''ತೇಜಾಬ್'' | ಮಹೇಶ್ ದೇಶಮುಖ್ (ಮುನ್ನಾ) | ವಿಜೇತ, ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- | ''ಇನ್ತೆಕಾಂ '' | | |- | rowspan="8"|1989 | ''ರಾಮ್ ಲಖನ್ '' | ಇನ್ಸ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಲಖನ್ ಪ್ರತಾಪ್ ಸಿಂಗ್ | |- | ''ಜೋಷೀಲೆ'' | ಕರಣ್ | |- | ''ಈಶ್ವರ್ '' | ಈಶ್ವರ್ ಚಂದ್ ವಿಷ್ಣುನಾಥ್ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ್ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- | ''ರಖವಾಲ'' | | |- | ''ಅಭಿಮನ್ಯು '' | ಮನ್ನು/ಅಭಿಮನ್ಯು ಅಮೆರಿಕ ಪುರಿ <br /> /ಅಬ್ದುಲ್ ಜಬ್ಬಾರ್ | |- | ''ಆಗ್ ಸೆ ಖೇಲೆಂಗೆ'' | ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ರವಿ ಸಕ್ಸೇನಾ /ರಾಜ ಸಕ್ಸೇನಾ | |- | ''ಕಾಲ ಬಜಾರ್ '' | ವಿಜಯ್ | |- | ''ಪರಿಂದಾ '' | ಕರಣ್ | ಆಸ್ಕರ್ಸ್ ಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರ |- | rowspan="6"|1990 | ''ಆವಾರ್ಗಿ'' | ಆಜಾದ್ | |- | ''ಕಿಷೆನ್ ಕನೈಯ್ಯ '' | ಕಿಷೆನ್/ಕನೈಯ್ಯ ದ್ವಿಪಾತ್ರ | |- | ''ಘರ್ ಹೋ ತೋ ಐಸಾ '' | | |- | ''ಜೀವನ್ ಏಕ್ ಸಂಘರ್ಷ್'' | ಕರಣ್ | |- | ''ಅಂಬಾ'' | | |- | ''ಜಮೈ ರಾಜಾ'' | ರಾಜಾ | |- | rowspan="4"|1991 | ''ಜಿಗರ್ವಾಲಾ '' | ಅಮರ್ ಸಿಂಗ್ | |- | ''ಬೇನಾಮ್ ಬಾದಶ'' | ದೀಪಕ್ | |- | ''ಪ್ರತೀಕಾರ್'' | ಕೃಷ್ಣ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ್ | |- | ''ಲಮ್ಹೆ'' | ವೀರೇಂದ್ರ ಪ್ರತಾಪ್ ಸಿಂಘ್ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ, ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- | rowspan="6"|1992 | ''ಬೇಟಾ '' | ರಾಜು | ವಿಜೇತ, ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- | ''ಜಿಂದಗಿ ಏಕ್ ಜುವ '' | ಹರಿಕಿಶನ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಹ್ಯಾರಿ | |- | ''ಹಮ್ಲಾ '' | ಶಿವ | |- | ''ಖೇಲ್'' | ದೇವದಾಸ್/ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ | |- | ''ಹೀರ ರಾಂಜ್ಹ'' | ದೀದ್ಹೋ/ರಾಂಜ್ಹ | |- | ''ಅಪರಾಧಿ '' | ಶಿವ | |- | rowspan="2"|1993 | ''ರೂಪ್ ಕಿ ರಾಣಿ ಚೋರೊಂಕಾ ಕಾ ರಾಜಾ'' | ರಮೇಶ್ ವರ್ಮ /ರೋಮಿಯೋ | |- | ''ಗುರು ದೇವ್ '' | ಗುರು(ಗೌರವ್) | |- | rowspan="4"|1994 | ''ಲಾಡ್ಲಾ'' | ರಾಜು | |- | ''ಅಂದಾಜ್'' | ಅಜಯ್‌ | |- | ''[[1942: A Love Story]]'' | ನರೇನ್ ಸಿಂಗ್ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- | ''Mr. ಆಜಾದ್ '' | ಆಜಾದ್ | |- | 1995 | ''ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ'' | ಆನಂದ್ ಸಿಂಗ್/ಸಿಕಂದರ್ | ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮಕರಣ |- | rowspan="3"|1996 | ''ರಾಜಕುಮಾರ್ '' | ರಾಜಕುಮಾರ್ | |- | ''ಲೋಫರ್'' | ರವಿ ಕುಮಾರ್ | |- | ''Mr. ಬೇಚಾರ'' | ಆನಂದ್ ವರ್ಮ | |- | rowspan="4"|1997 | ''ಜುದಾಯಿ'' | ರಾಜ್‌ | |- | ''ವಿರಾಸತ್'' | ಶಕ್ತಿ ಠಾಕೂರ್ | ವಿಜೇತ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br /> ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ, ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- | ''ದೀವಾನಾ ಮಸ್ತಾನಾ'' | ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ (ರಾಜ)/ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್. ಬನ್ಸಿ ರಾವ್ | |- | ''ಚಂದ್ರಲೇಖ'' | | ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ, ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |- | rowspan="3"|1998 | ''ಕಭಿ ನಾ ಕಭಿ'' | ರಾಜೇಶ್ವರ್ (ಅಲಿಯಾಸ್ ರಾಜ) | |- | ''ಘರ್ವಾಲಿ ಬಹರ್ವಾಲೀ'' | ಅರುಣ್ | |- | ''ಝೂಟ್ ಬೋಲೇ ಕೌವ ಕಾಟೆ'' | ಶಂಕರ್ ಶರ್ಮ/ರಾಮನುಜ್ | |- | rowspan="4"|1999 | ''ಹಮ್ ಆಪಕೆ ದಿಲ್ ಮೆ ರೆಹತೆ ಹೈ'' | ವಿಜಯ್ | |- | ''ಬಿವಿ ನಂ.1'' | ಲಖನ್ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ, ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- | ''ಮನ್ನ್'' | ರಾಜ್‌ | |- | ''ತಾಲ್'' | ವಿಕ್ರಾಂತ್ ಕಪೂರ್ | ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು |- | rowspan="4"|2000 | ''ಬುಲಂದಿ'' | ಧರಂರಾಜ್ "ದಾದಾ" ಠಕೂರ್/ಅರ್ಜುನ್ ಠಕೂರ್ | |- | ''ಪುಕಾರ್'' | ಮೇಜರ್ ಜೈದೇವ್ ರಾಜ್ವಂಶ್ | ವಿಜೇತ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br /> ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ, ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- | ''ಹಮಾರಾ ದಿಲ್ ಆಪಕೆ ಪಾಸ್ ಹೈ'' | ಅವಿನಾಶ್ | |- | ''ಕಾರೋಬಾರ್ '' | ರಾಜೀವ್ | |- | rowspan="2"|2001 | ''ಲಜ್ಜಾ'' | ರಾಜು | |- | ''[[Nayak: The Real Hero|ನಾಯಕ್]] '' | ಶಿವಾಜಿ ರಾವ್ ಗಾಯಕ್ವಾಡ್ | |- | rowspan="3"|2002 | ''ಬಧಾಯಿ ಹೊ ಬಧಾಯಿ'' | ರಾಜಾ | |- | ''ಓಂ ಜೈ ಜಗದೀಶ್'' | ಓಂ ಬಾತ್ರ | |- | ''ರಿಷ್ತೆ'' | ಸುರಾಜ್ ಸಿಂಗ್ | |- | rowspan="2"|2003 | ''ಅರ್ಮಾನ್'' | Dr. ಆಕಾಶ್ ಸಿನ್ಹಾ | |- | ''ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಮೇಲ್ '' | ಅವಿನಾಶ್ | |- | 2004 | ''ಮುಸಾಫಿರ್ '' | ಲಕ್ಕಿ | |- | rowspan="4"|2005 | ''ಬೇವಫಾ'' | ಆದಿತ್ಯ ಸಹಾಯ್ | |- | ''ಮೈ ವೈಫ್'ಸ್ ಮರ್ಡರ್ '' | ರವಿ ಪಟವರ್ಧನ್ | |- | ''ನೋ ಎಂಟ್ರಿ'' | ಕಿಷೆನ್ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ, ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- | ''ಚಾಕಲೇಟ್ '' | ಅಡ್ವೋಕೇಟ್ ಕ್ರಿಶನ್ ಪಂಡಿತ್ | |- | rowspan="2"|2006 | ''ಹಮ್ಕೋ ದೀವಾನ ಕರ್ ಗಯೇ '' | ಕರಣ್ ಒಬೆರಾಯ್ | |- | ''ಡರ್ನಾ ಜರೂರಿ ಹೇ'' | ಕರಣ್ ಚೋಪ್ರ | |- | rowspan="2"|2007 | ''[[Salaam-e-Ishq: A Tribute To Love]]'' | ವಿನಯ್ | |- | ''ವೆಲ್ ಕಮ್'' | ಸಾಗರ್ ಪಾಂಡೆ ಅಲಿಯಾಸ್ ಮಜ್ನು ಭಾಯ್ | ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ |- | rowspan="6"|2008 | ''ಮೈ ನೇಮ್ ಇಸ್ ಆಂಟನಿ ಗೊಂಜಾಲ್ವಿಸ್ '' | ಖುದ್ದು ತಮ್ಮದೇ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ | |- | ''ಬ್ಲಾಕ್ &amp; ವೈಟ್ '' | ರಾಜನ್ ಮಾಥುರ್ ಆಗಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ | |- | ''ರೇಸ್ '' | ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಡಿ'ಕೋಸ್ಟ (R.D.) | |- | ''ತಶನ್ '' | ಲಖನ್ ಸಿಂಗ್ ಬಲ್ಲೆಬಾಜ್ (ಭೈಯ್ಯಾಜಿ) | |- | ''[[ಸ್ಲಮ್‌ಡಾಗ್ ಮಿಲಿಯನೇರ್]]'' | ಪ್ರೇಮ್‌ ಕುಮಾರ್‌ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ-ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅದ್ಭುತ ಪಾತ್ರ ಪೋಷಣೆಗಾಗಿ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಆಕ್ಟರ್ಸ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- | ''ಯುವರಾಜ್ '' | ಗ್ಯಾನೇಶ್ ಯುವರಾಜ್ | |- | rowspan="2"|2009 | ''[[Shortcut: The Con is on]]'' | ಅತಿಥಿ ನಟನಾಗಿ ಖುದ್ದು ತಮ್ಮದೇ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ | |- | ''ವಾಂಟೆಡ್‌'' | ''ಜಲ್ವಾ'' ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರನಿರ್ವಹಣೆ |- | rowspan="2"|2010 | ''24'' | ಕಮಿಸ್ತಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಒಮರ್ ಹಸ್ಸನ್ | ನಿಯಮಿತ ಸರಣಿ (ಸರಣಿ 8) |- | ''ನೋ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ '' | ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಅರ್ಜುನ್ ಸಿಂಗ್ | |- | rowspan="4"|2011 | ''ಪವರ್'' | ಬಾಲರಾಜ್‌ | ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ, 12ನೇ ಆಗಸ್ಟ್ 2011ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳಲಿದೆ<ref name="Pradhan Singh, Manisha"/> |- | ''ತೇಜ್ಜ್'' | | ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ |- | ''[[Mission: Impossible – Ghost Protocol]]'' | ಬ್ರಿಜ್ ನಾಥ್ | ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ, 16ನೇ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2011ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳಲಿದೆ |- | ''ರೇಸ್ 2'' | ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಡಿ'ಕೋಸ್ಟ (R.D.) | ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ |} === ನಿರ್ಮಾಪಕ === * 2002: ''ಬಧಾಯಿ ಹೋ ಬಧಾಯಿ'' * 2005: ''ಮೈ ವೈಫ್'ಸ್ ಮರ್ಡರ್'' * 2007: ''ಗಾಂಧಿ, ಮೈ ಫಾದರ್'' * 2009: ''[[Short Kut: The Con is On]]'' * 2010: ''ಆಯಿಷಾ'' * 2010: ''ನೋ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ '' == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{IMDB name|0438463}} {{NationalFilmAwardBestActor}} {{FilmfareAwardBestActor 1981-2000}} {{FilmfareAwardBestSupportingActor 1981-2000}} {{FilmfareCriticsAwardBestPerformance}} {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME =Kapoor, Anil | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH =1959-12-24 | PLACE OF BIRTH =[[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], India | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Kapoor, Anil}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:1959 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಿರುತೆರೆ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಹಿಂದೂಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಮುಂಬೈಯ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಂಜಾಬಿ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವೊಂದರ ಮನೋಜ್ಞ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಚಿತ್ರತೆರೆ ನಟರ ಗಿಲ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಬಾಲಿವುಡ್]] 0mo1d3t49r0oimut2arlm9gebai4igf 0 27786 1383548 1333758 2026-08-20T09:09:09Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383548 wikitext text/x-wiki {{Original research|date=November 2009}} ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಪೌರತ್ವ ಕಾಯ್ದೆ ಸೆಕ್ಷನ್ 101(a)(15)(H)ಅನ್ವಯ '''H-1B''' ವೀಸಾ ವಲಸೆರಹಿತರ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವೀಸಾ ಆಗಿದೆ. ಇದು U.S. ಉದ್ಯಮ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಕೌಶಲದ ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ನೌಕರರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. H-1Bಸ್ಥಾನಮಾನದಲ್ಲಿರುವ ವಿದೇಶಿ ನೌಕರನು ತನ್ನ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ತೊರೆದರೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಮಾಲೀಕನಿಂದ ವಜಾಗೊಂಡರೆ, ನೌಕರನು ಮತ್ತೊಂದು ವಲಸೆರಹಿತ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಮಾಲೀಕರನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು(ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಹಾಗು/ಅಥವಾ ವೀಸಾ ಬದಲಾವಣೆ ಅರ್ಜಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರಬೇಕು) ಅಥವಾ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೊರೆಯಬೇಕು. "ವಿಶೇಷ ಕೌಶಲದ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು", ಮಾನವನ ಉದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷ ಜ್ಞಾನದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಹಾಗು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಬಳಕೆಯ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ನಿಬಂಧನೆಗಳು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತವೆ,<ref>[http://www.law.cornell.edu/uscode/html/uscode08/usc_sec_08_00001184----000-.html 8 U.S.C. 1184(i)(1)(A)]</ref> ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ, [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌|ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]], [[ಗಣಿತ|ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ]], ಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು, [[ಜೈವಿಕತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]], ಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗು [[ಆರೋಗ್ಯ|ಆರೋಗ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಶಿಕ್ಷಣ]], [[ಕಾನೂನು]], ಕರಣಿಕಶಾಸ್ತ್ರ, ವ್ಯಾಪಾರದ ಬಗೆಗಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ, ಹಾಗು ಕಲೆಗಳು ಸೇರಿರುತ್ತವಾದರೂ ಇವಿಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಜೊತೆಗೆ ಪದವಿ ಅಥವಾ ಪದವಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಕನಿಷ್ಠ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ<ref>[http://www.law.cornell.edu/uscode/html/uscode08/usc_sec_08_00001184----000-.html 8 U.S.C. 1184(i)(1)(B)]</ref>(ಇದಕ್ಕೆ ಫ್ಯಾಶನ್ ಲೋಕದ ರೂಪದರ್ಶಿಗಳು ಹೊರತಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಇವರು "ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅರ್ಹತೆ ಹಾಗು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು" ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.)<ref>[http://www.law.cornell.edu/uscode/html/uscode08/usc_sec_08_00001101----000-.html 8 U.S.C. 1101(a)(15)(H)(i)]</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ವಿದೇಶಿ ನೌಕರನು ಕಡೆ ಪಕ್ಷ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ಸ್ ಪದವಿ ಅಥವಾ ಪದವಿ ಸಮಾನಾಂತರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕಾದರೆ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರಬೇಕು. H-1B ಉದ್ಯೋಗ-ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು, ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಮಾಲೀಕನಿಂದ ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿರಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ತಂಗುವ ಕಾಲಾವಧಿ== ತಂಗುವ ಕಾಲಾವಧಿಯು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಆರು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯ. ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಕೆಲವೊಂದು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ತಂಗುವ ಕಾಲಾವಧಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ: # ದುಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಅರ್ಜಿಯು ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗಿ ಕಡೇಪಕ್ಷ 365 ದಿನಗಳು ಬಾಕಿವುಳಿದಿದ್ದರೆ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಅವಧಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗು #I-140 ವಲಸೆಗಾರಿಕೆ ಅರ್ಜಿಯು ಅಂಗೀಕಾರಗೊಂಡರೆ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಕಾಲಾವಧಿಯು ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ತಂಗುವ ಕಾಲಾವಧಿಯು ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ವೀಸಾ ಮೂಲತಃ ನೀಡಲಾದಂತಹ ಯಾವುದೇ ಅವಧಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ನೌಕರಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬೇಕೆಂಬ ಅಗತ್ಯವೇನೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು H1B ಪೋರ್ಟಬಿಲಿಟಿ(ಸಾಗಿಸಬಹುದಾದ) ಅಥವಾ ವರ್ಗಾವಣೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮಾಲೀಕನು ಮತ್ತೊಂದು H1B ವೀಸಾ ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಬೇಕು, ಇದು ಕೋಟಾಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಪಡದಿರಬಹುದು. ಪ್ರಸಕ್ತ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ,ಮಾಲೀಕ-ನೌಕರನ ಸಂಬಂಧವು ಕೊನೆಗೊಂಡರೆ, H1B ವೀಸಾ, ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅವಧಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ==ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿ== ಪ್ರತಿ ವಿತ್ತೀಯ ವರ್ಷ (ಫಿಸ್ಕಲ್ ಇಯರ್(FY)) 65,000 ವಿದೇಶಿಯರಿಗೆ ವೀಸಾ ನೀಡಬಹುದೆಂದು ಅಥವಾ H-1B ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಬಹುದೆಂದು ಪ್ರಸಕ್ತ ಕಾನೂನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದವರೆಂದರೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಹಾಗು ಲಾಭಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದ ಸಂಶೋಧನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ(ಆದರೆ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕವಲ್ಲ) ಎಲ್ಲ H-1B ವಲಸಿಗರಹಿತರು.<ref>ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಾಂಪಿಟೆಟಿವ್‌ನೆಸ್ ಇನ್ ದಿ 21st ಸೆಂಚುರಿ ಆಕ್ಟ್, Pub. L.No.106-313, 114 Stat.1251, 2000 S. 2045; Pub. L. No. 106-311, 114 Stat. 1247 (Oct 17, 2000), 2000 HR 5362; 146 Cong. Rec. H9004-06 (ಅಕ್ಟೋಬರ್ 5, 2000)</ref> ಇದರರ್ಥ, ಗುತ್ತಿಗೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ನೇರವಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡದವರು ಈ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದಗಳು, ಚಿಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ 1,400 ಹಾಗು ಸಿಂಗಾಪುರದ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ 5,400 ರಷ್ಟು ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಮಿತಿಗೆ ವೀಸಾ ನೀಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತವೆ. U.S. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಅಥವಾ ಉನ್ನತ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದ 20,000ದಷ್ಟು ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ H-1B ವೀಸಾಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನೂ ಸಹ ಕಾನೂನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಸಹ, ವೀಸಾಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಕೊರತೆಯು 2000ನೇ ಇಸವಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು.<ref>[http://news.pacificnews.org/news/view_article.html?article_id=112afaf131da3c8e859e1ffae621cd0e ಅನದರ್ ಇಯರ್, ಅನದರ್ H-1B ಕ್ರೈಸಿಸ್, ಫ್ರಾಂಕ್ ನೆಲ್ಸನ್, ಅಟಾರ್ನಿ, ಏಷ್ಯನ್ ಜರ್ನಲ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 05, 2005]</ref> ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು FY2001, FY2002 ಹಾಗು FY2003ರಲ್ಲಿ 195,000ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೋಂಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿಯು 2004ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 132,000 H-1B ವೀಸಾಗಳನ್ನು ಹಾಗು 2005ರಲ್ಲಿ 117,000 ವೀಸಾಗಳಿಗೆ ಅಂಗೀಕಾರ ನೀಡಿತು.<ref>ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೋಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಆನ್ಯುಯಲ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ H-1B ವೀಸಾ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಫಾರ್ 2004 and 2005</ref> H-1B ನೌಕರನಿಗೆ ಮೊದಲ ಸಲದ ವೀಸಾ ನೀಡಿಕೆಗೆ ಮಾಲೀಕನು ಏಪ್ರಿಲ್ 2, 2007ರ ಪ್ರಥಮ ದಿನ ಕೋರಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದಿತ್ತು, ಇದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1, 2007ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ 3, 2007ರಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕ ಪೌರತ್ವ ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಸೇವೆಗಳು, 65,000ದ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 2ರಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಏಜೆನ್ಸಿ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ, ಮೊದಲ ದಿನ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಅರ್ಜಿಗಳು ಪರಿಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದ್ದರೆ, ಮೊದಲ ಎರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಲಾಟರಿ ಮೂಲಕ ಎತ್ತಿ, ಲಭ್ಯವಿರುವ ವೀಸಾಗಳ ಮಂಜೂರಾತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. 2008ರಲ್ಲಿ, 2009ರ US ವಿತ್ತೀಯ ವರ್ಷಕ್ಕೆ H-1B ವೀಸಾ ಕೋಟಾದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಒಂದು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಹಿಡಿಯಿತು. 2008ರಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟಾರೆ 276,252 ವೀಸಾಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಹಾಗು 2009ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು 214,271 ಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕುಸಿಯಿತು.<ref name="USCIS Report">[http://www.uscis.gov/USCIS/Resources/Reports%20and%20Studies/H-1B/h1b-fy-09-characteristics.pdf U.S. ಸಿಟಿಜನ್‌ಶಿಪ್ ಎಂಡ್ ಇಮ್ಮಿಗ್ರೇಷನ್ ಸರ್ವೀಸಸ್ ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟೆರಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ H1B ಸ್ಪೆಶಾಲಿಟಿ ಆಕ್ಯುಪೇಷನ್ ವರ್ಕರ್ಸ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಫಾರ್ ಫಿಸ್ಕಲ್ ಇಯರ್ 2009]</ref> ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಮ್ಮಿಗ್ರೇಶನ್ ಲಾಯರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ (AILA), ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜರ್ನಲ್, ಬಿಸ್ನೆಸ್ ವೀಕ್ ಹಾಗು ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮಾಲೀಕರು, ತಮ್ಮ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೇರಿದರು.<ref name="WSJ">{{Cite web |url=http://blogs.wsj.com/washwire/2007/03/28/visa-window-opens-scramble-is-about-to-begin/ |title=ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜರ್ನಲ್, ಮಾರ್ಚ್, 2007 |access-date=2011-02-15 |archive-date=2012-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012135726/http://blogs.wsj.com/washwire/2007/03/28/visa-window-opens-scramble-is-about-to-begin/ |url-status=dead }}</ref> ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಬಿಲ್ ಗೇಟ್ಸ್]], 2007ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಹಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿತ ವೀಸಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪರವಾಗಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನುಡಿಯುತ್ತಾರೆ, ''"ಖಾಲಿ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ತುಂಬಲು ಕುಶಲ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, [U. S.ಆರ್ಥಿಕತೆ] ಅಪಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ"<ref name="WSJ" />'' ''ಕೊರತೆಯನ್ನು ತುಂಬಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿತು,<ref>[http://www.aila.com/content/default.aspx?docid=22101 S.1092: ಹೈ-ಟೆಕ್ ವರ್ಕರ್ ರಿಲೀಫ್ ಆಕ್ಟ್ ಆಫ್ 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707094759/http://www.aila.com/content/default.aspx?docid=22101 |date=2011-07-07 }}. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ '' ವಯಾ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಮ್ಮಿಗ್ರೇಷನ್ ಲಾಯರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್''</ref> ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಲಿಲ್ಲ.<ref>[http://www.thomas.gov/cgi-bin/bdquery/z?d110:SN01092:@@@L&amp;summ2=m&amp;#major%20actions S.1092: ಹೈ-ಟೆಕ್ ವರ್ಕರ್ ರಿಲೀಫ್ ಆಕ್ಟ್ ಆಫ್ 2007]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Thomas.gov''. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್. '' ''ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು 2005-06-28.''</ref> '' ''ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಯಾವುದೇ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗೆ ಒಳಪಡದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಮಸೂದೆಯು ಅಂಗೀಕಾರಗೊಂಡಿತು.'' ==U.S. ನೌಕರರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮಾಲೀಕರ ದೃಢೀಕರಣಗಳು== U.S.ನ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಲೇಬರ್(DOL)(ಕಾರ್ಮಿಕ ಇಲಾಖೆ) ವಿದೇಶಿ ನೌಕರರು U.S.ನೌಕರರ ಹುದ್ದೆ ತಪ್ಪಿಸುವುದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅವರ ವೇತನದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. H-1B ವೀಸಾ ಅನುಮೋದನೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಮಾಲೀಕನು H-1B ವಲಸೆ ರಹಿತರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಆ ಸ್ಥಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಹೀರಾತು ನೀಡುವ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ, LCA(ಲೇಬರ್ ಕಂಡೀಶನ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್) ಬಗ್ಗೆ ನೌಕರನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗೆ ಮಾಲೀಕನು ತಿಳಿಯಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಆ ರೀತಿಯಾದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಿಲ್ಲದಾಗ ಮಾಲೀಕನು LCAಯನ್ನು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳ ಹಾಗು ಮಾಲೀಕನ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.<ref name="murthy">{{Citation | title = Overview : H1B Visas for Temporary Professional Workers | publisher = The Law Office of Sheela Murthy, P.C. | date = 2003-09-19 | url = http://www.murthy.com/news/UDtempro.html | archiveurl = https://www.webcitation.org/5rxYX1rWE?url=http://www.murthy.com/news/UDtempro.html | archivedate = 2010-08-13 | accessdate = 2010-08-13 | url-status = dead }}</ref><ref name="workpermitcom">{{Citation | title = H-1B Visa | publisher = Workpermit.com | url = http://www.workpermit.com/us/investor_h-1b.htm | archiveurl = https://www.webcitation.org/5rxYdicOo?url=http://www.workpermit.com/us/investor_h-1b.htm | archivedate = 2010-08-13 | accessdate = 2010-08-13 | url-status = live }}</ref> ಮಾಲೀಕರು ನೀಡಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ವೇತನಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ಅದೇ ರೀತಿ ಅನುಭವ ಹಾಗು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇತರ ನೌಕರರಿಗೆ ನೀಡುವಷ್ಟೇ ವಾಸ್ತವ ವೇತನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ದೃಢೀಕರಿಸಬೇಕು ಅಥವಾ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಉದ್ದೇಶಿತ ಉದ್ಯೋಗದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವೇತನವನ್ನು ಯಾವುದು ಹೆಚ್ಚೋ ಅದನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. LCAಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿ, ಮಾಲೀಕ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ದೃಢೀಕರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ: ವೃತ್ತಿಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುವಂತಹ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವೇತನದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದೆ ರೀತಿ ಈ ಸ್ಥಾನದ ದುಡಿಮೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ದುಡಿಮೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಮುಷ್ಕರ ಅಥವಾ ಬೀಗಮುದ್ರೆಯಂತಹ ಕಾರ್ಮಿಕ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸದ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳ;<ref name="murthy" /><ref name="workpermitcom" /> ಜೊತೆಗೆ ಇದೆ ರೀತಿಯಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುವ ಇತರ ನೌಕರರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವಂತಹ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ವಿದೇಶಿ ನೌಕರನಿಗೂ ನೀಡಲಾಗುವುದು.<ref>{{cite web |title=USDOL Targeting H-1B Pay/Benefits Compliance |first=Kim |last=Thompson |date=January 6, 2011 |work=Mondaq Business Briefing |publisher=Fisher & Phillips LLP |url=http://www.mondaq.com/unitedstates/article.asp?article_id=119524 }}</ref> ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ H-1B ನೌಕರರಿಗೆ, ಅದೇ ಉದ್ಯೋಗ ಹಾಗು ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಚಾಲ್ತಿ ವೇತನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇತನವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ಅಥವಾ ಅದೇ ರೀತಿ ಸ್ಥಾಪಿತರಾದ ನೌಕರರಿಗೆ ಮಾಲೀಕರು ನೀಡುವ ವೇತನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿರಬೇಕು. ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವೇತನಕ್ಕೆ ವಯಸ್ಸು ಹಾಗು ಕೌಶಲದಂತಹ ಇತರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 2004ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿತು, ಇದರಂತೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಇಲಾಖೆಯು, ಮಾಲೀಕರ ಬಳಕೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಕೌಶಲ-ಆಧಾರಿತ ಚಾಲ್ತಿ ವೇತನದ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಯಿತು. ಇದು ಕಾನೂನು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವೇತನದ ಏಕೈಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವಾಗಿದ್ದು, ಉದ್ಯೋಗ ಹಾಗು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇತರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಅರ್ಜಿಗಳ ಅಂಗೀಕಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮಾಲೀಕನು ನೀಡಿದ ದೃಢೀಕರಣಗಳು ಹಾಗು ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ದಾಖಲೆಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಮಾಲೀಕರಿಗೆ, ಅವರು US ನೌಕರನನ್ನು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ ಅವರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ==U.S. ನೌಕರನ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗು ತರಬೇತಿಗೆ H-1B ಶುಲ್ಕಗಳ ಮೀಸಲು== 2007ರಲ್ಲಿ, U.S.ನ ಕಾರ್ಮಿಕ ಇಲಾಖೆ, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಆಡಳಿತ(ETA), ಎರಡು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿತು, ಹೈ ಗ್ರೋಥ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್ ಮತ್ತು ವರ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್ ಇನೋವೇಷನ್ ರೀಜನಲ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್(WIRED), ಇದು ಕ್ರಮವಾಗಿ 284 ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್ ಹಾಗು 260 ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್ ಹಣವನ್ನು, U.S. ನೌಕರರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಿ ಅವರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು H-1B ತರಬೇತಿ ಶುಲ್ಕವೆಂದು ಈಗಾಗಲೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ ಅಥವಾ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ{{Citation needed|date=July 2008}}. ==H-1B ನೌಕರರ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಸಂದಾಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ== H-1B ನೌಕರರಿಗೆ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಸಂದಾಯವು, ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ''ಅನಿವಾಸಿ ವಿದೇಶಿಯರು'' ಅಥವಾ ''ನಿವಾಸಿ ವಿದೇಶಿಯರು'' ಎಂಬ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ಅನಿವಾಸಿ ವಿದೇಶಿಯನಿಗೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆದಾಯದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಹೇರಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿರುವ ವಿದೇಶೀಯ ತೆರಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಅಮೆರಿಕದ ಒಳಗೂ ಹಾಗು ಹೊರಗೂ ಎರಡೂ ರೀತಿಯ ಆದಾಯಗಳಿಗೆ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು "ಗಣನೀಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು" ಆಧರಿಸಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಗಣನೀಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯು H-1B ವೀಸಾ ಧಾರಕ ಒಬ್ಬ ನಿವಾಸಿಯೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, U.S.ನ ಇತರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಂತೆ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಫಾರ್ಮ್ 1040 ಹಾಗು ಅಗತ್ಯ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ವೀಸಾ ಧಾರಕರು ಫಾರ್ಮ್ 1040NR ಅಥವಾ 1040NR-EZನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಾನೊಬ್ಬ ಅನಿವಾಸಿ ವಿದೇಶೀಯನೆಂದು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು; ಆತ ಅಥವಾ ಆಕೆ ತೆರಿಗೆ ಕರಾರುಗಳಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾದರೆ, ತೆರಿಗೆ ಕರಾರುಗಳು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಹಾಗು ವೀಸಾ ಧಾರಕರ ಪೌರತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಸಂಪೂರ್ಣ ವರ್ಷದ ತೆರಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಒಬ್ಬ ನಿವಾಸಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಆ ವರ್ಷದ ತಮ್ಮ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು. ಈ "ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ಆಯ್ಕೆ"ಯನ್ನು IRS ಪ್ರಕಟಣೆ 519ನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ ಜೊತೆಗೆ ಇದನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಮಾತ್ರ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯ. ವೀಸಾ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಪತಿ/ಪತ್ನಿಯು, H-1B ವೀಸಾ ಧಾರಕರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ತೆರಿಗೆ ವಿವರದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರಲು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ವೈಯಕ್ತಿಕ ತೆರಿಗೆದಾರ ಗುರುತು ಸಂಖ್ಯೆ(ITIN) ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಸಂಖ್ಯೆ(SSN)ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, H-1B ವೀಸಾ ಪಡೆದವರಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿ ನಿಯಮಗಳು ಜಟಿಲವಾಗಿರಬಹುದು. ವಿದೇಶಿಯರಿಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಬ್ಬ ವೃತ್ತಿಪರ ತೆರಿಗೆ ತಯಾರಕನನ್ನು ಸಲಹೆ ಕೇಳುವುದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, [http://www.irs.gov/pub/irs-pdf/p519.pdf IRS ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ 519, U.S. ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಗೈಡ್ ಫಾರ್ ಎಲಿಯನ್ಸ್] ನ್ನು ಸಹ ಪರಾಮರ್ಶಿಸಬಹುದು. ==H-1B ಉದ್ಯೋಗ== USCIS ಪ್ರಕಾರ, ''"H-1B ವಿದೇಶಿಯರು, ಕೇವಲ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ U.S ಮಾಲೀಕರ ಪರವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದು ಹಾಗು ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ H-1B ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಭಾಗಿಯಾಗಬಹುದು.'' ''ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ U.S. ಮಾಲೀಕನು, ಎಲ್ಲ ಅನ್ವಯಿಸುವ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದಲ್ಲಿ, H-1B ನೌಕರನನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಾಲೀಕನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಬಹುದು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಇಲಾಖೆ ನಿಯಮಗಳು). '' ''H-1B ವಿದೇಶಿಯರು, ಒಬ್ಬರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು U.S. ಮಾಲೀಕರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ಮಾಲೀಕನಿಂದಲೂ ಫಾರ್ಮ್ I-129 ಮನವಿಗೆ ಅಂಗೀಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದಿರಬೇಕು."'' <ref>{{Cite web |url=http://uscis.gov/graphics/howdoi/h1b.htm |title=H-1B ಫ್ರೀಕ್ವೆಂಟ್ಲಿ ಆಸ್ಕಡ್ ಕ್ವಶ್ಚನ್ಸ್ |access-date=2011-02-15 |archive-date=2008-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511165157/http://www.uscis.gov/graphics/howdoi/h1b.htm |url-status=dead }}</ref> H-1B ವೀಸಾ ಪಡೆದವರು ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಹಾಗು ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು, ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಸವಲತ್ತುಗಳಿಗೆ ಇವರು ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ರಾಜ್ಯ ಹಾಗು ಫೆಡರಲ್ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಗರಿಷ್ಠ ಕಾಲಾವಧಿಯ ಮೇಲೆ U.S.ನ ನೀತಿ== ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ, H-1B ವೀಸಾಕ್ಕಿರುವ ಗರಿಷ್ಠ ಕಾಲಾವಧಿ ಆರು ವರ್ಷಗಳು(ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ಯೋಜನಾ-ಸಂಬಂಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ವಿನಾಯಿತಿ ಇರುತ್ತದೆ). H-1B ವೀಸಾ ಪಡೆದವರು, ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ U.S.ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲು ಬಯಸಿ, ಕಾಯಂ ನಿವಾಸ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳದವರು, ಮತ್ತೊಂದು H-1B ವೀಸಾಕ್ಕೆ ಮರುಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೊದಲು ಒಂದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ U.S.ನ ಹೊರಗುಳಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. H-1B ವೀಸಾದ ಆರು ವರ್ಷ ಕಾಲಾವಧಿಗೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಎರಡು ವಿನಾಯಿತಿಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. *ವೀಸಾ ಧಾರಕರು H-1B ವೀಸಾ ಹೊಂದಿದ ತಮ್ಮ ಐದನೇ ವರ್ಷದ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ I-140 ವಲಸೆಗಾರಿಕೆ ಮನವಿಯನ್ನೋ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನೋ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರೆ, ಅಂತಹವರು ಕಾಯಂ ನಿವಾಸಿಗಳಾಗಲು ತಾವು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಗುವವರೆಗೆ ತಮ್ಮ H-1B ವೀಸಾವನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಬಡ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಲು ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. *ವೀಸಾ ಪಡೆದವರು ಒಂದು ''ಅಂಗೀಕೃತ'' I-140 ವಲಸೆಗಾರಿಕೆ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಆದ್ಯತೆ ದಿನಾಂಕವು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಡ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಅಂತಿಮ ಹಂತ ಆರಂಭಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥರಾದರೆ, ಅಂತಹವರು ತಮ್ಮ H-1B ವೀಸಾದ ಮೂರು-ವರ್ಷಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿನಾಯಿತಿಯು 2000ನೇ ವರ್ಷದ ಟ್ವೆಂಟಿ-ಫಸ್ಟ್ ಸೆಂಚುರಿ ಆಕ್ಟ್ ನ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸ್ಪಧಾತ್ಮಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://uscis.gov/lpBin/lpext.dll/inserts/publaw/publaw-22369?f=templates&fn=document-frame.htm#publaw-pl106313 |title=ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಾಂಪಿಟೆಟಿವ್‌ನೆಸ್ ಇನ್ ದಿ ಟ್ವೆಂಟಿ-ಫಸ್ಟ್ ಸೆಂಚುರಿ ಆಕ್ಟ್ ಆಫ್ 2000 |access-date=2021-08-09 |archive-date=2005-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051208235434/http://uscis.gov/lpbin/lpext.dll/inserts/publaw/publaw-22369?f=templates&fn=document-frame.htm#publaw-pl106313 |url-status=dead }}</ref> == H-1B ಹಾಗು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಲಸೆಗಾರಿಕೆ == H-1B ವೀಸಾ ಒಂದು ವಲಸೆ-ರಹಿತ ವೀಸಾ ಆಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ''ಉಭಯ ಉದ್ದೇಶ'' ಕ್ಕಾಗಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ವೀಸಾ ವರ್ಗೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ, ಇದರರ್ಥ ಒಂದು H-1B ವೀಸಾ ಪಡೆದವರು, ಇನ್ನೂ ವೀಸಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಕಾನೂನುಸಮ್ಮತ ವಲಸೆಗಾರಿಕೆ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದು(ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಡ್ ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಹಾಗು ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು). ಹಿಂದೆ ಉದ್ಯೋಗ ಆಧಾರಿತ ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಡ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸ್ವತಃ H-1B ವೀಸಾದ ಕಾಲಾವಧಿಗಿಂತ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳು ಹಿಡಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಸಮ್ಮತವಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗ-ಆಧಾರಿತ ವಲಸೆಗಾರಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹಿಂದೆ ಉಳಿದಿದೆ ಹಾಗು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದಿದೆಯೆಂದರೆ, ತಮ್ಮ ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಡ್ ನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನುರಿತ ವೃತ್ತಿಪರರಿಗೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳೇ ಹಿಡಿಯುತ್ತಿದೆ. H1B ವೀಸಾದ ಕಾಲಾವಧಿಯು ಬದಲಾಗದ ಕಾರಣ, ತಮ್ಮ ವೀಸಾಗಳನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಏರಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು H-1B ವೀಸಾ ಧಾರಕರು ನವೀಕರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆಂದು ಇದರ ಅರ್ಥ. ತಮ್ಮ ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಡ್ ಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಯು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಕಾನೂನುಸಮ್ಮತ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಇದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ==ಕೋಟಾಗಳು ಹಾಗು ಕೋಟಾಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು== ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನೀಡಲಾಗುವಂತಹ ಹೊಸ H-1B ವೀಸಾಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನಿಂದ-ಆದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಾರ್ಷಿಕ ಕೋಟಾಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ H-1B ಕೋಟಾ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1ರಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಣಕಾಸಿನ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಬರುವ ಹಣಕಾಸಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗುವ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 1ರಿಂದಲೇ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ(ಅಥವಾ ಆ ದಿನದ ನಂತರದ ಮೊದಲ ಕೆಲಸದ ದಿನ). ವಾರ್ಷಿಕ ಕೋಟಾಕ್ಕೆ ಒಳಪಡದ ಫಲಾನುಭವಿಗಳೆಂದರೆ, ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ H-1B ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು ಅಥವಾ ಹಿಂದಿನ ಆರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಯಾವುದೋ ಹಂತದಲ್ಲಿ H-1B ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು. ಈ ವಾರ್ಷಿಕ ಕೋಟಾ ಹೈಟೆಕ್ ಉದ್ಯಮದ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ವದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಇದು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 65,000 ವೀಸಾಗಳ ವಿತರಣೆಗೆ ಗೊತ್ತುಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಹಾಗು ಕಾಲೇಜಿನಂತಹ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ನೌಕರರಿಗೆ ಕೆಲವು ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ(ಗಮನಿಸಿ: ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಲಾಭಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ವಯಂ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅಥವಾ ಕಾಲೇಜಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜನೆ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.).{{Citation needed|date=October 2010}} 2000ದಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಹಾಗು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಿಗೆ ಕೋಟಾದ ಅನ್ವಯ ನೀಡಲಾಗುವ H-1B ವೀಸಾಗಳಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾದ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. 1990ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೋಟಾ ನೀಡಿಕೆಯ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಕೋಟಾ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1990ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಮೊದಲು ಬಂದವರಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿ ಕೋಟಾದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ವೀಸಾ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು, ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ವೀಸಾ ಕೋಟಾವು ಈಗಾಗಲೇ ಭರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಹೊಸ H-1B ವೀಸಾಗಳಿಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕೃತ ಅಥವಾ ವಿಳಂಬದ ಫಲಿತಾಂಶ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. 1998ರಲ್ಲಿ ಕೋಟಾದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 115,000ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆ ಮಾಡಿ, ನಂತರ 2000ದ ಇಸವಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 195,000 ವೀಸಾಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ವೀಸಾ ನೀಡಿಕೆಯು 195,000ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಗುರಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.{{Citation needed|date=October 2010}} FY 2004ರಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 1999ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕಾರ ನೀಡಿದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಹೆಚ್ಚಳದ ಅವಧಿಯು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಾಗ ಕೋಟಾ 90,000ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕೋಟಾದ ಭರ್ತಿಯು ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ, ಇದರಿಂದ ಮತ್ತೆ H-1B ವೀಸಾಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ, ಮೂಲ ಕೋಟಾ ಸಂಖ್ಯೆಯು 65,000ದಷ್ಟೇ ಇತ್ತು, ಆದರೆ U.S.ನ ಉನ್ನತ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ವಿದೇಶಿ ನೌಕರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ 20,000 ವೀಸಾಗಳು ದೊರಕುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಒಟ್ಟಾರೆ 65,೦೦೦ ವೀಸಾಗಳ ಪೈಕಿ, 6,800 ವೀಸಾಗಳನ್ನು [[ಚಿಲಿ]] ಹಾಗು [[ಸಿಂಗಾಪುರ|ಸಿಂಗಪುರ]]ದ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಿರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಪ್ಪಂದಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಮೀಸಲು ವೀಸಾಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ವೀಸಾ ಪಡೆಯಬಹುದಿತ್ತು. 65,000 ವೀಸಾ ಕೋಟಾದ ಆಚೆಗೂ, ಮತ್ತೆ 10,500ರಷ್ಟು ವೀಸಾಗಳು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ E-3 ವೀಸಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.{{Citation needed|date=October 2010}} ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1ರಿಂದ ಆರಂಭವಾದ FY 2007ರಲ್ಲಿ, ಆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕೋಟಾದಡಿಯ ವೀಸಾಗಳು ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮೇ 26, 2006ಕ್ಕೆ ಖರ್ಚಾಯಿತು,<ref>[https://arstechnica.com/news.ars/post/20060602-6971.html 2007 H-1B ವೀಸಾ ಲಿಮಿಟ್ ಆಲ್‌ರೆಡಿ ರೀಚ್ಡ್]</ref> ಇದು ಹಣಕಾಸಿನ ವರ್ಷದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯ ಮೊದಲೇ ಖರ್ಚಾಯಿತು. ಉನ್ನತ ಪದವಿ ಪಡೆದವರಿಗಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ 20,000 H-1B ವೀಸಾಗಳು ಜುಲೈ 26ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಖರ್ಚಾಯಿತು. FY 2008ರಲ್ಲಿ, ಕೋಟಾದಡಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೀಸಾಗಳು ಅರ್ಜಿಯು ಸ್ವೀಕೃತವಾದ ಮೊದಲ ದಿನದಂದೇ, ಏಪ್ರಿಲ್ 2ರಂದು ಖರ್ಚಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.immigration.com/newsletter/H-1B%202007%20Quota.pdf |title=USCIS REACHES FY 2008 H-1B CAP |access-date=2011-02-15 |archive-date=2009-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326135242/http://www.immigration.com/newsletter/H-1B%202007%20Quota.pdf |url-status=dead }}</ref> USCIS ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಏಪ್ರಿಲ್ 2 ಹಾಗು ಏಪ್ರಿಲ್ 3ರಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾದ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ 123,480 ಅರ್ಜಿಗಳು ಸಂಗ್ರಹವಾದವು, ಹಾಗು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಯಾದೃಚ್ಚಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 65,000 ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.uscis.gov/files/pressrelease/H1Bfy08CapUpdate041307.pdf USCIS ರನ್ಸ್ ರಾಂಡಮ್ ಸೆಲೆಕ್ಷನ್ ಪ್ರೋಸೆಸ್ ಫಾರ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226173044/http://www.uscis.gov/files/pressrelease/H1Bfy08CapUpdate041307.pdf |date=2011-02-26 }}, USCIS, ಏಪ್ರಿಲ್ 13, 2007</ref> FY 2008ರಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದವರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ 20,000ದಷ್ಟು H-1B ವೀಸಾಗಳು ಏಪ್ರಿಲ್ 30ರಂದು ಬರಿದಾದವು. H-1B ವೀಸಾಗಳ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿಯನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 2006ರಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತಾ, USCIS, FY 2004ರಲ್ಲಿ 131,000 ಹಾಗು FY 2005ರಲ್ಲಿ 117,000 ವೀಸಾಗಳಿಗೆ ಅಂಗೀಕಾರ ನೀಡಿದ್ದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.{{Citation needed|date=October 2010}} ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಗೆ ಕಾರಣ, ನೌಕರನು ಒಬ್ಬ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಅಥವಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, H-1B ವೀಸಾಗಳು, ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಿತ್ತು. FY 2009ರಲ್ಲಿ, ಏಪ್ರಿಲ್ 8, 2008ರಲ್ಲಿ USCIS, ಆ ವರ್ಷದ ಕೋಟಾದಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೀಸಾಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆಯೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಪದವಿ ಪಡೆದವರಿಗಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುವ 20,000 ವೀಸಾಗಳು ಹಾಗು ಕೋಟಾದ 65,000 ವೀಸಾಗಳು ಸೇರಿವೆ. 2008ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 1 ರಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ 7, ನಡುವೆ ಸ್ವೀಕೃತವಾದ ಎಲ್ಲ ಅರ್ಜಿಗಳಿಗೆ, ಲಾಟರಿಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮುನ್ನ USCIS ಆರಂಭಿಕ ದತ್ತಾಂಶ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=c5b6628090e29110VgnVCM1000004718190aRCRD&vgnextchannel=68439c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD |title=USCIS ರೀಚಸ್ FY 2009 H-1B ಕ್ಯಾಪ್ |access-date=2021-08-24 |archive-date=2013-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130630102227/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=c5b6628090e29110VgnVCM1000004718190aRCRD&vgnextchannel=68439c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD |url-status=dead }}</ref> FY 2010ರಲ್ಲಿ, ಡಿಸೆಂಬರ್ 21, 2009ರಂದು, ಆ ವರ್ಷದ ಕೋಟಾಕ್ಕೆ ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಅರ್ಜಿಗಳು ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗಿವೆಯೆಂದು USCIS ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=138b6138f898d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD&vgnextchannel=e7d696cfcd6ff110VgnVCM1000004718190aRCRD |title=USCIS FY 2010 H1-B ಕ್ಯಾಪ್ ಕೌಂಟ್ |access-date=2021-08-24 |archive-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121211215459/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=138b6138f898d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD&vgnextchannel=e7d696cfcd6ff110VgnVCM1000004718190aRCRD |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರವೃತ್ತಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು,<ref>[http://redbus2us.com/2010/01/h1-b-visa-petitions-cap-reached-dates-by-year-from-2000-to-2010-recession-impact-and-trend-analysis-plot-from-2000-%E2%80%93-2010-for-2011-decision.html H1-B ವೀಸಾ ಪೆಟಿಶನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪ್ ರೀಚ್ ಡೇಟ್ಸ್ ಬೈ ಇಯರ್ ಫ್ರಂ 1999 ಟು 2010]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದೆ ಹಾಗು ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ FY 2011 ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯು, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಆರಂಭದಿಂದ ನವೆಂಬರ್‌ನ ಅವಧಿಯೊಳಗೆ ಮುಟ್ಟಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿತು. == H-1B-ಅವಲಂಬಿತ ಮಾಲೀಕರು == ಇತ್ತೀಚಿನ H-1B ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, H-1B ಅವಲಂಬಿತ ಮಾಲೀಕರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಕೆಲ ಮಾಲೀಕರು, ಆ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ H-1B ನೌಕರರ ನೇಮಕಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮುನ್ನ, USAನಲ್ಲಿ ಆ ಸ್ಥಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. {{Citation needed|date=April 2010}}ಈ ಅಗತ್ಯಗಳು ಒಬ್ಬ ವಿನಾಯಿತಿ ಪಡೆದ H-1B ವಲಸೆರಹಿತರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅನ್ವಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ 50 ನೌಕರರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ, ಒಬ್ಬ '''H-1B ಅವಲಂಬಿತ ಮಾಲೀಕ''' ರನ್ನು, ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ H-1B ಸ್ಥಾನಮಾನದ 15%ರಷ್ಟು ನೌಕರರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರೆಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, 'ಅವಲಂಬಿತರಾಗುವ' ಮುನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ H-1B ನೌಕರರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ==ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಟೀಕೆಗಳು== {{Criticism section|date=November 2009}} H-1B ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಹಲವಾರು ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ===ನೌಕರರು H1-B ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವದ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಭರಿಸಬೇಕು=== ಈ ರೀತಿಯಾದ ರೂಢಿಯು ಕಾನೂನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ,{{Citation needed|date=March 2010}} ಕೆಲವು ಮಾಲೀಕರು H1-B ಅರ್ಜಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಜತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶುಲ್ಕದಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ H1-B ನೌಕರರು ನೀಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಶುಲ್ಕಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಂಡ್ ಅಥವಾ ಇತರ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ಇವುಗಳು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪರ್ಯಾಯ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ===ಕಾರ್ಮಿಕ ಕೊರತೆಗಳಿಲ್ಲ=== ನೋಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮಿಲ್ಟನ್ ಫ್ರೈಡ್ಮನ್ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು, 2002ರ ಲೇಖನ ''ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವರ್ಲ್ಡ್'' ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವಂತೆ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಬ್ಸಿಡಿ(ಸಹಾಯಧನ)ಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.computerworld.com/careertopics/careers/labor/story/0,10801,72848,00.html H-1B Is ಜಸ್ಟ್ ಅನದರ್ ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060112133403/http://www.computerworld.com/careertopics/careers/labor/story/0,10801,72848,00.html |date=2006-01-12 }}[http://www.computerworld.com/careertopics/careers/labor/story/0,10801,72848,00.html ಸಬ್ಸಿಡಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060112133403/http://www.computerworld.com/careertopics/careers/labor/story/0,10801,72848,00.html |date=2006-01-12 }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಿ. ಫ್ರೈಡ್ಮನ್ ರ ನಿಧನದಿಂದಾಗಿ ಈ ಉಲ್ಲೇಖದ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಇತರರಲ್ಲಿ ಡಾ.ನಾರ್ಮನ್ ಮಟ್ಲೋಫ್ಫ್ ಒಬ್ಬರು, ಇವರು H-1B ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ U.S. ಹೌಸ್ ಜುಡಿಷರಿ ಕಮಿಟಿ ಸಬ್ ಕಮಿಟಿಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನುಡಿದಿದ್ದರು. ''ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಚಿಗನ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಲಾ ರಿಫಾರ್ಮ್'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮಟ್ಲೋಫ್ಫ್ ರ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಅವರು, ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಂಬಂಧಿ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹರಾದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೇನೂ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲ, ಜೊತೆಗೆ ನೌಕರರ ಕೊರತೆ ಉಂಟಾಗಿದ್ದು, H-1B ವೀಸಾ ಬೇಕೆಂದು ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ನೀಡಿದ ದತ್ತಾಂಶಗಳು ದೋಷಪೂರಿತವೆಂದು ವಾದಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://heather.cs.ucdavis.edu/Mich.pdf |title=ON THE NEED FOR REFORM OF THE H-1B NON-IMMIGRANT WORK VISA IN COMPUTER-RELATED OCCUPATIONS |access-date=2011-02-15 |archive-date=2009-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326135250/http://heather.cs.ucdavis.edu/Mich.pdf |url-status=dead }}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜನರಲ್ ಅಕೌಂಟಿಂಗ್ ಆಫೀಸ್ 2000ದಲ್ಲಿ, H-1B ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಕೊರತೆ ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು.<ref>http://www.gao.gov/archive/2000/he00157.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924020849/http://www.gao.gov/archive/2000/he00157.pdf |date=2015-09-24 }} [GAO ರಿಪೋರ್ಟ್ ಆನ್ H-1B ಫಾರೀನ್ ವರ್ಕರ್ಸ್]</ref> GAO ವರದಿಯ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ತರುವಾಯ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಹೈ-ಟೆಕ್ ಕಂಪನಿಗಳು, H-1B ವೀಸಾಗಳ ಮೇಲೆ ಕೋಟಾದಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುವ 65,000 ವಾರ್ಷಿಕ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸನ್ನು ಕೇಳುವಾಗ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೌಕರರ ಕೊರತೆಯೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಜಾನ್ ಮಿಯಾನೋ ಹಾಗು ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಇಮ್ಮಿಗ್ರೇಶನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್(ವಲಸೆ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಕೇಂದ್ರ) ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ದತ್ತಾಂಶಗಳಿಲ್ಲ.<ref name="2008-cis">{{cite web | url = http://www.cis.org/H1bVisaNumbers | title = H-1B Visa Numbers: No Relationship to Economic Need | accessdate = 04/07/2010 | author = John Miano |date=June 2008 | publisher = Center for Immigration Studies }}</ref> ಡ್ಯೂಕ್, ಅಲ್ಫ್ರೆಡ್ P. ಸ್ಲೋನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ, ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಹಾಗು ಇತರ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಿಸಿದ ಟೀಕಾಕಾರರು, ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಮದು ಮಾಡಲಾದ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್ ಗಳು ಹಾಗು ಇಂಜಿನಿಯರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು, ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿಸುತ್ತದೆಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="false-shortages-studies">{{cite web | url = http://www.numbersusa.com/content/learn/issues/high-tech-workers/there-no-tech-worker-shortage.html | title = There Is No Tech Worker Shortage | accessdate = 04/07/2010 | author = Numbers USA |year=2010 | publisher = Numbers USA }}</ref> ಯೋಜನೆಯಿಂದ ನಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟುಮಾಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ನೇರವಾಗಿ H1-B ವೀಸಾ ಹಾನಿ ವರದಿಗಳನ್ನು ಸಂಘಟನೆಗಳು ಪ್ರಕಟಿಸಿವೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಮಾಧ್ಯಮದೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಸಿದ್ಧರಿದ್ದರು.<ref name="harm-report">{{cite web | url = http://www.hireamericansfirst.org/members/h1b_harm_report.aspx | title = H-1B Visa Harm Report | accessdate = 04/07/2010 | author = Hire Americans First | year = 2010 | publisher = [[Hire Americans First]] | archive-date = 2008-05-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080514125639/http://www.hireamericansfirst.org/members/h1b_harm_report.aspx | url-status = dead }}</ref> ===ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಕೌಶಲಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ === H-1B ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಟೀಕೆ ಎಂದರೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅರ್ಹತಾ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು, ಆದರೆ ಪೂರ್ವನಿರ್ಣಯಾಶ್ರಿತ ವಿಧಿಗಳು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳು, ಈ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನೌಕರರಿಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, H-1B ವಲಸೆರಹಿತ ವೀಸಾ ವರ್ಗವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಕೌಶಲದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಉದ್ಯೋಗವು ಕನಿಷ್ಠ ಪದವಿಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ "ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೌಶಲ"ದ ಉದ್ಯೋಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷ ಕೌಶಲದ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು, ವಿಶಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಣತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸ್ಥಾನಗಳೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ, ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿರುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಯುನೈಟೆಡ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಲೇಬರ್ ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಜನರಲ್, ದಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಲೇಬರ್'ಸ್ ಫಾರೀನ್ ಲೇಬರ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಷನ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಸ್: ದಿ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಈಸ್ ಬ್ರೋಕನ್ ಎಂಡ್ ನೀಡ್ಸ್ ಟು ಬಿ ಫಿಕ್ಸಡ್, ಮೇ 22, 1996, p. 20 </ref> ಸಾಮಾನ್ಯ H-1B ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ಇಂಜಿನಿಯರುಗಳು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್ ಗಳು, ಲೆಕ್ಕಿಗರು, ವೈದ್ಯರು, ಪಶುವೈದ್ಯರು, ದಂತವೈದ್ಯರು, ನೋಂದಾಯಿತ ದಾದಿಯರು, ವ್ಯಾಪಾರ ನಿರ್ವಾಹಕರು, ಹಾಗು ಕಾಲೇಜು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರುಗಳು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. The H-1B ವೀಸಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಫ್ಯಾಷನ್ ಲೋಕದ ರೂಪದರ್ಶಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ===ವೇತನದ ಇಳಿತ=== H-1B ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶಕರು ಟೀಕಿಸುವ ಒಂದು ನಿರಂತರವಾದ ಆಪಾದನೆಯೆಂದರೆ ವೇತನ ಹಿಂಜರಿತ: ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ H-1B ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ U.S.ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವೇತನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.cis.org/articles/2007/back407.html ಲೋ ಸ್ಯಾಲರೀಸ್ ಫಾರ್ ಲೋ ಸ್ಕಿಲ್ಸ್: ವೇಜಸ್ ಎಂಡ್ ಸ್ಕಿಲ್ ಲೆವೆಲ್ಸ್ ಫಾರ್H-1Bಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವರ್ಕರ್ಸ್, 2005] ಜಾನ್ M. ಮಿಯಾನೊ</ref><ref>[http://www.cis.org/articles/2005/back1305.html ದಿ ಬಾಟಮ್ ಆಫ್ ದಿ ಪೇ ಸ್ಕೇಲ್:ವೇಜಸ್ ಫಾರ್ H-1B ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್ಸ್] ಜಾನ್ M. ಮಿಯಾನೊ</ref> H-1B ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಗ್ಗದ ದುಡಿಮೆಯ ಮೂಲವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="underpay">{{cite web | url = http://programmersguild.org/archives/howtounderpay.htm | title = How to Underpay H-1B Workers | accessdate = 04/02/2010 | author = Programmers Guild | year = 2001 | publisher = [[Programmers Guild]] | archive-date = 2009-12-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091230142400/http://www.programmersguild.org/archives/howtounderpay.htm | url-status = dead }}</ref><ref name="numbersusa">{{cite web | url = http://www.numbersusa.com/ | title = Numbers USA | accessdate = 04/02/2010 | author = NumbersUSA |year=2010 | publisher = [[NumbersUSA]] }}</ref><ref name="visa-bailout">{{cite web | url = http://news.outlookindia.com/item.aspx?654274 | title = H-1B Visa Ban for Bailed-out US Firms is Irrational: Montek | accessdate = 04/02/2010 | author = OutlookIndia.com | date = February 18, 2009 | publisher = [[OutlookIndia.com]] | archive-date = ಫೆಬ್ರವರಿ 6, 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100206063342/http://news.outlookindia.com/item.aspx?654274 | url-status = dead }}</ref><ref name="hira-shortage">{{cite web | url = http://www.informationweek.com/news/global-cio/outsourcing/showArticle.jhtml?articleID=205601556 | title = No, The Tech Skills Shortage Doesn't Exist | accessdate = 04/02/2010 | author = Ron Hira | date = Jan 12, 2008 | publisher = [[Information Week]] | archive-date = ಫೆಬ್ರವರಿ 6, 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100206132604/http://www.informationweek.com/news/global-cio/outsourcing/showArticle.jhtml?articleID=205601556 | url-status = dead }}</ref><ref name="lowell">{{cite web | url = http://www.urban.org/UploadedPDF/411562_Salzman_Science.pdf | title = Into the Eye of the Storm: Assessing the Evidence on Science and Engineering, Education, Quality, and Workforce Demand | accessdate = 04/02/2010 | author = B. Lindsay Lowell, Georgetown University | date = October 2007 | publisher = [[Urban.org, The Urban Institute]] | archive-date = 2010-04-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100410024254/http://urban.org/UploadedPDF/411562_Salzman_Science.pdf | url-status = dead }}</ref><ref name="lowell"/> ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಗಾಗಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಜಾರ್ಜ್ J. ಬೋರ್ಜಾಸ್ ಮಂಡಿಸಿದ [http://www.nber.org/papers/w12085 ಪ್ರಬಂಧ] ವು, "ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌ಗಳ ನೀಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಲಸೆಗಾರಿಕೆ ಪ್ರೇರಿತ ಶೇಕಡಾ 10ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವು, ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 3 ರಿಂದ 4ರಷ್ಟು ಸ್ವರ್ಧಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸಗಾರರ ವೇತನದಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ."{{Citation needed|date=November 2009}} H-1B ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾದ LCAನಲ್ಲಿ, H-1B ನೌಕರರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಚಾಲ್ತಿ ಸಂಬಳವನ್ನು ನೀಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಮಾಲೀಕನ ವಾಸ್ತವವಾದ ಸರಾಸರಿ ವೇತನ(ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆಯೋ ಅದು){{Citation needed|date=November 2009}}ದ ಖಾತರಿ ನೀಡಬೇಕು. ಆದರೆ ಈ ನಿಬಂಧನೆಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಮಾಲೀಕರು ಬದ್ಧರಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ದೊರೆತಿದೆ ಜೊತೆಗೆ ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡಿಕೊಂಡವರಿಗೆ ಕಠಿಣ ದಂಡದ ಹೇರಿಕೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವೇತನ ನೀಡುವುದರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>http://www.millerjohnson.com/pubs/xprPubDetail.aspx?xpST=PubDetail&amp;pub=1406 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110627231251/http://www.millerjohnson.com/pubs/xprPubDetail.aspx?xpST=PubDetail&pub=1406 |date=2011-06-27 }} H-1B ಪ್ರಿವೈಲಿಂಗ್ ವೇಜ್ ಎನ್‌ಪೋರ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಆನ್ ದಿ ರೈಸ್ – ಮಿಲಿಯನ್ಸ್ ಇನ್ ಬ್ಯಾಕ್ ವೇಜಸ್ ಎಂಡ್ ಫೈನ್ಸ್ ಆರ್ಡರ್ಡ್</ref> ಚಾಲ್ತಿ ವೇತನವನ್ನು DOL ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದೆ. ಒಂದನೇ ಹಂತವು, ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಗಳಿಸುವ ಸರಾಸರಿ 17 ಶೇಕಡಕ ವೇತನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಶೇಕಡಾ 80ರಷ್ಟು LCAಗಳನ್ನು ಈ 17ನೇ ಶೇಕಡಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ{{Citation needed|date=September 2008}}. ಈ ನಾಲ್ಕು ಹಂತದ ಚಾಲ್ತಿ ವೇತನವನ್ನು DOL ಜಾಲತಾಣದಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದು,<ref>{{Cite web |url=http://www.flcdatacenter.com/OesWizardStart.aspx |title=DOL ಫಾರೀನ್ ಲೇಬರ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಷನ್ ಆನ್‌ಲೈನ್ ವೇಜ್ ಲೈಬ್ರರಿ |access-date=2011-02-15 |archive-date=2011-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110219070458/http://www.flcdatacenter.com/OesWizardStart.aspx |url-status=dead }}</ref> ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸರಾಸರಿ ವೇತನಕ್ಕಿಂತ ತೀರ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ{{Citation needed|date=September 2008}}. "ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವೇತನದ" ಷರತ್ತು ನಮೂದನೆಯು ಅಸ್ಪಷ್ಟವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಿದ್ದಬಹುದು{{Citation needed|date=November 2009}}, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವೀಸಾ ಅನ್ವಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ನೌಕರರಿಗೆ ಮಾಲೀಕರು ಕಡಿಮೆ ವೇತನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಚೆಸ್ಟರ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಯೋಜನೆ ವಿಭಾಗದ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ರಾನ್ ಹೀರ ಪ್ರಕಾರ, 2005ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ H-1B ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ(IT)ಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ ವೇತನವು ಕೇವಲ 50,000 ಡಾಲರ್‌ಗಳಷ್ಟಿತ್ತು, ಇದು B.S.ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ IT ಪದವೀಧರರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ವೇತನಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು. U.S. ಸರ್ಕಾರದ OES ಕಚೇರಿಯ ದತ್ತಾಂಶವು, ಶೇಖಡಾ 90ರಷ್ಟು H-1B IT ವೇತನಗಳು, ಅದೇ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿರುವ ಸರಾಸರಿ U.S. ವೇತನಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="laplante">{{cite web | url = http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=201000479 | title = To H-1B Or Not To H-1B? | accessdate = 04/02/2010 | author = Alice LaPlante | date = July 14, 2007 | publisher = [[InformationWeek.com]] | archive-date = ಜನವರಿ 30, 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110130020419/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=201000479 | url-status = dead }}</ref> 2002ರಲ್ಲಿ, U.S. ಸರ್ಕಾರವು ಸನ್ ಮೈಕ್ರೋಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ನ ನೇಮಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು, ಇದರ ಒಬ್ಬ ಮಾಜಿ ಉದ್ಯೋಗಿ ಗೈ ಸಾಂಟಿಗ್ಲಿಯ, U.S. ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಹಾಗು U.S. ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಲೇಬರ್ ನಲ್ಲಿ ದೂರುಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಸಾಂಟಾ ಕ್ಲಾರಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು H-1B ವೀಸಾಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿದೇಶಿ ನೌಕರರ ಪರವಾಗಿ ಹಾಗು ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು. ಸಾಂಟಿಗ್ಲಿಯಾ U.S.ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನು ಆಪಾದಿಸಿದರು, ಸಂಸ್ಥೆಯು 2001ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ 3,900 ನೌಕರರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ವೀಸಾಗಳಿಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಆರೋಪಿಸಿದರು. 2002ರಲ್ಲಿ, ಸನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ 39,000 ನೌಕರರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 5ರಷ್ಟು ನೌಕರರು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕೆಲಸದ ವೀಸಾ ಪಡೆದಿದ್ದರೆಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref name="sun">''ಸನ್ ಅಕ್ಯೂಸ್ಡ್ ಆಫ್ ವರ್ಕರ್ ಡಿಸ್‌ಕ್ರಿಮಿನೇಷನ್'', ಸ್ಯಾನ್‌ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಕ್ರೋನಿಕಲ್, ಜೂನ್ 25, 2002, [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2002/06/25/BU244728.DTL ಆನ್‌ಲೈನ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306061412/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fchronicle%2Farchive%2F2002%2F06%2F25%2FBU244728.DTL |date=2012-03-06 }}</ref> 2005ರಲ್ಲಿ, ಸನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೇವಲ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಅಗತ್ಯಗಳನಷ್ಟೇ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ ಹಾಗು ಈ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳು ಯಾವುದೂ ಗಣನೀಯವಾಗಿಲ್ಲ ಹಾಗು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿಲ್ಲವೆಂಬ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬರಲಾಯಿತು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಸನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಅದರ ನೇಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲು ಮಾತ್ರ ಆದೇಶ ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.corpimmigration.us/documents/lup_1.pdf |title=ಸ್ಯಾಂಟಿಗ್ಲಿಯ v. ಸನ್ ಮೈಕ್ರೋಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್, Inc., ARB No. 03-076, ALJ No. 2003-LCA-2 (ARB ಜುಲೈ 29, 2005) |access-date=2011-02-15 |archive-date=2007-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071201103958/http://www.corpimmigration.us/documents/lup_1.pdf |url-status=dead }}</ref> ===ಗುಪ್ತ ವೆಚ್ಚಗಳು ಹಾಗು ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಎದುರಾಗುವ ಅಪಾಯಗಳು=== ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಡಿಮೆ ವೇತನವೆಂದರೆ, ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ ತಗಲುತ್ತದೆಂಬ ಅರ್ಥವಲ್ಲ. H-1B ವೀಸಾಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ವೆಚ್ಚ ತಗುಲಬಹುದು, ಹಾಗು ಇದು 1,440 ಡಾಲರ್ ಹಾಗು 5,000 ಡಾಲರ್ ನಡುವೆ ಇರಬಹುದು<ref>http://www.uscis.gov/h-1b_count</ref> ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 50 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೌಕರರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದ ಅರ್ಜಿದಾರರಿಗೆ H1B ಶುಲ್ಕವನ್ನು 2000 ಡಾಲರ್‌ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ ಮಾಡಿತು. ಜತೆಗೆ ಅದರ ಶೇಕಡ 50ರಷ್ಟು ನೌಕರರು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ H-1B ಅಥವಾ L (L-1A, L-1B ಮತ್ತು L-2ಸೇರಿದಂತೆ) ವಲಸೆರಹಿತ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಒಬಾಮ 2010 ಆಗಸ್ಟ್ 10ರಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾನೂನು 111-230ಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು,<ref>{{Cite web |url=http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=27eac9514bb8a210VgnVCM100000082ca60aRCRD&vgnextchannel=68439c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-24 |archive-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121211215456/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=27eac9514bb8a210VgnVCM100000082ca60aRCRD&vgnextchannel=68439c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD |url-status=dead }}</ref> ಇದು ವಕೀಲರ ಶುಲ್ಕ(ಅವರ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲಿ), ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ನೌಕರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಗು ವೇಗದ ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಸೇವೆಗೆ ಹಣ ಪಾವತಿ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ತಾಯ್ನಾಡಿನ ಗಡಿಗೆ ಸಂಭಾವ್ಯ ಪ್ರಯಾಣದ ವೆಚ್ಚ ಅಥವಾ ನವೀಕರಣ ವೆಚ್ಚ ಸೇರಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ನಿರೀಕ್ಷಿತ ನೌಕರನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ವೀಸಾ ದೊರಕುತ್ತದೆಂಬ ಯಾವುದೇ ಭರವಸೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಮಾಲೀಕನು ಉದ್ಯೋಗಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದರೆ, ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಅವನು/ಅವಳು ಅಂತಿಮ ವಿದೇಶಿ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುವಾಗ ಅವನ/ಅವಳ ಪ್ರಯಾಣ, ಅವನ/ಅವಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸ್ತಿಯ ಸಾಗಣೆ ಮುಂತಾದ ಸಮಂಜಸ ವೆಚ್ಚಗಳಿಗೆ ಬಾಧ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಿಬಂಧನೆ ಕೇವಲ ನೌಕರನನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ನೌಕರನು ರಾಜಿನಾಮೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತವಲ್ಲ. {{Citation needed|date=January 2011}} ===ನೌಕರರು ಎದುರಿಸುವ ಅಪಾಯಗಳು=== ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, H-1B ಪಡೆದವರನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಕರಾರಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಸೇವಕರು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref>{{cite news |title=Skilled Workers – or Indentured Servants? |work=[[BusinessWeek]] |first=Brian |last=Grow |date=June 6, 2003 |url=http://www.businessweek.com/careers/content/jun2003/ca20030610_2638_ca014.htm }}</ref> ಈ ಹೋಲಿಕೆಯು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ನಿಖರವಾಗಿಲ್ಲ, ಇದು ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಾಂಪಿಟಿಟಿವ್‌ನೆಸ್ ಇನ್ ದಿ ಟ್ವೆಂಟಿ-ಫಸ್ಟ್ ಸೆಂಚುರಿ ಆಕ್ಟ್ ಆಫ್ 2000ದ ಅಂಗೀಕಾರಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ವಲಸೆಗಾರಿಕೆಯು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಹಾಗು ದೀರ್ಘಾವಧಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರಿಗೆ ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಡ್(ಕಾಯಂ ನಿವಾಸ) ಕೋರುವ ಯಾವುದೇ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ H-1B ವೀಸಾ ಪಡೆದವರು ಪ್ರಮುಖ ಅಪವಾದವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಉಭಯ-ಉದ್ದೇಶವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ H-1B ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮತವಾಗಿ ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಡ್ ಪಡೆಯಲು ಒಂದು ಸಂಭಾವ್ಯ ಹೆಜ್ಜೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. H-1B ವೀಸಾ ಪಡೆದವರು, U.S. ಕಾರ್ಮಿಕ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ವಿದೇಶಿ ದುಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣದ ಅರ್ಜಿಯ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಡ್ ನ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.{{Citation needed|date=April 2010}} ಈ ಹಿಂದೆ, ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳು ತಗಲುತ್ತಿತ್ತು, ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ H-1B ವೀಸಾ ಧಾರಕರು ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಡ್ ಪಡೆಯುವ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದೇ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು H-1B ವೀಸಾ ಪಡೆದವರಿಂದ ಮಾಲೀಕರೆಡೆಗೆ ಬಲವಂತದ ನಿಷ್ಠಾವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ರೀತಿಯಾದ ಬಲವಂತದ ನಿಷ್ಠಾವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ವಿಮರ್ಶಕರು{{Who|date=November 2009}} ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ H-1B ಉದ್ಯೋಗಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ತೊರೆದು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೆಂಬ ಭಯ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗು ಇದು ಉದ್ಯೋಗದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಆ ದೇಶದ ನೌಕರರಿಗೆ ಅನನುಕೂಲಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಪರಿಸರವು ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದರೆ, ವೇತನವು ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಕೆಲಸವು ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರ ಅಥವಾ ಜಟಿಲವಾಗಿದ್ದರೆ, ದೀರ್ಘಾವಧಿಯವರೆಗೆ ಈ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದೇಶದ ನೌಕರನು ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆಂಬ ಭರವಸೆಯು ಮಾಲೀಕನಿಗೆ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ H-1B ಯೋಜನೆಯು ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನು, ಇಂತಹ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಅರಸುವ ಹಾಗು ಅದರಿಂದ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.{{Citation needed|date=November 2009}} ಕೆಲವು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಗಳು, 2008ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಹಿಂಜರಿತವು ಯೋಜನೆಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸುವವರಿಗೆ ಹಾಗು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರಿಗೂ H-1B ವೀಸಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉಲ್ಬಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news | url=http://uk.reuters.com/article/idUKTRE51I60N20090219 | work=Reuters | title=Foreign tech workers touchy subject in U.S. downturn | date=February 19, 2009 | access-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 15, 2011 | archive-date=ಜುಲೈ 17, 2012 | archive-url=https://archive.today/20120717083422/http://uk.reuters.com/article/idUKTRE51I60N20090219 | url-status=dead }}</ref> ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಡ್ ನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಎಷ್ಟು ದೀರ್ಘವಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ, ಈ ಹಿಂಜರಿತದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಿಫಲವಾಗಿ, ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿರುವುದು ವಿಶೇಷವೇನಲ್ಲ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ H-1B ನೌಕರನು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪ್ರಾಯೋಜಕನನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಡ್ ಪಡೆಯುವ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಸ್ಥಾನ ತಪ್ಪಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ H-1B ನೌಕರನಿಗೆ ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಡ್ ಪಡೆಯಲು ಕೇವಲ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದು, ಆತ ಅಥವಾ ಆಕೆಯು ವಜಾಗೊಂಡರೆ, ಅವನು ಅಥವಾ ಅವಳು ದೇಶವನ್ನು ಬಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸರದಿಯ ಕೊನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಡ್ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು ಹಾಗು ಅವರ ಪೌರತ್ವ ಹಾಗು ವೀಸಾ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಇನ್ನೂ 10 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಕಾಲ ಕಾಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>http://www.travel.state.gov/visa/frvi/bulletin/bulletin_4597.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100204172247/http://travel.state.gov/visa/frvi/bulletin/bulletin_4597.html |date=2010-02-04 }} visa bulletin</ref> ===ಮಾಲೀಕರು ಹಾಗು ಅರ್ಜಿದಾರರ ವಂಚನೆ=== ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008ರ U.S. CITIZENSHIP AND IMMIGRATION SERVICES "H-1B ಬೆನಿಫಿಟ್ ಫ್ರಾಡ್ &amp; ಕಾಂಪ್ಲಯನ್ಸ್ ಅಸೆಸ್‌ಮೆಂಟ್",ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ H1-B ವೀಸಾಗಳಲ್ಲಿ 21%ರಷ್ಟು ವಂಚನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅರ್ಜಿಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದೆಯೆಂದು ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅರ್ಜಿಗಳೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.uscis.gov/files/nativedocuments/H-1B_BFCA_20sep08.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-02-15 |archive-date=2010-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106121044/http://www.uscis.gov/files/nativedocuments/H-1B_BFCA_20sep08.pdf |url-status=dead }}</ref> ವಂಚನೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ತಪ್ಪು ನಿರೂಪಣೆ ಎಂದು, ಖೋಟಾ ಸೃಷ್ಟಿಯೆಂದು, ಅಥವಾ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ಲೋಪವೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಂಚನೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿರದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳು, ದೋಷಗಳು, ಲೋಪಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಸರಣೆಯ ವೈಫಲ್ಯಗಳನ್ನು 21% ದರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ತರುವಾಯ, USCIS, H-1B ಅರ್ಜಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವಂಚನೆ ಹಾಗು ತಾಂತ್ರಿಕ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತು. ===ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ವೀಸಾ=== H-1B ವೀಸಾ ಸುಧಾರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸದನದಲ್ಲಿ ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯ ಡಿಕ್ ಡರ್ಬನ್, "H-1B ವೀಸಾ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಗರಿಷ್ಠ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಾಡಬಹುದು ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ನವೀಕರಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ನಂತರ ನೌಕರರ ಪಾಡೇನು? ಸರಿ, ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಬಹುದು. ಇದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಆದರೆ ಭಾರತದ ಹೊರಗಿರುವ ಈ ಹೊಸ ಕಂಪೆನಿಗಳು, ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ಭಾರತದಿಂದ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ಖಾಲಿಯಿರುವ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲು ಇಂಜಿನಿಯರುಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತವೆ--ಹಾಗು ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಲು ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ--ಹಾಗು ಮೂರರಿಂದ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯ ನಂತರ, ಈ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಕಂಪೆನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಅವರನ್ನು ಪುನಃ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕರೆತರುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅವುಗಳು ತಮ್ಮ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ವೀಸಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಇಂಜಿನಿಯರುಗಳನ್ನು, ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಹೇಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ ಹಾಗು ಆ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ."<ref>{{Cite web |url=http://durbin.senate.gov/showRelease.cfm?releaseId=280890 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-02-15 |archive-date=2011-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110108195825/http://durbin.senate.gov/showRelease.cfm?releaseId=280890 |url-status=dead }}</ref> H-1B ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದರ ವಿರುದ್ಧದ ವಿಮರ್ಶಕರು, H1-B ವೀಸಾಗಳನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆಂದೂ ಸಹ ಗಮನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.computerworld.com/s/article/9142152/List_of_H_1B_visa_employers_for_2009 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-02-15 |archive-date=2010-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100209184120/http://www.computerworld.com/s/article/9142152/List_of_H_1B_visa_employers_for_2009 |url-status=dead }}</ref> ==H-1B ಪಡೆದವರ ಟೀಕೆಗಳು == ===ರಾಜ್ಯದ ಹೊರಗಿನ ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿ=== ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, H-1B ನೌಕರರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅವಲಂಬಿತರು USನಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಷ್ಟೇ ಕಾಲ ಕಳೆದಿರಲಿ, ರಾಜ್ಯದ ಒಳಗಿನ ಶುಲ್ಕಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಲು ಅದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.{{Citation needed|date=November 2009}} ಆದಾಗ್ಯೂ,ಒಂದು ದಶಕಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸಾಸ್ H-1Bನೌಕರರು ಮತ್ತು ಅವಲಂಬಿತರಿಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಒಳಗಿನ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ H-1B ಮತ್ತು H4ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಒಳಗಿನ ಶುಲ್ಕ ಪ್ರಸ್ತಾಪದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ತೀರ್ಪಿನ ಫಲವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. [http://supreme.justia.com/us/441/458/case.html TOLL v. MORENO, 441 U.S. 458 (1979)] ಪ್ರಕರಣದ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ G-4ವೀಸಾಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಪೂರ್ವನಿದರ್ಶನವನ್ನು ಅದು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ===ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯವಿಮೆ ತೆರಿಗೆಗಳು === H1B ನೌಕರರು ತಮ್ಮ ವೇತನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯವಿಮೆ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಪಾವತಿ ಮಾಡಬೇಕು. US ಪೌರರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ,ಅವರು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೊರೆದರೂ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕನಿಷ್ಟ 10ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಪಾವತಿ ಮಾಡಿರಬೇಕು. ಇದಲ್ಲದೇ, USಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಪಾವತಿ ಮಾಡಿದ ಕಾಲಾವಧಿ 10 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೂ, ವಿದೇಶಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೋಲಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಖಾತರಿಮಾಡಲು US ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜತೆ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>[http://www.ssa.gov/international/totalization_agreements.html ಸೋಷಿಯಲ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್: ಇಂಟ ರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಗ್ರೀಮೆಂಟ್ಸ್]</ref> ===ಪತಿ/ಪತ್ನಿಯರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ === H-4 (ಅವಲಂಬಿತ)ವೀಸಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ H-1B ವೀಸಾ ಧಾರಕರ ಪತಿ/ಪತ್ನಿ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |url=http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&sid=25e80c50c5c36649f388d66c5f96ae0b&rgn=div8&view=text&node=8:1.0.1.2.18.0.1.2&idno=8 |title=8 CFR 214.2(h)(9)(iv) |access-date=2022-10-14 |archive-date=2012-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402202437/http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&sid=25e80c50c5c36649f388d66c5f96ae0b&rgn=div8&view=text&node=8:1.0.1.2.18.0.1.2&idno=8 |url-status=dead }}</ref> ===ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಅವಾಸ್ತವಿಕ ನಿರ್ಗಮನ ಅಗತ್ಯ=== H-1Bನೌಕರ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ, H-1B ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಅವರ ಕೆಲಸಕಾರ್ಯ ಪೂರೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಧಿ ವಿನಾಯಿತಿ ಅಥವಾ ಗ್ರೇಸ್(ಹೆಚ್ಚುವರಿ)ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ನಮೂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. H-1Bನೌಕರ ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದರೂ ಅದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬರ ಕೆಲಸಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇನ್ನೊಂದು ವಲಸೆರಹಿತ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡ H-1B ನೌಕರ ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಹೊಸ H-1B ಮಾಲೀಕರನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು ಉದ್ಯೋಗದ ಕೊನೆಯ ದಿನ ಮತ್ತು ಹೊಸ H-1B ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ನಡುವೆ ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರವಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಆಚೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಅಟಾರ್ನಿಗಳು(ವಕೀಲರು)30 ದಿನಗಳು, 60 ದಿನಗಳು ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ 10 ದಿನಗಳ ಗ್ರೇಸ್ ಅವಧಿ ಇರುತ್ತದೆಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಅದು ನಿಜವಲ್ಲ. ರೂಢಿಗತವಾಗಿ, USCIS H-1Bವರ್ಗಾವಣೆ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ 60ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಅಂತರ ಇರುವ ತನಕ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಖಾತರಿಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಗ್ರೇಸ್(ಹೆಚ್ಚುವರಿ) ಅವಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ಗೊಂದಲ ಉದ್ಭವಿಸಿರುವುದು ಏಕೆಂದರೆ H-1Bನೌಕರ ತಮ್ಮ '''ಅಧಿಕೃತ''' ಉಳಿಯುವ ಅವಧಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಲು 10 ದಿನಗಳ ಗ್ರೇಸ್ ಅವಧಿ ಇರುತ್ತದೆ(ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನೌಕರರಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ). ಅವರ I-797 ಅನುಮೋದನೆ ನೋಟೀಸ್ ಅಥವಾ I-94 ಕಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದ H-1Bಅವಧಿ ಮುಗಿಯುವ ದಿನಾಂಕದ ತನಕ ನೌಕರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಈ ಗ್ರೇಸ್ ಅವಧಿಯು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. 8 CFR 214.2(h)(13)(i)(A). ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನೌಕರನಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವ ಸಾರಿಗೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಪಾವತಿ ಮಾಡಲು ಮಾಲೀಕರು ಕಾನೂನಿನ ಕಟ್ಟುಪಾಡಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ==ಉದ್ಯೋಗಿಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಜಾರಿ== USCISನಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು H-1Bಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ,ಅಮೆರಿಕದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಇಲಾಖೆ ದೃಢೀಕರಿಸಿದ ಲೇಬರ್ ಕಂಡೀಷನ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್(ದುಡಿಮೆ ಷರತ್ತು ಅರ್ಜಿ)(LCA)ಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬೇಕು. ವಲಸೆರಹಿತ ನೌಕರನಿಗೆ ನೀಡುವ ವೇತನವು ಉದ್ಯೋಗದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವೇತನ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇತನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ LCAಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಮುಷ್ಕರವನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಥವಾ U.S. ಪೌರತ್ವದ ನೌಕರರನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ವಿದೇಶಿ ನೌಕರರನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಲು LCA ದೃಢೀಕರಣ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿದೆ. ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅನ್ವಯ, LCAಸಾರ್ವಜನಿಕ ದಾಖಲೆಯ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. H-1B ನೌಕರರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರತಿಗಳು ವಿವಿಧ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ನೌಕರ ಇಲಾಖೆ ಕೂಡ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ LCAಪ್ರಕ್ರಿಯೆ U.S.ಮತ್ತು H-1B ನೌಕರರು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ,U.S. ಜನರಲ್ ಅಕೌಂಟಿಂಗ್ ಕಚೇರಿ ಪ್ರಕಾರ, ಜಾರಿ ಪರಿಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ರಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ನಿರರ್ಥಕಗೊಳಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.gao.gov/archive/2000/he00157.pdf |title=ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜನರಲ್ ಅಕೌಂಟಿಂಗ್ ಆಫೀಸ್, H-1B ಫಾರೀನ್ ವರ್ಕರ್ಸ್: ಬೆಟರ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ಸ್ ನೀಡೆಡ್ ಟು ಹೆಲ್ಪ್ ಎಂಪ್ಲಾಯರ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟ್ ವರ್ಕರ್ಸ್ |access-date=2011-02-15 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924020849/http://www.gao.gov/archive/2000/he00157.pdf |url-status=dead }}</ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವೇತನ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಯಾವ ಮೂಲವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಮಾಲೀಕರೇ ಹೊರತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಸ್ವಯಂ ವೇತನ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳ ನಡುವೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಈ ವೇತನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಫುಟ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ಅನಿಷ್ಕೃಷ್ಟತೆ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಕಾರ್ಮಿಕ ಇಲಾಖೆಯು LCAಗಳ ಅನುಮೋದನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>8 USC 1182 (n)</ref> FY (ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷ) 2005ರಲ್ಲಿ, ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾದ 300,000ಅರ್ಜಿಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ 800LCAಗಳು ತಿರಸ್ಕೃತವಾಗಿವೆ. ಹೈರ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ಫಸ್ಟ್(ಅಮೆರಿಕದವರಿಗೆ ಮೊದಲಿಗೆ ಕೆಲಸ ಕೊಡಿ)ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ನೇರವಾಗಿ H1-Bವೀಸಾ ಹಾರ್ಮ್(ವೀಸಾದಿಂದ ಕೆಡುಕು)ವರದಿಗಳ ನೂರಾರು ಪ್ರಥಮ ಮಾಹಿತಿ ವರದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು H1-B ವೀಸಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಎದುರಿಸಿದ್ದು, ಮಾಧ್ಯದ ಜತೆ ಮಾತನಾಡುವ ಇಚ್ಛೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು.<ref name="harm-report" /> ಜಾರಿಯು ಕಳಪೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದ್ದು, INS ಲೆಕ್ಕತಪಾಸಣೆಗಳಿಂದ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಯಾಗದೇ ದುರ್ಬಳಕೆದಾರರು ಉಳಿದುಕೊಂಡ ವರದಿಗಳು ಬಂದಿದ್ದವು.<ref name="reddy">{{cite web | url = http://programmersguild.org/archives/lib/Reddy/index.htm | title = The Reddy Case | accessdate = 04/02/2010 | author = Programmers Guild | date = 1999-2000 | publisher = [[Programmers Guild]] | archive-date = 2011-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110727185542/http://programmersguild.org/archives/lib/Reddy/index.htm | url-status = dead }}</ref> 2009ರಲ್ಲಿ ಫೆಡರಲ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ H-1B ವೀಸಾ ಹಗರಣವನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡಿದರು. 2008ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ H-1B ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಶೇಕಡ 20ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು USCIS ವರದಿ ತಿಳಿಸಿತು.<ref name="2008-fraud">{{cite web | url = http://www.eweek.com/c/a/IT-Management/Feds-Bust-Nationwide-H1B-Visa-Scam | title = Feds Bust Nationwide H-1B Visa Scam | accessdate = 04/07/2010 | author = Roy Mark | date = 13 Feb 2009 | publisher = [[eWeek]] }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಟ್ವೆಂಟಿಫಸ್ಟ್ ಸೆಂಚುರಿ ಆಕ್ಟ್ ಆಫ್ 2000ದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆ== ಟ್ವೆಂಟಿಫಸ್ಟ್ ಸೆಂಚುರಿ ಆಕ್ಟ್ ಆಫ್ 2000ದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆ (AC21)ಮತ್ತು U.S.ಕಾರ್ಮಿಕ ಇಲಾಖೆಯ ದುಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣಕ್ಕೆ PERM ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹಸಿರು ಕಾರ್ಡ್(ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಡ್) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ H-1Bಗಳು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬದ್ಧರಾದ ಸೇವಕರು ಎಂಬ ಬಹುಮಟ್ಟಿನ ವಾದಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿತು. PERMನೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕಾಲವು ಈಗ ಅಂದಾಜು 9 ತಿಂಗಳಾಗಿವೆ(2010ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ)<ref name="Senate Passed $600 Million Border Security Bill and Increases H-1B and L-1 Visa Application Fees">[http://www.katiraeilaw.com/newsletter/125.html?task=view ಚೇಂಜಸ್ ಟು ದಿ H-1B ಎಂಡ್ L-1 ವೀಸಾ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ ಫೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819085029/http://www.katiraeilaw.com/newsletter/125.html?task=view |date=2010-08-19 }}, ಆಗಸ್ಟ್ 12, 2010</ref> AC21ಕಾರಣದಿಂದ, H-1B ನೌಕರನ ಬಳಿ ಆರು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಗಿರದ I-485 ಅರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಅನುಮೋದಿತ I-140ಅರ್ಜಿಯಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಉದ್ಯೋಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.ಅವರು ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಗುವ ಸ್ಥಾನವು ಅವರ ಪ್ರಸಕ್ತ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಗಣನೀಯ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿರಬೇಕು. ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ದುಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು,PERM ಅರ್ಜಿಗಳಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಿದರೆ, ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕಾಲಾವಧಿಗಳು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅವರ ಅನುಕೂಲಕರ ಆದ್ಯತೆ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಲೀಕರು ಹಸಿರು ಕಾರ್ಡ್ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ H-1Bನೌಕರರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗವೊಂದಕ್ಕೆ ಬಂಧಿಸುವ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವು ತಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಮಾಲೀಕ ದುಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಮತ್ತು I-140ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಧಿಕ ಕಾನೂನು ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ಭರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ H-1Bನೌಕರ ಆಗಲೂ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಮುಕ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ,ಅನೇಕ ಜನರು ಆದ್ಯತೆ ದಿನಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವಿಮುಖಗತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ I-485 ಸಲ್ಲಿಕೆಗೆ ಅನರ್ಹರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಯೋಜಕ ಮಾಲೀಕರ ಬಳಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವ-PERMನಿಯಮಗಳ ಅನ್ವಯ ಅನೇಕ ಹಳೆಯ ದುಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಇತ್ಯರ್ಥವಾಗದೇ ಉಳಿದಿವೆ. 2006ರ ಮೇ 25ರಂದು U.S. ಸೆನೆಟ್ ವಲಸೆ ಮಸೂದೆ 2611ನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ಇದು H-1Bವೀಸಾಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೆಚ್ಚಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಕೆಳಗಿನವುಗಳು ಸೇರಿವೆ: #ಮೂಲ ಕೋಟಾವನ್ನು 65000ದಿಂದ 115,000ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆ ಮಾಡುವುದು. #ಮೂಲ ಕೋಟಾ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಯಾವುದೇ ನಿಯಮ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ತಾನೇತಾನಾಗಿ ಮೂಲ ಕೋಟಾವನ್ನು ಶೇಕಡ 20ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು. #ಮೂಲ ಕೋಟಾದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ 6800ವೀಸಾಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು, #ವಿದೇಶಿ ಗ್ರಾಜ್ಯುಯೇಟ್ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಿಗೆ 20000 ವೀಸಾಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು. #U.S.ಗ್ರಾಜ್ಯುಯೇಟ್ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಿಗೆ 20,000ದಿಂದ ಅಪರಿಮಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವೀಸಾಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು #ಕೋಟಾದಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಿ ಲಾಭೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ವೀಸಾಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.ieeeusa.org/policy/issues/H1bvisa/index.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-02-15 |archive-date=2006-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061208212650/http://www.ieeeusa.org/policy/issues/H1bvisa/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.senate.gov/legislative/LIS/roll_call_lists/roll_call_vote_cfm.cfm?congress=109&amp;session=2&amp;vote=00157 U.S. ಸೆನೆಟ್:ಲೆಜಿಸ್ಲೇಷನ್ &amp; ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಹೋಮ್ > ವೋಟ್ಸ್ > ರೋಲ್ ಕಾಲ್ ವೋಟ್]</ref><ref>{{Cite web |url=http://news.zdnet.com/5208-3513-0.html?forumID=1&threadID=19462&messageID=375504&start=-1 |title=H-1B ವೀಸಾಸ್ ಹಿಟ್ ರೋಡ್‌ಬ್ಲಾಕ್ ಇನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ {{!}} ಟಾಕ್‌‍ಬ್ಯಾಕ್ ಆನ್ ZDNet |access-date=2024-07-09 |archive-date=2007-12-28 |archive-url=https://archive.today/20071228212407/http://news.zdnet.com/5208-3513-0.html?forumID=1&threadID=19462&messageID=375504&start=-1 |url-status=dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ,ಸದನವು ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅದು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದುಹೋಯಿತು ಮತ್ತು ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗಾಗಿ H-1Bಹೆಚ್ಚಳವು ಅನುಮೋದನೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ನೀತಿ ಪರಾಮರ್ಶೆ ಮುಗಿದ ನಂತರ H-1B ಕೋಟಾ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು,U.Sಹೊರಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷವನ್ನು ಕಳೆದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಇಡೀ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ಖರ್ಚುಮಾಡಿರದಿದ್ದರೆ, ಆರಂಭಿಕ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯ ಮಿಕ್ಕಭಾಗಕ್ಕೆ ಮರುಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ USCISಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref name="autogenerated1">ಸ್ಥಳೀಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮೈಕೇಲ್ ಆಯಿಟ್ಸ್ ಅವರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ USCIS ಇಂಟರ್‌ಆಫೀಸ್ ಮೆಮೋರೆಂಡಂ, ದಿನಾಂಕ 2006 ಡಿಸೆಂಬರ್ 5.</ref> ನೀತಿ ಪರಾಮರ್ಶೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, H-1B ವಿದೇಶೀಯರಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ಅವಧಿಯ ಪ್ರವೇಶದ ವಿರುದ್ಧ H-4 ಸ್ಥಾನಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಯಾವುದೇ ಅವಧಿ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ನೀಡುವುದಾಗಿ USCISಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref name="autogenerated1" /> 2007 ಮೇ 24ರಂದು ಸೆನೆಟ್ ಸಮಗ್ರ ವಲಸೆ ಸುಧಾರಣೆ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ USCISವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಶುಲ್ಕವನ್ನು 1500ಡಾಲರ್‌ನಿಂದ 8500ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ಅಮೆಂಡ್‌ಮೆಂಟ್(ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ತಿದ್ದುಪಡಿ)ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ(25ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ನೌಕರರಿಂದ ಕೂಡಿದ H-1B ಮಾಲೀಕರು).<ref>{{Cite web |url=http://www.katiraeilaw.com/newsletter/117.html?task=view |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-02-15 |archive-date=2011-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713140359/http://www.katiraeilaw.com/newsletter/117.html?task=view |url-status=dead }}</ref><ref>[34] ^ [http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c110:S.1348: ಸರ್ಚ್ ರಿಸಲ್ಟ್ಸ್ - ಥಾಮಸ್ (ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100203212918/http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c110:S.1348: |date=2010-02-03 }}</ref> ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಇತರೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಶುಲ್ಕಗಳೊಂದಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವುದು. ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ತಮ್ಮ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಬೆಂಬಲಿಗರಲ್ಲಿ ಟೀಮ್ಸ್‌ಟರ್ಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮತ್ತು AFL-CIOಅವರನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದರು. ತಿದ್ದುಪಡಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಕುಶಲಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಮೇಲು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ನೋವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ವೇತನಗಳನ್ನು ಅದುಮುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ (I-VT)ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಮತದಾನಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂಚೆ,ತಾವು ತಿದ್ದುಪಡಿಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದು, H-1B ವೀಸಾಗಳ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಮುಂಚೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ 8500ಡಾಲರ್‌ಗಳಿಂದ 5000 ಡಾಲರ್‌ಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ಪ್ರಕಟಣೆಯಿಂದ, ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯರಾದ ಕೆನೆಡಿ ಮತ್ತು ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಮಸೂದೆಗೆ ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತಿದ್ದುಪಡಿಯು 59-35 ಮತಗಳಿಂದ ಅನುಮೋದನೆಯಾಯಿತು.<ref>[http://www.senate.gov/legislative/LIS/roll_call_lists/roll_call_vote_cfm.cfm?congress=110&amp;session=1&amp;vote=00179 U.S. ಸೆನೆಟ್: ಲೆಜಿಸ್ಲೇಷನ್ &amp; ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಹೋಂ > ವೋಟ್ಸ್ > ರೋಲ್ ಕಾಲ್ ವೋಟ್]</ref> ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಅನುಮೋದನೆಯು ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು U.S.ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು U.S.ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಮೈತ್ರಿಕೂಟ ಕಾಂಪೀಟ್ ಅಮೆರಿಕ ವರದಿಮಾಡಿತು." ಸಂಚಿತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕಾಯಿದೆ, 2008 ಇತರೆ ವಿಷಯಗಳ ನಡುವೆ, ಉತ್ತರ ಮಾರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನಲ್ಲಿ ವಲಸೆಯನ್ನು ಫೆಡರಲ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ತಂದಿತು ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತನೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ CNMI ಮತ್ತು ಗಾಮ್‌ನ H ವೀಸಾ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅರ್ಹ ನೌಕರರಿಗೆ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಮಿತಿಗಳು ಅನ್ವಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿತು.<ref>[http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=110_cong_public_laws&amp;docid=f:publ229.110 ಕನ್ಸಾಲಿಡೇಟೆಡ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಆಕ್ಟ್ ಆಫ್ 2008]</ref> 2009ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 17ರಂದು, ಅಮೆರಿಕ ರಿಕವರಿ ಎಂಡ್ ರಿಇನ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಕ್ಟ್ ಆಫ್ 2009 (“ಉತ್ತೇಜನ ಮಸೂದೆ”)ಗೆ ಕಾನೂನಾಗಿ ಸಹಿಮಾಡಿದರು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾನೂನು 111-5.<ref>{{Cite web |url=http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=1eb19b5d82420210VgnVCM1000004718190aRCRD&vgnextchannel=e7d696cfcd6ff110VgnVCM1000004718190aRCRD |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-24 |archive-date=2009-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090324132347/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=1eb19b5d82420210VgnVCM1000004718190aRCRD&vgnextchannel=e7d696cfcd6ff110VgnVCM1000004718190aRCRD |url-status=dead }}</ref> ARRAದ 1661ನೇ ಖಂಡವು ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯರಾದ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್(I-Vt.) ಮತ್ತು ಗ್ರಾಸ್ಲಿ(R-ಲೋವಾ) ಅವರಿಂದ ಎಂಪ್ಲಾಯ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ವರ್ಕರ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೆಲವು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು H-1B ನೌಕರರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅವರಷ್ಟೇ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ಅಥವಾ ಅವರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರ್ಹತೆಯ US ನೌಕರರಿಗೆ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡದೇ ನೇಮಕ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಮಿತಿ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗು USನೌಕರರನ್ನು ತೆಗೆದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ H-1Bನೌಕರರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡುತ್ತವೆ. ಈ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ: # ಮಾಲೀಕ H-1B ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ, H-1B ನೌಕರ ಕೋರಿದ ಹುದ್ದೆಗೆ U.Sನೌಕರರನ್ನು ನೇಮಿಸಲು ಉತ್ತಮ ನಂಬಿಕೆಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು. H-1B ನೌಕರನಿಗೆ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯಕವಾದ ವೇತನ ನೀಡುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ಅವರಿಗೆ ವೇತನದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡಬೇಕು.ರ ಈ ನೇಮಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಹುದ್ದೆಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಹತೆ ಗಳಿಸಿದ U.S.ನೌಕರ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರೆ ಅವರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಮಾಲೀಕರು ದೃಢೀಕರಿಸಬೇಕು. # ಮಾಲೀಕರು ಯಾವುದೇ U.S. ನೌಕರನನ್ನು H-1B ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಕೆಲಸದಿಂದ ತೆಗೆದಿರಬಾರದು ಅಥವಾ ತೆಗೆಯಬಾರದು. H-1Bನೌಕರನು ಉದ್ಯೋಗ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ H-1Bಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ 90ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ 90 ದಿನಗಳ ನಂತರ ತೆಗೆದಿರಬಾರದು ಅಥವಾ ತೆಗೆಯಬಾರದು.<ref>{{Cite web |url=http://cglawaffiliates.x2cms.com/blog/wp-content/uploads/2009/02/faq-on-affect-of-stimulus-legislation-on-h-1b-program.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-02-15 |archive-date=2009-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326135242/http://cglawaffiliates.x2cms.com/blog/wp-content/uploads/2009/02/faq-on-affect-of-stimulus-legislation-on-h-1b-program.pdf |url-status=dead }}</ref> ==U.S.ನೀತಿಗೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು== USCIS (U.S. ಪೌರತ್ವ & ವಲಸೆ ಸೇವೆಗಳು) ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [http://www.uscis.gov/USCIS/Laws/Memoranda/2010/H1B%20Employer-Employee%20Memo010810.pdf 2010 ಜನವರಿ 8ರ ದಿನಾಂಕದ ಮೆಮೊರಾಂಡಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100214190610/http://www.uscis.gov/USCIS/Laws/Memoranda/2010/H1B%20Employer-Employee%20Memo010810.pdf |date=2010-02-14 }}(ನಿವೇದನ ಪತ್ರ)ವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಅರ್ಜಿದಾರ(ಮಾಲೀಕ)ಮತ್ತು ಫಲಾನುಭವಿ(ಸಂಭವನೀಯ ವೀಸಾ ಧಾರಕ)ರ ನಡುವೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ನೌಕರ ಮತ್ತು ಮಾಲೀಕ ಸಂಬಂಧವಿರಬೇಕೆಂದು ಮೆಮೊರಾಂಡಾ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಇದು ಮಾಲೀಕರು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ರೂಪರೇಖೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಸಂಬಂಧ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆಯೆಂಬ ಮಾಲೀಕರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ದಾಖಲೆ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಣ್ಣ ಉತ್ಪಾದನೆ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು "ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಾಶಗೊಳಿಸಿದೆ"ಎಂದು ಕೆಲವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ ವೀಸಾ ಅರ್ಜಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕುಸಿದಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ(ಅಥವಾ ಪೂರ್ಣ ಕೋಟಾವನ್ನು ಮುಟ್ಟಲು ಇದು ಎಂದಿಗಿಂತ ನಿಧಾನವಾಗಿದೆ). ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವಂತೆ ಸರಳವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡದ ಫಲಿತಾಂಶವೇ ಅಥವಾ ನೈಜ ಆರ್ಥಿಕ ವಾಸ್ತವತೆಗಳ ಸುದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಫಲಿತಾಂಶವೇ ಎನ್ನುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಮೆಮೊರಾಂಡಾ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ನೌಕರ, ಮಾಲೀಕ ಸಂಬಂಧವೆಂದು ಯಾವುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾವುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ". * ಉದ್ಯೋಗದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಉದ್ಯೋಗ ಸ್ಥಳದಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಲೆಕ್ಕಿಗ. * ಫ್ಯಾಷನ್ ರೂಪದರ್ಶಿ * ಉದ್ಯೋಗ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್(ತಂತ್ರಾಂಶ) ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿದಾರ(ಮಾಲೀಕ) ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ಕೆಲವನ್ನು ಇತರೆ ಕೆಲಸಗಳ ನಡುವೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. * ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೂರದಲ್ಲಿ ಫಲಾನುಭವಿಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ವಹಿಸುವುದು. * ಇಂತಹ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಕರೆಗಳು, ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಭೇಟಿಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು. * ''ಇಂತಹ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ'', ದಿನನಿತ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. * ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು * ಫಲಾನುಭವಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ವೇತನ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವುದು. * ಕೆಲಸದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅರ್ಹತೆ ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ/ಸಾಧನೆ ಪುನರ್ಪರಿಶೀಲನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು. * ತೆರಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದು. * ಒಂದು ವಿಧದ ನೌಕರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು. * ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು "ಒಡೆತನದ ಮಾಹಿತಿ"ಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. * ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಂತಿಮ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು. * ಕೆಲಸದ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ತೂಕ ಮಾಡಬೇಕು ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ "ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಮೆಮೋರಾಂಡಾ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಮೆಮೋರಾಂಡಾ ಸ್ವತಃ ಕಾನೂನಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ನಂತರದ ಮೆಮೊರಾಂಡಾಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ನೀಡಬಹುದು. ==ಸಮಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು== H-1B ವೀಸಾಗಳ ಜತೆಯಲ್ಲಿ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವೀಸಾ ವರ್ಗಗಳಿದ್ದು, ವಿದೇಶಿ ನೌಕರರು U.S.ಗೆ ಆಗಮಿಸಿ ಕೆಲವು ಕಾಲದವರೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿದೇಶಿ ನೌಕರರಿಗೆ L-1 ವೀಸಾ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ನಿಯಮಗಳ ಅನ್ವಯ, ವೀಸಾ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಪೈಕಿ ಕನಿಷ್ಟ ಒಂದು ವರ್ಷ ವಿದೇಶಿ ನೌಕರ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದುಡಿದಿರಬೇಕು. ಕಂಪೆನಿಯ ತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದ ವಲಸೆರಹಿತ ನೌಕರರಿಗೆ L-1B ವೀಸಾ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಜನರನ್ನು ಅಥವಾ ಕಂಪೆನಿಯ ಅವಶ್ಯಕ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ L-1A ವೀಸಾ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. L-1ವೀಸಾ ಧಾರಕರಿಗೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವೇತನಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆನಡಾದ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ L ವೀಸಾ ವರ್ಗದ ಲಭ್ಯತೆಯಿದೆ. TN-1 ವೀಸಾಗಳು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದ(NAFTA)ದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://travel.state.gov/visa/temp/types/types_1274.html |title=ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಎಂಡ್ ಕೆನಡಿಯನ್ NAFTA ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್ ವರ್ಕರ್ |access-date=2011-02-15 |archive-date=2005-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051203225906/http://www.travel.state.gov/visa/temp/types/types_1274.html |url-status=dead }}</ref> ನಾಫ್ಟಾ ಒಪ್ಪಂದ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಪೂರ್ವನಿರ್ಧರಿತ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ನೌಕರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ TN ವೀಸಾಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. TN ವೀಸಾಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ [http://travel.state.gov/visa/temp/types/types_1274.html ಅರ್ಹತೆ ಅಗತ್ಯಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051203225906/http://www.travel.state.gov/visa/temp/types/types_1274.html |date=2005-12-03 }} ಇರುತ್ತವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನ್ವಯ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]]ದ ಪೌರರಿಗೆ E-3 ವೀಸಾ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. H-1B1ವೀಸಾಗಳನ್ನು ಚಿಲಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಪುರದ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಾದ NAFTA ಒಪ್ಪಂದದ ಅನ್ವಯ ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯೋಗದ ವೀಸಾದ ಒಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಒಪ್ಪಂದದ ಮಾತುಕತೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತದಾನವನ್ನು ಜತೆಗೂಡುವ ವಿವಾದವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಅಧಿಕಾರ ಅಥವಾ ಬಹ್ವಂಶಕ ಮಸೂದೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ವಲಸೆ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು. H-2B ವೀಸಾ: The H-2Bವಲಸೆರಹಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕೃಷಿಯೇತರ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಲು U.S.ಗೆ ಬರುವಂತೆ ವಿದೇಶಿ ನೌಕರರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ಬಾರಿಯ, ಋತುಮಾನದ, ಗರಿಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣದ ಮತ್ತು ಮರುಕಳಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. H-2Bಸ್ಥಾನಮಾನ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ವಿದೇಶಿ ನೌಕರರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 66,000 ಮಿತಿಯನ್ನು ಹೇರಲಾಗುತ್ತದೆ. H-1B ವೀಸಾಗೆ ಪರ್ಯಾಯಗಳು: *[http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=3460194d3e88d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD&amp;vgnextchannel=91919c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD ಮೆಡಿಕಲ್ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಕರಿಗೆ ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಡ್(ಹಸಿರು ಕಾರ್ಡ್)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130807025124/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=3460194d3e88d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD&vgnextchannel=91919c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD |date=2013-08-07 }} **ಪೂರ್ವ-ಅಗತ್ಯಗಳು: [http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=3460194d3e88d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD&amp;vgnextchannel=91919c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಡ್ಡಿ ಮನ್ನಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130807025124/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=3460194d3e88d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD&vgnextchannel=91919c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD |date=2013-08-07 }} **ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ವೈದ್ಯರು ಅಥವಾ ಚಿಕಿತ್ಸಕರು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವೀಸಾದ ಮೂಲಕ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅವಧಿಗೆ U.S.ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದು. *[http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=c55878a814f0e010VgnVCM1000000ecd190aRCRD&amp;vgnextchannel=48819c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD ದಾದಿಯರು ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131022093947/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=c55878a814f0e010VgnVCM1000000ecd190aRCRD&vgnextchannel=48819c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD |date=2013-10-22 }} ರಿಗೆ [http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=3460194d3e88d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD&amp;vgnextchannel=91919c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130807025124/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=3460194d3e88d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD&vgnextchannel=91919c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD |date=2013-08-07 }}. *ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ [http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=3460194d3e88d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD&amp;vgnextchannel=91919c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD ಉದ್ಯೋಗ ವೀಸಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130807025124/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=3460194d3e88d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD&vgnextchannel=91919c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD |date=2013-08-07 }} (ಕೊಂಡಿ ಮುರಿದಿದೆ) ==H-1B ವೀಸಾ ಧಾರಕರ ಅವಲಂಬಿತರು== H-1Bವೀಸಾ ಧಾರಕರು ತಮ್ಮ ನಿಕಟ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರನ್ನು(21ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವ ಪತಿ/ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು)ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿ H4 ವೀಸಾವರ್ಗದ ಅನ್ವಯ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕರೆತರಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. H4 ವೀಸಾಧಾರಕರು ಕಾನೂನಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನದಲ್ಲಿ H-1B ವೀಸಾ ಧಾರಕರು ಉಳಿಯುವವರೆಗೆ U.S.ನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬಹುದು. H4 ವೀಸಾ ಹೊಂದಿರುವವರು U.S. ನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಮಾಡಲು ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸೋಷಿಯಲ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ನಂಬರ್ (SSN)(ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಸಂಖ್ಯೆ)ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |url=http://www.ssa.gov/pubs/10096.html#4 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-02-15 |archive-date=2010-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101129223205/http://ssa.gov/pubs/10096.html#4 |url-status=dead }}</ref> H4 ವೀಸಾಹೊಂದಿರುವವರು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಯಬಹುದು, ಚಾಲಕ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು US.ನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದು. ಅವಲಂಬಿತ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ವಿವರ ಸಲ್ಲಿಕೆಗೆ ಅಥವಾ ಜಂಟಿ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ವಿವರ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಲಂಬಿತರು ವೈಯಕ್ತಿಕ ತೆರಿಗೆ ಗುರುತಿನ ಸಂಖ್ಯೆ(ITIN)ಪಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ವಿವರ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬೇಕು. ==H-1B ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರಗಳು== {| class="wikitable sortable " |- | [[File:h1b demographics pie chart.svg|250 px]] | [[File:h1b demographics india.svg|250 px]] | [[File:h1b demographics.jpg|250 px]] |} USನಲ್ಲಿ H-1Bವೀಸಾ ಕುರಿತು ಎಲ್ಲಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಶೇಕಡ 74 ಮಂದಿ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಆಗಮಿಸಿದವರು. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಏಷ್ಯಾದ ITವೃತ್ತಿಪರರ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಲಸೆಯಿಂದ ವಿದೇಶದ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಉದ್ಯಮವು ತಕ್ಷಣವೇ ಹೊಮ್ಮಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉದಾಹರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>Yeoh et al., 'ಸ್ಟೇಟ್/ನೇಷನ್/ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ನೇಷನ್: ಪರ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ಸ್ ಆನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ನ್ಯಾಶನಾಲಿಸಂ ಇನ್ ದಿ ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್', ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್, 2004, ISBN 041540279X, ಪುಟ 167</ref> {{See|IT Body Shops}} ==ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ H-1Bಬಳಕೆ== 2006ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ 65,000ವೀಸಾಗಳ ಪೈಕಿ 19,512ವೀಸಾಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 4ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು H-1B ವೀಸಾಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಅಗ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವು ಹೆಸರಾಂತ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ:[[ಇನ್ಫೋಸಿಸ್]], ಸತ್ಯಂ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸರ್ವೀಸಸ್, [[ಟಾಟಾ ಕನ್ಸಲ್ಟೆನ್ಸಿ ಸರ್ವಿಸಸ್|ಟಾಟಾ ಕನ್ಸಲ್ಟೆನ್ಸಿ ಸರ್ವೀಸಸ್]] ಮತ್ತು [[ವಿಪ್ರೊ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್]] ಈ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ H-1B ವೀಸಾಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು H-1Bವೀಸಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಿಜವಾದ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ ಎಂದು ಕೆಲವು ಟೀಕಾಕಾರರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="who">{{cite web | url = http://www.informationweek.com/showArticle.jhtml?articleID=199601616 | title = Who Gets H-1B Visas? Check Out This List | accessdate = 06/02/2007 | author = Marianne Kolbasuk McGee | date = May 17, 2007 | publisher = [[InformationWeek]] | archive-date = ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071015083254/http://informationweek.com/showArticle.jhtml?articleID=199601616 | url-status = dead }}</ref><ref name="bw-2007-06-07">{{cite web | url = http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/content/jun2007/db20070606_792054.htm | title = Immigration: Google Makes Its Case | accessdate = 04/02/2010 | author = Peter Elstrom |date=June 7, 2007 | publisher = [[BusinessWeek]] }}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವ ಒಂದು ಕಾರಣ:ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ವೀಸಾಗಳನ್ನು U.S.ನಲ್ಲಿರುವ ನೌಕರರ ತರಬೇತಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಹೊರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಟೀಕಾಕಾರರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="who" /> 2006ರಲ್ಲಿ [[ವಿಪ್ರೊ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್|ವಿಪ್ರೊ]] 20,000 H-1B ವೀಸಾಗಳಿಗೆ,160ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು ಮತ್ತು [[ಇನ್ಫೋಸಿಸ್]] 20,000 H-1B ವೀಸಾಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ 50ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ H-1Bವೀಸಾಗಳ ಪೈಕಿ, ವಿಪ್ರೊ ಮತ್ತು ಇನ್ಫೋಸಿಸ್‌ಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ 4002 ಮತ್ತು 4,108ವೀಸಾಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಅನುಮತಿ ದರವು 20% ಮತ್ತು 24%ರಷ್ಟಾಗಿದೆ.<ref>ಪ್ರಥಿವ್ ಪಟೇಲ್, ''ಇನ್ಫೋಸಿಸ್, ವಿಪ್ರೊ ಎಂಡ್ TCS ಅಂಡರ್ ಇನ್‌‍ವೆಸ್ಟಿಗೇಶನ್ ಫಾರ್ ಮಿಸ್ಯೂಸ್ ಆಫ್ H1B ವೀಸಾಸ್'', ಇಂಡಿಯ ಡೇಲಿ, ಮೇ 15, 2007</ref> ಎರಡೂ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಅಂದಾಜು 100,000ನೌಕರ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರೊಂದಿಗೆ, U.S. ಉದ್ಯೋಗ ನೆಲೆಯು ಸರಿಸುಮಾರು20,000H-1B ಧಾರಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ ಮತ್ತು ವಿಪ್ರೋದ ನೌಕರಬಲದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 1/5ರಷ್ಟು ನೌಕರರು 2006ರಲ್ಲಿ ವೀಸಾಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="bw-2007-06-07-chart">{{cite web | url = http://www.businessweek.com/table/0518_h1btable.htm | title = Immigration: Who Gets Temp Work Visas? | accessdate = 04/02/2010 | author = Peter Elstrom |date=June 7, 2007 | publisher = [[BusinessWeek]] }}</ref> 2009ನೇ ಬಿಸಿನೆಸ್ ವೀಕ್ ಲೇಖನವು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಲೇಖನವನ್ನು ಉದಾಹರಿಸಿ, ವಿಪ್ರೋ 1964ವೀಸಾಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದೆ.<ref name="2009-visas">{{cite web | url = http://www.computerworld.com/s/article/9142152/List_of_H_1B_visa_employers_for_2009 | title = List of H-1B visa employers for 2009 | accessdate = 04/07/2010 | author = Jacob Sapochnick, Patrick Thibodea | year = 2009 | publisher = [[ComputerWorld]], [[BusinessWeek]] | archive-date = 2010-02-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100209184120/http://www.computerworld.com/s/article/9142152/List_of_H_1B_visa_employers_for_2009 | url-status = dead }}</ref> ಟೀಕಾಕಾರರು ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ವಾದ ಮಂಡಿಸಿದ್ದು, ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಅರ್ಹ ನೌಕರರ ಅಭಾವವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=201000479 |title='To H-1B ಆರ್ ನಾಟ್ ಟು H-1B?', ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ವೀಕ್, ಜುಲೈ 14, 2007. |access-date=2011-02-15 |archive-date=2011-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110130020419/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=201000479 |url-status=dead }}</ref> 2009ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತದಿಂದ, ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು H1B ವೀಸಾಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಗಳು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://infotech.indiatimes.com/news/software-services/25-H-1B-visas-still-left/articleshow/5080566.cms |title='25% H-1B ವೀಸಾಸ್ ಸ್ಟಿಲ್ ಲೆಫ್ಟ್!', ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2, 2009. |access-date=2011-02-15 |archive-date=2009-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091006013921/http://infotech.indiatimes.com/news/software-services/25-H-1B-visas-still-left/articleshow/5080566.cms |url-status=dead }}</ref> ==ಅಗ್ರ ಹತ್ತು H-1B ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು== {| class="wikitable sortable " |+ H-1Bಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಅಗ್ರ ಹತ್ತು ಕಂಪೆನಿಗಳು<td><ref name="who" /><ref name="bw-2007-06-07" /><ref name="bw-2007-06-07-chart" /><ref name="2009-visas" /></td> | '''ಶ್ರೇಣಿ''' | '''ಕಂಪನಿ''' | '''ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯ''' | '''ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯೋಗ ನೆಲೆ''' | '''2006ರಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ H-1Bಗಳು''' | '''2009ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಿದ H-1Bಗಳು''' |- | 1, 8 | [[ಇನ್ಫೋಸಿಸ್]] | [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | [[ಭಾರತ]] | 4,908 | 440 |- | 2, 1 | ವಿಪ್ರೊ | [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | [[ಭಾರತ]] | 4,002 | 1964 |- | 3, 2 | ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ | ರೆಡ್ಮಂಡ್, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ | [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|US]] | 3,117 | 1,318 |- | 4 | [[ಟಾಟಾ ಕನ್ಸಲ್ಟೆನ್ಸಿ ಸರ್ವಿಸಸ್|ಟಾಟಾ ಕನ್ಸಲ್ಟೆನ್ಸಿ ಸರ್ವೀಸಸ್]] | ಮುಂಬಯಿ[[ಮುಂಬಯಿ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಭಾರತ]] | [[ಭಾರತ]] | 3,046 | |- | 5, 22 | ಸತ್ಯಂ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸರ್ವೀಸಸ್ | ಹೈದರಾಬಾದ್, [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಭಾರತ]] | [[ಭಾರತ]] | 2,880 | 219 |- | 6, 20 | ಕಾಗ್ನೈಜಂಟ್ | ಟೀನೆಕ್, ನ್ಯೂ ಜೆರ್ಸಿ<ref name="Cognizant World HQ">{{cite web | url = http://www.cognizant.com/html/contacts/contacts.asp | title = Cognizant Technology Solutions : Contacts | accessdate = 2007-07-05 | archive-date = 2007-06-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070623011944/http://www.cognizant.com/html/contacts/contacts.asp | url-status = dead }}</ref> | [[ಭಾರತ]] | 2,226 | 233 |- | 7, 5 | ಪತ್ನಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ | [[ಮುಂಬಯಿ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಭಾರತ]] | [[ಭಾರತ]] | 1,391 | 609 |- | 8, 4 | IBM (ಭಾರತ, ಖಾಸಗಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್.) | ಆರ್ಮಾಂಕ್, [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]] | [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|US]] | 1,130 | 695 |- | 9, 15 | ಒರೆಕಲ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ | ರೆಡ್‌ವುಡ್ ಶೋರ್ಸ್, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ]] | [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|US]] | 1,022 | 272 |- | 10, 6 | ಲಾರ್ಸನ್ & ಟ್ಯೂಬ್ರೊ ಇನ್ಫೋಟೆಕ್ | [[ಮುಂಬಯಿ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಭಾರತ]] | [[ಭಾರತ]] | 947 | 602 |- |, 3 | ಇಂಟೆಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ | ಸಾಂಟಾ ಕ್ಲಾರಾ, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ]] | [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|US]] | | 723 |- |, 7 | ಅರ್ನ್‌ಸ್ಟ್ & ಯಂಗ್LLP | [[ಲಂಡನ್]]‌, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌]] | | | 481 |- |, 8 | UST ಗ್ಲೋಬಲ್ | ಆಲಿಸೊ ವಿಯೇಜೊ, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ]] | | | 344 |- |, 9 | DELOITTE CONSULTING LLP | ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್[[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ಸಿಟಿ]], [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] | | | 328 |- | 10 | QUALCOMM INC | ಸಾನ್ ಡಿಯಾಗೋ, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]] | | | 320 |- | | | | | | |} {| class="wikitable sortable " |+ H-1Bವೀಸಾಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅಗ್ರ 10 ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಲೆಗಳು<td><ref name="who" /><ref name="bw-2007-06-07" /><ref name="bw-2007-06-07-chart" /></td> | '''ಶಾಲೆ''' | '''2006ರಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ H-1B ವೀಸಾಗಳು''' |- | ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್ | 642 |- | ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ | 437 |- | ಚಿಕಾಗೊನಲ್ಲಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಇಲ್ಲಿನಾಯ್ಸ್ | 434 |- | ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ | 432 |- | ಜಾನ್ಸ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ | 432 |- | ಮೆರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ | 404 |- | ಕೊಲಂಬಿಯ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ | 355 |- | ಯೆಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ | 316 |- | ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ | 308 |- | ಸ್ಟ್ಯಾನ್ ಫೋರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ | 279 |- | ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್‌ನ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ | 278 |- | ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ | 275 |} {| class="wikitable sortable " |+ H-1B ವೀಸಾಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅಗ್ರ ಹತ್ತು U.S.ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಂಪೆನಿಗಳು<td><ref name="who" /><ref name="bw-2007-06-07" /><ref name="bw-2007-06-07-chart" /></td> | '''ಕಂಪನಿ''' | '''2006ರಲ್ಲಿ ಪಡೆದ H-1Bಗಳು''' |- | ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ | 3517 |- | ಕಾಗ್ನೈಜೆಂಟ್ | 2226 |- | IBM | 1130 |- | ಒರೆಕಲ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ | 1022 |- | ಸಿಸ್ಕೊ | 828 |- | ಇಂಟೆಲ್‌ | 828 |- | ಮೋಟೊರೋಲ | 760 |- | ಕ್ವಾಲ್ಕಾಂ | 533 |- | ಯಾಹೂ! | 347 |- | [[ಹೆವ್ಲೆಟ್-ಪ್ಯಾಕರ್ಡ್]] | 333 |- | [[ಗೂಗಲ್]] | 328 |- | ಕ್ಸೇವಿಯೆಂಟ್ | 49 |} ==ವೀಸಾಕ್ಕೆ ನಿರ್ಬಂಧ== *14 Dec, 2016 *ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ವೇತನ ದೊರೆಯದಂತೆ ಮಾಡುವ ವೀಸಾ ದುರುಪಯೋಗದ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸೂಚಿಸುವುದು ನನ್ನ ಅಧಿಕಾರದ ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ಆದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಲಿದೆ - ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಂಪ್ ಅಮೆರಿಕ ನಿಯೋಜಿತ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.[http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/14/458767.html ವೃತ್ತಿಪರ ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ಎಚ್‌1ಬಿ ವೀಸಾ ಅವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161214155611/http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/14/458767.html |date=2016-12-14 }} *31 Jan, 2017; *ಅಮೆರಿಕ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಚ್‌–1ಬಿ ವೀಸಾ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತರಲು ಮಸೂದೆ ಮಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಐಟಿ ತಂತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಭಾರಿ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಲಿದೆ. ಅಂತೆಯೆ ಅಮೆರಿಕದ ಈ ನಡೆಯಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಷೇರು ಪೇಟೆಯು 4% ನಾಟಕೀಯ ಕುಸಿತ ಕಂಡಿದೆ. ಮಸೂದೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ದೊರೆತಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ವಿದೇಶದಿಂದ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನೌಕರರ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಲಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಎಚ್‌–1ಬಿ ವೀಸಾ ಹೊಂದಿರುವವರ ವೇತನದ 1,30,00 ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಳ ಮಾಡಲು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ’ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನೀತಿ ಅನ್ವಯ ಈ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು’ ಎಂದು ಕಾಯ್ದೆ ಮಂಡಿಸಿರುವ ಸಂಸತ್‌ ಸದಸ್ಯೆ ಝೋಇ ಲೊಫ್ಗ್ರೇನ್‌ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಲಿದೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ಕಡಿವಾಣ ಬೀಳಲಿದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. *ಪ್ರಸ್ತುತ 60 ಸಾವಿರ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡಾಲರ್‌ ಮಾಸಿಕ ವೇತನ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಕನಿಷ್ಠ 1,30,000 ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕಾಯ್ದೆಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತರಲು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುವುದು. 1989 ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಈವರೆಗೂ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ‘ಎಚ್‌–1ಬಿ ವೀಸಾದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾದ ವಿಶ್ವದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಗೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಕೊಡಿಸಿ, ಉತ್ತಮ ಸಂಬಳದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ’ ಎಂದು ಲೊಫ್ಗ್ರೆನ್‌ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/01/31/469402.html ಅಮೆರಿಕ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಚ್‌–1ಬಿ ವೀಸಾ ಕಾಯ್ದೆ ತಿದ್ದುಪಡಿಗೆ ಮಂಡನೆ;31 Jan, 2017]</ref> ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== * SKIL ಬಿಲ್ * ಮುಕ್ತ ವಹಿವಾಟು ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ * ಕಾರ್ಮಿಕ ಕೊರತೆ * ಇಮ್ಮಿಗ್ರೇಷನ್ ವಾಯ್ಸ್ * L-1 ವೀಸಾ ==ನೋಡಿ== *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/14/458767.html ವೃತ್ತಿಪರ ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ಎಚ್‌1ಬಿ ವೀಸಾ ಅವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ;14 Dec, 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161214155611/http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/14/458767.html |date=2016-12-14 }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== #ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸಿಟಿಜನ್‌ಷಿಪ್ ಎಂಡ್ ಇಮಿಗ್ರೇಷನ್ ಸರ್ವೀಸ್,"ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೆಶಾಲಿಟಿ ಆಕ್ಯುಪೇಶನ್ ವರ್ಕರ್ಸ್(H-1B)" FY 2004 ಮತ್ತು FY 2005, ನವೆಂಬರ್ 2006. # [https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&amp;sid=aZD9lJuxkzR0&amp;refer=home ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್ ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಕಟ್ಸ್ 5,000 ಜಾಬ್ಸ್ ಆಸ್ ರಿಸೆಷನ್ ಕರ್ಬ್ಸ್ ಗ್ರೋತ್ (ಅಪ್‌ಡೇಟ್5)], 22 ಜನವರಿ 2009 (ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ 2006 ರಲ್ಲಿ 3,117ವೀಸಾಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರೂ 5000ನೌಕರರನ್ನು ಕೆಲಸದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು) #[[ಬಿಲ್ ಗೇಟ್ಸ್]], ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ, [http://www.microsoft.com/Presspass/exec/billg/speeches/2007/03-07Senate.mspx ಟೆಸ್ಟಿಮನಿ ಟು ದಿ U.S. ಸೆನೆಟ್ ಕಮಿಟಿ ಹೆಲ್ತ್, ಎಜುಕೇಶನ್,ಲೇಬರ್ ಎಂಡ್ ಪೆನ್ಶನ್ಸ್] ಹಿಯರಿಂಗ್ "ಸ್ಟ್ರೆಂತನಿಂಗ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಾಂಪಿಟೆಟಿವ್‌ನೆಸ್ ಫಾರ್ 21 ಸೆಂಚುರಿ". ಮಾರ್ಚ್‌ 7, 2007. # [http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/content/jun2007/db20070606_792054.htm ಬಿಸಿನೆಸ್ ವೀಕ್,ಇಮ್ಮಿಗ್ರೇಶನ್: ಗೂಗಲ್ ಮೇಕ್ಸ್ ಇಟ್ಸ್ ಕೇಸ್, 7 ಜೂನ್ 2007.] # [http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/content/jun2007/db20070606_792054.htm ಬಿಸಿನೆಸ್ ವೀಕ್, ಹು ಗೆಟ್ಸ್ ಟೆಂಪ್ ವರ್ಕ್ ವೀಸಾಸ್?] 7 ಜೂನ್ 2007 (ಟಾಪ್ 200 H1B ವೀಸಾ ಯೂಸರ್ಸ್ ಚಾರ್ಟ್) # [http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/content/may2007/db20070523_485361.htm ಬಿಸಿನೆಸ್ ವೀಕ್,ಇಮ್ಮಿಗ್ರೇಷನ್ ಫೈಟ್: ಟೆಕ್ vs. ಟೆಕ್], 25 ಮೇ 2007. # ಬಿಸಿನೆಸ್ ವೀಕ್ [http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/content/may2007/db20070515_218119.htm, ಕ್ರಾಕ್‌ಡೌನ್ ಆನ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಔಟ್‌‍ಸೋರ್ಸಿಂಗ್ ಫರ್ಮ್ಸ್], 15 ಮೇ 2007. # ಡಾ.ನಾರ್ಮನ್ ಮ್ಯಾಟ್ಲಾಫ್,[http://heather.cs.ucdavis.edu/itaa.real.html ಡಿಬಂಕಿಂಗ್ ದಿ ಮಿತ್ ಆಫ್ ಎ ಡಿಸ್ಪರೇಟ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಲೇಬರ್ ಶಾರ್ಟೇಜ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110126074053/http://heather.cs.ucdavis.edu/itaa.real.html |date=2011-01-26 }}, ಟೆಸ್ಟಿಮನಿ ಟು ದಿ U.S. ಹೌಸ್ ಜುಡಿಶಿಯರಿ ಕಮಿಟಿ, ಏಪ್ರಿಲ್ 1998,2002ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. # [https://www.youtube.com/programmersguild ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್ಸ್ ಗಿಲ್ಡ್, PERM ಫೇಕ್ ಜಾಬ್ ಆಡ್ಸ್ ಡಿಫ್ರಾಡ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ಟು ಸೆಕ್ಯೂರ್ ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್], ವರ್ಗೀಕೃತ ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಅರ್ಹ ಅರ್ಜಿದಾರರು ಸಿಗದಿರುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಲು ತಾವು ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ನೆರವಾಗಿದ್ದು ಹೇಗೆಂದು ಕೋಹೆನ್ &amp;ಗ್ರಿಗ್ಸ್‌ಬಿಯ ವಲಸೆ ವಕೀಲರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. # [https://www.youtube.com/programmersguild#p/a/u/0/YeW15XnUbpk ಲೌ ಡಾಬ್ಸ್: ಕುಕ್ ಕೌಂಟಿ ರಿಸಾಲ್ಯೂಷನ್ ಎಗೇನ್‌ಸ್ಟ್ H-1b ] # [http://www.prweb.com/releases/2006/10/prweb448167.htm PRWeb, ದಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್ಸ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಕಾಲ್ಸ್ ಆನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಟು ಇನ್‌ಕ್ಲೂಡ್ U.S. ವರ್ಕರ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಪೆಂಡಿಂಗ್ SKIL Bill H-1b ವೀಸಾ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಷನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606070023/http://www.prweb.com/releases/2006/10/prweb448167.htm |date=2011-06-06 }} # [http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0508/26/ldt.01.html CNN, ಲೌ ಡಾಬ್ಸ್, ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್ಸ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಇಂಟರ್‌ವ್ಯೂ & ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕ್ರಿಪ್ಟ್, ಆಗಸ್ಟ್ 26, 2005] # [http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=2003_record&amp;docid=cr18jn03-107 ಕಾಂಗ್ರೆಶನಲ್ ರೆಕಾರ್ಡ್: ILLEGAL ALIENS TAKING AMERICAN JOBS], ಜೂನ್ 18, 2003 (ಹೌಸ್) # [http://www.cis.org/articles/2005/back1305.pdf ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಇಮ್ಮಿಗ್ರೇಷನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್, ಬ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರೌಂಡರ್: ದಿ ಬಾಟಮ್ ಆಫ್ ದಿ ಪೇ ಸ್ಕೇಲ್, ವೇಜಸ್ ಫಾರ್ H1-B ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್`ಸ್, ಜಾನ್ ಮಿಲಾನೊ], 2005. # [http://programmersguild.org/archives/lib/d02972.pdf U.S. ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಅಕೌಂಟೆಬಿಲಿಟಿ ಆಫೀಸ್ (GAO), ರಿಪೋರ್ಟ್, EXPORT CONTROLS: ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ಸ್ ಓವರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್ಸ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಟು ಫಾರೀನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ಸ್ ನೀಡ್ ಇಂಪ್ರೂವ್‌ಮೆಂಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727185550/http://programmersguild.org/archives/lib/d02972.pdf |date=2011-07-27 }} # [http://www.hooyou.com/h-1b/dependent/h1-b_depend_emplr.htm ಅಟೆಸ್ಟೇಶನ್ ರಿಕ್ವೈರ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಎನ್ H-1B ಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್ ಎಂಪ್ಲಾಯರ್] ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{Reflist|2}} ==H-1Bಮಾಹಿತಿಗೆ ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://travel.state.gov/visa/temp/types/types_1271.html U.S.ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ಆನ್ H-1B ವೀಸಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100904040450/http://travel.state.gov/visa/temp/types/types_1271.html |date=2010-09-04 }} *[http://www.gao.gov/new.items/he00157.pdf U.S. GAOರಿಪೋರ್ಟ್ ಆನ್ H-1B ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ಸ್, PDF ಫಾರ್ಮಾಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110523235536/http://www.gao.gov/new.items/he00157.pdf |date=2011-05-23 }} *[http://www.myvisajobs.com/Reports/ 2010 H1B ವೀಸಾ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್: ಟಾಪ್ H1B ವೀಸಾ ಸ್ಪಾನ್ಸರ್ಸ್ ಬೈ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ, ಆಕ್ಯುಪೇಷನ್, ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಸೆಕ್ಟರ್ ಎಂಡ್ ಲೊಕೇಷನ್ಸ್] *[http://www.uscis.gov/h-1b_count/ H1B ಕೋಟಾ ಅಪ್‌ಡೇಟ್ಸ್ ಫ್ರಂ USCIS]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ===ಇತರೆ ಕೊಂಡಿಗಳು=== *[http://www.post-gazette.com/pg/07173/796195-28.stm ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಲಾ ಫಮ್ಸ್'ಸ್ ಇಮ್ಮಿಗ್ರೇಷನ್ ವಿಡಿಯೊ ಸ್ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ಎನ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಫೈರ್‌ಸ್ಟಾರ್ಮ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111124210124/http://www.post-gazette.com/pg/07173/796195-28.stm |date=2011-11-24 }}, ಪಿಟ್ಸ್ಬರ್ಗ್ ಪೋಸ್ಟ್-ಗೆಜೆಟ್, ಜೂನ್ 22, 2007 *[http://www.parwanilawfirm.com/immigration-news/59-h-1b-admissions-at-newark-nj-airport.html H-1B ವೀಸಾಸ್ ಅಂಡರ್ ಸ್ಕ್ರಟಿನಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110327081821/http://parwanilawfirm.com/immigration-news/59-h-1b-admissions-at-newark-nj-airport.html |date=2011-03-27 }} ನೆವಾರ್ಕ್, NJವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ H-1Bಪ್ರವೇಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸುಂಕ ಮತ್ತು ಗಡಿ ರಕ್ಷಣೆ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿತು. *[http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=199906044 "ಲಾಮೇಕರ್ಸ್ ರಿಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟಿಗೇಷನ್ ಇಂಟು ಯುಟ್ಯೂಬ್ ವಿಡಿಯೊ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221195357/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=199906044 |date=2008-02-21 }} ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯ ಚಕ್ ಗ್ರಾಸ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಲಾಮಾರ್ ಸ್ಮಿತ್ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಂದ H-1B ದುರುಪಯೋಗದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ವಿಡಿಯೊವನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಿ ಎಂದು ಕಾರ್ಮಿಕ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ''ಇನ್‌ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ವೀಕ್'', ಜೂನ್ 21, 2007 * [http://www.urban.org/UploadedPDF/411562_Salzman_Science.pdf ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007 ಸ್ಟಡಿ ಬೈ ಜಾರ್ಜ್‌ಟೌನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100410024254/http://urban.org/UploadedPDF/411562_Salzman_Science.pdf |date=2010-04-10 }} – ಅಮೆರಿಕ ಪೌರರು ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರಿಸಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಂಪೆನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಹುಡುಕುವ ವೀಸಾ ನೌಕರನ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದೆ. *[http://www.memp.pratt.duke.edu/downloads/americas_new_immigrant_entrepreneurs.pdf "ಅಮೆರಿಕಾ'ಸ್ ನ್ಯೂ ಇಮ್ಮಿಗ್ರಾಂಟ್ ಎಂಟ್ರೆಪ್ರೂನರ್ಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107175636/http://memp.pratt.duke.edu/downloads/americas_new_immigrant_entrepreneurs.pdf |date=2007-01-07 }} – ಡ್ಯೂಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅಧ್ಯಯನ {{United States visas}} {{DEFAULTSORT:H-1b Visa}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವೀಸಾಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿದೇಶಿ ಸಂಜಾತರ ಉದ್ಯೋಗ]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯೋಗ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] [[ವರ್ಗ:ವೀಸಾಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] iqc2fn95iimvhpjjcopwg95cpsa5dw9 0 28140 1383507 1380190 2026-08-19T17:02:22Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383507 wikitext text/x-wiki {{About|Shakespeare's play}} {{Italic title}} [[ಚಿತ್ರ:Thomas Keene in Macbeth 1884 Wikipedia crop.png|250px|thumb|c.ಗಾಗಿ ಒಂದು ಭಿತ್ತಪತ್ರ1884 ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ನ ಅಮೆರಿಕನ್ ನಿರ್ಮಾಣ, ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಥಾಮಸ್ ಡಬ್ಲಯೂ ಕೀನ್. ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಮೇಲಿನ ಎಡತುದಿಯಿಂದ: ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಮತ್ತು ಬಾಂಕೋ ಮಾಟಗಾತಿಯರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಡಂಕನ್ ರ ಕೊಲೆ ಮಾಡಿದ ಕೆಲವೇ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಬಾಂಕೋರ ಬೂತ, ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್ ರೊಡನೆ ಸೆಣಸಾಡುತ್ತಾರೆ, ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್.]] '''''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ನ ದುರಂತ'' ''' (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' ''' ಎಂದೇ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) [[ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್|ವಿಲಿಯನ್ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್]] ಬರೆದ ರಾಜಹತ್ಯೆಮತ್ತು ನಂತರದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕುರಿತಾದ ನಾಟಕ. ಇದು ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಬರೆದ ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ದುರಂತನಾಟಕವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು 1603ರಿಂದ 1607ರ ನಡುವೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಇದು ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರ ನಾಟಕವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದುದರ ಉಲ್ಲೇಖವು ಏಪ್ರಿಲ್ 1611ರದ್ದಾಗಿದೆ; ಸೈಮನ್ ಫೋರ್ಮನ್ ತಾವು ಗ್ಲೋಬ್ ಥಿಯೇಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಅಂತಹುದೊಂದು ನಾಟಕವನ್ನು ನೋಡಿದುದಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1623ರಲ್ಲಿ ಪುಟಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು, ಬಹುಶಃ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆಂದು ಪ್ರಾಂಪ್ಟ್ ಬುಕ್ (ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾತನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಡುವವರು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಬರೆದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಪುಸ್ತಕ/ಪುಟಗಳು) ಗಾಗಿ ಪ್ರಟತಿವಾದದ್ದು. ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಈ ದುರಂತನಾಟಕಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಮೂಲ ವಿಷಯಗಳೆಂದರೆ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ನ ರಾಜ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್, ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್,ಮತ್ತು ಡಂಕನ್ ರ ಬಗ್ಗೆ ''ಹಾಲಿನ್ಷೆಡ್ಸ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್'' (1587)ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ವಿಷಯಗಳು, ಹಾಗೂ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನರಿಗೆ ತಿಳಿದಂತಹ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಳ ಚರಿತ್ರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಹೇಳಿದ ರೀತಿಯ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಕಥೆಯು ಸ್ಕಾಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಯಾವುದೇ ನೈಜ ಐರಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಯನ್ನು ಹೋಲುವಂತಹುದ್ದಾಗಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಬಹಳ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದ್ದ ಸಮರ್ಥ ರಾಜರಾಗಿದ್ದರು. ರಂಗಮಂಚದ ವೇಪಥ್ಯದ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಈ ನಾಟಕವು ಶಾಪಗ್ರಸ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ನಾಟಕದ ಹೆಸರನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳದೆ, ಈ ನಾಟಕವನ್ನು "ಆ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ನಾಟಕ"ವೆಂದೇ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಈ ನಾಟಕವು ಹಲವಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟನಟಿಯರನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಮತ್ತು ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರ, ಟೆಲಿವಿಷನ್, ಓಪ್ರಾ, ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಕಾಮಿಕ್ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಮತ್ತು ಇತರ ವಾಹಿನಿಗಳಿಗೆ ಅಶವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. == ಪಾತ್ರಗಳು == {{col-begin}} {{col-2}} * '''ಡಂಕನ್''' – [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲಂಡ್|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] ನ ರಾಜ ** '''ಮಾಲ್ಕಮ್''' – ಡಂಕನ್ ರ ದೊಡ್ಡ ಮಗ ** '''ಡೋನಾಲ್ಬೇಯ್ನ್''' – ಡಂಕನ್ ರ ಚಿಕ್ಕ ಮಗ * '''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್''' – ಡಂಕನ್ ರ ಸೇನೆಯ ಒಬ್ಬ ಸೇನಾಪತಿ, ಮೂಲತಃ ಗ್ಲಾಮಿಸ್ ನ ಜಾಗೀರುದಾರರು ನಂತರ ಕಾಡಾರ್ ನ ಜಾಗೀರುದಾರರು ಹಾಗೂ ತದನಂತರ [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲಂಡ್|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] ನ ದೊರೆ. * '''ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್''' – ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಸ್ಕಾಂಟ್ಲೆಂಡ್ ನ ರಾಣಿ * '''ಬಾಂಕೋ''' – ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಗೆಳೆಯ ಮತ್ತು ಡಂಕನ್ ದೊರೆಗಳ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸೇನಾಪತಿ ** '''ಫ್ಲಿಯನ್ಸ್''' – ಬಾಂಕೋರ ಮಗ * '''ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್''' – ಫೀಫ್ ನ ಜಾಗೀರುದಾರರು ** '''ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್''' – ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್ ರ ಪತ್ನಿ ** '''ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್ ರ ಮಗ''' {{col-2}} * '''ರಾಸ್''', '''ಲೆನಾಕ್ಸ್''', '''ಆಂಗಸ್''', '''ಮೆಂಟಿಯತ್''', '''ಕೈಥ್ನೆಸ್''' – ಸ್ಕಾಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಜಾಗೀರುದಾರರು. * '''ಸಿವಾರ್ಡ್''' – ನಾರ್ತಂಬರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಅರ್ಲ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸೇನೆಯ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ** '''ಕಿರಿಯ ಸಿವಾರ್ಡ್''' – ಸಿವಾರ್ಡ್ ರ ಮಗ * '''ಸೇಟನ್''' – ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಸೇವಕ ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕ * '''ಹೆಕಾಟೆ''' – ವಾಮಾಚಾರದ ದೇವತೆ * '''ಮೂವರು ಮಾಟಗಾತಿಯರು''' – ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ದೊರೆಯಾಗುವರು ಮತ್ತು ಬಾಂಕೋರ ವಂಶಜರು ದೊರೆಗಳಾಗುವರು ಎಂದು ಕಣಿ ನುಡಿದವರು. * '''ಮೂವರು ಕೊಲೆಗಾರರು''' * '''ದ್ವಾರಪಾಲಕ (ಅಥವಾ ದೂತ)''' – ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಮನೆಯ ದ್ವಾರಪಾಲಕ * '''ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವೈದ್ಯ''' – ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ವೈದ್ಯ * '''ಸಭ್ಯಮಹಿಳೆ''' – ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಸೇವಕಿ {{col-end}} == ಸಾರಾಂಶ == [[ಚಿತ್ರ:Three Witches (scene from Macbeth) by William Rimmer.jpg|thumb|ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ನಿಂದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ, ಅಂಕ IV, ದೃಶ್ಯ Iರಲ್ಲಿ ಮಾಟಗಾತಿಯರು ಒಂದು ಆತ್ಮವನ್ನು ಆವಾಹಿಸುತ್ತಿರುವುದು. ಚಿತ್ರಕಲೆ ವಿಲಿಯಮ್ ರಿಮ್ಮರ್.]] ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಅಂಕವು ಮಿಂಚು ಗುಡುಗುಗಳ ಆರ್ಭಟದ ನಡುವೆ ಮೂವರು ಮಾಟಗಾತಿಯರು ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಭೇಟಿಯು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರೊಂದಿಗೆ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸುವುದರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ, ಗಾಯಗೊಂಡ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬನು ರಾಜದ್ರೋಹಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ನೇತೃತ್ವದ [[ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ನಾರ್ವೇ|ನಾರ್ವೆ]]ಯ ಸಂಯುಕ್ತ ಸೇನೆಯನ್ನು ಗ್ಲಾಮಿಸ್ ನ ಜಾಗೀರುದಾರರಾದ ಸೇನಾಪತಿಗಳಾದ{{ndash}} ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಮತ್ತು ಬಾಂಕೋ{{ndash}} ಸೇರಿ ಸೋಲಿಸಿದುದಾಗಿ [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲಂಡ್|ಸ್ಕಾಂಟ್ಲೆಂಡ್]] ನ ದೊರೆ ಡಂಕನ್ ರಿಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ದೊರೆಯ ಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮರಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಹಾಡಿ ಹೊಗಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೃಶ್ಯ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಮತ್ತು ಬಾಂಕೋ, ಹವೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ವಿಜಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹರಟುತ್ತಾ, ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ("ಇಷ್ಟು ಹಾಳು ಹವೆಯ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ದಿನವನ್ನು ನಾನು ಎಂದೂ ಕಂಡಿರಲಿಲ್ಲ").<ref>{{cite web |url=http://www.shakespeare-navigators.com/macbeth/T13.html#37 |title=Macbeth, Act 1, Scene 3, Line 38. |publisher=shakespeare-navigators.com |access-date=2011-03-07 |archive-date=2010-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101220042806/http://shakespeare-navigators.com/macbeth/T13.html#37 |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಬಂಜರುಭೂಮಿಯೊಂದನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಈ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನುಡಿಯಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಂತಹ ಆ ಮೂವರು ಮಾಟಗಾತಿಯರು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಾಂಕೋ ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ವಿರೋಧಿಸಿದರೂ, ಅವರು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರನ್ನು ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಮಾಟಗಾತಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರನ್ನು "ಗ್ಲಾಮಿಸ್ ನ ಜಾಗೀರುದಾರ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಎರಡನೆಯವಳು "ಕಾಡಾರ್ ನ ಜಾಗೀದುದಾರ" ಎನ್ನುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯವಳು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ "ನಂತರ ರಾಜನಾಗುತ್ತಾನೆ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಸ್ಥಂಭೀಭೂತರಾದಂತೆನಿಸುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಬಾಂಕೋ ಮತ್ತೆ ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಾಟಗಾತಿಯರು ಬಾಂಕೋ ದೊರೆಗಳ ಸಂತತಿಗೇ ತಂದೆಯಾಗುವರೆಂದೂ, ಆದರೆ ಸ್ವತಃ ತಾವು ದೊರೆಗಳಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದೂ ಸಾರುತ್ತಾರೆ. ಇಬ್ಬರೂ ತಾವು ಕೇಳಿದ ಭವಿಷ್ಯನುಡಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಕಿತಗೊಂಡಿರುವಾಗ ಮಾಟಗಾತಿಯರು ಮಾಯವಾಗುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಜಾಗೀರುದಾರರಾದ ಮತ್ತು ದೊರೆಗಳ ದೂತರಾಗಿ ಬಂದಂತಹ ರಾಸ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಗೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊಸ ಬಿರುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ: ಕಾಡಾರ್ ನ ಜಾಗೀರುದಾರ! ಹೀಗೆ ಮೊದಲನೆಯ ಭವಿಷ್ಯನುಡಿಯು ನಿಜವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಿಂದ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರಾಜನಾಗುವ ಕನಸನ್ನು ಕಾಣಲಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಮಾಟಗಾತಿಯರು ಹೇಳಿದ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಡಂಕನ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಇನ್ವರ್ನೆಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ದೊರೆಯನ್ನು ಕೊಂದು ತನ್ನ ಪತಿಗೆ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ದಕ್ಕಿಸುವ ಹಂಚು ಹೂಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಜಹತ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಆತಂಕವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರೂ, ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್, ಅವನ ಪುರುಷತ್ವವನ್ನು ಕೆಣಕಿ, ಕ್ರಮೇಣ ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಒಡಂಬಡುವಂತೆ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾಳೆ ದೊರೆಯು ಭೇಟಿಯಿತ್ತ ರಾತ್ರಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ದೊರೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕೃತ್ಯವು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಈ ಕೃತ್ಯವು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರನ್ನು ಎಷ್ಟು ಅಧೀರರನ್ನಾಗಿಸುವುದೆಂದರೆ ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಸ್ವತಃ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಂಕನ್ ರ ಸೇವಕರ ಬಳಿ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಚೂರಿಗಳನ್ನಿರಿಸಿ ಕೊಲೆಯ ಆರೋಪವನ್ನು ಅವರ ಮೇಲೆ ಹೊರಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಮರುದಿನ ಮುಂಜಾನೆ ಲೆನಾಕ್ಸ್ ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಕುಲೀನ ಮನೆತನಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಫೀಫ್ ನ ಜಾಗೀರುದಾರರಾದ ರಾಜನಿಷ್ಠರಾದ ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್ ಬರುತ್ತಾರೆ.<ref>ನೋಡಿ ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ನಲ್ಲಿ ಆನ್ ದ ನಾಕಿಂಗ್ ಎಟ್ ದ ಗೇಟ್''.</ref> ದ್ವಾರಪಾಲಕನೊಬ್ಬನು ಮಹಾದ್ವಾರವನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಅವರನ್ನು ದೊರೆಗಳ ಕೊಠಡಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್ ಡಂಕನ್ ರ ಕಳೇಬರವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಕೋಪವನ್ನು ನಟಿಸುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ರಕ್ಷಣಾಭಟರನ್ನು, ಅವರು ತಮ್ಮದೇನೂ ಅಪರಾಧವಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಕೊಂದುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್ ಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಮೇಲೆ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಸಂಶಯ ಮೂಡುತ್ತದಾದರೂ ಅದನ್ನು ಅವರು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣಭಯದಿಂದ ಡಂಕನ್ ರ ಮಕ್ಕಳಾದ ಮಾಲ್ಕಮ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಗೂ, ಡೋನಾಲ್ಬೇಯ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗೂ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅಧಿಕಾರದ ಹಕ್ಕುಳ್ಳ ವಂಶಸ್ಥರೇ ಓಡಿಹೋದುದು ಅವರ ಮೇಲೆಯೇ ಗುಮಾನಿ ಮೂಡುವಂತಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ನೂತನ ಸ್ಕಾಂಟ್ಲೆಂಡ್ ದೊರೆಯಾಗಿ ಮೃತರಾಜನ ಸಂಬಂಧಿಯೆಣಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರುತ್ತಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Banquo.jpg|thumb|right|ಥಿಯೋಡೋರ್ ಚಾಸ್ಸೆರಿಯಾವ್ (1819–1856), ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಬಾಂಕೋರ ಬೂತವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವುದು, 1854.]] ತನ್ನ ಯಶದ ನಡುವೆಯೂ ಬಾಂಕೋರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಟಗಾತಿಯರು ಹೇಳಿದ್ದ ಭವಿಷ್ಯನುಡಿಗಳು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ನೆಮ್ಮದಿ ಕೆಡಿಸುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಬಾಂಕೋರನ್ನು ಒಂದು ಔತಣಕೂಟಕ್ಕೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಬಾಂಕೋ ಮತ್ತು ಅವರ ಚಿಕ್ಕ ಮಗ ಫ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಆ ರಾತ್ರಿ ಹೊರಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸವಾರಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲಲು ಇಬ್ಬರನ್ನು ನಿಯಮಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೊಲೆ ಆಗುವ ಮುನ್ನ ಮೂರನೆಯ ಕೊಲೆಗಾರನೂ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಕೊಲೆಗಡುಕರು ಬಾಂಕೋರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವರಾದರೂ, ಫ್ಲಿಯನ್ಸ್ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಔತಣಕೂಟದಲ್ಲಿ, ಬಾಂಕೋನ ಭೂತವು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಭೂತವು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಗೆ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ; ಔತಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಿಕ್ಕವರೆಲ್ಲರೂ ಖಾಲಿ ಕುರ್ಚಿಯತ್ತ ಕೂಗಾಡುತ್ತಿರುವ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರನ್ನು ನೋಡಿ ಕಂಗಾಲಾಗುತ್ತಾರೆ, ಅಸಹಾಯಕರಾದ ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಆ ಜನರನ್ನು ಔತಣಕೂಟದಿಂದ ಹೊರನಡೆಯಲು ಕೋರುತ್ತಾರೆ. ಬಹಳವೇ ವಿಚಲಿತರಾದ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆ ಮೂವರು ಮಾಟಗಾತಿಯರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮಾಟಗಾತಿಯರು ಮೂರು ಆತ್ಮಗಳನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಗಳನ್ನು ನುಡಿಯುತ್ತಾರೆ: "ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್ ನ ಬಗ್ಗೆ ಹುಷಾರ್,"<ref>{{Cite web |url=http://www.shakespeare-navigators.com/macbeth/T41.html#71 |title=''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'', ಅಂಕ 4, ದೃಶ್ಯ 1, ಸಾಲು 72. |access-date=2011-03-07 |archive-date=2010-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101220042929/http://shakespeare-navigators.com/macbeth/T41.html#71 |url-status=dead }}</ref> "ಹೆಣ್ಣಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಯಾರೂ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರನ್ನು ಘಾಸಿಗೊಳಿಸಲಾರರು" ಮತ್ತು "ಗ್ರೇಟ್ ಬರ್ಮಾಮ್ ವುಡ್ ಎತ್ತರದ ಡನ್ಸಿನೇನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ವಿರುದ್ಧ ಬರುವವರೆಗೆ ಸೋಲಿಲ್ಲ" ಎಂಬುವೇ ಆ ನುಡಿಗಳು. ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್ ದೇಶಬಹಿಷ್ಕೃತರಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವರಿಂದ ತನಗೇನೂ ಹಾನಿಯಾಗಲಾರದೆಂದು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್ ರ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ, ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್ ರ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳ ಸಮೇತ. ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಗೆ ತಾನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪತಿ ಮಾಡಿದ ಅಪರಾಧಗಳ ಹೊರೆ ಕಾಡತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಆಕೆ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಕೈಗೆ ಅಂಟಿದೆಯೆಂದು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ರಕ್ತದ ಕಲೆಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾ, ತನಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಆಘಾತಕೆ ಸಂಗತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Johann Heinrich Füssli - Lady Macbeth.jpg|thumb|right|ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್; ಚಿತ್ರ ಹೆನ್ರಿ ಫುಸೆಲಿ.]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ, "ನಿಮ್ಮ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ; ನಿಮ್ಮ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಭೀಕರವಾಗಿ ಕೊಲೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್ ಗೆ ರಾಸ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ."<ref>{{Cite web |url=http://www.shakespeare-navigators.com/macbeth/T43.html#204 |title=''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'', ಅಂಕ 4, ದೃಶ್ಯ 3, ಸಾಲು 204. |access-date=2011-03-07 |archive-date=2010-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101220042911/http://shakespeare-navigators.com/macbeth/T43.html#204 |url-status=dead }}</ref> ಈಗ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕ್ರೂರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಗೋಚರಿಸತೊಡಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಹಲವಾರು ಜಾಗೀರುದಾರರು ಅವರ ವಿರೋಧಿ ಬಣಕ್ಕೆ ಸೇರತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಮಾಲ್ಕಮ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್, ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನವರಾದ ನಾರ್ತಂಬರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಅರ್ಲ್ (ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದ ವ್ಯಕ್ತಿ) ಆದ ಸಿವಾರ್ಡ್ (ಹಿರಿಯ)ರೊಡಗೂಡಿದ ಸೇನೆಯ ಮುಖಂಡತ್ವ ವಹಿಸಿ, ಡನ್ಸಿನೇನ್ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಬರ್ನಾಮ್ ವುಡ್ ಎಂಬ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿರುವಾಗ, ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಮರದ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ಹಿಡಿದು, ಅದರ ಮರೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಶತ್ತುಸೈನಿಕರಿಗೆ ತಿಳಿಯದಂತಾಗಿಸುವ ತಂತ್ರವನ್ನು ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು; ಹೀಗಾಗಿ ಕಾಡೇ ಕೋಟೆಗೆ ಬರುವುದೆಂಬ ಮಾಟಗಾತಿಯರ ಎರಡನೆಯ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯೂ ನಿಜವಾಯಿತು. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಒಂದು ಸ್ವಗತವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ ("ನಾಳೆ ಮತ್ತು ನಾಳೆ ಮತ್ತು ನಾಳೆ)"<ref>{{Cite web |url=http://www.shakespeare-navigators.com/macbeth/T55.html#17 |title=''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'', ಅಂಕ 5, ದೃಶ್ಯ 5, ಸಾಲುಗಳು 17-28. |access-date=2011-03-07 |archive-date=2010-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101220043154/http://shakespeare-navigators.com/macbeth/T55.html#17 |url-status=dead }}</ref>(ಆ ಸಾವಿನ ಕಾರಣ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಿಲ್ಲ, ಕೆಲವರು ಆಕೆ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮಾಲ್ಕಮ್ ಆಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಡುವ ಕಡೆಯ ಮಾತು ಹೀಗಿದೆ "ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕ್ರೂರ ಕೈಗಳಿಂದ ಆಕೆ ತನ್ನ ವಧೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು").<ref>{{cite web |url=http://www.shakespeare-navigators.com/macbeth/T58.html#71 |title=Macbeth'', Act 5, Scene 8, Lines 71-72 |publisher=shakespeare-navigators.com |access-date=2011-03-07 |archive-date=2010-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101220042637/http://shakespeare-navigators.com/macbeth/T58.html#71 |url-status=dead }}</ref> ಕಾಳಗದಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ಸಿವಾರ್ಡ್ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ತಾನು ಯಾವುದೆ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದವನಿಂದ ಹತನಾಗುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ತನಗೆ ಯಾವುದೇ ಭಯಪಡುವ ಕಾರಣವಿಲ್ಲವೆಂದು ಕೊಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್ ತಾನು "ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಕಿತ್ತುತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟವ<ref>{{Cite web |url=http://www.shakespeare-navigators.com/macbeth/T58.html#15 |title=''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'', ಅಂಕ 5, ದೃಶ್ಯ 8, ಸಾಲುಗಳು 15-16. |access-date=2011-03-07 |archive-date=2010-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101220042637/http://shakespeare-navigators.com/macbeth/T58.html#15 |url-status=dead }}</ref> ರೆಂದೂ(ಎಂದರೆ ಸಿಸೇರಿಯನ್ ರೀತ್ಯಾ ಜನನ) "ಹೆಣ್ಣಿನಿಂದ ಹೆರಲ್ಪಟ್ಟವನಲ್ಲ"ವೆಂದೂ ಸಾರುತ್ತಾರೆ(ಇದು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವಕ್ರೋಕ್ತಿಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ) ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ತಾವು ಮಾಟಗಾತಿಯ ನುಡಿಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಬಹಳ ತಡವಾಗಿ ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್ ವೇದಿಕೆಯ ಹೊರಗೆ (ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಕಾಣದಂತೆ) ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಶಿರಚ್ಛೇದ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಈ ರೀತ್ಯಾ ಕಡೆಯ ಭವಿಷ್ಯನುಡಿಯೂ ನಿಜವಾಗುತ್ತದೆ. ತದನಂತರ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಫ್ಲಿಯನ್ಸ್ ರನ್ನು ಕೂರಿಸದೆ ಮಾಲ್ಕಮ್ ರನ್ನು ಕೂಡಿಸಿದರೂ, ಬಾಂಕೋ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಟಗಾತಿಯರು ಹೇಳಿದಂತಹ "ನೀನು ರಾಜರ ಜನಕನಾಗುತ್ತೀಯೆ" ಎಂಬ ನುಡಿಯು ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರ ಸಮಕಾಲೀನರಾದ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ನಿಜವೆಂದೆನ್ನಿಸಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ಕಾಂಟ್ಲೆಂಡ್ ನ ಜೇಮ್ಸ್ ವಿ (ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ಜೇಮ್ಸ್ I) ಬಾಂಕೋರ ವಂಶಾವಳಿಯವರೆಂದೇ ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು.{{Citation needed|date=April 2010}} == ಮೂಲಗಳು == ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' ಅನ್ನು ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರ ''ಆಂಥೋನಿ ಮತ್ತು ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ.'' ಆಂಥೋನಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಇಬ್ಬರೂ ಹೊಸ ಜಗತ್ತನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹಳೆಯದನ್ನು ಬಲಿಕೊಡಲೂ ಸಿದ್ಧರಿರುವುದನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಪಾತ್ರಗಳು. ಇಬ್ಬರೂ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕಾದಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರೂ 'ನೀತಿದೇವತೆ'ಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆಂಥೋನಿಗೆ ನೀತಿದೇವತೆ ಆಕ್ಟಾವಿಯಸ್, ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಗೆ ಬಾಂಕೋ. ಒಮ್ಮೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ತಮ್ಮನ್ನು ಆಂಥೋನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೋಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ "ಬಾಂಕೋವಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯು ದೂಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ/ಸೀಸರ್ ರೆದುರು ಮಾರ್ಕ್ ಆಂಥೋನಿಗೆ ಆಗುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳಲಾದಂತೆ." ಕಡೆಯದಾಗಿ ಎರಡೂ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾದ ಹಾಗೂ ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳಿವೆ: ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್.<ref>ಕೌರ್ಸೆನ್ (1997, 11–13)</ref> ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ''ಹಾಲಿನ್ಷೆಡ್ಸ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್'' ಎಂಬ, ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನರಿಗೆ ತಿಳಿದಂತಹ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಥೆಗಳಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಂಡರು. ''ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ, ಮಾಟಗಾತಿಯರೊಡನೆ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಹಲವಾರು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ದೊರೆ ಡಫ್ ಕೊಂದದ್ದನ್ನು ಡಾನ್ವಾಲ್ಡ್ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಹೆಂಡತಿಯ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಮಣಿದು, ತನ್ನ ನಾಲ್ಕು ಸೇವಕರ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಅವನು ದೊರೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ''ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ, ದೊರೆ ಡಂಕನ್ ರ ಅಸಮರ್ಥತೆ ನಡುವೆಯೂ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಹೆಣಗುವ ಪಾತ್ರವಾಗಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಮತ್ತು ಬಾಂಕೋ ಮೂವರು ಮಾಟಗಾತಿಯರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಆ ಮಾಟಗಾತಿಯರೂ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬರೆದಂತೆಯೇ ಮೂರು ನುಡಿಗಳನ್ನು ನುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಪ್ರೇರಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಮತ್ತು ಬಾಂಕೋ ಒಡಗೂಡಿ ಡಂಕನ್ ರ ಕೊಲೆಗೆ ಸಂಚು ಹೂಡುತ್ತಾರೆ. ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಹತ್ತು ದೀರ್ಘವರ್ಷಗಳಕಾಲ ರಾಜ್ಯವಾಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕಡೆಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್ ಮತ್ತು ಮಾಲ್ಕಮ್ ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎರಡೂ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಮ್ಯವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಪಂಡಿತರು ಜಾರ್ಜ್ ಬ್ಯುಕಾನನ್ ಬರೆದ ''ರಿರಮ್ ಸ್ಕಾಟಿಕಾರಮ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಯಾ'' ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರ ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೋಲುತ್ತದೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ಯುಕಾನನ್ ರ ಕೃತಿಯು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು.<ref>ಕೌರ್ಸೆನ್ (1997, 15–21)</ref> ಈ ಕಥೆಯ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ರೂಪಾಂತರದಲ್ಲೂ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ದೊರೆಯನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಸ್ವಂತ ಕೋಟೆಯಲ್ಲೇ ಕೊಂದದ್ದು ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲ. ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಈ ರೀತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದುದು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಅಪರಾಧದ ಕರಾಳತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತುಕೊಟ್ಟು, ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರದ ಅತ್ಯಂತ ಕರಾಳಮುಖವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಎಂದು ಪಂಡಿತರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದ್ದ ಈ ಕಥೆಯ ಬೇರೆ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಡಂಕನ್ ಇನ್ವರ್ನೆಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹೊಂಚುಹಾಕಿ ನಡೆಸಿದ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಾರೆ, ಕೋಟೆಯಲ್ಲಲ್ಲ. ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಡಾನ್ವಾಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ದೊರೆ ಡಫ್ ರಿಬ್ಬರ ಕಥೆಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಕಥೆಗೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ತಿರುವನ್ನಿತ್ತರು.<ref>ಕೌರ್ಸೆನ್ (1997, 17)</ref> ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ''ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ ಬಾಂಕೋ ಡಂಕನ್ ರನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಸಿಂಹಾಸವನ್ನು ಏರಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮಾಲ್ಕಮ್ ಬದಲಿಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಇವರು ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="note"/> ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಬಾಂಕೋ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಕಿಂಗ್ ಜೇಮ್ಸ್ Iರವರ ಪೂರ್ವಜರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ಪಾಮರ್, ಜೆ. ಫೋಸ್ಟರ್ "ದ ಸೆಲ್ಟ್ ಇನ್ ಪವರ್: ಟ್ಯುಡೋರ್ ಅಂಡ್ ಕ್ರಾಮ್ವೆಲ್" ''ಟ್ರಾನ್ಸಾಕ್ಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ರಾಯಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ.'' 1886 ಸಂಪುಟ. 3 ಪುಟಗಳು. 343–370.</ref><ref>ಬಾಂಕೋರ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ವಂಶಾವಳಿಯು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಗಳೆಯಲಾಯಿತು; ಫಿಟ್ಝಲನ್ಸ್ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬ್ರೆಟನ್ ಕುಟುಂಬದ ವಂಶಸ್ಥರೆಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ನಂತರ ಈ ಅಂಶವು ಸಾಬೀತಾಯಿತು.</ref> ಇತಿಹಾಸದ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಬಾಂಕೋ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಸೃಷ್ಟಿತ ಬಾಂಕೋಗಿಂತಲೂ ಬಹಳವೇ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಿಮರ್ಶಕರು ಈ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ರಾಜನ ಪೂರ್ವಜರು ಕೊಲೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರೆಂದು ತೋರಿಸುವುದು ಅಪಾಯಕರವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾಂಕೋ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಂತಹ ಇತರ ಬರಹಗಾರರೂ ಬಾಂಕೋರನ್ನು ಕೊಲೆಗಾರನಂತೆ ಬಿಂಬಿಸದೆ ಸಭ್ಯವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಜೀನ್ ಡಿ ಸ್ಕೆಲಾಂಡ್ರೆಯವರ ಕೃತಿಯಾದ ''ಸ್ಟುವರ್ಟೈಡ್'' ನಲ್ಲಿಯೂ ಈ ರೀತಿಯ ಬರವಣಿಗೆ ಮೂಡಿದೆ.<ref>ಮಸ್ಕೆಲ್l, ಡಿ. ಡಬ್ಲ್ಯೂ. "ದ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಫಾರ್ಮೇಷನ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಇಂಟು ಎಪಿಕ್: ದ 'ಸ್ಟುವರ್ಟೈಡ್' (1611) ಆಫ್ ಜೀನ್ ಡಿ ಸ್ಖೆಲಾಂಡ್ರೆ." ''ಆಧುನಿಕ ಭಾಷಾ ಪುನರಧ್ಯಯನ.'' (ಜನವರಿ 1971) 66.1 ಪುಟಗಳು. 53–65.</ref> ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಕೊಲೆಗೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಹಾಯಕನ ಪಾತ್ರವು ಅನಗತ್ಯವಾದ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಬಾಂಕೋರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿರಬಹುದು; ಆದರೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ನಾಟಕೀಯವಾದ ವೈರುದ್ಧ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿತ್ತು— ಈ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಬಾಂಕೋರ ಪಾತರ್ರವು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹಲವಾರು ಪಂಡಿತರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="note">ನಾಗರಾಜನ್, ಎಸ್. "ಎ ನೋಟ್ ಆನ್ ಬಾಂಕೋ." ''ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಲಿ.'' (ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1956) 7.4 ಪುಟಗಳು. 371–376.</ref> == ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ವಸ್ತು ವಿಷಯ == [[ಚಿತ್ರ:FirstFolioMacbeth.jpg|thumb|ಮೊದಲನೆಯ ಫೋಲಿಯೋ(ಹಾಳೆ)ದ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ನ ಮೊದಲ ಪುಟದ ನಕಲು ಪ್ರತಿ, ಪ್ರಕಟಣೆ 1623]]ನಂತರದ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿರುವ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪುರಾವೆಗಳು ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' ಅನ್ನು ಬರೆದ ಕಾಲವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅರಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲವುಂಟುಮಾಡಿವೆ. ಈ ಕೃತಿಯು 1603ರಿಂದ 1606ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತೆಂದು ಹಲವಾರು ಪಂಡಿತರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬಾಯ್ಸ್, ''ಎಂಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್'', ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್, ರೌಂಡ್ ಟೇಬಲ್ ಪ್ರೆಸ್, 1990, ಪುಟ. 350.</ref><ref>ಎ.ಆರ್. ಬ್ರಾಮುಲ್ಲರ್, ಸಂಪಾದಕ. ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' (CUP, 1997), 5–8.</ref> ಈ ನಾಟಕವು ದೊರೆ ಜೇಮ್ಸ್ರ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುವುದರಿಂದಲೂ ಹಾಗೂ 1603ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಗದ್ದುಗೆಗೇರಿದುದನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸುವುದರಿಂದಲೂ (ಸ್ವತಃ ಜೇಮ್ಸ್ ತಾವು ಬಾಂಕೋರ ವಂಶದವರೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು),<ref>ಬ್ರಾಮುಲ್ಲರ್, ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್,'' ಪುಟಗಳು. 2–3.</ref> ಈ ನಾಟಕವನ್ನು 1603ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮುಂಚೆ ಬರೆದಿರುವುದು ಅಸಂಭವ ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಂಕದಲ್ಲಿ ಮಾಟಗಾತಿಯರು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಗೆ ತೋರಿಸುವ ಎಂಟು ದೊರೆಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ದೃಶ್ಯವು ದೊರೆ ಜೇಮ್ಸ್ ರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಶ್ಲಾಘನೆಯೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತರ ಸಂಪಾದಕರು ಈ ಕೃತಿಯ ಅವಧಿಯು 1605-6 ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ; ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಕಾರಣ ಗನ್ ಪೌಡರ್ ಸಂಚು ಮತ್ತು ನಂತರದ ತನಿಖೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾದುದಿರಬೇಕು ವಿಶೇಷತಃ, ದ್ವಾರಪಾಲಕನ ನುಡಿಗಳು (ಅಂಕ II, ದೃಶ್ಯ III, ಸಾಲುಗಳು 1–21), 1606ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತಮತೀಯ ಹೆನ್ರಿ ಗಾರ್ನೆಟ್ ಪ್ರಕರಣದ ತನಿಖೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿತವಾದುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತಿವೆ; "ದ್ವಂದ್ವಾರ್ಥಭಾಷಿಗ" (ಸಾಲು 8) ಗಾರ್ನೆಟ್ "ದ್ವಂದ್ವಾರ್ಥ" [ನೋಡಿ: ಡಾಕ್ಟ್ರೈನ್ ಆಫ್ ಮೆಂಟಲ್ ರಿಸರ್ವೇಷನ್], ಮತ್ತು "ಫಾರ್ಮರ್" (4) ಎಂಬುದನ್ನು ತನ್ನ ಅಲಿಯಾಸ್ ಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.<ref>ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಕರ್ಮೋಡೆ, "ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್," ''ದ ರಿವರ್ ಸೈಡ್ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್'' (ಬೋಸ್ಟನ್: ಹೌಟನ್, ಮಿಫಿನ್, 1974), ಪುಟ. 1308; ಗಾರ್ನೆಟ್ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ, ನೋಡಿ ಪೆರೆಝ್ ಝಾಗೋರಿನ್, "ದ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸಿಗ್ನಿಫಿಕೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಲಯಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸ್ಸಿಮುಲೇಷನ್-ಟ್ರೂತ್-ಟೆಲಿಂಗ್, ಲಯಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಸೆಲ್ಫ್-ಡಿಸೆಪ್ಷನ್" ''ಸೋಷಿಯಲ್ ರಿಸರ್ಚ್,'' ಶಿಶಿರ 1996.</ref> ಆದರೆ, "ಫಾರ್ಮರ್" ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪದ ಮತ್ತು "ದ್ವಂದ್ವಾರ್ಥ"ವೂ ಸಹ 1583ರಲ್ಲಿ [[ಮೊದಲನೆಯ ಎಲಿಜಬೆಥ್|ರಾಣಿ ಎಲಿಝಬೆತ್]] ರ ಪ್ರಮುಖ ಸಲಹೆಗಾರರಾದ ಲಾರ್ಡ್ ಬರ್ಘ್ಲೀ ಬರೆದ ಚಿಕ್ಕಪುಸ್ತಕದ ವಸ್ತುವಾಗಿತ್ತು, ಹಾಗೂ 1584ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಆಝ್ಪಿಲ್ಕ್ಯುಯೆಟಾ ಬರೆದ ಡಾಕ್ಟ್ರೈನ್ ಆಫ್ ಈಕ್ವಿವೊಕೇಷನ್ ನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಯೂರೋಪ್ ನಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಪಸರಿಸಿ, 1590ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಗೂ ಹಬ್ಬಿತು.<ref>ಮಾರ್ಕ್ ಆಂಡರ್ಸನ್, ''ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಬೈ ಅನದರ್ ನೇಮ್,'' 2005, ಪುಟಗಳು. 402–403.</ref> ಪಂಡಿತರು ಮೂರು "ಸಿಬಿಲ್ ಗಳು" ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಸಹೋದರಿಯರಂತೆ ಇದ್ದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮನೋರಂಜನೆಯನ್ನು ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ 1605ರಲ್ಲಿ ದೊರೆ ಜೇಮ್ಸ್ ಕಂಡುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ; ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿತಿಳಿದಿದ್ದು, ಆ ಮೂರು ಸಹೋದರಿಯರ ಪೂರ್ವೋದಾಹರಣೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿರಬಹುದೆಂದು ಕೆರ್ಮೋಡ್ ಅನುಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Kermode, 1308">ಕರ್ಮೋಡೆ, ''ರಿವರ್ ಸೈಡ್ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್,'' ಪುಟ. 1308.</ref> ಆದರೆ, A. R. ಬ್ರಾನ್ಮುಲ್ಲರ್, ಜ್ಯೂ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ 1605–6ರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳು ಸಮಗ್ರ ಚಿತ್ರಣ ನೀಡುವುದರಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾ 1603ನೆಯ ಇಸವಿಯಲ್ಲೇ ಇದು ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟುದೆಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ಬ್ರಾಮುಲ್ಲರ್, ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್,'' ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 1997; ಪುಟಗಳು. 5–8.</ref> 1607ರ ನಂತರವಂತೂ ಇದನ್ನು ಬರೆದಿಲ್ಲವೆಂದು ಸರ್ವಾನುಮತವಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಕರ್ಮೋಡೆ 1607ರಲ್ಲಿ ಈ ನಾಟಕದ ಬಗ್ಗೆ "ಸಾಕಷ್ಟು ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ "ಎಂದು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref name="Kermode, 1308"/> ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಮೊದಲ ದಾಖಲೆಯು ಏಪ್ರಿಲ್ 1611ರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಸೈಮನ್ ಫೋರ್ಮನ್ ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ಗ್ಲೋಬ್ ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದುದಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಒಂದು ವೇಳೆ ಫೋರ್ಮನ್ ದಾಖಲೆಯು ನಿಜವಾದುದಾದರೆ; ಸೈಮನ್ ಫೋರ್ಮನ್ ರ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ''ಬುಕ್ ಆಫ್ ಪ್ಲೇಸ್'' ನ ಅಧಿಕೃತತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿಯಲು ನೋಡಿ.</ref> ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' ಮೊದಲ ಪುಟಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ 1623ರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಆ ಪುಟಗಳು ಮುಂದಿನ ಪಠ್ಯಕ್ಕೆ ದೊರೆತ ಏಕೈಕ ಆಧಾರವಾದವು. ಈಗ ಉಳಿದಿರುವ ಪಠ್ಯವು ಸರಳವಾಗಿ ನಂತರದ ಬರಹಗಾರರಿಂದ ಬದಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಆಂಶವೆಂದರೆ ಥಾಮಸ್ ಮಿಡ್ಲ್ ಟನ್ ರ ನಾಟಕವಾದ ''ದ ವಿಚ್'' (1615) ನ ಎರಡು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು; ಮಿಡ್ಲ್ ಟನ್ ಮಾಟಗಾತಿಯರು ಮತ್ತು ಹೆಕಾಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮತ್ತೊಂದು ದೃಶ್ಯವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಊಹೆಯೂ ಇದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ದೃಶ್ಯಗಳು ವೀಕ್ಷಕರ ಅಪಾರ ಮೆಚ್ಚಿಗೆ ಪಡೆದಿದ್ದವು. 1869ನೆಯ ಇಸವಿಯ ಕ್ಲಾರೆಂಡನ್ ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದಲೂ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಂಕ III, ದೃಶ್ಯ v, ಮತ್ತು ಅಂಕ IV, ದೃಶ್ಯ Iರ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಆಧುನಿಕ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿವೆ.<ref>ಬ್ರೂಕ್, ನಿಕೋಲಸ್, ಸಂಪಾದಕ. ''ದ ಟ್ರಾಜೆಡಿ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 1998:57.</ref> ಈ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಹಲವಾರು ಪಂಡಿತರು ಹೆಕಾಟೆ ದೇವತೆಯೊಡನೆ ಇರುವ ಈ ಮೂರೂ ಅಂಕವಿರಾಮಗಳನ್ನು ಅನಧಿಕೃತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೆಕಾಟೆಯ ವಿಷಯವನ್ನೊಳಗೊಂಡೂ, ಈ ನಾಟಕವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕ ನಾಟಕವಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪುಟಪ್ರಕಟಿತ ಪಠ್ಯವು ಒಂದು ನಾಟಕವನ್ನು ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ತುಂಡರಿಸಿ ಬರೆದಿದ್ದ ಪ್ರಾಂಪ್ಟ್ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ಹೆಕ್ಕಿದ ಪಠ್ಯವೋ, ಅಥವಾ ನಾಟಕಕ್ಕಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ನಾಟಕಕಾರನ ಪಠ್ಯವೋ ಆಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. == ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು == {{Original research|section|date=September 2007}} ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರ ದುರಂತನಾಟಕಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಿವಿರೋಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದು: ''ಒಥೆಲೋ'' ಮತ್ತು ''ಕಿಂಗ್ ಲಿಯರ್'' ನಾಟಕಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಸಾಲುಗಳಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕದು ಮತ್ತು ''ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್'' ನಾಟಕದ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಕೊಂಚ ಹೆಚ್ಚು ದೀರ್ಘವಾದುದು. ಈ ಚಿಕ್ಕ ರೂಪವು ಹಲವವಾರು ವಿಮರ್ಶಕರು "ಮೂಲವನ್ನು ಬಹಳವೇ ತುಂಡರಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರವಾದುದು, ಪ್ರಾಯಶಃ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಂದಿದ ಪ್ರಾಂಪ್ಟ್ ಬುಕ್ ನಿಂದ ಪಡೆದುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ" ಎನ್ನಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಇತರ ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೂ ತಳುಕುಹಾಕಲಾಗಿದೆ: ಮೊದಲನೆಯ ಅಂಕದ ತೀವ್ರಗತಿ, ಈ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಯಂತೂ "ಅಭಿನಯಕ್ಕೆಂದೇ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾಗೆ" ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಹೊರತಾಗಿ ಇತರ ಪಾತ್ರಗಳ ಸಾದೃಶ ರಸಹೀನತೆ; ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರ ಇತರ ದುರಂತನಾಟಕಗಳ ನಾಯಕರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸ್ವತಃ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ವಿಲಕ್ಷಣತೆ. === ಪಾತ್ರದ ದುರಂತವಾಗಿ === ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪೋಪ್ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಮುಯಲ್ ಜಾನ್ಸನ್ ರ ಕಾಲದಿಂದಲಾದರೂ, ಈ ನಾಟಕದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಮಹದಾಸೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆಯೇ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಗುಣವಿಶೇಷವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವಾದುದೆಂದರೆ ಅದು ಇಡೀ ಪಾತ್ರವನ್ನೇ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ತನ್ನ ಸೇನಾ ಶೌರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದರೂ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೂಷಿತನೆಂದು ಜಾನ್ಸನ್ ದೃಢೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ವಿಮರ್ಶಾ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮರುಕಳಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ, ಕ್ಯಾರೋಲಿನ್ ಸ್ಪರ್ಜಿಯೋನ್ ರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರೇ ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ; ತನ್ನ ದುರಂತ ನಾಟಕದ ನಾಯಕನನ್ನು ತುಚ್ಛೀಕರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಧರಿಸಲು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲದ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಆರೋಪಿಸಿರುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ಬಳಸಿರುವ ಹಲವಾರು ನಿಮಿಸಂ ಗಳ ಮೂಲಕ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡಿರುವರೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ: ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಅವರಿಗೆ ಬಹಳ ದೊಗಲೆ ಅಥವಾ ಅತಿ ಚಿಕ್ಕದೆಂದೆನಿಸುತ್ತವೆ - ಅವರ ಮಹದಾಸೆಯು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ನೂತನ ಹಾಗೂ ಅಕ್ರಮವಾದ ರಾಜನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರ ಅರ್ಹತೆಯು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ. ಮಾಟಗಾತಿಯರು ತಾನು ಕಾಡಾರ್ ನ ಜಾಗೀರುದಾರನಾಗುವನೆಂದು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳು ರಾಸ್ ರ ನುಡಿಗಳ ಮೂಲಕ ಧೃಡೀಕೃತವಾದಾಗ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಗೆ "ಎರವಲು ಪಡೆದ ದಿರಿಸುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದಂತೆ" ಭಾವನೆ ಮೂಡಿದಾಗ(I, 3, ll. 108–109), ಬಾಂಕೋ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: "ನೂತನ ಗೌರವಗಳು ಅವರನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತವೆ/ನಮ್ಮ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ವಸ್ತ್ರಗಳಂತೆ, ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ/ಕೇವಲ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಬಲದಿಂದ ಮಾತ್ರ (ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿರುತ್ತದೆ)" (I, 3, ll. 145–146). ಹಾಗೂ, ಕೊನೆಗೆ, ಪ್ರಜಾಪೀಡಕನು ಡನ್ಸಿನೇನ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದಾಗ, ಕೈಥ್ನೆಸ್ ಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕ ಬೆಲ್ಟ್ ಬಳಸಿ ಧರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ: "ಅವರು ಅವರ ವ್ಯಾಧಿಗ್ರಸ್ತ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ / ನಿಯಮಗಳ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಒಳಗೆ" (V, 2, ll. 14–15); ಆಂಗಸ್, ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ, ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಗದ್ದುಗೆಯನ್ನು ಏರಿದ ಸಮಯದಿಂದಲೂ ಎಲ್ಲರೂ ಆಲೋಚಿಸಿದ ಪರಿಯನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿ ಹೀಗೆನ್ನುತ್ತಾರೆ: "ಈಗ ಅವರ ಪಟ್ಟವು ಹೇಗೆನ್ನಿಸುತ್ತಿದೆಯೆಂದರೆ/ ಅದು ಅವರ ಸುತ್ತಲೂ ಅಳ್ಳಕವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವಂತೆ, ರಕ್ಕಸನ ವಸ್ತ್ರವು/ ಕುಳ್ಳ ಕಳ್ಳನಿಗೆ ತೊಡಿಸಿದಂತೆ" (V, 2, ll. 18–20).<ref>ಕ್ಯಾರೋಲಿನ್ ಸ್ಪರ್ಜಿಯನ್, ''ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ಸ್ ಇಮೇಜರಿ ಅಂಡ್ ವಾಟ್ ಇಟ್ ಟೆಲ್ಸ್ ಅಸ್''. ಇದರಲ್ಲಿ: ಜಾನ್ ವೇಯ್ನ್ (ಸಂಪಾದಕ.): ''ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್. '' ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್. '' ''ಎ ಕೇಸ್ ಬುಕ್''. ಬ್ರಿಸ್ಟಾಲ್: ವೆಸ್ಟ್ರನ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಸರ್ವೀಸಸ್ (1968), ಪುಟಗಳು. 168–177</ref> ರಿಚರ್ಡ್ III ರ ರೀತಿಯೇ ಗುಣವಾದರೂ, ಆ ಪಾತ್ರದ ವಿಕಲ್ಪಿತಮತಿಯ ಮೂಲಕ ವಿಪುಲವಾದ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲ; ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ತನ್ನ ಅನಿವಾರ್ಯ ಪತನದವರೆಗೆ ರಕ್ತದ ಮಡುವಿನಲ್ಲಿ ಈಜುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. "ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಕೊಲ್ಲುವ ಮನೋಭಾವದರೇನಲ್ಲ; ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ ಅಪರಿಮಿತವಾದ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಿದ್ದಿತು, ಅದರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಹೊಂದಲು ತಪ್ಪಿದರೆ ಒದಗುವ ಕೆಡುಕಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕೊಲೆಯೇ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಅಪರಾಧವೆಂಬಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅವರ ದುರಾಸೆ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ ಕೆನೆತ್ ಮುಯಿರ್. ಇ.ಇ.ಸ್ಟಾಲ್ ರಂತಹ ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಈ ಪಾತ್ರಚಿತ್ರಣವು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅಥವಾ ಸೆನೆಕನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಯಥಾವತ್ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರ ವೀಕ್ಷಕರು, ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಖಳನಾಯಕರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೆಟ್ಟವರಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಹೊಂದಿದವರಾಗಿದ್ದರು, ಹಾಗೂ ಸೆನೆಕನ್ ಶೈಲಿಯು, ಖಳ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಚ್ಛಾಟಿಸುವ ಬದಲಿಗೆ, ಅದನ್ನು ಬೇಡುವ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು. ಆದರೂ, ಇತರ ವಿಮರ್ಶಕರಿಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಹೇಗೆ ಪ್ರೇರಿತರಾದರು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಉತ್ತರ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರಿಡ್ಜಸ್, ಇಲ್ಲಿ ದ್ವಂದ್ವವನ್ನೇ ಗ್ರಹಿಸಿದರು:ಡಂಕನ್ ರ ಕೊಲೆಗೆ ಮೊದಲು ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಭೀತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕೊಲೆ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ವಿಮರ್ಶಕರಿಗೆ ಮೊದಲನೆಯ ಅಂಕದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಗೆ ದೊರಕುವ ಪ್ರೇರಣೆಯು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಎಂದೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರ ಮೂಲ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪತಿ ಮತ್ತು ಪತ್ನಿ ಕುಳಿತು ತಮ್ಮ ಹಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ ಅಥವಾ ದೃಶ್ಯಗಳಿ ಇದ್ದವು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಜಾನ್ ಡೋವರ್ ವಿಲ್ಸನ್ ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆಯು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ, ಮಹದಾಸೆಯು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು ಎಂಬ ಅಂಶವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅಂಗೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಮಹದಾಸೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿತರಾಗಿ ಮಾಡಿದ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳು ಅವರನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನೆಸಗುವ ವರ್ತುಲದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿದವು, ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರೇ ಕಂಡಂತೆ: "ರಕ್ತದ ಮಡುವಿನಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ್ದೇನೆ/ಎಷ್ಟು ಆಳಕ್ಕೆ ಮುಳುಗಿದ್ದೇನೆಂದರೆ, ನಾನು ಇನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ಈಜದಿದ್ದರೆ/ಹಿಂತಿರುಗುವುದೂ ಮುಂದೆಹೋಗುವಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ." === ನೈತಿಕ ಕ್ರಮದ ದುರಂತನಾಟಕವಾಗಿ === ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಮಹದಾಸೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅನರ್ಥಕರ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಅವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾದುವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೊಲೆ ನಡೆದ ವೇಳೆಗೆ ಅನತಿಕಾಲದಿಂದಲೇ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಕ್ರಮಗಳ ವೈರುದ್ಧ್ಯಗಳು ಸಂಭವಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದುದರಿಂದ ತಲ್ಲಣಗೊಂಡ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತೆಂದು ನಾಟಕವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಅಸ್ಥಿತ್ವದ ಮಹಾನ್ ಸರಪಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಿರಬಹುದು ಎನಿಸಿದರೂ, ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರದ ವ್ಯತಿಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಯು ಸವಿವರ ಬೌದ್ಧಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಅವರು ಜೇಮ್ಸ್ ರ ರಾಜರ ದೈವಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ನಂಬಿಕೆಗೆ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಶ್ಲಾಘನೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲೂ ಬಯಸಿರಬಹುದು; ಆದರೆ, ಹೆನ್ರಿ ಎನ್. ಪಾಲ್ ರಿಂದ ಸುದೀರ್ಘವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವೂ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅಂಗೀಕೃತವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ''ಜೂಲಿಯಸ್ ಸೀಸರ್'' ನಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲೋಲಕಲ್ಲೋಲಗಳು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿತವಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಈ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಜಗತ್ತಿನ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ತೀವ್ರತರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ. ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಘಟನೆಗಳು ತಲೆಮೇಲಾಗುವಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ನಿದ್ರೆಯೂ ಒಂದು. ತಾನು "ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಕೊಲೆಗೈದಿದ್ದೇನೆ" ಎಂಬ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಘೋಷಣೆಯು ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ದುರಂತ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ತಾನು ಆಭಾರಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪುವುದನ್ನು ಹಲವಾರು ವೇಳೆ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನೈತಿಕ ಕ್ರಮವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅಂಶವಾಗಿ ಕಾಣಲಾಗಿದೆ. ಗ್ಲೈನ್ ವಿಕ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಹ್ಯಾರೋಯಿಂಗ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ ಎಂಬ ನಿಗೂಢ ನಾಟಕಕ್ಕೆ, ಪೋರ್ಟರ್ ಮೂಲಕ. ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ತಳುಕು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಾಟಕವು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪತಕ್ಕುದಕ್ಕಿಂತಲೂ "ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ದುರಂತನಾಟಕ"ಗಳತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೊವಾರ್ಡ್ ಫೆಲ್ಪೆರಿನ್ ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕರ್ಮಕಾಂಡಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಜಾಹಿಂಸಕ ನಾಟಕಗಳಿಗೂ ಈ ನಾಟಕಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೆಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. ದ್ವಿಲಿಂಗತ್ವದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ವ್ಯತಿಕ್ರಮ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಅಂಶವಾಗಿ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ಆರೋಪಿಸಲ್ಪಡುವ ಪಾತ್ರಗಳು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವಂತಹುದು ಮಾಟಗಾತಿಯರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅಂಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಗುಣಗಳಾಗಿವೆ. ಆ ವೈರುದ್ಧ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಗೆ ಇದ್ದ ಸಹಾನುಭೂತಿಯ ಮಟ್ಟವು ಎಷ್ಟೇ ಇದ್ದರೂ, ನಾಟಕ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ವೇಳೆಗೆ ಪುರುಷನು ಪುರುಷನ ಗುಣಗಳನ್ನೇ, ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ತ್ರೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಮಾನಸಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ವಿಮರ್ಶಕರು, ಜ್ಯಾನೆಟ್ ಅಡೆಲ್ಮನ್ ರಂತಹವರು, ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಪುರುಷ, ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡಿರುವ ರೀತಿಯನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ತಳುಕು ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ತಾನು ನೈತಿಕ ಕ್ರಮದಿಂದ ಹೊರಹೋದುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ(ಇದನ್ನು ಸ್ತ್ರೀರೂಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಆವರ್ತಗಳಿಂದ ಹೊರತಾಗಿಸುವಂತಹ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಪ್ರಕೃತಿಯೇ (ಬರ್ನಾಮ್ ವುಡ್ ನ ಚಲನೆಯೇ ಮೂರ್ತಿವೆತ್ತಂತೆ ತೋರಿಸಿದ್ದು) ನೈತಿಕ ಕ್ರಮವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. === ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ದುರಂತನಾಟಕವಾಗಿ === ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುವಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ವಿಮರ್ಶಕರು ದನಿಯೆತ್ತಿದರು. ಈ ಅವಲಂಬನೆಯು, ಆಂಡ್ರೂ ಸೆಸಿಲ್ ಬ್ರಾಡ್ಲೀಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆರೋಪಿಸಬಹುದಾದರೂ, ಮೇರಿ ಕೌಡೆನ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದಿತು; ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ರೇ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳ ನಾಟಕಪೂರ್ವ ಬದುಕಿನ ನಿಖರವಾದ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಲ್ಪಿತವೆನಿಸಬಹುದಾದ, ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಮೊದಲ ಅಂಕದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಮಗುವು ಒಂದು ಮೂರ್ಖತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸೇನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿತು ಎಂದು ಅವರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. === ವಾಮಾಚಾರ ಮತ್ತು ಕೇಡು === [[ಚಿತ್ರ:Macbeth and Banquo with the witches JHF.jpg|thumb|ಮಾಟಗಾತಿಯರೊಡನೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಮತ್ತು ಬಾಂಕೋ - ರಚನೆ ಹೆನ್ರಿ ಫುಸೆಲಿ.]] ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಮೂವರು ಮಾಟಗಾತಿಯರು ಕತ್ತಲೆ, ದೊಂಬಿ ಮತ್ತು ಕದನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳು ಅವುಗಳ ದೂತರು ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿರುವಂತಹುದು.<ref name="Kliman14">ಕ್ಲೀಮನ್, 14.</ref> ಅವರ ಇರುವಿಕೆಯು ದ್ರೋಹ ಮತ್ತು ಬರಲಿರುವ ಕೇಡನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಮಾಟಗಾತಿಯರನ್ನು ದಂಗೆಕೋರರಿಗಿಂತಲೂ ತುಚ್ಛವಾಗಿ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, "ಇರುವುವರಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದ್ರೋಹಿ ಮತ್ತು ದಂಗೆಕೋರರೆಂದು ವಿಖ್ಯಾತರಾದವರು."<ref name="Perkins">{{Cite book|last=Perkins |first=William |title=A Discourse of the Damned Art of Witchcraft, So Farre forth as it is revealed in the Scriptures, and manifest by true experience |publisher=Cantrell Legge, Printer to the Universitie of Cambridge |location=London |year=1618 |page=53 |url=http://digital.library.cornell.edu/cgi/t/text/text-idx?c=witch;idno=wit075 |accessdate=2009-06-24}}</ref> ಅವರು ರಾಜದ್ರೋಹಿಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದ್ರೋಹಿಗಳೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಬಹುತೇಕ ಗೊಂದಲವು ಅವರು ನಾಟಕದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ನೈಜತೆ ಮತ್ತು ಅಲೌಕಿಕದ ಸೀಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಸವಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ಎರಡೂ ಜಗತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬೇರುಬಿಟ್ಟಿರುವರೆಂದರೆ ಅವರ ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿಯಿದೆಯೋ ಅಧವಾ ಅವರು ಅದರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮಾತ್ರವೋ ಎನ್ನುವುದು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ನೈಜ ಜಗತ್ತಿನ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡದ ಅವರು ತರ್ಕಕ್ಕೆ ನಿಲುಕದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>ಕಾಡ್ಡನ್, ಕರಿನ್ S. "'ಅನ್ ರಿಯಲ್ ಮಾಕರಿ': ಅನ್ ರೀಸನ್ ಅಂಡ್ ದ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟಕಲ್ ಇನ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್." ''ELH''. ( ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1989) 56.3 ಪುಟಗಳು 485–501.</ref> ಮಾಟಗಾತಿಯರ ನುಡಿಗಳು ಮೊದಲ ಅಂಕದಲ್ಲಿ ಹೀಗಿವೆ: "ನ್ಯಾಯವೇ ಕೆಡುಕು, ಹಾಗೂ ಕೆಡುಕೇ ನ್ಯಾಯ: ಮಬ್ಬು ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಕೊಳಕಾದ ಗಾಳಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾಗು"; ಈ ಮಾತುಗಳು, ಒಂದು ವಿಧವಾದ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ, ಇಡೀ ನಾಟಕದ ಜಾಡನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಂತಹವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಇಡೀ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕೆಡುಕು ಒಳಿತಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ, ಒಳಿತು ಕೆಡುಕಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಬಿಂಬಿತವಾಗುವ ಸಾಕಷ್ಟು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿವೆ. "ದುಪ್ಪಟ್ಟು, ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಶ್ರಮ, ಮತ್ತು ತೊಂದರೆ," ಎಂಬ ಸಾಲು (ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಅದರ ಅರ್ಥವೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ವೈಭವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ), ಮಾಟಗಾತಿಯರ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ: ಅವರು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="tempt"/> ಮಾಟಗಾತಿಯರು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಗೆ ದೊರೆ ಡಂಕನ್ ರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳದಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಗೆ ರಾಜಯೋಗವಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಮನದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಬಯಕೆಯ ತೆರೆಯನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಮನದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಿ, ಅವರು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಸ್ವಯಂ ನಾಶವಾಗುವ ಪಥಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ದಬ್ಬುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಆಸೆ ಹುಟ್ಟಿಸಿ ನಾಶಪಡಿಸುವ ಕ್ರಮವು ದೆವ್ವವು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕ್ರಮವೆಂದು ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನ ನಂಬಿದ್ದರು. "ಮೊದಲು ದೆವ್ವವು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಆ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಬಹುದು, ಅಥವಾ ಆ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿಬಿಡಬಹುದು" ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದ. ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಆ ಆಲೋಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ, ಬಾಂಕೋ ಆ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊರತಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="tempt">ಫ್ರೈ, ರೋಲಾಂಡ್ ಮುಷತ್. "ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ನ ದುರಂತದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವಿಕೆ: ಅಂಕ Iರಲ್ಲಿ ಉದ್ದೀಪನ, ಆಲೋಚನೆ, ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಿಗೆ." ''ದ ಹಂಟಿಂಗ್ ಟನ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಲಿ''. (ಜುಲೈ 1987) 50.3 ಪುಟಗಳು. 249–261.</ref> === ಸಾಮ್ಯತೆಯಂತೆ === {{Original research|section|date=May 2010}} ಜೆ.ಎ. ಬ್ರಯಾಂಟ್ ಜೂನಿಯರ್ ರ ಪ್ರಕಾರ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಒಂದು ಸಾಮ್ಯತೆ ಎಂದೂ ತಿಳಿಯಬಹುದು{{ndash}}; ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬೈಬಲ್ ನ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಕೆಲವು ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಾಮ್ಯತೆಯಂತೆ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ''ಸಮ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಆಸ್ಪೆಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್'' ನಿಂದ: {{quote|No matter how one looks at it, whether as history or as tragedy, Macbeth is distinctively Christian. One may simply count the Biblical allusions as Richmond Noble has done; one may go further and study the parallels between Shakespeare's story and the Old Testament stories of Saul and Jezebel as Miss Jane H. Jack has done; or one may examine with W. C. Curry the progressive degeneration of Macbeth from the point of view of medieval theology.<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/stream/hippolytasviewso012763mbp/hippolytasviewso012763mbp_djvu.txt |title=Full text of "Hippolyta S View Some Christian Aspects Of Shakespeare S Plays" |publisher=Archive.org |date=1960-08-28 |accessdate=2009-11-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/hippolytasviewso012763mbp |title=Internet Archive: Free Download: Hippolyta S View Some Christian Aspects Of Shakespeare S Plays |publisher=Archive.org |date= |accessdate=2009-11-01}}</ref>}} ಬ್ರಯಾಂಟ್ ದೊರೆ ಡಂಕನ್ ರ ಕೊಲೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ತನ ಕೊಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಇತರ ಬೈಬಲ್ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಪತನವು ಜೆನೆಸಿಸ್ 3ರ ಪತನವನ್ನು ಬಹಳವೇ ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಸಲಹೆಗಾಗಿ ಮಾಟಗಾತಿಯರ ಬಳಿ ಮತ್ತೆ ತೆರಳುವುದು 1 ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್ 28ರಲ್ಲಿನ ದೊರೆ ಸಾವ್ಲ್ ರ ಕಥೆಗೆ ಸಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.biblegateway.com/passage/?search=Genesis%203&version=NIV |title=Genesis 3 (New International Version, ©2010) |publisher=biblegateway.com |accessdate=28 November 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.biblegateway.com/passage/?search=1%20Samuel%2028&version=NIV |title=1 Samuel 28 (New International Version, ©2010) |publisher=biblegateway.com |accessdate=28 November 2010}}</ref> ಈ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರ ವೀಕ್ಷಕರು ತಕ್ಷಣವೇ ಗ್ರಹಿಸಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಈ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಬೈಬಲ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಾಮ್ಯತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದರೆ ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಬರೆದಿರುವುದರ ಉದ್ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. == ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು "ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ನಾಟಕ" == {{Main|The Scottish play}} ಈಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಾಟಕದ ನಿರ್ಮಾಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೊಡಕುಗಳು ಅಥವಾ ಕೇಡು ಉಂಟದರೆ ಹಲವಾರು ಜನ ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಕಾಕತಾಳೀಯ ಎಂದುಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ನಟರು ಮತ್ತು ನಾಟಕರಂಗದವರು ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ರಂಗಮಂದಿರದ ಒಳಗೆ ಉಚ್ಚರಿಸುವುದು ದುರದೃಷ್ಟಕರ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಆ ಹೆಸರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳದೆ ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಈ ನಾಟಕವನ್ನು "ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ನಾಟಕ",<ref name="faires">ರಾಬರ್ಟ್ ಫೇಯ್ರೆಸ್, "[http://www.austinchronicle.com/gyrobase/Issue/story?oid=oid%3A78882 ದ ಕರ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಪ್ಲೇ]", ''ಆಸ್ಟಿನ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್,'' 13 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2000.</ref> ಅಥವಾ "ಮ್ಯಾಕ್ ಬೀ", ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಪಾತ್ರದ ಹೆಸರಿನ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡುವಾಗ "ಮಿಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಮಿಸೆಸ್ M" ಎಂದೋ, ಅಥವಾ "ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ದೊರೆ" ಎಂದೋ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ನಿಜವಾದ ಮಾಟಗಾತಿಯರು ಬಳಸುವ ನಿಜವಾದ ವಶೀಕರಣ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನೇ ತನ್ನ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದರಂತೆ ಹಾಗೂ ಇದರಿಂದ ಕುಪಿತರಾದ ಮಾಟಗಾತಿಯರು ಈ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಶಾಪ ಹಾಕಿದರಂತೆ.<ref>{{cite web |url=http://pretallez.com/onstage/theatre/broadway/macbeth/macbeth_curse.html |title=The Curse of 'Macbeth'. Is there an evil spell on this ill-starred play? |first=Dina |last=Tritsch |date=April 1984 |publisher=pretallez.com |accessdate=28 November 2010}}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ನಾಟಕದ ಹೆಸರನ್ನು ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಿದರೆ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ನಾಟಕವು ವಿನಾಶವಾಗುವುದಂತೆ ಮತ್ತು ವಿಫಲವಾಗುವುದಂತೆ ಹಾಗೂ ಪಾತ್ರವರ್ಗದವರಿಗೆ ಗಾಯ ಅಥವಾ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಬಹುದಂತೆ. ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' ನಾಟಕ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾದ ಅಪಘಾತಗಳು, ಕೇಡುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾವು ಸಹ ಸಂಭವಿಸಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಥೆಗಳಿಗವೆ(ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ನಟರಿಗೂ ಹೀಗೆ ದುರದೃಷ್ಟ ಮೆಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಕಥೆಗಳಿವೆ).<ref name="faires"/> ಈ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗೆ ಇಂಬುಕೊಟ್ಟ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಂಗವೆಂದರೆ ಆಸ್ಟರ್ ಸ್ಥಳದ ಕೋಲಾಹಲ. ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' ನಾಟಕದ ಎರಡು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿ ಈ ಕೋಲಾಹಲವು ನಡೆದುದರಿಂದ, ಆ ಶಾಪದಿಂದಲೇ ಈ ಪ್ರಸಂಗವು ನಡೆಯಿತೆಂದು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ, ಹಲವಾರು ಜನರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://skeptoid.com/episodes/4222 |title=Toil and Trouble: The Curse of Macbeth |author=Dunning, Brian|date=September 7, 2010 |publisher=skeptoid.com |accessdate=28 November 2010}}</ref> ನಟನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ, ಈ ಶಾಪವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳಿವೆ. ಮೈಕಲ್ ಯಾರ್ಕ್ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿಧಾನವು ಹೀಗಿದೆ: ಯಾರು ಆ ಹೆಸರನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರೊಡನೆ ಆ ವೇದಿಕೆಯ ಇರುವ ಕಟ್ಟಡದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು, ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಮೂರು ಸುತ್ತು ಬರುವುದು, ಎಡಭುಜದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಉಗುಳುವುದು, ಅಶ್ಲೀಲ ಪದನೊಂದನ್ನು ಹೇಳುವುದು, ನಂತರ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಬರಲು ಆಮಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುವುದು.<ref>''ಬ್ಯಾಬಿಲಾನ್ 5&nbsp;– ಜೆ. ಮೈಕಲ್ ಸ್ಟ್ರಾಸ್ ಝಿಂಸ್ಕಿಯವರ ಬರಹಗಳು, ಸಂಪುಟ 6'' ಲೇಖಕ ಜೆ. ಮೈಕಲ್ ಸ್ಟ್ರಾಸ್ ಝಿಂಸ್ಕಿ, ಸಿಂಥೆಟಿಕ್ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ (2006).</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಆಚಾರವೆಂದರೆ ನಿಂತಲ್ಲಿಯೇ ಮೂರು ತಿರುಗು ಎಷ್ಟು ಜೋರಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಜೋರಾಗಿ ತಿರುಗುವುದು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ಭುಜದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಉಗುಳುವುದು ಮತ್ತು ಅಶ್ಲೀಲ ಪದವೊಂದನ್ನು ನುಡಿಯುವುದು. ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ "ಆಚರಣೆ"ಯೆಂದರೆ ಕೊಠಡಿಯಿಂದ ಹೊರಹೋಗುವುದು, ಮೂರು ಬಾರಿ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೇಲೆ ಟಕಟಕಾಯಿಸುವುದು, ಒಳಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲ್ಪಡುವುದು, ಮತ್ತು ''ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್'' ನಾಟಕದಿಂದ ಒಂದು ಸಾಲನ್ನು ಹೇಳುವುದು. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧವೆಂದರೆ ''ದ ಮರ್ಚೆಂಟ್ ಆಫ್ ವೆನಿಸ್'' ನಿಂದ ಕೆಲವು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದು, ಈ ನಾಟಕವು ಅದೃಷ್ಟದ ನಾಟಕವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Garber">{{Cite book|last=Garber|first=Marjorie B.|title=Profiling Shakespeare|publisher=Routledge|year=2008|page=77|isbn=9780415964463}}</ref> == ಪ್ರದರ್ಶನದ ಇತಿಹಾಸ == === ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ === ಫೋರ್ಮನ್ ರ ದಾಖಲೆಯೊಂದರ ಹೊರತಾಗಿ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ನಾಟಕವು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿರುವುದರ ಖಚಿತ ಮಾಹಿತಿಯಿಲ್ಲ. ಈ ನಾಟಕವು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ದೊರೆ ಜೇಮ್ಸ್ ಗಾಗಿಯೇ ಬರೆದು, ಅವರ ಮುಂದೆಯೇ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತೆಂದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಈ ಕಲ್ಪನೆಯು ನಿಜವೆಂದು ನಂಬಲು ಯಾವುದೇ ಬಾಹ್ಯ ಪುರಾವೆಗಳು ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಈ ನಾಟಕದ ಪುಟ್ಟದಾದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾತ್ರಿಯ ದೃಶ್ಯಗಳೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವೇದಿಕೆಯ ಬಾಹ್ಯದಿಂದ ಬರುವ ಸದ್ದುಗಳು) ಈಗ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿರುವ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಒಳಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಾಟಕ ಆಡಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಬಹುಶಃ 1608ರಲ್ಲಿ ದೊರೆಯ ಜನರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಫ್ರಿಯರ್ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್ ನಲ್ಲಿ.<ref>ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಅರಿಯಲು ನೋಡಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆಡಮ್ಸ್, J. Q., ''ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರಿಯನ್ ಪ್ಲೇಹೌಸಸ್'', ಬೋಸ್ಟನ್: Hಹೌಟನ್, ಮಿಫಿನ್, 1917: 224; ಬೆಂಟ್ಲೀ, G. E. ''ದ ಜಾಕೋಬಿಯನ್ ಅಂಡ್ ಕೆರೋಲಿನ್ ಸ್ಟೇಜ್'', ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್: ಕ್ಲಾರೆಂಡನ್ ಪ್ರೆಸ್, 1941: 6.13–17; ಚೇಂಬರ್ಸ್, E. K., ''ದ ಎಲಿಝೆಬತಿಯನ್ ಸ್ಟೇಜ್'', ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್: ಕ್ಲಾರೆಂಡನ್ ಪ್ರೆಸ್, 1923: 2.498. ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' ಒಳಾಂಗಣ ನಾಟಕವಾಗಿ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ನೋಡಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಾಲ್ಡ್, R.C., "ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಅಂಡ್ ದ ಷಾರ್ಟ್ ಪ್ಲೇಸ್," ''ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸ್ಟಡೀಸ್'' 4 (1928): 430; ಶಿರ್ಲೀ, ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್, ''ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ಸ್ ಯೂಸ್ ಆಫ್ ಆಫ್-ಸ್ಟೇಜ್ ಸೌಂಡ್ಸ್'', ಲಿಂಕನ್: ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ ಪ್ರೆಸ್, 1963: 168–89.</ref> === ರೆಸ್ಟೊರೇಷನ್ ಮತ್ತು 18ನೆಯ ಶತಮಾನ === ರೆಸ್ಟೊರೇಷನ್ ನಲ್ಲಿ ಸರ್ ವಿಲಿಯಮ್ ದೇವ್ ನಂತ್ ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' ನ ಚಮತ್ಕಾರಯುತವಾದ ಓಪ್ರಾ ಮಾದರಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನಿತ್ತರು. ಅದು "ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು" ಮತ್ತು "ಮಾಟಗಾತಿಯರಿಗೆ ಹಾರಾಟಗಳು" ಮಾದರಿಯ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು(ಜಾನ್ ಡೌನೆಸ್, ''ರಾಸ್ಷಿಯಸ್ ಆಂಗ್ಲಿಕಾನಸ್,'' 1708). ದೇವ್ ನಂತ್ ರ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಯೂ ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್ ರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿತು, ಆಕೆಯನ್ನು ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವೈರುದ್ಧ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Barnet">ಸಿಲ್ವನ್ ಬಾರ್ನೆಟ್, "ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಆನ್ ಸ್ಟೇಜ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್," ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' ನಲ್ಲಿ, ಸಂಪಾದಕ. ಸಿಲ್ವನ್ ಬಾರ್ನೆಟ್, ಸಿಗ್ನೆಟ್ ನ ಒಂದು ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕ್, 1998, ಪುಟ. 188.</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 19, 1667ರಲ್ಲಿ ದೇವ್ ನಂತ್ ರ ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ದಿನಚರಿ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ "ವೇದಿಕೆಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಾಗೂ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕತೆ ನಾನು ಕಂಡದ್ದರಲ್ಲೇ ಅತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ" ಎಂದು ಸ್ಯಾಮುಯಲ್ ಪೆಪ್ಪಿಸ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Barnet"/> ಮುಂದಿನ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ದೇವ್ ನಂತ್ ರ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಆವೃತ್ತಿಯು ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾರಾಜಿಸಿತು. ಜೇಮ್ಸ್ ಕ್ವಿನ್ ರಂತಹ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಖ್ಯಾತ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಗಳು ಈ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬೇರಾವುದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ಲಿನ್, ಅವರು ಕೋವೆಂಟ್ ಗಾರ್ಡನ್ ನಲ್ಲಿ 1773ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ: ಆ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿಯೇ ಕೋಲಾಹಲವು ಉಂಟಾಗಿತು - ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಗ್ಯಾರಿಕ್ ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಮ್ ಸ್ಮಿತ್ ರೊಡನೆ ಮ್ಯಾಕ್ಲಿನ್ ಗಿದ್ದ ವೈಮನಸ್ಯ. ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬ್ರಿಗೆಡಿಯರ್ ನ ದಿರಿಸನ್ನು ತೊಡಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ಲಿನ್ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ದಿರಿಸು ಧರಿಸಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು; ಅವರು ಗ್ಯಾರಿಕ್ ರ ಮರಣಕಾಲದ ನುಡಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು ಮತ್ತು ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್ ರ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕತ್ತರಿಯಾಡಿಸಿದರು. ಈ ಅಭಿನಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೌರವಯುತ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತಾದರೂ, ಜಾರ್ಜ್ ಸ್ಟೀವನ್ಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ಲಿನ್ (ಆಗ ಅವರಿಗೆ ಎಂಬತ್ತು ವಯಸ್ಸು) ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತರಲ್ಲವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಗ್ಯಾರಿಕ್ ರ ನಂತರ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅತಿ ವೈಭವೀಕೃತ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಎಂದರೆ ಜಾನ್ ಫಿಲಿಪ್ ಕೆಂಬಲ್; ಅವರು ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುವಂತೆ ತನ್ನ ತಂಗಿಯೊಡನೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು; ಸಹೋದರಿ ಸಾರಾ ಸಿಡ್ಡನ್ಸ್ ರ ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಪಾತ್ರಾಭಿನಯವು ನ ಭೂತೋ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಎಂಬಂತಿದ್ದಿತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಕೆಂಬಲ್ ಮ್ಯಾಕ್ಲಿನ್ ನಿರ್ಮಿತ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿನ ನೈಜ ಪೋಷಾಕುಗಳತ್ತ ಮತ್ತು ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರಿಯನ್ ಭಾಷೆಯತ್ತ ಒಲವು ತೋರಿ ಅದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು; ಅವರು ಅಂದಿನ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ದಿರಿಸು ಧರಿಸಿ ನಾಟಕ ಪ್ರಯೋಗ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ವಾಲ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಂಬಲ್ ರ ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆಗೆ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಇದ್ದಿತು; ಆದರೆ. ಸಿಡ್ಡನ್ಸ್ ರನ್ನು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಹೊಗಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಕೆಯು ಐದನೆಯ ಅಂಕದ "ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ" ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಭಿನಯವು ವಿಶೇಷ ಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿತು; ಲೈ ಹಂಟ್ ಅದನ್ನು "ಮಹತ್ತರ ಅಭಿನಯ" ಎಂದು ಕರೆದರು. ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಗಿಂತಲೂ ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಖಳತ್ವವು ಹೆಚ್ಚು ಆಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುವಂತೆ ಬಿಂಬಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪ್ರಭಾವಿ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕೆಂಬಲ್-ಸಿಡ್ಡನ್ಸ್ ರ ಅಭಿನಯಕೌಶಲವೇ ಜೀವಾಳ. ಬಾಂಕೋರ ಭೂತವು ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದ ಮೊದಲ ನಾಟಕವಿದು. ಕೆಂಬಲ್ ರ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಕೆಲವರಿಗೆ ಬಹಳ ಮರ್ಯಾದಾಪರ ಮತ್ತು ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರ ಕೃತಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಬಹಳ ಸಭ್ಯವೆಂದು ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಗೆ ಭಾಸವಾಯಿತು. ಅವರ ನಂತರ ಲಂಡನ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ನಟರಾಗಿ ಬಂದ ಎಡ್ಮಂಡ್ ಕೀನ್ ತಮ್ಮ ಭಾವಾತಿರೇಕಗಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷತಃ 5ನೆಯ ಅಂಕದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ, ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೀನ್ ರ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಜಾಗತಿಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನೇನೂ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ; ವಿಲಿಯಮ್ ಹಾಝ್ಲಿಟ್ ಕೀನ್ ರ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಅವರ ರಿಚರ್ಡ್ IIIಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ ಎಂದು ದೂರಿದರು. ಇತರ ಪಾತರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದಂತೆಯೇ, ಕೀನ್ ತಮ್ಮ ಅಂಗಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಮಾನಸಿಕ ಪತನದ ಕುರುಹಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಕುಲೀನರೆಂಬ ಅಂಶದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಂಬಲ್ ರ ರೀತಿಯನ್ನು ಉಲ್ಟಾ ಮಾಡಿ, ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರನ್ನು ಅಪರಾಧಿ ಮನೋಭಾವ ಮತ್ತು ಭಯದ ಭಾರಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯುವಂತಹ ನಿರ್ದಯಿ ರಾಜಕಾರಣಿಯಂತೆ ಬಿಂಬಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಕೀನ್ ದೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ಉಡುಪುಗಳ ವೈಭವೀಕರಣದತ್ತ ಸಾಗಿದ್ದ ಕ್ರಮವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. === ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನ === ನಂತರದ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಲಂಡನ್ ನ ನಟ, ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ರೆಡಿಯವರ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್, ಕೀನ್ ರಿಗೆ ದೊರೆತಷ್ಟಾದರೂ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. 1820ರಕ್ಕು ಕೋವೆಂಟ್ ಗಾರ್ಡನ್ ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ರೆಡಿ ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನಿತ್ತರು. ಹಾಝ್ಲಿಟ್ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ, ಮ್ಯಾಕ್ರೆಡಿಯ ಪಾತ್ರಾಧ್ಯಯನವು ಕೇವಲ ಮಾನಸಿಕವಾದುದಾಗಿತ್ತು; ಮಾಟಗಾತಿಯರು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು, ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಪತನವು ಕೇವಲ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿನ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದಲೇ ಉಂಟಾದವು. ಮ್ಯಾಕ್ರೆಡಿಯ ಬಹಳ ಪ್ರಖ್ಯಾರ ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಹೆಲೆನಾ ಫಾಸಿಟ್, ಇನ್ನೂ ತಮ್ಮ 20ರ ಹರೆಯದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ಚೊಚ್ಚಲ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿ ಹೀನಾಯವಾದ ಸೋಲು ಕಂಡರು, ಆದರೆ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಸಿಡ್ಡನ್ ರಂತಲ್ಲದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಉಡುಗೆತೊಡುಗೆಗಳ ಚಿಂತನೆಗೆ ಹೊಂದುವಂತಹ ಪಾತ್ರದ ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಮ್ಯಾಕ್ರೆಡಿ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ "ವಿಶ್ರಮಿಸಿದ" ನಂತರ, ಅವರು ಈ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು; 1849ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ನಟ ಎಡ್ವಿನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾದರು, ಅವರ ಪಕ್ಷದವರು ಮ್ಯಾಕ್ರೆಡಿಯನ್ನು ಆಸ್ಟರ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬುಸುಗುಟ್ಟಿದರು, ಇದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಸ್ಟರ್ ಸ್ಥಳದ ಕೋಲಾಹಲ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೋಲಾಹಲವು ಉಂಟಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Charles Kean as Macbeth 1858.jpg|thumb|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕೀನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸರಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಮತ್ತು ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ನಿಖರವಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಆಶಿಸಿ ತೊಟ್ಟ ಪೋಷಾಕುಗಳಲ್ಲಿ(1858).]] ಮಧ್ಯ-ಶತಮಾನದ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಮುಖ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಗಳು, ಸ್ಯಾಮುಯಲ್ ಫೆಲ್ಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕೀನ್ ಇಬ್ಬರೂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಉಭಯಭಾವಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಯಶವನ್ನೂ ಪಡೆದರು. ಪಾತ್ರದ ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆಗಿಂತಲೂ ವೇದಿಕೆಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಂತಹ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಇಬ್ಬರೂ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಯಾಡ್ಲರ್ಸ್ ವೆಲ್ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಫೆಲ್ಪ್ಸ್ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಕಲ ಮೂಲ ಪಠ್ಯಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತೆ ಹೊರತಂದರು. ಅವರು ದ್ವಾರಪಾಲಕನ ದೃಶ್ಯದ ಮೊದಲರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು; ಈ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ದೇವ್ ನಂತ್ ನಂತರ ಎಲ್ಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಕಡೆಗಣಿಸಿದ್ದರು; ಎರಡನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಶ್ಲೀಲತೆ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು, ಮತ್ತು ಮಾಟಗಾತಿಯರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಡತದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದರು. ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ, ಆ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದಂತಹ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಮರಣದ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನೂ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite book|last=Odell |first=George Clinton Densmore |title=Shakespeare from Betterton to Irving |publisher=C. Scribner's sons |year=1921 |series=274 |volume=2 |url=https://books.google.com/books?id=vDRaAAAAMAAJ |accessdate=2009-08-17}}</ref> ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ನಿರ್ಧಾರಗಳೆಲ್ಲವೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವೆಂದೇನಲ್ಲ ಮತ್ತು ಫೆಲ್ಪ್ಸ್ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಮತ್ತು 1844ರಿಂದ 1861ರ ವರೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಡಝನ್ ಗಿಂಗಲೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ದೇವ್ ನಂತ್ ರ ಪಠ್ಯಗಳ ಹಲವಾರು ಸಂಯುಕ್ತತೆಗಳೊಡನೆ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಿದರು. ಅವರ ಅತಿ ಯಶಸ್ವಿ ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಇಸಾಬೆಲಾ ಗ್ಲಿನ್ ಆಗಿದ್ದರು, ಅವರ ಅಧಿಕಾರಯುತ ನಿಲುವು ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಗೆ ಸಿಡ್ಡನ್ಸ್ ರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದವು. 1850ರ ನಂತರ ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಕೀನ್ ರಚಿಸಿ ಆಡಿದ ನಾಟಕದ ಅಮೋಘ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಪಾತ್ರಗಳು ತೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಪೋಷಾಕುಗಳು ಸಮಂಜಸತೆ. ಆಧುನಿಕ ಸಂಗೀತಮಯ ಕೌತುಕಭರಿತ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕೀನ್ ತಮ್ಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಅವರು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಎಲಿಝಬೆತಿಯನ್ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಟಿಸುವಷ್ಟು ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಹೊಂದಿಲ್ಲವೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ; 1853ರ ಒಂದು ನಿರ್ಮಾಣವು ಇಪ್ಪತ್ತು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ನಿಖರತೆಗೆ ಕೀನ್ ನೀಡುತ್ತತಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ಕಾಳಜಿಯೂ ಒಂದು ಎಂದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು; ಅವರು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ "ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವೂ ಸಹ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ನಿಖರವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅಲ್ಲಾರ್ಡೈಸ್ ನಿಕೋಲ್. 1875ರಲ್ಲಿ ಈ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಲೈಸಿಯಮ್ ಥಿಯೇಟರ್ ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದ ಹೆನ್ರಿ ಇರ್ವಿಂಗ್ ರ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರಯತ್ನವು ವಿಫಲವಾಯಿತು. ನಿರ್ಮಾಪಕ ಸಿಡ್ನಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬೇಟ್ ಮನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮತ್ತು ತಾರೆ ಕೇಟ್ ಜೋಸೆಫೈನ್ ಬೇಟ್ ಮನ್ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇರ್ವಿಂಗ್ ತಮ್ಮ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದ ಹೆಝೆಕಿಯಾ ಲಿಂಥಿಕಮ್ ಬೇಟ್ ಮನ್ ರ ಸಾವಿನಿಂದ ಜರ್ಝರಿತರಾಗಿದ್ದರೇನೋ. ಈ ನಾಟಕವು ಎಂಬತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕಂಡರೂ ಅವರ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಪಾತ್ರವು ಅವರ ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಳಪೆಯದ್ದಾಗಿತ್ತೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಮತ್ತೆ ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಎಲೆನ್ ಟೆರಿಯವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಲೈಸಿಯಮ್ ನಲ್ಲಿ 1888ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡಾಗ ಅವರು ಸುಧಾರಿತ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ನಾಟಕವು 150 ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>[http://www.peopleplayuk.org.uk/collections/object.php?object_id=2008&amp;back=%2Fguided_tours%2Fdrama_tour%2F19th_century%2Fmanagers_irving.php%3F "ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಇರ್ವಿಂಗ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206161408/http://www.peopleplayuk.org.uk/collections/object.php?object_id=2008&back=%2Fguided_tours%2Fdrama_tour%2F19th_century%2Fmanagers_irving.php%3F |date=2008-12-06 }}, ಪೀಪಲ್ ಪ್ಲೇ ಯುಕೆ ಜಾಲತಾಣ.</ref> ಹರ್ಮನ್ ಕ್ಲೀಯ್ನ್ ರ ಒತ್ತಾಯದ ಮೇರೆಗೆ ಅವರು ಆರ್ಥರ್ ಸುಲೀವಾನ್ ರನ್ನು ಕೆಲವು ಘಟನಾತ್ಮಕ ಸಂಗೀತದ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಈ ನಾಟಕಕ್ಕಾಗಿ ಬರೆಯಲು ನಿಯಮಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>[http://math.boisestate.edu/gas/other_sullivan/macbeth/index.html ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' ಗೆ ಸುಲೀವಾನ್ ರ ಘಟನಾತ್ಮಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು 1888ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001003735/http://math.boisestate.edu/gas/other_sullivan/macbeth/index.html |date=2009-10-01 }}, ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸುಲೀವಾನ್ ಆರ್ಕೈವ್.</ref> ಬ್ರಾಮ್ ಸ್ಟೋಕರ್ ರಂತಹ ಗೆಳೆಯರು ಇವರ "ಮಾನಸಿಕ" ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಡಂಕನ್ ರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಕನಸನ್ನು ನಾಟಕದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡಿದ್ದರು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮೂಲವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರ ಟೀಕಾಕಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಹೆನ್ರಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಅವರು ಮನಬಂದಂತೆ ನುಡಿಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದುದನ್ನು (ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಮರಣದ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ "ಷುಡ್ ಹ್ಯಾವ್" ಎನ್ನುವುದರ ಬದಲು "ವುಡ್ ಹ್ಯಾವ್" ಎಂದದ್ದು) ಮತ್ತು ಅವರು ಪಾತ್ರದತ್ತ ಹೊಂದಿದ್ದ "ವಿಕಲ್ಪಿತ" "ಅತಿ ಕೋಮಲ" ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|last=Odell |first=George Clinton Densmore |title=Shakespeare from Betterton to Irving|publisher=C. Scribner's sons |year=1921 |series=384|volume=2 |url=https://books.google.com/books?id=vDRaAAAAMAAJ |accessdate=2009-08-17}}</ref> === ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ === ಬ್ಯಾರಿ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಜಾಕ್ಸನ್ ಪ್ರಭಾವಪೂರಿತ ಆಧುನಿಕ ಪೋಷಾಕು ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಟಕದ ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದನ್ನು 1928ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಮಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಂ ರಿಪೆರ್ಟರಿ ಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿ ಆಡಿದರು; ಈ ನಾಟಕವು ಲಂಡನ್ ತಲುಪಿ ರಾಯಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ಥಿಯೇಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. ನಾಟಕವು ಜನರಿಂದ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಗಳಿಸಿತು; ಎರಿಕ್ ಮಾಟ್ಯುರಿನ್ ರನ್ನು ಅಸಮರ್ಪಕ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ ಮೇರಿ ಮೆರಾಲ್ ರ ಖಳನಾಯಕಿಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಟೀಕೆಗಳು ದೊರೆತವು. ದ ಟೈಮ್ಸ್ ಅದನ್ನು "ತಿರಸ್ಕರಣೀಯ ವಿಫಲತೆ" ಎಂದು ಕರೆಯಿತಾದರೂ ಈ ರಚನೆಯು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕೀನ್ ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನುಸುಳಿದ್ದ ದೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವದ ವಿಪರೀತ ವೈಭವೀಕರಣದ ಒಲವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Negro unit Macbeth.jpg|left|thumb|1935ರ ಫೆಡರಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನೀಗ್ರೋ ಘಟಕದವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್.]] ಬಹಳವೇ ಪ್ರಕಟಿತವಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ ಗಳಿಸಿದ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಫೆಡರಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹಾರ್ಲೆಮ್ ನ ಲಫಾಯೆಟೆ ಥಿಯೇಟರ್ ನಲ್ಲಿ 1936ರ 14ನೆಯ ಏಪ್ರಿಲ್ ನಿಂದ 20ನೆಯ ಜೂನ್ ವರೆಗೆ ಆಡಲಾಯಿತು. ಆರ್ಸನ್ ವೆಲ್ಸ್ ತಮ್ಮ ಮೊದಲನೆಯ ರಂಗರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಜ್ಯಾಕ್ ಕಾರ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಎಡ್ನಾ ಥಾಮಸ್ ಹಾಗೂ ಬಾಂಕೋರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕೆನಡಾ ಲೀ ಯವರನ್ನು ಈ ಸರ್ವ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಇದು ವೂಡೂ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತವಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ವೆಲ್ಸ್ ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ವಸಾಹತೋತ್ತರ ಹಾಯ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನವು ಚಮತ್ಕಾರ ಮತ್ತು ನಿಗೂಢತೆಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿತು; ಅವರು ಬಳಸಿದ ದಝನ್ ಗಟ್ಟಲೆ "ಆಫ್ರಿಕನ್" ಡ್ರಂಗಳು ದೇವ್ ನಂತ್ ರ ಮಾಟಗಾತಿಯರ ಸಮೂಹಗಾನವನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತಂದವು. ವೆಲ್ಸ್ ನಂತರ 1948ರ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿ, ಅದನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಲಾರೆನ್ಸ್ ಒಲಿವಿಯರ್ 1929ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ಕಮ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲೂ 1937ರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಓಲ್ಡ್ ವಿಕ್ ಥಿಯೇಟರ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲೂ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಓಲ್ಡ್ ವಿಕ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಾಟಕದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಕ್ ನ ಕಲಾತ್ಮಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ಲಿಲಿಯನ್ ಬೇಯ್ಲಿಸ್ ನಾಟಕ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮುಂಚಿನ ರಾತ್ರಿ ವಿಧಿವಶರಾದರು. ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಒಲಿವರ್ ರ ಮೇಕಪ್ ಎಷ್ಟು ದಪ್ಪ ಮತ್ತು ಶೈಲೀಕೃತವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ ವಿವಿಯನ್ ಲೀ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದುದು ಕೇಳಿಬಂದಿದೆ: "ಮೊದಲು ನಿಮಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಮೊದಲ ಸಾಲು ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಲ್ಯಾರಿಯ ಮೇಕಪ್ ವೇದಿಕೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಬಾಂಕೋ ಬರುತ್ತಾರೆ, ತದನಂತರ ಲ್ಯಾರಿ ಬರುತ್ತಾರೆ".<ref>ರಾಬರ್ಟ್ ಟಾನಿಟ್ಚ್, ಒಲಿವಿಯರ್, ಅಬ್ಬೆವಿಲ್ಲಾ ಪ್ರೆಸ್ (1985).</ref> ಒಲಿವಿಯರ್ ನಂತರ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ, ಗ್ಲೆನ್ ಬ್ಯಾಮ್ ಷಾ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ ಮತ್ತು 1955ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಟ್ ಫೋರ್ಡ್-ಅಪಾನ್-ಎವಾನ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ವಿವಿಯನ್ ಲೀ ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಹಾಬ್ಸನ್ ಹೀಯಾಳಿಸಿದ ಈ ನಾಟಕದ ಪಾತ್ರವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ನಾಟಕಗಳ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದ ಹಲವಾರು ನಟ ನಟಿಯರು ಇದ್ದರು:ಇಯಾನ್ ಹೋಮ್ ಡೋನಾಲ್ಬೇಯ್ನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಕೀತ್ ಮಿಷೆಲ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಡಫ್ ಆಗಿ, ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ವೈಮಾರ್ಕ್ ದ್ವಾರಪಾಲಕನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ಒಲಿವಿಯರ್ ಯಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಅಭಿನಯದ ತೀವ್ರತೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ಕೊಲೆಗಡುಕರೊಡನೆ ನಡೆಸುವ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶ ಹಾಗೂ ಬಾಂಕೋರ ಭೂತವನ್ನು ಎದುರಿಸುವಾಗಿನ ಅಭಿನಯ, ಹಲವಾರು ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಎಡ್ಮಂಡ್ ಕೀನ್ ರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿನಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವಂತಿತ್ತು. ಒಲಿವಿಯರ್ ರ ''ರಿಚರ್ಡ್ III'' ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಲು ಕಂಡದ್ದರಿಂದ ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಕೆನೆತ್ ಟೈನನ್ ಈ ಅಭಿನಯದ ಬಗ್ಗೆ ಘಂಟಾಘೋಷವಾಗಿ ಹೀಗೆ ನುಡಿದರು: "ಯಾರೂ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಪಾತ್ರದ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ಯಶವನ್ನು ಕಂಡಿಲ್ಲ"—ಒಲಿವಿಯರ್ ಹೊರತಾಗಿ. 1937ರಲ್ಲಿ ಓಲ್ಡ್ ವಿಕ್ ಥಿಯೇಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಒಲಿವಿಯರ್ ರ ಸಹನಟಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ ಜ್ಯುಡಿತ್ ಆಂಡರ್ಸನ್ ಸಹ ಈ ನಾಟಕದ ಪಾತ್ರಾಭಿನಯದಲ್ಲಿ ಅಮೋಘ ಯಶ ಕಂಡರು. ಅವರು ಬ್ರಾಡ್ವೇಯಲ್ಲಿ ಮಾರಿಸ್ ಎವಾನ್ಸ್ ರ ಎದುರು ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು; ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ವೆಬ್ಸ್ ಟರ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಈ ನಾಟಕವು 1941ರಲ್ಲಿ 131 ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು, ಇದು ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನಡೆದ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ನಾಟಕವೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ಆಂಡರ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಎವಾನ್ಸ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ನಟಿಸಿದರು, 1954 ಮತ್ತು 1962ರಲ್ಲಿ; 1962ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ನಟನೆಗೆ ಮಾರಿಸ್ ಎವಾನ್ಸ್ ಎಮ್ಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ ಪಡೆದರು, ಆಂಡರ್ಸನ್ ಈ ಅವಾರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿಯೂ ಪಡೆದರು. 1971ರಲ್ಲಿ ಈ ನಾಟಕವು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ''ದ ಟ್ರಾಜೆಡಿ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ರೋಮನ್ ಪೋಲಾನ್ಸ್ಕಿಯವರ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು [[ಹಗ್ ಹೆಫ್ನರ್]] ರವರ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ-ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೆರೆ ಕಂಡಿತು. ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ಜಪಾನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೂ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು; ''ತ್ರೋನ್ ಆಫ್ ಬ್ಲಡ್'' (ಕುಮೋನೋಸು ಜೋ, 1957) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತೋಶಿರೋ ಮಿಫೂನೇ ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಜಹಗೀರಿ ಜಪಾನಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಟಕದ ಯಾವುದೇ ಬರವಣಿಗೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಇರುವಂತಿದ್ದ ಈ ಚಿತ್ರವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕೃತವಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಬ್ಲೂಮ್ ಇದನ್ನು "''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಸಿನಿಮೀಯ ಅವತರಣಿಕೆ" ಎಂದು ಕರೆದರು.<ref name="bloom">ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಬ್ಲೂಮ್, ''ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್: ದ ಇನ್ವೆನ್ಷನ್ ಆಫ್ ದ ಹ್ಯೂಮನ್''. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್: 1999. ISBN 1-57322-751-X, ಪುಟ. 388.</ref> 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಗಮನ ಸೆಳೆದ ರಚನೆಯೆಂದರೆ ಟ್ರೆವರ್ ನನ್ ರವರು ರಾಯಲ್ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಕಂಪನಿಗಾಗಿ 1976ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನಾಟಕ. ನನ್ ನಿಕೋಲ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಹೆಲೆನ್ ಮಿರೆನ್ ರನ್ನು ಈ ನಾಟದಕಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಆ ಪ್ರಯತ್ನವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿರಲಿಲ್ಲ. 1976ರಲ್ಲಿ ನನ್ ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಸೆಟ್ ಬಳಸಿ ದ ಅದರ್ ಪ್ಲೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು; ಈ ಚಿಕ್ಕ, ಸುಮಾರು ದುಂಡನೆಯ ವೇದಿಕೆಯು ನಟರ ಮಾನಸಿಕ ಭಾವಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನದತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿತ್ತು. ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಇಯಾನ್ ಮೆಕ್ಲೀನ್ ಮತ್ತು ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಆಗಿ ನಟಿಸಿದ ಜೂಡಿ ಡೆನ್ಷ್ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಡೆನ್ಷ್ ತಮ್ಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ 1977ರ SWET ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು 2004ರಲ್ಲಿ RSCಯ ಸದಸ್ಯರು ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಕಂಪನಿಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಒಬ್ಬ ನಟಿ ನೀಡಿದ ಅತ್ಯದ್ಭುತ ನಟನೆ ಎಂದು ಸಾರಿದರು. ನನ್ ರ ನಿರ್ಮಾಣವು ಲಂಡನ್ ಗೆ 1977ರಲ್ಲಿ ವರ್ಗವಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಗಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಪೀಟರ್ ಹಾಲ್ ರ 1978ರ, ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಫಿನ್ನೇ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಆಗಿ ಮತ್ತು ಡೊರೋತಿ ಟ್ಯುಟಿನ್ ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಆಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಯಶ ಪಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಅಪಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದ ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' 1980ರಲ್ಲಿ ಓಲ್ಡ್ ವಿಕ್ ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದಂತಹುದಾಗಿದೆ. ಪೀಟರ್ ಒಟೂಲ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಟೋಮೆಲ್ಟಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಈ ನಿರ್ಮಾಣ(ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಬ್ರಿಯಾನ್ ಫೋರ್ಬ್ಸ್)ವನ್ನು ರಂಗದ ಕಲಾತ್ಮಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ತಿಮೋತಿ ವೆಸ್ಟ್, ಆ ನಾಟಕದ ಪಾತ್ರದ ಕುಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಭರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸದೆ, ಇಡೀ ಟಿಕೆಟ್ ಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗಿದ್ದರೂ, ನಾಟಕ ಆರಂಭವಾಗಬೇಕಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ದಿನ, ತನಗೂ ಅದಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲವೆನ್ನುತ್ತಾ, ತೊರೆದು ನಡೆದರು. ವಿಮರ್ಶಕ ಜ್ಯಾಕ್ ಟಿಂಕರ್ ಡೈಲಿ ಮೇಯ್ಲ್ ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದರು: "ಶೌರ್ಯವು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ನಟನೆಯು ಅಷ್ಟೇನೂ ಕಳಪೆಯದಲ್ಲವೆನಿಸುತ್ತದೆ."<ref>''20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ರಂಗಸ್ಥಳ'' ಲೇಖಕ ರಾಬರ್ಟ್ ತಾನಿಟ್ಚ್, ಹಾಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ (2007) ISBN 978-1-904950-74-5.</ref> ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಲೇಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ನಾಟಕಗಳ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಪಾತ್ರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು "ಪ್ರಬಲ ಮತ್ತು ಕ್ಲಿಷ್ಟ"ವಾದ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>ಬ್ರೌನ್, ಲ್ಯಾಂಗ್ಡನ್ ''ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಅರಂಡ್ ದ ಗ್ಲೋಬ್: ಎ ಗೈಡ್ ಟು ನೋಟೆಬಲ್ ಪೋಸ್ಟ್ ವಾರ್ ರಿವೈವಲ್ಸ್''. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್: ಗ್ರೀನ್ ವುಡ್ ಪ್ರೆಸ್, 1986: 355.</ref> ಈ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಇತರರ ಪೈಕಿ ಕೆಲವರೆಂದರೆ ಗ್ವೆನ್ ಫ್ಫ್ರಾಂಗ್ ಕನ್-ಡೇವೀಸ್, ಜಾನೆಟ್ ಸೂಝ್ಮನ್, ಗ್ಲೆಂಡಾ ಜಾಕ್ಸನ್, ಮತ್ತು ಜೇನ್ ಲಾಪೋಟಾಯ್ರ್. 2001ರಲ್ಲಿ ''ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, PA'' ಚಿತ್ರವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಯು 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿನ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿದ್ದು, ಚಿತ್ರವು ಜೋ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಮತ್ತು ಆತನ ಸತಿ ಪ್ಯಾಟ್ ನಾರ್ಮ್ ಡಂಕನ್ ರಿಂದ ಒಂದು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗರ್ ಕೆಫೆಯನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಬಿಲ್ಲಿ ಮಾರಿಸೆಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಲೆಗ್ರಾಸ್, ಮಾರಾ ಟಯೆರ್ನೀ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ತೋಫರ್ ವಾಲ್ಕೆನ್ ಇದ್ದಾರೆ. ನಿಜವಾದ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಊರಾದ ಮೋರೇಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಜಿನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ನಲ್ಲಿ ಆಡಬೇಕೆಂದು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನಾಟಕವನ್ನು ಆಡಲಾಯಿತು. ವೃತ್ತಿಪರ ನಟರು, ನೃತ್ಯಪಟುಗಳು, ಸಂಗೀತಗಾರರು, ಶಾಲಾಮಕ್ಕಳು, ಮತ್ತು ಮೋರೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ವರ್ಗವು ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವರ್ಷವೆಂದೇ ಕರೆಯಲಾದ ಈ ವರ್ಷದ(2007) ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿರೂಪರ್ಟ್ ಗೌಲ್ಡ್ಚಿಚೆಸ್ಟರ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ 2007ಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಸಿದ ಹಾಗೂ ತಾರೆಯರಾದ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಕೇಟ್ ಫ್ಲೀಟ್ ವುಡ್ ಅಭಿನಯಿಸಿದ, ಚಿತ್ರವು ಟ್ರೆವರ್ ನನ್ ರ 1976ರ RSC ನಿರ್ಮಿತ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸವಾಲಾಗುವಂತಿದ್ದಿತು ಎಂದು ಎಲ್ಲಾ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸರ್ವಾನುಮತವಿದೆ. ಈ ನಾಟಕವು ಲಂಡನ್ ನ ಗೀಲ್ ಗುಡ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಗೆ ವರ್ಗವಾದಾಗ ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ ಗಾಗಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಈ ನಾಟಕದ ವಿಮರ್ಶೆ ಬರೆಯುತ್ತಾ, ತಾವು ಇದುವರೆಗೆ ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದರು.<ref name="telegraph">{{Cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/3668183/The-best-Macbeth-I-have-seen.html |title=The best Macbeth I have seen |last=Spencer |first=Charles |date=September 27, 2007 |work=The Daily Telegraph |accessdate=2009-10-23}}</ref> 2007ರ ಈವನಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಆವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ನಾಟಕವು ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಗೌಲ್ಡ್ ಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23423447-details/Winning+performances+on+the+West+End+stage/article.do |title=Winning performances on the West End stage &#124; News |publisher=Thisislondon.co.uk |date= |accessdate=2009-11-01 |archive-date=2007-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071230225548/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23423447-details/Winning+performances+on+the+West+End+stage/article.do |url-status=dead }}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಇದೇ ಆವೃತ್ತಿಯು ಯುಎಸ್ ನ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ನಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದ ಗೃಹಗಳಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗಿ, ನಂತರ ಬ್ರಾಡ್ವೇ(ಲೈಸಿಯಮ್ ಥಿಯೇಟರ್)ಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. 2009ರಲ್ಲಿ ಗೌಲ್ಡ್ ಮತ್ತೆ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೀಟ್ ವುಡ್ ರನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ ಮೆಚ್ಚಿಗೆ ಗಳಿಸಿದ ನಾಟಕದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರವಾಗಿಸಿದರು; ಈ ಚಿತ್ರವು PBಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಎಂಬ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಡೋಬರ್ ಆರು, 2010ರಂದು ಬಿತ್ತರವಾಯಿತು. 2003ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಕಂಪನಿಯಾದ ಪಂಚ್ ಡ್ರಂಕ್ ಲಂಡನ್ ನ ಬ್ಯೂಫಾಯ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಎಂಬ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಮಾದರಿಯ ಶಾಲೆಯನ್ನು "''ಸ್ಲೀಪ್ ನೋ ಮೋರ್'' " ಎಂಬ ನಾಟಕವನ್ನು ಆಡಲು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು; ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಕಥೆಯನ್ನು ಹಿಚ್ ಕಾಕ್ ರ ಮೈ ನವಿರೇಳಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತಮ ಹಿಚ್ ಕಾಕ್ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಆಯ್ದು ಪುನರುದ್ಯೋಗಿಸಿದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.punchdrunk.org.uk/past/sleep.htm |title=Punchdrunk website&nbsp;– Sleep No More |publisher=punchdrunk |date= |accessdate=2009-05-16 |archive-date=2010-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100704194724/http://www.punchdrunk.org.uk/past/sleep.htm |url-status=dead }}</ref> ಅಮೆರಿಕನ್ ರೆಪೆರ್ಟರಿ ಥಿಯೇಟರ್ ನ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009ರಲ್ಲಿ ಮಸಾಚ್ಯುಸೆಟ್ಸ್, ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ನ ಒಂದು ಪಾಳುಬಿಟ್ಟ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದನ್ನು ಪಂಚ್ ಡ್ರಂಕ್ ನಿರ್ಮಿಸಲು ತೊಡಗಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.americanrepertorytheater.org/events/show/sleep-no-more |title=ART website&nbsp;– Sleep No More|publisher=ART |date= | accessdate=2009-12-20}}</ref> 2004ಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ವಿಶಾಲ್ ಭಾರಧ್ವಾಜ್ ''ಮಕ್ಬೂಲ್'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' ನ ಅವತರಣಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಸಮಕಾಲೀನ [[ಮುಂಬಯಿ]] ಭೂಗತ ಜಗತ್ತಿನ ವಿಷಯವನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ತಳುಕುಹಾಕಿದ್ದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತಾರೆಯರಾದ ಇರ್ಫಾನ್ ಖಾನ್, ತಬು, ಪಂಕಜ್ ಕಪೂರ್, ಓಂಪುರಿ, ನಾಸಿರುದ್ದೀನ್ ಷಾ ಮತ್ತು ಪೀಯೂಷ್ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಅಪಾರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ ಭಾರಧ್ವಾಜ್ ಮತ್ತು ಇರ್ಫಾನ್ ಖಾನ್ ಗೆ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ತಂದಿತ್ತಿತು.{{Citation needed|date=March 2010}} == ಇತರ ಲೇಖಕರಿಂದ ರಚಿಲಲ್ಪಟ್ಟ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ನ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗಗಳು == 2006ರಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಪರ್ ಕಾಲಿನ್ಸ್ ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಅಂಡ್ ಸನ್'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಣೆ ಮಾಡಿತು; ಇದನ್ನು ಬರೆದವರು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಲೇಖಕ ಜಾಕೀ ಫ್ರೆಂಚ್. 2008ರಲ್ಲಿ ಪಿಗಾಸಸ್ ಬುಕ್ಸ್ ''ದ ಟ್ರಾಜೆಡಿ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಪಾರ್ಟ್ II: ದ ಸೀಡ್ ಆಫ್ ಬಾಂಕೋ'', ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಹೊರತಂದಿತು; ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೇಖಕರಾದ ನೋವಾ ಲ್ಯೂಕ್ ಮನ್ ಮೂಲ ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' ಎಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತೋ ಅಲ್ಲಿಂದ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಅಂತ್ಯ ನೀಡದಿದ್ದ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ತಾರ್ಕಿಕ ಅಂತ್ಯ ನೀಡಲು ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಡೇವಿಡ್ ಗ್ರೆಗ್ ರ 2010ರ ನಾಟಕ ''ಡನ್ಸಿನೇನ್'' ಡನ್ಸಿನೇನ್ ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಪತನಗೊಂಡದನ್ನು ಆರಂಭದ ಹಂತವಾಗಿ ಹೊಂದಿದ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ; ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ರ ಆಗ ತಾನೇ ಕೊನೆಗೊಂಡ ಆಡಳಿತವು ಮಾಲ್ಕಮ್ ರ ಆಡಳಿತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಪುಸ್ತಕ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=March 2010}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌ == {{Refbegin}} * {{Cite book| last=Coursen | first=Herbert | title=Macbeth | url=https://archive.org/details/macbethguidetopl0000cour_t0e0 | publisher=Greenwood Press | location=Westport |year=1997 | isbn=031330047X}} * {{Cite book| last=Kliman | first=Bernice | coauthors=Rick Santos | title=Latin American Shakespeares | url=https://archive.org/details/isbn_0838640648 | publisher=Fairleigh Dickinson University Press | location=Madison | year=2005 | isbn= 0838640648}} {{Refend}} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{wikibooks|Introduction to Shakespeare|The Tragedy of Macbeth|The Tragedy of Macbeth}} {{Wikisource|The Tragedy of Macbeth}} {{Wikiquote}} {{Commons category|Macbeth}} === ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು === * [http://ahds.ac.uk/ahdscoll/docroot/shakespeare/performanceslist.do?playId=11017/ ಲಂಡನ್ ನಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರಾಟ್ ಫೋರ್ಡ್ ನಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ಪಾತ್ರದ ಅಭಿನಯಗಳು 1960–2000]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – ದ ಡಿಸೈನಿಂಗ್ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರಿಸೋರ್ಸ್ ನಿಂದ. * [http://video.google.com/videoplay?docid=883718043846080512&amp;q=macbeth&amp;total=4565&amp;start=0&amp;num=10&amp;so=0&amp;type=search&amp;plindex=0 ದ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ವಿಡಿಯೋ ಸೊಸೈಟಿ ಎಡಿಷನ್ (ಗೂಗಲ್ ವಿಡಿಯೋ – 2 ಗಂಟೆಗಳು 12 ನಿಮಿಷಗಳು)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224093841/http://video.google.com/videoplay?docid=883718043846080512&q=macbeth&total=4565&start=0&num=10&so=0&type=search&plindex=0 |date=2009-02-24 }} * [http://bardolatry.com/macbeth-on-film/ ಫಿಲ್ಮ್ ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080120211936/http://bardolatry.com/macbeth-on-film/ |date=2008-01-20 }} * [http://thebardofavon.250free.com/macbeth.html ಸಕಲ ಸ್ತ್ರೀ ನಿರ್ಮಾಣ] ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಇನ್ ದೆಲಾವೇರ್ ಪಾರ್ಕ್ ನಿಂದ * [http://video.pbs.org/video/1604122998/ ಪಿಬಿಎಸ್ ವಿಡಿಯೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110212160503/http://video.pbs.org/video/1604122998/ |date=2011-02-12 }} ನಿರ್ದೇಶನ ರೂಪರ್ಟ್ ಗೋಲ್ಡ್ ತಾರೆ ಸರ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ === ಶಬ್ದ ಗ್ರಹಣ(ಆಡಿಯೋ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್) === * [http://www.ejunto.com/macbeth.html ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್: ಉಚಿತ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾನದ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110710174415/http://www.ejunto.com/macbeth.html |date=2011-07-10 }} ejunto.com ನಲ್ಲಿ === ನಾಟಕದ ಪಠ್ಯ === * [http://shakespeare-navigators.com/macbeth/SceneTextIndex.html ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ನ್ಯಾವಿಗೇಟರ್] – ಶೋಧನಾರ್ಹ, ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಸಹಿತ HTML ವಿಧಗಳು. * [http://shakespeare.mit.edu/macbeth/full.html ದ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ವರ್ಕ್ಸ್ ಆಫ್ ವಿಲಿಯನ್ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110426072625/http://shakespeare.mit.edu/macbeth/full.html |date=2011-04-26 }} – ಇಡೀ ನಾಟಕ ಮೂಲ HTMLನಲ್ಲಿ. * [http://william-shakespeare.classic-literature.co.uk/the-tragedie-of-macbeth/ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಲಿಟರೇಚರ್ ಲೈಬ್ರರಿ] – HTML ಕ್ರಮದಲ್ಲಿರುವ ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್. * [http://www.gutenberg.net/etext/2264 ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಗಟನ್ ಬೆರ್ಗ್: ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041009202722/http://www.gutenberg.net/etext/2264 |date=2004-10-09 }} – ASCII ಸರಳ-ಗದ್ಯ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಗಟನ್ ಬೆರ್ಗ್ ನಿಂದ. * [http://shakespearenet.net/macbeth/macbreak.htm ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ನೆಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070808122902/http://www.shakespearenet.net/macbeth/macbreak.htm |date=2007-08-08 }} – ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್ ನ ಪ್ರತಿ ಅಂಕದ ಸಾರಾಂಶ. * [http://nfs.sparknotes.com/macbeth/ ನೋ ಫಿಯರ್ ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110223104200/http://nfs.sparknotes.com/macbeth/ |date=2011-02-23 }} – ಸ್ಪಾರ್ಕ್ ನೋಟ್ಸ್ ನಿಂದ – ಮೂಲ ಪಠ್ಯ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಅನುವಾದ ಪಕ್ಕ-ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ. === + ವೀಕ್ಷಕ ವಿವರಣೆ ; === * [http://www.shakespeare-navigators.com/macbeth/SelectedBiblio.html ''ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್'' ನ ವಿಮರ್ಶೆಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಸಹಿತ ಗ್ರಂಥವಿವರಣೆA] * [http://www.nybooks.com/articles/20073 ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಅಂಡ್ ದ ಯೂಸಸ್ ಆಫ್ ಪವರ್] ಲೇಖಕ ಸ್ಟೀವನ್ ಗ್ರೀನ್ ಬ್ಲಾಟ್ಟ್ {{Macbeth}} {{Shakespeare}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಕ್ ಬೆತ್]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗಿಷ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ನಾಟಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] [[ವರ್ಗ:ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ರ ದುರಂತ ನಾಟಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1603 ನಾಟಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಹತ್ಯೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭ್ರಮಾಪೂರ್ಣ ರಂಗಭೂಮಿ]] [[ವರ್ಗ:ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ದೊರೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ]] eqifkzkqjhfw0w0hyleaimyqnh85zs3 0 29669 1383525 1380407 2026-08-19T22:17:00Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383525 wikitext text/x-wiki {{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}} {{ಧಾಟಿ}} {{Infobox prime minister |honorific-prefix={{small|[[ದ ರೈಟ್ ಆನರಬಲ್]]}} |name=ಸರ್ ವಿಂಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ |honorific-suffix=<br />{{small|[[Knight of the Garter|KG]] [[Order of Merit|OM]] [[Companion of Honour|CH]] [[Territorial Decoration|TD]] [[Queen's Privy Council for Canada|PC]] [[Deputy Lieutenant|DL]] [[Fellow of the Royal Society|FRS]]}} |image=Sir Winston S Churchill.jpg |imagesize=245px |order=[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] |term_start=೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೫೧ |term_end=೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೫೫ |monarch=[[George VI of the United Kingdom|ಆರನೆಯ ಜಾರ್ಜ್]]<br />[[Elizabeth II]] |deputy=[[ಆಂಥನಿ ಈಡನ್]] |predecessor=[[ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಆಟ್ಲೀ]] |successor=[[ಆಂಥನಿ ಈಡನ್]] |term_start2=10 May 1940 |term_end2=26 July 1945 |deputy2=[[ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಆಟ್ಲೀ]] |monarch2=[[George VI]] |predecessor2=[[Neville Chamberlain]] |successor2=[[Clement Attlee]] |order3=ಚಾಂಸಲರ್ ಆಫ್ ದಿ ಎಕ್ಸ್ಚೆಕ್ವೆರ್ |term_start3=6 November 1924 |term_end3=4 June 1929 |primeminister3=[[Stanley Baldwin]] |predecessor3=[[Philip Snowden, 1st Viscount Snowden|Philip Snowden]] |successor3=[[Philip Snowden]] |order4=[[Home Secretary]] |term_start4=19 February 1910 |term_end4=24 October 1911 |primeminister4=[[H. H. Asquith|Herbert Henry Asquith]] |predecessor4=[[Herbert Gladstone, 1st Viscount Gladstone|Herbert Gladstone]] |successor4=[[Reginald McKenna]] |order5=[[Member of Parliament]]<br />for [[Woodford (UK Parliament constituency)|Woodford]] |term_start5=5 July 1945 |term_end5=15 October 1964 |predecessor5=New constituency |successor5=[[Patrick Jenkin]] |order6=[[Member of Parliament]]<br />for [[Epping (UK Parliament constituency)|Epping]] |term_start6=29 October 1924 |term_end6=5 July 1945 |predecessor6=[[Sir Leonard Lyle]] |successor6=[[Leah Manning]] |order7=[[Member of Parliament]]<br />for [[Dundee (UK Parliament constituency)|Dundee]]<br />{{small|with [[Alexander Wilkie]]}} |term_start7=24 April 1908 |term_end7=15 November 1922 |predecessor7=[[Alexander Wilkie]]<br />[[Edmund Robertson]] |successor7=[[E. D. Morel|Edmund Morel]]<br />[[Edwin Scrymgeour]] |order8=[[Member of Parliament]]<br />for [[Manchester North West (UK Parliament constituency)|Manchester North West]] |term_start8=8 February 1906 |term_end8=24 April 1908 |predecessor8=[[William Houldsworth]] |successor8=[[William Joynson-Hicks]] |order9=[[Member of Parliament]]<br />for [[Oldham (UK Parliament constituency)|Oldham]]<br />with [[Alfred Emmott, 1st Baron Emmott|Alfred Emmott]] |term_start9=24 October 1900 |term_end9=12 January 1906 |predecessor9=[[Walter Runciman, 1st Viscount Runciman of Doxford|Walter Runciman]]<br />[[Alfred Emmott, 1st Baron Emmott|Alfred Emmott]] |successor9=[[Alfred Emmott]]<br />[[John Albert Bright]] |birthname=ವಿಂಸ್ಟನ್ ಲಿಯನಾರ್ಡ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್-ಚರ್ಚಿಲ್ |birth_date={{Birth date|1874|11|30|df=y}} |birth_place=ಬ್ಲೆನ್ಹೈಮ್ ಅರಮನೆ, ವುಡ್ಸ್ಟಾಕ್, ಆಕ್ಸ್ಫ಼ರ್ಡ್ಶಯರ್, ಯು.ಕೆ |death_date={{Death date and age|1965|01|24|1874|11|30|df=y}} |death_place=ಹೈಡ್ ಪಾರ್ಕ್ ಗೇಟ್, ಲಂಡನ್ |restingplace=[[St Martin's Church, Bladon]], Oxfordshire |restingplacecoordinates= |nationality=ಬ್ರಿಟಿಷ್ |party=[[Conservative Party (UK)|Conservative]] (1900–04, 1924–64)<br />[[Liberal Party (UK)|Liberal]] (1904–24) |spouse ={{marriage|[[Clementine Churchill, Baroness Spencer-Churchill|Clementine Churchill]]|12 September 1908|24 January 1965}} |relations=[[Lord Randolph Churchill]] (father)<br />[[Lady Randolph Churchill]] (mother)<br />[[John Strange Spencer-Churchill]] (brother)<br />[[Pamela Harriman]] (former daughter-in-law)<br />[[Winston Churchill (grandson)|Winston Churchill]] (grandson) |children=ಡಯಾನ ಚರ್ಚಿಲ್<br />ರಾಂಡಾಲ್ಫ್ ಚರ್ಚಿಲ್<br />ಸಾರಹ್ ಟೂಷೆ-ಜೆಸ್ಸನ್<br />ಮಾರಿಗೋಲ್ಡ್ ಚರ್ಚಿಲ್<br />ಮೇರಿ ಸೋಮ್ಸ್ |residence=[[10 Downing Street]] (Official)<br />[[Chartwell]] (Private) |alma_mater=ಹ್ಯಾರೋ ಶಾಲೆ, ರಾಯಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಕ್ಯಾಡಮಿ, ಸ್ಯಾಂಡಹರ್ಸ್ಟ್ |occupation= |profession=Member of Parliament, statesman, soldier, journalist, historian, author, painter |religion=[[Anglican]] |footnotes= |allegiance=[[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] |branch=ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆ |serviceyears=1895–1900, 1902–24 |rank=[[Lieutenant-Colonel]] |awards=[[File:Sovereign of the Order of Merit ribbon.svg|20px]] [[Order of Merit]]<br />[[File:Order of Companions of Honour ribbon.png|20px]] [[Order of the Companions of Honour|Companion of Honour]]<br />[[File:India Medal BAR.svg|20px]] [[India Medal]]<br />[[File:Queens Sudan Medal BAR.svg|20px]] Queen's Sudan Medal<br />[[File:Queens South Africa Medal 1899-1902 ribbon.png|20px]] [[Queen's South Africa Medal]]<br />[[File:1914 Star BAR.svg|20px]] [[1914–15 Star]]<br />[[File:British War Medal BAR.svg|20px]] [[British War Medal]]<br />[[File:Allied Victory Medal BAR.svg|20px]] [[Victory Medal (United Kingdom)|Victory Medal]]<br />[[File:Territorial Decoration (UK) ribbon.PNG|20px]] [[Territorial Decoration]] |battles=[[Third Anglo-Afghan War|Anglo-Afghan War]]<br />*[[Siege of Malakand]]<br />[[Mahdist War]]<br />*[[Battle of Omdurman]]<br />[[Second Boer War]]<br />*[[Siege of Ladysmith]]<br />[[World War I|First World War]]<br />*[[Western Front (World War I)|Western Front]] }} '''ಸರ್ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಲಿಯೋನಾರ್ಡ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್- ಚರ್ಚಿಲ್‌''', (೩೦ ನವೆಂಬರ್ ೧೮೭೪ – ೨೪ ಜನವರಿ ೧೯೬೫) ಬ್ರಿಟೀಷ್ ರಾಜಕಾರಣಿ, ಮುತ್ಸದ್ದಿ, ಉತ್ತಮ ವಾಗ್ಮಿ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಬರಹಗಾರ, ಕಲಾವಿದ. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ಮುಂದಾಳುತ್ವ ವಹಿಸಿ, ಸೋಲಿನ ದವಡೆಯಿಂದ ವಿಜಯದೆಡೆಗೆ ನಡೆಸಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ಎರಡು ಬಾರಿ(೧೯೪೦–೪೫ ಮತ್ತು ೧೯೫೧–೫೫) ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ [[ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೋಬೆಲ್ ಪಾರಿತೋಷಕ]] ಪಡೆದ ಏಕೈಕ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಗೌರವ ನಾಗರಿಕತ್ವ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ.<ref>{{cite web|title=Winston Churchill|url=http://www.senate.gov/reference/resources/pdf/pl8806.pdf|work=Pub.L. 86-6|publisher=U.S. Senate|accessdate=17 March 2011|date=9 April 1963}}</ref> ==ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== [[File:Churchill 1881 ZZZ 7555D.jpg|thumb|left|upright|1881ರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ವಯಸ್ಸು 11]] ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಡ್ಯೂಕ್‌ನ ಮಾರ್ಲ್‌ಬೋರೊದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ. ತಂದೆ ಲಾರ್ಡ್ ರಾಂಡೊಲ್ಫ್‌ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದು, ಎಕ್ಸ್‌ಚೆಕ್ವೇರ್‌ನ ಚಾನ್ಸಲರ್ ಆಗಿದ್ದರು.ತಾಯಿ ಜೆನ್ನಿ ಜೆರೋಮ್ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾದವರಾಗಿದ್ದರು. ೧೮೧೭ರಲ್ಲಿ ವಿನ್ಸ್ ಟನ್ ಅಜ್ಜ, ಜಾರ್ಜ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್, ತಮ್ಮ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರನ್ನು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ವಿನ್ಸ್‍ಟನ್‍ನ ಏಕಮಾತ್ರ ಸೋದರ ಜಾನ್‍ಸ್ಟ್ರೇಂಜ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ - ಚರ್ಚಿಲ್‌. [[File:Blenheim main entrance.jpg|thumb|left|ಬ್ಲೆನ್ಹೈಮ್ ಅರಮನೆ, ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಕುಟುಂಬದ ವಾಸಸ್ಥಾನ]] ಇವರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಹಾಗೂ ಬಂಡಾಯದ ಸ್ವಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದಿದ್ದರು. ಆಗಾಗ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಮೂರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ: ಬೆರ್ಕ್‌ಶಾಯರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಕಾಟ್‌ನ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ಸ್‍ಸ್ಕೂಲ್, ಬ್ರಿಗ್ಟನ್‌ ಸಮೀಪದ ಹೋವೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರನ್ಸ್‌ವಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೭ ೧೮೮೮ರಿಂದ ಹಾರೊ ಸ್ಕೂಲ್‌ಗೆ ಬದಲಾದರು. ಇಲ್ಲಿಂದ ಅವರ ಮಿಲಿಟರಿ ಜೀವನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ನಂತರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕ ಪಡೆದರು ಹಾಗೂ ಶಾಲೆಯ ಕತ್ತಿವರಸೆ ವಿಜೇತರಾದರು. ಇವರ ತಾಯಿ ಬಹಳ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಇವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರು(ಲೇಡಿ ರಾಂಡೊಲ್ಫ್‌ ಚರ್ಚಿಲ್) ಮೊದಲಿಗೆ ಶಾಲೆಗೆ ಬರುವಂತೆ ಅಥವಾ ತಮ್ಮನ್ನು ಮನೆಗೆ ಬರಲು ಅನುಮತಿಸುವಂತೆ ಪತ್ರವನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ತಂದೆ ಮತ್ತು ಮಗನ ಸಂಬಂಧದ ಮಧ್ಯೆ ಅಂತರವಿತ್ತು; ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಇಬ್ಬರು ಪರಸ್ಪರ ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೧೦–೧೧</ref> ಏಕೆಂದರೆ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಬಾಂದವ್ಯದ ಕೊರತೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಚರ್ಚಿಲ್ ದಾದಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಎವರೆಸ್ಟ್‌ರನ್ನು ಹಚ್ಚಿ ಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇವರನ್ನು "ಓಲ್ಡ್ ವುಮ್" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೧೦</ref> ಇವರ ತಂದೆ ತಮ್ಮ ೪೫ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜನವರಿ ೨೪, ೧೮೯೫ರಂದು ತೀರಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರಿಗೆ ತಾವೂ ಕೂಡ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನ ಲ್ಲಿಯೇ ಮರಣವನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದು ಎಂಬ ಭಾವನೆಗೆ ಆಸ್ಪದವನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಆದರಿಂದ ಅವರು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾದರು.<ref>ಹ್ಯಾಫ್‌ನರ್, [https://books.google.com/books?id=FI2LNFtBLasC&amp;pg=PA32&amp;dq=die+young ಪುಟ 32]</ref> ===ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ತೊದಲುವಿಕೆ=== ೧೯೨೦–೧೯೪೦ ರ ಸಮಯದ ಹಲವಾರು ಲೇಕಖರು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಉಗ್ಗುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ;<ref>{{cite web|url=http://www.stutterers.org/|title=Churchill Stutter|publisher=Stutterers. org|date=|accessdate=9 August 2009|archive-date=26 ಆಗಸ್ಟ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090826062736/http://www.stutterers.org/|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಸ್ವತಃ ತಮಗೆ "ಮಾತನಾಡುವಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆಯಿತ್ತು" ನಿರಂತರವಾಗಿ ಇದರಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಮಾತಿಗೆ ಒತ್ತಾಸೆ ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕೃತಕ ದಂತ ಪಂಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು(Demosthenes' pebbles).<ref>{{cite web|url=http://www. thehistoryblog.com/ archives/6954|title=Churchill's teeth sell for almost $24,000}}</ref> ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ "ನನ್ನ ಉಗ್ಗುವಿಕೆ ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆಯುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite book | url = https://books.google.com/?id=Fb3PKOd6A2cC&pg=PA162|title=Public speaking in the reshaping of... |publisher= Google books|date=1987-10|isbn= 9780874133158| author1=Oliver, Robert Tarbell}}</ref> ಹೀಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಇದನ್ನು ದ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಸೆಂಟರ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಉಗ್ಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇವರ ತಂದೆಯಂತೆ ''ಎಸ್ '' ಉಚ್ಚಾರ ಮಾಡುವಾಗ ಅಸ್ಪಷ್ಟಗಿರುತ್ತಿತ್ತು<ref>{{cite web|url = http://www. winstonchurchill.org/learn/reference/frequently-asked-questions-faq/personal-life| series = FAQ | title= Personal Life|accessdate= 28 August 2009| publisher =The Churchill Centre}}</ref> ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ ೭೩, ''ಡೇಲಿ ನ್ಯೂಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಎಚ್‌ಡಬ್ಲು ಮ್ಯಾಸಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ನ ಉಲ್ಲೇಖ</ref> ===ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು=== ಚರ್ಚಿಲ್‌ ೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ಕ್ರ್ಯೂ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಭಾವಿ ಪತ್ನಿ ಕ್ಲೆಮಂಟೈನ್ ಹೋಜಿಯರ್‌ರನ್ನು ಅರ್ಲ್ ಆಫ್ ಕ್ರ್ಯೂ ಮತ್ತು ಕ್ರ್ಯೂ ಪತ್ನಿ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ (ಐದನೇಯ ಆರ್ಲ್ ಆಫ್ ರೋಸ್‌ಬೆರಿ ಆರ್ಚಿಬಾಲ್ಡ್ ಪ್ರಿಮ್‌ರೋಸ್ ಮಗಳು) ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು.<ref>ಸೊಯಾಮೆಸ್, ಮೇರಿ: ''ಸ್ಪೀಕಿಂಗ್ ಫಾರ್ ದೆಮ್‌ಸೆಲ್ವಸ್: ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೆಮಂಟೈನ್‌ರ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಪತ್ರಗಳು''. ಪುಟ ೧</ref> ೧೯೦೮ರಲ್ಲಿ ಲೇಡಿ ಸೇಂಟ್ ಹೇಲಿಯರ್ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಔತಣಕೂಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬೇಟಿಯಾದರು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ ತಾವಾಗಿಯೇ ಕ್ಲೆಮಂಟೈನ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಆಸೀನರಾದರು ಮತ್ತು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೊಯೇ ಜೀವನ ಪರ್ಯಂತದ ಸಂಗಾತಿಗಳಾದರು.<ref>ಸೊಯಾಮೆಸ್ ಪುಟ ೬</ref> ೧೦ ಅಗಸ್ಟ್ ೧೯೦೮ರಂದು ಬ್ಲೆನ್ಹೈಮ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಔತಣಕೂಟದಲ್ಲಿ ಟೆಂಪಲ್ ಆಫ್ ಡಯಾನಾ ನೀಡಿ ಆಕೆಗೆ ಪ್ರೊಪೋಸ್ ಮಾಡಿದರು.<ref>ಸೊಯಾಮೆಸ್ ಪುಟಗಳು. ೧೪–೧೫</ref> ೧೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೦೮ರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ವಿಸ್ಟ್‌ಮಿನ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರಿಬ್ಬರು ಮದುವೆಯಾದರು. ಚರ್ಚ್ ಜನರಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದಿತ್ತು; ಬಿಷಪ್ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಅಸಾಫ್ ಇದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.<ref>ಸೊಯಾಮೆಸ್ ಪುಟ ೧೭</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೦೯ರಲ್ಲಿ ಈ ಜೋಡಿ ೩೩ ಎಕ್ಲೆಸ್ಟನ್ ಸ್ಕ್ವಾರ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಇವರ ಮೊದಲ ಮಗು ಡಯಾನ್ ಜುಲೈ ೧೧ ೧೯೦೯ರಂದು ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದಳು. ಕ್ಲೆಮಂಟೈನ್ ಬಸಿರು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಸಸೆಕ್ಸ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು, ಆಗ ಡಯಾನಾ ದಾದಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಳು.<ref>ಸೊಯಾಮೆಸ್ ಪುಟಗಳು. ೧೮, ೨೨, ೨೫</ref> ೨೮ ಮೇ ೧೯೧೧ನಲ್ಲಿ ಇವರ ಎರಡನೆಯ ಮಗು ರಾಂಡೊಲ್ಫ್‌, ೩೩ ಎಕ್ಲೆಸ್ಟನ್ ಸ್ಕ್ವಾರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನು.<ref>ಸೊಯಾಮೆಸ್ ಪುಟಗಳು. ೪೦, ೪೪</ref> ಇವರ ಮೂರನೇಯನೆಯ ಮಗು ಸರಾಹ್ ೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೧೪ ರಂದು ಅಡ್ಮಿರಾಲ್ಟಿ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನನ. ಜನನದ ಜೊತೆಗೆ ಕ್ಲೆಮಂಟೈನ್‌ಗೆ ಆತಂಕವನ್ನು ತಂದಿತ್ತು, " ನಗರಕ್ಕೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಬಲವಾದ ಪ್ರತಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ" ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ನರು ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಶರಣಾಗತ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಸುದ್ಧಿ ಕೇಳಿ ವಿನ್ಸ್‌ಟನ್ ಕ್ಯಾಬಿನೇಟ್ ಪರವಾಗಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಟ್‌ವರ್ಪ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದ್ದರು.<ref>ಸೊಯಾಮೆಸ್ ಪುಟ. ೧೦೫</ref> ಕ್ಲೆಮಂಟೈನ್ ೧೫ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೮, ಮೊದಲ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮುಗಿದ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ತರುವಾಯ ನಾಲ್ಕನೇಯ ಮಗು ಮಾರಿಗೋಲ್ಡ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌‌ಗೆ ಜನ್ಮವಿತ್ತರು.<ref>ಸೊಯಾಮೆಸ್ ಪುಟ. ೨೧೭</ref> ೧೯೨೧ರ ಅಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳ ಮೊದಲಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌‌ರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೆಂಟ್ ಹೆಸರಿನ Mlle ರೋಸ್‌ ಫ್ರೆಂಚ್ ನರ್ಸರಿ ಗವರ್ನೆಸ್‌ಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ನಡುವೆ ಕ್ಲೆಮಂಟೈನ್ ೨ನೇಯ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್ಸ್ಟರ್ ಹ್ಯೂ ಗ್ರಾಸ್‌ವೆನರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಜೊತೆಗೆ ಈಟನ್ ಹಾಲ್‌ ಗೆ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಡಲು ತೆರಳಿದರು. ಆಗಲೂ Mlle ರೋಸ್ ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾರಿಗೋಲ್ಡ್ ಶೀತದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರದಲ್ಲಿ ವರದಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಯಾವುದೇ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡದೆ ಅನಾರೋಗ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಕ್ತ ವಿಷವಾಗಿ ತಿರುಗಿತು. ಯಜಮಾನಿಯ ಸಲಹೆ ಅನುಸರಿಸಿ ರೋಸ್ ಕ್ಲೆಮಂಟೈನ್‌ಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಅನಾರೋಗ್ಯವು ೨೩ ಅಗಸ್ಟ್ ೧೯೨೧ರಂದು ಮರಣ ತಂದಿತು. ಮೂರು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಮಾರಿಗೋಲ್ಡ್‌ನನ್ನು ಕೆನ್ಸಲ್ ಗ್ರೀನ್ ಸೆಮೆಟರಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>ಸೊಯಾಮೆಸ್ ಪುಟಗಳು. ೨೩೯, ೨೪೧</ref> ೧೫&nbsp;ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೨೨ರಂದು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಕೊನೆಯ ಮಗು ಮೇರಿ ಜನಿಸಿದಳು. ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಚಾರ್ಟ್‌ವೆಲ್ ಖರೀದಿಸಿದರು. ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅದು ವಿನ್ಸ್‌ಟನ್ ಮನೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>ಸೊಯಾಮೆಸ್ ಪುಟ. ೨೬೨</ref><ref>{{cite web|last=Crowhurst|first=Richard|year=2006|accessdate=9 January 2008|title=Chartwell: Churchill's House of Refuge|url=http://www.timetravel-britain.com/06/Oct/chartwell.shtml|publisher=Moira Allen}}</ref> ==ಸೇನಾ ಸೇವೆ== [[File:Churchhill 03.jpg|thumb|left|1895 ಚರ್ಚಿಲ್ ಸೈನ್ಯದ ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿ]] * ೧೮೯೩ಲ್ಲಿ ಹಾರೊ ಬಿಟ್ಟ ನಂತರ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ರಾಯಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಸ್ಕೂಲ್,ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಹರ್ಸ್ಟ್{‌/0}ಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೋರಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುಂಚೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆ ಪಾಸು ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಪದಾತಿದಳಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಗಿಟ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಶ್ವದಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಅಶ್ವದಳದಲ್ಲಿ ದರ್ಜೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಗಣಿತ ಕಲಿಯಲು ಆಸಕ್ತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೮೯೪ ರಲ್ಲಿ ಇವರು ೧೫೦ಯ ಒಂದು ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಎಂಟನೆಯವರಾಗಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೨೦–೨೧</ref> * ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯೆ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆಯೇ ಈಗ ಪದಾತಿದಳ ಪಡೆಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವ ಅವಕಾಶವಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಅಶ್ವದಳದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಬಯಸಿದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ ೧೮೯೫ರಂದು ೪ನೆಯ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಓನ್ ಹುಸಾರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಐದನೆಯ ದರ್ಜೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ (ಎರಡನೆಯ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್) ನೇಮಕಗೊಂಡರು.<ref name="Centre-Hussars" /> ೧೯೪೧ರಲ್ಲಿ ಹುಸಾರ್ಸ್‌‌ನ ಕರ್ನಲ್ ಆಗಿ ನೇಮಕವಾಗುವ ಗೌರವ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. * ಚರ್ಚಿಲ್‌ ೪ನೇಯ ಹುಸಾರ್ಸ್‌‌ನ ದ್ವಿತೀಯ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಆಗಿ ಅವರ ಸಂಬಳ £೩೦೦. ಇತರೆ ರೆಜಿಮೆಂಟಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಜೀವನ ರೀತಿಗೆ ಸಮನಾಗಿರಬೇಕಾದರೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ £೫೦೦ (ಇದು ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿನ £೨೫,೦೦೦ ಕ್ಕೆ ಸಮ) ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ ನಂಬಿದ್ದರು. ಇವರ ತಾಯಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ £೪೦೦ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. *ಜೀವನಚರಿತ್ರಕಾರ ರೇ ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್ ಪ್ರಕಾರ ಇವರು ಯುದ್ಧ ಬಾತ್ಮಿದಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಲು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೨೧–೪೫</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಪದೋನ್ನತಿ ಮೂಲಕ ಆರ್ಮಿ ದರ್ಜೆ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಅದರೆ ಮಿಲಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ, ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ವಶೀಲಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಕ್ರೀಯ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳ ನೇಮಕಾತಿ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರ ಬರವಣಿಗೆಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಗಮನ ಸೆಳೆದು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯ ಗಳಿಸಲು ಸಹಾಯವಾಯಿತು. ಲಂಡನ್ನಿನ ಹಲವಾರು ಸುದ್ಧಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಯುದ್ಧ ವರದಿಗಾರರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು <ref>{{cite journal|title=On the character and achievement of Sir Winston Churchill|journal=The Canadian Journal of Economics and Political Science, Vol 23, No. 2 May 1957 (May, 1957)|pages=173–194|author=G. K. Lewis}}</ref> ಹೋರಾಟದ ಕುರಿತಾಗಿ ತಮ್ಮದೆ ಆದ ಪುಸ್ತಕ ಬರೆದರು. ===ಕ್ಯೂಬಾ=== ೧೮೯೫ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯೂಬಾದ ಗೆರಿಲ್ಲಾಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಹೋರಾಟವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಚರ್ಚಿಲ್‌ [[ಕ್ಯೂಬಾ|ಕ್ಯೂಬಾಕ್ಕೆ]] ತೆರಳಿದರು; ''ಡೇಲಿ ಗ್ರಾಫಿಕ್‌'' ನಿಂದ ಹೋರಾಟದ ಕುರಿತಾಗಿ ಬರೆಯಲು ನಿಯೋಜನೆಗೊಂಡರು. ತಮ್ಮ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದಂದು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವುದು ಸಂತಸವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತು.<ref name="Centre-Hussars" /> ಕ್ಯೂಬಾದ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ "...ದೊಡ್ಡದಾದ, ಶ್ರೀಮಂತ,ಸುಂದರ ದ್ವೀಪ..."<ref>ಚರ್ಚಿಲ್‌, ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಎಸ್. S. ೧೯೫೧ ಎರಡನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ, ಆವೃತ್ತಿ ೫: ಕ್ಲೋಸಿಂಗ್ ದ ರಿಂಗ್. ಹಾಗ್‌ಟನ್ ಮೊಫಿನ್ ಎಡಿಷನ್. ಬ್ಯಾಂಟಮ್ ಬುಕ್ಸ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಂಖ್ಯೆಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ಅಥವಾ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಇತರ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು. ಪುಟ. ೬೦೬. "ವಿದೇಶಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ೫ ಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ. ಫೆಬ್ರವರಿ (೧೯)೪೪. ರಾಯಭಾರದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಸೂಚನೆ ಪತ್ರ. ಕ್ಯೂಬಾ ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಂತೆಯೇ ಉತ್ತಮ ಹಕ್ಕ ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಲೇಬೇಕು - ’ಲಾ ಎರ್ಲಾ ದೇ ಲಾಸ್ ಅಂಟಿಲಾಸ್’. ಇತರ ಎಲ್ಲವುಗಳು ಇದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಮಹಾನ್ ಅಪರಾಧವು ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ದೊಡ್ಡ, ಸಂಪದ್ಭರಿತ, ಸುಂದರ ದ್ವೀಪ, ಸಿಗಾರ್‌ನ ಮೂಲವು ನಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿಯೂ ಕ್ಯೂಬಾ ವೆನೆಜುಯೆಲಾಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನೀವು ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊರಗಡೆ ಬಿಟ್ಟಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮತ್ಸರ ತುಂಬಿದ ಶತ್ರುವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ, ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ನೀವು ಇತರರಿಗೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು ಅವುಗಳಿಗೂ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಬಲವಂತ ಮಾಡಲ್ಪಡುತೀರಿ."</ref> ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ಹವಾನಾ ಸಿಗಾರ್‌ ರುಚಿ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೊಳಗಾದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಇದನ್ನು ಸೇದುತ್ತಿದ್ದರು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ಆತ್ಮೀಯ ಬಾರ್ಕ್ ಕಾರ್ಕ್‍ರನ್, ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಬಾರ್ಕ್ ಅಮೆರಿಕಾದ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರಸೆಂಟೆಟಿವ್‌ನ ಸದಸ್ಯ. ಇವರ ಭಾಷಣ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ಚರ್ಚಿಲ್‌‌ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವಿಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದ ಕುರಿತ ಪ್ರೀತಿ ಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್ ಪುಟ. ೨೯</ref> ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೆ ಇವರು ತಮ್ಮ ದಾದಿ ಮಿಸಸ್ ಎವರೆಸ್ಟ್ ಸಾಯುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆಂಬ ಸುದ್ಧಿ ಕೇಳಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಅವರು ಸಾಯುವ ತನಕ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಜರ್ನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ "ಅವಳು ನನ್ನ ಉತ್ತಮ ಗೆಳತಿಯಾಗಿ ಇದ್ದಳು". ತಮ್ಮ ''ಮೈ ಅರ್ಲಿ ಲೈಫ್'' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ: "ನಾನು ಕಳೆದ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮೀಯ ಗೆಳತಿಯಾಗಿದ್ದಳು."<ref>{{cite journal|title=Winston Churchill's Poignant Description of the Death of his Nanny|journal=PEDIATRICS Vol. 60 No.|date=5 November 1977|page=752|author=T. E. C. Jr. M.D.}}</ref> ===ಭಾರತ=== ೧೮೯೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮೊದಲಿಗೆ ಇವರನ್ನು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಇಂಡಿಯಾದ [[ಮುಂಬೈ|ಬಾಂಬೆ]]ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ತಮ್ಮ ರೆಜಿಮೆಂಟಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಪೋಲೊ ಆಟಗಾರರೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂಡವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿ ಗೆಲುವು ತಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite journal|title=Winston Leonard Spencer Churchill. 1874–1965|author=R. V. Jones|journal=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society, Vol. 12, Nov., 1966 (Nov., 1966)|pages=34–105|year=1966|volume=12|doi=10.1098/rsbm.1966.0003|jstor=769525}}</ref> [[File:Wc0042-3b13159r.jpg|thumb|1900ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಭಾಷಣದ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಯುವಕ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್.]] ೧೮೯೭ರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಬಿದ್ದರೆ ಗ್ರೆಗೊ-ಟರ್ಕಿಶ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ವರದಿಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಆದರೆ ಇವರು ಬರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿಗೆ ಯುದ್ಧವು ಮುಕ್ತಾಯವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಜಾ ದಿನಗಳನ್ನ ಕಳೆಯಲು ತಯಾರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬ್ರಿಟೀಶ್ ಸೈನ್ಯದ ಮೂರು ಬ್ರಿಗೇಡ್‌ಗಳು ಭಾರತದ ವಾಯುವ್ಯ ಫ್ರಂಟೀರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಸ್ತುನ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿವರ ಜೊತೆಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಕ್ಕಿತು ಕೂಡಲೇ ತಮ್ಮ ಮೇಲಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ತಾನು ಕೂಡ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲೆ ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|url=http://arthursclassicnovels.com/arthurs/churchill/mkdff10.html|title=The Story Of The Malakand Field Force – An Episode of Frontier War|author=Sir Winston S. Churchill|work=arthursclassicnovels.com|accessdate=17 March 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070714183801/http://arthursclassicnovels.com/arthurs/churchill/mkdff10.html|archivedate=July 14, 2007|deadurl=yes}}</ref> ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಭಾರತದ ಫ್ರಂಟೀಯರ್ ಪ್ರಾಂತವಾದ<span class="goog-gtc-fnr-highlight"> ಮಲಕಾಂಡ್‌</span>ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಎರಡನೆಯ ಬ್ರಿಗೇಡ್‌ನ ಕಮಾಂಡರ್ ಜನರಲ್ ಜೆಫ್ರಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿದರು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ರನ್ನು ಜೆಫ್ರಿ ಹದಿನೈದು ಜನ ಬೇಹುಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಮಮುಂಡ್ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಕಳುಹಿಸಿದರು ಅಲ್ಲಿ ಇವರು ಶತ್ರು ಬುಡಕಟ್ಟಿವರನ್ನ ತಮ್ಮ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಮುಖಾಮುಖಿ ಹೋರಾಟದಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದರು. ಹೋರಾಟದ ಒಂದು ತಾಸಿನ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮೂವತ್ತೈದನೇಯ ಸಿಕ್‌ರು ಆಗಮಿಸಿದರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕದನ ನಿಂತಿತು ಮತ್ತು ಗ್ರಿಗೇಡ್ ಮತ್ತು ಸಿಕ್ಕರು ಅಲ್ಲಿಂದ ತೆರಳಿದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನೂರಾರು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಹೊಂಚುಹಾಕಿ ಹೋರಾಟ ಆರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿದ ತಂಡದ ನಾಲ್ಕು ಜನರು ಭೀಕರವಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಾ ಹೋರಾಡಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿರುಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಹಿಂದುಳಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಾಯುವ ಮೊದಲು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಕಣ್ಣೆದುರಿನಲ್ಲಿ ಕಡಿದುಹಾಕಲಾಯಿತು; ನಂತರ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ, " ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಯಿಸಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಚೆಯನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲವನ್ನು ಮರೆತಿದ್ದೆ"<ref name="Mamund" /> ಆದರು ಕೆಲವು ಸಿಕ್‌ ಹುಡುಗರು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಅವರನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವರ ಬಲ ಕುಗ್ಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಡುವುದಕ್ಕಿಂಟ ಮೊದಲಿಗೆ ಒಂದು ಮಾಹಿತಿ ಪತ್ರವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಅದಿಲ್ಲದೆ ಅವರು ಯಾವುದೇ ದಾಳಿಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧನಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite book|last=Churchill|first=Winston|title=My Early Life|year=2002|month=October|publisher=Eland Publishing Ltd|isbn=0-907871-62-3|page=143}}</ref> ತಕ್ಷಣವೆ ಸಹಿಯಾದ ಪತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದು ಕೊಂಡು ಶಿಖರವನ್ನು ಹತ್ತಿ ಇತರೆ ಬ್ರಿಗೇಡ್‌ಗೆ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರತನಾದನು. ಪ್ರದೇಶವು ಪುನರ್‌ವಶವಾಗುವವರೆಗೆ ಹೋರಾಟವು ಇನ್ನೂ ಎರಡುವಾರ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ತಮ್ಮ ಜರ್ನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ" ಇದು ಸರಿ ಹೌದೊ ಅಲ್ಲವೊ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಲಾರೆ."<ref name="Mamund">{{cite news|title=Two opposition views of Afghanistan: British activist and Dutch MP want to know why their countries are participating in a dangerous adventure|publisher=Spectrazine|date=20 March 2006|accessdate=17 March 2007}}</ref><ref>{{cite news|date=11 December 2004|title=Churchill On The Frontier – Mamund Valley III|publisher=UK Commentators|accessdate=17 March 2007}}</ref> ಸೀಜ್ ಆಫ್ ಮಲಕಾಂಡ್‌ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೦೦ ರಂದು ''ದ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ದ ಮಲಕಾಂಡ್‌ ಫೀಲ್ಡ್ ಫೋರ್ಸ್'' ಎಂದು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಇಕ್ಕಾಗಿ £೬೦೦ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಕದನದ ಸಮಯಲ್ಲಿ ''ದ ಪಯೋನಿಯರ್'' ಮತ್ತು ''ದಿ ಡೇಲಿ ಟೆಲಿಫ್ರಾಫ್'' ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಲೇಖನಗಳನ್ನೂ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೨೯–೩೧</ref> ಇವರ ಹೋರಾಟದ ಕುರಿತಾದ ಅನುಭವದ ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟವಾದ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ''ದಿ ಡೇಲಿ ಟೆಲಿಫ್ರಾಫ್‌'' ನಿಂದ ಪ್ರತಿ ಕಾಲಂಗೆ £೫ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Centre-Youth">{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/biography/timelines/youth-1874-19006|title=Youth: 1874–1900|work=Sir Winston Churchill|accessdate=28 August 2009}}{{Dead link|date=July 2010}}</ref> ===ಸೂಡಾನ್ ಮತ್ತು ಓಡಮ್=== ೧೮೯೮ರಲ್ಲಿ [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟ್‌]]ಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡರು. ಲಕ್ಸರ್‌ಗೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿಗೆ ಜನರಲ್ ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಕಿಚನರ್ ಜೊತೆಗೆ ೨೧ನೇಯ ಲ್ಯಾನ್ಸರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಲು [[ಸುಡಾನ್|ಸೂಡಾನ್‌]]ಗೆ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಡೋಗ್ಲಾಸ್ ಹೇಗ್‌, ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಬೀಟಿ, ಫಿರಂಗಿ ನೌಕೆ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜೊತೆಗೆ ಮೊದಲನೆ ಜಾಗತಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೪೦</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೮೯೮ರಲ್ಲಿ ಸೂಡಾನ್‌ನ ಒಮ್‌ಡುರ್ಮನ್ ಯದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಅಶ್ವದಳತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>ಬ್ರೈಟನ್, ಟೆರ್ರಿ, ''ದ ಲಾಸ್ಟ್ ಚಾರ್ಜ್: ೨೧ನೆಯ ಲ್ಯಾನ್ಸರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಒಮ್‌ಡುರ್ಮನ್‌ನ ಯುದ್ಧ''. ಮಾರ್ಲ್‌ಬೋರೊ: ಕ್ರಾವೂಡ್, ೧೯೯೮. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೧೮೬೧೨೬೧೮೯೬</ref> ಇಲ್ಲಿ ''ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಪೋಸ್ಟ್‌'' ನ ಬಾತ್ಮೀದಾರರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮೯೮ರಿಂದ ಎರಡು ಸಂಪುಟದ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿದರು ''ದಿ ರಿವರ್ ವಾರ್'',ಸೂಡಾನ್‌ನ ಪುನಃ ಗೆದ್ದ ಸಂಗ್ರಹ ಇದು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ೫ ಮೇ ೧೮೯೯ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ನ ಓಡಮ್‌ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇಯ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ರಿಂದ ಆಹ್ವಾನ ಬಂದಾಗ ಇವರ ಸಂಸತ್ತಿನ ಜೀವನದ ಮೊದಲ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು. ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ರ ಹಠಾತ್ ನಿಧನದಿಂದ ಎರಡನೇಯ ಉಪಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಕೂಡ ಒಬ್ಬ ಅಭ್ಯರ್ತಿಯಾದರು. ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಲೆ ಇದ್ದ ಕಾಲವಾದ್ದರಿಂದ ಚರ್ಚಿಲ್ ಎರಡು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲೂ ಸೋತರು ಆದರು ಹುರುಪಿನ ಪ್ರಚಾರದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿದ್ದರು ===ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ‌=== ಓಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ವೈಫಲ್ಯ ಕಂಡ ನಂತರ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಮತ್ತೊಂದು ಅವಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯತೊಡಗಿದರು. ೧೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮೯೯, ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಮತ್ತು ಬೋರ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ಸ್‌ರ ನಡುವೆ ದ್ವಿತೀಯ ಬೋರ್ ಯುದ್ಧ ಸ್ಪೋಟಗೊಂಡಿತು ಇದ ವರದಿ ಮಾಡಲು ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಪೋಸ್ಟ್ ವರದಿಗಾರರಾಗಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ £೨೫೦ ಮೇಲೆ ನಿಯೋಜನೆಗೊಂಡರು. ಹೊಸದಾಗಿ ನಿಯೋಜನೆಗೊಂಡ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕಮಾಂಡರ್ ಸರ್ ರೆಡ್ವರ್ಸ್ ಬುಲ್ಲರ್‌ ಹಡಗಿನಲ್ಲೆ ಆತುರವಾಗಿ ಹೊರಟರು. ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಬೇಹುಗಾರರರು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ತುಂಬಿದ ರೇಲ್ವೇಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಜೊತೆಗಿದ್ದರು ಆಗ ಇವರನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪ್ರಿಟೋರಿಯಾದ ಪಿಒಡಬ್ಲ್ಯೂ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು (ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಹುಡುಗಿಯರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಿಟೋರಿಯಾ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ). ರೇಲ್ವೆ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ಸಾಹಸಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶೌರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಕೋರಿಯಾ ಕ್ರಾಸ್‌ ಭಾಜನರಾದರು. ಆದರೆ ಇದು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ<ref name="Centre-Hussars" /> ಕೈದಿಗಳ ಶಿಬಿರದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಗನಿ ಮ್ಯಾನೇಜರ್‌ ಸಹಾಯದಿಂದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್‌ನ ಡೇಲಗೋವಾ ಬೇಯ {{convert|300|mi|km|abbr=on}} ಲಾರೆನ್ಸೊ ಮಾರ್ಕ್ವೇಸ್‌‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೫೫–೬೨</ref> ಇವರ ಪರಾರಿಯಾಗಿ ತವರಿಗೆ ಮರಳಿದ ನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬ್ರಿಟನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೀರೋ ಆಗಿ ಮಿಂಚಲು ಸಹಾಯವಾಯಿತು, ಬ್ರಿಟೀಷರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಲು ಜನರಲ್ ಬುಲ್ಲರ್ ಸೈನ್ಯ ಸೇಜ್ ಆಫ್ ಲೇಡಿಸ್ಮಿತ್ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಮತ್ತು ಪ್ರಿಟೋರಿಯಾಗೆ ನಡೆದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೬೧–೬೨</ref> ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲಿಯು ಸೌತ್ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಲೈಟ್ ಹಾರ್ಸ್‌ ಪರವಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಬಾತ್ಮೀದಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಲೇಡಿಸ್ಮಿತ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಟೋರಿಯಾ ಒಡಗೂಡಿದ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ತಂಡದ ಮೊದಲಿಗ. ಇವರು ಮತ್ತು ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಮಾರ್ಲ್‌ಬೋರೊ ಆಗಿದ್ದ ಇವರ ಸಂಬಂಧಿ ಪ್ರಿಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ತಂಡವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಅವರಿಲ್ಲಿ ಬೋರ್ ಕೈದಿ ಶಿಬಿರದ ೫೨ ಗಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೬೨–೬೪</ref> [[File:Burnham churchill jul1900.jpg|thumb|right|350px|ಬೋರ್ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಆರ್‌‍ಎಂಎಸ್ ಡುನೋಟರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ಗೆ ವಾಪಸ್ಸಾತಿ, ಜುಲೈ 1900.<ref name="finesthour127">[72][73]</ref> ನಿಂತವರು ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ: ಸರ್ ಬೈರಾನ್ ಲೈಗ್‌ಟನ್, ಕ್ಲಾಡ್ ಗ್ರೆನ್‌ಫೆಲ್, ಮೇಜರ್ ಫೆಡರಿಕ್ ರುಸೆಲ್ ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್, ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಜೋರ್ಡನ್ ಫೋರ್ಬ್ಸ್, ಅವೆ ಬೈಲಿ (ಇವರ ಮಗ 1932ರಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು),ಮುಂದಿನ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಗುರಿತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಲಾರ್ಡ್ ಜಾನ್ ವೆಸ್ಟನ್ ಬ್ರೂಕ್. ಕುಳಿತವರು ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ: ಮೇಜರ್ ಬಾಬ್ಬಿ ವೈಟ್, ಲಾರ್ಡ್ ಡೌನ್, ಜನರಲ್ ಸರ್ ಹೆನ್ರಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲ್ವಿಲ್ಲೆ (ಮುಂದೆ ಚರ್ಚಿಲ್ ಎಂಪಿ ಆಗಿದ್ದಾಗ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ‌ದಿಂದ ವಜಾಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ), ಮೇಜರ್ ಹೆನ್ರಿ ವೈಟ್, ಮೇಜರ್ ಜೋ ಲೇಕಾಕ್, ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್, ಸರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬೆಂಟಿಕ್. ಕುಳಿತವರು ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ: ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡದವರು, ಕರ್ನಲ್ ಮೌರಿಸ್ ಗಿಫೋರ್ಡ್]] ಚರ್ಚಿಲ್ ೧೯೦೦ರಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎಂಎಸ್ ''ಡುನೊಟಾರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ವಾಪಸ್ಸಾದರು, ಎಂಟು ತಿಂಗಳ ಮೊದಲು ಇದೇ ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ‌ಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದರು.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/images/finesthour/Vol.01%20No.127.pdf|title=FinestHour|accessdate=28 August 2009|format=PDF|work=Journal of the Churchill Center and Societies, Summer 2005|archive-date=3 ಜುಲೈ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100703041301/http://www.winstonchurchill.org/images/finesthour/Vol.01%20No.127.pdf|url-status=dead}}</ref> ''ಲಂಡನ್ ಟು ಲೇಡಿಸ್ಮಿತ್{'' ಮತ್ತು ಬೋರ್ ಯುದ್ಧದ ಅನುಭವದ ಎರಡನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ, ''ಅಯಾನ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ಸ್ ಮಾರ್ಚ್'' ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. 1900 ರ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಮತ್ತೆ ಓಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ(ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಸಹೋಗ್ಯೋಗಿ, ಕ್ರಿಸ್ಪ್ ಸೋತರು) ವಿಜೇತರಾದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. 45–50</ref><ref name="gilbert">{{cite book|last=Gilbert|first=Martin|title=Churchill: A Study in Greatness (one volume edition)|url=https://archive.org/details/churchill00mart|publisher=Pimlico|year=2001|location=London|isbn=978-0-7126-6725-8}}</ref> ೧೯೦೦ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಾದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟನ್ ಭಾಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹಡಗನ್ನೇರಿದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾಗೂ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ £೫,೦೦೦ ಗಳಿಸಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೬೯</ref> ===ತಾಯ್ನಾಡಿನ ಸೇವೆ=== ೧೯೦೦ರಲ್ಲಿ ರೆಗ್ಯುಲರ್ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ೧೯೦೨ ರಲ್ಲಿ ಇಂಪಿರೀಯಲ್ ಯೋಮನ್ರಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ೪ ಜನವರಿ ೧೯೦೨ರಂದು<ref name="yeoman1">{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/reference/commissions-and-military-attachments|title=Churchill's Commissions and Military Attachments, The Churchill Centre|publisher=Winstonchurchill.org|date=|accessdate=12 April 2010|archive-date=3 ಜೂನ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100603051951/http://www.winstonchurchill.org/learn/reference/commissions-and-military-attachments|url-status=dead}}</ref> ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಓನ್ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ಶಾಯರ್ ಹುಸಾರ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್‌]] ಆಗಿ ನಿಯೋಜಿತಗೊಂಡರು. ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೯೦೫ರಲ್ಲಿ ಮೇಜರ್‌ ಆಗಿ ಭಡ್ತಿ ಪಡೆದು ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಓನ್ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ಶಾಯರ್ ಹುಸಾರ್ಸ್‌‍ನ ಹೆನ್ಲಿ ಸ್ವ್ಯಾಡ್ರನ್‌ಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡಲು ಯೋಜಿತಗೊಂಡರು.<ref name="yeoman2">{{cite web|url=http://www.chu.cam.ac.uk/archives/churchill_papers/biography/churchill_chronology.php|title=Sir Winston Churchill: Biography: Chronological Summary, Churchill College|publisher=Chu.cam.ac.uk|date=6 March 2009|accessdate=9 August 2009|archive-date=12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080912233836/http://www.chu.cam.ac.uk/archives/churchill_papers/biography/churchill_chronology.php|url-status=dead}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮೀಸಲುಪಡೆಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡು ಐ೧೯೨೪ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುವವರೆಗೂ ಅಲ್ಲೆ ಇದ್ದರು.<ref name="yeoman2" /> ===ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ/ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಷ್ಟ್ರ ರಂಗ=== ಚರ್ಚಿಲ್ ಮೊದಲ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಫಸ್ಟ್ ಲಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ದ ಅಡ್ಮಿರಾಲ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಗಲಿಪೊಲಿ ಕದನ ದುರಂತ ನಡೆದ ನಂತರ ಯುದ್ಧ ಕ್ಯಾಬಿನೇಟ್‌ನ್ನು ಬಿಡಲು ಬಲವಂತ ಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಕಮಾಂಡರ್ ಆಗಿ ನಿಯೋಜನೆಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಆದರೆ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು೨ನೇಯ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇಜರ್‌ ಗ್ರೆನೇಡಿಯರ್ ಗಾರ್ಡ್ಸ್ ಆಗಿ ಕಳೆದ ಕೆಲ ಸಮಯದ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ೧ಜನವರಿ ೧೯೧೬ರಂದು ೬ನೇಯ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌‌‍ನ ರಾಯಲ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಫುಸಿಲಿಯರ್( ೯ನೇಯ (ಸ್ಕಾಟೀಶ್) ವಿಭಾಗದ ಭಾಗ) ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್‌ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಸಕ್ರೀಯವಾದ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಗೌರವ ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆಂದು ತಮ್ಮ ಹೆಂಡತಿಯ ಜೊತೆಗಿನ ಪತ್ರ ವ್ಯವಹಾರ ತೋರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾವಿನ ಅಪಾಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಗೌರವವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಮಾಂಡರ್‌ ಆಗಿ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಧೈರ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಇದು ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಾಗಿದೆ ಆದರೂ ತಾವು ಹಲವಾರು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಣರಂಗದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕಗ್ಗೊಲೆ ನಡೆಸಿರುವುದನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕುತ್ತಾರೆ.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೩೦೧–೦೨</ref> ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ ಡೀಡ್ಸ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಕಾರ ಚರ್ಚಿಲ್ ಯಾಕೆ ಮುಂಗಿನ ಸಾಲಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದ: " ಬೆಟಾಲಿಯನ್ ಮುಖ್ಯಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಭಾವರಹಿತವಾಗಿರುವ ಗ್ರೆನೆಡಿಯರ್ ಗಾರ್ಡ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್ ಇದ್ದರು ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿ ಇತ್ತು ಆದರೆ ಅವರು ಚಹಾ ಮತ್ತು ಕಂಡೇನ್ಡ್ ಮಿಲ್ಕ್‌ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟ ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮದ್ಯ ವಿನ್ಸ್‌ಟನ್‌ಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಇವರು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಯುದ್ಧ ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಕರ್ನಲ್‌ಗೆ ಸೂಚಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಇದನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಉತ್ತಮ ಕೆಲಸವೆಂದು ಯಾರು ವಿಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂದು ಕರ್ನಲ್‌ರಿಂದ ಇದು ಬಹಳ ಶ್ಲಾಘನೆಗೊಳಗಾಯಿತು."<ref>{{cite journal|title=Churchill Remembered: Recollections by Tony Benn MP, Lord Carrington, Lord Deedes and Mary Soames|journal=Transactions of the Royal Historical Society |pages= 393–414 [404]|author=T Benn et al.|volume=11|issue=|year=2001 | doi = 10.1017/S0080440101000202 | jstor=3679430 }}</ref> ==ಎರಡನೇಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ== [[File:Churchillelectionposteroldham.jpg|thumb|1900 ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಚುನಾವಣಾ ಪೋಸ್ಟರ್. ಓಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು.]] {{Main|Winston Churchill in politics: 1900–1939}} ===ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳು=== ಚರ್ಚಿಲ್, ಓಡಮ್‌ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ ೧೯೦೦ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪುನಹ ಎದ್ದು ನಿಂತರು. ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದ ನಂತರ, ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಭಾಷಣ ಯಾತ್ರೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹೊರಟರು, £೧೦,೦೦೦ ಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿದರು (ಇಂದಿನ£{{formatnum:{{Inflation|UK|10000|1900|r=-4}}}} ದಿನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ದಿನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು{{Inflation-fn|UK}}). ಅವರು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಲಾರ್ಡ್ ಹ್ಯೂ ಸೆಸಿಲ್‌ರ ಹೂಲುಗನ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ವೈಮನಸ್ಯಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಮೊದಲ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದ ಮಿಲಿಟರಿ ವೆಚ್ಚ<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೭೪–೭೬</ref> ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೇನ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಜೋಸೆಫ್ ಕೆಂಬರ್ಲಿನ್ರ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ತೆರಿಗೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಅವರ ಮತದಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜನತೆ ಅವರನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿತು, ಆದರೂ ಮುಂದಿನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯವರೆಗೂ ಅವರು ಓಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದರು. ೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ಅವರು ವೈಟ್‌ಸನ್ ವಿರಾಮದ ನಂತರ ಲಿಬರಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಲಿಬರಲ್ ಆಗಿ ಅವರು, ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಚರ್ಚಿಲ್ ಲಿಬರಲ್‌ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಹೆನ್ರಿ ಕ್ಯಾಂಬೆಲ್-ಬ್ಯಾನರ್‌ರ್ಮನ್‌ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೦೫ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾದರು, ಆಗ ಬೋರ್ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕಾಲೋನಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸಲು ಸಹಾಯಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದರು. ೧೯೦೩ ರಿಂದ ೧೯೦೫ರವರೆಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರ ತಂದೆಯ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ, ''ಲಾರ್ಡ್ ರೇಂಡೋಲ್ಫ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌'' ಬರೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು, ಇದು ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ೧೯೦೬ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಷಾತ್ಮಕ ಶ್ಲಾಘನೆ ಪಡೆಯಿತು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೧೦೧</ref> ಓಡಮ್‌ನ ಖುರ್ಚಿ(ಸ್ಥಾನ)ಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಆಯ್ಕೆಯ ನಿರಾಕರಣೆಯ ಅನುಸಾರ ಮ್ಯಾನ್‌ಚೆಸ್ಟರ್ ನಾರ್ತ್ ವೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲು ಕರೆ ಬಂತು. ೧೯೦೬ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ೧,೨೧೪ರ ಬಹು ಮತದೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ೧೯೦೮ವರೆಗೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು.<ref name="centre-710">{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/reference/churchills-elections|title=Churchill's Elections|accessdate=28 August 2009|last=Hall|first=Douglas J.|publisher=The Churchill Centre}}</ref> ಯಾವಾಗ ಕ್ಯಾಂಬೆಲ್-ಬ್ಯಾನರ್‌ರ್ಮನ್‌ ೧೯೦೮ರಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಕ್ವಿತ್, ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಹೆನ್ರಿ|ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಹೆನ್ರಿ ಆಸ್‌ಕ್ವಿಥ್‌‌]] ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರೋ ಚರ್ಚಿಲ್ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಟ್ರೇಡ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದರು.<ref name="gilbert" /> ಆ ಸಮಯದ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಹೊಸದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸಂಸತ್ ಸಚಿವ ಪುನಃ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹ ಪಡಿಸಿದರು, ಈ ಉಪಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು ಆದ್ರೆ ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೆ ಡಂಡಿ ಮತದಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಟ್ರೇಡ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾಗ ಹೊಸದಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಚಾನ್ಸಲರ್ ಲಾಯಿಡ್ ಜಾರ್ಜ್‌ರನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಫಸ್ಟ್ ಲಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ದ ಅಡ್ಮಿರಾಲ್ಟಿ ರಜಿನಾಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕೆನಾ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ನೌಕಾ ರಕ್ಷಣಾಕವಚದ ಯುದ್ಧ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ವೆಚ್ಚವಾಗುವ ಅಪಾರ ಖರ್ಚನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಲಿಬರಲ್ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.<ref name="toye">{{cite book|last=Toye|first=Richard|title=Lloyd George and Churchill: Rivals for Greatness|url=https://archive.org/details/lloydgeorgechurc0000toye|publisher=Macmillan|year=2007|location=London|isbn=978-1-4050-4896-5}}</ref> ೧೯೦೮ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಟ್ರೇಡ್ ಬೋರ್ಡ್ಸ್ ಬಿಲ್‌ನ ಕನಿಷ್ಠ ವೇತನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ<ref name="ReferenceA">ಚರ್ಚಿಲ್‌, ರಾಂಡೋಲ್ಫ್. ''ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಎಸ್. ಚರ್ಚಿಲ್‌: ಯಂಗ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್ (ಯುವ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್)''. (c) ೧೯೬೭ ಸಿ &amp; ಟಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು: ಪುಟಗಳು. ೨೮೭–೮೯</ref> ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref name="ReferenceA"/> ೧೯೦೯ರಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸ ಹುಡುಕಲು ಸಹಾಯವಾಗಲು, ಕಾರ್ಮಿಕ ವಿನಿಮಯವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೧೫೦–೫೧</ref> ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯವಾಗಲು ಪಿಂಚಣಿ ಶಾಸನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾ ಕಾಯಿದೆ೧೯೧೧ರ ಕರಡನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ತಯಾರಿಸಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೧೫೨</ref> ಸುಸಂತಾನಶಾಸ್ತ್ರ ಬೆಂಬಲಿಗರಾಗಿ,ಮೆಂಟಲ್ ಡೆಫಿಶಿಯೆನ್ಸಿ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟ್ ೧೯೧೩ರ ಕರಡು ತಯಾರಿಸಲು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು,ಆದರೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯದ ಹೆರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಸ್ಟೇರಿಲೈಸೇಶನ್‌ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಇವರು ನೀಡಿರುವ ಕ್ರಮ ಸರಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಮಸೂದೆ ತಿರಸ್ಕಾರ ಗೊಂಡಿತು.<ref>ಮಾರ್ಟಿನ್ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್, ''ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಮತ್ತು ಯುಜನನಶಾಸ್ತ್ರ'', ೨೦೦೯. [http://www.winstonchurchill.org/support/the-churchill-centre/publications/finest-hour-online/594-churchill-and-eugenics ಆನ್‌ಲೈನ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್]</ref> [[File:Winston Churchill 1874 - 1965 Q42037.jpg|thumb|left|1904ರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌]] ಬಡ್ಜೆಟ್ ಲೀಗ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುವಾಗ ಚರ್ಚಿಲ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಬಡ್ಜೆಟ್‌<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೧೫೭–೬೬</ref> ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕಾರ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಿದರು, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ "ಬಡ್ಜೆಟ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟ್ ಲೀಗ್‌"ಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೧೬೧</ref> ಸರಕಾರದ ವಾರ್ಷಿಕ ಆಯವ್ಯಯಗಳ ಅಂದಾಜು ಪಟ್ಟಿಯು, ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ಷೇಮದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ, ಐಶ್ವರ್ಯದ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಸುಂಕಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಪೀಠಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ನಂತರದ ಸರಕಾರದ ವಾರ್ಷಿಕ ಆಯವ್ಯಯಗಳ ಅಂದಾಜು ಪಟ್ಟಿಯು ೧೯೦೯ರಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್ಸ್‌ಗೆ ಕಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ನಂತರ ಇದು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್‌ಗೆ ಬಂದು ನಿರಾಕರಣಾಧಿಕಾರ ಆಯಿತು. ನಂತರ ಲಿಬರಲ್‌ರು ಅವರ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಜನಾದೇಶ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಜನವರಿ ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ ಎದುರಿಸಿ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಚಳುವಳಿ ನಡೆಸಿದ್ದರೋ ಆ ಬಡ್ಜೆಟ್, ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟ್ ೧೯೧೧ರ ಪ್ರಕಾರ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ೧೯೧೦ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಗೃಹಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದರು. ಸೈಜ್ ಆಫ್ ಸಿಡ್ನಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯನ್ ಕೊಲಿಯರಿ ಮತ್ತು ಸಫ್ರಾಗೆಟ್ಸ್‌ ಇವರು ತೋರಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ವಿವಾದ ಉಂಟಾಗಿ ಇವರ ಅಧಿಕಾರವಧಿಯು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿತ್ತು. ೧೯೧೦ರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗಣಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ರೊಂಡಾವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ ತೋಣಿಪಂಡಿ ರಿಯಟ್‌ನಂತೆ ತೋರುವ ದಂಗೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref name="toye" /> ಗ್ಲಾಮರ್‌ಗನ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಪೇದೆಯು, ದಂಗೆಯನ್ನು ತಲೆ ಎತ್ತದಂತೆ ಮಾಡಲು ಪೋಲೀಸರಿಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುವಂತೆ ತಂಡಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಲು ಮನವಿ ಮಾಡಿದ. ಚರ್ಚಿಲ್ ಈಗಾಗಲೇ ಗುಂಪುಗಳು ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಸ್ವಿಡನ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಡಿಫ್‌ಗಳಷ್ಟು ದೂರ ಹೋಗಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ ಆದರೆ ಅವರ ನಿಯೋಜನೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದರು. ೯ ನವೆಂಬರ್‌ದಂದು ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಈ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಲು ಆದೇಶ ನೀಡಿದ್ದರು ಎಂಬ ವದಂತಿ ಹಬ್ಬಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅವರ ಕೀರ್ತಿ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಲೇಬರ್ ಸರ್ಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ(ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ) ಪುನಃ ಹೆಚ್ಚಾಗಲೆ ಇಲ್ಲ.<ref>ಚರ್ಚಿಲ್‌, ರಾಂಡೋಲ್ಫ್. ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಎಸ್. ಚರ್ಚಿಲ್‌: ಯಂಗ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್ (ಯುವ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್). (c) ೧೯೬೭ ಸಿ &amp; ಟಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು: ಪುಟಗಳು. ೩೫೯–೬೫</ref> [[File:Sidney street churchill.jpg|thumb|ಜನವರಿ 3 1911ರಲ್ಲಿ ಸಿಡ್ನಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ (ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ)]] ೧೯೧೧ ಜನವರಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೈಜ್ ಆಫ್ ಸಿಡ್ನಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ಗೆ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಭೇಟಿಯೊಂದನ್ನು ನೀಡಿದರು. ವಿಚಿತ್ರವೆಂಬಂತೆ, ಯಾವಾಗ ಅವರು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಆಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರೋ, ಅವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಅನೇಕ ಟೀಕೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ವಿಚಾರಣೆಯ ನಂತರ ಅರ್ಥರ್ ಬಲ್‌ಫೋರ್ ಹೀಗೆ ಟೀಕಿಸಿದ, "ಅವರು [ಚರ್ಚಿಲ್] ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಕಾರ ಇಬ್ಬರೂ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಜೀವಿಗಳು. ಛಾಯಾಚಿತ್ರಕಾರ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ, ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ಸರಿಯಾದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ? ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ." <ref>ಚರ್ಚಿಲ್‌, ರಾಂಡೋಲ್ಫ್. ''ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಎಸ್. ಚರ್ಚಿಲ್‌: ಯಂಗ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್ (ಯುವ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್''. (c) ೧೯೬೭ ಸಿ &amp; ಟಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು: ಪುಟ. ೩೯೫</ref> ಜೀವನ ಚರಿತ್ರಕಾರ ರೋಯ್ ಜೆಕಿನ್ಸ್ ಹೇಳಿದಂತೆ ಅವರು ನಿರಾಳವಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದರು ಏಕೆಂದರೆ " ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ನೋಡುವುದನ್ನು ಎಂದೂ ವಿರೋಧಿಸಲಿಲ್ಲ" ಅವರು ಅಪ್ಪಣೆಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೧೯೪</ref> ಸಫ್ರಾಗೇಟ್ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಮೂಲಕ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವಾಂತೆ ಚರ್ಚಿಲ್ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು ಆದರೆ ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಹೆನ್ರಿ ಆ‍ಯ್‌ಸ್‌ಕ್ವಿತ್ ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಕರಿಸಲಿಲ್ಲ ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲನೇ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಈ ವಿಷಯ ಬಗೆಹರಿಯದೆ ಹಾಗೇ ಉಳಿಯಿತು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೧೮೬</ref> ೧೯೧೧ರಲ್ಲಿ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಫಸ್ಟ್ ಲಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ದ ಅಡ್ಮಿರಾಲ್ಟಿಯ ಕಛೇರಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದರು, ಮೊದಲನೇ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದವರೆಗೆ ಅವರು ಆ ಸ್ಥಾವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಹಡಗಿನ ವಾಯು ಯಾನದ ಸುಧಾರಣೆ (ಅವರು ಸ್ವತಹ ತಾವೇ ಹಾರಾಡುವುದನ್ನು ಕಲಿತುಕೊಂಡರು),<ref>[http://www.theaerodrome.com/forum/newreply.php?do=newreply&amp;noquote=1&amp;p=347553 ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಟುಕ್ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಲೆಸನ್ಸ್, 1911] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205052214/http://www.theaerodrome.com/forum/newreply.php?do=newreply&noquote=1&p=347553 |date=2024-12-05 }}, ದ ಏರೋಡ್ರಮ್.ಕಾಮ್</ref> ಹೊಸದಾದ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡದಾದ ಯುದ್ಧನೌಕೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ,ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ರಾಯಲ್ ನೌಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಿಂದ ಎಣ್ಣೆಗೆ ಬದಲಾವಣೆ, ಇವುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಅನೇಕ ಸುಧಾರಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಅವರು ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>''ನಾವಲ್ ಇನೋವೇಷನ್: ಫ಼್ರಾಮ್ ಕೋಲ್ ಟು ಆಯಿಲ್'', ಎರಿಕ್ ಜೆ. ಡಾನ್ಲ್, ಜಾಯಿಂಟ್ ಫೋರ್ಸ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಲಿ, ೨೦೦೦</ref> ===ಮೊದಲ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧೋತ್ತರದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣ=== ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಸರಕಾರ ತೆರವು ಮಾಡಲು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೧೪ರಂದು ಆಂಟ್‌ವರ್ಪ್‌ಗೆ ಹೋದರು. ರಾಯಲ್ ಮರಿನ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಅಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ೧ನೇ ಮತ್ತು ೨ನೇ ನೌಕಾ ಬ್ರಿಗೇಡ್‌ಗಳೂ ಕೂಡಾ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಆಂಟ್‌ವರ್ಪ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೦ರಂದು ೨೫೦೦ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ದಾಳಿ ನಡೆಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಪೋಲುಮಾಡಿದರು.<ref>''ದ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್'' (ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿ), ಓಡ್‌ಹ್ಯಾಮ್ಸ್ ೧೯೩೮, ಪುಟ. ೩೨೩</ref> ಇವರ ವಿರೋಧವು ಒಂದು ವಾರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಆಂಟ್‌ವರ್ಪ್ ಶರಣಾಗತಿಸುವ ಕುರಿತು ೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ರಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿತು) ಕಲೌಸ್ ಮತ್ತು ಡನ್‌ಕರ್ಕ್ ರಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ರಾಬರ್ಟ್ ರೋಡ್ ಜೇಮ್ಸ್. ''ಚರ್ಚಿಲ್‌: ಎ ಸ್ಟಡಿ ಇನ್ ಫೇಲ್ಯೂರ್ (ವೈಫಲ್ಯದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ)''. ಪೆಲಿಕನ್, ೧೯೭೩, ಪುಟ. ೮೦</ref> ಚರ್ಚಿಲ್ ನೌಕೆಯ ಸಂಶೋಧನಾ ನಿಧಿಯಿಂದ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವನ್ನು ಪಡೆದು ಟ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೈ ಜೋಡಿಸಿದರು.<ref name="WW1Tank" /> ನಂತರ ಅವರು, ಮೊದಲ ಟ್ಯಾಂಕ್ ದಳದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಶಿಪ್ಸ್ ಕಮಿಟಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಒಂದು ದಶಕದ ನಂತರವೂ ಯುದ್ಧ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಅಭಿವೃಧ್ಧಿಯು ಒಂದು ಚಮತ್ಕಾರಿ ಯೋಚನೆಯ ಗೆಲುವಿನಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ನಿಧಿಯ ದುರ್ವ್ಯಯದಂತೆ ಕಂಡು ಬಂದಿತ್ತು.<ref name="WW1Tank">{{cite web|url=http://www.firstworldwar.com/weaponry/tanks.htm|title=The First World War, The development of the Tank, sponsored by Winston Churchill|accessdate=16 December 2007}}</ref> ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಡಾರ್ಡಾನೆಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಪತ್ಕಾರಕ ಗಾಲಿಪೊಲಿ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಎಂಜಿನೀಯರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Dardanelles">{{cite book|last=Callwell|first=C.E.|title=Dardanelles, a study of the strategical and certain tactical aspects of the Dardanelles campaign|publisher=Naval & Military Press Ltd|year=2005|location=London|isbn=978-1-84574-273-7}}</ref> ಅವರು ಅಪಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಪ್ರಧಾನಿ ಆಸ್ಕ್ವಿತ್ ಸರ್ವಪಕ್ಷಗಳ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಸರಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿದನೋ, ಆಗ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷವು ತಮ್ಮ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ಹಿಂಬಡ್ತಿಯ ಬೇಡಿಕೆಯಿಟ್ಟಿತು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೨೮೨–೮೮</ref> [[File:WinstonChurchill1916Army.gif|thumb|ರಾಯ್ಲ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಫುಸಿಲಿಯರ್ಸ್ ಜೊತೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌ 1916]] ಅನೇಕ ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್ ಲಾಭಾದಾಯಕವಾದ ಚಾನ್ಸ್‌ಲರ್ ಆಫ್ ದ ಡಚ್ಚಿ ಆಪ್ ಲೆನ್ಸೆಸ್ಟರ್‌ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಅನುಭವ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ೧೯೧೫ ನವೆಂಬರ್ ೧೫ರಂದು ಅವರು ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು <ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೨೮೭</ref> ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಉಳಿದಿರುವಾಗಲೂ, ರಾಯಲ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಫ್ಯುಸಿಲಯರ್ಸ್‌ನ ೬ನೇ ಬಟಾಲಿಯನ್(ಪಡೆ)ನ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಿ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಫ್ರಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೆಫ್ಟಿನಂಟ್ಕರ್ನಲ್ ದರ್ಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಅವರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೩೦೧</ref><ref name="army.mod.uk">{{cite web |url=http://www.army.mod.uk/infantry/regiments/4598.aspx |title=20th and early 21st Century - British Army Website |publisher=Army.mod.uk |date= |accessdate=2011-04-03 |archive-date=2011-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110401025251/http://www.army.mod.uk/infantry/regiments/4598.aspx |url-status=dead }}</ref> ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದಾಗ, ಸ್ವತಹ ಅವರೆ ಮಾನವ ರಹಿತ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ೩೬ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು, ಮತ್ತು ಪ್ಲೋಗ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿಭಾಗವು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿತ್ತು.<ref name="army.mod.uk" /> ಅವರು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿರಹಿತರಾಗಿ ೧೯೧೬ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಮರಳಿದ ನಂತರ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮಾತನಾಡಲು ಬಯಸಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೩೦೯</ref> ಭವಿಷ್ಯದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಡೇವಿಡ್ ಲಾಯಿಡ್ ಜಾರ್ಜ್ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಟಿಕಿಸಿದರು: "(ನಿಮ್ಮ) ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮನಸ್ಥಿತಿಯು ನೀವು ಅಡ್ಮಿರೇಷನ್ ಅನ್ನು ಆದೇಸಿಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೀವು ಒಂದು ದಿನ ಅರಿಯುತ್ತೀರಿ. ಇದರ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳು ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಹಿತಾಸಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಂತಿಹೀನವಾಗಿವೆ."<ref>"[http://www.independent.ie/opinion/columnists/kevin-myers/the-greatest-20th-century-beneficiary-of-popular-mythology-has-been-the-cad-churchill-1876680.html ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಜನಪ್ರಿಯ ಪುರಾಣ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೃಹತ್ ಫಲಾನುಭವಿಯು ಕ್ಯಾಡ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಆಗಿದೆ]", ಕೆವಿನ್ ಮೈರ್ಸ್, ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್.ಐಇ</ref> ೧೯೧೭ರಲ್ಲಿ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಮ್ಯುನಿಶಿಯನ್ಸ್ ಮತ್ತು೧೯೧೯ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಫಾರ್ ವಾರ್ ಮತ್ತು ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಫಾರ್ ಏರ್ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಅವರು ಟೆನ್ ಇಯರ್ ರೂಲ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಬೊಕ್ಕಸವನ್ನು ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿಡು ಮತ್ತು ತಂತ್ರ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ವಿದೇಶಿ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ರಾಜನೀತಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ " ಮುಂದಿನ ಐದು ಅಥವಾ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕದನ ಆಗಲಾರದು" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಫೆರಿಸ್, ಜಾನ್. ''ಟ್ರಸರಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್, ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ಅಧಿಪತ್ಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸೇವಾ ಕಾಯಿದೆಗಳು, ೧೯೧೯–೧೯೨೪''. ದ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಜರ್ನಲ್, ಆವೃತ್ತಿ. ೩೦, ಸಂಖ್ಯೆ. ೪. (ಡಿಸೆಂಬರ್, ೧೯೬೨), ಪುಟಗಳು ೧೨೧-೧೫೦.</ref> ಇವರ ವಾರ್ ಆಫೀಸಿನ ಅಧಿರಾಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಮುಂದಾಲೋಚನೆಯೆಂದರೆ ರಶ್ಯನ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶ. ವಿದೇಶಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಚರ್ಚಿಲ್ ಬೊಲ್ಶೆವಿಸಮ್ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ತನ್ನ ತೊಟ್ಟಿಲಿನ ಕೂಸನ್ನು ತಾನೇ ಹಿಸುಕುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ.<ref name="centre-282">{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/i4a/pages/index.cfm?pageid=282|archiveurl=https://web.archive.org/web/20031216033237/http://www.winstonchurchill.org/i4a/pages/index.cfm?pageid=282|archivedate=16 December 2003|title=Cover Story: Churchill's Greatness|accessdate=26 February 2007|author=Jeffrey Wallin with Juan Williams|date=4 September 2001|publisher=Churchill Centre}}</ref> ಅವರು ಒಂದು ವಿಭಜನೆಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಚದುರಿದ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಳದಿಂದ, ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದೇಶದಲ್ಲಿ - ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕಹಿಯಾದ ಆತಿಥ್ಯದ ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಯವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪಿನ ಅಭಿಲಾಷೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ೧೯೨೦ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಪಡೆಯು ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅವರು [[ಯುಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೇನ್]]ನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದಾಗ ಫೋಲ್ಸ್‌ಗೆ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳಿಸಲು ಚರ್ಚಿಲ್ ನಿಮಿತ್ತವಾದರು. ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಲನೀಸ್‌ಗೆ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆದರು, ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್‌ನ್ನು ಪುಷ್ಠೀಕರಿಸಿದರು. ೧೯೨೧ರ ಆಂಗ್ಲೋ ಐರಿಶ್ ಟ್ರೀಟಿ(ಆಂಗ್ಲೋ ಐರಿಶ್ ಒಪ್ಪಂದ)ಯ ಸಹಿದಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಚರ್ಚಿಲ್ ಒಪ್ಪಂದದ ದೀರ್ಘ ಸಮಾಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ರಾಯಲ್ ನೇವಿಯಿಂದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ತಳಹದಿಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಟೌನ್ (ಕೊಬ್), ಬೆರ್‌ಹೆವನ್ ಮತ್ತು ಲೊಗ್‌ಸ್ವಿಲ್ಲಿ ಈ ಮೂರು ಟ್ರೀಟಿ ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಅವರು ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೩೬೧–೬೫</ref> ೧೯೩೮ರಲ್ಲಿ ಕೆಂಬರ್ಲೈನ್-ಡೆ ವಲೆರಾ ಆಂಗ್ಲೋ ಐರಿಶ್ ಟ್ರೇಡ್ ಅಗ್ರಿಮೆಂಟ್‌ನ ಒಪ್ಪಂದದವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್‌ಗೆ ಮರಳಿದವು. ಚರ್ಚಿಲ್ [[ಇರಾಕ್|ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕುರ್ದಿಶ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರ ಮೇಲೆ ಅಶ್ರುವಾಯುವಿನ ಪ್ರಯೋಗದ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು,<ref>ಜೋನಾಥನ್ ಗ್ಲ್ಯಾನ್ಸರಿ ಅನ್ನು ನೋಡಿ {{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2003/apr/19/iraq.arts|title=Gas, chemicals, bombs: Britain has used them all before in Iraq|accessdate=3 February 2009|work=The Guardian|location=London|first=Jonathan|last=Glancey|date=19 April 2003}} ಮತ್ತು ಜೋಹನ್ ಹ್ಯಾರಿ {{cite news|url=http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/johann-hari/johann-hari-our-infantile-search-for-heroic-leaders-854278.html|title=Our Infantile Search for Heroic Leaders|accessdate=3 February 2009|work=The Independent|location=London|date=26 June 2008|archive-date=6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081006163258/http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/johann-hari/johann-hari-our-infantile-search-for-heroic-leaders-854278.html|url-status=dead}}</ref> ಆದರೂ ಬ್ರಿಟೀಷರು ಕುರ್ದಿಶ್ ದಂಗೆಕೋರರ ಮೇಲೆ ವಿಷಾನಿಲವನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಹಿತಯವಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಸಿಡಿ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite book|last=Bhattacharya|first=Sutapas|title=The oneness/otherness mystery|publisher=Motilal Banarsidass Publ|year=1999|page=244|isbn=9788120816541|url=https://books.google.com/?id=_JnQWzQlMN8C&pg=RA4-PA244&dq=churchill+kurds+gas&q=churchill%20kurds%20gas}}</ref> ===ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಾರ್ಟಿಗೆ ಪುನಃ ಸೇರ್ಪಡೆ—ಎಕ್ಸ್‌ಚೆಕ್ವೇರ್‌ನ ಚಾನ್ಸಲರ್=== ಚನಕ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಶಾಸಕರ ಅತೃಪ್ತಿ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಾರ್ಟಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಹೊರನಡೆಯಿತು ಇದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೨೨ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಪ್ರಚಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಅಪೆಂಡಿಕ್ಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾದರು. ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ಭಾಗಹಿಸಲು ಇದು ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತು, ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಒಡಕು ಹಿನ್ನಡೆ ಉಂಟುಮಾಡಿ ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷವು ಮುಂದುವರೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ಡಂಡಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯವಾಗಿ ಬಂದರು, ವಿರೋಧಿ ಎಡ್ವಿನ್ Scrymgeour ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಥಾನ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಡಂಡಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ "ಕಛೇರಿ ಇಲ್ಲದೆ, ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲದೆ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷವಿಲ್ಲದೆ ಅಪೆಂಡಿಕ್ಸ್ ಇಲ್ಲದೆ" ಸಿದ್ಧಗೊಂಡರು.<ref name="centre-710" /> ೧೯೨೩ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಲಿಬರಲ್ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಲೆಸ್ಟರ್ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು, ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್ಸ್ಟರ್ ಅಬೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉಪಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಸೋತರು, ಮತ್ತೆ ೧೯೨೪ರಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ ಯಲ್ಲಿ ಎಪ್ಪಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ಬಂದರು. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಾರ್ಟಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದರು "ಯಾರು ಬೇಕಾದರು ಇಲಿ ಆಗಬಹುದು, ಆದರೆ ರಿ-ರ್ಯಾಟ್ ಆಗಲು ಕೆಲವೊಂದು ಚತುರತೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ."<ref name="centre-710" /><ref>{{cite web|title=Winston Churchill and Parliamentary Democracy|publisher=Churchill Society for the Advancement of Parliamentary Democracy|url=http://www.churchillsociety.org/CMS%20-%20Parliamentary%20Democracy.htm|accessdate=4 May 2008|archive-date=11 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211195906/http://www.churchillsociety.org/CMS%20-%20Parliamentary%20Democracy.htm|url-status=dead}}</ref> ಚರ್ಚಿಲ್ ೧೯೨೪ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿ ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಕ್ಸ್‌ಚೆಕ್ವೇರ್‌ ಚಾನ್ಸಲರ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಬ್ರಿಟನ್ ವಿಪತ್ಕಾಲವು ಸುವರ್ಣ ಮಾನಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದಂತೆ ಕಂಡು ಬಂದಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವು ಬೆಲೆ ಇಳಿಕೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು, ನಿರುದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಗಣಿ ಕೆಲಸಗಾರರ ಮುಷ೧೯೨೬ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮುಷ್ಕರಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/budget_99/budget_briefing/279928.stm ಬಜೆಟ್ ಬ್ಲಂಡರ್ಸ್: ಮಿಸ್ಟರ್ ಚರ್ಚಿಲ್ ಮತ್ತು ದ ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ಸ್ (1925)], ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್. ೦೨-೧೨-೨೦೦೭ ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು..</ref> ವಿವಿಧ ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರು, ಖಜಾನೆಯ ಕಾಯಂ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಜಾನ್ ಮೇನಾರ್ಡ್ ಕೀನ್ಸ್, ಸರ್ ಒಟ್ಟೊ ನಿಯೇಮೆಯರ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಬೋರ್ಡ್ ಜೊತೆ ಹಲವಾರು ಸುತ್ತನ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ನಂತರ ಅವರ ತೀರ್ಮಾನ ೧೯೨೪ರ ಬಡ್ಜೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ಕೀನ್ಸ್‌ರನ್ನು ''ದಿ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಕಾನ್ಸಿಕ್ವೆನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಮಿ.ಚರ್ಚಿಲ್'' ಬರೆಯಲು ಪ್ರೆರೇಪಿಸಿತು, ಮತ್ತು ೧೯೨೫ರಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧ ಪೂರ್ವ (£೧=$೪.೮೬) ಸಮಾನಕೆ ಸುವರ್ಣ ಮಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುವುದು ಜಾಗತಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಎಡೆಯಾಗುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ’ಸೌಂಡ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ಸ್’ ಆಗಿ ಕಂಡುಬಂದರು ಲಾರ್ಡ್ ಬೀವರ್‌ಬ್ರೂಕ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್, ಪುಟ. ೨೦೭</ref> ಮುಂದಿನದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಚರ್ಚಿಲ್ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ತಪ್ಪೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸುವರ್ಣ ಮಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುವುದು ಮತ್ತು ದುಬಾರಿಯಾದ ಹಣ ನೀತಿಯು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆಂದು ಮಾಜಿ ಚಾನ್ಸಲರ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕೆನಾ ಜೊತೆಗಿನ ಚರ್ಚೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಆವರು ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡರು - ಅವರು ನಂಬಿದ ಯುದ್ದಕ್ಕೂ-ಮುಂಚಿನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳಿಗೆ ವಾಪಸಾಗುವುದು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್, ಪುಟ. ೨೦೬</ref> ಒಂದು ಕರಡು ಮಸೂದೆಯ ಮೇಲೆ ಭಾಷಣ ಮಾಡುತ್ತಾ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದರು" ನಮಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಯಾವುದೆಂದು( ಸುವರ್ಣ ಮಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಿಕೆ) ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ". ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ."<ref>{{cite web|title=Speeches – Gold Standard Bill|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/speeches/speeches-of-winston-churchill/115-gold-standard-bill|date=4 May 1925|publisher=The Churchill Centre|accessdate=28 August 2009}}</ref> ಯುದ್ಧ ಪೂರ್ವ ವಿನಿಮಯ ದರ ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣ ಮಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ತಳ್ಳಿತು. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ್ಲು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮೇಲಾಯಿತು. ಎಣ್ಣೆಯ ಕಡೆ ಗಮನ ಹೊರಳಿದ್ದರಿಂದ ಹುಟ್ಟುವಳಿ ಇಳಿಮುಖವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಮೂಲ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಾದ ಹತ್ತಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಶುರುವಾಗಿತ್ತು. ಯದ್ಧ ಪೂರ್ವ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಬರಲು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ೧೦% ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಜುಲೈ ೧೯೨೫ರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣಾ ಆಯೋಗವು ಗಣಿ ಮಾಲೀಕರ ಸ್ಥಿತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗಣಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಪರವಾಗಿ ಒಂದು ವರದಿ ತಯಾರಿಸಿತು.<ref>ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೪೦೫</ref> ರಾಯಲ್ ಆಯೋಗವು ಇನ್ನೊಂದು ವರದಿ ತಯಾರಿಸಿದಾಗ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಬ್ಸಿಡಿ ನೀಡುವಂತೆ ಚರ್ಚಿಲ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಅ ಆಯೋಗವು ಯಾವುದನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸದೆ ಗಣಿ ಕೆಲಸಗಾರರ ಜೊತೆಗಿನ ವಿವಾದವು ೧೯೨೬ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮುಷ್ಕರಕ್ಕೆಡೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಮುಷ್ಕರ ನಿರತ ಗಣಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ವಿರುದ್ಧ ಮಷಿನ್ ಗನ್ ಬಳಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿ ವರದಿ ತಯಾರಿಸಿದರು. ಚರ್ಚಿಲ್ ಸರಕಾರದ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ದ ''ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಗೆಜೆಟ್‌'' ನ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತು, ವಿವಾದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ವಾದಿಸಿದ್ದೇನೆಂದರೆ"ದೇಶವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮುಷ್ಕರವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮುಷ್ಕರವು ದೇಶವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸುತ್ತದೆ" ಮತ್ತು [[ಬೆನಿಟೋ ಮುಸೊಲಿನಿ|ಬೆನಿಟೋ ಮುಸ್ಸೊಲಿನಿ]]ಯ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ನೀತಿಯು "ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಶಕ್ಕ್ವೆಒಂದು ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು, "ವಿಧ್ವಂಸಕ ಬಲಗಳನ್ನು ದಮನಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿ" ಇದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು - ಅಂದರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಗೋಚರ ಬೆದರಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ರಕ್ಷಕ ಎಂಬಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಇಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಮುಸಲೋನಿಯನ್ನು ಮಾನವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾನೂನು ನೀಡಿದ......... ರೋಮನ್ ಪ್ರತಿಭೆ." ಎಂದು ಕರೆಯುವಲ್ಲಿಗೂ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ<ref>ಪಿಕ್‌ನೆಟ್, ಲಿನ್, ಪ್ರಿನ್ಸ್, ಕ್ಲೈವ್, ಪ್ರಿಯರ್, ಸ್ಟೆಫನ್ ಎಂಡ್ ಬ್ರೈಡನ್, ರಾಬರ್ಟ್ (೨೦೦೨). ''ವಾರ್ ಆಫ್ ದ ವಿಂಡ್ಸರ್ಸ್: ಎ ಸೆಂಚುರಿ ಆಫ್ ಅನ್‌ಕಾನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನಲ್ ಮೊನಾರ್ಚಿ'', ಪುಟ. ೭೮. ಮೇನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೧-೮೪೦೧೮-೬೩೧-೩.</ref> ನಂತರ ಬಂದ ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರು ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಸಮಯದ ಜನರು ಕೂಡ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಬಡ್ಜೆಟ್ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಬಾಡಿಗೆದಾರ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಳ ಪಡೆವ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ(ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹವರ್ತಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದರು)ಉತ್ಪಾಕರುಗಳು ಮತ್ತು ರಫ್ತುದಾರರ ವೆಚ್ಚವು ಆಮದಿನಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಫ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು,<ref>ಎಚ್ ಹ್ಯಾಂಡರ್ಸನ್ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧದ ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಬರಹಗಳು. ಕ್ಲಾರೆಂಡನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌.</ref> ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಿಂದಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಸುಲಿಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್, ಪುಟ ೨೨ ೨೧೨</ref> [[File:John Churchill Marlborough porträtterad av Adriaen van der Werff (1659-1722).jpg|thumb|left|1930ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌‌ರ ಪೂರ್ವಜ 1ನೇಯ ಡ್ಯೂಕ್ ಮಾರ್ಲ್‌ಬೋರೊ ಜಾನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌‌ರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಬರೆದರು.]] ===ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಕರಣ=== ೧೯೨೯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಸರ್ಕಾರವು ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿತು. ಚರ್ಚಿಲ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಎಂಪಿಗಳ ಅಧೀಕೃತ ಮುಖಂಡತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಬಿಜಿನೆಸ್ ಕಮಿಟಿಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಾಗಿ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂರಕ್ಷಣ ತೆರಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ಬಾರೂನ್‌ಗಳ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಸ್ನೇಹ ಇದ್ಯಾವುದೇ ವಿಷಯಗಳಿಂದಲೂ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ನಾಯಕತ್ವದಿಂದ ವಿಶ್ವಾಸಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ರಾಮ್ಸೆ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ರಚಿಸಿದಾಗ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರನ್ನು ಕ್ಯಾಬಿನೇಟ್ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಅವರ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳ ಘಟ್ಟವಾಗಿತ್ತು ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು "ಬರಡು ವರ್ಷ"ವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="gilbert2">{{cite book|last=Gilbert|first=Martin|title=Winston Churchill: The Wilderness Years|url=https://archive.org/details/winstonchurchill0000mart|publisher=Pimlico|year=2004|location=London|isbn=978-1-84413-418-2}}</ref> ''[[Marlborough: His Life and Times]]'' —ತಮ್ಮ ಪೀಳಿಗೆಯ ಜಾನ್ ಚರ್ಚಿಲ್, ಮಾರ್ಲ್‌ಬೋರೊದ ೧ನೇಯ ಡ್ಯೂಕ್‌ನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ—ಮತ್ತು ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪೀಪಲ್ಸ್'' (ಎರಡನೇಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೂ ಪ್ರಕಟವಾಗಲಿಲ್ಲ),<ref name="gilbert2" /> ''ಗ್ರೇಟ್ ಕಂಟೇಂಪರರೀಸ್'' ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಸುದ್ಧಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಲೇಖನ ಮತ್ತು ಭಾಷಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ಮೇಲೆ ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ವರ್ಷ ತಮ್ಮ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರು. ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಬರಹಗಾರರಿವರು.<ref name="gilbert2" /> ರಾಜಕೀಯದ ಕುರಿತಾಗಿನ ಇವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು, ೧೯೩೦ ರೋಮನ್ಸ್ ಎಲೆಕ್ಷನ್ ಮತ್ತು ''ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ದಿ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಪ್ರಾಬ್ಲೆಮ್'' (೧೯೩೨ ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ "ಥಾಟ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ಸ" ಎಂದು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು)ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮತದಾನದ ನಿರಾಕರಣೆ, ಆಸ್ತಿ ಅಧಿಕಾರ ವಾಪಸ್ಸಾತಿ, ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ’ಉಪ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ” ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿತ್ವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>[http://www.winstonchurchill.org/learn/writings/bibliography ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪುಸ್ತಕಗಳು (ಅಮಿಡ್ ದೀಸ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ನೋಡಿ)], ದ ಚರ್ಚಿಲ್ ಸೆಂಟರ್, ೨೦೦೭</ref> ====ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ==== ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು, ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿಜಿಯವರು ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಶಾಂತಿಯುತ ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಸಭೆಯನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಅವರು " ಈ ಕ್ರಮವು ಹೆದರಿಸುವಂತದ್ದಾಗಿದೆಯೇ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>೨೪೭ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ ಡಿಬೇಟ್ ೫s col ೭೫೫</ref> ನಂತರ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಗಾಂಧಿಜಿ ಇಂತಹ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಂತಹ ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದಾದರೆ ಅವರು ಸಾಯುವುದೇ ಲೆಸು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದವು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4573152.stm|title=Churchill took hardline on Gandhi|publisher=BBC News|date=1 January 2006|accessdate=12 April 2010}}</ref> ೧೯೩೦ರ ದಶಕದ ಮೊದಲಾರ್ದದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವತಂತ್ರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಇವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಭದ್ರವಾಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಇಂಡಿಯಾ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ಲೀಗ್‌ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ನವೀನತೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗಾಂಧಿತ್ವ ಮತ್ತು ಅವರ ತತ್ವಗಳನ್ನೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಬದ್ರವಾದ ಮುಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref name="independent.ie">{{cite web|author=Kevin Myers|url=http://www.independent.ie/opinion/columnists/kevin-myers/kevin-myers-seventy-years-on-and-the-soundtrack-to-the-summer-of-1940-is-filling-britains-airwaves-2286560.html|title=Seventy years on and the soundtrack to the summer of 1940 is filling Britain's airwaves|publisher=Independent.ie|date=|accessdate=2010-11-07}}</ref> ಅವರ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಮುಂದಿನ ದಿನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾಂಡವಾಡುತ್ತಿರುವ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಹೋರಾಟಗಳಿಂದಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವತಂತ್ರವನ್ನು ಘೋಷಿಸಬೆಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್, ಪುಟ. ೨೬೦</ref> ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿಯಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವೈಸರಾಯ್‌ ಲಾರ್ಡ್‌ ಇರ್ವಿನ್‌ ಅವರು ೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಯಾದ ಭಾರತವನ್ನು ಸ್ವಂತತ್ರ ದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಲಿಬರಲ್‌ ಪಕ್ಷದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಆದರೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠಪಕ್ಷ ಕಾನ್ಸರ್‌ವೆಟಿವ್‌ ಪಕ್ಷದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ದುಂಡುಮೇಜಿನ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದರು. ಪೂರ್ವ ಎಸ್ಸೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಸ್‌ರ್‌ವೆಟಿವ್‌ ಪಕ್ಷದವರು ಪಕ್ಷದ ಸಭೆ ಕರೆದಿದ್ದರು ಆದ್ದರಿಂದ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ತಮ್ಮ ಮುಕ್ತ ಅಭಿಪ್ರಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ನುಡಿದರು " ಈಗ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆ ಬಾರಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಮಿ.ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ನೋಡಲು ಹೇಸಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆತನೊಬ್ಬ ಶಾಂತಿಭಂಗಕಾರಿ ಮಧ್ಯ-ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ವಕೀಲನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈಗ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಚಿತನಾಗಿರುವಂತೆ ಪಕೀರನಂತೆ ಅರ್ಧ ನಗ್ನನಾಗಿ ವೇಷ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಾನೂ ಕೂಡ ದೇಶದ ರಾಜ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ಸಮಾನನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನಿಡುತ್ತಾ ವೈಸ್‌-ರೀಗಲ್‌ ಪ್ಯಾಲೆಸ್‌ನ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರುತ್ತಾನೆ".<ref>ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್, ಮಾರ್ಟಿನ್. ''ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಎಸ್. ಚರ್ಚಿಲ್. ದ ಪ್ರೊಫೆಟ್ ಆಫ್ ಟ್ರುತ್ *೧೯೨೨–೧೯೩೯''. (c) ೧೯೭೬ ಸಿ&amp;ಟಿ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌, ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ದಿಂದ: ಪುಟ. ೬೧೮</ref> [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನು ಅವರು "ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶದ ಉದಾರತೆಗಳನ್ನು ಬಾಯಿಪಾಟ ಮಾಡಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಜೇಮ್ಸ್, ಪುಟ. ೨೫೪ ರಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ೧೮ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೩೧ರ ಭಾಷಣ</ref> ಇದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಘಟನೆಗಳು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರ ಘನತೆಗೆ ಕಾನ್ಸರ್‌ವೇಟಿವ್‌ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿನ ವರ್ಚಸ್ಸಿಗೆ ಕುಂದುಂಟುಮಾಡಿದವು. ಇವೆರಡನ್ನು ಕಾನ್ಸರ್‌ವೇಟಿವ್‌ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಆದ ಆಘಾತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲನೆಯದೆಂದರೆ ಅವರು ಸೆಂಟ್‌ ಜಾರ್ಜ್‌ನ ಉತ್ಸವದ ದಿನವಾದ ಎಪ್ರಿಲ್‌೧೯೩೧ರ ಸಂಜೆ ಮಾಡಿದ ಚುನಾವಣೆ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಚಾರ ಭಾಷಣ. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕಾನ್ಸರ್‌ವೇಟಿವ್‌ ಪಕ್ಷವು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾದ ಡಫ್‌ ಕೂಪರ್‌ ಅವರನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾನ್ಸರ್‌ವೇಟಿವ್‌ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯೊಬ್ಬರು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಲಾರ್ಡ್‌ ರೊಥೆರ್‌ಮರ್‌, ಲಾರ್ಡ್‌ ಬೆವರ್‌ಬ್ರೊಕ್‌ ಮತ್ತು ಅವರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರಾಗಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಚುನಾವಣೆಯ ಪೂರ್ವತಯಾರಿಯಾಗಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್, ಪುಟ. ೨೬೨</ref> ಇದು ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್‌ ವಿರುದ್ದ ಪ್ರೆಸ್‌ ಬರೊನ್‌ ಅವರನ್ನು ಗೆಲ್ಲಿಸುವ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಡಫ್‌ ಕೂಪರ್‌ ಅವರ ಗೆಲುವಿನಿಂದಾಗಿ ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್‌ ಅವರ ಸ್ಥಿತಿತ್ವವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಭಲಿಷ್ಠಗೊಂಡಿತು. ಮತ್ತು ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿ ಇರ್ವಿನ್‌ ಇವರ ನಡುವಿನ ವಿರೋಧದಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಎರಡನೇಯದಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು, ಸರ್‌ ಸ್ಯಾಮುಯಲ್ ಹೊರಾರೆ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಡ್‌ ಡರ್ಬಿಯವರು ಮಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಚೆಂಬರ್‌ ಆಪ್‌ ಕಾಮರ್ಸ್‌ನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿ ಜಾಯಿಂಟ್‌ ಸೆಲೆಕ್ಟ್‌ ಕಮಿಟಿಗೆ ನೀಡಿದ ಭಾರತದ ಸವಲತ್ತುಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಗಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ಅದರ ನಂತರ ನಡೆದ ವಿಚಾರಣೆಯ ನಂತರ ಹೌಸ್‌ ಆಪ್‌ ಪ್ರಿವಿಲೈಜ್‌ ಕಮಿಟಿಗೆ ನೀಡಿದ ಸಾಕ್ಷಾಧಾರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು.<ref>ರೋಡ್ ಜೇಮ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೨೬೯–೭೨</ref> ಈ ವರದಿಯು ಜೂನ್‌ ಹದಿಮೂರರಂದು ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಗಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಇಡಿ ಸದನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಒಬ್ಬನೆ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನನ್ನೂ ಹುಡುಕಲು ಅಶಕ್ತರಾದರು ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಯು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಭೀನ್ನಾಬಿಪ್ರಾಯಗಳಿಲ್ಲದೇ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಭಾರತದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೋರಾಟದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸ್ಟೇನ್ಲಿ ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್‌ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮನಸ್ತಾಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಡವಿನ್‌ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿರುವಷ್ಟು ಕಾಲವೂ ಸದನಕ್ಕೆ ಕಾಲಿರಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಇವರ ಪುಸ್ತಕವಾದ ''"ಮೈ ಅರ್ಲಿ ಲೈಫ್‌"'' (My Early Life (೧೯೩೦))ರಲ್ಲಿನ ಅವರ ಭಾರತದ ಬಗೆಗಿನ ನಿಲುವಿನ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಜೇಮ್ಸ್, ಪುಟ. ೨೫೮</ref> ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ವಿರೋಧಾಬಾಸದ ಮೂಲದಿಂದ ಹಲವಾರು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾ ವಾದದ ತಳಹದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರ ಭಾರತದ ಬಗೆಗಿನ ಕ್ರೂರ ನಿಲುವನ್ನು ೧೯೪೩ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಬಂದ ದುರ್ಭೀಕ್ಷದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ಯುದ್ದವೂ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಬರಗಾಲದಿಂದಲೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಸರ್ಕಾರವು ಅಪಾರವಾದ ಜನನಿಂದನೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು.<ref>ಲಿಯೋನಾರ್ಡ್ ಎ. ಗಾರ್ಡನ್, ಒಂದು ಅವಲೋಕನ ''ಪ್ರೊಸ್ಪೆರಿಟಿ ಎಂಡ್ ಮಿಸರಿ ಇನ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಬೆಂಗಾಲ್: ದ ಫೆಮೈನ್ ಆಫ್ ೧೯೪೩–೧೯೪೪'' ಗ್ರೀನೋಗ್ ಪೌಲ್ ಆರ್. ರಿಂದ., ''ಅಮೇರಿಕನ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿಕಲ್ ರೀವ್ಯೂ'', ಆವೃತ್ತಿ. ೮೮, ಸಂಖ್ಯೆ. ೪ (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೩), ಪುಟ. ೧೦೫೧</ref><ref>[http://www.jstor.org/stable/1874145 ಜೀಸ್‌ಟಿಒಆರ್ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಚಿತ್ರ]</ref><ref>http://www.hnn.us/articles/೧೨೯೮೯೧.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}></ref> ಕೆಲವು ಟಿಕಾಕಾರರು ಅವರ ದುರಾಡಳಿತವನ್ನು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಮಾದರಿಯ ಮಾರಾಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹದಗೆಡಿಸಿದ್ದರ ವಿರುದ್ದ ಟೀಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಗಾರ್ಡನ್, ''ಅಮೇರಿಕನ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ರೀವ್ಯೂ'', ಪುಟ. ೧೦೫೧</ref> ''"ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಎಂಡ್‌ ಗಾಂಧಿ"'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದ ಲೇಖಕರಾದ ಆರ್ಥರ್‌ ಹೆರ್ಮಾನ್ ಅವರು ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಬರ್ಮಾವು ಜಪಾನಿಗೆ ಶರಣಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ರಪ್ತಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಅಕ್ಕಿಯ ಮಾರ್ಗವು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮತ್ತು ದಿನಾವಶ್ಯಕ ದಿನಿಸುಗಳ ಕೊರತೆಯು ಏರ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಬೇರೆ ಕಡೆಗಳಿಂದ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಆಮದುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ವಿರೋಧಿಸಿ ತಡೆದರು ಇದು ಕೂಡ ಯುದ್ದದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆದ ಘಟನೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/in-the-media/churchill-in-the-news/575-the-bengali-famine|title=The Bengali Famine|publisher=Winstonchurchill.org|date=|accessdate=10 August 2009|archive-date=29 ಜೂನ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090629080911/http://www.winstonchurchill.org/learn/in-the-media/churchill-in-the-news/575-the-bengali-famine|url-status=dead}}</ref> ಇಂತಹ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸೆಕ್ರೆಟರಿಯಾದ ಲೆವೊ ಅಮ್ರಿ ಮತ್ತು ವೈಸ್‌ರಾಯ್‌ ವೆವೆಲ್ ಅವರು ತುರ್ತಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವಂತೆ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ವೆವೆಲ್ ಅವರಿಗೆ ಟೆಲಿಗ್ರಾಂ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರಿಸಿದ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೊಂದು ಆಹಾರದ ಕೊರತೆ ಇದ್ದರೆ "ಗಾಂಧೀಜಿ ಇನ್ನೂ ಏಕೆ ಸಾಯಲಿಲ್ಲ."ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>''[https://archive.is/20120630143154/www.newyorker.com/arts/critics/books/2007/08/13/070813crbo_books_mishra?currentPage=3 ಎಕ್ಸಿಟ್ ವೂಂಡ್ಸ್]'', ಬೈ ಪಂಕಜ್ ಮಿಶ್ರಾ, ''ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕರ್'', ೧೩ ಅಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೭.</ref> ಜುಲೈ ೧೯೪೦ರಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಹೊಸತಾದ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್‌ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ್ನು ಇವರ ನಡುವಿನ ಮನಸ್ತಾಪವು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದೆಂದು ಆಶಿಸಿ ಒಂದು ಸಭೇಯನ್ನು ಕರೆದರು.<ref name="independent.ie" /> ====ಜರ್ಮನ್‌ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳು==== [[File:Sir Winston Leonard Spencer Churchill by Ambrose McEvoy.jpg|thumb|left|200px|ಎಂಬ್ರೋಸ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಇವೋಯ್‌ರಿಂದ ಚರ್ಚಿಲ್‌‌ರ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರ]] ೧೯೩೨ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಜರ್ಮನಿಗೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಸೈನ್ಯದಷ್ಟೇ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೀಡಬೆಕೆಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಪದೇ ಪದೇ ಜರ್ಮನ್‌ನ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ನ್ನು ಆಘಾತಕಾರಿ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್, ಪುಟಗಳು. ೨೮೫–೮೬</ref> ನಂತರ ಅವರು ಜರ್ಮನ್‌ ಸೈನ್ಯದ ವಿರುದ್ದ ''ಬ್ರಿಟನ್‌ ಸಿದ್ದವಾಗಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಬಗೆ'' ಯನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ವರ್ಣಿಸಿ ಅದನ್ನು ಬರಲಿರುವ ಬಿರುಗಾಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರು.<ref>ಪಿಕ್‌ನೆಟ್, ಎಟ್ ಆಲ್. ಪುಟ. ೭೫</ref> ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿರೋಧಿಸಿದವರೆಂದರೆ ಲಾರ್ಡ್‌ ಲೊಯ್ಡ್‌ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಲಾರ್ಡ್ ಲೊಯ್ಡ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಅಧಿಪತಿ ಜೆ ಚಾರ್ಮ್ಲೇಯ್ ಅವನತಿ ಪುಟಗಳು. ೧, ೨, ೨೧೩ff</ref> ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರ ನಿರಂಕುಶ ಆಡಳಿತದ ಬಗೆಗಿನ ನಿಲುವು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಲೀಗ್‌ ಆಪ್‌ ನೇಶನ್‌ನ್ನು ಜಪಾನ್‌ ವಿರುದ್ದ ತಳೆದಿರುವ ನೀತಿಗಾಗಿ ಮಂಚೂರಿಯಾದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. "ನಾವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಜಪಾನ್‌ನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದೊಂದು ಪುರಾತನ ನಗರವಾಗಿದ್ದು ಒಂದು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರೂರ ಬೆದರಿಕೆಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ನಾಲ್ಕೋ ಐದೋ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ ತತ್ವಗಳಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತವಾದ ಚೀನಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ಪಿ. ೩೨೯ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್</ref> ಸಮಕಾಲಿನ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಪೇನ್‌ನ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕಮ್ಯೂನಿಷ್ಟ್‌ ಫ್ರಂಟ್‌ ಎಂತಲೂ ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕೆಂಪಂಗಿ ದಳ ನಿಗ್ರಹ ಪಡೆ "ಎಂಟಿ ರೆಡ್ ಮೂವ್‌ಮೆಂಟ್‌" ಎಂತಲೂ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ಪು. ೪೦೮</ref> ಅವರು ಹಳೆಯದಾದ ತತ್ವಗಳನ್ನು (Hoare-Laval Pact)ಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೩೭ರ ವರೆಗೂ [[ಬೆನಿಟೋ ಮುಸೊಲಿನಿ|ಬೆನಿಟೋ ಮುಸಲೋನಿ]]ಯವರನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದರು.<ref>ಎ ಜೆ ಪಿ ಟೇಲರ್ ಬೀವರ್‌ಬ್ರೂಕ್ ಹಮಿಶ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ೧೯೭೨ ಪು. ೩೭೫</ref> ಹೌಸ್‌ ಆಪ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್‌ ನಲ್ಲಿ ೧೯೩೭ರಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು " ನಾನು ತೋರ್ಪಡಿಕೆಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಕಮ್ಯುನಿಸಂ ಮತ್ತು ನಾಜಿಸಂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ನಾನು ಕಮ್ಯುನಿಸಂ ಅನ್ನೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ"ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book|year=2005|title=In the footsteps of Churchill|author1=Richard Holmes|publisher=Basic Books|isbn=9780465030828|page=185|url=https://books.google.com/?id=Kyd945KSiQwC&pg=PA185&dq=%22I+would+choose+communism%22}}</ref> ೧೯೩೫ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಪ್ರಬಂದ "[[ಅಡೋಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್|ಹಿಟ್ಲರ್‌]] ಎಂಡ್‌ ಹಿಸ್‌ ಚಾಯ್ಸ್‌" ಮತ್ತು ೧೯೩೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾ ಅವರು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸವಾರ್ಧಿಕಾರದಿಂದ,ಹಿಂಸೆಯಿಂದ, ಕ್ರೂರತೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ " ಆದಾಗ್ಯೂ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ರಿಯೆಯು ಜರ್ಮನಿಗೆ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಗೌರವಪೂರ್ವಕ ''ಹೋರಾಟಮಾಡಿದವರ ಸಾಲಿ'' ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಇವರನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸೈನ್ಯದ ಎದುರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವರಾಗುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>ಚರ್ಚಿಲ್‌, ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಗ್ರೇಟ್ ಕಂಟೇಂಪರರೀಸ್. (c) ೧೯೩೭ ಜಿಪಿ ಪಟ್ನಮ್ ಸನ್ಸ್ ಇನ್‌ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಎನ್‌ವೈ:ಪು. ೨೨೫</ref> ೭ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೯೩೪ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸೇನೆಯನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಅವರು ವೈಮಾನಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಳವನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ೧೩ ಜುಲೈ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಎರಡನೇ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಲೀಗ್‌ ಆಪ್‌ ನೇಶನ್‌ ಗೆ ಹೊಸ ರೂಪ ಕೊಡುವ ಇಂಗಿತವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಈ ಮೂರು ವಿಷಯಗಳು ೧೯೩೬ರ ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ದ್ಯೇಯಗಳಾಗಿದ್ದವು. ೧೯೩೫ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ'' ’ಪೋಕಸ್‌’ನ'' ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಯಾರು ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಂತಂತ್ರೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಆಶಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಂತಹ ಎಲ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವ್ಯಾಸ್ತವ್ಯಪ್ರದೇಶದವರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿತು.<ref>ಫಾರ್ ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಫೋಕಸ್ ಸೀ ಇ ಸ್ಪೀಯರ್ ''ಫೋಕಸ್ '' ವೂಲ್ಫ್ ೧೯೬೩</ref> ''ಪೋಕಸ್‌'' ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಿತು ಮತ್ತು ೧೯೩೬ರಲ್ಲಿನ ನ್ಯಾಯಬದ್ದ ಒಪ್ಪಂದದ ಚಳುವಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ೧೯೩೬ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್‌ ರಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಸ್ಪೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ರಜಾ ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣ ಅವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ವಾಪಸಾದರು. ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮಂಜೂರಾತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ತಮ್ಮ ವಿರೋಧವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರವು, ಆರ್ಥಿಕ ಮಂಜುರಾತಿಯ ಪರವಾಗಿನ ವಕೀಲರು ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಒಂಟಿಯಾಗಲಿದೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಇದರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಲಾರದು ಎಂದು ಹೇಳುವವರ ನಡುವೆ ಒಡೆದುಹೊಗಿತ್ತು.<ref>ಹೆರಾಲ್ಡ್ ನಿಕಲ್ಸನ್‌ ೧೩ ಮಾರ್ಚ್‌ರಂದು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದು ಅಲ್ಲಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ "ನಾವು ಕೊನೆಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಏನಾದರೂ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರೇ ಅವಳು ಎಲ್ಲಾ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಕೆಳಗಿಳಿಯಲೆ ಬೇಕು. ನಂತರ ಅವಳು ಕೆಳಗಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆವು.... ಈ ದೇಶದ ಜನ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುವುದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ನಾವು ಕೆಲವೊಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೇ ನಾವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಿರೋಧ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೊಸ್ಕರ ನಾವು ಅವಮಾನಕರವಾಗಿ ಕೆಳಗಿಯ ಬೇಕಾಗಬಹುದು", ''ಡೈರೀಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಲೆಟರ್ಸ್ ೧೯೩೦–೧೯೩೯'' ಪು. ೨೪೯</ref> ಮಾರ್ಚ್‌ ೯ರಂದು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣವು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ನೆವಿಲ್ಲೇ ಚೆಂಬರ್ಲಿಯನ್‌ ಇವರಿಂದ ರಚನಾತ್ಮಕವಾದ ಭಾಷಣವೆಂದು ಹೊಗಳಿಕೆಗೂ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ಆದರೆ ವಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್‌ ಸರ್‌ ಥಾಮಸ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಕಿಪ್‌ ಅವರ ಬದಲಾಗಿ ಸೈನ್ಯಕ್ಕಾಗಿನ ಸಹಕಾರ ಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ಹೋದರು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ಪುಪು. ೩೩೩–೩೭</ref> ಆಲನ್ ಟೈಲರ್ ಇದನ್ನು ಕ್ಯಾಲಿಗುಲಾ ಅವನ ಕುದುರೆಯ ನಿಯೋಗವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು ಇದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.<ref>''ದ ಒರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಸೆಕೆಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್'' ಪು. ೧೫೩</ref> ಜೂನ್‌ ೧೯೩೬ರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿ ತಾವು ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್‌,ಚೆಂಬರ್‌ಲಿನ್‌ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಲಿಪ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಅವರನ್ನು ಕಾಣಲಿಚ್ಚಿಸುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ಅವರು ಉಳಿದ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲು ಬಯಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರು "ಒಂದು ವೇಳೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಲಿಬರಲ್‌ ಪಕ್ಷದವರು ನಮ್ಮ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಪರಿಹಾರಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಬರೆದರು.<ref>''ದಿ ಗ್ಯಾದರಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್'' ಪು. ೨೭೬</ref> ಈ ಸಭೆಯ ಸಾಧನೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಬಾಲ್ಡಿನ್‌ ಅವರು ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನೆಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೂ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ನಿರ್ಯುದ್ದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು.{{Citation needed|date=March 2011}} ನವೆಂಬರ್‌ ೧೨ರಂದು ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ವಿಷಯಕ್ಕೆ ವಾಪಸಾದರು. ಚರ್ಚೆಯೊಂದರ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಜರ್ಮನ್‌ನ ಯುದ್ದಸನ್ನದ್ದತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಅವರು " ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅವರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯೊಬ್ಬನಿಂದಲೂ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಅನ್ಯರ ಅಸಂಗತೋಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ನಿರ್ಧಾವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಾರದೆಂದೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ದೃಢತೆಯನ್ನು ಕೆಡಿಸಬೇಕೆಂದೇ ದೃಢವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಬಿರುಗಾಳಿಯಂತೆ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕೆಂದೇ ವಜೃದಂತೆ ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಸ್ರಾವತೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಲೆಂದೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಶಕ್ತಿಹೀನರಾಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಶಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ನಾವು ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೇ, ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೇ ಸಿದ್ದರಾಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಮುಂಬರುವ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಎದುರಿಗೆ ಬರುವವರನ್ನು ಮಿಡತೆಗಳಂತೆ ತಿಂದುಹಾಕಲಿದೆ" ನುಡಿದರು.{{Citation needed|date=March 2011}} ಆರ್‌.ಆರ್‌ ಜೆಮ್ಸ್‌ ಅವರು ಹೇಳಿದಂತೆ ಇದು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರ ಆ ಸಂಧರ್ಬದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಬಾಲ್ಡವಿನ್‌ ಅವರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಧ್ವನಿಯೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸದನದಲ್ಲಿದ್ದವರಿಗೆ ಕಿರಿಕಿರಿಯುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಬದಲಾವಣೆಯು ಹೊಸ ಸಹಾಯಹಸ್ತ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದ ಚಳುವಳಿಗೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟವು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ಪು. ೩೪೩</ref> ====ಪದತ್ಯಾಗದ ಸಂಘರ್ಷಗಳು==== {{Main|Abdication Crisis of Edward VIII}} ಜೂನ್‌ ೧೯೩೬ರಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಟರ್‌ ಮೊಂಕ್‌ಟೊನ್‌ ಅವರು, ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ರಾಜ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ VIII ಇವರು ವಾಲಿಸ್‌ ಸಿಮ್ಸ್‌ನ್‌ ಅವರರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದಾಗಿ ಸುದ್ದಿಯಾಗಿರುವುದು ನಿಜವಿದೆ ಎಂದು ನುಡಿದರು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ ನಂತರ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾ ಸಿಮಾನ್ಸ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ಈಗಿರುವ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣಾಕವಚದಂತಿದೆ ಎಂದರು.<ref>ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ಸ್ಮಿತ್, ೨nd ಅರ್ಲ್ ಆಫ್ ಬರ್ಕನ್‌ಹೆಡ್ '' ವಾಲ್ಟರ್ ಮ್ಯಾಂಕ್ಟನ್ '' ವೈಡನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ನಿಕಲ್ಸನ್ ೧೯೬೯ ಪು. ೧೨೯</ref> ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಲಾರ್ಡ್‌ ಸಾಲಿಸ್‌ಬರಿ ಆಮಂತ್ರಣ ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹಿರಿಯ ಕಾನ್ಸರ್ವೆಟಿವ್‌ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಾಲ್ಡ್ವಿನ್‌ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ನೀಡಿದ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ನವೆಂಬರ್‌ ೨೫ರಂದು ಅವರು, ಅಟ್ಲಿ ಮತ್ತು ಲಿಬರಲ್‌ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಾದ ಆರ್ಚಿಬಾಲ್ಡ್‌ ಸಿನ್‌ಕ್ಲಿಯರ್‌ ಅವರು ಸೇರಿ ಬಾಲ್ಡಿವಿನ್‌ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ರಾಜನ ಇಚ್ಚಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದವು. ಒಂದು ವೇಳೆ ರಾಜನು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸದೇ ಹೋದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಡಿವಿನ್‌ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜಿನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕೆ ಎಂದು ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಹಾಗೆ ನಡೆದರೆ ತಾವು ಸದನಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಅಟ್ಲೀ ಮತ್ತು ಸಿನ್‌ಕ್ಲಿರ್‌ ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿಲುವು ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ತಾನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ನುಡಿದರು.<ref>ಮಿಡ್ಲಮಸ್ ಕೆ ಆರ್ ಮತ್ತು ಬಾರ್ನ್ಸ್ ಜೆ ''ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿ ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್'' ವೈಡನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ನಿಕಲ್ಸನ್ ೧೯೬೯ ಪು. ೯೯೯</ref> ೧೯೩೬ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ಮೊದಲೆರಡು ವಾರದಲ್ಲಿಯೇ ಪದತ್ಯಾಗದ ಸುದ್ದಿಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ರಾಜನಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಆರ್ಮ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದದ ಚಳುವಳಿಯ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಯು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೩ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷಣಕಾರರಾಗಿದ್ದರು ನಂತರ ಅವರು ಅಭಿನಂದನಾ ಭಾಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಬರೆಯುತ್ತಾ ’ಇದೊಂದು ಚಳುವಳಿಗೆ ಚುಚ್ಚಿದ ಮುಳ್ಳಾಗಿದೆ’ ಎಂದರು ಆದರೆ ಇದೊಂದು ಈ ವರೆಗೆ ರಾಜನಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವಾಗಲೀ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಧಾವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲೇ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>''ದಿ ಗ್ಯಾದರಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್'' ಪುಪು. ೧೭೦–೭೧. ಸಿಟ್ರಿನ್ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇತರರು ಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದವರ ಕುರಿತಾಗಿ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಈ ರೀತಿಯ ಭಾಷಣ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಸಿಟ್ರಿನ್ ''ಮೆನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ವರ್ಕ್'' ಹಚಿನ್ಸನ್ ೧೯೬೪ ಪು. ೩೫೭</ref> ನಂತರ ಅದೇ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ರಾಜನ ಸಂದೇಶರವಾನೆಗಾಗಿ ಆಯೋಜಿಲಾಗಿದ್ದ ವೈರ್‌ಲೆಸ್‌ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್‌ನ್ನು ಪರಿಶಿಲಿಸಿ ಬ್ರೆವರ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು ಮತ್ತು ರಾಜನ ಸಾಲಹಾಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಾಲ್ಕರಂದು ಅವರು ರಾಜರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು ಮತ್ತು ಪದತ್ಯಡ್ಗದ ವಿಷಯವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕೆಲದಿನಗಳವರೆಗೆ ತಡೆಹಿಡಿಯಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೫ ರಂದು ಬಹು ಉದ್ದನೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನಿಡಿ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವು ಅನವಶ್ಯಕವಾದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ರಾಜನ ಮೇಲೆ ಹೇರಿ ಅವಸರದ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕತಪಡಿಸಿದರು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ಪುಪು. ೩೪೯–೫೧ ವೇರ್ ದ ಟೆಕ್ಟ್ ಆಫ್ ದ ಸ್ಟೇಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಈಸ್ ಗಿವನ್</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೭ರಂದು ತನ್ನ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಇಂಗಿತವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಕ್ಷರಶಃ ಕೂಗಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸಂಸದರಿಂದಲೂ ವಿರೋಧಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪಟ್ಟನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು.<ref>ಬೀವರ್‌ಬ್ರೂಕ್,ಲಾರ್ಡ್; ಎ ಜೆ ಪಿ ಟೇಲರ್‌ರಿಂದ ಸಂಪಾದನೆ (೧೯೬೬). ದ ಎಬ್ಡಿಕೇಶನ್ ಆಫ್ ಕಿಂಗ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ VIII. ಲಂಡನ್: ಹ್ಯಾಮಿಶ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್</ref> ಇದರಿಂದಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರ ಘನತ್ವವು ಸಂಸತ್ತಿಸಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಆಘಾತವನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ಅಲಿಸ್ಟಾರ್‌ ಕುಕೀ ಯವರು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ರಾಜನ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಹೊರಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ದೂರಿದರು.<ref>ಎಲಿಸ್ಟರ್ ಕೂಕ್ ’ಎಡ್ವರ್ಡ್ VIII' ಇನ್ ''ಸಿಕ್ಸ್ ಮೆನ್'' ಬಾಲ್ಡಿ ಹೆಡ್ ೧೯೭೭</ref> ಆರ್ಮ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದ ಚಳುವಳಿಗೆ ರಾಜನು ನೀಡಿದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ನೀಡಿದ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ ಮಿಲನ್‌ರಂತಹ ಇತರರು ದಿಬ್ರಮೆಗೊಳಗಾದರು.<ref>ಎಚ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್ ''ದ ಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಆಫ್ ವಾರ್'' ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್ ೧೯೭೦</ref> ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಸ್ವತಃ ನಂತರ ಹೀಗೆ ಬರೆದುಕೊಂಡರು" ನಾನು ನನ್ನ ಕೈಯಾರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಮೂಲಕ ನನಗೆ ಹೊಡೆದುಕೊಂಡತಾಗಿದೆ. ಇದು ನನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನದ ಅಂತ್ಯವೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ."<ref>''ದಿ ಗ್ಯಾದರಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್'' p. ೧೭೧</ref> ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ರಾಜನಾದ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ VIIIಗೆ ನೀಡಿದ ಬೆಂಬಲದ ಹಿಂದಿರುವ ಉದ್ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎ.ಜೆ.ಪಿ ಟೆಲರ್‌ ಅವರಂತಹವರು ಈ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ’ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಮೀರುವ ಅಶಕ್ತನೊಬ್ಬನ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಎ ಜೆ ಪಿ ಟೇಲರ್''ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಹಿಸ್ಟರಿ (೧೯೧೪–೧೯೪೫)'' ಹ್ಯಾಮಿಶ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ೧೯೬೧ ಪು. ೪೦೪</ref> ಇತರರಾದ ರೋಡ್‌ ಜೆಮ್ಸ್‌ರಂತಹವರು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಯಾವುದೇ ದುರುದ್ದೇಶಗಳಿಲ್ಲದೇ ರಾಜನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಅವರು ರಾಜನನ್ನು ಕೇವಲ ಗೌರವದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ಪು. ೩೫೩</ref> ===ಗಡಿಪಾರಿನಿಂದ ವಾಪಸ್=== [[File:Churchill V sign HU 55521.jpg|thumb|ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ ತಮ್ಮ 'V' ಚಿಹ್ನೆ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವುದು]] ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ನಂತರ ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ತನ್ನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಜರ್ಮನಿಯ ವಿರುದ್ದ ಕಠೋರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲು ಬೇಕಾಗಿದೆ ಎಂದು ನುಡಿದರು. ಇದು ಸತ್ಯವೂ ಆಗಿತ್ತು ಹೇಗೆಂದರೆ ೧೯೩೦ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೌಸ್‌ ಆಪ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲಿಗರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿಷಯಗಳೂ ಕೂಡ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯುದ್ದ ಮಂತ್ರಿಂಡಲವಲಯದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಸುದ್ದಿಯು ರವಾನೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. "ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಗುಂಪಿನ" ಡಕ್ಕನ್‌ ಸಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರೆಂಡಾನ್‌ ಬ್ರಾಕೆನ್‌ಗಳು ನಂತರ ಅರ್ಧ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇವರಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ನಂತರ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತತ್ವಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಕಾನ್ಸರ್ವೆಟಿವ್‌ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಲವಾದ ವಿದೇಶಿ ನೀತಿಗಳಿಂದ ವಿಮುಖಗೊಂಡಿದ್ದಾಗಿತ್ತು.<ref>ಈ ಒಳ ಪಕ್ಷಗಳು ಆ‍ಯ್‌೦ಥೋನಿ ಎಡೆನ್ ಮತ್ತು ಲಿಯೋ ಎಮೆರಿ ರೂದ್‌ರನ್ನು ನಾಯಕರಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದವು ಜೇಮ್ಸ್ ಪುಟ. ೪೨೮ </ref> ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಹಲವು ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇವರನ್ನು ಪರ್ಯಾಯ ನಾಯಕರಾಗಿ ನೋಡಲಾಯಿತು.<ref>ಸಿಂಹಾಸನ ತ್ಯಾಗದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿದ್ದ ಮತ್ತು ಗಮನ ಹರಿಸಿದ್ದ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಡಿ ಟಿಪ್ಪಣಿ ನೋಡಿ</ref> ಭಾರತದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೂ ಕೂಡ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಅವರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೯೩೨ರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರ ಹತ್ತಿರದ ಮನೆಯವರಾದ ಮೇಜರ್‌ ಡೆಸ್ಮೊಂಡ್‌ ಮತ್ತು ರಾಮ್ಸಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಇವರು ಜರ್ಮನ್‌ನ ವಾಯುಪಡೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ಪು. ೩೦೨</ref> ೧೯೩೦ ನಂತರ ಮೊರ್ಟೊನ್‌ ಅವರು ಉಳಿದ ದೇಶಗಳ ಸೈನಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಯುದ್ದಸನ್ನದ್ದತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಸಮಿತಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಲಾರ್ಡ್‌ ಸ್ವಿನ್ಟಾನ್‌ ಅವರು ವಾಯುದಳದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು ಮತ್ತು ೧೯೩೪ರಲ್ಲಿ ಬಲ್ಡಿವಿನ್‌ ಅವರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಗುಟ್ಟಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಸರ್ಕಾರದ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದೆಂಬ ಬರವಸೆಯಿಂದ ಸ್ವಿನ್‌ಟೊನ್‌ ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಯನ್ನು ನಂಬುವವರಿಗಿಂತ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಣಾಯಕರೇ ಮೇಲೆಂದು ಅವರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>ರೂಡ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಪುಪು. ೩೧೬–೧೮</ref> ಆದರೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಕ್ರೂರ ನಿರ್ಣಾಯಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಮತ್ತು [[ಅಡೋಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್|ಅಡಾಲ್ಪ್‌ ಹಿಲ್ಟರ್‌]]ನನ್ನು ಸಂತೃಪ್ತಿಗೊಳಿಸುವ ನೆವಿಲ್ಲೆ ಚಂಬರ್ಲಿಯನ್‌ ಅವರ ನಿರ್ಣಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ಹೌಸ್‌ ಆಪ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಅವರು "ನಿಮಗೆ ಯುದ್ದ ಮತ್ತು ಅಗೌರವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ಪಿಕ್‌ನೆಟ್, ಇತ್ಯಾದಿ.,ಪುಪು. ೧೪೯–೫೦</ref> ನೀವು ಅಗೌರವವನ್ನೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಿರಿ ಮತ್ತು ನಿವು ಯುದ್ದವನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ನುಡಿದರು.<ref>''ಕರೆಂಟ್ ಬಯಾಗ್ರಫಿ ೧೯೪೨'', ಪು. ೧೫೫</ref> ==ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಮೊದಲ ಅವಧಿ== ==="ವಿನ್ಸ್‌ಟನ್‌ ಅವರ ಪುನರಾಗಮನ"=== ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ದ ಘೋಷಣೆಯಾದ ನಂತರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‍ ೩ ೧೯೩೯ ರಂದು ಬ್ರಿಟನ್ ದೇಶವು ಜರ್ಮನಿಯ ಮೇಲೆ ಯುದ್ದ ಘೋಷಿಸಿತು. ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ಮೊದಲ ಆಡ್ಮಿರಲ್ ನಾಯಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಯುದ್ದ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರೂ ಆದರು. ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ದದ ಅವಧಿಯಿಂದಲೂ ಈ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು. ಯಾವಾಗ "ವಿನ್ಸ್‌ಟನ್ ಈಸ್ ಬ್ಯಾಕ್" ಎಂದು ಆಡ್ಮಿರಲ್ ಸಮಿತಿಯು ನೌಕಾ ದಳಕ್ಕೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತೋ, ಆಗಲೇ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು "ಫೋನಿ ಯುದ್ದ" ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಯುದ್ದತಂತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಉನ್ನತ ಲಕ್ಷಣವುಳ್ಳ ಸೇನಾ ಆಡಳಿತಗಾರ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾದರು.<ref>ಚರ್ಚಿಲ್‌, ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್: "ದಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್" (ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಂಪಾದನೆ), ಪುಟ. ೧೬೩. ಪಿಮ್ಲಿಕೊ, ೨೦೦೨. ISBN ೦-೭೧೨೬-೬೭೦೨-೪</ref><ref name="papers-bio">{{cite web|url=http://www.chu.cam.ac.uk/archives/churchill_papers/biography/|title=The Churchill Papers: Biographical History|accessdate=26 February 2007|first=Piers|last=Brendon|publisher=[[Churchill Archives Centre]], [[Churchill College, Cambridge]]|archive-date=13 ನವೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081113141515/http://www.chu.cam.ac.uk/archives/churchill_papers/biography/|url-status=dead}}</ref> ಈ ತಂತ್ರದ ಯುದ್ದವು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ಅಲಿಪ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ ನಾರ್ವಿಕ್ ದೇಶದ ನಾರ್‌ವ್ಜೇನ್ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಕಿರುನಾ,ಸ್ವೀಡನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಮೊದಲು ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಿದ್ದರು. ಆದಾಗಿಯೂ ಚಂಬರ್ಲೇನ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ ಯುದ್ದ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರುಗಳು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ನಾರ್ವೆ ದೇಶದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಜರ್ಮನ್ ಕಾಯಾಚರಣೆಯ ಯಶಸ್ಸು ವಿಳಂಬವಾಯಿತು. [[File:Wc0107-04780r.jpg|thumb|1940ರ ಬ್ರಿಟನ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಾಯುದಾಳಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುವಾಗ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಹೆಲ್ಮೆಟ್ ಧರಿಸಿರುವುದು]] ===ಯುದ್ಧದ ಕಹಿ ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭ=== {{See also|Attack on Mers-el-Kébir}} ೧೦ ಮೇ ೧೯೪೦ ರಂದು ಒಂದು ತಾಸಿನ ಮೊದಲು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮೇಲಿನ ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣವು ಮಿಂಚಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ದೇಶಗಳತ್ತ ಮುಂದುವರೆದರೂ, ನಾರ್ವೆ ಮೇಲಿನ ಧಾಳಿಯ ಸೋಲು, ದೇಶವು ಚಂಬರ್ಲಿನ್ ಅವರ ಯುದ್ದ ಸಾರಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು ಅದರಿಂದ ಚಂಬರ್ಲಿನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಘಟನೆಗಳ ಅವಲೋಕನದ ವಿವರವನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ, ಲಾರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿಯವರನ್ನು ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸಿದರು. ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಪ್ರಧಾನಿಯವರು, ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ ಬದಲಾಗಿ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್‌‌ನ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದಾಗಿಯೂ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ರಾಜನಿಗೆ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಚಂಬರ್ಲಿನ್ ಅವರು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್‌ನ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಪಾರ್ಟಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅಧೀನತೆ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಚಂಬರ್ಲಿನ್, ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್,ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಮಾರ್ಗಿಸನ್ ಅವರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಮಾತುಕತೆಯ ನಂತರ, ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ವ್ಹಿಪ್ ಅವರು ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರನ್ನು ಶಿಪಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು. ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜನಾದ ಜಾರ್ಜ್ VI ಅವರು ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರ ಮೊದಲ ಕೆಲಸವು ಚಂಬರ್ಲಿನ್ ಅವರಿಗೆ ತಮಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅಭಿನಂದಿಸಿದುದಾಗಿತ್ತು.<ref>ಸೆಲ್ಫ್, ರಾಬರ್ಟ್ (೨೦೦೬). ''ನೆವಲ್ಲಿ ಚೆಂಬರ್ಲಿನ್: ಎ ಬಯೋಗ್ರಫಿ'', ಪುಟ. ೪೩೧. ಆ‍ಯ್‌ಶ್‌ಗೇಟ್. ISBN ೯೭೮-೦-೭೫೪೬-೫೬೧೫-೯.</ref> [[File:Winston Churchill As Prime Minister 1940-45 H10688.jpg|thumb|left|ಚರ್ಚಿಲ್‌, ಜೂನ್ 1941ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟೆನ್ ಸಬ್‌ಮಷಿನ್ ಗನ್‌ನಿಂದ ಗುರಿಯಿಡುತ್ತಿರುವುದು.ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಎಡ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಿನ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಡ್ ಸೂಟ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಬ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅವರ ಅಂಗರಕ್ಷಕ ವಾಲ್ಟರ್ ಎಚ್.ಥಾಮ್ಸನ್]] ಹಲವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ದದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಟ್ಲರ್‌ನಿಂದ ಆತಂಕ ಹೆಚ್ಚುತ್ತರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆದಾಗಿಯೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಘಟಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಭಾವುಕತೆಯು ಪ್ರಧಾನ ಜರ್ಮನಿಯೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ ಏರ್ಪಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅವರ ಪರ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ ಲಾರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆದಾಗಿಯೂ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ಹಿಟ್ಲರ್‍ ಜರ್ಮನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕದನ ವಿರಾಮವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು.<ref>ಬನ್ಗೆ ೨೦೦೦, ಪುಟ. ೧೧</ref> ಅವರ ವಾಕ್‌ಚಾತುರ್ಯದ ಉಪಯೋಗದಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಸಂಧಾನದ ಠರಾವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಸನ್ನದ್ದರಾಗಬೇಕಾಯಿತು.<ref>ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್, ಪುಪು. ೬೧೬–೪೬</ref> ಮುಂಬರುವ ಯುದ್ದದ ಕುರಿತು ವಿಶ್ಲೇಶಣೆ ಮಂಡಿಸುತ್ತಾ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ೧೮ ಜೂನ್ ೧೯೪೦ ರಂದು ಕಾಮನ್ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ತಮ್ಮ "ಫೈನೆಸ್ಟ್ ಹವರ್‍" ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ,"ನಾನು ಬ್ರಿಟನ್ ಯುದ್ದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದರು.<ref>ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್, ಪು. ೬೨೧</ref> ಜರ್ಮನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕದನವಿರಾಮವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ೧೯೪೨–೪೫ ವರೆಗಿನ ಸಂಯುಕ್ತ ಧಾಳಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕುಟ]] ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್‌ಗಳ ವಶಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟನ್ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಈ ಹಿಂದಿನ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಅನುಲಕ್ಷಿಸಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ಯುದ್ದದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ರೂಪಣೆಗೆ ಏಕೈಕ ಮಂತ್ರಿಯೋರ್ವರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುವುದರ ಬದಲಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಒಂದು ರಕ್ಷಣಾ ಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವರು ತಕ್ಷಣ ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕಸ್ಥ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಲಾರ್ಡ್ ಬೀವರ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ರನ್ನು ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳುವುದಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಿದರು. ಬಿವೇರ್‌ ಬ್ರೂಕ್ ಅವರ ಕುಶಾಗ್ರ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಬುದ್ಧಿಯು ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ವಿಮಾನಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ನಂತರದ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಅನುಭವ ನೀಡಿತು.<ref>ಅಲೆನ್, ಹರ್ಬರ್ಟ್ ರೇಮಂಡ್. ಹೂ ಓನ್ ದ ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟನ್? ಲಂಡನ್: ಆರ್ಥರ್ ಬರ್ಕರ್, ೧೯೭೪. ISBN ೦-೧೯-೫೭೯೫೫೧-೨.</ref> [[File:Winston Churchill at Coventry Cathedral cph.3a18421.jpg|thumb|ಕವೆಂಟ್ರಿ ಕೆಥಡ್ರಾಲ್ ಭಗ್ನಾವಶೇಷಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ 1941]] ಚರ್ಚಿಲ್‌‌ರ ಭಾಷಣಗಳು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಯುದ್ಧವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ನೀಡುವಂತವಾಗಿದ್ದವು. ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ ನಂತರ ಅವರು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ, "ನಾನು ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ರಕ್ತ, ಶ್ರಮ, ಕಣ್ಣೀರು ಮತ್ತು ಬೆವರನ್ನು ಕೊಡಲು ತಯಾರಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದಿದ್ದು ಭಾರೀ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಯಿತು. ನಂತರ ಈ ಮಾತಿಗೆ ಸಾಮ್ಯವಾಗಿರುವಂತಹದ್ದೇ ಇನ್ನೆರಡು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟನ್ ಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು: {{quote|... we shall fight in France, we shall fight on the seas and oceans, we shall fight with growing confidence and growing strength in the air, we shall defend our island, whatever the cost may be, [[we shall fight on the beaches]], we shall fight on the landing grounds, we shall fight in the fields and in the streets, we shall fight in the hills; we shall never surrender.<ref name="centre-beaches">{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/speeches/speeches-of-winston-churchill/128-we-shall-fight-on-the-beaches|title=We Shall Fight on the Beaches, 4 June 1940|accessdate=20 December 2007|publisher=Churchill Centre}}</ref>}} ಮತ್ತೊಂದು: {{quote|Let us therefore brace ourselves to our duties, and so bear ourselves, that if the British Empire and its Commonwealth last for a thousand years, men will still say, '[[This was their finest hour]]'.<ref name="centre-finesthour">{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/speeches/speeches-of-winston-churchill/122-their-finest-hour|title=Their Finest Hour, 18 June 1940|accessdate=20 December 2007|publisher=Churchill Centre}}</ref>}} [[File:Winston Churchill flanked by the Chief of the Imperial General Staff, Field Marshal Sir Alan Brooke and General Sir Bernard Montgomery, commanding 21st Army Group, at Monty's mobile headquarters in Normandy, 12 June 1944 (TR1838).jpg|thumb|ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಅಲಾನ್ ಬ್ರೂಕ್(ಎಡ), ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಬೆರ್ನಾರ್ಡ್ ಮೊಂಟ್ಗೊಮೇರಿ ಜೊತೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌ 1944]] ಬ್ರಿಟನ್ ಯುದ್ದದ ಉತ್ತುಂಗ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಹಾಯಿಹಗ್ಗದ ತರಹದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ನೆನಪಿಡಬಹುದಾದ ಲೈನ್, "ಮಾನವ ಸಂಘರ್ಷದ ರಣರಂಗವಿಲ್ಲದೇ ಹಲವಾರು ಜನರಿಂದ ''[[ಕೆಲವು ಜನರವರೆಗೆ]]'' ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳು ಆಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ" ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದು ಗೆದ್ದು ಬಂದಂತಹ ಆರ್‌ಎಎಫ್‌ ಫೈಟರ್‌ ಫೈಲಟ್‌ಗಳು ಅವರಿಗೆ ಅಧೀನರಾಗುವಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯುಂಟುಮಾಡಿತು.<ref>ಸ್ಪೀಚ್ ಟು ದ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ ಆನ್ ೨೦ ಅಗಸ್ಟ್ ೧೯೪೦</ref> ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಬಂಕರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಆರ್‌ಎ‌ಎಫ್ ಅಕ್ಸ್‌ಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೬ ಅಗಸ್ಟ್ ೧೯೪೦ ರಂದು ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ಎಕ್ಸಿಟ್ ಫಾರ್ಮ್ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೧ಗುಂಪಿನ ಅಂಡರ್‌ಗ್ರೌಂಡ್ ಬಂಕರ್ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಮತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ೧೦ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೪೨ ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ನ ಮ್ಯಾನ್‌ಷನ್ ಹೌಸ್‌ನ ಲಾರ್ಡ್ ಮೇಯರ್ಸ್ ಲ್ಯುಂಚಿಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ಅಲ್ ಅಲಾಮೈನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅಸಂಬಂಧಿತ ಜಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅವರು ನೀಡಿದ ಭಾಷಣವು ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಮರಣೀಯ ಭಾಷಣವಾಗಿತ್ತು: {{quote|This is not the end. It is not even the beginning of the end. But it is, perhaps, the end of the beginning.<ref name="centre-endofthebeginning">{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/speeches/quotations|title=Famous Quotations and Stories|accessdate=28 August 2009|publisher=Churchill Centre}}</ref>}} ಜೀವನಾಧಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನದೇನನ್ನೂ ಹೊಂದದೇ ಅಥವಾ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನರಿಗೆ ಕೊಡಮಾಡಲು ಯಾವುದೇ ಒಳ್ಳೆಯ ಸುದ್ದಿಯಿಲ್ಲದೇ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಅಪಾಯದ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇದ್ದರೂ ಬೇಕಂತಲೇ ಅದನ್ನು ಸವಾಲಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. "ವಾಕ್ ಶಕ್ತಿ" ಯ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು "ಇದನ್ನು ಯಾರಿಂದಾದರೂ ಅನುಗ್ರಹಿಸಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಯಾರಿಂದಲೂ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಬೆಳೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ." ಆದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಕೂಡ ಅವರ ಮಾತಿನ ಮೂಲಕ ಆಕರ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರೂ ಆಡಂಭರದ ಭಾಷಣದಿಂದ ಮರುಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ರಾಬರ್ಟ್ ಮೆಂಜೀಸ್ ಅವರು ಸ್ವಂತಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಕಾರನನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್‌ಲ್‌ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ, "ಅವರ ನಿಜವಾದ ನಿರಂಕುಶಾಧಿಕಾರವು ಉಜ್ವಲವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಸಿದ್ದಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಸಂದಿಗ್ಧ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೂಡಾ ಆಚೆಗಿರಿಸಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದೆ" ಎಂದರು.<ref>{{cite web|last=Menzies|first=Robert|url=http://www.oph.gov.au/menzies/churchillandthewarcabinet.htm|title=Menzies; 1941 War Diary – Churchill and the War Cabinet|accessdate=23 December 2007|archive-date=28 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071228111033/http://www.oph.gov.au/menzies/churchillandthewarcabinet.htm|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಬರಹವು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ, "ಅವರು ವಿರಾಮವಿಲ್ಲದೇ ದುಡಿಯುವವರ ಶಬ್ದಗಳಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು.... ಮತ್ತು ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೇ ಜೀತದಾಳುಗಳ ಕುರಿತ ಎಲ್ಲಾ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಒಂದು ವೇಳೆ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಭಾರಿ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರೆ ಅದು ತಮ್ಮ ವಾಕ್ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅನಾಗರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಲಂಗುಲಗಾಮಿಲ್ಲದೇ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದುಕೊಂಡರು."<ref>{{cite book|first=John|last=Denson|title=The Costs of War: America's Pyrrhic Victories|url=https://archive.org/details/costsofwarameric0000unse_v3f2|location=New York|publisher=Prentice Hall, Inc.|isbn=1-56000-319-7|page=[https://archive.org/details/costsofwarameric0000unse_v3f2/page/259 259]|year=1997}}</ref> ===ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು=== [[File:Winston Churchill 1941 photo by Yousuf Karsh.jpg|thumb|left|205px|ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1941ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ]] [[File:Cairo conference.jpg|thumb|1943ರ ಕೈರೋ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಜೆನರಾಲಿಸಿಮೊ ಚಿಯಾಂಗ್ ಕೈ-ಶೇಕ್, ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್ ಡಿ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್]] ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ಅಮೆರಿಕಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಡಿ ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಜಲಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಆಹಾರ, ತೈಲ ಮತ್ತು ಯುದ್ದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟಿನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.<ref name="Lucaks">ಜಾನ್ ಲುಕಾಕ್ಸ್ [http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2008/4/2008_4_28.shtml ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003042249/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2008/4/2008_4_28.shtml |date=2009-10-03 }} "ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಆಫರ್ಸ್ ಟಾಯಿಲ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಟೀಯರ್ಸ್ ಟು ಎಫ್‌ಡಿಆರ್," ''ಅಮೆರಿಕನ್ ಹೆರಿಟೇಜ್'', ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್/ಸಮ್ಮರ್ ೨೦೦೮</ref> ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು, ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಅವರು ಪುನಃ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೇಲೆಯೂ ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಪುನರ್‌ಆಯ್ಕೆಯಾದ ನಂತರ ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಅವರು ಹಣ ಪಾವತಿ ಮಾಡದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ಯುದ್ದೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹಡಗು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಹೊಸದೊಂದು ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದರು. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್ ಈ ತೀವ್ರ ದುಬಾರಿ ಸೇವೆಗೆ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡುವುದು ಯುಎಸ್ ಅನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಮನವೊಲಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಲೆಂಡ್-ಲೀಸ್ (ಕಡಸಾಲ) ಪಾಲಿಸಿಯು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ಯುದ್ದಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿ ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಅವರೊಂದಿಗೆ ೧೨ ಭಾರಿ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಅಧಿಕಾರ ಪತ್ರ, ಯುರೋಪ್‌ನ ಮೊದಲ ಯುದ್ದ ತಂತ್ರ, ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಘೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಯುದ್ದ ನಿಯಮಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಪರ್ಲ್ ಹಾರ್ಬರ್‍ ಮೇಲೆ ಧಾಳಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಯುಎಸ್ ದೇಶದ ಸಹಾಯ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿಂತನೆಯೆಂದರೆ, "೨೬ ಡಿಸೆಂಬರ್‍ ೧೯೪೧ ರಂದು ನಾವು ಯುದ್ದವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದೇವೆ!" ಎಂಬ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book|last=Stokesbury|first=James L.|title=A Short History of WWII|publisher=William Morrow and Company, Inc.|year=1980|location=New York|page=171|isbn=0-688-03587-6}}</ref> ೨೬ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೪೧ ರಂದು ಯುಎಸ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ದೇಶದ ಜಂಟಿ ಸಭೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ದೇಶವನ್ನು ಕುರಿತು "ನಾವು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಜನರೆಂದು ಅವರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವರು?" ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.<ref>[http://www.ibiblio.org/pha/policy/1941/411226a.html ಪ್ರೈಮ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ಸ್ ಅಡ್ರೆಸ್ ಟು ದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್] ೧೯೪೧, IBiblio.org</ref> ಚರ್ಚಿಲ್ ಹ್ಯೂ ಡಾಲ್ಟನ್‌ರ ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ ವಾರ್‌ಫೇರ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶನದಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಆಪರೇಷನ್ಸ್ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್ (ಎಸ್‌ಒಇ) ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಅದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಜೊತೆಗೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯ, ವಿಧ್ವಂಸಕ ಮತ್ತು ವಿಭಾಜಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದಿತು. ರಷ್ಯನ್ನರು ಅವರನ್ನು "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬುಲ್‌ಡಾಗ್" ಎಂದೇ ಗುರುತಿಸಿದರು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯವು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳತೊಡಗಿತು. ಅವರು ವೈಟ್ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಿಸೆಂಬರ್‍ ೧೯೪೧ ರಲ್ಲಿ ಲಘು ಹೃದಯಾಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾದರು ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್‍ ೧೯೪೩ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾಕ್ಕೊಳಗಾದರು. ಇದೆಲ್ಲದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ{{convert|100000|mi|km|-4}} ಯುದ್ದಪರ್ಯಂತವೂ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಾಯಕರುಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು. ಪ್ರಯಾಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭದ್ರತಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊಲೊನೆಲ್ ವಾರ್ಡೆನ್ ಎಂಬ ಉಪನಾಮದಿಂದ ಹೆಸರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=1Ok4AAAAIAAJ&q=colonel+warden&dq=colonel+warden|title=The War and Colonel Warden|year=1963|chapter=Flight to Cairo|quote=Colonel Warden was his favourite pseudonym|last=Pawle|first=Gerald|publisher=George G. Harrap & Co. Ltd|isbn=0856176370}}</ref> ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕದ ಕುರಿತು ಗೋಷ್ಠಿ ನಡೆಸಿದರು. ಇವುಗಳನ್ನು ೧೯೪೩ ರಲ್ಲೇ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ೧೯೪೪ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಶೇಷ ದಳ ನಿಯೋಜನೆ ಕುರಿತು ಚಿತ್ರಣ ಮಂಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಲಿನ್ ಡಿ. ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಒರಿಜಿನಲ್ ಮೋರ್‌ಗೆಂಟು ಪ್ಲಾನ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಬೇಷರತ್ತಾಗಿ ಶರಣಾದ ಜರ್ಮನಿ ದೇಶವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ "ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಪಶುಪಾಲನಾ" ದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು."<ref>ಮೈಕೆಲ್ ಆರ್. ಬೆಶ್ಲಾಸ್, (೨೦೦೨) ''ದಿ ಕಾಂಕರರ್ಸ್'' : ಪು. ೧೩೧</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್ ಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವಸಾಹತು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ [[ಹ್ಯಾರಿ ಎಸ್ ಟ್ರೂಮನ್]], ಚರ್ಚಿಲ್ ಮತ್ತು [[ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್]] ಅವರು ಪೋಸ್ಟ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿದರು. ಹ್ಯಾರಿ ಎಸ್ ಟ್ರೂಮನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರ ಸುಧೃಢ ಬಾಂಧವ್ಯವು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ತಮ್ಮದೇ ಒಂದು ಭಾಗದಂತಿದ್ದ ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಅವರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ದುಃಖಿಸಿದ್ದು ಸ್ಪಸ್ಟವಾಯಿತು. ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ಟ್ರೂಮನ್ ಅವರಿಗೆ ಮೊದಲ ದಿನವೇ ತಮ್ಮ ಅಗಾಧ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು "ಜಗತ್ತಿಗೆ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುವ ಹಾಗೂ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿರುವ ಒಬ್ಬ ನಾಯಕರು" ಎಂದು ಕರೆದರು.<ref>ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್, ಪು. ೮೪೯</ref> ===ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು=== [[File:ChurchillandInonu.jpg|thumb|ದಕ್ಷಿಣ ಟರ್ಕಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯೆನಿಸ್ ರೇಲ್ವೆ ಸ್ಟೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಎಸ್ಮೆಟ್ ಇನೊನುರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಚರ್ಚಿಲ್‌ 30 ಜನವರಿ 1943]] ಸೋವಿಯತ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಹಿಟ್ಲರ್‌ ಧಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟ್‌ ವಿರೋಧಿಯಾದ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು " ಒಂದು ವೇಳೆ ಹಿಟ್ಲರ್‌ ನರಕವನ್ನೇ ಬಯಸಿ ಸೋವಿಯತ್‌ ಯುನಿಯನ್‌ನಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರೆ ತಾನು ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಅವರಿಗೆ ಹೌಸ್‌ ಆಪ್‌ ಕಾಮನ್‌ನಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ ಅವರಿಗೆ ತನ್ನ ನಿಲುವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.chu.cam.ac.uk/archives/collections/churchill_papers/biography/|title=The Churchill Papers: Biography|publisher=Chu.cam.ac.uk|date=|accessdate=9 August 2009|archive-date=17 ಜನವರಿ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140117020600/http://www.chu.cam.ac.uk/archives/collections/churchill_papers/biography/|url-status=dead}}</ref> ಆದರೆ ಅತೀ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್‌ ಯುನಿಯನ್‌ಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡಲು ಸಮರ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.<ref>{{cite book|last=Stokesbury|first=James L.|title=A Short History of WWII|publisher=William Morrow and Company, Inc.|year=1980|location=New York|page=159|isbn=0-688-03587-6}}</ref> ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರದೇಶವು ಪೊಲೆಂಡ್‌ನ ಗಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪೊಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್‌ ಯುನಿಯನ್‌ನ, ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಪೊಲೆಂಡ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ಪೊಲಿಶ್‌ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದೊಂದು ದ್ರೋಹದ ಕ್ರಮವೆಂದು ಮುಂದಿನ ಯುದ್ದದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ ಅವರ ಮನವೊಲಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಪೊಲಿಶ್‌ ದೇಶದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾದ ದೇಶಭೃಷ್ಟರಾಗಿರುವ ಮೈಕಲಾಜೈಕ್‌ ಅವರನ್ನು ಪ್ರೆರೇಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಆದರೆ ಮೈಕಲಾಜೈಕ್‌ ಅವರು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಗೊತ್ತುಮಾಡಲು ಜನರನ್ನು ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡುವುದೇ ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಮನವೊಲಿಸಲು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ೧೫ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೧೯೪೪ರಂದು ಕಾಮನ್‌ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಅವರು " ಜನರನ್ನು ಹೊರದಬ್ಬುವುದು ನಾವು ಮಾಡಬಹುದಾದ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮ ಪರಿಹಾರವಾಗಿದೆ ಇದರಿಂದ ನಾವು ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಬಹುದಾದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಗುವ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಿಶ್ರಣವು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ... ಒಂದು ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವರ್ಗವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಿದೆ. ನಾನು ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ, ಇವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಧಿನಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ."<ref>ಕ್ಲಾರ್ ಮರ್ಫಿ''[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3528506.stm WWII ಎಕ್ಸ್‌ಪಲ್ಶನ್ಸ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಲೈವ್ಸ್ ಆನ್]'' BBC.co.uk ೨ ಅಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೪</ref><ref>ಡೆ ಜಯಾಸ್, ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಎಂ. (೧೯೭೯) ''ನೆಮೆಸಿಸ್ ಎಟ್ ಪೋಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಂ: ದಿ ಆಂಗ್ಲೊ ಅಮೆರಿಕ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ದ ಎಕ್ಸ್‌ಪಲ್ಶನ್ ಆಫ್ ದ ಜರ್ಮನ್ಸ್'', ರಾಟ್ಲೆಡ್ಜ್ ISBN ೦-೭೧೦೦-೦೪೫೮-೩. ಅಧ್ಯಾಯ I, ಪು. ೧ ಸೈಟಿಂಗ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌, ''ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಡಿಬೇಟ್ಸ್'', ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್, ಸಂಪುಟ. ೪೦೬, col. ೧೪೮೪</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಜರ್ಮನ್‌ರ ಫಲಿತಾಂಶದ ವಿಸ್ಪೋಟನಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಮತ್ತು, ವೆಸ್ಟ್ ಜರ್ಮನ್ ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ರೆಫ್ಯೂಜೀಸ್ ಮತ್ತು ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇಸ್ಡ್ ಪರ್ಸನ್ಸ್ (ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಮತ್ತು ಬೀದಿಪ್ಲಾಲದ ಜನರ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನ್ ವಿಭಾಗ) ೧೯೬೬ ರ ಒಂದು ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮಿಲಿಯನ್‍ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮರಣವು ಸಂಭವಿಸಿತ್ತು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ಸೋವಿಯತ್‌ ಯುನಿಯನ್‌ ಪೊಲೆಂಡ್‌ನ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬರೆದುಕೊಂಡರಾದರೂ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ಅವರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್,ಪುಪು. ೭೫೯–೬೩</ref> [[File:Yalta summit 1945 with Churchill, Roosevelt, Stalin.jpg|thumb|left|ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ ಯಾಲ್ಟಾ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ]] ೧೯೪೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈಡನ್‌ ಅವರು ರಷ್ಯಾದ ಮುಖಂಡರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸೇನೆಯು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಯುರೋಪ್‌ ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಹೋಗುವ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲವೂ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಆಗುವವರೆಗೆ ಯಲ್ಟಾ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಯುದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಯಾವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕೆಂದು ರೂಪುರೇಷೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref name="tsww">{{cite book|last=Churchill|first=Winston|title=The Second World War|url=https://archive.org/details/secondworldwar0000chur_y7z2|publisher=Penguin|year=1989|location=London|page=[https://archive.org/details/secondworldwar0000chur_y7z2/page/852 852]|isbn=0-14-012836-0}}</ref> ೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೧೯೪೪ರಂದು ಚರ್ಚಿಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ ಅವರ ನಡುವೆ ಈ ಮಹತ್ತರವಾದ ಸಭೆಗಳು ಕ್ರೆಮ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪೊಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಕನ್‌ಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="percent">ರೆಸಿಸ್, ಅಲ್ಬರ್ಟ್. ''ದ ಚರ್ಚಿಲ್‌-ಸ್ಟ್ಯಾಲಿನ್ ಸಿಕ್ರೇಟ್ "ಪರ್ಸೆಂಟೇಜಸ್" ಅಗ್ರಿಮೆಂಟ್ ಆನ್ ದ ಬಲ್ಕನ್ಸ್, ಮಾಸ್ಕೊ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೪೪''. ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ರಿವ್ಯೂ, ಸಂಪುಟ. ೮೩, ಸಂಖ್ಯೆ. ೨. (ಎಪ್ರಿಲ್. ೧೯೭೮), ಪುಪು. ೩೬೮–೮೭</ref> ಆ ದಿನ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅವರು ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಭಾಷಣವನ್ನು ಅರ್ಥವತ್ತಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದರು: {{bquote|Let us settle about our affairs in the Balkans. Your armies are in Rumania and Bulgaria. We have interests, missions, and agents there. Don't let us get at cross-purposes in small ways. So far as Britain and Russia are concerned, how would it do for you to have ninety per cent predominance in Rumania, for us to have ninety per cent of the say in Greece, and go fifty-fifty about Yugoslavia?<ref name=tsww/>}} ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ ಅವರು ಈ ಶೇಕಡಾವಾರು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ತಾವು ಬಾಷಾಂತರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೆಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆಂದು ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಗೀಚುವ ಮೂಲಕ ಸೂಚಿಸಿದರು. ೧೯೫೮ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಭೆಯ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ(''ಎರಡನೇ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ದ'' ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ) ಸೋವಿಯತ್‌ ಯುನಿಯನ್‌ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು "ಬ್ರಿಟನ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಸಾಮಾನುಗಳ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ಸುಂಕ ಹಾಕುವ ಒಪ್ಪಂದ"ಕ್ಕೆ ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ ಅವರು ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು.<ref name="percent" /> ಯಲ್ಟಾ ಸಮಾವೇಶದ ಒಂದು ಅಂತಿಮ ತಿರುವಾದ ಸೊವಿಯತ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌ನ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳು ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಲಿವೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರವು ಎಲ್ಲ ನಾಗರೀಕರಿಗೂ ತಿಳಿಯಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಕೂಡಲೇ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಯುದ್ಧದ ಸೋವಿಯತ್ ಖೈದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿತು, ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೂ ಕೂಡ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>ಜೆರೆಮಿ ಮರ್ರೆ-ಬ್ರೌನ್‌ರಿಂದ [http://www.bu.edu/jeremymb/papers/paper-y1.htm ಎ ಫೂಟ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಟು ಯಾಲ್ಟಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516044735/http://www.bu.edu/jeremymb/papers/paper-y1.htm |date=2008-05-16 }}, ಬೋಸ್ಟನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ</ref> [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸೊಲ್ಜೆನಿತ್ಸಿನ್|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ ಸೊಲ್ಜೆನಿಟ್ಸನ್‌]] ಅವರು ಕಿಲ್‌ಹಾಲ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು " ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ದದ ಕೊನೆಯ ಗುಟ್ಟಾಗಿದೆ" ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>[[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸೊಲ್ಜೆನಿತ್ಸಿನ್|ಸೋಜಿಟ್ಸಿನ್, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್.]] ದಿ ಗುಲಾಗ್ ಆರ್ಚಿಪೆಲಾಗೊ, ಸಂಪುಟ. ೧. ಥಾಮ್ಸನ್ ಪಿ. ವೈಟ್ನಿಯಿಂದ ಅನುವಾದ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಹಾರ್ಪರ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ರೋ, ೧೯೭೪, ಪು. ೮೫</ref> ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಯುದ್ದನಂತರ ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಮಿಲಿಯನ್‌ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ರಕ್ಷಣೆ<ref name="Hornberger">ಜಾಕೋಬ್ ಹಾರ್ನ್‌ಬೆರ್ಗರ್ ''ರಿಪಾರ್ಟ್ರಿಯೇಶನ್—ದ ಡಾರ್ಕ್ ಸೈಡ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ II''. ದ ಫೂಚರ್ ಆಫ್ ಫ್ರೀಡಮ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, ೧೯೯೫. [http://www.fff.org/freedom/0495a.asp ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117092222/http://www.fff.org/freedom/0495a.asp |date=2012-01-17 }}</ref> ಯ ಜವಾಬ್ಧಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ===ಡ್ರೆಸ್ಡನ್ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ವಿವಾದ=== {{Main|Bombing of Dresden in the Second World War}} [[File:Bundesarchiv Bild 183-08778-0001, Dresden, Tote nach Bombenangriff.jpg|thumb|ಡ್ರೆಸ್ಡೆನ್ ವಿನಾಶ ಫೆಭ್ರವರಿ 1945]] ೧೯೪೫, ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೩–೧೫ ರ ಮಧ್ಯೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ನ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಗಾರರು ಜರ್ಮನ್ ಗಾಯಾಳುಗಳು ಮತ್ತು ನಿರಾಶ್ರಿತರೇ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಡ್ರೆಸ್ಟನ್‌ನ ಜರ್ಮನ್ ನಗರದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿದರು.<ref>ಟೇಲರ್, ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್; ''ಡೆಸ್ಡೆನ್: ಗುರುವಾರ, ೧೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೪೫'' ; [http://www.gallerybooks.com/bkm/wob040125.html ''ಯುಎಸ್ ರಿವ್ಯೂ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121082403/http://www.gallerybooks.com/bkm/wob040125.html |date=2010-11-21 }}, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್:ಹಾರ್ಪರ್‌ಕಾಲಿನ್ಸ್, ISBN ೦-೦೬-೦೦೦೬೭೬-೫; [http://www.bloomsbury.com/BookCatalog/ProductItem.asp?S=&amp;isbn=0747570787 ''ಯು.ಕೆ. ರಿವ್ಯೂ'', ಲಂಡನ್: ಬ್ಲೂಮ್ಸ್‌ಬರಿ, ISBN 0-7475-7078-7. ಪುಪು. 262–64] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080615234130/http://www.bloomsbury.com/BookCatalog/ProductItem.asp?S=&isbn=0747570787 |date=2008-06-15 }} ಡೆಸ್ಡೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜನ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ನಡೆದ ಮೊದಲನೆಯ ರಾತ್ರಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೦೦,೦೦೦ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜನ ನಿರಾಶ್ರಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮ್ಯಾಥಿಯಸ್ ನೆಟ್ಜನರ್, ಗಟ್ಜ್ ಬೆರ್ಗಾಂಡರ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ಟೇಲರ್, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಮಾನದ ಕಾರಣಗಳ ಮೂಲಕ ಅಂದಾಜಿಸುತ್ತಾರೆ.</ref> ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಾಂತ್ಯದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಅಪಘಾತಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದು ತೀವ್ರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿವಾದಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಯುದ್ಧ ವಿಧಾನವಾಗಿತ್ತು. ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅತ್ಯಂತ ರಹಸ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ನುಡಿದನು:{{bquote|It seems to me that the moment has come when the question of bombing of German cities simply for the sake of increasing the terror, though under other pretexts, should be reviewed... I feel the need for more precise concentration upon military objectives such as oil and communications behind the immediate battle-zone, rather than on mere acts of terror and wanton destruction, however impressive.<ref>After the devastation of [[Dresden]] by aerial bombing, and the resulting fire storm (February 1945); quoted in ''Where the Right Went Wrong'' (2004) by Patrick J. Buchanan, p. 119</ref>}} ಇದರ ಪ್ರತಿಫಲನವಾಗಿ, ಸಿಬ್ಬಂದಿವರ್ಗದ ಪ್ರಮುಖರ ಒತ್ತಡ ಹಾಗೂ ಇತರರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಪೋರ್ಟಲ್ (ವಾಯುಪಡೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ)ರು ಮತ್ತು ಸರ್ ಆರ್ಥರ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್ (ಆರ್‌ಎ‌ಎಫ್ ಬಾಂಬರ್ ಕಮಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಒಸಿ-ಇನ್-ಸಿ) ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ತನ್ನ ಮೆಮೊವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೊಸದನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿದನು.<ref name="Longmate-346">ಲಾಂಗ್‌ಮೇಟ್, ನಾರ್ಮನ್ (೧೯೮೩). "ದಿ ಬಾಂಬರ್ಸ್"ಹಟ್ಕಿನ್ಸ್&amp; ಕಂಪನಿ. ಪು. ೩೪೬. ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಕೋಟ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ಸೋರ್ಸ್:ಪಬ್ಲಿಕ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆಫೀಸ್ ಎಟಿಎಚ್/ಡಿಒ/೪ಬಿ ಕೋಟೆಡ್ ಬೈ ಲಾರ್ಡ್ ಜಕರ್ಮನ್ "ಪ್ರಾಮ್ ಆ‍ಯ್‌ಪ್ಸ್ ಟು ವಾರ್ಲಾರ್ಡ್" ಪು. ೩೫೨</ref><ref name="Taylor-432-433">*ಟೇಲರ್, ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ (೨೦೦೪). ಡೆಸ್ಡೆನ್'': ಮಂಗಳವಾರ, ೧೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೪೫'', ಲಂಡನ್: ಬ್ಲೂಮ್ಸ್‌ಬರಿ, ISBN ೦-೭೪೭೫-೭೦೭೮-೭; pp. ೪೩೨–೩೩</ref> ಮೆಮೋದ ಈ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯು ೧೯೪೫ರ ಎಪ್ರಿಲ್ ೧ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡು ಈ ರೀತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ:{{bquote|It seems to me that the moment has come when the question of the so called 'area-bombing' of German cities should be reviewed from the point of view of our own interests. If we come into control of an entirely ruined land, there will be a great shortage of accommodation for ourselves and our allies... We must see to it that our attacks do no more harm to ourselves in the long run than they do to the enemy's war effort.<ref name="Longmate-346"/><ref name="Taylor-432-433"/>}} ಕಟ್ಟಕಡೆಯದಾಗಿ ಆಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾಗದ ಜವಾಬ್ಧಾರಿಯು ಚರ್ಚಿಲ್‌ನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದು ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ನಡೆಸುವಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಈತನು ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಜರ್ಮನಿಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಜಾರ್ಗ್ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ "೧೯೪೫ ರ ಜನವರಿ ಮತ್ತು ಮೇ ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಒಡೆದುಹೋದ ಜರ್ಮನಿಯ ಮೇಲೆ [ಪ್ರದೇಶ] ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ನಡೆಸುವ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ನ ನಿರ್ಧಾರವು ಯುದ್ಧಾಪರಾಧವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು<ref>ಲ್ಯೂಕ್ ಹಾರ್ಡಿಂಗ್ [https://www.theguardian.com/international/story/0,3604,1067232,00.html ಜರ್ಮನ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಯನ್ ಪ್ರೊವೋಕ್ಸ್ ರಾ ಒವರ್ ವಾರ್ ಫೋಟೋಸ್] ಇನ್ ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್, ೨೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೩</ref> ಮತ್ತು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ "ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೂರ್ವದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ" ವನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದನು RAF ನಿಂದ ನಡೆದ ಒಟ್ಟು ಬಾಂಬ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರವನ್ನು ಎ.ಸಿ. ಗ್ರೇಲಿಂಗ್ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಅದು ಯುದ್ಧಾಪರಾಧವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅದೊಂದು ನೈತಿಕ ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಕೇವಲ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೆಣಸಿದರು ಎಂಬ ಒಕ್ಕೂಟದ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಶಿಥಿಲಗೊಳಿಸಿತು. ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಡ್ರೆಸ್ಟನ್ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯುದ್ಧತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಚಾರ ಎಂದು ಕೂಡಾ ದೃಢಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite book|last=Grayling|first=A.C.|year=2006|title=Among the Dead Cities|url=https://archive.org/details/amongdeadcitiesh00gray|publisher=Walker Publishing Company Inc.|location=New York|isbn=0-8027-1471-4}} ಪುಪು. ೨೩೭–೩೮</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ, ಡೆಸ್ಡೆನ್‌ನ ಬಾಂಬ್ ಧಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಯುದ್ಧತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಯ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಆರೋಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಡ್ರೆಸ್ಡನ್‌ನ ವಿನಾಶವು ಜರ್ಮನಿಯ ಸೋಲನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಯುದ್ಧತಂತ್ರ. ಚರಿತ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಯಾದ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಹಾಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಒಂದು ಲೇಖನದಲ್ಲಿ, "ಡ್ರೆಸ್ಡನ್ ಮೇಲಿನ ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ" ಎಂಬ ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಹೇಳಿದಂತೆ "ಯುದ್ಧೋದ್ದೇಶದ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯನ್ನು ಯುದ್ಧಾಪರಾಧ ಎಂದು ವಿವರಿಸುವುದು ತಪ್ಪು ಅಲ್ಲದೆ ಅದು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿನ ನೈತಿಕ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ನಾಝೀಸ್‌ನ ಮಹಾತ್ಕಾರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ನಡೆಸಿದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯೂ ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯು ಒಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ನಡೆದ ಅವಿವೇಕದ ಕಾರ್ಯ, ಜರ್ಮನಿಯ ಸೈನಿಕ ಸೋಲನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಟೈಲರ್ ಯುದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳು ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿನಡೆಸಿದರು. ಸೋವಿಯತ್ ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಮಿಲಿಯ ಜನರು ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್‌ರಿಂದ ಮೃತರಾದರು. ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಇದು ಒಕ್ಕೂಟದ ದಾಳಿಯಿಂದ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ಜರ್ಮನ್ ನಾಗರಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ಬಾಂಬ್ ಆಕ್ರಮಣವು ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಯಾಗಿದ್ದು ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ನಿಂತಾಗಲೇ ಇದೂ ಕೂಡಾ ನಿಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು."<ref>ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಹಾವ್ಲೆ [http://www.spiegel.de/international/0,1518,341239,00.html "ಡೆಸ್ಡನ್ ಬಾಂಬಿಂಗ್ ಈಸ್ ಟು ಬಿ ರಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಎನಾರ್ಮಸ್ಲಿ"], ''ಡೇರ್ ಸೈಜೆಲ್'' ಆನ್‌ಲೈನ್, ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೫</ref> ===ಎರಡನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಸಮಾಪ್ತಿ=== [[File:Winston Churchill waves to crowds in Whitehall in London as they celebrate VE Day, 8 May 1945. H41849.jpg|thumb|ಜರ್ಮನಿ ಜೊತೆಗಿನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯಶಾಲಿಯಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವೈಟ್‌ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗದ್ದಲದ ಪ್ರಸಾರ, 8ಮೇ 1945.]] ಜೂನ್ ೧೯೪೪ ರಲ್ಲಿ, ಸಂಬಂಧಿತ ಸೈನ್ಯಗಳು ನಾರ್ಮ್ಯಾಂಡಿಯ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದವು ಮತ್ತು ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕದನ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವಾಪಸು ಜರ್ಮನಿಗೆ ನಾಜಿ ಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಿದವು. ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಮೂರು ಕದನಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೊಳಗಾದ ನಂತರ, ಮತ್ತು ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ವೈಫಲ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅಂದರೆ ಆಪರೇಷನ್ ಮಾರ್ಕೇಟ್ ಗಾರ್ಡನ್, ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ದ ಬಲ್ಜ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಜರ್ಮನ್ ಪ್ರತಿ-ಆಕ್ರಮಣಗಳ ವೈಫಲ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಜರ್ಮನಿಯು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ೭ ಮೇ ೧೯೪೫ ರಂದು ರೈಮ್ಸ್‌ನ SHAEF ಮುಖ್ಯಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಜರ್ಮನಿಯ ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡವು. ಅದೇ ದಿನದಂದು ಒಂದು ಬಿಬಿಸಿ ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಸಾರಕ ಜಾನ್ ಸ್ನ್ಯಾಗ್ ೮ ಮೇ ಯು ಯುರೋಪ್ ದಿನದಲ್ಲಿನ ಜಯವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದನು.<ref>[http://www.bbc.co.uk/radio4/history/coming_home/cominghome_archive.shtml ಕಮಿಂಗ್ ಹೋಮ್] ಬಿಬಿಸಿ ಫೋರ್, ೯am to ೯.೪೫am, ೯–೧೩ ಮೇ ೨೦೦೫.</ref> ಯುರೋಪ್ ದಿನದಲ್ಲಿನ ಜಯದಂದು, ಜರ್ಮನಿಯು ಶರಣಾಗತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ವಿಭಾಗಗಳ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಅಂತಿಮ ಕದನ ವಿರಾಮವು ಆ ದಿನದ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯು ಕಳೆದ ಒಂದು ನಿಮಿಷದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/8/newsid_3580000/3580163.stm ಆನ್ ದಿಸ್ ಡೆ 8 ಮೇ 1945] ಬಿಬಿಸಿ. ೨೬ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೭ರಂದು ಪಡೆದದ್ದು.</ref><ref>ದಿ ಯು.ಕೆ. ಆನ್ ಡಬಲ್ ಸಮ್ಮರ್ ಟೈಮ್ವಿಚ್ ವಾಸ್ ೧ ಅವರ್ ಇನ್ ಫ್ರೆಂಟ್ ಆಫ್ ೨೩೦೧ ಅವರ್ಸ್ ಸಿಇಟಿ ದ್ಯಾಟ್ ದ ಸರೆಂಡರ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ಸ್ಪೆಸಿಫೈಡ್ ([http://www.raf.mod.uk/bombercommand/apr45.html ಆರ್‌ಎ‍ಎಫ್ ಸೈಟ್ ಡೈರಿ 7/8 ಮೇ])</ref> ಅದರ ನಂತರ, ಚರ್ಚಿಲ್ ವೈಟ್‌ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆರೆದ ಸಹಸ್ರಾರು ಮಂದಿಗೆ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದರು: "ಇದು ನಿಮ್ಮ ಜಯ." ಜನರು ಈ ರೀತಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು: "ಇಲ್ಲ, ಇದು ನಿಮ್ಮ ಜಯ", ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಜನರು ಅಭಿಲಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಭೂಮಿ (ಲ್ಯಾಂದ್ ಆಫ್ ಹೋಪ್ ಎಂಡ್ ಗ್ಲೋರಿ) ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಅವರ ಮನವೊಲಿಸಿದರು. ಆ ದಿನ ಸಂಜೆ ಅವರು ನಂತರದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್‌ನ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಾರಣವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref name="gilbert" /> ನಂತರ ಜಪಾನಿಯರು ೧೫ ಅಗಸ್ಟ್ ೧೯೪೫ ರಂದು ಶರಣಾಗತರಾದರು. ಯುರೋಪ್ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾದ ನಂತರ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಈ ಆಚರಣೆಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=/archive/1998/10/01/nwar101.html ದಿ ಸಿಕ್ರೇಟ್ ಸ್ಟ್ರೇಟಜಿಟು ಲಂಚ್ ಅಟ್ಯಾಕ್ ಆನ್ ರೆಡ್ ಆರ್ಮಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528222149/http://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=%2Farchive%2F1998%2F10%2F01%2Fnwar101.html |date=2008-05-28 }}. ಬಾಬ್ ಪೆಂಟಾನ್ ''ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್'',ಇಶ್ಯೂ೧೧೨೪. ೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೮</ref> ಯು.ಕೆ. ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ಗಳು ಈ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ ರೆಡ್ ಆರ್ಮಿ (ಕೆಂಪು ಸೈನ್ಯ) ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು, ಮತ್ತು "ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಅಧಿಪತ್ಯದ ಅಭಿಲಾಷೆಯನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸುವುದಕ್ಕೆ" ತಯಾರಿಯನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|last=British War Cabinet, [[Joint Planning Staff]], Public Record Office, CAB 120/691/109040 / 002|date=11 August 1945|url=http://www.history.neu.edu/PRO2/|title=Operation Unthinkable: 'Russia: Threat to Western Civilization'|format=online photocopy|publisher=Department of History, Northeastern University|accessdate=28 June 2008|archive-date=6 ಜುಲೈ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080706093010/http://www.history.neu.edu/PRO2/|url-status=dead}}</ref> ಚರ್ಚಿಲ್‌ರಿಂದ ಆದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಆರ್ಮ್‌ಡ್ ಸೈನ್ಯಗಳಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಪರೇಷನ್ ಅನ್‌ಥಿಂಕೇಬಲ್ (ಅನಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ) ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮೂರನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧವು ನೆರೆರಾಷ್ಟ್ರ ಸೋವಿಯತ್ ತುಕಡಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಒಂದು ತ್ವರಿತ ಆಕ್ರಮಣದ ಜೊತೆಗೆ ೧ ಜುಲೈ ೧೯೪೫ ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆದರೆ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಮಿಲಿಟರಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಸಂಭವನೀಯವೆಂಬ ಕಾರಣ ನೀಡಿದ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಚೀಫ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಟಾಫ್ ಸಮಿತಿಯು ಇದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ==ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ== [[File:Bundesarchiv Bild 183-14059-0005, Potsdamer Konferenz, Winston Churchill.jpg|thumb|left|ಪೋಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಂನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌, ಜುಲೈ 1945]] {{Main|Later life of Winston Churchill}} ಎರಡನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಪಾತ್ರವು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಜನರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಅವರು ೧೯೪೫ ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು.<ref>ಪಿಕ್‌ನೆಟ್., ಇತ್ಯಾದಿ ಪುಟ. ೧೯೦</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳು ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಯುದ್ಧ-ನಂತರದ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿನ ಒಂದು ಭಾವನೆಯು ಜನರ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಅನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಜನರು ಭಾವಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್, ಪುಪು. ೭೮೯–೯೪</ref> [[File:Wc0279.jpg|thumb|ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1951ರ ನ್ಯಾಟೋ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಜನರಲ್ ಡ್ವೈಟ್ ಡಿ ಐಸೆನ್‌ಹೋವರ್ ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಬೆರ್ನಾರ್ಡ್ ಲಾ ಮೊಂಟ್ಗೊಮೇರಿ ಜೊತೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌,ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನಗಳ ಹಿಂದಷ್ಟೆ ಚರ್ಚಿಲ್ ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದರು.]] ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವರು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಜಾಗತಿಕ ಸುದ್ದಿ ಸಮಾಚಾರಗಳ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಗೆ ಅವರ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೪೬ ರ ಪ್ರವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಹ್ಯಾರಿ ಟ್ರುಮನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಲಹಾಗಾರರ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಪೋಕರ್ ಆಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20071025031206/http://www.cnn.com/SPECIALS/cold.war/episodes/02/interviews/clifford/ Interview: Clark Clifford]. ೨೩ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೦೯ರಂದು ಪುನಃಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.</ref> (ಅವರು ಬೆಜಿಕ್ ಅನ್ನು ಆಡುವುದರಲ್ಲಿಯೂ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಇದನ್ನು ಅವರು ಬೋಯರ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಲಿತಿದ್ದರು.) ಈ ಪ್ರವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಯುಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಬ್ಲಾಕ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಐರನ್ ಸ್ಪೀಚ್ ಅನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಫುಲ್ಟೊನ್, ಮಿಸ್ಸೌರಿಯಲ್ಲಿನ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಕಾಲೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ೫ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೪೬ ರಂದು ಭಾಷಣ ಮಾಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು: <blockquote> ''ಬಾಲ್ಟಿಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಟೆಟಿನ್‌ದಿಂದ ಆಡ್ರಿಯಾಟಿಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಟ್ರೈಸ್ಟ್‌ವರೆಗೆ, ಭೂಖಂಡದೆಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದು ಕಬ್ಬಿಣದ ಪರದೆಯು ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. '' ''ಅದರ ಹಿಂದೆ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್‌ನ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಡಿಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. '' ''ವಾರ್ಸಾವ್, ಬರ್ಲಿನ್, ಪ್ರಾಗ್ವೆ, ವಿಯೆನ್ನಾ, ಬುಡಾಪೆಸ್ಟ್, ಬೆಲ್‌ಗ್ರೇಡ್, ಬುಚಾರೆಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸೋಫಿಯಾ, ಈ ಎಲ್ಲಾ ಜನಪ್ರಿಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಇವುಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಸೋವಿಯತ್ ವಲಯ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.'' <ref name="centre-429">{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/speeches/speeches-of-winston-churchill/120-the-sinews-of-peace|title=Sinews of Peace (Iron Curtain)|accessdate=26 February 2007|last=Churchill|first=Winston|publisher=Churchill Centre|archive-date=5 ಜೂನ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090605210758/http://www.winstonchurchill.org/learn/speeches/speeches-of-winston-churchill/120-the-sinews-of-peace|url-status=dead}}</ref></blockquote> ಚರ್ಚಿಲ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕೋಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಲ್ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ವಾದಿಸಿದರು, ಅದನ್ನು ಅವರು ಫ್ರ್ಯಾಂಕೋ-ಜರ್ಮನ್ ಯೋಜನೆಯೆಂಬಂತೆ ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಅವರು ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಭೂಖಂಡದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಪ್ರದೇಶ ಎಂಬಂತೆ ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಗಡಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತು ರಾಜ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಇದ್ದ ಆಂಗ್ಲೋಸ್ಫಿಯರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೮೧೦ ಮತ್ತು ಪುಪು. ೮೧೯–೧೪</ref><ref name="quote-data">{{cite web|url=http://www.churchill-society-london.org.uk|title=Remembrance Day 2003|accessdate=25 April 2007|publisher=Churchill Society London}}</ref> ಚರ್ಚಿಲ್ ೧೯೪೯ ರಲ್ಲಿ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್(ಡಿಎಲ್) ಕೆಂಟ್ ಕಛೇರಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.<ref>[http://thepeerage.com/p10620.htm#i106196 ಬಯೋಗ್ರಫಿ ರೈಟ್ ಆನರೇಬಲ್ ಸರ್ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಲಿಯೋನಾರ್ಡ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌] - website thePeerage.com</ref> ==ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಎರಡನೆಯ ಅವಧಿ== {{Main|Mau Mau Uprising|Malayan Emergency|1953 Iranian coup d'état}} ===ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವಾಪಸು ಬರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಅಧಿಪತ್ಯದ ಅವನತಿ=== ೧೯೫೧ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೫೧ ಮತ್ತು ಜನವರಿ ೧೯೫೨ ರ ನಡುವೆ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ನ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಶಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೫೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯೂ ಕೂಡ ಆದರು, ಮತ್ತು ಅವರ ಮೂರನೆಯ ಸರ್ಕಾರವು - ಯುದ್ಧ ಅವಧಿಯ ನಂತರದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ೧೯೪೫ ರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರ - ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೯೫೫ರಲ್ಲಿ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಯವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅವರ ಕೊನೆಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಆದ್ಯತೆಗಳು ಹಲವಾರು ಸರಣಿ ವಿದೇಶಿ ಪಾಲಿಸಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವನತಿಗೊಳಗಾಗಲ್ಪಟ್ಟವು, ಅವುಗಳು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಮಿಲಿಟರಿಯ ಅವನತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಷಾಹಿ ಘನತೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ನಿರಂತರತೆಯ ಭಾಗಶಃ ಪರಿಣಾಮಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಒಂದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧಿಕಾರವಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಪ್ರಬಲ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಅನೇಕವೇಳೆ ನೇರವಾದ ಕಾರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಅಂತಹ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಸಂಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಮೌ ಮೌ ದಂಗೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ [[ಕೀನ್ಯಾ|ಕೀನ್ಯಾಕ್ಕೆ]] ಅವರ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ತುಕಡಿಗಳ ಕಳಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="Jenkins p843">ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್ ಪಪು. ೮೪೩–೬೧</ref> ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಮ್ಮೆ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದ್ದರು, "ನಾನು ಒಂದು ವಿಭಜನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ."<ref name="Jenkins p843" /> ===ಮಾಲಯಾದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ === ಇದು ಮಾಲಯನ್ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಘಟನೆಗಳ ನಂತರ ಸಂಭವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮಾಲಯಾದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಅಧಿಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ದಂಗೆಯು ೧೯೪೮ ರಿಂದಲೇ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="Malaya" /> ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಸರ್ಕಾರವು ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿರದವರ ಜೊತೆಗೆ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಮಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾದವರ ವಿರುದ್ಧ ನೇರವಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref name="gilbert" /><ref name="Stubbs">{{cite book|last=Stubbs|first=Richard|title=Hearts and Minds in Guerilla Warfare: The Malayan Emergency 1948–1960|publisher=Eastern University|year=2001|location=New York|id=981210352X }}</ref> ದಂಗೆಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟನ್‌ನಿಂದ ವಸಾಹತುಷಾಹಿ ಅಧಿಕಾರವು ದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವಂತದ್ದಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Malaya">{{cite book|last=Harper|first=T.N.|title=The End of Empire and the Making of Malaya|publisher=Cambridge University Press|year=2001|location=London|isbn=978-0-521-00465-7}}</ref><ref name="Empire2">{{cite book|last=Ferguson|first=Niall|title=Empire: How Britain Made the Modern World|url=https://archive.org/details/empirehowbritain0000ferg_l3o5|publisher=Penguin Books Ltd|year=2000|location=London|isbn=978-0-14-100754-0}}</ref> ===ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು=== ಚರ್ಚಿಲ್ ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಆಂಗ್ಲೋ-ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು, ಚರ್ಚಿಲ್ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡ್ವೈಟ್ ಡಿ. ಈಸೆನ್‌ಹೋವರ್‌ರ ನಿರ್ಣಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಹಮತವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ,<ref>{{Cite book|year=1993|title=Churchill|author1=Robert Blake|author2=William Roger Louis|editor1=Robert Blake|editor2=William Roger Louis|publisher=W. W. Norton &amp; Company|isbn=9780393034097|page=405|url=https://books.google.com/?id=pVEWPfBLNxkC&pg=PA405}}</ref> ಅವರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ''ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಂಬಂಧ'' ವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರಧನಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಎರಡನೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಆಚೆಯ ಭೆಟಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref>ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್ ಪುಟ. ೮೪೭</ref> ===ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುಗಳ ಸರಣಿ ಆಘಾತ=== ಚರ್ಚಿಲ್ ೧೯೪೯ ರ ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಜವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲಘು ಆಘಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ಅವರಿಗೆ ೭೮ ವರ್ಷವಾಗಿದ್ದಾಗ ಜೂನ್ ೧೯೫೩ ರಲ್ಲಿ, ಚರ್ಚಿಲ್ ೧೦ ಡೌನಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವಿನ ಆಘಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ಇದರ ಬಗೆಗಿನ ಸುದ್ದಿಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನಿಂದ ಗೋಪ್ಯವಾಗಿರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಅವರಿಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್ ನಿಶ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಾತು ಮತ್ತು ನಡೆಯುವಿಕೆಯ ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿದ್ದ ಪರ್ಶ್ವವಾಯುವಿನ ಆಘಾತದಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಸ್ವದೇಶ ಚಾರ್ಟ್‌ವೆಲ್‌ಗೆ ಹೋದರು.<ref name="gilbert" /> ಅವರು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕನ್ಸರ್ವೇಟೀವ್ ಪಾರ್ಟಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ವಾಪಸಾದರು.<ref name="gilbert" /><ref>ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್, ಪಪು. ೮೬೮–೭೧</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಚರ್ಚಿಲ್ ೧೯೫೫ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಈ ಸ್ಥಾನವು ಆಂಥನಿ ಈಡನ್‌ರಿಂದ ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ರ ೧೯೫೬ ಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತೊಂದು ಲಘು ಅಘಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ==ನಿವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಮರಣ== [[File:Chartwell02.JPG|thumb|ಚರ್ಚಿಲ್‌ ತಮ್ಮ ವಿಶ್ರಾಂತ ಜೀವನದ ಬಹುಪಾಲನ್ನು ಕೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಮನೆ ಚಾರ್ಟ್‌ವೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು.1922 ರಲ್ಲಿ ಮಗಳು ಮೇರಿ ಜನಿಸಿದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ್ದರು.]] [[ಎರಡನೇ ಎಲಿಜಬೆಥ್|ಎಲಿಜಬೆತ್ II]] ಚರ್ಚಿಲ್‌ರಿಗೆ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಇದು ಅವರ ಮಗ ರಾಂಡೋಲ್ಫ್‌ರ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವನತಿಗೊಳಗಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ರಾಂಡೋಲ್ಫ್‌ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ ಅಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದರು.<ref>ರೋಸರ್, ಪುಟ. ೨೦೫</ref> ಪ್ರಧಾನಿ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ನಂತರ ಚರ್ಚಿಲ್ ೧೯೬೪ ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆಗೆ ನಿಲ್ಲುವವರೆಗೂ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವೇಳೆಯನ್ನು ಕಳೆದರು. ಒಬ್ಬ "ಬ್ಯಾಕ್-ಬೆಂಚರ್" ಆಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ತಮ್ಮ ನಿವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಚಾರ್ಟ್‌ವೆಲ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌ನ ಹೈಡ್ ಪಾರ್ಕ್ ಗೇಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು.<ref name="gilbert" /> ೧೯೫೯ ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಬಹುಮತವು ಒಂದು ಸಾವಿರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಅಂತರಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಇತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯುವ ಮತದಾರರು ೮೫-ವರ್ಷ-ವಯಸ್ಸಿನ ಕೇವಲ ಒಂದು ಗಾಲಿ ಕುರ್ಚಿಯ (ವೀಲ್ ಚೇರ್) ಸಹಾಯದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಬೌದ್ಧಿಕ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಆಡಳಿತ ಸಾಮರ್ತ್ಯಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸಿದಂತೆ, ಅವರು ಅವರತಿಯ "ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಡಾಗ್" ನ ವಿರುದ್ಧ ದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯಿಂದ ಹೋರಾಡಿದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವವನ್ನು ಕಂಡರು.<ref name="gilbert" /> ಚರ್ಚಿಲ್ ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಜಮೈರ್‌ರ ರೋಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂಬ ಒಂದು ಊಹೆಯೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವರ ಮಾನಸಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಸರಣಿ ಆಘಾತಗಳ (ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು) ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು ಎಂಬುದಾಗಿ ಇತರರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಒಂದು ಶಾಸನದ ಮೂಲಕ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಒಂದು ಅಧಿಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಯುಎಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಜಾನ್ ಎಫ್.ಕೆನೆಡಿ|ಜಾನ್ ಎಫ್. ಕೆನಡಿ]] ಚರ್ಚಿಲ್‌ರನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ನಾಗರಿಕ ಎಂಬುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅವರು ಶ್ವೇತ ಭವನದ ಉತ್ಸವದ ಆಚರಣೆಗೆ ಹಾಜರಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಅಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="jenkins911" /> ತಮ್ಮ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಚರ್ಚಿಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು, ಮತ್ತು ೧೯೬೪ ರ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್‌ರ ದಿನದಲ್ಲಿ ಅವರು ೧೯೧೮ ರ ಜೀಬ್ರಗ್ ರೇಡ್‌ (ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಧಾಳಿ) ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಯೋಧರಿಗೆ ಅಭಿನಂದನೆಯ ಒಂದು ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕಳಿಸಿದರು, ಈ ಯೋಧರು ಡೀಲ್, ಕೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯ ಒಂದು ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ರೋಡ್ ಸಿಮೆಟ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಧಾಳಿಗಳು ಸಂಭವಿಸಿ ಯೋಧರು ಮೃತರಾಗಿದ್ದರು. ೧೫ ಜನವರಿ ೧೯೬೫ ರಂದು ಚರ್ಚಿಲ್ ಒಂದು ತೀವ್ರವಾದ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವಿನ ಆಘಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು, ಅದು ಅವರನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಅಸ್ವಸ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಅದರ ಒಂಭತ್ತು ದಿನಗಳ ನಂತರ ತಮ್ಮ ೯೦ ನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೨೪ ಜನವರಿ ೧೯೬೫ ರಂದು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ೭೦ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಮರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು.<ref name="jenkins911">ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್, ಪುಟ. ೯೧೧</ref> ===ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ=== [[File:Churchills Grave.jpg|thumb|left|ಬ್ಲಾಡೋನ್, ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟೀನ್ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌'‌ರ ಸಮಾಧಿ]] ರಾಣಿಯ ಶಾಸನದ ಮೂಲಕ, ಅವರ ದೇಹವು ಮೂರು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಪೌಲ್‌ರ ಕ್ಯಾಥಡ್ರಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಜ್ಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಸೇವೆಯು ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>ಪಿಕ್‌ನೆಟ್, ಇತ್ಯಾದಿ, ಪುಟ. ೨೫೨</ref> ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ರಾಣಿಯು ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತಳಿದ್ದಳು.<ref>[http://www.bbc.co.uk/archive/churchill/11024.shtml ರಿಮೆಂಬರಿಂಗ್ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್: ದ ಸ್ಟೇಟ್ ಫ್ಯುನರಲ್ ಆಫ್ ಸರ್ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್,ಭಾಗ 2], ಬಿಬಿಸಿ ಅರ್ಕೈವ್, ೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೧ರಂದು ಪಡೆದದ್ದು</ref> ಅವರ [[ಸೀಸ|ಲೆಡ್]]-ಲೈನ್‌ಡ್ ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಯು ''ಹೆವೆಂಗೋರ್‌'' ನ ಮೇಲೆ ಟವರ್ ಪಿಯರ್‌ನಿಂದ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಪಿಯರ್‌ವರೆಗೆ ಥೇಮ್ಸ್ ನದಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿದಂತೆ, ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಯ ಕೂಲಿ ಆಳುಗಳು ಅವರಿಗೆ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕ್ರೇನ್‌ಗಳ ಚಾಚುತೋಳನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕಿಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.portcities.org.uk/london/server/show/ConFactFile.29/Winston-Churchill.html|title=Winston Churchill (1874–1965)|publisher=PortCities London|accessdate=12 January 2008|archive-date=20 ಜನವರಿ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080120191436/http://www.portcities.org.uk/london/server/show/ConFactFile.29/Winston-Churchill.html|url-status=dead}}</ref> ರಾಯಲ್ ಆರ್ಟಿಲರಿಯು೧೯-ಗನ್ ಸಲ್ಯೂಟ್ ಅನ್ನು ಹಾರಿಸಿತು (ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ವಿಭಾಗವಾಗಿ), ಮತ್ತು ಆರ್‌ಎ‌ಎಫ್ ಹದಿನಾರು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಲೈಟನಿಂಗ್ ಫೈಟರ್‌ಗಳ ಒಂದು ಫ್ಲೈ-ಬೈ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಯು ವಾಟರ್‌ಲೂ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಬ್ಲ್ಯಾಡನ್‌ಗೆ ರೈಲಿನ ಮುಖಾಂತರದ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ರೈಲಿನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಭೋಗಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>[http://www.swanagerailway.co.uk/news319.htm ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ಸ್ ಪ್ಯುನರಲ್ ವಾನ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723161106/http://www.swanagerailway.co.uk/news319.htm |date=2008-07-23 }} ಸ್ವಾನೇಜ್ ರೇಲ್ವೆ ನ್ಯೂಸ್ ೨೦೦೬</ref> ಈ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಜನಸಮೂಹದ ಕಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4421081.stm ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್ ಅಸೆಂಬ್ಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ಮೆನ್ ಎಟ್ ಫ್ಯುನರಲ್ ಸಿನ್ಸ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌], ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್, ೨೦೦೫</ref> ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಶೋಕತಪ್ತರನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದ ಪುಲ್‌ಮನ್ ಭೋಗಿಗಳ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ರೈಲು ಬುಲೀಡ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸ್ಟೀಮ್ ಲೋಕೋಮೋಟೀವ್ ಸಂಖ್ಯೆ ೩೪೦೫೧ "ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್‌ ಚರ್ಚಿಲ್‌" ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ದಾರಿಮಧ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ರೈಲು ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಇತರ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಾವಿರ ಜನರು ಚರ್ಚಿಲ್‌ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಂತಿಮ ನಮನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಶಾಂತರಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ವಿನಂತಿಯ ಮೇರೆಗೆ, ಅವರನ್ನು ಅವರ ಹುಟ್ಟೂರಾದ ಬ್ಲೆನ್ಹೈಮ್ ಅರಮನೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದ್ದಲ್ಲದ, ವುಡ್‌ಸ್ಟಾಕ್‌ನ ಬಳಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ರ ಚರ್ಚ್, ಬ್ಲ್ಯಾಡನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ವಾಹನ - ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೇ ವ್ಯಾನ್ S೨೪೬೪S - ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾನೇಜ್ ರೈಲ್ವೇಯ ಜೊತೆಗಿನ ಒಂದು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಇದು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ನಿಂದ ಯು.ಕೆ. ಗೆ ವಾಪಸು ನಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅಂದರೆ ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ ಇದು ರಫ್ತು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಾಪಸು ನಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>[http://www.swanagerailway.co.uk/news475.htm ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ಸ್ ಫ್ಯುರಲ್ ವಾನ್ ಡಿನೈಡ್ ಲಾಟರಿ ಫಂಡಿಂಗ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122204911/http://www.swanagerailway.co.uk/news475.htm |date=2009-01-22 }} ಸ್ವಾನೇಜ್ ರೇಲ್ವೆ ನ್ಯೂಸ್ ೨೦೦೮</ref> ನಂತರ ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ, ಕೆತ್ತನೆಗಾರ ರೇನಾಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋನ್‌ರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕವು ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೇಯ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ==ಕಲಾಕಾರ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್== [[File:ChurchillRooseveltNewBondStreet.jpg|thumb|ಲಂಡನ್‌ನ ನ್ಯೂ ಬಾಂಡ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಮತ್ತು ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್ ಡಿ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್ ಪ್ರತಿಮೆ]] {{Main|Winston Churchill as historian|Winston Churchill as writer}} ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್‌ ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಒಬ್ಬ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಲಾಕಾರರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ೧೯೧೫ ರಲ್ಲಿ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಲಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ಅಡ್ಮಿರಲ್ಟಿ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ತಮ್ಮ ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್ ಪು. ೨೭೯</ref> ಅವರು ನಿರುತ್ಸಾಹದ ಜೀವನವನ್ನು ಅಥವಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅನುಭವಿಸಿದ "ಬ್ಲಾಕ್ ಡಾಗ್" ಎಂದು ಅವರು ಕರೆದ ಒಮ್ದು ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಆನಂದವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ವಿಲಿಯಮ್ ರೀಸ್-ಮಾಗ್ ಹೇಳಿದಂತೆ, "ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ, ನಿರುತ್ಸಾಹದ ’ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಡಾಗ್’ ನಿಂದ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಅವರ ಭೂದೃಶ್ಯ ಚಿತ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರುತ್ಸಾಹದ ಯಾವುದೇ ಚಿಹ್ನೆಯಿರಲಿಲ್ಲ."<ref name="TimesOnline-mogg">{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/william_rees_mogg/article1824692.ece|title=Portrait of the artist with his black dog|accessdate=6 March 2008|location=London|work=The Times|first=William|last=ReesMogg|date=22 May 2007|archive-date=18 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718125734/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/william_rees_mogg/article1824692.ece|url-status=dead}}</ref> ಚರ್ಚಿಲ್ ಮೊದಲನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದ ತಮ್ಮ ಕಲಾಕಾರ ಗೆಳೆಯ ಪುಲ್ ಮೇಜ್‌ರಿಂದ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅವರಿಂದ ಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿತರು. ಮೇಜ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಆಜೀವಪರ್ಯಂತದ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಜೊತೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.albanyfineart.co.uk/maze/biog.html|title=Paul Maze Biography|publisher=Albanyfineart.co.uk|date=|accessdate=2010-06-16|archive-date=2011-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903153441/http://www.albanyfineart.co.uk/maze/biog.html|url-status=dead}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳ (ಕಾಲ್ಪನಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳ) ಚಿತ್ತಪ್ರಭಾವ ನಿರೂಪಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ, ಈಜಿಪ್ಟ್ ಅಥವಾ ಮೊರೊಕ್ಕೋಗಳಲ್ಲಿ ರಜಾದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದವುಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="TimesOnline-mogg" /> ಅವರು ತಮ್ಮ ಈ ಹವ್ಯಾಸವನ್ನು ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳು ಚಾರ್ಟ್‌ವೆಲ್‌ನ ಕಲಾಗಾರ ಹಾಗೆಯೇ ಖಾಸಗಿ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{cite web|last=Lady Soames|first=|url=http://winstonchurchill.org/i4a/pages/index.cfm?pageID=576|title=Winston Churchill the Painter|accessdate=9 January 2008|archive-date=8 ಏಪ್ರಿಲ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080408073819/http://winstonchurchill.org/i4a/pages/index.cfm?pageID=576|url-status=dead}}</ref> ಅವರ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಡಾಲ್ಲಾಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್‌ನ ವೆಂಡಿ ಮತ್ತು ಎಮರಿ ರೇವ್ಸ್ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಎಮರಿ ರೇವ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನಿಕಟವರ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು<ref>{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/support/the-churchill-centre/publications/chartwell-bulletin/28-oct-2010/988-churchill-and-reves|title=Churchill and Reves|publisher=Winstonchurchill.org|date=|accessdate=2010-11-07|archive-date=2011-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110220065648/https://www.winstonchurchill.org/support/the-churchill-centre/publications/chartwell-bulletin/28-oct-2010/988-churchill-and-reves|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಮರಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ (ವಿಲ್ಲಾ ಲಾ ಪೌಸಾ, ಮೂಲತಃ ಗ್ಯಾಬ್ರಿಯಲ್ "ಕೋಕೋ" ಚಾನೆಲ್‌ಗಾಗಿ ೧೯೨೭ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು) ಭೆಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರು ಉದ್ಯಾನಗೃಹವು ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರಿಂದ ಚಿರಸ್ಮರಣೀಯ ಗುರುತುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದೊಳಗೆ ಪುನಃ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.dallasartnews.com/2010/10/dallas-museum-of-art-celebrates-the-25th-anniversary-of-the-wendy-and-emery-reves-collection/|title=25th Anniversary of Reves Collection at the Dallas Museum of Art|publisher=Dallas Art News|date=|accessdate=2010-11-07|archive-date=2017-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707204705/http://www.dallasartnews.com/2010/10/dallas-museum-of-art-celebrates-the-25th-anniversary-of-the-wendy-and-emery-reves-collection/|url-status=dead}}</ref><ref>http://www.churchillmemorial.org/resources/Documents/RevesCollectionInventory.pdf</ref> ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ತೈಲ-ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಂತರಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಸಮಯದ ಅಭಾವದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಎರಡನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ವರ್ಣಚಿತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಅವರು ಮಾರಾಕೇಶ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲಾ ಟೇಲರ್‌ನ ತುದಿಯಿಂದ ವರ್ಣಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>ಚರ್ಚಿಲ್‌, ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಎಸ್., "ದಿ ಹಿಂಜ್ ಆಫ್ ಫೇಟ್". ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಹಾಗ್ಟನ್ ಮಿಫ್ಲಿನ್ ಕಂಪನಿ ೧೯೫೦ ಪು.೬೨೨</ref> ಅವರ ಜೀವನುದ್ದದ ಚೌಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಉನ್ನತ-ವರ್ಗದ ಮೂಲಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಚರ್ಚಿಲ್ ತಮ್ಮ ಮಿತಿಇಲ್ಲದ ಖರ್ಚುಗಳ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಫೋಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟಾಗುವಂತೆ ತಮ್ಮ ಆದಾಯವನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ೧೯೪೬ ಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನ ಎಮ್‌ಪಿಗಳು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಮೊತ್ತದ ಸಂಬಳವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು (ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ೧೯೧೧ ರ ಸಂಸತ್ತು ಶಾಸನದವರೆಗೂ ಏನನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ) ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ದ್ವಿತೀಯಕ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.parliament.uk/faq/members_faq_page2.cfm|title=FAQ about Parliament|publisher=Parliament.uk|date=|accessdate=9 August 2009|archive-date=8 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100208232022/http://www.parliament.uk/faq/members_faq_page2.cfm|url-status=dead}}</ref> ೧೮೯೮ ರಲ್ಲಿನ ಅವರ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಟಿಂಟ್‌ವರೆಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಆದಾಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಿಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ೧೯೩೬ರಿಂದ ''ಈವನಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ'' ರ್ಡ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಹಿಟ್ಲರ‍್ರ ಉದಯದ ಬಗೆಗಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಪಾಲಿಸಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳು ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಬರಹಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಚರ್ಚಿಲ್ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಮೃದ್ಧ ಬರಹಗಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಲವಾರು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಲೇಖನಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕಾದಂಬರಿಯ ಬರೆಯುವಿಕೆ, ರಡು ಜೀವನ ವೃತ್ತಾಂತಗಳು, ಸ್ಮರಣೆಗಳ ಎರದು ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದರು. ಅವರು ೧೯೫೩ ರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ "ತಮ್ಮ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆಗಾಗಿ ಹಾಗೆಯೇ ಉದಾತ್ತ ಮಾನವ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಸಮರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ನಿರೂಪಣೆಗಾಗಿ" [[ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1953/|title=Official Nobel Page|publisher=Nobelprize.org|date=|accessdate=9 August 2009}}</ref> ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರಧ್ನಿ ಹುದ್ದೆಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬರಹಗಳು ಅವರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸಿದವು, ಅವು ಯಾವುವೆಂದರೆ ಆರು-ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಸ್ಮರಣೆ ''ದ ಸೆಕೆಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್'' (ಎರಡನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ) ಮತ್ತು ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್-ಸ್ಪೀಕಿಂಗ್ ಪೀಪಲ್ಸ್'' (ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮಾತನಾಡುವ ಜನರ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸ); ಇದು ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಸೀಸರ್ ಆಕ್ರಮಣಗಳ (೫೫ BC) ಅವಧಿಯಿಂದ ಮೊದಲನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ (೧೯೧೪) ಪ್ರಾರಂಭದವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್, ಪುಪು. ೮೧೯–೨೩ ಮತ್ತು ಪುಪು. ೫೨೫–೨೬</ref> ಅವರು ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಟ್‌ವೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುಟೀರವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಹವ್ಯಾಸಿ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸಗಾರರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಈ ಹವ್ಯಾಸದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಅವರು ಅಮಾಲ್ಗಮೇಟೆಡ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಟ್ರೇಡ್ ವರ್ಕರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು.<ref>ರೇಡಿಯೋ ಟೈಮ್ಸ್, ೨೦೧೧-೩-೧೨, ಪುಟ ೧೩೦-೧೩೧</ref> ==ಗೌರವಗಳು== [[File:2004-05 Churchill London.JPG|thumb|left|ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸ್ಕ್ವಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಮೆ,ಲಂಡನ್]] {{Main|Honours of Winston Churchill}} ಒಂದು ರಾಜ್ಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ಮನ್ನಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅವರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ನಾಗರಿಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite book|last=Russell|first=Douglas|title=The Orders, Decorations and Medals of Sir Winston Churchill|year=2002|month=|publisher=Churchill Centre|isbn=|pages=}}</ref> ೧೯೪೫ ರಲ್ಲಿ, ಚರ್ಚಿಲ್ ಹಾಲ್ವಡಾನ್ ಕೊಹ್ಟ್‌ರಿಂದ ಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿನ ನೋಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಏಳು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಪಕ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು, ಈ ಅನುಮೋದನೆಯು ಕಾರ್ಡೆಲ್ ಹಲ್‌ರವರೆಗೂ ಹೋಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/nomination/nomination.php?action=show&showid=3319|accessdate=2010-06-08|title=Record from The Nomination Database for the Nobel Prize in Peace, 1901–1956|publisher=[[Nobel Foundation]]|archive-date=2010-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20101215030344/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/nomination/nomination.php?action=show&showid=3319|url-status=dead}}</ref> ಚರ್ಚಿಲ್ ತಮ್ಮ ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಕಟಿತ ಬರಹಗಳಿಗಾಗಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಆರು ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಬರಹ ''ದ ಸೆಕೆಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್‌'' ಗಾಗಿ ೧೯೫೩ ರಲ್ಲಿ [[ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ೧೦೦ ಮಹತ್ವದ ಬ್ರಿಟನ್‌ರ ಒಂದು ೨೦೦೨ ಬಿಬಿಸಿ ಮತದಾನದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬಿಬಿಸಿ ವೀಕ್ಷಕರ ಸರಿಸುಮಾರು ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಮತಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ "ಅವರೆಲ್ಲರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮರು" ಎಂಬುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/programmes/greatbritons.shtml|title=Poll of the ''100 Greatest Britons''|accessdate=22 December 2007|publisher=BBC|archive-date=14 ಮೇ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060514084331/http://www.bbc.co.uk/history/programmes/greatbritons.shtml|url-status=bot: unknown}}</ref> ಚರ್ಚಿಲ್ ''ಟೈಮ್'' ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಿಂದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮುಖಂಡರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/time100/time100poll.html|title=The Most Influential People of the 20th Century|accessdate=22 December 2007|publisher=Time Magazine|archiveurl=https://web.archive.org/web/20000408225402/http://www.time.com/time/time100/time100poll.html|archivedate=8 April 2000}}</ref> ಚರ್ಚಿಲ್ ಕಾಲೇಜ್, ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್ ಇದು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ೧೯೫೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. {{-}} ===ಗೌರವ ಪದವಿಗಳು=== *೧೯೪೧ರಲ್ಲಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ರೋಚೆಸ್ಟರ್ (ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಡಿ) <ref>{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/learn/speeches/speeches-of-winston-churchill/568-the-birth-throes-of-a-sublime-resolve-the-old-lion-|title=The Birth Throes of a Sublime Resolve|publisher=The Churchill Centre|accessdate=9 August 2009|archive-date=8 ಆಗಸ್ಟ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090808094530/http://www.winstonchurchill.org/learn/speeches/speeches-of-winston-churchill/568-the-birth-throes-of-a-sublime-resolve-the-old-lion-|url-status=dead}}</ref> *೧೯೪೩ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್, ಮ್ಯಾಸಾಶುಸೆಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಡಿ) *೧೯೪೪ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಿಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್, ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಡಿ) in ೧೯೪೪ *೫ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೪೬ ರಲ್ಲಿ ಫುಲ್ಟೋನ್‌ಮಿಸ್ಸೌರಿಯಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಕಾಲೇಜ್ *೧೯೪೬ ರಲ್ಲಿ ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನ ಲೈಡೆನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ, ಲೈಡೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ <ref>{{Cite web |url=http://about.leiden.edu/laureates/leiden/honorary-doctorates |title=ಲೈಡೆನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆನರರಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ಸ್ |access-date=2011-05-11 |archive-date=2010-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918070315/http://about.leiden.edu/laureates/leiden/honorary-doctorates |url-status=dead }}</ref> *೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ, ಮೈಮಿಯಲ್ಲಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮೈಮಿ *೧೯೫೦ ರಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ (ಪಿಎಚ್‌ಡಿ), ಕೋಪೆನ್‌ಹ್ಯಾಗನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕೋಪೆನ್‌ಹ್ಯಾಗನ್‌ ==ಪೂರ್ವಿಕರು== {{ahnentafel top|width=100%}} {{ahnentafel-compact5 |style=font-size: 90%; line-height: 110%; |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1=1. '''Winston Churchill''' |2=2. [[Lord Randolph Churchill|Lord Randolph Spencer-Churchill]] |3=3. [[Lady Randolph Churchill|Jennie Jerome]] |4=4. [[John Spencer-Churchill, 7th Duke of Marlborough]] |5=5. Lady Frances Vane-Stewart |6=6. [[Leonard Jerome|Leonard Walter Jerome]] |7=7. Clarissa Hall |8=8. [[George Spencer-Churchill, 6th Duke of Marlborough]] |9=9. Lady Jane Stewart |10=10. [[Charles Vane, 3rd Marquess of Londonderry]] |11=11. Lady Frances Vane-Tempest |12=12. Isaac Jerome |13=13. Aurora Murray |14=14. Ambrose Hall |15=15. Clarissa Willcox |16=16. [[George Spencer-Churchill, 5th Duke of Marlborough]] |17=17. Lady Susan Stewart |18=18. George Stewart, 8th Earl of Galloway |19=19. Lady Jane Bailey Paget |20=20. [[Robert Stewart, 1st Marquess of Londonderry]] |21=21. Lady Frances Pratt |22=22. Sir Henry Vane-Tempest, 2nd Baronet of Wynyard |23=23. Anne Katherine McDonnell, 2nd Countess of Antrim |24=24. Aaron Jerome |25=25. Elizabeth Ball |26=26. Reuben Murray |27=27. Sarah Guthrie |28=28. Ambrose Hall |29=29. Mehitable Beach |30=30. David Willcox |31=31. Anna Baker }} {{ahnentafel bottom}} ==ಸಿನೆಮಾ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಣೆ == ಚರ್ಚಿಲ್ ೧೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಿನೆಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಡ್ಯುಡ್ಲೀ ಫೀಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾಲನ್ (''ಆನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಇನ್ ಪ್ಯಾರಿ'' ಸ್, ೧೯೫೧), [[ಪೀಟರ್ ಸೆಲ್ಲರ್ಸ್]] (''ದ ಮ್ಯಾನ್ ಹೂ ನೆವರ್ ವಾಸ್'', ೧೯೫೬), [[ರಿಚರ್ಡ್ ಬರ್ಟನ್]] ''[[Winston Churchill: The Valiant Years]]'', (''[[Winston Churchill: The Valiant Years]]'', ೧೯೬೧), ವಾರೆನ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ (''ಜೆನ್ನೀ:ಲೇಡಿ ರಾಂಡೋಲ್ಫ್ ಚರ್ಚಿಲ್'', ೧೯೭೪), ವೆನ್‍ಸ್ಲೇಯ್ ಪಿಥೇಯ್ (''ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಂಡ್ ಮಿಸೆಸ್ ಸಿಂಪ್ಸನ್'', ೧೯೭೮), ವಿಲಿಯಮ್ ಹೂಟ್‌ಕಿನ್ಸ್ (''ದ ಲೈಫ್ ಎಂಡ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಡೇವಿಡ್ ಲೊಯ್ಡ್ ಜಾರ್ಜ್'', ೧೯೮೧), ರಾಬರ್ಟ್ ಹಾರ್ಡಿ (''ವಾರ್ ಎಂಡ್ ರಿಮೆಂಬ್ರೆನ್ಸ್'', ೧೯೮೯), ರಾಡ್ ಟೇಲರ್ (''ಇಂಗ್ಲೋರಿಯಸ್ ಬಾಸ್ಟರ್ಡ್ಸ್'', ೨೦೦೯), ಲ್ಯಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ನೀಸ್ (''ಡಾಕ್ಟರ್ ಹೂ'', ೨೦೧೦), ಮತ್ತು ಟಿಮೋಥಿ ಸ್ಪ್ಯಾಲ್ (''ದ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಸ್ಪೀಚ್'', ೨೦೧೦) ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |url=http://www.imdb.com/character/ch0026663/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-05-11 |archive-date=2017-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170717104821/http://www.imdb.com/character/ch0026663/ |url-status=dead }}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌== *ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ *[[List of people on the cover of Time Magazine: 1920s]] – ೧೪ ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೯೨೩, ೧೧ ಮೇy ೧೯೨೫ *ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ ಸ್ಮಾರಕ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳು *ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳು ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌‌== ===ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು=== {{Reflist|colwidth=30em}} ===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೂಲಗಳು=== {{Refbegin|2}} *ಚರ್ಚಿಲ್, ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್. ''ದ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್''. ೬ ಆವೃತ್ತಿಗಳು. (೧೯೨೩–೩೧); ಒಂದು-ಆವೃತ್ತಿ. ed. (೨೦೦೫). [Iನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಬಗ್ಗೆ.] *–––. ''ದ ಸೆಕೆಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್''. ೬ ಆವೃತಿಗಳು. (೧೯೪೮–೫೩) *ಮಿನ್ನೀ ಚರ್ಚಿಲ್ ಜೊತೆಗೆ ಕೂಂಬ್ಸ್, ಡೇವಿಡ್, ಆವೃತ್ತಿ. ''ಸರ್ ವಿನ್‍ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್: ಅವರ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರ ಜೀವನ''. ಮೇರಿ ಸೋಮೆಸ್‌ರಿಂದ ಮುಂದುವರೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪೀಗಾಸಸ್, ೨೦೦೩. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೭೬೨೪-೨೭೩೧-೦. [''ಸರ್ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಅವರ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು'' ಮತ್ತು ''ಸರ್ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌: ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ವರ್ಣಚಿತ್ರ'' ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಆವೃತ್ತಿಗಳು. ಇದು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸರಿಸುಮಾರು 500–534 ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.] *ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್, ಮಾರ್ಟಿನ್. ''ಇನ್ ಸರ್ಚ್ ಆಫ್ ಚರ್ಚಿಲ್: ಒಬ್ಬ ಇತಿಹಾಸಕಾರನ ಪ್ರಯಾಣ'' (೧೯೯೪). [ಬಹು-ಆವೃತ್ತಿಯ ಬರಹವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ಬಗೆಗಿನ ಸ್ಮರಣೆಗಳು.] *–––, ed. ''ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಎಸ್. ಚರ್ಚಿಲ್ ''. ರಾಂಡೋಲ್ಫ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ೮ ಆವೃತ್ತಿಯ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ, ಇದು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ಅವಿಧ್ಯುಕ್ತ ದಾಖಲೆಗಳ ಸಂಬಂಧಿತ ೧೫ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ೧೯೬೬– :I. ಯುತ್, ೧೮೭೪–೧೯೦೦ (೨ ಆವೃತಿಗಳು., ೧೯೬೬); ::II. ಯಂಗ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್, ೧೯೦೧–೧೯೧೪ (೩ ಆವೃತ್ತಿಗಳು., ೧೯೬೭); :::III. ದ ಚಾಲೆಂಜ್ ಆಫ್ ವಾರ್, ೧೯೧೪–೧೯೧೬ (೩ ಆವೃತ್ತಿಗಳು., ೧೯೭೩). ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೩೯೫-೧೬೯೭೪-೭ (೧೦) ಮತ್ತು ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೯೭೮-೦-೩೯೫-೧೬೯೭೪-೨ (೧೩); ::::IV. ದ ಸ್ಟ್ರೈಕನ್ ವರ್ಲ್ಡ್, ೧೯೧೬–೧೯೨೨ (೨ ಆವೃತ್ತಿಗಳು., ೧೯೭೫); :::::V. ದ ಪ್ರೊಫೆಟ್ ಆಫ್ ಟ್ರುತ್, ೧೯೨೩–೧೯೩೯ (೩ ಆವೃತ್ತಿಗಳು., ೧೯೭೭); ::::::VI. ಫೈನೆಸ್ಟ್ ಅವರ್, ೧೯೩೯–೧೯೪೧: ''ದ ಚರ್ಚಿಲ್ ವಾರ್ ಪೇಪರ್ಸ್'' (೨ ಆವೃತ್ತಿಗಳು., ೧೯೮೩); :::::::VII. ರೋಡ್ ಟು ವಿಕ್ಟರಿ, ೧೯೪೧–೧೯೪೫ (೪ ಆವೃತ್ತಿಗಳು., ೧೯೮೬); ::::::::VIII. ನೆವರ್ ಡಿಸ್ಪೇರ್, ೧೯೪೫–೧೯೬೫ (೩ ಆವೃತ್ತಿಗಳು., ೧೯೮೮). *ಜೇಮ್ಸ್, ರಾಬರ್ಟ್ ರೋಡ್ಸ್, ಆವೃತ್ತಿ. ''ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಎಸ್. ಚರ್ಚಿಲ್: ಅವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾಷಣಗಳು, ೧೮೯೭–೧೯೬೩''. ೮ ಆವೃತಿಗಳು. ಲಂಡನ್: ಚೆಲ್ಸಿಯಾ, ೧೯೭೪. *ನೊವೆಲ್ಸ್, ಎಲಿಜಬೆತ್. ''ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ''. ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್.: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೯೯. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೧೯-೮೬೦೧೦೩-೪. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೯೭೮-೦-೧೯-೮೬೦೧೦೩-೬. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೧೯-೮೬೬೨೫೦-೫. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೯೭೮-೦-೧೯-೮೬೬೨೫೦-೧. *ಲೊಯೆವೆನ್‌ಹೈಮ್, ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಎಲ್. ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರೋಲ್ಡ್ ಡಿ. ಲ್ಯಾಂಗ್ಲೇಯ್, ಆವೃತ್ತಿಗಳು; ''ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್: ಅವರ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದ ಗುಪ್ತ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು'' {{Refend}} ===ದ್ವಿತೀಯ ಮೂಲಗಳು=== {{Refbegin|2}} *{{cite book|last=Beschloss|first=Michael R.|title=The Conquerors: Roosevelt, Truman and the Destruction of Hitler's Germany, 1941–1945|url=https://archive.org/details/conquerorsroosev0000besc|publisher=[[Simon & Schuster]]|location=New York|year=2002|isbn=9780684810270|oclc=50315054}} *{{cite book|last=Best|first=Geoffrey|title=Churchill: A Study in Greatness|url=https://archive.org/details/churchillstudyin0000best|publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|year=2003|isbn=9781852852535|oclc=50339762}} *{{cite book|last=Blake|first=Robert|title=Winston Churchill. Pocket Biographies|url=https://archive.org/details/winstonchurchill0000blak|publisher=[[The History Press|Sutton Publishing]]|location=[[Stroud, Gloucestershire|Stroud]]|year=1997|isbn=9780750915076|oclc=59586004}} *{{cite book|editor1-first=Robert|editor1-last=Blake|editor1-link=Robert Blake, Baron Blake|editor2-first=William Roger|editor2-last=Louis|editor2-link=William Roger Louis|title=Churchill: A Major New Reassessment of His Life in Peace and War|url=https://archive.org/details/churchill0000unse_c6e2|publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|year=1992|isbn=9780192823175|oclc=30029512}} *{{cite book|last=Browne|first=Anthony Montague|title=Long sunset : memoirs of Winston Churchill's last private secretary|url=https://archive.org/details/longsunsetmemoir0000mont|publisher=[[Orion Publishing Group|Cassell]]|location=London|year=1995|isbn=9780304344789|oclc=32547047}} *{{cite book|last=Charmley|first=John|title=Churchill, The End of Glory: A Political Biography|url=https://archive.org/details/churchillendofgl00charrich|publisher=[[Hodder & Stoughton]]|location=London|year=1993|isbn=9780151178810|oclc=440131865}} *{{cite book|last=Charmley|first=John|title=Churchill's Grand Alliance: The Anglo-American Special Relationship 1940–57|url=https://archive.org/details/churchillsgranda0000char_e5r8|publisher=[[Hodder & Stoughton]]|location=London|year=1996|isbn=9780340597606|oclc=247165348}} *ಡೇವಿಸ್, ರಿಚರ್ಡ್ ಹಾರ್ಡಿಂಗ್. ''ರಿಯಲ್ ಸೋಲ್ಜರ್ಸ್ ಅಫ್ ಫಾರ್ಚೂನ್'' (೧೯೦೬). ಮುಂಚಿನ ಜೀವನ ವೃತ್ತಾಂತ. ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಗ್ಯುಟೆನ್‌ಬರ್ಗ್ [http://www.gutenberg.org/etext/3029 ಎಟೆಕ್ಸ್ಟ್], ವಿಕೊಸೋರ್ಸ್ ಹಿಯರ್ {{cite web|url=http://en.wikisource.org/wiki/Real_Soldiers_of_Fortune/Chapter_3|title=Real Soldiers of Fortune/Chapter 3 – Wikisource|publisher=En.wikisource.org|date=20 October 2007|accessdate=9 August 2009}} *{{cite book|last=D'Este|first=Carlo|coauthors=|editor=|others=|title=Warlord : a life of Winston Churchill at war, 1874–1945|origdate=|origmonth=|url=http://lccn.loc.gov/2008009272|edition=1st|series=|date=|year=2008|month=|publisher=Harper|location=New York|language=|isbn=9780060575731 }} *ಗಿಲ್‌ಬರ್ಟ್, ಮಾರ್ಟೀನ್. ''ಚರ್ಚಿಲ್: ಎ ಲೈಫ್ (ಒಂದು ಜೀವನ)'' (೧೯೯೨). ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೮೦೫೦-೨೩೯೬-೮. [8-ಆವೃತ್ತಿಯ ಜೀವನವೃತ್ತಂತದ ಒಂದು-ಘಟಕದ ಆವೃತ್ತಿ.] *ಹ್ಯಾಫ್‌ನರ್, ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್. ''ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್'' (೧೯೬೭). *ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್, ಮ್ಯಾಕ್ಸ್. ''ಉತ್ತಮ ವರ್ಷಗಳು: ಯುದ್ಧದ ಮುಖಂಡರಾಗಿ ಚರ್ಚಿಲ್, ೧೯೪೦–೪೫''. ಲಂಡನ್, ಹಾರ್ಪರ್‌ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೯. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೯೭೮೦೦೦೭೨೬೩೬೭೭ *ಹೆನ್ನೆಸ್ಸೇಯ್, ಪಿ. ''ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ: ೧೯೪೫ ರಿಂದ ಆಫೀಸ್ ಮತ್ತು ಇದರ ಅಧಿಕಾರಿ '' (೨೦೦೧). *ಹಿಚೆನ್ಸ್‌, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌. "ದ ಮೆಡಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ ಡಿಫೀಟ್ಸ್", ''ದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಂಥ್ಲಿ'' (ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೨). *ಜೇಮ್ಸ್, ರಾಬರ್ಟ್ ರೋಡ್ಸ್. ''ಚರ್ಚಿಲ್ : ಎ ಸ್ಟಡಿ ಇನ್ ಫೇಲ್ಯುರ್, ೧೯೦೦–೧೯೩೯'' (೧೯೭೦). *ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ರಾಯ್. ''ಚರ್ಚಿಲ್: ಒಂದು ಜೀವನವೃತ್ತಾಂತ'' (೨೦೦೧). *ಕೆರ್ಸೌಡಿ, ಫ್ರ್ಯಾಂಕೋಸಿಸ್. ''ಚರ್ಚಿಲ್ ಮತ್ತು ದೇ ಗೌಲ್ಲೆ'' (೧೯೮೧). ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೦೦-೨೧೬೩೨೮-೪. *ಕ್ರಾಕೋವ್, ಕ್ರಿಸ್ಛಿಯನ್. ''ಚರ್ಚಿಲ್: ಮ್ಯಾನ್ ಆಫ್ ದ ಸೆಂಚುರಿ (ಶತಮಾನದ ಮಾನವ)''. [1900–1999]. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೧-೯೦೨೮೦೯-೪೩-೨ *ಲ್ಯುಕಾಸ್, ಜಾನ್. ''ಚರ್ಚಿಲ್: ದೂರದೃಷ್ಟಿತ್ವ, ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್, ಇತಿಹಾಸಕಾರ''. ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾವೆನ್: ಯಾಲೆ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೨. *ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್, ವಿಲಿಯಮ್. ''[[The Last Lion: Winston Spencer Churchill: Alone, 1932–1940]]'' (೧೯೮೮). ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೩೧೬-೫೪೫೧೨-೦. *–––. ''[[The Last Lion: Winston Spencer Churchill: Defender of the Realm, 1940-1965]]'' (೨೦೧೦). *–––. ''[[The Last Lion: Winston Spencer Churchill: Visions of Glory, 1874–1932]]'' (೧೯೮೩). ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೩೧೬-೫೪೫೦೩-೧. *ಮ್ಯಾಸಿ, ರಾಬರ್ಟ್. ''ಡ್ರೆಡ್‌ನಾಟ್: ಬ್ರಿಟನ್, ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮೀಪಿಸುವಿಕೆ''. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೧-೮೪೪೧೩-೫೨೮-೪). [40–41 ಚಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಅಧಿಕಾರತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ.] *ಪೆಲ್ಲಿಂಗ್, ಹೆನ್ರಿ. ''ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್'' (೧೯೭೪). ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೧-೮೪೦೨೨-೨೧೮-೨. [ವಿಸ್ತೃತ ಜೀವನವೃತ್ತಾಂತ.] *ರೇಸರ್, ಯುಜೆನ್ ಎಲ್. ''ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಎಸ್. ಚರ್ಚಿಲ್, ೧೮೭೪–೧೯೬೫: ಒಂದು ವಿಸ್ತೃತ ಇತಿಹಾಸ ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಜೀವನ ವೃತ್ತಾಂತ.'' ಗ್ರೀನ್‌ವುಡ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌‌, ೨೦೦೦. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೩೧೩-೩೦೫೪೬-೩ [ದಾಖಲೆಗಳು ಹಲವಾರು ಸಾವಿರ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.] *ಸೋಮೆಸ್, ಮೇರಿ, ಆವೃತ್ತಿ. ''ಸ್ಪೀಕಿಂಗ್ ಫಾರ್ ದೆಮ್‌ಸೆಲ್ವಸ್: ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೆಮಂಟೈನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಪತ್ರಗಳು'' (೧೯೯೮). *ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಸ್ಕೈ, ಪೀಟರ್, ಅವೃತ್ತಿ. ''ಚರ್ಚಿಲ್: ಒಂದು ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರ'' (೧೯೭೩) [ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ವಾಂಸರುಗಳಿಂದ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಬಗೆಗಿನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು] *ಸ್ಟಾರ್, ಆಂಥನಿ. ''ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಡಾಗ್ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಮನಸ್ಸಿನ ಇತರ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳು''. ಹರ್ಪರ್ ಕೊಲೊನ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿ, ೧೯೯೭. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೯೭೮೦೦೦೬೩೭೫೬೬೧ *ಟೊಯ್, ರಿಚರ್ಡ್. ''ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಅಧಿಪತ್ಯ: ಅವರನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಜಗತ್ತು''. ಮ್ಯಾಕ್ ಮಿಲನ್. ೨೦೧೦. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೯೭೮೦೨೩೦೭೦೩೮೪೧ {{Refend}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌‌== {{Sister project links}} *ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಗ್ಯುಟೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ [http://www.gutenberg.org/browse/authors/c#a1601 ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಕಾರ್ಯಗಳು ] *ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮಿಸ್ಸೌರಿಯಲ್ಲಿ [http://www.churchillmemorial.org/ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯ] *[http://www.chu.cam.ac.uk/archives/churchill_papers/biography/churchill_chronology.php ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಚರ್ಚಿಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಬಯಾಗ್ರಫಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080912233836/http://www.chu.cam.ac.uk/archives/churchill_papers/biography/churchill_chronology.php |date=2008-09-12 }} *[http://www.mises.org/story/1450 ದ ರಿಯಲ್ ಚರ್ಚಿಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090502064141/http://www.mises.org/story/1450 |date=2009-05-02 }} (ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ) ಮತ್ತು ಒಂದು ಖಂಡನ *[https://web.archive.org/web/20070912233119/http://www.ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ಚರ್ಚಿಲ್‌.org/i4a/pages/index.cfm?pageid=892&amp;textonly=1 A Rebuttal to "The Real ಚರ್ಚಿಲ್‌"] *[http://www.savrola.co.uk/bactable.php?sorted=author&amp;category=A ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಬಗೆಗಿನ ಆನ್‍ಲೈನ್ ಬಯಾಗ್ರಫಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130520112416/http://www.savrola.co.uk/bactable.php?sorted=author&category=A |date=2013-05-20 }} *[http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=667 ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಹಲವಾರು ತೈಲಚಿತ್ರಗಳ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂಗ್ರಹಗಳು] *[http://www.nationalarchives.gov.uk/search/quick_search.aspx?c=CATEGORY%3a4%3aLaw+%26+order+(3)%3aC10017%3a&amp;queryText=churchhill&amp;searchtext=churchhill&amp;queryType=ALL&amp;ShowAllCategories=0 ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಬಗೆಗಿನ ದಾಖಲೆಗಳು] *[http://historicalpodcasts.googlepages.com/winstonchurchill ಚರ್ಚಿಲ್ ಪಾಡ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಭಾಷಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090204202154/http://historicalpodcasts.googlepages.com/winstonchurchill |date=2009-02-04 }} *[http://www.winstonchurchill.org/ ದ ಚರ್ಚಿಲ್ ಸೆಂಟರ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] *''[http://www.loc.gov/exhibits/churchill/interactive ಚರ್ಚಿಲ್ ಎಂಡ್ ದ ಗ್ರೇಟ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]'' ಪ್ರದರ್ಶನವು ಯುಎಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ *''ವಾರ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಮಿನ್ಯುಟ್ಸ್'' [http://www.nationalarchives.gov.uk/documents/cab_195_1_transcript.pdf (1942)], [http://www.nationalarchives.gov.uk/documents/cab_195_2_transcript.pdf (1942–43)], [http://www.nationalarchives.gov.uk/documents/cab_195_3_transcript.pdf (1945–46)], [http://www.nationalarchives.gov.uk/documents/cab_195_4_transcript.pdf (1946)] *ಯು.ಕೆ. ಯ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [http://www.nationalarchives.gov.uk/nra/searches/subjectView.asp?ID=P5659 ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರದ ಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪೇಪರ್‌ಗಳು] *[http://www.iwm.org.uk/ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ವಾರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್]: ಚರ್ಚಿಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ವಾರ್ ರೂಮ್ಸ್. ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ರೂಮ್, ಮ್ಯಾಪ್ ರೂಮ್ ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಬೆಡ್‌ರೂಮ್, ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್‌ರ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಮುಡಿಪಾಗಿರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊಸ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಅನ್ನು ಒಳಾಗೊಂಡಂತೆ ೧೯೪೫ ರಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂಲ ಅಂಡರ್‌ಗ್ರೌಂಡ್ ವಾರ್ ರೂಮ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. *[http://www.history.com/topics/winston-churchill ದ ಹಿಸ್ಟರಿ ಚಾನೆಲ್: ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್] ===ಭಾಷಣಗಳು=== *[http://www.earthstation1.com/churchil.html ಅರ್ತ್‌ಸ್ಟೇಷನ್1: ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ ಸ್ಪೀಚ್ ಆಡಿಯೋ ಆರ್ಕೈವ್] *{{Hansard-contribs|mr-winston-churchill|Winston Churchill }} {{S-start}} {{s-off}} {{S-bef|before=[[Charles Spencer-Churchill, 9th Duke of Marlborough|The Duke of Marlborough]]}} {{s-ttl|title=[[Under-Secretary of State for the Colonies]]|years=1905–1908}} {{S-aft|after=[[J. E. B. Seely, 1st Baron Mottistone|Jack Seely]]}} {{S-bef|before=[[David Lloyd George]]}} {{s-ttl|title=[[President of the Board of Trade]]|years=1908–1910}} {{S-aft|after=[[Sydney Buxton]]}} {{S-bef|before=[[Herbert Gladstone, 1st Viscount Gladstone|Herbert Gladstone]]}} {{s-ttl|title=[[Secretary of State for the Home Department|Home Secretary]]|years=1910–1911}} {{S-aft|after=[[Reginald McKenna]]}} {{S-bef|before=[[Reginald McKenna]]}} {{s-ttl|title=[[First Lord of the Admiralty]]|years=1911–1915}} {{S-aft|after=[[Arthur Balfour]]}} {{S-bef|before=[[Edwin Samuel Montagu]]}} {{s-ttl|title=[[Chancellor of the Duchy of Lancaster]]|years=1915}} {{S-aft|after=[[Herbert Samuel, 1st Viscount Samuel|Herbert Samuel]]}} {{S-bef|before=[[Christopher Addison, 1st Viscount Addison|Christopher Addison]]}} {{s-ttl|title=[[Minister of Munitions]]|years=1917–1919}} {{S-aft|after=[[Andrew Weir, 1st Baron Inverforth|The Lord Inverforth]]}} {{S-bef|before=[[Alfred Milner, 1st Viscount Milner|The Viscount Milner]]}} {{s-ttl|title=[[Secretary of State for War]]|years=1919–1921}} {{S-aft|after=[[Laming Worthington-Evans|Sir Laming Worthington-Evans]]}} {{S-bef|before=[[William Weir, 1st Viscount Weir|The Lord Weir]]}} {{s-ttl|title=[[Secretary of State for Air]]|years=1919–1921}} {{S-aft|after=[[Frederick Edward Guest]]}} {{S-bef|before=[[Alfred Milner, 1st Viscount Milner|The Viscount Milner]]}} {{s-ttl|title=[[Secretary of State for the Colonies]]|years=1921–1922}} {{S-aft|after=[[Victor Cavendish, 9th Duke of Devonshire|The Duke of Devonshire]]}} {{S-bef|before=[[Philip Snowden, 1st Viscount Snowden|Philip Snowden]]}} {{s-ttl|title=[[Chancellor of the Exchequer]]|years=1924–1929}} {{S-aft|after=[[Philip Snowden, 1st Viscount Snowden|Philip Snowden]]}} {{S-bef|before=[[James Stanhope, 7th Earl Stanhope|The Earl Stanhope]]}} {{s-ttl|title=[[First Lord of the Admiralty]]|years=1939–1940}} {{S-aft|after=[[A. V. Alexander, 1st Earl Alexander of Hillsborough|A. V. Alexander]]}} {{S-bef|rows=2|before=[[Neville Chamberlain]]}} {{s-ttl|title=[[Leader of the House of Commons]]|years=1940–1942}} {{S-aft|after=[[Stafford Cripps|Sir Stafford Cripps]]}} {{s-ttl|title=[[Prime Minister of the United Kingdom]]|years=10 May 1940 – 27 July 1945}} {{S-aft|rows=3|after=[[Clement Attlee]]}} {{s-new}} {{s-ttl|title=[[Minister of Defence (UK)|Minister of Defence]]|years=1940–1945}} {{S-bef|rows=2|before=[[Clement Attlee]]}} {{s-ttl|title=[[Leader of the Opposition (UK)|Leader of the Opposition]]|years=1945–1951}} {{s-break}} {{s-ttl|title=[[Prime Minister of the United Kingdom]]|years=26 October 1951 – 7 April 1955}} {{S-aft|after=[[Anthony Eden|Sir Anthony Eden]]}} {{S-bef|before=[[Emanuel Shinwell]]}} {{s-ttl|title=[[Minister of Defence (UK)|Minister of Defence]]|years=1951–1952}} {{S-aft|after=[[Harold Alexander, 1st Earl Alexander of Tunis|The Earl Alexander of Tunis]]}} {{s-par|uk}} {{S-bef|before=[[Walter Runciman, 1st Viscount Runciman of Doxford|Walter Runciman]]<br />[[Alfred Emmott, 1st Baron Emmott|Alfred Emmott]]}} {{s-ttl|title=[[Member of Parliament]] for [[Oldham (UK Parliament constituency)|Oldham]]<br />{{small|with [[Alfred Emmott, 1st Baron Emmott|Alfred Emmott]]}}|years=[[United Kingdom general election, 1900|1900]]–[[United Kingdom general election, 1906|1906]]}} {{S-aft|after=[[John Albert Bright|John Bright]]<br />[[Alfred Emmott, 1st Baron Emmott|Alfred Emmott]]}} {{S-bef|before=[[William Houldsworth|Sir William Houldsworth]]}} {{s-ttl|title=[[Member of Parliament]] for [[Manchester North West (UK Parliament constituency)|Manchester North West]]|years=[[United Kingdom general election, 1906|1906]]–[[Manchester North West by-election, 1908|1908]]}} {{S-aft|after=[[William Joynson-Hicks, 1st Viscount Brentford|William Joynson-Hicks]]}} {{S-bef|before=[[Alexander Wilkie]]<br />[[Edmund Robertson, 1st Baron Lochee|Edmund Robertson]]}} {{s-ttl|title=[[Member of Parliament]] for [[Dundee (UK Parliament constituency)|Dundee]]<br />with [[Alexander Wilkie]]|years=[[Dundee by-election, 1908|1908]]–[[United Kingdom general election, 1922|1922]]}} {{S-aft|after=[[E. D. Morel|Edmund Morel]]<br />[[Edwin Scrymgeour]]}} {{S-bef|before=[[Leonard Lyle, 1st Baron Lyle of Westbourne|Sir Leonard Lyle]]}} {{s-ttl|title=[[Member of Parliament]] for [[Epping (UK Parliament constituency)|Epping]]|years=[[United Kingdom general election, 1924|1924]]–[[United Kingdom general election, 1945|1945]]}} {{S-aft|after=[[Leah Manning]]}} {{s-new|constituency}} {{s-ttl|title=[[Member of Parliament]] for [[Woodford (UK Parliament constituency)|Woodford]]|years=[[United Kingdom general election, 1945|1945]]–[[United Kingdom general election, 1964|1964]]}} {{S-aft|after=[[Patrick Jenkin, Baron Jenkin of Roding|Patrick Jenkin]]}} {{s-mil}} {{S-bef|before=J H Dutton}} {{s-ttl|title=Officer Commanding the 6th Battalion, [[Royal Scots Fusiliers]]|years=1915–1916}} {{S-aft|after=A D Gibb}} {{s-ppo}} {{S-bef|before=[[Neville Chamberlain]]}} {{s-ttl|title=[[Conservative Party (UK)|Leader of the British Conservative Party]]|years=1940–1955}} {{S-aft|after=[[Anthony Eden|Sir Anthony Eden]]}} {{s-aca}} {{s-break}} {{s-vac|unknown|unknlast=[[Herbert Henry Asquith]]}} {{s-ttl|title=[[Rector of the University of Aberdeen]]|years=1914–1918}} {{S-aft|after=[[Weetman Pearson, 1st Viscount Cowdray|The Viscount Cowdray]]}} {{S-bef|before=[[Sir John Gilmour, 2nd Baronet|Sir John Gilmour]]}} {{s-ttl|title=[[Rector of the University of Edinburgh]]|years=1929–1932}} {{S-aft|after=[[Ian Standish Monteith Hamilton]]}} {{S-bef|before=[[Richard Haldane, 1st Viscount Haldane|The Viscount Haldane]]}} {{s-ttl|title=[[University of Bristol|Chancellor of the University of Bristol]]|years=1929–1965}} {{S-aft|after=[[Henry Somerset, 10th Duke of Beaufort|The Duke of Beaufort]]}} {{S-hon}} {{S-bef|before=[[Freeman Freeman-Thomas, 1st Marquess of Willingdon|The Marquess of Willingdon]]}} {{s-ttl|title=[[Lord Warden of the Cinque Ports]]|years=1941–1965}} {{S-aft|after=[[Robert Menzies|Sir Robert Menzies]]}} {{S-bef|before=[[David Grenfell]]}} {{s-ttl|title=[[Father of the House]]|years=1959–1964}} {{S-aft|after=[[Rab Butler]]}} {{S-bef|before=[[David Logan (politician)|David Logan]]}} {{s-ttl|title=[[Records of members of parliament of the United Kingdom#List of oldest sitting MPs since 1945|Oldest sitting Member of Parliament]]|years=February 1964 – October 1964}} {{S-aft|after=[[Manny Shinwell]]}} {{S-end}} {{Cold War figures}} {{Persondata |NAME=Churchill, Winston |ALTERNATIVE NAMES=Sir Winston Leonard Spencer Churchill, The Rt Hon. Sir Winston Churchill |SHORT DESCRIPTION=English statesman and author, best known as [[Prime Minister of the United Kingdom]] |DATE OF BIRTH=30 November 1874 |PLACE OF BIRTH=[[Blenheim Palace]], [[Woodstock, Oxfordshire|Woodstock]],<br />[[Oxfordshire]], England |DATE OF DEATH=24 January 1965 |PLACE OF DEATH=[[Hyde Park Gate]], London, England }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್]] isu8e7m86qpm1xb3w73rm2nwrrd9pu4 0 35474 1383520 1341201 2026-08-19T18:25:40Z ~2026-45283-38 101229 /* */ 1383520 wikitext text/x-wiki {{Infobox ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ |ಹೆಸರು=ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ವಿಜಯಪುರ |ಚಿಕ್ಕ ಹೆಸರು = ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ |ಚಿತ್ರ= |caption= [[ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ವಿಜಯಪುರ]](ಹಳೆಯ ಪದನಾಮ: ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) |ಧ್ಯೇಯ = |ಪ್ರಕಾರ = ಸಾರ್ವಜನಿಕ |ಸ್ಥಳ= [[ವಿಜಯಪುರ]], [[ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ]], [[ಭಾರತ]] |ಊರು=ವಿಜಾಪೂರ |ರಾಜ್ಯ=[[ಕರ್ನಾಟಕ]], |ಕುಲಪತಿಗಳು= |ಉಪಕುಲಪತಿಗಳು= |ಕ್ಯಾಂಪಸ್= [[ತೊರವಿ]], [[ವಿಜಯಪುರ]] |ಸ್ಥಾಪನೆ = [[2003]] |ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ= |ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣ = |ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ= |ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ= |ಇತರೆ = |ಸಿಬ್ಬಂದಿ= |affiliations = ಯುಜಿಸಿ |ಅಂತರ್ಜಾಲ=http://www.kswu.ac.in |- }} '''ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ (ಹಳೆಯ ಪದನಾಮ: ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ'''ವು 2003ರಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯಪುರ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ '''ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಏಕೈಕ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ'''ವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಹಾಗೂ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ. [[ಅಥಣಿ]] ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ 200 ಎಕರೆ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಸಶಕ್ತರನ್ನಾಗಿಸುವ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ತರುವ ಧ್ಯೇಯದೊಂದಿಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ೧೫ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವಿಭಾಗಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳ ಮಹಿಳಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರು ಇಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕೇವಲ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿಯೇ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯಪುರ]]ದಲ್ಲಿ (ಹಿಂದಿನ ಬಿಜಾಪುರ) ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ಮೊದಲು ಕರ್ನಾಟಕ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಧನಸಹಾಯ ಆಯೋಗ (ಯುಜಿಸಿ) ಕಾಯ್ದೆಯ ೨(ಎಫ್) ಮತ್ತು ೧೨(ಬಿ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆತಿದೆ. ==ಪುನರ ನಾಮಕರಣ== ವಿಜಯಪುರ ನಗರದಲ್ಲಿ 2003ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಜೂನ್ 11, 2017ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವೆಂದು ಪುನರ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಏಕೈಕ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಧನಸಹಾಯ ಆಯೋಗದ 2 (ಎಫ್) ಹಾಗೂ 12 (ಬಿ) ಅಧಿನಿಯಮಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆÀದುಕೊಂಡಿದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಮಂಡ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂಧನೂರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದ್ದು 2017-18ನೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷದಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಕ್‍ನಿಂದ ‘ಬಿ’ ಗ್ರೇಡ್ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆತಿದ್ದು ಈ ವರ್ಷ ಕೆಎಸ್‍ಯುಆರ್‍ಎಫ್‍ನಿಂದ ತ್ರೀಸ್ಟಾರ್ ದೊರೆತಿದೆ. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 148 ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿದ್ದು ಈ ಮಹಾವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಾ, ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಆಡಳಿತ, ಗಣಕ ಯಂತ್ರಗಳ ಅನ್ವಯಿಕ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ವಿನ್ಯಾಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಗೃಹ ವಿಜ್ಞಾನ, ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಕಾರ್ಯ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಮೂಹ ಸಂವಹನ ಮುಂತಾದ ಪದವಿ ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಕಲಾ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿಕಾಯಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ 32 ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ, ಡಿಪ್ಲೋಮಾ ಮತ್ತು ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ==ದೃಷ್ಟಿಕೋನ, ಘೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಧೇಯೋದ್ದೇಶಗಳು== ;ದೃಷ್ಟಿಕೋನ: ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ;ಘೋಷಣೆ: * ಗುಣಾತ್ಮಕ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವುದು ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಪರ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಮೂಲ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸ್ವಾವಲಂಬಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೇ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವರಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವುದು. * ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ವಿಕಾಸ ಹಾಗೂ ಮುಂದಾಳತ್ವದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದ ಬಗ್ಗೆ ಸಮತೋಲಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು. * ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಯ ಲಾಭದ ಫಲಾನುಭವಿಯಾಗುವದರಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವದು. ;ಧ್ಯೇಯಗಳು: * ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು, ಆತ್ಮಗೌರವವನ್ನು ವೃತ್ತಿ ಕೌಶಲ್ಯಗಳ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವದರ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿ ಅವರು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿದಾಯಕ ಸಂತೃಪ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುವ ಮೌಲಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸುರಕ್ಷತೆ ನೀಡುವುದು. * ಮಹಿಳೆಯು ತನಗೆ, ತನ್ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವವೆನಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವಂತೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವುದು. * ವಿಜ್ಞಾನ, ಸಾಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಕುರಿತು ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಗತಿಪರ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುವುದು. * ಔಪಚಾರಿಕ ಹಾಗೂ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಅಲ್ಲದೆ ವಿಸ್ತರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ತರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು, ಜೊತೆಗೆ ಸಮೂಹ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು. ;ಉದ್ದೇಶಗಳು: * ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ ನಿವಾರಿಸುವದು. * ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಸೇರುವಂತೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು. * ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮತ್ತು ರಚನಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಸಮರ್ಥರಾಗಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುವುದು. ==ವಿಭಾಗಗಳು== ;ಕಲಾ ವಿಭಾಗ: ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಹಿಂದಿ, ಉರ್ದು, ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು. ;ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗ: ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಮೂಹ ಸಂವಹನ, ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ವಿಜ್ಞಾನ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯ, ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನ, ಇತಿಹಾಸ, ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ. ;ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗ: ಜೈವಿಕಮಾಹಿತಿವಿಜ್ಞಾನ, ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಔಷಧೀಯ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ, ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ, ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ, ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ, ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ, ಗಣಿತ, ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ, ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಟಿವಿಜ್ಞಾನ. ;ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಾಡಳಿತ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗ: ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಾಡಳಿತ ;ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಭಾಗ: ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ;ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿ.: ಈ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿಗಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಮೂಹ ಸಂವಹನ, ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ವಿಜ್ಞಾನ, ಜೈವಿಕ ಮಾಹಿತಿವಿಜ್ಞಾನ, ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ, ಔಷಧೀಯ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ, ವ್ಯವಹಾರಾಡಳಿತ (ಎಂಬಿಎ), ಎಂ.ಕಾಮ್, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ. ;ಎಂ.ಫಿಲ್: ಈ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಎಂ.ಫಿಲ್. ಪದವಿಗಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ, ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ವಿಜ್ಞಾನ, ಔಷಧೀಯ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ, ವ್ಯವಹಾರಾಡಳಿತ ಅಧ್ಯಯನ (ಎಂ.ಬಿ.ಎ.), ಎಂ.ಕಾಮ್, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಸರಪ್ರೇಮಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯಗಳನ್ನ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಸೆಮಿಸ್ಟರ್ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ಸತತ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ. ಎಂ.ಫಿಲ್-ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವೇತನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಲವು ಕೋರ್ಸುಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಶುಲ್ಕ ನಿಗದಿ ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾದ ಮತ್ತು ಸತತ ಅಂರ್ಜಾಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ 1 ಜಿಬಿಪಿಎಸ್ ಲೀಸ್ ಲೈನ್ ಅಳವಡಿಸಿದೆ. ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಪೂರಕ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಗಣಕಯಂತ್ರ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಂತಹ ಸೌಲಭ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಆವರಣವು ‘ಹಸಿರು ಆವರಣ’ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುವಂತೆ ಎಲ್ಲ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿಗಳಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಕ್ತ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುವ, ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುವ ಅನನ್ಯ ಅವಕಾಶವನ್ನು [[ವಿಜಯಪುರ]]ದ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. ಬೋಧಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕನಸುಗಳನ್ನು ನನಸಾಗಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೋಧಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref>https://kswu.ac.in/</ref> ==ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು== ;ಮಂಡ್ಯ: ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ೨೦೧೪ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಕೇಂದ್ರವು [[ಮಂಡ್ಯ]] ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೧೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ [[ಮಂಡ್ಯ]]-[[ನಾಗಮಂಗಲ]] ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸಬಲೀಕರಣ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರವು ಹೊಂದಿದೆ. ;ವಿಳಾಸ: ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಆವರಣ, ಬಿ. ಹೊಸೂರು ಕಾಲೋನಿ, ಕೆರಗೋಡು ಹೋಬಳಿ, ಬಿ.ಹೊಸೂರು ಅಂಚೆ, ತಾಲ್ಲೂಕು,ಜಿಲ್ಲೆ: ಮಂಡ್ಯ. ;ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಕೋರ್ಸ್‌‌ಗಳು: ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸಬಲಗೊಳಿಸುವ, ಸಂವರ್ಧನೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗಿರುವ ವಿಜಯಪುರದ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸದ್ಯ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಐದು ವಿವಿಧ ಕೋರ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವು ಇಂತಿವೆ- ೧) ಎಂ.ಎ. (ಕನ್ನಡ) ೨) ಎಂ.ಎ. (ಇಂಗ್ಲಿಷ್) ೩) ಎಂ.ಎಸ್ಸಿ (ಗಣಿತ) ೪) ಎಂ.ಎ. (ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನ) ೫)ಎಂ. ಕಾಮ್ * ಎಲ್ಲ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಯುವ, ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಪರಿಣಿತ ಶಿಕ್ಷಕರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನಿದೇರ್ಶಕರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. * ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಉತ್ತಮ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸಿದೆ. * ಕೇಂದ್ರವು ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮಾನ್ಯ ಕುಲಪತಿಗಳ ಮತ್ತು ಕುಲಸಚಿವರ ದೂರದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದಿಂದಾಗಿ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ತೋರುತ್ತಿದೆ. ;ಮುನ್ನೋಟ: * ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜವನ್ನು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ: * ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಹಾಗೂ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಕೌಶಲ್ಯ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸ್ವಾವಲಂಬಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುವ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವುದು. * ಸಮಾಜದೆಡೆಗೆ ಸಮತೂಕದ ದೂರದೃಷ್ಟಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವದರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು. * ಮಹಿಳೆಯರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉತ್ಕೃಷ್ಟಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಯ ಲಾಭ ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು. ;ಧ್ಯೇಯೋದ್ದೇಶಗಳು: * ವ್ಯಕ್ತಿಗತವಾಗಿ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರವಾಗಿ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಮೌಲ್ಯ, ವೃತ್ತಿಪರ ಕೌಶಲ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ- ಆರ್ಥಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದು. * ಸ್ವಂತ, ಕುಟುಂಬದ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಣಯ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವುದು. * ವಿಜ್ಞಾನ, ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಮಾನವಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಹತ್ವದ ವಿಷಯ ವಿಷಯಗಳ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು. * ಮಹಿಳೆಯರ ಆರ್ಥಿಕ-ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ನೆರವು ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಔಪಚಾರಿಕ ಮತ್ತು ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ, ವಿಸ್ತರಣಾ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗದ ಮೂಲಕ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಅನುಕೂಲ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು. ;ಗುರಿ: * ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯದ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು * ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶದ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದು. ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಿಳೆಯರು ರಚನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ;ಸಿಂಧನೂರು: ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಧನಸಹಾಯ ಆಯೋಗ (ಯುಜಿಸಿ) ಕಾಯ್ದೆಯ ೨(ಎಫ್) ಮತ್ತು ೧೨(ಬಿ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆತಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ೨೦೧೪ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧನೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸಬಲಗೊಳಿಸುವ, ಸಂವರ್ಧನೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗಿರುವ [[ವಿಜಯಪುರ]]ದ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸದ್ಯ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ನಾಲ್ಕು ವಿವಿಧ ಕೋರ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವು ಇಂತಿವೆ- ೧) ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ ವಿಜ್ಞಾನ ೨) ಗಣಿತ ೩) ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ೪) ಎಂ.ಕಾಮ್ ;ವಿಳಾಸ: ಸಿಂಧನೂರು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಕೇಂದ್ರ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಯಚೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ. ಎಲ್ಲ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಯುವ, ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಪರಿಣಿತ ಶಿಕ್ಷಕರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನಿದೇರ್ಶಕರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಉತ್ತಮ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸಿದೆ. ಕೇಂದ್ರವು ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮಾನ್ಯ ಕುಲಪತಿಗಳ ಮತ್ತು ಕುಲಸಚಿವರ ದೂರದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದಿಂದಾಗಿ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ತೋರುತ್ತಿದೆ. ;ಉಡುಗಣಿ: ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಕವಯಿತ್ರಿ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದ ವಚನಕಾರ್ತಿ [[ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ]]ಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ [[ಉಡುತಡಿ]]. ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಶಿಕ್ಷಣ, ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೋರ್ಸ್‌‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಬಲೀಕರಣ. ;ವಿಳಾಸ: ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಸಂಶೋಧನಾ, ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣಾ ಕೇಂದ್ರ- ಉಡುತಡಿ, ಉಡುಗಣಿ ಗ್ರಾಮ, ಶಿಕಾರಿಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ. ==ಸಂಪರ್ಕ== ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, [[ವಿಜಯಪುರ]] (ಹಿಂದಿನ ಪದನಾಮ : ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ವಿಜಯಪುರ) ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿ ಆವರಣ, [[ತೊರವಿ]], [[ವಿಜಯಪುರ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] - 586108 ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] gzn7brnxpdnp7zwldjlodpj3eochn0x 0 61627 1383549 1334062 2026-08-20T09:16:29Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383549 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site |Name = ಅಕ್ರೋಪೊಲಿಸ್ |Image = [[File:Attica 06-13 Athens 50 View from Philopappos - Acropolis Hill.jpg|250px|The Acropolis of Athens, seen from Philopappou hill]] |State Party = [[ಗ್ರೀಸ್]] |Type = ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ |Criteria = i, ii, iii, iv, vi |ID = 404 |Link = |Region = [[List of World Heritage Sites in Europe|ಯುರೋಪ್]] |Coordinates = {{coord|37.971421|N|23.726166|E}} |Year = ೧೯೮೭ |Session = ೧೧ನೆಯ |Extension = |Danger = |locmapin = Greece |latitude = 37.971 |longitude = 23.726 |map_caption = Location of Athens in Greece }} '''ಅಕ್ರೋಪೊಲಿಸ್''' [[ಅಥೆನ್ಸ್]] ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಮಂದಿರಗಳಿರುವ ನಗರ ಭಾಗ. [[ಗ್ರೀಕ್]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿಯ ಪಟ್ಟಣ ಎಂಬರ್ಥವಿದೆ. ಸುತ್ತಲೂ ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರಿರುವ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿದ ಅಥೆನ್ಸ್ ಪಟ್ಟಣದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಿದು. ಸು. 2,300 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪೆರಿಕ್ಲೀಸನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕರು ಕಟ್ಟಿದ ಸುಂದರ ಶುಭ್ರಸಂಗಮವರಿ ಕಲ್ಲಿನ ಮಂದಿರಗಳೂ ಇಲ್ಲಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥೆನಾನ್ ದೇವಾಲಯವೂ ಒಂದು. ಇದು ಅಥೆನ್ಸ್ ನಗರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದ ಬುಡದಿಂದ 78ಮೀ ಎತ್ತರ, 304ಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 140ಮೀ ಅಗಲವುಳ್ಳ ಈ ಪ್ರದೇಶ 3 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಂಗಮವರಿ ಕಲ್ಲನ್ನು 16 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪೆಂಟೆಲಿಕಸ್ ಗುಡ್ಡದಿಂದ ಹೊತ್ತು ತರಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರ.ಶ.ಪು. 600 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಲೆಕೆಡೆಮಾನಿಯನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ನರು ಈ ಸುಂದರ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವಿದರು. ರೋಮನ್ನರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವು ಮತ್ತೆ ಊರ್ಜಿತಗೊಂಡುವು. ಈ ಕಾಲವೇ ಅದರ ಸುವರ್ಣಯುಗವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. 5ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅನಂತರ ಇದನ್ನು ಚರ್ಚನ್ನಾಗಿಯೂ 15ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಯಾಗಿಯೂ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ವೆನಿಸ್ ದೇಶದೊಡನೆ ನಡೆದ ಯುದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಸಂಪುರ್ಣ ಹಾಳಾಯಿತು. 18 ಮತ್ತು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಳಿದುಳಿದ ಮಂದಿರಗಳು ವಿದೇಶೀ ಪ್ರಾಚ್ಯಕಲಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಕಾರರ ದಾಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾದುವು. ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯಗಳ ಆಕರ್ಷಕ ಭಾಗಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಇವೆ. 1835ರಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಗ್ರೀಕರು ಪುನಃ ಕಟ್ಟಿದರು. ಈ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಒಂದು ಪ್ರಾಚ್ಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಈಗ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರೀಕರು ಅಥೆನ್ಸ್ ನಗರದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸವಿನೆನಪಿಗಾಗಿ ರಚಿಸಿದ ಸುಂದರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧಗಳಾಗಲೀ ಕಾಲಚಕ್ರವಾಗಲೀ ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡಲಾರದೆಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಇಂದಿನ ಈ ಸುಂದರ ಅವಶೇಷಗಳು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿವೆ. ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery> File:Acropolis from Areopagus.jpg|Acropolis from [[Areopagus]]. File:Akropolis by Leo von Klenze.jpg|Reconstruction of the Acropolis and [[Areios Pagos]] in Athens, [[Leo von Klenze]], 1846. File:Dionisov teatar u Akropolju.jpg|Present-day remains of the [[Theatre of Dionysus]]. File:The Parthenon in Athens.jpg|[[ಪಾರ್ತೆನಾನ್]] Image:Propylaea-athens.jpg|The [[Propylaea]] Image:Athen Erechtheum BW 2017-10-09 13-47-38.jpg|The [[Erechtheum]] File:20100410 athina112.JPG|View of the Acropolis from the Agora. File:Venetian siege of Acropolis.jpg|Depiction of the Venetian siege of the Acropolis of Athens in 1687. </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://odysseus.culture.gr/h/3/eh351.jsp?obj_id=2384 The Acropolis of Athens] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191024154934/http://odysseus.culture.gr/h/3/eh351.jsp?obj_id=2384 |date=2019-10-24 }} (Greek Government website) *[http://www.ysma.gr/en/ The Acropolis Restoration Project] (Greek Government website) *[http://acropolis-virtualtour.gr/ The Acropolis of Athens Virtual Tour] *[http://www.acropolis-athena.gr The Acropolis Museum and the Goddess Athena] *[http://www.ysma.gr/theglafkaproject/#/en/home The Glafka Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116154955/http://www.ysma.gr/theglafkaproject/#/en/home |date=2018-11-16 }} *[http://whc.unesco.org/en/list/404 UNESCO World Heritage Centre — Acropolis, Athens] *[http://ancientathens3d.com/arxikiEn.htm Ancient Athens 3D] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110419003726/http://ancientathens3d.com/arxikiEn.htm |date=2011-04-19 }} *[http://geologie.uqac.ca/~mhiggins/athen.htm Excerpt on the geology of Athens from: ''A Geological Companion to Greece and the Aegean'' by Michael and Reynold Higgins, Cornell University Press, 1996] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070520192723/http://geologie.uqac.ca/~mhiggins/athen.htm |date=2007-05-20 }} *[http://www.athensguide.com/acropolis.html The Acropolis of Athens-Athensguide] *[http://cruises.about.com/od/mediterraneancruises/ss/Acropolis.htm Tour of Acropolis of Athens, Site of the Parthenon-About.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518134951/http://cruises.about.com/od/mediterraneancruises/ss/Acropolis.htm |date=2013-05-18 }} *[http://campus.lakeforest.edu/academics/greece/AcropTour.html Athenian Acropolis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140921003925/http://campus.lakeforest.edu/academics/greece/AcropTour.html |date=2014-09-21 }} ===Videos=== * [https://www.youtube.com/watch?v=7YDKTLQSs8M&feature=player_embedded Acropolis of Athens, Full Reconstruction], animation by the Technological Research Institute, University of Santiago de Compostela, on YouTube * [http://vimeo.com/10495006 Timelapse video of Acropolis during Earth Hour 2010] Timelapse showing how the Acropolis of Athens switched off & on the lights during Earth Hour 2010 * [https://www.youtube.com/watch?v=0FR3DYPO5Nw The Acropolis in 1955] * [https://www.youtube.com/watch?v=I4iOzjAIEek The Acropolis in 1969] * [https://www.youtube.com/watch?v=cJEuOks-fTc Greek Glory] A tour of ancient Greek buildings and monuments in Athens in the 1940s * [https://www.youtube.com/watch?v=Q6J-J7BnAUY Acropolis of Athens] from the old Greek TV show "Ελλάδος Περιήγησις..." (Greece Tours), 1998 {{el icon}} * [https://www.youtube.com/watch?v=xP-FsX0QW88 Athens, Greece: Ancient Acropolis and Agora] by [[Rick Steves]] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗ್ರೀಕ್ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರೀಸ್]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] q1hyou3x194bzt3b7uor2158mymd79f 0 62624 1383510 1373051 2026-08-19T17:08:47Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383510 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name =ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಆರ್ನಲ್ಡ್‌ | image = Matthew Arnold.jpg | caption =ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಆರ್ನಲ್ಡ್‌, by Elliott & Fry, circa 1883. | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{birth-date|df=yes|24 December 1822}} | birth_place = [[Laleham]], [[Middlesex]], England | death_date = {{death-date |15 April 1888|24 December 1822}} | death_place = [[ಲಿವರ್‍ಪೂಲ್]],ಇಂಗ್ಲಂಡ್ | occupation = Her majesty's inspector of schools | nationality = ಬ್ರಿಟಿಷ್ | ethnicity = | period = Victorian | genre = Poetry; literary, social and religious criticism | subject = | movement = | notableworks = "[[Dover Beach]]", "[[The Scholar-Gipsy]]", "[[Thyrsis]]", ''[[Culture and Anarchy]]'', ''[[Literature and Dogma]]'' | influences = [[William Wordsworth]], [[John Keats]], [[Charles Augustin Sainte-Beuve]], [[John Henry Newman]], [[Goethe]], [[Senancour]] | influenced = [[George Saintsbury]], [[T. S. Eliot]], [[F. R. Leavis]], [[Lionel Trilling]], [[Mordecai Kaplan]], [[Don Cupitt]], [[Florence Earle Coates]] | spouse = Frances Lucy | children = Thomas<br>Trevenen<br>Richard<br>Lucy<br>Eleanore<br>Basil | website = }} [[File:Huxley-Arnold family tree.svg|240px|right|Family tree]] '''ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಆರ್ನಲ್ಡ್‌''' : - (24 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1822 – 15 ಎಪ್ರಿಲ್l 1888) ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಕವಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕ. ರಗ್ಬಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯನಾಗಿದ್ದ [[ಥಾಮಸ್ ಅರ್ನಾಲ್ಡ್]]ನ ಹಿರಿಯ ಮಗ. ಪ್ರಥಮ ಕವನ ಆಲರಿಕ್ ಅಟ್ ರೋಮ್ (1840) ರಗ್ಬಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ ಗಳಿಸಿತು. ಬ್ಯಾಲಿಯೊಲ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರೌಢ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೆನಿಸಿ ಆಕ್್ಸಫರ್ಡಿಗೆ ಹೋದ. ಅಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಮ್ವೆಲ್ನನ್ನು ಕುರಿತು ಬರೆದ ಕವನಕ್ಕೆ ನ್ಯೂಡಿಗೇಟ್ ಬಹುಮಾನ ಬಂತು. ಓರಿಯೆಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಫೆಲೋ ಆಗಿದ್ದ. 1849ರಲ್ಲಿ ಹೊರಬಿದ್ದ ಪ್ರಥಮ ಕವನ ಸಂಕಲನದ ಸ್ಟ್ರೇಯ್ಡ್ ರೆವೆಲ್ಲರ್ ಅಂಡ್ ಅದರ್ ಪೊಯಮ್ಸ್ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲವಾದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ದಿ ಫರ್ಸೇಕನ್ ಮರ್ಮನ್, ದಿ ಸಿಕ್ ಕಿಂಗ್ ಇನ್ ಬೊಖಾರ ಮತ್ತು ಷೇಕ್ಸಪಿಯರ್ನನ್ನು ಕುರಿತು ಸುನೀತಗಳು ಇದ್ದುವು. ಎಂಪಿಡೊಕ್ಲೀಸ್ ಆನ್ ಎಟ್ನಾ ಆಂಡ್ ಅದರ್ ಪೊಯಮ್ಸ್ (1852) ಕೂಡ ಅಷ್ಟು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವಲ್ಪ ದಿವಸಗಳಲ್ಲೇ ಇವೆರಡನ್ನೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 1853ರಲ್ಲಿ ಪೊಯಮ್ಸ್ ಹೊರಬಂತು. ಮೊದಲ ಸಂಕಲನಗಳಿಂದ ಆಯ್ದ ಕೆಲವು ಕವನಗಳು, [[ಸೊಹ್ರಾಬ್ ಅಂಡ್ ರುಸ್ತುಂ]] ಮತ್ತು ದಿ ಸ್ಕಾಲರ್ ಜಿಪ್ಸಿ ಮೊದಲಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಗಳು ಈ ಕವನ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಇದ್ದುವು. ಬಾಲ್ಡರ್ ಡೆಡ್ ಕವನವಿರುವ ಪೊಯಮ್ಸ್, ಸೆಕೆಂಡ್ ಸೀರೀಸ್ 1855ರಲ್ಲೂ ಮೆರೆಪಿ-ಎ ಟ್ರಾಜಿಡಿ ಎಂಬ ನಾಟಕ 1858ರಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ಆರ್ಥರ್ ಕ್ಲೋನನ್ನು ಕುರಿತ ಥರ್ಸಿಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶೋಕಗೀತೆಯನ್ನು ರಗ್ಬಿ ಚಾಪೆಲ್ ಕವನವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ನ್ಯೂ ಪೊಯಮ್ಸ್ 1867ರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣವಾಯಿತು. ಕೆಲಕಾಲ ಶಾಲೆಗಳ ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಆರ್ನಲ್ಡ್ 1857ರಿಂದ 1867ರವರೆಗೆ ಆಕ್್ಸಫರ್ಡ್ನಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಪೀಠವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ. ಆರ್ನಲ್ಡನದು ವಿಚಾರ ಪ್ರಧಾನ ದೃಷ್ಟಿ. ರಮ್ಯಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ವಿರೋಧಿಯೂ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಯುಗದ ಕಾವ್ಯದ ಹೊಸ ಅಂಶಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದ್ದೂ ಆದ ವೈಚಾರಿಕತೆಯನ್ನು ಇವನಂತೆ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿಲ್ಲ. ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ನಲ್ದ್‌ಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಆವೇಶವಿಲ್ಲದ, ಗಂಭೀರವೂ ಉದಾತ್ತವೂ ಆದ ಶೈಲಿ ಇವನದು. ಇವನ ಗೀತೆಗಳ ಆಳದಲ್ಲಿ ಏನೋ ಭಿನ್ನತೆ ಮಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಮತತತ್ತ್ವಗಳ ಮೇಲೆ ಈತ ಬರೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಆಗಲೇ ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವಾಗಿದ್ದು ಇವನ ಅನಂತರ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡವು. ಆದರೆ ಇವನ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕವನಗಳು ಇಂದೂ ಕೂಡ ಪುರಸ್ಕಾರಯೋಗ್ಯವಾಗಿವೆ. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಆರ್ನಲ್ಡ್ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಗ್ಲಾಡ್ಸ್ಟನ್ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 250 ಪೌಂಡುಗಳಂತೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ವೇತನ ಪಡೆದ (1883). 1886ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ದಿಂದ ನಿವೃತ್ತನಾಗಿ 1888ರಲ್ಲಿ ಹೃದಯರೋಗದಿಂದ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದ. [[File:Matthew Arnold grave.jpg|thumb|left|300px|alt=Arnold's gravestone|ಸರ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾಥ್ಯೂ ಅರ್ನಾಲ್ಡ್‍ನ ಗೋರಿ.]] ಆರ್ನಲ್ಡ್‌ನ ಮೆರಪಿ ನಾಟಕದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಮಾತು. ಮೆರಪಿಯ ಗಂಡನಾದ ಮೆಸಿನಿಯಾ ಅರಸನನ್ನು ಕೊಂದು ಅವಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಮದುವೆಯಾ ಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಫಾಲಿಫಾನ್ಟೀಸ್ನ ಮೇಲೆ ಮೆರಪಿಯ ಮಗ ಮುಯ್ಯಿ ತೀರಿಸಿದುದು ನಾಟಕದ ವಸ್ತು. ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸತ್ತ್ವವಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಆರ್ನಲ್ಡ್ ಮೇಳಗೀತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಸರಹಿತ ಪದ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಗೀತೆಗ ಳನ್ನು ಆರ್ನಲ್ಡ್ ಬಹು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ರಚಿಸಿದ. ಇವು ಗ್ರೀಕ್ ಮೇಳಗೀತದ ಲಯದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನೇ ಉಂಟು ಮಾಡುವುದೆಂದು ಆರ್ನಲ್ಡ್ ಹೇಳಿ ದ್ದರೂ ಇವು ನೀರಸವಾಗಿಯೇ ಉಳಿ ದಿವೆ. ಈ ಕೃತಿಗೆ ಆರ್ನಲ್ಡ್ ಸೇರಿಸಿದ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕ್ ದುರಂತನಾಟಕದ ಕಲೆಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸುಂದರ ನಿರೂಪಣೆ ಇದೆ. ನಾಟಕ ಕಲೆ ಆರ್ನಲ್್ಡನಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿಸಲಿಲ್ಲ. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಆರ್ನಲ್ಡ್ ಯುಗವು [[ವಿಜ್ಞಾನ]]ವು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ ಹೊಸ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಿಂದ ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಅಲ್ಲಾಡಿ, ಮನಸ್ಸುಗಳು ತತ್ತರಿಸಿದ ಕಾಲ. ಟೆನಿಸನ್, ಬ್ರೌನಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಆರ್ನಲ್ಡರು ಈ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಂದಿಸಿದರು. ಆರ್ನಲ್ಡ್‌ ಅಜ್ಞೇಯತಾವಾದಿ (ಅಗ್ನಾಸ್ಟಿಕ್) ಆದ; ದೇವರಿದ್ದಾನೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಮನುಷ್ಯನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾರ ಎನ್ನುವುದು ಇವನ ನಿಲುವು. ಈ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತುಮುಲದಿಂದಾಗಿ ಇವನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಷಾದವಿದೆ. ಇವನು ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡದ್ದು ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ, ಸ್ನೇಹದಲ್ಲಿ. ಇಂದಿಗೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಇವನ ಡೊವರ್ ಬಂಕ್ ಕವನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಥರ್ಸಿಸ್ ಮತ್ತು ದಿ ಸ್ಕಾಲರ್ ಜಿಪ್ಸಿ ಇವನ ಸ್ನೇಹಿತ ಆರ್ಥರ್ ಹ್ಯೂ ಕ್ಲಫ್ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ ಬರೆದ ಕವನಗಳು ಇವನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಥರ್ಸಿಸ್ ಒಂದು ಪ್ಯಾಸ್ಟರಲ್ ಕವನ. ಇವನ ರಗ್ಬಿ ಚ್ಯಾಪೆಲ್ ತಂದೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಬರೆದದ್ದು, ಮತ್ತೊಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವನ. ಇವನ ಸಾಧನೆ ಮಿತವಾದರೂ ಹುಟ್ಟುಕವಿ ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ. ಸೊಹ್ರಾಬ್ ಅಂಡ್ ರುಸ್ತುಂ ಕವನ ಇವನ ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಕೌಶಲಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ವಿ.ಸೀ ಅವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಇದೇ ಹೆಸರಿನ ನಾಟಕದಿಂದ ಇದರ ಕಥೆ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಪರಿಚಿತ. ಇವನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಷಾದ ಸ್ಥಾಯಿಯಾದರೂ ಇದು ನಿರಾಶೆಯ ಕಾವ್ಯವಲ್ಲ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಆರ್ನಲ್ಡ್ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಹೆಸರು. 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಡ್ರೈಡನ್ನಂತೆ ಇವನೂ ಕವಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕ. ಇವನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ಬಹಳ ನೀರಸವಾಗಿ ಪ್ರಾಂತೀಯತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಸಾಹಿತ್ಯಕ ರೂಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟವನು ಇವನೇ. ಒಂದು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತು ವಿಮರ್ಶಿಸಬೇಕಾದರೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಇನ್ನಿತರ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳನ್ನೂ ಅಭ್ಯಸಿಸಿರಬೇಕು ಎಂದು ಇವನ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ. ಆಧುನಿಕ ವಿಮರ್ಶೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇ ಆರ್ನಲ್್ಡನಿಂದ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಆರ್ನಲ್ಡ್ ತನ್ನ ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳಿಗೆ ಬರೆದಿರುವ ಪೀಠಿಕಾರೂಪವಾದ ಬರೆಹಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬರೆವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿವೆ. ಕಾವ್ಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆಯೇ ವಿನಾ ಆಕಾರ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಆರ್ನಲ್ಡ್ ತನ್ನ ಈ ಬರೆಹಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹೋನ್ನತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಹಾಶೈಲಿ ಇರಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲೂ ಗ್ರೀಕರು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನವರಂತೆ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದಾರೆಂದು ಇವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಆರ್ನಲ್ಡ್‌ನ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ, ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟತೆ, ಸಂಯಮ, ವಾಕ್ಶಕ್ತಿ ಇವುಗಳ ಕೊರತೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಅದು ಇವನ ವಿಮರ್ಶಾಸಿದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಕಾವ್ಯರಚನೆಗೆ ಮಿತಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು. 1857ರಲ್ಲಿ ಆರ್ನಲ್ಡ್ ಆಕ್್ಸಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಹತ್ತುವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಕೂಲ್ ಇನ್ಪ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಕೆಲಸದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ಈತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ತನ್ನ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶದ ವಿಮರ್ಶಕರ ರೀತಿ ನೀತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಇವನ ಈ ಎರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಟಿಂಗ್ ಹೋಮರ್ (1861); ಆನ್ ದಿ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಕೆಲ್ಟಿಕ್ ಲಿಟರೇಚರ್ (1867).ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲೇ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪುರಾತನ ಹಾಗೂ ಅರ್ವಾಚೀನ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ತೀರ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ತರಲಾಯಿತು. ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದುದೂ ಅನಿವಾರ್ಯವಾದುದೂ ಏನು, ಕಾವ್ಯದ ಹಿರಿಮೆ ಏತರಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಈ ಬರೆಹಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ವಿಮರ್ಶೆಯ ಧ್ಯೇಯವನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತಾ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ನಿರ್ಲಿಪ್ತವಾದ ಯತ್ನದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಆಲೋಚನೆಗಳೂ ಉಕ್ತಿಗಳೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಅಡಿಗಲ್ಲುಗಳೆಂದು ಆರ್ನಲ್ಡ್ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದರ ಅನ್ವೇಷಣೆಯೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ಎಂದ. ಆರ್ನಲ್ಡ್ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನೂ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿ ಅವಲೋಕಿಸಿ, ಆಲೋಚಿಸಿ ಆ ಮೂಲಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಾವ್ಯಗಳ ಮೂಲತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾನಲ್ಲದೆ ಕಾವ್ಯದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಶೈಲಿಯ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಿಂತಕರಿಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. 1865ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಪುಸ್ತಕರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಚಿತವಾದವು. 1867ರಿಂದ 1877ರವರೆಗೆ ಇವನ ಮನಸ್ಸು ಧಾರ್ಮಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕುವ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿತ್ತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ಕಲ್ಚರ್ ಅಂಡ್ ಆನರ್ಕಿ, ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟಾಂಟಿಸಮ್, ಲಿಟರೇಚರ್ ಅಂಡ್ ಡಾಗ್ಮ, ಗಾಡ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಬೈಬಲ್, ಲಾಸ್ಟ್ ಎಸ್ಸೇಸ್ ಆನ್ ಚರ್ಚ್ ಅಂಡ್ ರಿಲಿಜನ್, ಫ್ರೆಂಡ್ಷಿಪ್ಸ್, ಗಾರ್ಲೆಂಡ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಐರಿಷ್ ಎಸ್ಸೇಸ್. ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಎರಡನೆಯ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಸಂಕಲನ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು (ಎಸ್ಸೇಸ್ ಇನ್ ಕ್ರಿಟಿಸಿಸಮ್-ಸೆಕೆಂಡ್ ಸೀರೀಸ್). ಈ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ 1883-84ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಆರ್ನಲ್್ಡನ ವಿಮರ್ಶೆ ದೋಷರಹಿತವೇನಲ್ಲ. ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪುರ್ವಗ್ರಹದಿಂದ ದುರಭಿಮಾನವುಳ್ಳವನಾಗಿ, [[ಪರ್ಸಿ ಬೈಷೆ ಶೆಲ್ಲಿ|ಷೆಲ್ಲಿ]]ಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತ ಷೆಲ್ಲಿಗೆ ತುಂಬ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಷೆಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕವಿತೆಯಲ್ಲೂ ಮತ್ತು ಜೀವನದಲ್ಲೂ ನಿಷ್ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಗಂಧರ್ವ, ಶೂನ್ಯದಲ್ಲಿ ವೃಥಾ ತನ್ನ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಬಡಿಯುತ್ತ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಖಂಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ವಿಮರ್ಶೆ ಅಸಮರ್ಪಕವೆಂದು ಅನೇಕರು ಮನಗಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆರ್ನಲ್್ಡನ ವಿಮರ್ಶೆ ತನ್ನ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಬೆಲೆಗಟ್ಟುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ರಚನಾತ್ಮಕವಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಇವನಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಕಾವ್ಯದ ಬೆಲೆ ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಇವನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೀಗೆ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ: ಕಾವ್ಯಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಸೌಂದರ್ಯದ ನಿಯಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಜೀವನವಿಮರ್ಶೆ ಕಾವ್ಯ. ಈ ಸಾರೋಕ್ತಿ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಜೀವನವಿಮರ್ಶೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಬೆಳಗಿಸಿದೆ. ಕಾವ್ಯದ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಢಗಾಂಭೀರ್ಯ (ಹೈ ಸೀರಿಯಸ್ನೆಸ್) ಇರಬೇಕೆಂದು ಆರ್ನಲ್್ಡ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಪೊಯಟ್ರಿ ಎಂಬ ತನ್ನ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಕೊಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಕವಿಯ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ವಿಮರ್ಶಿಸು ವಾಗ ಅಂಥವೇ ಕಾವ್ಯಗಳು ಇರುವುದಾದರೆ ಅವುಗಳೊಡನೆ ಹೋಲಿಸಿ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿಯೂ ಗಂಭೀರವಾಗಿಯೂ ವಿಮರ್ಶಿಸುವುದು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿಮರ್ಶೆ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಹೀಗೆ ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕಾವ್ಯದ ವಿಷಯವನ್ನೇ ಮರೆತು ಅನಾವಶ್ಯಕವಾದ ಇತರ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಕೊಡುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ವಾದ. ಇದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾದ ಸಂಗತಿ. ಆರ್ನಲ್ಡ್ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಬಹು ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದ. ವಿಜ್ಞಾನವು ಮುಂದುವರೆದು ಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವ ದುರ್ಬಲವಾದಂತೆ ಕಾವ್ಯವು ಅದರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ. `ಬೇರಾವುದೂ ಮಾಡದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಾವ್ಯವು ನಮ್ಮನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ನಮಗೆ ಆಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ’ ಎಂದ ಆತ ವಡ್ರ್ಸ್‌ವರ್ತ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವನಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿ, ಸಂಗ್ರಹದ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಕಾವ್ಯದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು, ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ವಡ್ರ್್ಸವರ್ತ್ನ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಸವಿಯುವುದನ್ನು ತನ್ನ ಕಾಲದ ಓದುಗರಿಗೆ ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟ. ಆರ್ನಲ್ಡ್‌ನದು ಅತಿ ನೈತಿಕತೆ. ಇವನು ಕಾವ್ಯದ ಒಳ ಅಂಶ (ಕಂಟೆಂಟ್)ಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಿದ, ಕಾವ್ಯಾಂಶಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಯುಂಟು. ಇವನು ಕಾವ್ಯವು ಬದುಕಿನ ವಿಮರ್ಶೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಎನ್ನುವುದು ಈ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಆಧಾರ. ಆದರೆ ಇವನ ಪುರ್ತಿ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು: ಕಾವ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯ ಸತ್ವಗಳ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಂತೆ ಕಾವ್ಯವು ಬದುಕಿನ ವಿಮರ್ಶೆ. ಆರ್ನಲ್ಡ್‌ನ ಅನಂತರ ಬಂದ ಟಿ.ಎಸ್.ಎಲಿಯೆಟ್ ಇವನನ್ನು ಉಗ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ್ದರೂ ಇವನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆರ್ನಲ್ಡ್‌ನ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಹಲವು ಅಂಶಗಳು ಎಲಿಯೆಟ್ನ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *{{gutenberg author|id=Matthew_Arnold|name=Matthew Arnold}} (plain text and HTML) *[http://www.poetseers.org/the_romantics/matthew_arnold/library/ Poetry of Matthew Arnold ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080708223701/http://www.poetseers.org/the_romantics/matthew_arnold/library/ |date=2008-07-08 }} at Poetseers *[http://www.gutenberg.org/etext/16745 Matthew Arnold], by G. W. E. Russell, at Project Gutenberg *[http://rotunda.upress.virginia.edu/arnold The Letters of Matthew Arnold Digital Edition], at the University of Virginia Press *[https://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=6274704 Profile page for Matthew Arnold] on the [[Find-A-Grave]] web site *[http://www.webenglishteacher.com/arnold.html Lesson plans for Dover Beach]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at Web English Teacher *{{NRA|P809}} *{{A Short Biographical Dictionary of English Literature}} *[http://www.attackingthedevil.co.uk/related/easter.php The W.T. Stead Resource Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140826113638/http://www.attackingthedevil.co.uk/related/easter.php |date=2014-08-26 }} *[http://www.tejones.net/religion/BroadChurch/Biblio/MA.pdf A Bibliography of the Works of Matthew Arnold] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716230856/http://www.tejones.net/religion/BroadChurch/Biblio/MA.pdf |date=2011-07-16 }} by Tod E. Jones * {{openplaque|38}} * {{cite book|last=Anonymous|first=|others=Illustrated by [[s:Author:Frederick Waddy|Frederick Waddy]]|title=Cartoon portraits and biographical sketches of men of the day | url=http://en.wikisource.org/wiki/Cartoon_portraits_and_biographical_sketches_of_men_of_the_day/Matthew_Arnold |accessdate=13 March 2011|year=1873|publisher=Tinsley Brothers|location=London|pages=136–37}} *[http://rpo.library.utoronto.ca/poet/matthew-arnold.html Matthew Arnold] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111214802/http://rpo.library.utoronto.ca/poet/matthew-arnold.html |date=2012-01-11 }} at [[University of Toronto Libraries]] *[http://aleph0.clarku.edu/huxley/comm/19th/Arnold.html ''Literature and Science'' (1882)] *[http://www.classicistranieri.com/arnold/ E-book by Matthew Arnold] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141201223640/http://www.classicistranieri.com/arnold/ |date=2014-12-01 }} (incl..mobi and.epub) {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಮರ್ಶಕರು]] cdombae76ixdebc4pyqyfterloqw74s 0 81522 1383537 1368718 2026-08-20T04:26:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383537 wikitext text/x-wiki <div style="float:right; border:1px solid #5599FF; padding: 10px; text-align: center;"> <b>ನಾಲ್ಕು ಕಲ್ಪಗಳು</b> {| style="height:500px; width: 80px; text-align:center;" |style="background:{{period color|Phanerozoic}}; height: 11.8%;" |<b> ೫೪೧ - ೦<nowiki>*</nowiki></b>||<b><span style="color: {{period color|Phanerozoic}}>ಫನರೊಜೋಯಿಕ್</span></b> |- | style="background:{{period color|Proterozoic}}; height:42.9%;" | <b>೨೫೦೦-೫೪೧<nowiki>*</nowiki> </b>|| <b><span style="color: {{period color|Proterozoic}}">ಪ್ರೊಟೆರೊಜೋಯಿಕ್</span></b> |- | style="background:{{period color|Archean}}; height:32.8%;" | <b><span style="color: white"> ೪೦೦೦ -೨೫೦೦ <nowiki>*</nowiki></span></b>|| <b><span style="color: {{period color|Archean}}">ಆರ್ಕಿಯನ್</span></b> |- | style="background:{{period color|Hadean}}; height:12.4%;" | <b><span style="color: white> ೪೬೦೦- ೪೦೦೦ <nowiki>*</nowiki></span></b>|| <b><span style="color: {{period color|Hadean}}">ಹಡೇಯನ್</span></b> |} <nowiki>*</nowiki>ದಶಲಕ್ಷ ವರುಷಗಳ ಹಿಂದೆ </div> <b>ಹಡೇಯನ್ ಕಲ್ಪ</b><ref>ಇಂಗ್ಲೀಶ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ [https://en.wikipedia.org/wiki/Hadean “Hadean”] ಪುಟದ ಭಾಗಶ ಅನುವಾದ, ಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ದಿನಾಂಕ 2016-08-17</ref>ವು ಭೂಮಿಯ ಕಾಲಮಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಕಲ್ಪ. ಇದರ ಕಾಲಮಾನ ೪೬೦೦ ರಿಂದ ೪೦೦೦ ದಶಲಕ್ಷ ವರುಷಗಳ ಹಿಂದೆ (ದವಹಿಂ). ಭೂಮಿಯು ಆಗತಾನೇ ರೂಪಗೊಂಡಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಭಾಗಶ ದ್ರವರೂಪದ ಮೇಲ್ಮೈ ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಮಂಡಲದ ಕಾಯಗಳು ಆಗಾಗ ಅಪ್ಪಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಕಾಲಮಾನವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ (ಐಸಿಎಸ್ ಅಥವಾ ಇಂಟರ್ನಾಶನಲ್ ಕಮಿಶನ್ ಆನ್ ಸ್ಟ್ರಾಟಿಯೊಗ್ರಾಫಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ) ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. <ref>[http://www.stratigraphy.org/index.php/ics-chart-timescale "International Commission of Stratigraphy Chart/Time scales"] access on 2016-08-17</ref> ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿಈ ಕಾಲಮಾನವನ್ನು [[ಚಂದ್ರ]]ನ ಕಾಲಮಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಪತ್ತೆಯಾದ ಅತಿಪುರಾತನ ಕನಿಜದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ರಿಪ್ಟಿಕ್ ಯುಗ (ಕಾಲದ ಆರಂಭ ೪೫೬೭ ದವಹಿಂ), ಬೇಸಿನ್ ಗುಂಪು ಯುಗ (ಕಾಲದ ಆರಂಭ ೪೫೦೦ ದವಹಿಂ), ನೇಕ್ಟೇರಿಯನ್ ಯುಗ (ಕಾಲದ ಆರಂಭ ೪೩೦೦ ದವಹಿಂ) ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಇಂಬ್ರಿಯನ್ ಯುಗಗಳನ್ನಾಗಿ (ಕಾಲದ ಆರಂಭ ೪೧೦೦ ದವಹಿಂ) ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ [https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AD%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B2%9A%E0%B2%A8%E0%B2%B6%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6_%E0%B2%AF%E0%B3%81%E0%B2%97%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81 "ಭೂರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಯುಗಗಳು"] ಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ದಿನಾಂಕ 2016-08-17</ref> ==ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳು== ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ [[ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]], ವಾಯುವ್ಯ (ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮ) [[ಕೆನಡ]] ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]]ದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹಡೇಯನ್ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಪುರಾತನ ಜಿರ್ಕಾನ್ ಖನಿಜವು ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಕಾಲಮಾನವನ್ನು ಸರಿಸುಮಾರು ೪೪೦೪ ದವಹಿಂ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>Simon A. Wilde, et al.: Evidence from detrital zircons for the existence of continental crust and oceans on the Earth 4.4 Gyr ago, Nature Geoscience, 2001</ref> ಈ ಕಾಲಮಾನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಲಮಾನದಿಂದ ತುಸು ಭಿನ್ನವಾದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಲಮಾನವೂ ಸಹ ಸತತವಾಗಿ ೪೩೫೦ ದವಹಿಂಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ<ref>Wilde, S. A., J. W. Valley, W. H. Peck and C. M. Graham (2001) Evidence from detrital zircons for the existence of continental crust and oceans on the Earth 4.4 Gyr ago. Nature, v. 409, pp. 175-178. http://www.geology.wisc.edu/%7Evalley/zircons/Wilde2001Nature.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200902134505/http://www.geology.wisc.edu/~valley/zircons/Wilde2001Nature.pdf |date=2020-09-02 }}</ref> ಮತ್ತು ಇದು ಭೂಮಿ ರೂಪಗೊಂಡ ಕಾಲ ಎಂದು ಊಹಿಸಿದ ಕಾಲಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ೨೦೦ ದಶಲಕ್ಷ ವರುಷಗಳ ನಂತರ. ಭೂಮಿಯು ರೂಪಗೊಂಡ ಪದಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[ನೀರು]] ಇದ್ದಿರ ಬೇಕು.<ref>Drake, Michael J. (2005), "Origin of water in the terrestrial planets" (PDF), Meteoritics & Planetary Science, 40 (4): 515–656, Bibcode:2005M&PS...40..515J, doi:10.1111/j.1945-5100.2005.tb00958.x.</ref> ನೀರಿನ ಅಣುಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಗುರುತ್ವದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿರ ಬಹುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅದು ಸಾಂದ್ರತೆ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಸತತವಾಗಿ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುತ್ತವೆ (ಇಂದೂ ಸಹ). ಪ್ರಾಚೀನ [[ಭೂಮಿ]]ಯ ಭಾಗವು ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಚಂದ್ರ ರೂಪಗೊಂಡ ಎಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂತಹ ಹೊಡೆತದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕರಗಿರ ಬೇಕು. ಇಂದಿನ ಸ್ವರೂಪವು ಪೂರ್ಣ ಕರಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>Solar System Exploration: Science & Technology: Science Features: View Feature</ref> ಆದರೆ ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಪದಾರ್ಥವು ಈ ಹೊಡತದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅನಿಲವಾಗಿರ ಬಹುದು. ಇಂತಹ ಕಲ್ಲಿನ ಅನಿಲವು ಎಳೆಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರ ಬಹುದು. ಈ ಅನಿಲವು ದಟೈಸಿದ ನಂತರ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಇಂಗಾಲ ಡೈಆಕ್ಸ್‌ಡೈನೊಂದಿಗೆ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ನೀರು ಉಂಟಾಗಿರ ಬೇಕು. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನ ೨೩೦ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲಿಸಿಯಸ್ ಇದ್ದಾಗ್ಯೂ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಇಂಗಾಲ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌ನ ವಾತಾವರಣದ ಒತ್ತಡದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನೀರು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಸಾಗರಗಳಾಗಿರ ಬೇಕು. ಸಾಗರದ ನೀರು ಇಂಗಾಲ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ನ್ನು ಕರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರ ಬೇಕು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಮೇಲ್ಮೈ ಮತ್ತು ನಡುಗೋಳದ ಚಕ್ರಗಳು ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಪ್ರಮಾಣ ಏರುಪೇರಾಗುತ್ತಿದ್ದರ ಬಹುದು.<ref>Sleep, N. H.; Zahnle, K.; Neuhoff, P. S. (2001), "Initiation of clement surface conditions on the earliest Earth", PNAS, 98 (7): 3666–3672, Bibcode:2001PNAS...98.3666S, doi:10.1073/pnas.071045698, PMC 31109, PMID 11259665</ref> ಜಿರ್ಕಾನ್‌ನ ಅಧ್ಯಯನವು ಭೂಮಿಯು ರೂಪಗೊಂಡ ಹೊಸತರಲ್ಲಿಯೇ ದ್ರವರೂಪದ ನೀರು ಇದ್ದಿರ ಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ೪೪೦೦ ದವಹಿಂನಿಂದಲೇ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ದ್ರವರೂಪದ ನೀರು ಇದ್ದಿರ ಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[ ANU - Research School of Earth Sciences - ANU College of Science - Harrison]</ref><ref>ANU - OVC - MEDIA - MEDIA RELEASES - 2005 - NOVEMBER - 181105HARRISONCONTINENTS</ref><ref>{{Cite web |url=http://geoscience.wisc.edu/geoscience/people/faculty/john-valley/a-cool-early-earth/ |title=“A Cool Early Earth” |access-date=2016-08-20 |archive-date=2016-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160528200509/http://geoscience.wisc.edu/geoscience/people/faculty/john-valley/a-cool-early-earth/ |url-status=deviated |archivedate=2016-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160528200509/http://geoscience.wisc.edu/geoscience/people/faculty/john-valley/a-cool-early-earth/ }}</ref> ೨೦೦೮ರ ಜಿರ್ಕಾನ್ ಅಧ್ಯಯನವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಹಡೇಯನ್ ಕಲ್ಲಿನೊಳಗೆ ಜಿರ್ಕಾನ್ ಅಡಕವಾಗಿರುವುದು ೪೦೦೦ ದವಹಿಂ ಭೂಫಲಕಗಳು ಆಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=Ch>Chang, Kenneth (December 2, 2008). "A New Picture of the Early Earth". The New York Times.</ref><ref name=Ab>Abramov, Oleg; Mojzsis, Stephen J. (December 2008). "Thermal State of the Lithosphere During Late Heavy Bombardment: Implications for Early Life". AGU Fall Meeting Abstracts. Fall Meeting 2008: American Geophysical Union. 1 (2008 Fall Meeting). Bibcode:2008AGUFM.V11E..08A. Retrieved 24 May 2015.</ref> ಇದು ಸರಿ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯು ದ್ರವರೂಪದ ಬಿಸಿ ಮೇಲ್ಮೈ ಮತ್ತು ಪೂರ್ತಿ ಇಂಗಾಲ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಇದ್ದ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಇಂದಿನ ರೂಪ ಪಡೆದು ಸುಮಾರು ೪೦೦೦ ದಶಲಕ್ಷ ವರುಷಗಳೇ ಕಳೆಯಿತು. ಭೂಫಲಕಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳ ಹಿಂಗಿಸುವಿಕೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಹಸಿರು ಮನೆ ಪರಿಣಾಮ ಹೊರಟು ಹೋಗಿ ಹೆಚ್ಚು ತಂಪಾದ, ಮಂದಶಿಲೆಗಳ ರೂಪಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಹುಶ ಜೀವದ ಅಕುಂರಕ್ಕೆ ಇದು ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=Ch/><ref name=Ab/> ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಮುಂದಿನ ಓದಿಗೆ== *Hopkins, Michelle; Harrison, T. Mark; Manning, Craig E. (2008), "Low heat flow inferred from >4 Gyr zircons suggests Hadean plate boundary interactions", Nature, 456 (7221): 493–496, Bibcode:2008Natur.456..493H, doi:10.1038/nature07465, PMID 19037314. *Valley, John W.; Peck, William H.; King, Elizabeth M. (1999), "Zircons Are Forever", The Outcrop for 1999, University of Wisconsin-Madison, retrieved January 10, 2006 – Evidence from detrital zircons for the existence of continental crust and oceans on the Earth 4.4 Gyr ago. *Wilde, S. A.; Valley, J. W.; Peck, W. H. & Graham, C. M. (2001), "Evidence from detrital zircons for the existence of continental crust and oceans on the Earth 4.4 Gyr ago", Nature, 409 (6817): 175–178, doi:10.1038/35051550, PMID 11196637. *Wyche, S.; Nelson, D. R. & Riganti, A. (2004), "4350–3130 Ma detrital zircons in the Southern Cross Granite–Greenstone Terrane, Western Australia: implications for the early evolution of the Yilgarn Craton", Australian Journal of Earth Sciences, 51 (1): 31–45, doi:10.1046/j.1400-0952.2003.01042.x. *Carley, Tamara L.; et al. (2014), "Iceland is not a magmatic analog for the Hadean: Evidence from the zircon record", Earth and Planetary Science Letters, 405 (1): 85–97, Bibcode:2014E&PSL.405...85C, doi:10.1016/j.epsl.2014.08.015. {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೂರಚನಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಭೂಶಾಸ್ತ್ರ]] 32rvz3aas5isdnz63pw97clwpdjz0xv 0 85103 1383552 1382248 2026-08-20T10:42:30Z ~2026-45607-25 101242 /* ಸಂಪಾದನೆ */ 1383552 wikitext text/x-wiki '''ಗಂಗರಾಂ ಚಂಡಾಳ'''<ref>https://www.facebook.com/public/Gangaram-Chandala</ref> [[ಕನ್ನಡ]]ದ [[ಕವಿ]], ವಿಮರ್ಶಕ, ಸಂಶೋಧಕ, ಅನುವಾದಕ, ಚತುರ್ಭಾಷಾ ಪರಿಣತ, ಕಲಾವಿದ, ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತಿ-ಹೀಗೆ ಬಹುಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರು. ಇವರ [[ಕವನ]]ಗಳು [[ಹಿಂದಿ]] ಹಾಗೂ ಬಂಗಾಲಿ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ. ==ಜನನ/ಜೀವನ== ಗಂಗರಾಂ ಚಂಡಾಳ<ref>http://archive.deccanherald.com/deccanherald/jun122004/d1.asp{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೧೮ ಜೂನ್ ೧೯೬೧ರಂದು ಯಡಹಳ್ಳಿ, ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ವೆಂಕಟಪ್ಪ, ತಾಯಿ ವೆಂಕಟಗಿರಿಯಮ್ಮ. ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಮಂಡ್ಯದ ಪಿ.ಇ.ಎಸ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಓದಿ, ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂ.ಎ ಮಾಡಿ, ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಯು.ಆರ್.ಪಿ ವತಿಯಿಂದ ಎಂ.ಟೆಕ್ ವ್ಯಾಸಂಗ ಪೂರೈಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು, ಇಂಗ್ಲೀಷ್<ref>https://www.sapnaonline.com/books/teaching-learning-skills-178043{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>,<ref>https://books.google.co.in/books?id=QA1V7sICaIwC&pg=PA211&lpg=PA211&dq=ganga+ram+chandala&source=bl&ots=i-t65-SMEd&sig=IX9qg5DxHa_mf34OkEnaYiO27Ck&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjl5f_BgpnRAhVMpo8KHQuyCq8Q6AEIPDAF#v=onepage&q=ganga%20ram%20chandala&f=false</ref> <ref>http://nationallibrary.gov.in/showdetails.php?id=342556</ref><ref>http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/98826/12/12_chapter%205.pdf</ref> ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ರತ್ನಮ್ಮ ವಿ, ಬಿ.ಎ, ಎಂ.ಎ, ಬಿ.ಎಡ್ ಮುಖ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕರು ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಮಕ್ಕಳು; ಡಾ. ಚೈತ್ರ ಜಿ. MBBS, MD, ರಶ್ಮಿ ಜಿ B.E (CIVIL), INDIAN FOREST SERVICE Now worked as a DFO in ORRISSA State CADRE. ಡಾ. ಸೌಮ್ಯ ಜಿ MBBS, MS (OPHTHALMOLOGY). ==ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳು== ಕರ್ನಾಟಕ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಗ್ರಾಮ ಸಮಾಜ(ರಿ)ವತಿಯಿಂದ ಹಲವಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತ. ಗೋಕಾಕ್ ಚಳುವಳಿ, ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಳುವಳಿ, ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ [[ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಪರಿಷತ್‍ನ ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು. ೬೮ನೇ ಅಖಿಲ [[ಭಾರತ]] ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಶೀಲ ವಿಷಯ ಮಂಡನೆ. ಅಲ್ಲದೆ ೭೮ನೇ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ, ಪಟ್ಟದ ಕಲ್ಲು ಉತ್ಸವ ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಕೃತಿಗಳು== ===ಕವನ ಸಂಕಲನ=== # ಚಂಡಾಲರ ಕೂಗು # ಜೀವಸೆಲೆ # ಆಕಾಶ ಭೂಮಿ # ಧರ್ಮದ ಹಕ್ಕಿ ===ವಿಚಾರ ಕೃತಿ=== # ವಿವಾಹ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ # ಕರ್ನಾಟಕ ದಲಿತ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತು ಡಾ.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ # ಸಾಂಕೇತಿಕ # ಚಲೋ ಉಡುಪಿ # ಮಹಿಳಾ # ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಪ್ರಸ್ತುತ # ಧ್ಯಾನ ಸಮಾಧಾನ # ಮೀಸಲಾತಿ ಒಂದು ಜಿಜ್ಞಾಸೆ # ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ದಲಿತರು # ದಲಿತ ಬಂಡಾಯ ಕಾವ್ಯ- ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳು ===ಕಾವ್ಯ=== ಬೆವರ ಬಸಿರ ಬೆಂಕಿ ಸಂಪಾದಕರು; 1 ಜನಮನ ಕೃಷ್ಣ -1998, 2 ಡಾ ಮುನಿಯಪ್ಪ - 2005 ===ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರ=== ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್ ===ಸಂಪಾದನೆ=== 1. ಮೀಸಲಾತಿ: ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ-ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. 2. ಬೆಳಕು ನೀಡಿದ ಮಹಾತ್ಮರು ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಗಳು – 2021 3. ತೂತು ಕಾಸು ಬಿಡಿ ಬರಹಗಳು – 2024 4. ಜನರ ಮುತ್ತಿನ ಮುಟ್ಟಿದ ಕಥೆ – 2024 5. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪಯಣ ಲೇಖನಗಳು – 2024 6. ಪೆರಿಯಾರ್ ಬರಹಗಳು – 2025 7. ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕಣ್ಣು – 2025 8. ಸಮಕಾಲೀನ ಸಮಾಜ ವಿಚಾರ ಕೃತಿ – 2020 9. ನೆಲೆಯಿಲ್ಲದ ದಲಿತರು – 2020 ==ಬಿರುದು/ಪ್ರಶಸ್ತಿ/ಗೌರವ/ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು== # ಜೀವಸೆಲೆ ಕವನ ಸಂಕಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಥಮ ಬಹುಮಾನ-ಕೋಲಾರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್‍ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾವ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ. # ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ನಾಡಚೇತನ ಎಂಬ ಬಿರುದು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಂಗಚೇತನ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ. # ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಡಾ.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಫೆಲೋಶಿಫ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುರಸ್ಕಾರ-ಭಾರತೀಯ ದಲಿತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ನವದೆಹಲಿ. # ಕುವೆಂಪು ವಿ.ವಿ.ಯ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕವನವೊಂದನ್ನು ಪಠ್ಯವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ. # ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಡಾ. ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2025) ಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ==ಆಕರಗಳು== # ಮೀಸಲಾತಿ: ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ-ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿ]] jc4gbko3vq50vgvjdobqdff2d0f0fji 1383553 1383552 2026-08-20T10:43:06Z ~2026-45607-25 101242 /* ಸಂಪಾದನೆ */ 1383553 wikitext text/x-wiki '''ಗಂಗರಾಂ ಚಂಡಾಳ'''<ref>https://www.facebook.com/public/Gangaram-Chandala</ref> [[ಕನ್ನಡ]]ದ [[ಕವಿ]], ವಿಮರ್ಶಕ, ಸಂಶೋಧಕ, ಅನುವಾದಕ, ಚತುರ್ಭಾಷಾ ಪರಿಣತ, ಕಲಾವಿದ, ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತಿ-ಹೀಗೆ ಬಹುಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರು. ಇವರ [[ಕವನ]]ಗಳು [[ಹಿಂದಿ]] ಹಾಗೂ ಬಂಗಾಲಿ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ. ==ಜನನ/ಜೀವನ== ಗಂಗರಾಂ ಚಂಡಾಳ<ref>http://archive.deccanherald.com/deccanherald/jun122004/d1.asp{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೧೮ ಜೂನ್ ೧೯೬೧ರಂದು ಯಡಹಳ್ಳಿ, ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ವೆಂಕಟಪ್ಪ, ತಾಯಿ ವೆಂಕಟಗಿರಿಯಮ್ಮ. ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಮಂಡ್ಯದ ಪಿ.ಇ.ಎಸ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಓದಿ, ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂ.ಎ ಮಾಡಿ, ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಯು.ಆರ್.ಪಿ ವತಿಯಿಂದ ಎಂ.ಟೆಕ್ ವ್ಯಾಸಂಗ ಪೂರೈಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು, ಇಂಗ್ಲೀಷ್<ref>https://www.sapnaonline.com/books/teaching-learning-skills-178043{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>,<ref>https://books.google.co.in/books?id=QA1V7sICaIwC&pg=PA211&lpg=PA211&dq=ganga+ram+chandala&source=bl&ots=i-t65-SMEd&sig=IX9qg5DxHa_mf34OkEnaYiO27Ck&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjl5f_BgpnRAhVMpo8KHQuyCq8Q6AEIPDAF#v=onepage&q=ganga%20ram%20chandala&f=false</ref> <ref>http://nationallibrary.gov.in/showdetails.php?id=342556</ref><ref>http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/98826/12/12_chapter%205.pdf</ref> ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ರತ್ನಮ್ಮ ವಿ, ಬಿ.ಎ, ಎಂ.ಎ, ಬಿ.ಎಡ್ ಮುಖ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕರು ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಮಕ್ಕಳು; ಡಾ. ಚೈತ್ರ ಜಿ. MBBS, MD, ರಶ್ಮಿ ಜಿ B.E (CIVIL), INDIAN FOREST SERVICE Now worked as a DFO in ORRISSA State CADRE. ಡಾ. ಸೌಮ್ಯ ಜಿ MBBS, MS (OPHTHALMOLOGY). ==ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳು== ಕರ್ನಾಟಕ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಗ್ರಾಮ ಸಮಾಜ(ರಿ)ವತಿಯಿಂದ ಹಲವಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತ. ಗೋಕಾಕ್ ಚಳುವಳಿ, ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಳುವಳಿ, ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ [[ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಪರಿಷತ್‍ನ ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು. ೬೮ನೇ ಅಖಿಲ [[ಭಾರತ]] ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಶೀಲ ವಿಷಯ ಮಂಡನೆ. ಅಲ್ಲದೆ ೭೮ನೇ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ, ಪಟ್ಟದ ಕಲ್ಲು ಉತ್ಸವ ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಕೃತಿಗಳು== ===ಕವನ ಸಂಕಲನ=== # ಚಂಡಾಲರ ಕೂಗು # ಜೀವಸೆಲೆ # ಆಕಾಶ ಭೂಮಿ # ಧರ್ಮದ ಹಕ್ಕಿ ===ವಿಚಾರ ಕೃತಿ=== # ವಿವಾಹ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ # ಕರ್ನಾಟಕ ದಲಿತ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತು ಡಾ.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ # ಸಾಂಕೇತಿಕ # ಚಲೋ ಉಡುಪಿ # ಮಹಿಳಾ # ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಪ್ರಸ್ತುತ # ಧ್ಯಾನ ಸಮಾಧಾನ # ಮೀಸಲಾತಿ ಒಂದು ಜಿಜ್ಞಾಸೆ # ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ದಲಿತರು # ದಲಿತ ಬಂಡಾಯ ಕಾವ್ಯ- ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳು ===ಕಾವ್ಯ=== ಬೆವರ ಬಸಿರ ಬೆಂಕಿ ಸಂಪಾದಕರು; 1 ಜನಮನ ಕೃಷ್ಣ -1998, 2 ಡಾ ಮುನಿಯಪ್ಪ - 2005 ===ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರ=== ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್ ===ಸಂಪಾದನೆ=== 1. ಮೀಸಲಾತಿ: ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ-ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. 2. ಬೆಳಕು ನೀಡಿದ ಮಹಾತ್ಮರು ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಗಳು – 2021 3. ತೂತು ಕಾಸು ಬಿಡಿ ಬರಹಗಳು – 2024 4. ಜನರ ಮುತ್ತಿನ ಮುಟ್ಟಿದ ಕಥೆ – 2024 5. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪಯಣ ಲೇಖನಗಳು – 2024 6. ಪೆರಿಯಾರ್ ಬರಹಗಳು – 2025 7. ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕಣ್ಣು – 2025 8. ಸಮಕಾಲೀನ ಸಮಾಜ ವಿಚಾರ ಕೃತಿ – 2020 9. ನೆಲೆಯಿಲ್ಲದ ದಲಿತರು – 2020 ==ಬಿರುದು/ಪ್ರಶಸ್ತಿ/ಗೌರವ/ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು== # ಜೀವಸೆಲೆ ಕವನ ಸಂಕಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಥಮ ಬಹುಮಾನ-ಕೋಲಾರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್‍ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾವ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ. # ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ನಾಡಚೇತನ ಎಂಬ ಬಿರುದು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಂಗಚೇತನ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ. # ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಡಾ.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಫೆಲೋಶಿಫ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುರಸ್ಕಾರ-ಭಾರತೀಯ ದಲಿತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ನವದೆಹಲಿ. # ಕುವೆಂಪು ವಿ.ವಿ.ಯ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕವನವೊಂದನ್ನು ಪಠ್ಯವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ. # ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಡಾ. ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2025) ಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ==ಆಕರಗಳು== # ಮೀಸಲಾತಿ: ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ-ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿ]] iu7auvthc8iaoogvx3h8bxtvhco3f1y 1383554 1383553 2026-08-20T10:50:11Z ~2026-45607-25 101242 /* ವಿಚಾರ ಕೃತಿ */ 1383554 wikitext text/x-wiki '''ಗಂಗರಾಂ ಚಂಡಾಳ'''<ref>https://www.facebook.com/public/Gangaram-Chandala</ref> [[ಕನ್ನಡ]]ದ [[ಕವಿ]], ವಿಮರ್ಶಕ, ಸಂಶೋಧಕ, ಅನುವಾದಕ, ಚತುರ್ಭಾಷಾ ಪರಿಣತ, ಕಲಾವಿದ, ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತಿ-ಹೀಗೆ ಬಹುಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರು. ಇವರ [[ಕವನ]]ಗಳು [[ಹಿಂದಿ]] ಹಾಗೂ ಬಂಗಾಲಿ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ. ==ಜನನ/ಜೀವನ== ಗಂಗರಾಂ ಚಂಡಾಳ<ref>http://archive.deccanherald.com/deccanherald/jun122004/d1.asp{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೧೮ ಜೂನ್ ೧೯೬೧ರಂದು ಯಡಹಳ್ಳಿ, ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ವೆಂಕಟಪ್ಪ, ತಾಯಿ ವೆಂಕಟಗಿರಿಯಮ್ಮ. ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಮಂಡ್ಯದ ಪಿ.ಇ.ಎಸ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಓದಿ, ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂ.ಎ ಮಾಡಿ, ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಯು.ಆರ್.ಪಿ ವತಿಯಿಂದ ಎಂ.ಟೆಕ್ ವ್ಯಾಸಂಗ ಪೂರೈಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು, ಇಂಗ್ಲೀಷ್<ref>https://www.sapnaonline.com/books/teaching-learning-skills-178043{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>,<ref>https://books.google.co.in/books?id=QA1V7sICaIwC&pg=PA211&lpg=PA211&dq=ganga+ram+chandala&source=bl&ots=i-t65-SMEd&sig=IX9qg5DxHa_mf34OkEnaYiO27Ck&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjl5f_BgpnRAhVMpo8KHQuyCq8Q6AEIPDAF#v=onepage&q=ganga%20ram%20chandala&f=false</ref> <ref>http://nationallibrary.gov.in/showdetails.php?id=342556</ref><ref>http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/98826/12/12_chapter%205.pdf</ref> ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ರತ್ನಮ್ಮ ವಿ, ಬಿ.ಎ, ಎಂ.ಎ, ಬಿ.ಎಡ್ ಮುಖ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕರು ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಮಕ್ಕಳು; ಡಾ. ಚೈತ್ರ ಜಿ. MBBS, MD, ರಶ್ಮಿ ಜಿ B.E (CIVIL), INDIAN FOREST SERVICE Now worked as a DFO in ORRISSA State CADRE. ಡಾ. ಸೌಮ್ಯ ಜಿ MBBS, MS (OPHTHALMOLOGY). ==ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳು== ಕರ್ನಾಟಕ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಗ್ರಾಮ ಸಮಾಜ(ರಿ)ವತಿಯಿಂದ ಹಲವಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತ. ಗೋಕಾಕ್ ಚಳುವಳಿ, ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಳುವಳಿ, ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ [[ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಪರಿಷತ್‍ನ ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು. ೬೮ನೇ ಅಖಿಲ [[ಭಾರತ]] ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಶೀಲ ವಿಷಯ ಮಂಡನೆ. ಅಲ್ಲದೆ ೭೮ನೇ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ, ಪಟ್ಟದ ಕಲ್ಲು ಉತ್ಸವ ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಕೃತಿಗಳು== ===ಕವನ ಸಂಕಲನ=== # ಚಂಡಾಲರ ಕೂಗು # ಜೀವಸೆಲೆ # ಆಕಾಶ ಭೂಮಿ # ಧರ್ಮದ ಹಕ್ಕಿ ===ವಿಚಾರ ಕೃತಿ=== 1 ವಿವಾಹ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ 2 ಕರ್ನಾಟಕ ದಲಿತ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತು ಡಾ.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ 3 ಸಾಂಕೇತಿಕ 4 ಚಲೋ ಉಡುಪಿ 5 ಮಹಿಳಾ 6 ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಪ್ರಸ್ತುತ 7 ಧ್ಯಾನ ಸಮಾಧಾನ 8 ಮೀಸಲಾತಿ ಒಂದು ಜಿಜ್ಞಾಸೆ 9 ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ದಲಿತರು 10 ದಲಿತ ಬಂಡಾಯ ಕಾವ್ಯ- ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳು 11. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ವಂಶವೃಕ್ಷ – 2020 12. ಪ್ರೊ. ಗಂಗಾರಾಂ ಚಂಡಾಲ: ಬದುಕು ಮತ್ತು ಬರಹ – 2022 13. ಹೋರಾಟದ ಹಾಡುಗಳ ಚರಿತ್ರೆ – 2025 14. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಬರಹಗಳಿಗೆ ಬಾಗಿಲು – 2025 15. ಪೂನಾ ಒಪ್ಪಂದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ – 2025 16. ಸಂಕಟ ಬಂದಾಗ - 2018 ===ಕಾವ್ಯ=== ಬೆವರ ಬಸಿರ ಬೆಂಕಿ ಸಂಪಾದಕರು; 1 ಜನಮನ ಕೃಷ್ಣ -1998, 2 ಡಾ ಮುನಿಯಪ್ಪ - 2005 ===ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರ=== ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್ ===ಸಂಪಾದನೆ=== 1. ಮೀಸಲಾತಿ: ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ-ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. 2. ಬೆಳಕು ನೀಡಿದ ಮಹಾತ್ಮರು ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಗಳು – 2021 3. ತೂತು ಕಾಸು ಬಿಡಿ ಬರಹಗಳು – 2024 4. ಜನರ ಮುತ್ತಿನ ಮುಟ್ಟಿದ ಕಥೆ – 2024 5. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪಯಣ ಲೇಖನಗಳು – 2024 6. ಪೆರಿಯಾರ್ ಬರಹಗಳು – 2025 7. ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕಣ್ಣು – 2025 8. ಸಮಕಾಲೀನ ಸಮಾಜ ವಿಚಾರ ಕೃತಿ – 2020 9. ನೆಲೆಯಿಲ್ಲದ ದಲಿತರು – 2020 ==ಬಿರುದು/ಪ್ರಶಸ್ತಿ/ಗೌರವ/ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು== # ಜೀವಸೆಲೆ ಕವನ ಸಂಕಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಥಮ ಬಹುಮಾನ-ಕೋಲಾರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್‍ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾವ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ. # ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ನಾಡಚೇತನ ಎಂಬ ಬಿರುದು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಂಗಚೇತನ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ. # ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಡಾ.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಫೆಲೋಶಿಫ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುರಸ್ಕಾರ-ಭಾರತೀಯ ದಲಿತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ನವದೆಹಲಿ. # ಕುವೆಂಪು ವಿ.ವಿ.ಯ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕವನವೊಂದನ್ನು ಪಠ್ಯವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ. # ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಡಾ. ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2025) ಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ==ಆಕರಗಳು== # ಮೀಸಲಾತಿ: ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ-ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿ]] dkbfhnnf95v2mfe55jdearff64p3kes 1383555 1383554 2026-08-20T10:51:02Z ~2026-45607-25 101242 /* ಕಾವ್ಯ */ 1383555 wikitext text/x-wiki '''ಗಂಗರಾಂ ಚಂಡಾಳ'''<ref>https://www.facebook.com/public/Gangaram-Chandala</ref> [[ಕನ್ನಡ]]ದ [[ಕವಿ]], ವಿಮರ್ಶಕ, ಸಂಶೋಧಕ, ಅನುವಾದಕ, ಚತುರ್ಭಾಷಾ ಪರಿಣತ, ಕಲಾವಿದ, ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತಿ-ಹೀಗೆ ಬಹುಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರು. ಇವರ [[ಕವನ]]ಗಳು [[ಹಿಂದಿ]] ಹಾಗೂ ಬಂಗಾಲಿ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ. ==ಜನನ/ಜೀವನ== ಗಂಗರಾಂ ಚಂಡಾಳ<ref>http://archive.deccanherald.com/deccanherald/jun122004/d1.asp{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೧೮ ಜೂನ್ ೧೯೬೧ರಂದು ಯಡಹಳ್ಳಿ, ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ವೆಂಕಟಪ್ಪ, ತಾಯಿ ವೆಂಕಟಗಿರಿಯಮ್ಮ. ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಮಂಡ್ಯದ ಪಿ.ಇ.ಎಸ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಓದಿ, ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂ.ಎ ಮಾಡಿ, ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಯು.ಆರ್.ಪಿ ವತಿಯಿಂದ ಎಂ.ಟೆಕ್ ವ್ಯಾಸಂಗ ಪೂರೈಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು, ಇಂಗ್ಲೀಷ್<ref>https://www.sapnaonline.com/books/teaching-learning-skills-178043{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>,<ref>https://books.google.co.in/books?id=QA1V7sICaIwC&pg=PA211&lpg=PA211&dq=ganga+ram+chandala&source=bl&ots=i-t65-SMEd&sig=IX9qg5DxHa_mf34OkEnaYiO27Ck&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjl5f_BgpnRAhVMpo8KHQuyCq8Q6AEIPDAF#v=onepage&q=ganga%20ram%20chandala&f=false</ref> <ref>http://nationallibrary.gov.in/showdetails.php?id=342556</ref><ref>http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/98826/12/12_chapter%205.pdf</ref> ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ರತ್ನಮ್ಮ ವಿ, ಬಿ.ಎ, ಎಂ.ಎ, ಬಿ.ಎಡ್ ಮುಖ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕರು ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಮಕ್ಕಳು; ಡಾ. ಚೈತ್ರ ಜಿ. MBBS, MD, ರಶ್ಮಿ ಜಿ B.E (CIVIL), INDIAN FOREST SERVICE Now worked as a DFO in ORRISSA State CADRE. ಡಾ. ಸೌಮ್ಯ ಜಿ MBBS, MS (OPHTHALMOLOGY). ==ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳು== ಕರ್ನಾಟಕ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಗ್ರಾಮ ಸಮಾಜ(ರಿ)ವತಿಯಿಂದ ಹಲವಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತ. ಗೋಕಾಕ್ ಚಳುವಳಿ, ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಳುವಳಿ, ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ [[ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಪರಿಷತ್‍ನ ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು. ೬೮ನೇ ಅಖಿಲ [[ಭಾರತ]] ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಶೀಲ ವಿಷಯ ಮಂಡನೆ. ಅಲ್ಲದೆ ೭೮ನೇ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ, ಪಟ್ಟದ ಕಲ್ಲು ಉತ್ಸವ ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಕೃತಿಗಳು== ===ಕವನ ಸಂಕಲನ=== # ಚಂಡಾಲರ ಕೂಗು # ಜೀವಸೆಲೆ # ಆಕಾಶ ಭೂಮಿ # ಧರ್ಮದ ಹಕ್ಕಿ ===ವಿಚಾರ ಕೃತಿ=== 1 ವಿವಾಹ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ 2 ಕರ್ನಾಟಕ ದಲಿತ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತು ಡಾ.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ 3 ಸಾಂಕೇತಿಕ 4 ಚಲೋ ಉಡುಪಿ 5 ಮಹಿಳಾ 6 ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಪ್ರಸ್ತುತ 7 ಧ್ಯಾನ ಸಮಾಧಾನ 8 ಮೀಸಲಾತಿ ಒಂದು ಜಿಜ್ಞಾಸೆ 9 ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ದಲಿತರು 10 ದಲಿತ ಬಂಡಾಯ ಕಾವ್ಯ- ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳು 11. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ವಂಶವೃಕ್ಷ – 2020 12. ಪ್ರೊ. ಗಂಗಾರಾಂ ಚಂಡಾಲ: ಬದುಕು ಮತ್ತು ಬರಹ – 2022 13. ಹೋರಾಟದ ಹಾಡುಗಳ ಚರಿತ್ರೆ – 2025 14. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಬರಹಗಳಿಗೆ ಬಾಗಿಲು – 2025 15. ಪೂನಾ ಒಪ್ಪಂದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ – 2025 16. ಸಂಕಟ ಬಂದಾಗ - 2018 ===ಕಾವ್ಯ=== ಬೆವರ ಬಸಿರ ಬೆಂಕಿ ಸಂಪಾದಕರು; 1 ಜನಮನ ಕೃಷ್ಣ -1998, 2 ಡಾ ಮುನಿಯಪ್ಪ - 2005 ===ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರ=== ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್ ===ಸಂಪಾದನೆ=== 1. ಮೀಸಲಾತಿ: ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ-ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. 2. ಬೆಳಕು ನೀಡಿದ ಮಹಾತ್ಮರು ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಗಳು – 2021 3. ತೂತು ಕಾಸು ಬಿಡಿ ಬರಹಗಳು – 2024 4. ಜನರ ಮುತ್ತಿನ ಮುಟ್ಟಿದ ಕಥೆ – 2024 5. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪಯಣ ಲೇಖನಗಳು – 2024 6. ಪೆರಿಯಾರ್ ಬರಹಗಳು – 2025 7. ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕಣ್ಣು – 2025 8. ಸಮಕಾಲೀನ ಸಮಾಜ ವಿಚಾರ ಕೃತಿ – 2020 9. ನೆಲೆಯಿಲ್ಲದ ದಲಿತರು – 2020 ==ಬಿರುದು/ಪ್ರಶಸ್ತಿ/ಗೌರವ/ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು== # ಜೀವಸೆಲೆ ಕವನ ಸಂಕಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಥಮ ಬಹುಮಾನ-ಕೋಲಾರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್‍ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾವ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ. # ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ನಾಡಚೇತನ ಎಂಬ ಬಿರುದು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಂಗಚೇತನ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ. # ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಡಾ.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಫೆಲೋಶಿಫ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುರಸ್ಕಾರ-ಭಾರತೀಯ ದಲಿತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ನವದೆಹಲಿ. # ಕುವೆಂಪು ವಿ.ವಿ.ಯ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕವನವೊಂದನ್ನು ಪಠ್ಯವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ. # ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಡಾ. ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2025) ಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ==ಆಕರಗಳು== # ಮೀಸಲಾತಿ: ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ-ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿ]] d5vcsj9xk122qe6oovs1fek8yqvst3u 0 89115 1383531 1358344 2026-08-20T01:15:07Z AdvMdcgokak 101233 /* ಉಲ್ಲೇಖಗಳು */ https://vijaykarnataka.com/news/karnataka/mallikarjun-kharge-reveals-the-reason-for-the-defeat-in-the-2019-lok-sabha-elections-what-is-it/articleshow/123188702.cms?utm_source=app&utm_medium=share&utm_campaign=social_share 1383531 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = |image =MallikarjunKharge.png |office = ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ |term_start = |term_end = |predecessor = ಸುಶೀಲ್ಕುಮಾರ್ ಶಿಂಧೆ |successor = |office1 = ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವ (ಭಾರತ) |primeminister1 = [[ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್]] |term_start1 = 17 June 2013 |term_end1 = 26 May 2014 |predecessor1 = ಸಿಪಿ ಜೋಷಿ |successor1 = ಡಿ. ವಿ. ಸದಾನಂದ ಗೌಡ |office2 = ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಸಚಿವ (ಭಾರತ) |primeminister2 = [[ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್]] |term_start2 = 29 May 2009 |term_end2 = 16 June 2013 |predecessor2 = ಆಸ್ಕರ್ ಫೆರ್ನಾಂಡಿಸ್ |successor2 = ಸಿಸ್ ರಾಮ್ ಓಲಾ |constituency_MP3 = ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) |parliament3 = ಭಾರತೀಯ |term_start3 = 2009 |term_end3 = |predecessor3 = ಇಕ್ಬಾಲ್ ಅಹ್ಮದ್ ಸರದ್ಗಿ |successor3 = |birth_date = {{birth date and age|1942|7|21|df=y}} |birth_place = ವಾರ್ವಾಟಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ ಇಂಡಿಯಾ |death_date = |death_place = |party = [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] |otherparty = [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್]] {{small|(2004–ಪ್ರಸ್ತುತ)}} |spouse = ರಾಧಾಬಾಯಿ ಖರ್ಗೆ |children = 5 |alma_mater = ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ಸೇಥ್ ಶಂಕರ್ಲಾಲ್ ಲಾಹೋಟಿ ಲಾ ಕಾಲೇಜ್ |religion = [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]] }} '''ಮಾಪಣ್ಣ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ್ ಖರ್ಗೆ''' (ಜನನ 21 ಜುಲೈ 1942) ಒಬ್ಬ [[ಭಾರತೀಯ]] ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, 16 ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ]] ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ]] ಮಾಜಿ [[ರೈಲು|ರೈಲ್ವೆ]] ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು. ಖರ್ಗೆ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು 2009 ರಿಂದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸದಸ್ಯ. ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಿರಿಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು 2014 ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಮೊದಲು ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ 9 ಅನುಕ್ರಮ ಬಾರಿ (1972, 1979, 1983, 1985, 1989, 1989, 1994, 1999, 2004, 2008, 2009) ಮತ್ತು ಗುಲ್ಬರ್ಗಾದಿಂದ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ಸತತ 10 ಬಾರಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ]] ನೇತೃತ್ವದ ಎನ್ಡಿಎ ಸರಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕನಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2009/05/29/stories/2009052953700400.htm|title=Spectacular rise for Kharge date 29 May 2009|publisher=The Hindu|location=Chennai, India accessdate 2009-05-29|access-date=2017-07-29|archive-date=2009-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090602195153/http://www.hindu.com/2009/05/29/stories/2009052953700400.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/the-newlook-team-manmohan/467056/3|title=Team Manmohan|publisher=Indian Express|access-date=2017-07-29|archive-date=2009-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20090601123430/http://www.indianexpress.com/news/the-newlook-team-manmohan/467056/3|url-status=dead}}</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ್ ಖರ್ಗೆ ಅವರು ರಾಧಬಾಯಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಐದು ಜನ ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ಜನ ಪುತ್ರರು.<ref name="about">{{cite web|url=http://www.archive.india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=4315|title=Detailed Profile|publisher=''[[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]'' accessdate 5 June 2014|access-date=29 ಜುಲೈ 2017|archive-date=22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222121027/http://www.archive.india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=4315|url-status=dead}}</ref><ref name="personal">{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/politics/congress-appoints-mallikarjun-kharge-as-its-leader-in-lok-sabha-114060201323_1.html|title=Personal life of Mallikarjun Kharge|last=|first=|date=|work=Business Standard|archive-date=|accessdate=|deadurl=|archiveurl=}}</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ== ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಖರ್ಗೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] [[ಬೀದರ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಭಾಲ್ಕಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಾರ್ವಟ್ಟಿಯ ಲ್ಲಿ ಮಾಪಣ್ಣ ಖರ್ಗೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಸಬವ್ವಾರ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು, ಅವರು ಗುಲ್ಬರ್ಗಾದ ನೂತನ ವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರಿ ಡಿಗ್ರಿ ಕಾಲೇಜು ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ದಿಂದ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಶೇಠ್ ಶಂಕರ್ಲಾಲ್ ಲಾಹೋಟಿ ಲಾ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಕಾನೂನು ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಶಿವರಾಜ್ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಜೂನಿಯರ್ ಆಗಿ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾನೂನು ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದರು.<ref name="about2">{{cite web|url=http://www.archive.india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=4315|title=Detailed Profile|last=|first=|date=|website=|publisher=''[[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]''|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222121027/http://www.archive.india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=4315|archive-date=2015-12-22|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}}</ref><ref name="career">{{cite web|url=http://www.kharge.com/demo/political-career/|title=Early life of Kharge|last=|first=|date=|website=|publisher=''Press Journal Kharge''|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810100410/http://www.kharge.com/demo/political-career/|archive-date=2014-08-10|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}}</ref> ==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ== ===ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನ=== ಖರ್ಗೆ ಅವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾದ [[ಕಲಬುರಗಿ|ಗುಲ್ಬರ್ಗದಲ್ಲಿ]] ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘದ ನಾಯಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 1969 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಂಎಸ್ಕೆ ಮಿಲ್ಸ್ ಎಂಪ್ಲಾಯೀಸ್ ಯೂನಿಯನ್ಗೆ ಕಾನೂನು ಸಲಹೆಗಾರರಾದರು. ಅವರು ಸಂಯುಕ್ತ ಮಜ್ದೂರ್ ಸಂಘದ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಅನೇಕ ಆಂದೋಲನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. 1969 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಗೆ ಸೇರಿದರು ಮತ್ತು ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಪಟ್ಟಣ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು<ref name="octroi">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2001/08/22/stories/0422210o.htm|title=Kharge on octroi during 1973 period|last=|first=|date=|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20140607000150/http://www.hindu.com/2001/08/22/stories/0422210o.htm|archive-date=2014-06-07|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}}</ref> ===ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ=== ಅವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ * *1972 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಗುರ್ಮಿತ್ಕಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಗೆದ್ದರು. *1973 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುರಸಭೆಯ ಆಕ್ಟ್ರೊಯಿ ನಿರ್ಮೂಲನ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.<ref name="work">{{cite web|url=http://dpal.kar.nic.in/pdf_files/25%20of%201974%20(E).pdf|title=Early political career|last=|first=|date=|website=dpal.kar.nic.in/|publisher=''Department of Parliamentary Affairs & Legislation''|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> *1974 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ರಾಜ್ಯ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಲೆದರ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. *1976 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು, *1978 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಗುರಿಮಿತ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಎಂಎಲ್ಎ ಆಗಿ ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾದರು ಮತ್ತು <BR/> ದೇವರಾಜ್ ಅರಸ್ ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. *1980 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಗುಂಡು ರಾವ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಆದಾಯದ ಸಚಿವರಾದರು. *1983 ರಲ್ಲಿ, ಗುರ್ಮಿತ್ಕಾಲ್ನಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಅವರು ಮೂರನೇ ಬಾರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. *1985 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಗುರುತ್ಕಲ್ನಿಂದ ನಾಲ್ಕನೇ ಬಾರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು <BR/> ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಉಪ ನಾಯಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. *1989 ರಲ್ಲಿ, ಗುರ್ಮಿತ್ಕಾಲ್ನಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಅವರು ಐದನೇ ಬಾರಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. *1990 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಂಗಾರಪ್ಪ ಅವರ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಆದಾಯ, ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. *2005 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. *2008 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಚಿತಪುರದ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಗೆ ಸತತ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಬಾರಿ ದಾಖಲೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. *2008 ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. *2009 ರಲ್ಲಿ, ಗುರ್ಬರ್ಗಾ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಖಾರ್ಗ್ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಹತ್ತನೇ ಸತತ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದರು.<ref>http://indianexpress.com/article/india/politics/sonia-picks-mallikarjun-kharge-over-unwilling-rahul-as-leader-of-opposition-in-lok-sabha/</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.sunday-guardian.com/news/kharge-faces-disproportionate-assets-inquiry |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-07-29 |archive-date=2017-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702234944/http://www.sunday-guardian.com/news/kharge-faces-disproportionate-assets-inquiry |url-status=dead }}</ref> *2014 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಖರ್ಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಮತ್ತು ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಸಂಸದೀಯ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಗೆದ್ದಿದ್ದು, ಅವರನ್ನು ಲೋಕಸಭೆಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="early work">{{cite web|url=http://agkar.cag.gov.in/sites/agkar.cag.gov.in/files/WEBFM/auditreport/2013/English%20PSU%202013.pdf|title=Kharge as Chairman of State owned Leather Development Corporation|last=|first=|date=|website=agkar.cag.gov.in/|publisher=''Indian Audit and Accounts Department''|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="perfromance">{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/SE_1989/Statistical_Report_karnataka_1989.pdf|title=Kharge performance in Karnataka|last=|first=|date=|website=eci.nic.in/eci/eci.html|publisher=''Election Commission of India''|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820104812/http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/SE_1989/Statistical_Report_karnataka_1989.pdf|archive-date=2018-08-20|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/oldStory/84817/|title=Congress scores big win in local polls|publisher=Indian Express}}</ref><ref name="win">{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/india/mallikarjun-kharge-not-rahul-gandhi-to-lead-congress-in-lok-sabha-534829|title=Mallikarjun Kharge consecutive win|date=3 June 2014|work=NDTV|last1=Phukan|first1=Sandip accessdate 5 June 2014}}</ref> *2019 ರಲ್ಲಿ 17 ನೇಯ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಈಗಿನ ಕರಬುರಗಿ ಮತಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಉಮೇಶ ಜಾಧವ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ 95,452 ಮತಗಳಿಂದ ಸೊಲುಂಡರು. *2022 - ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡರು ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == <br> <br> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] mdwmzkjlwquin8iue9xvg6at8lt5yl9 0 95977 1383526 1360491 2026-08-19T22:24:02Z Dostojewskij 21814 ವರ್ಗ:೨೦೨೩ ನಿಧನ 1383526 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಪೆರ್ರಿ|image=Matthew Perry 2013 lighting and color corrected.jpg|caption=ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಪೆರ್ರಿ,&nbsp;2013|birth_name=ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಲ್ಯಾಂಗ್ಫೋರ್ಡ್ ಪೆರ್ರಿ|birth_date=ಆಗಸ್ಟ್ 19, 1969 |birth_place=<span style="color:#0645ad;">ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ಟೌನ್, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್</span> |death_date= ಅಕ್ಟೋಬರ್ 28,2023|residence=<span style="color:#0645ad;">ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ</span>|citizenship=ಕೆನಡ, ಅಮೇರಿಕ (ಎರಡರ)|education=ಅಮೇರಿಕನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|occupation=ನಟ|years active=1979-2022|years_active=1979–present|known for=''[[Friends|ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್ ]]''|known_for=''[[Friends]]''|parents=<div><span style="color:#0645ad;">ಜಾನ್ ಬೆನೆಟ್ ಪೆರ್ರಿ (ತಂದೆ)</span></div><div><span style="color:#0645ad;">ಕೀತ್ ಮಾರಿಸನ್ (ಮಲತಂದೆ)</span></div><div><span style="color:#0645ad;">ಸುಝೇನ್ ಮೇರಿ ಮಾರಿಸನ್ (ತಾಯಿ)</span></div>}}<big>'''ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಲ್ಯಾಂಗ್ಫೋರ್ಡ್ ಪೆರ್ರಿ'''(1969-2023) ಒರ್ವ ಆಂಗ್ಲಭಾಷಾ ನಟ. ದೂರದರ್ಶನ ಹಾಸ್ಯ ಸರಣಿ [[ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿನ ಇವರ  [[ಚಾಂಡ್ಲರ್ ಬಿಂಗ್]] ಪಾತ್ರದಿಂದ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಗಳಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-awards-and-nominations/matthew-perry.1|title=Matthew Perry - Awards & Nominations|publisher=Movies.msn.com|access-date=December 24, 2011|archive-date=ನವೆಂಬರ್ 8, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091108123636/http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/matthew-perry.1/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hollywood.com/celebrity/191213/Matthew_Perry_Credits|title=Matthew Perry Credits|publisher=Hollywood.com|access-date=December 24, 2011}}</ref></big> <big>ಇವರು ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯು ಸಹ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.cinemablend.com/games/Fallout-New-Vegas-Voice-Cast-Includes-Matthew-Perry-Wayne-Newton-Zach-Levi-26250.html|title=Fallout: New Vegas Voice Cast Includes Matthew Perry, Wayne Newton, Zach Levi|date=August 10, 2010|publisher=Cinemablend.com|access-date=December 24, 2011|archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 1, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201182506/https://www.cinemablend.com/games/Fallout-New-Vegas-Voice-Cast-Includes-Matthew-Perry-Wayne-Newton-Zach-Levi-26250.html|url-status=dead}}</ref></big> == <big>ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ</big> == <big>ಪೆರ್ರಿ ಅವರು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ನ ವಿಲಿಯಂಸ್ಟೌನ್ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಾಯಿ, ಸುಝೇನ್ ಮೇರಿ ಮಾರಿಸನ್, ಕೆನೆಡ ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಮತ್ತು ಕೆನಡ ಪ್ರಧಾನಿ ಪಿಯರೆ ಟ್ರುಡೆವ್ ಅವರ ಮಾಜಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರ ತಂದೆ, ಜಾನ್ ಬೆನೆಟ್ ಪೆರ್ರಿ (ಜನನ 1941), ಒಬ್ಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ನಟ ಮತ್ತು ಮಾಡೆಲ್ ಆಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.filmreference.com/film/19/Matthew-Perry.html|title=Matthew Perry Biography|publisher=Filmreference.com|access-date=September 26, 2010}}</ref><ref name="nytimes081802">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/08/18/arts/film-the-fame-he-craved-came-but-it-wasn-t-enough.html|title=The Fame He Craved Came, but It Wasn't Enough|last=Kennedy|first=Dana|date=August 18, 2002|work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|access-date=September 30, 2011|quote=Mr. Perry, whose parents divorced when he was a baby, was raised by his mother, Suzanne Morrison,}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.google.com/newspapers?nid=2194&dat=19680923&id=lboyAAAAIBAJ&sjid=5ewFAAAAIBAJ&pg=4626,2377310|title=Mr. and Mrs. John Bennett Perry|date=September 23, 1968|website=[[Ottawa Citizen]]|location=Ottawa, Ontario, Canada|quote=The marriage of Suzanne Marie Langford...}}</ref></big> <big><br> </big> == <big>ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ</big> == <big>ಪೆರ್ರಿ ಅವರು [[ಅಮೆರಿಕ]] ಮತ್ತು [[ಕೆನಡಾ]] ಎರಡರ [[ಪೌರತ್ವ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://sports.espn.go.com/nhl/columns/story?columnist=buccigross_john&id=3276611|title=This blog should tell you Sens, Ducks on very different paths|last=John Buccigross|website=[[ESPN]]|access-date=December 31, 2010}}</ref> ಅವರು 1995 ರಿಂದ 1996 ರವರೆಗೂ [[ಜೂಲಿಯಾ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌|ಜೂಲಿಯಾ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು 2006 ರಿಂದ 2012ರವರೆಗೂ ಲಿಜ್ಜಿ ಕ್ಯಾಪ್ಲಾನ್ರನ್ನು ಡೇಟಿಂಗ್ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.tmz.com/2006/11/16/matthew-perrys-student-body-hook-up/|title=Matthew Perry's Student Body Hookup|date=November 16, 2006|publisher=TMZ.com|access-date=August 12, 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2011/09/10/matthew-perry-and-lizzy-caplan_n_956646.html|title=Matthew Perry And Lizzy Caplan: Another Hollywood Odd Couple? (PHOTO)|last=Fisher|first=Kelly|date=September 10, 2011|work=Huffington Post}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/matthew-perry-lizzy-caplan-quietly-split-havent-been-together-for-a-long-time-20131810|title=Matthew Perry, Lizzy Caplan Quietly Split, "Haven't Been Together for a Long Time"|last=Takeda|first=Allison|date=October 18, 2013|work=Us Weekly|access-date=October 19, 2013}}</ref></big> == <big>ಉಲ್ಲೇಖಗಳು</big> == {{Reflist|30em}} == <big>ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು</big> == * <big>{{IMDb name|1612}}</big> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೬೯ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೨೦೨೩ ನಿಧನ]] p2wvcdr43aiyrzk9t3mguytiqnxouof 0 100444 1383492 1359207 2026-08-19T14:19:21Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383492 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ಮಿ. ಐರಾವತ | film_name = | image = Mr.Airavata_poster.jpg | caption = ಮಿ. ಐರಾವತ | director = ಎ.ಪಿ ಅರ್ಜುನ್ | producer = ಸಂದೇಶ್ ನಾಗರಾಜ್ | screenplay = ಎ.ಪಿ ಅರ್ಜುನ್ | story = ಎ.ಪಿ ಅರ್ಜುನ್ | starring = [[ದರ್ಶನ್ ತೂಗುದೀಪ್]]<br>ಊರ್ವಶಿ ರೌಟೆಲಾ<br>[[ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ]]<br>[[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]]<br>[[Sithara (actress)|ಸಿತಾರ]]<br>[[ಅವಿನಾಶ್ (ನಟ)]]<br>[[ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ]]<br>[[ಚಿಕ್ಕಣ್ಣ]]<br>ಬುಲೆಟ್ ಪ್ರಕಾಶ್ | music = [[ಹರಿಕೃಷ್ಣ|ವಿ. ಹರಿಕೃಷ್ಣ]] | cinematography = ಶೇಖರ್ ಚಂದ್ರ | editing = ದೀಪು ಎಸ್ ಕುಮಾರ್ | studio = ಸಂದೇಶ್ ಕಂಬೈನ್ಸ್ | distributor = ಸಂದೇಶ್ ಕಂಬೈನ್ಸ್ | released = {{film date|df=y|2015|10|01}} | runtime = ೧೫೬ ನಿಮಿಷ | country = ಭಾರತ | language = ಕನ್ನಡ | budget = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }} ಮಿ.ಐರಾವತ ೨೦೧೫ ರ ಕನ್ನಡ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಎ.ಪಿ ಅರ್ಜುನ್ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಂದೇಶ್ ನಾಗರಾಜ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ದರ್ಶನ್ ತೂಗುದೀಪ್]], ಊರ್ವಶಿ ರೌಟೆಲಾ ಮತ್ತು [[ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ]] ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದರ್ಶನ್ ಅವರ ಮಗ ವಿನೀಶ್ ಸಹ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು [[ಹರಿಕೃಷ್ಣ|ವಿ. ಹರಿಕೃಷ್ಣ]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ದಿವಾಲಾ: ದಿ ಐರನ್ ಮ್ಯಾನ್ ಎಂದು ಡಬ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. <br> <br> ==ಕಥೆ== ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪೋಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯ ಡಿ.ಜಿ.ಪಿ ಇಬ್ಬರೂ ವಿಠ್ಠಲ ಗೌಡರ[[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]] ಮನೆಗೆ ಬಂದು,ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಐರಾವತ [[ದರ್ಶನ್ ತೂಗುದೀಪ್]]ನನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಬೇಗ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಮನವಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ವಿಠ್ಠಲ ಗೌಡ ಷರತ್ತುಬದ್ಧ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಗೆ ನಿಂತಿದ್ದ, ವರದಿಗಾರ ತನ್ನ ಉನ್ನತ-ವರದಿಗಾರನಿಗೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸ್ವತಃ ಬರುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇರುವ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಉನ್ನತ-ವರದಿಗಾರ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. 6 ತಿಂಗಳ ಹಿಂದೆ, ಐರಾವತ ಎ.ಸಿ.ಪಿ ಆಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪೋಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ, ಐರಾವತ ಅವರು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಂದರು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಎಲ್ಲ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸದೆ ಅವರು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಹೊಸ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಆವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಹಣ ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಿಯಮಗಳು ಪಟ್ಟಬಧ್ರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ನಷ್ಟ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರತಾಪ್ ಕಾಳೆ [[ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ]] ಐರಾವತನೊಂದಿಗೆ ದ್ವೇಷ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವರದಿಗಾರ್ತಿ ಪ್ರಿಯಾ ( ಉರ್ವಾಶಿ ರೌಟೆಲಾ ) ಐರಾವತನ ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾಳೆ. ಪ್ರಿಯಾಗೆ, ಐರಾವತ ಹಿಂದೆ ತನ್ನನ್ನು ಅಪಘಾತದಿಂದ ಉಳಿಸಿದವ ಎಂದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಿಯಾ ತನ್ನ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಸಹಿತ, ಐರಾವತ ತನ್ನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. <br> ಸರ್ಕಾರಿ ಸಮಾರಂಭದ ಸಿದ್ಧತೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಐರಾವತನು ನಕಲಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಎಂದು ತಿಳಿದುರುತ್ತದೆ. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಆತನನ್ನು ಬಲದಿಂದ ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಐರಾವತನು ತನ್ನ ಕಥೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. <br> ರೈತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಐರಾವತ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದ ರೈತ. ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಚಾರು ( ಸಿಂಧು ಲೋಕನಾಥ್ ) ಕೆಲವು ಕಿಡೀಗೇಡಿಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಾಚಾರಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಪೋಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯಲ್ಲಿ ಆರಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಚಾರುಳ ದೂರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಚಾರುಳನ್ನು ಲೇವಡಿ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಹಿಂಸೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಸಹಿಸದ ಐರಾವತನ ಸ್ನೇಹಿತ ಪ್ರಕಾಶ ( ಬುಲೆಟ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ) ಆರಕ್ಷಕನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಪೋಲೀಸರು ಪ್ರಕಾಶನನ್ನು ದಾರುಣವಾಗಿ ಹತ್ಯೆಗೈಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಐರಾವತ ಪ್ರತೀಕಾರದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ವಾಮಮಾರ್ಗದಿಂದ, ಐರಾವತನು ಐ.ಪಿ.ಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡಂತೆ ಆದೇಶವನ್ನು ತಂದು ನೇಮಕಗೊಂಡು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು-ಸವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಪಟ್ಟುದಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಐರಾವತವನ್ನು ಮುಗ್ಧ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ ತನ್ನ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ. ಜನರ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಐರಾವತ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಎಸಿಪಿ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಈಗ ಕಥೆ ಪ್ರಸ್ತುತಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತದೆ. ವರದಿಗಾರನು ಐರಾವತದ ಮುಂದಿನ ನಡೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಾನೆ. <br> ಐರಾವತನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪ್ರತಾಪ್ ಕಾಳೆಯ ಕತ್ತಲೆ-ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಗ್ಗುಬಡಿಯಲು ಕ್ರಮ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಿಯಾಳ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಅವನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಾಪ್ ಕಾಳೆ ಪ್ರತಿ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಿಯಾಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಐರಾವತನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಎಲ್ಲ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಉಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಾಪ್ ಕಾಳೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಅಭಿನಂದನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಐರಾವತನು ರಾಜೀನಾಮೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಪರಾಧಗಳು ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಾದಲ್ಲಿ ತಾನು ಮತ್ತೆ ಪೋಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಗೆ ಮರಳುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಐರಾವತ ಮತ್ತು ಆತನ ಮಗ (ವಿನೀಶ್ ದರ್ಶನ್) ಪರದೆಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ತಾರಾಗಣ== * [[ದರ್ಶನ್ ತೂಗುದೀಪ್]]—ಎಸಿಪಿ ಐರಾವತ * ಊರ್ವಶಿ ರೌಟೆಲಾ -- ಪ್ರಿಯಾ * [[ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ]]—ಪ್ರತಾಪ್ ಕಾಳೆ * [[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]]—ವಿಠ್ಠಲ ಗೌಡ * [[Sithara (actress)|ಸಿತಾರ]]—ತಾಯಿ * [[ಅವಿನಾಶ್ (ನಟ)]]—ಪೋಲೀಸ್ ಕಮೀಷನರ್ * [[ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ]]—ಕಾನ್ಸ್ ಟೇಬಲ್ ಬಲಿ * [[ಚಿಕ್ಕಣ್ಣ]]—ಫೋಟೋಗ್ರಾಫರ್ * ಬುಲೆಟ್ ಪ್ರಕಾಶ್—ಪ್ರಕಾಶ * [[ಸಿಂಧು ಲೋಕನಾಥ್]]—ಚಾರು ==ಚಿತ್ರೀಕರಣ== ಫೆಬ್ರವರಿಯ ೨೦೧೩ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ರಾಜಕಾರಣಿ ಸಂದೇಶ್ ನಾಗರಾಜ್ ತಾವು ದರ್ಶನ್ ನಟಿಸಿರುವ ಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಅಂಬಾರಿ ಮತ್ತು ಅದ್ಧೂರಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎ.ಪಿ ಅರ್ಜುನ್ ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ದರ್ಶನ್ ಹೊಗಳಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ತಂಗಿಗಾಗಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದ ಎ.ಪಿ ಅರ್ಜುನ್ ರನ್ನು ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ದರ್ಶನ್ ಪೋಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕಥೆಯ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟಿಂಗ್ ಆರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗವಾಯಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೬, ೨೦೧೩ ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಂಠೀರವ ಸ್ಟುಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಚ್.ಡಿ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ನಟ ವಿ. ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. [http://chitratara.com/show-content.php?id=5362&ptype=News&title=CHALLENGING%20%60GAJA%60%20IS%20AIRAVATHA!%20ARJUNA%20SANDESHA ಶೂಟಿಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160813013829/http://chitratara.com/show-content.php?id=5362&ptype=News&title=CHALLENGING%20%60GAJA%60%20IS%20AIRAVATHA!%20ARJUNA%20SANDESHA |date=2016-08-13 }} ಐರಾವತ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಚಿತ್ರವು ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಂದ ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು. ಮತ್ತು ದರ್ಶನ್ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದಂತೆ ಶೂಟಿಂಗ್ ಮೈಸೂರು ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಅರ್ಜುನ್ ಮತ್ತು ನಟ ದರ್ಶನ್ ಅವರ ಅನಿಗದಿತ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಿಧಾನಗತಿಯ ವೇಗಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.<ref>[http://www.deccanchronicle.com/140526/entertainment-sandalwood/article/actor-darshan-busy-couple-year ವಿಳಂಬ]</ref> ==ತಾರಾಗಣ== ನಟಿ ಎರಿಕಾ ಫೆರ್ನಾಂಡಿಸ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ್ ಎದುರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಲು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಆಕೆಯ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಮುಂಚೆಯೇ ಅವರು ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.<ref>[http://www.filmibeat.com/kannada/news/2014/erica-fernandes-ninnindale-darshan-airavatha-puneet-rajkumar-129543.html ಎರಿಕಾ ]</ref> ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣೇಶ್ ನಟನೆಯ ಬುಗುರಿ, ಎರಡನ್ನೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Erica-Fernandes-shuffles-between-Ganesh-and-Darshan/articleshow/39411405.cms ಎರಿಕಾ ವಿಳಂಬ]</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ತೂಕ ಇಳಿಕೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಎರಿಕಾ ಚಲನಚಿತ್ರದಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದರು.[[ರಚಿತಾ ರಾಮ್]] ತನ್ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅನೂರ್ಜಿತ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದರೆಂದು ವರದಿಗಳು ಸೂಚಿಸಿವೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಅರ್ಜುನ್ ಅವರು Google ಮೂಲಕ ಉರ್ವಶಿ ರೌಟೆಲಾ ಅವರನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಿದರು. ಮಿಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದ ಉರ್ವಶಿ ರೌಟೆಲಾ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಆಕೆಯ ಸ್ನಿಗ್ಧ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ದರ್ಶನ್ ಎದುರು ಬೇಕಾದ ಎತ್ತರದಿಂದಾಗಿ ಆಕೆ ಸೂಕ್ತ ಆಯ್ಕೆ ಎನಿಸಿದರು.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Urvashi-Rautela-replaces-Erica-Fernandes-in-Darshan-film/articleshow/41942547.cms ಊರ್ವಶಿ]</ref> ಬಹುಭಾಷಾ ನಟ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ದರ್ಶನ್ ಎದುರು ಖಳನಟನಾಗಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.<ref>[http://www.filmibeat.com/kannada/news/2014/prakash-raj-to-lock-horns-with-darshan-airavata-145661.html ರೈ]</ref> ಅನಂತನಾಗ್ ಮತ್ತು ಸಿತಾರ ದರ್ಶನ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಪೋಷಕರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಬುಲೆಟ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಹ ಪ್ರಮುಖ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಒಪ್ಪಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು. ೨೦೧೫ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ದರ್ಶನ್ ಅವರ ಏಳು ವರ್ಷದ ಮಗ ವಿನೀಶ್ ತನ್ನ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರದ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Darshans-son-makes-his-cinematic-debut/articleshow/46741831.cms? ವಿನೀಶ್]</ref> ==ಸಂಗೀತ== ಧ್ವನಿಪಥವನ್ನು ವಿ. ಹರಿಕೃಷ್ಣ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್ ೧೬, ೨೦೧೫ ರಂದು, ಚಲನಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯನ್ನು ಬಿಡೂಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.moviebeats.in/2015/07/mr-airavata-kannada-movie-audio-songs.html |title=ಸುರುಳಿ |access-date=2018-05-27 |archive-date=2015-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150926050533/http://www.moviebeats.in/2015/07/mr-airavata-kannada-movie-audio-songs.html |url-status=dead }}</ref> ===Track listing=== {{Track listing | extra_column = ಗಾಯಕ (ರು) | title1 = ಮಿ._ಐರಾವತ | extra1 = ಕೆ.ಜಿ ರಂಜೀತ್, ಸಂತೋಷ್ ವೆಂಕಿ | lyrics1 =ಎಪಿ ಆರ್ಜುನ್ | length1 = 0೪:೩೧ | title2 = ದೇರ್ ವಾಸ್ ಎ ಅಜ್ಜಿ | extra2 = [[ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್]] | lyrics2 =ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್ | length2 = ೦೪:೨೨ | title3 = ಕಾ ತಲೆಕಟ್ಟು | extra3 = ಇಂದು ನಾಗರಾಜ್ | lyrics3 =[[ಯೋಗರಾಜ್ ಭಟ್]] | length3 = ೦೪:೨೪ | title4 = ಗುಡಿ ಮೇಲೆ | extra4 = ಶಶಾಂಕ್ ಶೇಷಗಿರಿ, ಸುನಿತಾ ಗೋಪರಾಜು | lyrics4 =ಎಪಿ ಆರ್ಜುನ್ | length4 = ೦೪"೦೧ }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಕೊಂಡಿಗಳು== * {{IMDb name|tt5078812}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] dy2d26faytf626t3s3pjwmeiiui817h 0 101790 1383529 1366097 2026-08-20T01:04:31Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383529 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =ಸತ್ಪಾಲ್ ಸಿ೦ಗ್ | image = Satpal Singh receives Dronacharya Award in 2009.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = ೧ [[ಫೆಬ್ರವರಿ]] ೧೯೫೫ | birth_place = ಬಾವಾನಾ, ದೆಹಲಿ | death_date = | death_place = | nationality = ಭಾರತ | other_names = | occupation = ಕುಸ್ತಿಪಟು | years_active = | known_for = ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದವರು | notable_works = ೧೯೮೨ ರ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ ದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ, ೧೯೭೪ ರ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕ }} [[ಚಿತ್ರ:Boli Khela, Pohela Boishakh (2014) (19204242768).jpg|thumb]] ಗುರು ಸತ್ಪಾಲ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸತ್ಪಾಲ್ ಸಿಂಗ್ (ಜನನ ೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೫೫), [[ಕುಸ್ತಿ]] ತರಬೇತುದಾರ ಮತ್ತು [[ಭಾರತ]]ದ ಮಾಜಿ ಕುಸ್ತಿಪಟು. ಅವರು ೧೯೮೨ ರ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ [[ಚಿನ್ನ]]ದ ಪದಕ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ೧೯೭೪ ರ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದರು. ಇಂದು ಅವರು ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಪದಕ ವಿಜೇತರಾದ ಸುಶೀಲ್ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ರವಿ ಕುಮಾರ್ ದಹಿಯಾ ಅವರ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news | url=http://archive.indianexpress.com/news/life-in-satpals-akhada-early-mornings-and/353170 | title=Life in Satpal's akhada: Early mornings and lots of ghee | newspaper=[[Indian Express]] | date=26 August 2008 | first=Shreya | last=Chakravertty | access-date=18 December 2018 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Amsan|first=Andrew|date=2021-08-05|title=How Chhatrasal stadium and coach Satpal shaped Ravi Dahiya|url=https://indianexpress.com/article/olympics/how-chhatrasal-stadium-and-coach-satpal-shaped-ravi-dahiya-7438832/|access-date=2021-08-05|website=The Indian Express|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.newsnation.in/article/140111-fuming-satpal-singh-says-its-wrong-to-point-fingers-without-proof.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-07 |archive-date=2016-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160729015947/http://www.newsnation.in/article/140111-fuming-satpal-singh-says-its-wrong-to-point-fingers-without-proof.html |url-status=dead }}</ref> ಅವರಿಗೆ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ==ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ== ಸತ್ಪಾಲ್ ಅವರು ೧ [[ಫೆಬ್ರವರಿ]] ೧೯೫೫ ರಂದು [[ದೆಹಲಿ]] ಬವಾನಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು [[ದೆಹಲಿ]]ಯ ಹನುಮಾನ್ ಅಖಾರಾನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕುಸ್ತಿ ತರಬೇತುದಾರ ಗುರು ಹನುಮಾನ್ ಅವರಿಂದ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.<ref name=jag>{{cite web| title = Guru Hanuman Akhara chosen for the 2014 Rashtritya Khel Protsahan Puraskar| url = http://www.jagranjosh.com/current-affairs/guru-hanuman-akhara-chosen-for-2014-rashtritya-khel-protsahan-puraskar-1408709497-1| work = Jargran Josh| date = 22 August 2014| access-date = 2014-11-20| archive-date = 2014-11-29| archive-url = https://web.archive.org/web/20141129111411/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/guru-hanuman-akhara-chosen-for-2014-rashtritya-khel-protsahan-puraskar-1408709497-1| url-status = dead}}</ref> ಅವರು ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರು ೧೯೭೪, ೧೯೭೮ ಮತ್ತು ೧೯೮೨ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ೩ [[ಬೆಳ್ಳಿ]] ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. [[ಏಷ್ಯ]]ನ್ ಗೇಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲೂ, ಅವರು ಸತತ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದರು, ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ [[ಕಂಚು]], ೧೯೭೮ ರಲ್ಲಿ [[ಬೆಳ್ಳಿ]] ಮತ್ತು ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ [[ಚಿನ್ನ]]ದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿದರು.<ref>{{cite web |title=Satpal Singh – the legendary wrestling coach who mentored Olympic champions |url=https://olympics.com/en/news/who-is-satpal-singh-indian-wrestling-coach |website=[[International Olympic Committee]] |date=2022-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921213128/https://olympics.com/en/news/who-is-satpal-singh-indian-wrestling-coach |archive-date=2022-09-21 |url-status=live |last1=Nag |first1=Utathya}}</ref> ಸತ್ಪಾಲ್ ಅವರು ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಉತ್ತಮರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಭಾರತ್ ಕುಮಾರ್ (೧೯೭೩), ರುಸ್ತಮ್-ಎ-ಹಿಂದ್ (೧೯೭೪ ಮತ್ತು ೧೯೭೫), ಭಾರತ್ ಕೇಸರಿ (೧೯೭೫), ರುಸ್ತಂ-ಎ-ಭಾರತ್ (೧೯೭೫), ಮಹಾ ಭಾರತ ಕೇಸರಿ (೧೯೭೬), ಮಹಾನ್ ಭಾರತ್ ಕೇಸರಿ (೧೯೭೬) , ರುಸ್ತಂ-ಎ-ಜಮಾನ್ (೧೯೭೬), ಹಿಂದ್ ಕೇಸರಿ (೧೯೭೭), ಭಾರತ್ ಶ್ರೀ (೧೯೭೮) ಮತ್ತು ಭಾರತ್ ಬಲರಾಮ್ (೧೯೭೯) ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಸತ್ಪಾಲ್ ಈಗ ದೆಹಲಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸ್ಕೂಲ್ ಗೇಮ್ಸ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಮುಖ್ಯ ಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೮೮ ರಿಂದ [[ದೆಹಲಿ]] ಛತ್ರಸಾಲ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ ಸಹ ತರಬೇತುದಾರ ವೀರೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕುಸ್ತಿಯ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ''[[ಅಖಾಡಾ]]'' ಅನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಎರಡು ಬಾರಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ಪದಕ ವಿಜೇತದಾರ ಸುಶೀಲ್ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ರವಿ ಕುಮಾರ್ ದಹಿಯಾ ಅವರ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://satpalsingh.allsport.in/</ref> ಅವರಿಗೆ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] [[ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ಈ ಹಿಂದೆ ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ [[ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಮತ್ತು ೧೯೮೩ ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web|title = Padma Shri Awardees|url = http://india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=1120|access-date = 2009-07-30|archive-url = https://web.archive.org/web/20120229165711/http://india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=1120|archive-date = 29 February 2012|url-status = dead|df = dmy-all}}</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು== * ೧೯೭೪:[[ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] * ೧೯೮೩:[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] * ೨೦೦೯:[[ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] * ೧೬ ಬಾರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆವಿವೇಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್. * ೨೦೧೫: [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] [[ಚಿತ್ರ:Boli Khela, Pohela Boishakh (2013) - 19182116999.jpg|thumb]] ==ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ== * ೧೯೮೦ ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಕುಸ್ತಿ]] - ಪುರುಷರ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ೧೦೦ ಕೆಜಿ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} *[https://web.archive.org/web/20141211151146/http://khabar.ibnlive.in.com/news/40883/4/33] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] 2rd250ykj2d8950615zpqapi6j8bu05 0 113458 1383533 1367364 2026-08-20T02:35:58Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383533 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> | name = ಸುಗತ ಕುಮಾರಿ | image = Sugathakumari1.jpg | imagesize = 225px | caption = | birth_name = | birth_date = ೨೨ [[ಜನವರಿ]], ೧೯೩೪ | birth_place = ಅರನ್ಮುಲ | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = [[ಕವಯಿತ್ರಿ]], ಪರಿಸರವಾದಿ | language = ಮಲಯಾಳಂ | nationality = ಭಾರತೀಯ | education = | alma_mater = ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜು, [[ತಿರುವನಂತಪುರ]] | genre = | period = | notableworks = ರಾಥರಿಮಝಾ, ಅಂಬಲಮಣಿ, ಮನಲೆಝುತು | spouse = ಡಾ. ಕೆ. ವೇಲಾಯುಧನ್ ನಾಯರ್ | children = ಲಕ್ಷ್ಮೀ | signature = | signature_alt = | website = |module={{Infobox person|child=yes}} }} '''ಸುಗತಕುಮಾರಿ''' ಭಾರತೀಯ ಕವಯಿತ್ರಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ. ಅವರು [[ಕೇರಳ]] ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪೋಷಕರು ಕವಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಾದ ಬೋದೆಶ್ವರನ್ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವಾಂಸೆ ವಿ. ಕೆ. ಕಾರ್ತಿಯಾಯಿಣಿ. ಇವರು ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದೊಂದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರ ಮನೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆಗಾಗಿ ಇರುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.beaninspirer.com/sugathakumari-artist-poetic-skills-classic-example-feminism-activist/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-03-17 |archive-date=2019-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190421024446/https://www.beaninspirer.com/sugathakumari-artist-poetic-skills-classic-example-feminism-activist/ |url-status=dead }}</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಸುಗತ ಕುಮಾರಿ ಅವರು [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] [[ಅರನ್ಮುಲ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ೧೯೩೪ರ ಜನವರಿ ೩ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು.<ref>https://books.google.co.in/books?id=OjZYf9Xf9bcC&pg=PA399&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> ತಿರುವನಂತಪುರಂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಅವರು ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. 'ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಫಿಲಾಸಫಿ ದ ಮೋಕ್ಷ ಆಫ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟಿವ್ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ದಿ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ಆಫ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ಸ್ಟಡಿ' ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿದರು ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸುಗತ ಕುಮಾರಿ ಅವರ ಪತಿ ಡಾ. ಕೆ. ವೇಲಾಯುಧನ್ ನಾಯರ್ ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರಾಗಿದ್ದರು.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Educationist-Velayudhan-Nair-dead/articleshow/194325.cms?referral=PM</ref> ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾಗಿರುವ ನಾಯರ್ ಶ್ರೀ ಅರಬಿಂದೋನ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅವರ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಸಾಹಿತ್ಯ== ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಸುಗತಕುಮಾರಿಯವರ ಪತಿರಪುಕಲ್ (ಮಿಡ್ನೈಟ್ ಹೂವುಗಳು) ಕೃತಿಗಾಗಿ ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು.೧೯೭೮ರಲ್ಲಿ ರಾಥರಿಮಜ ಕೃತಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಪಾವಂ ಮನವಹೃದಯಂ, ಮುಥೂಚಿಪ್ಪಿ, ಇರುಲ್ಚೈರಾಕುಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಪ್ನಭೂಮಿ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಕವಿತೆಗಳು. ಪರಿಸರದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅವರ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಗತ ಕುಮಾರಿಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ರಾಥ್ರಿಮಝಾ, ಅಂಬಾಮಣಿ ಮತ್ತು ಮನಲೆಝುತು ಸೇರಿವೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20060906090939/http://www.hindu.com/2006/01/27/stories/2006012719490300.htm</ref> ಸುಗತಕುಮಾರಿಯವರು ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಪುಸ್ತಕಗಳು== #ಮುತ್ತೂಚಿಪಿ (೧೯೬೧) #ಪಾತಿರಪ್ಪಕ್ಕಲ್ (೧೯೬೭) #ಪಾವಂ ಪವಂ ಮಾನವ ಹೃದಯಂ #ಪ್ರಾಣಮ್<ref>{{Cite web |url=https://find.uoc.ac.in/Record/211207/Description |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-03-17 |archive-date=2024-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240207052422/https://find.uoc.ac.in/Record/211207/Description |url-status=dead }}</ref> #ಇರುಲ್ ಚಿರಕುಕಲ್ (೧೯೬೯) #ರಾಥ್ರಿಮಝಾ (೧೯೭೭) #ಅಂಬಾಲಾನಿ (೧೯೮೧) #ಕುರಿಂಜಿಪುಕ್ಕಲ್ (೧೯೮೭) #ತುಲಾವರ್ಷಪಚಾ (೧೯೯೦) #ರಾಧಾ ಎವಿಡೆ (೧೯೯೫) #ದೇವದಾಸಿ (೧೯೯೮) #ಮನಲೇಜುತು(೨೦೦೬) #ಅಭಿಸಾರಿಕ #ಸುಗತಕುಮಾರಿಯುಡ್ ಕವಿತಾಲ್ #ಕೃಷ್ಣಕಾವಿತಾಕಲ್ #ಮೇಘಂ ವನ್ನು ತೊಟ್ಟಪ್ಪೊಲ್ #ಪೂವಝಿ ಮರುವಾಳಿ #ಕಾದಿನು ಕಾವಲ್ ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು== #[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ|ಪದ್ಮಶ್ರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (೨೦೦೬) #ಪಾತ್ರಿಪೂಕ್ಕಲ್ ಕವನಕ್ಕಾಗಿ ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೬೮)<ref>{{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/ksa/Awards/poetry.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-03-17 |archive-date=2018-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180626195512/http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/ksa/Awards/poetry.htm |url-status=dead }}</ref> #ರಥ್ರಮಜಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ(೧೯೭೮) #ಅಂಬಾಮಣಿಗಾಗಿ ಒಡಕುಝಾಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೮೨) #ಅಂಬಾಮಣಿಗೆ ವಯಲರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ #ಆಶಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೯೧) #ಲಲಿತಾಂಬಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೧) #ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಫೆಲೋಶಿಪ್<ref>https://www.thehindu.com/2004/03/13/stories/2004031302410500.htm</ref> #ವಲ್ಲತೋಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೩) #ಬಾಲಮಣಿಯಮ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೪) #ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref>https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Award-for-Sugathakumari/article15208776.ece</ref> #ಸರಸ್ವತಿ ಸಮ್ಮಾನ್ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕವಯಿತ್ರಿ]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] 5l3i5ongmdvrp00rznqj4ai5kf47720 0 130904 1383498 1378073 2026-08-19T15:20:36Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383498 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |image = Mrinalini Sarabhai.jpg| |name = ಮೃಣಾಲಿನಿ ಸಾರಾಭಾಯ್ |caption = ಮೃಣಾಲಿನಿ ಸಾರಾಭಾಯ್ |birth_date = {{birth date|df=yes|1918|5|11}} |birth_place = [[ಕೇರಳ]], ಭಾರತ |death_date = {{Death date and age|df=yes|2016|1|21|1918|5|11}} |death_place = [[ಅಹ್ಮೆದಾಬಾದ್]], [[ಗುಜರಾತ್]], ಭಾರತ |residence = ಭಾರತ |nationality = ಭಾರತೀಯ |spouse = [[ವಿಕ್ರಮ್ ಸಾರಾಭಾಯ್]] |children = [[ಮಲ್ಲಿಕಾ ಸಾರಾಭಾಯ್]] <br/> [[ಕಾರ್ತಿಕೇಯ ಸಾರಾಭಾಯ್]] |field = |work_institution = |alma_mater = |known_for =dancer/choreographer |prizes = |religion = |footnotes = |spouse =[[ವಿಕ್ರಂ ಸಾರಾಭಾಯ್]] |relatives = [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೆಹ್ಗಲ್]] (ಸೋದರಿ) }} '''ಮೃಣಾಲಿನಿ ಸಾರಾಭಾಯಿ''',<ref> [http://www.thefamouspeople.com/profiles/mrinalini-sarabhai-5493.php Famous people, Dancers : Mrinalini Sarabhai] </ref> [[ಭರತನಾಟ್ಯ]], [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]] ಹಾಗೂ [[ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ]]ನಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದರು. 'ದರ್ಪಣ'<ref>[http://darpanaacademy.blogspot.in/ 'Darpana dance academy', established by Mrinalini and Vikram Sarabhai in 1949] </ref> ಎಂಬ ನೃತ್ಯಶಾಲೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಪತಿ [[ವಿಕ್ರಮ್ ಸಾರಾಭಾಯಿ| ವಿಕ್ರಂ ಸಾರಾಭಾಯಿ]]<ref>[http://self.gutenberg.org/article/WHEBN0001104242/Vikram%20Sarabhai Vikram sarabhai]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಯವರ ಸಹಯೋಗದಿಂದ ೧೯೪೮-೪೯ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ ಅವರ ಮಗಳು [[ಮಲ್ಲಿಕಾ ಸಾರಾಭಾಯ್]]<ref>[http://self.gutenberg.org/article/WHEBN0000290952/Mallika%20Sarabhai Mallika sarabhai]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಜೊತೆ ಸೇರಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಮಗ 'ಕಾರ್ತಿಕೇಶ ಸಾರಾಭಾಯ್' ಪರಿಸರ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ. 'ದರ್ಪಣ ನೃತ್ಯಶಾಲೆ' ನೃತ್ಯಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ ಕಲಿಕಾ ನೃತ ನಾಟಕಗಳು, ಸಂಗೀತ,ಬೊಂಬೆಯಾಟ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದರ್ಶನಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಪೇತಿಕೊಡುವ ಪ್ರಮುಖಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿತು ಹೊರಬಂದು ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಡಿ ಹೆಸರುಮಾಡಿದ ಶಿಷ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೮ ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿದೆ. ಮೃಣಾಲಿನಿಯವರು ವಿಶ್ವಕವಿ [[ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಭಾರತದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯೋಜನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾತೃ ಡಾ.[[ವಿಕ್ರಮ್ ಸಾರಾಭಾಯ್]] ಅವರ ಪತಿ. ಮೃಣಾಲಿನಿ ಅವರ ಪುತ್ರಿ, [[ಮಲ್ಲಿಕಾ ಸಾರಾಭಾಯ್]] ರವರು ಕೂಡಾ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮೃಣಾಲಿನಿ ಸಾರಾಭಾಯಿ<ref>{{Cite web |url=http://creative.sulekha.com/dr-mrunalini-sarabhai-is-no-more_627716_blog |title=Sulekha.com, Famous Bharatanatyam Dancer Of Yester Years Mrinalini Sarabhai, Is No More |access-date=2022-08-08 |archive-date=2025-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120100653/http://creative.sulekha.com/dr-mrunalini-sarabhai-is-no-more_627716_blog |url-status=dead }}</ref>ಯವರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ [[ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸೆಹೆಗಲ್]]ರವರು [[ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್]] ರವರ ನೇತೃತ್ವದ [[ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಮಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ==ಜನನ,ಬಾಲ್ಯ,ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸ== '''ಮೃಣಾಲಿನಿ''', ೧೯೧೮ ರ,ಮೇ,೧೧ ರಂದು,ಮದ್ರಾಸ್ ಲಾ ಕಾಲೇಜ್ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲ್,[[ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ ಅಯ್ಯರ್]], ಹಾಗೂ ಸ್ವಾತಂತ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿ ಮಾಜಿ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯೆ,ಅಮ್ಮುರವರ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಗಳಾಗಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮೃಣಾಲಿನಿಯವರು 'ಸ್ವಿಟ್ಸರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್'<ref>[http://self.gutenberg.org/articles/mrinalini_sarabhai ಮೃಣಾಲಿನಿಯವರ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ವಿವರಗಳು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಪದವಿಗಳು]{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನುಗಳಿಸಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಧ್ವನಿಸಂಸ್ಕರಣದಲ್ಲಿ ತರಪೇತಿಗಳಿಸಿ ನಿಷ್ಣಾತರಾದರು. ಚಿಕ್ಕವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಗುರು ಮೀನಾಕ್ಷಿಸುಂದರಂ ಪಿಳ್ಳೈರವರ ಹತ್ತಿರ ಭರತನಾಟ್ಯವನ್ನೂ, ಕಂಚು ಕುರೂಪ್ ರವರ ಬಳಿ ಕಥಕ್ಕಳಿ ನೃತ್ಯವನ್ನೂ ಕಲಿತು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಿದರು.<ref> [http://vijaykarnataka.indiatimes.com/news/india/mrinalini-dance/articleshow/50673535.cms ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ, ಜನವರಿ,೨೨,೨೦೧೬] </ref> ==ಮೃಣಾಲಿನಿಯವರ ಮದುವೆ== ಮೃಣಾಲಿನಿಯವರು, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ತಾತಾ ವಿಜ್ಞಾನ ಭವನದಲ್ಲಿ ಡಾ. ಸಿ.ವಿ.ರಾಮನ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ವಿಕ್ರಮ್ ಸಾರಾಭಾಯಿ]] ರವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ೧೯೪೨ ರಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದರು. ಮುಂದೆ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಸಂಸ್ಕರಣ ದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಗಳಿಸಿದರು. ಜಾವಾ,ಬಾಲಿ ದ್ವಿಫಗಳಿಗೆ ಹೇಟಿ ಆಗ್ನೇಯ ನೃತ್ಯಪ್ರಾಕಾರಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಜಾವಾದಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರ 'ತೇಝಜೋ ಕುಸುಮ್' ರವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಜ್ನಾನಭಂಡಾರವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿದರು. <ref>[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%A8%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%A6-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%96%E0%B2%B0-%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%86-%E0%B2%85%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B2%A4 prajavani rajya, ನೃತ್ಯಲೋಕದ ಪ್ರಖರ ತಾರೆ ಅಸ್ತಂಗತ, ಪ್ರೊ.ಮೈಸೂರು ವಿ.ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, 01-22-2016] </ref> ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಭರತನಾಟ್ಯ ಕಲೆಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾದರು ಗಣ್ಯ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕಿ, ಮೃಣಾ, * ವಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣ, * ಗೀತಗೋವಿಂದ, * ಟ್ಯಾಗೋರ್ ರವರ ಭಾನುಸಿಂಗರ್ ಪದಾವಳಿ, ಮೊದಲಾದ ೫೦ ನೃತ್ಯ ನಾಟಕಗಳ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಡಾನ್ಸ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದ, ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ಜೊತೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನೃತ್ಯಪ್ರದರ್ಶನ ಕೊಟ್ಟು, ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಹೋಗಿ, ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದರು. '''ಅವುಗಳ ವಿವರಗಳು ಹೀಗಿವೆ :''' # ಮೆಮೊರಿ, # ಸ್ತ್ರೀಮತ್ತು ನೀಲ, ದೃಷ್ಯನಾಟಕಗಳು ಸೃಜನಶೀಲತೆಗೆ ಹೆಸರಾದವು. ಮೃಣಾಲಿನಿಯವರು, ಅಮೆರಿಕ, ಚೀನ, ರಷ್ಯ,ಜಪಾನ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ಶಾರೀರಿಕ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಳಸಿ, ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತುನೀಡಿದ್ದರಿಂದ '''ನೃತ್ತ''' ಮತ್ತು '''ಮುಖಿಜ''' ಅಭಿನಯಗಳಿಗೆ ಹೊಸಮಜಲು ದೊರೆಯುವಂತಾಯಿತು. ==ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಹುದ್ದೆಗಳು== * ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯಕರಕುಶಲ ಕಲೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೈಮಗ್ಗದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿನಿಗಮದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. * ಸರ್ವೋದಯ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ನ ಟ್ರಸ್ಟಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದರು. * ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ ದುಡಿದರು. *'The Voice of the Heart'<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/45104/7/chapter%204.pdf Language without Speech]</ref>ಎಂಬ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಬರೆದರು.<ref> https://books.google.co.in/books/about/The_Voice_of_the_Heart.html?id=19UZAAAACAAJ&redir_esc=y The voice of the heart-An autobiography by Mrinalini sarabhai]</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು== * ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ, * 'French Archives Internationales de la Danse ಸಂಸ್ಥೆಯ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ಗಳಿಸಿದ ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆ', * ೧೯೯೦ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಲ್ಲಿ Executive Committee of the International Dance Council, ಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಗೆ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. * ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ, ಪಂ.ಓಂಕಾರನಾಥ್ ಠಾಕೂರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, * ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ, * ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ 'ಸಂಗೀತ್ ನಾಟಕ್ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ ಫೆಲೋಶಿಪ್' ದೊರೆಯಿತು. * ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ನಾರ್ವಿಚ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಈಸ್ಟ್ ಆಂಗ್ಲಿಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ 'Degree of Doctor of Letters, honoris causa (LittD) ಪದವಿ'<ref>[http://self.gutenberg.org/articles/mrinalini_sarabhai#Awards ಅವಾರ್ಡ್ ಗಳು, ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ, ಇತ್ಯಾದಿ]{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಗಳಿಸಿದರು. * 'Ballet Folklorico of Mexico' ಎಂಬ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟ ಮೃಣಾಲಿನಿಯವರ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ, ಮೆಕ್ಸಿಕೋದೇಶದ ಸರ್ಕಾರ ಬಂಗಾರದ ಪದಕವನ್ನು ಪ್ರದಾನಮಾಡಿತು. * ಡಿಸೆಂಬರ್, ೨೮, ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ 'ದರ್ಪಣ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಬಂಗಾರದ ಹಬ್ಬ'ವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 'ಮೃಣಾಲಿನಿ ಸಾರಾಭಾಯ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಫಾರ್ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸೆ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಶಿಸಲಾಯಿತು. * ೧೯೯೬-೯೭ರ [[ಕಾಳಿದಾಸ ಸಮ್ಮಾನ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ. ==ನಿಧನ== ಹಿರಿಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಕಲಾವಿದೆ ಮೃಣಾಲಿನಿ ಸಾರಾಭಾಯಿ <ref>[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%AE%E0%B3%83%E0%B2%A3%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%BF-%E0%B2%87%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2 ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, ೦೧-೨೨-೨೦೧೬, ಮೃಣಾಲಿನಿ ಸಾರಾಭಾಯಿ ಇನ್ನಿಲ್ಲ] </ref> (೯೭) ೨೧, ಗುರುವಾರ, ಜನವರಿ, ೨೦೧೬ ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರು ವಯೋವೃದ್ಧೆ ಮೃಣಾಲಿನಿ,ಯವರನ್ನು ಅಹಮದಾಬಾದಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ತಾಯಿ ತಮ್ಮ ನೃತ್ಯ ಜಗತ್ತನ್ನು ನಮ್ಮ ಪಾಲಿಗೆ ಉಳಿಸಿ ನಮ್ಮನ್ನಗಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಮಲ್ಲಿಕಾ ಅವರು 'ಫೇಸ್ ಬುಕ್' ಪುಟದಲ್ಲಿ ಬರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 'ಮೃಣಾಲಿನಿ ಸಾರಾಭಾಯ್' ರವರ ಅಂತಿಮ ಸಂಸ್ಕಾರ ಗುಜರಾತಿನ ಗಾಂಧಿನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೇಥಪುರ ಗ್ರಾಮ <ref>[http://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/mrinalini-sarabhai-ammas-last-journey-with-ghungroo-on-feet/ : January 22, 2016, Indian express, Lakshmi ajay, Mrinalini Sarabhai: Amma’s last journey with ghungroo on feet]</ref> ದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಚಿತೆಗೆ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಮಲ್ಲಿಕಾ, ಹಾಗೂ ಕಾರ್ತಿಕೇಯ ಸ್ಪರ್ಷಮಾಡಿದರು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== {{commons category|Mrinalini Sarabhai}} # [http://www.rediff.com/news/column/mrinalini-sarabhai-transformed-gujarats-cultural-life/20160122.htm Rediff.com. jan, 2, 16 Mrinalini Sarabhai transformed Guajrat's cultural life] # [http://www.hindustantimes.com/music/legendary-dancer-mrinalini-sarabhai-dies-at-97/story-yK1nU4KJxvixLGMHbxUUMK.html hindustan times, 21, jan, 16 Legendary dancer Mrinalini Sarabhai dies at 97] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭರತನಾಟ್ಯ ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೧೮ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೨೦೧೬ ನಿಧನ]] k292rl3dj7kca1cxbdmfge6p0ijdu6u 0 142409 1383493 1359281 2026-08-19T14:28:46Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383493 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ಮಿನುಗು | image = Minugu.jpeg | caption = | director = ಆಂಥೋನಿ ಜಯವಂತ್ | writer = ಆಂಥೋನಿ ಜಯವಂತ್ | based_on = | producer = ಜಿ. ಗಜೇಂದ್ರ | starring = [[ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ]], [[ಸುನಿಲ್ ರಾವ್]], ಅಜಿತ್ ಹಂದೆ | music = ಗೋಪು, [[ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್]] (ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ) | cinematography = ಎಸ್. ಸತೀಶ್ ಕುಮಾರ್ | editing = ಎಚ್. ಎಸ್. ಶ್ರೀಕಾಂತ್ | studio = ಅರ್ಪಿತಾ ಚಿತ್ರ | released = 2010 ರ ಜನವರಿ 1 | runtime = 129 ನಿಮಿಷಗಳು | language = ಕನ್ನಡ | country = ಭಾರತ }} '''''ಮಿನುಗು''''' 2010 ರ ಭಾರತೀಯ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ]] ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕಥಾ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಜಾಹೀರಾತು-ಚಿತ್ರಗಳ ತಯಾರಕ ಆಂಥೋನಿ ಜಯವಂತ್ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ]], [[ಸುನಿಲ್ ರಾವ್]] ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ <ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/bangalore/article89133.ece?service=print|title=MAKING A COMEBACK|date=31 December 2009|publisher=The New Indian Express|access-date=23 ಮಾರ್ಚ್ 2022|archive-date=19 ಮೇ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519132550/http://www.newindianexpress.com/cities/bangalore/article89133.ece?service=print|url-status=dead}}</ref> ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ ನಟ ಅಜಿತ್ ಹಂದೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.chitratara.com/show-content.php?id=184&ptype=News&title=%60MINUGU%60%20THAARE%20POOJA%20GANDHI!|title='MINUGU' THAARE POOJA GANDHI!|date=11 November 2008|publisher=Chitratara.com|access-date=23 ಮಾರ್ಚ್ 2022|archive-date=30 ನವೆಂಬರ್ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130083239/http://www.chitratara.com/show-content.php?id=184&ptype=News&title=%60MINUGU%60%20THAARE%20POOJA%20GANDHI!|url-status=dead}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಜಿ. ಗಜೇಂದ್ರ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸಹ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು 2010 ರ ಮೊದಲ ದಿನದಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪರದೆಯಾದ್ಯಂತ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/pq-vs-minugu-kannada-news-53184|title=PQ vs Minugu|date=1 January 2010|publisher=Indiaglitz.com|access-date=23 ಮಾರ್ಚ್ 2022|archive-date=23 ಮಾರ್ಚ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323144005/https://www.indiaglitz.com/pq-vs-minugu-kannada-news-53184|url-status=dead}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಮರ್ಶಕರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದಂತೆ "ದುರ್ಬಲವಾದ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್" ಕಾರಣ, ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/bangalore/article217381.ece?service=print|title=Film falls flat on weak script|date=2 January 2010|publisher=The New Indian Express|access-date=23 ಮಾರ್ಚ್ 2022|archive-date=19 ಮೇ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519132103/http://www.newindianexpress.com/cities/bangalore/article217381.ece?service=print|url-status=dead}}</ref> == ಕಥಾವಸ್ತು == ಆದಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಚಿತಾ ಒಂದೇ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದು ಸ್ನೇಹಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದಿತ್ಯ ಸಂಚಿತಾ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರೆ, ಅವಳು ಸಿನಿಮಾ ತಾರೆಯಾಗುವ ಕನಸುಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅಧ್ಯಯನದ ನಂತರ, ಅವಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಿನಿಮಾತಾರೆಯಾಗಿ ಧಿಡೀರ್ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಆದಿತ್ಯ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ನಿರುದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿ ಉಳಿದು ಅವನ ಏಕೈಕ ಸಹೋದರಿಯ ಗಳಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸಂಚಿತಾ ತಾರಾಪಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ ಅವನ ಪ್ರೀತಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಅವಳ ಯಶಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅಸೂಯೆಪಡುವ ಅವಳ ಸಹ-ನಟ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ್ ಅವರಗಮನದಲ್ಲಿ ಇದೆಲ್ಲವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದಿತ್ಯನನ್ನು ದಾಳವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅವಳನ್ನು ಕೀಳಾಗಿಸುವ ಸಂಚು ರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಆದಿತ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿ ಅವಳನ್ನು ಕೆರಳಿಸುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ಅವನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ಅವನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಜೈಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸಂಚಿತಾ ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ಆದಿತ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಗುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಥೆಯ ಉಳಿದ ಭಾಗ. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * ಆದಿತ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸುನಿಲ್ ರಾವ್]] * ಸಂಚಿತಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ]] * ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಜಿತ್ ಹಂದೆ * ಅಕ್ಷತಾ ರಘುನಾಥ್ * [[ಚಿ.ಗುರುದತ್|ಚಿ.]] [[ಚಿ.ಗುರುದತ್|ಗುರು ದತ್]] * ಸಂಗೀತಾ ಶೆಟ್ಟಿ * ಮಾಸ್ಟರ್ ಸಚಿನ್ * ಜಿ.ಗಜೇಂದ್ರ == ಚಿತ್ರೀಕರಣ == ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗವು ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಸಕಲೇಶಪುರ|ಸಕಲೇಶಪುರದ]] ಸುಂದರವಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2009/poojas-minugu-final-stage-020309.html|title=Pooja's Minugu in the final stage|date=2 March 2009|publisher=Entertainment.Oneindia|access-date=23 ಮಾರ್ಚ್ 2022|archive-date=19 ಮೇ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519150408/http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2009/poojas-minugu-final-stage-020309.html|url-status=dead}}</ref> ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ == ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಗೋಪು ಅವರು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. 13 ಜುಲೈ 2009 <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14899411&cid=13319495|title=Minugu audio released|date=13 July 2009|publisher=Sify.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519131844/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14899411&cid=13319495|archive-date=19 May 2014}}</ref> ಹೋಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳ ಹಾಜರಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಿಯೊ ಬಿಡುಗಡೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಸರಳವಾಗಿ ನೆರವೇರಿತು. ಆದಿತ್ಯ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ 5 ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ನಿರ್ಮಾಪಕ ಗಜೇಂದ್ರ ಅವರ ತಾಯಿ ಆಡಿಯೋ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಹೊಸಬರಾದ ಶಿವ ಶಶಿ ಅಲಿಯಾಸ್ ಜಗದೀಶ್ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. {| class="wikitable" !ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ ! ಹಾಡಿನ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಗಾಯಕ(ರು) ! ಸಾಹಿತ್ಯ |- | 1 | "ಮಿನುಗು" | ಗೋಪು | ಶಿವ ಶಶಿ |- | 2 | "ನೀನೆ ನೀನೆ" | ವ್ಯಾಸ್ ರಾಜ್, ಅಪೂರ್ವ ಶ್ರೀಧರ್, [[ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ]] | ಶಿವ ಶಶಿ |- | 3 | "ಹೇ ಸಂಚಿತಾ" | ಗೋಪು, ಅಪೂರ್ವ ಶ್ರೀಧರ್ | ಶಿವ ಶಶಿ |- | 4 | "ಒಲವ್" | ವ್ಯಾಸ ರಾಜ್ | ಶಿವ ಶಶಿ |- | 5 | "ಮನ್ನಿಸು" | ವ್ಯಾಸ ರಾಜ್ | ಶಿವ ಶಶಿ |- | 6 | "ನೀನೆ ನೀನೆ" | [[ಚೇತನ್ ಸಾಸ್ಕ|ಚೇತನ್ ಸೋಸ್ಕಾ]], ಅಪೂರ್ವ ಶ್ರೀಧರ್ | ಶಿವ ಶಶಿ |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20140519131204/http://wiki.gandhadagudi.com/index.php?title=Minugu ಜಿಜಿಪಿಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮಿನುಗು] * [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/kannada/Minugu-Movie-Review/movie-review/5410199.cms ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು] * [http://www.raaga.com/channels/kannada/album/K0000265.html ರಾಗದಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿನುಗು ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131228132240/http://www.raaga.com/channels/kannada/album/K0000265.html |date=2013-12-28 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] jcp6b9yj3czsiryqkitso5c928yvm9h 0 143385 1383524 1363177 2026-08-19T21:07:30Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383524 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ವಸುಂಧರಾ ಕೊಮ್ಕಲಿ | image = File:The President, Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting Padma Shri to Smt. Vasundhara Komkali, a leading female vocalist, at an Investiture Ceremony at Rashtrapati Bhavan in New Delhi on March 29, 2006.jpg | image_size = | birth_date = ೨೩- ೦೫-೧೯೩೧ | birth_place = | death_date = | death_place = | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | ethnicity = | field = [[ಕಲಾವಿದ]] | alma_mater = | doctoral_advisor = | academic_advisors= | workplaces = | doctoral_students= | known_for = | signature = }} '''ವಸುಂಧರಾ ಕೊಮ್ಕಾಲಿ'''(೧೯೩೧ - ೨೦೧೫), '''ವಸುಂಧರಾ ತೈ''' ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ]] ಹಳೆಯ [[ಖ್ಯಾಲ್]] ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದ [[ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಘರಾನಾ|ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಘರಾನಾದ]] ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರು ಖ್ಯಾತ ಸಂಗೀತಗಾರ, [[ಕುಮಾರ ಗಂಧರ್ವ|ಕುಮಾರ್ ಗಂಧರ್ವ]] ಅವರ ಪತ್ನಿ <ref name="Business Standard report">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/well-known-vocalist-vasundhara-komkali-passes-away-115073000450_1.html|title=Business Standard report|date=30 July 2015|work=Business Standard|access-date=19 December 2015|agency=Press Trust of India}}</ref> ಮತ್ತು ೨೦೦೯ ರ [[ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದರು]] . <ref name="Sangeet Natak Akademi Award">{{Cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm|title=Sangeet Natak Akademi Award|date=2015|publisher=Sangeet Natak Akademi|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530204253/http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm|archive-date=30 May 2015|access-date=19 December 2015}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ|ಪದ್ಮಶ್ರೀಯ]] ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡಿತು. <ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=21 July 2015|archive-date=15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead}}</ref> == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == ವಸುಂಧರಾ ಕೋಮಕಲಿ, ನೀ ವಸುಂಧರಾ ಶ್ರೀಖಂಡೆ, ೨೩ ಮೇ ೧೯೩೧ ರಂದು ಭಾರತದ [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]] ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾದ [[ಜಮ್ಶೆಡ್‌ಪುರ|ಜಮ್ಶೆಡ್‌ಪುರದಲ್ಲಿ]] ಸಂಗೀತ ಪ್ರೇಮಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. <ref name="Vasundhara Komakali">{{Cite web|url=http://www.itcsra.org/sra_news_views/obituary/vasundhara_komkali.html|title=Vasundhara Komakali|date=2015|publisher=ITC Sangeet Research Academy|access-date=19 December 2015|archive-date=17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017161147/http://www.itcsra.org/sra_news_views/obituary/vasundhara_komkali.html|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.itcsra.org/sra_news_views/obituary/vasundhara_komkali.html "Vasundhara Komakali"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017161147/http://www.itcsra.org/sra_news_views/obituary/vasundhara_komkali.html |date=2015-10-17 }}. ITC Sangeet Research Academy. 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 December</span> 2015</span>.</cite></ref> ಇವರು ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿದ್ದು]], ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ೧೨ ವರ್ಷದವಳಿದ್ದಾಗ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಂಗೀತ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ [[ಕುಮಾರ ಗಂಧರ್ವ|ಕುಮಾರ್ ಗಂಧರ್ವನನ್ನು]] ಭೇಟಿಯಾದರು ಮತ್ತು ಹೆಸರಾಂತ ಸಂಗೀತಗಾರನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಬಯಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು. <ref name="Padma Shri Vasundhara Komkali, Kumar Gandharva’s wife, dies">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Padma-Shri-Vasundhara-Komkali-Kumar-Gandharvas-wife-dies/articleshow/48289085.cms|title=Padma Shri Vasundhara Komkali, Kumar Gandharva's wife, dies|date=31 July 2015|access-date=19 December 2015}}</ref> ಗಂಧರ್ವ ಅವರನ್ನು ಮುಂಬೈಗೆ ಬರಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡನು ಆದರೆ [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧವು]] ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಅದು ಅವರನ್ನು ಮುಂಬೈಗೆ ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಯಿತು. <ref name="In a musical space called faith">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/vasundhara-komkali-obituary-in-a-musical-space-called-faith/article7477943.ece|title=In a musical space called faith|last=Ganesh|first=Deepa|date=29 July 2015|work=The Hindu|access-date=19 December 2015}}</ref> ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡು, ಅವರು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿತರು ಮತ್ತು [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಬಾನುಲಿ ಕೇಂದ್ರ|ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೊದ]] ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಅವರು ೧೯೪೬ ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈಗೆ ತೆರಳಿದರು ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವ ಅವರಿಗೆ ಕಲಿಸಲು ಸಮಯ ಸಿಗದ ಕಾರಣ, ಪ್ರಮುಖ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಬಿಆರ್ ದೇವಧರ್ ಅವರಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. <ref name="In a musical space called faith" /> ನಂತರ, ಅವರು ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಗಂಧರ್ವಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೬೨<ref name="Vasundhara Komakali" /> ಸಂಗೀತಗಾರನನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ವಸುಂಧರಾ ಅವರು ಮುಂದಿನ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕುಮಾರ ಗಂಧರ್ವ ಅವರಿಗೆ ಗಾಯನದ ಜೊತೆಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು <ref name="Vasundhara Komkali, the Torch-Bearer of ‘Kumar-Gayaki’">{{Cite web|url=http://thewire.in/2015/09/27/vasundhara-komkali-the-torch-bearer-of-kumar-gayaki-11742/|title=Vasundhara Komkali, the Torch-Bearer of 'Kumar-Gayaki'|date=27 September 2015|publisher=The Wire|access-date=19 December 2015|archive-date=20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220144254/http://thewire.in/2015/09/27/vasundhara-komkali-the-torch-bearer-of-kumar-gayaki-11742/|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರವೇ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪಡೆದರು <ref name="Vasundhara Komakali"/> <ref name="Vasundhara Komkali and Kumar Gandharva: a tribute to sangeet's golden couple">{{Cite web|url=http://www.catchnews.com/life-society-news/vasundhara-komkali-and-kumar-gandharva-a-tribute-to-sangeet-s-golden-couple-1438659729.html|title=Vasundhara Komkali and Kumar Gandharva: a tribute to sangeet's golden couple|date=4 August 2015|publisher=Catch News|access-date=19 December 2015}}</ref> . [[ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಘರಾನಾ|ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಘರಾನಾದ]] [[ಖ್ಯಾಲ್]] ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಅವರ ಗುರು, ದಿಯೋಧರ್ ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ೧೯೯೮<ref name="Sangeet Natak Akademi Award"/> ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಗಾಯನಕ್ಕಾಗಿ [[ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಪಡೆದರು. ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೦೬<ref name="Padma Awards"/> [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಎಂಬ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ವಸುಂಧರಾ ಕೊಮ್ಕಾಲಿ ಅವರು ೨೯ ಜುಲೈ ೨೦೧೫ ರಂದು ತಮ್ಮ ೮೪ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದ ನಂತರ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ]] <ref name="Vocalist Vasundhara Komkali passes away">{{Cite web|url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/bollywood/vocalist-vasundhara-komkali-passes-away-1.1559099|title=Vocalist Vasundhara Komkali passes away|date=31 July 2015|publisher=Gulf News|access-date=19 December 2015}}</ref> ದೇವಾಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಂತಿಮ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ದೇವಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. <ref name="News 18 report">{{Cite web|url=http://www.news18.com/news/madhya-pradesh/renowned-vocalist-vasundhara-komkali-passes-away-778477.html|title=News 18 report|date=30 July 2015|publisher=News 18|access-date=19 December 2015}}</ref> <ref name="Indian Express report">{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/music/well-known-vocalist-vasundhara-komkali-passes-away/|title=Indian Express report|date=30 July 2015|publisher=Indian Express|access-date=19 December 2015}}</ref> ಅವರ ಮಗಳು, ಕಲಾಪಿನಿ ಕೋಮ್ಕಾಲಿ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref name="Jagaran Josh report">{{Cite web|url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/eminent-vocalist-vasundhara-komkali-died-1438225562-1|title=Jagaran Josh report|date=30 July 2015|publisher=Jagaran Josh|access-date=19 December 2015|archive-date=22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222114527/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/eminent-vocalist-vasundhara-komkali-died-1438225562-1|url-status=dead}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}}   == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=EHy0r12mfcA|title=Kumar Gandharva & Vidushi Vasundhara Komkali - Nirguni Bhajan - Nirbhay nirgun gun re gaunga|date=18 July 2011|website=[[YouTube]] video|publisher=Uday Mohole|access-date=19 December 2015}} * {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=JxAiKkap8CQ|title=Vasundhara Komkali and daughter Kalapini Komkali's Saha Gaan|date=13 November 2011|website=[[YouTube]] video|publisher=Ecothingy's Channel|access-date=19 December 2015}} {{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೩೧ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತಗಾರರು]] alpqyx24jfkhbq7ibjoqdoc83vlkerp 0 144925 1383534 1367490 2026-08-20T02:51:34Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383534 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಊರು|name=ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ|native_name=|native_name_lang=|other_name=|nickname=|settlement_type=|image_skyline=|image_alt=|image_caption=|pushpin_map=ಕರ್ನಾಟಕ|pushpin_label_position=right|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=Location in Karnataka, India|subdivision_type=ದೇಶ|subdivision_name={{flag|ಭಾರತ}}|subdivision_type1=ರಾಜ್ಯ|subdivision_name1=[[ಕರ್ನಾಟಕ]]|subdivision_type2=ಜಿಲ್ಲೆ|subdivision_name2=[[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]|subdivision_type3=ತಾಲೂಕು|subdivision_name3=[[ಸುಳ್ಯ]]|established_title=<!-- Established -->|established_date=|founder=|named_for=|government_type=|governing_body=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_rank=|area_total_km2=|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_total=|population_as_of=|population_rank=|population_density_km2=|population_demonym=|population_footnotes=|demographics_type1=|demographics1_title1=|timezone1=|utc_offset1=|postal_code_type=<!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->|postal_code=|registration_plate=|website=|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> [[ಚಿತ್ರ:Places_in_western_ghat_karntataka_between_subramanya_and_sakleshpur_14.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Places_in_western_ghat_karntataka_between_subramanya_and_sakleshpur_14.jpg/220px-Places_in_western_ghat_karntataka_between_subramanya_and_sakleshpur_14.jpg|thumb| ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದಿಂದ ಸಕಲೇಶಪುರಕ್ಕೆ]] '''ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯವು''' ಭಾರತದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ]] [[ಸುಳ್ಯ]] ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ. ಇಲ್ಲಿ [[ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ|ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ]]. ಇದು [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿನಿಂದ]] ಸುಮಾರು {{Convert|105|km}} ರೈಲು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ '''ಕುಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಣ''' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Kukke_Subramanya_Temple-2.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Kukke_Subramanya_Temple-2.jpg/300px-Kukke_Subramanya_Temple-2.jpg|right|thumb|400x400px| ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಈ ಗ್ರಾಮವು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದ ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮವು [[ಕುಮಾರಧಾರ ನದಿ|ಕುಮಾರಧಾರ ನದಿಯಿಂದ]] ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಕುಮಾರಧಾರದ ಉಪನದಿಯಾದ ದರ್ಪಣ ತೀರ್ಥವು ದೇವಾಲಯದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. [[ವಾಸುಕಿ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಹಾವುಗಳು [[ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ|ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದಲ್ಲಿನ]] ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನನ್ನು ಹಾವು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.kukkesubramanya.com/|title=Kukke Subrahmanya Swamy Temple|publisher=|access-date=13 September 2006|archive-date=1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060901065405/http://www.kukkesubramanya.com/|url-status=dead}}</ref> == ದಂತಕಥೆ ==   ಒಂದು ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಕ್ಷಸ ದೊರೆಗಳಾದ ತಾರಕ ಮತ್ತು ಶೂರ ಪದ್ಮಾಸುರ ಮತ್ತು ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಂದ ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಷಣ್ಮುಖನು ತನ್ನ ಸಹೋದರ [[ಗಣೇಶ]] ಮತ್ತು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಕುಮಾರ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿದನು ಅವನನ್ನು [[ಇಂದ್ರ]] ಮತ್ತು ಅವನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಇಂದ್ರನು ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮಗಳು ದೇವಸೇನೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು <ref>{{Cite web|url=http://www.hoteldwara.com/blog/history-of-kukke-subramanya-temple/|title=History of Kukke Subrahmanya|publisher=Dwara|access-date=8 June 2016}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅದಕ್ಕೆ ಭಗವಂತನು ತಕ್ಷಣ ಒಪ್ಪಿದನು. ಕುಮಾರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗಶಿರ ಶುದ್ಧ ಷಷ್ಠಿಯಂದು ದೈವಿಕ ವಿವಾಹ ನೆರವೇರಿತು. [[ಬ್ರಹ್ಮ]], [[ವಿಷ್ಣು]], [[ರುದ್ರ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ದೇವತೆಗಳು ಷಣ್ಮುಖನ ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕಾಗಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದರು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳ ನೀರನ್ನು ತರಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹಾಭಿಷೇಕದ ನೀರು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದು ನದಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಇದನ್ನು ನಂತರ ಕುಮಾರಧಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. [[ಗರುಡ|ಗರುಡನ]] ದಾಳಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದ ಬಿಲದ್ವಾರ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ [[ತಪಸ್ಸು|ಶಿವಭಕ್ತ]] ಮತ್ತು ಸರ್ಪ ರಾಜ [[ವಾಸುಕಿ]] ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಗವಾನ್ [[ಶಿವ|ಶಿವನ]] ಆಜ್ಞೆ ಅನುಸರಿಸಿ ಷಣ್ಮುಖನು ವಾಸುಕಿಗೆ ದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿದನು ಮತ್ತು ಅವನು ತನ್ನ ಭಕ್ತನೊಂದಿಗೆ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ವಾಸುಕಿ ಅಥವಾ ನಾಗರಾಜನಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪೂಜೆಗಳು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತವೆ. [[ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯ|ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು]] ಸಹ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮಠದ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಂಪುಟ ಇದೆ. ಜಗದ್ಗುರು ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಮಹಾನ್ ಶ್ರೀ ವೇದವ್ಯಾಸರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ವೇದವ್ಯಾಸರು ಅವರಿಗೆ ೮ ವ್ಯಾಸ ಮುಷ್ಟಿ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ೧೪೪ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಾರಾಯಣ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ೧ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೫ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಒಂದು ಸಂಪುಟದೊಳಗೆ ಹಾಕಿದರು. ಈ ಸಂಪುಟವೇ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನರಸಿಂಹ ಸಂಪುಟ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಈ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಪೂಜಿಸಿದ್ದಾರೆಂದರೆ ಈ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಹೃದಯವೆಂದು ಕರೆದಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಅನಿರುದ್ಧ ತೀರ್ಥರು ಈ ಮಠದ ಮೊದಲ ಮಠಾಧೀಶರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆಗಿನ ರಾಜ (ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶದ) ಬಲ್ಲಾಳರಾಯರು ಆನೆಯ ಕಾಲಿನ ಕೆಳಗೆ ಇಟ್ಟು ಸಂಪುಟವನ್ನು ಒಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಸಂಪುಟ ಒಡೆಯುವ ಬದಲು ಆನೆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದೆ. ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿದ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಟ್ಟ ರಾಜನು ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಅರಿತು ಮಠಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದನು. ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಅವರ ಸಹೋದರರಾದ ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು ತೀರ್ಥರಿಗೆ ಸನ್ಯಾಸ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಮಠದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು ತೀರ್ಥರು ಸಂಪುಟ ನರಸಿಂಹ, ವ್ಯಾಸ ಮುಷ್ಟಿ, ವಿಠಲ ಮತ್ತು ರುಕ್ಮಿಣಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಭಾಮಾ ಮತ್ತು ನಗುತ್ತಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹನನ್ನು ಮಠದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರ ಬೃಂದಾವನವನ್ನು ಹುಡುಕುವಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗದ ಕಾರಣ ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು ತೀರ್ಥರು ಇನ್ನೂ ಸಿದ್ಧ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹಲವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು ತೀರ್ಥರು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಆದರೆ ಶ್ರೀ ಅನಿರುದ್ಧ ತೀರ್ಥರ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಕುಮಾರ ಧಾರ ನದಿಯ ಮೂಲಕ ಮಠಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳಗಳು == # '''ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ''' : ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ / ಸುಬ್ರಹ್ಮಣೇಶ್ವರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮೂಲತಃ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವರನ್ನು ಕುಕ್ಕೆ ಲಿಂಗ / ಅಹಿಪೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಇದು ಮುಖ್ಯ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref name="Dr. Achyuta Sharma">{{Cite book|url=https://archive.org/details/KukkeSubrahmanyaKshetra|title=Kukke Sri Subrahmanya Kshetra idara Samshodhanatmaka Ithihasika Hinnele [Historical Background of Kukke Sri Subrahmanya Piligrim Center]|last=Dr. Achyuta Sharma}}</ref> ''ಶಂಕರ ದಿಗ್ವಿಜ'' ಪ್ರಕಾರ ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಶ್ರೀಮಠಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ''ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಭುಜಂಗ ಪ್ರಯಾತ'' <ref name="Dr. Achyuta Sharma"/><ref>{{Cite web|url=http://www.ourtemples.in/kukke.html|title=ourtemples.in ::: treasure of temples information - kukke subramanya, karnataka temples, temples of karnataka- ನಮ್ಮ ದೇವಾಲಯಗಳ ಮಾಹಿತಿ ಭಂಡಾರ|website=www.ourtemples.in|access-date=2016-05-14|archive-date=2016-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604224248/http://www.ourtemples.in/kukke.html|url-status=deviated|archivedate=2016-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160604224248/http://www.ourtemples.in/kukke.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://udupibits.in/?p=12251|title=ದೈವ ಪ್ರಸಾದ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮುಟ್ಟದೆ ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವರ್ಗದಿಂದಲೇ ಇಂದು ದೈವಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ತುಳು ಜನರ ಸುಲಿಗೆ !|date=2015-03-17|website=udupibits.in|language=en-US|access-date=2016-05-14|archive-date=2016-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603110020/http://udupibits.in/?p=12251|url-status=deviated|archivedate=2016-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160603110020/http://udupibits.in/?p=12251}}</ref> ಎಂಬ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವರನ್ನು ''ಭಜೆ ಕುಕ್ಕೆ ಲಿಂಗ'' ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. # '''ಕುಕ್ಕೆ ಲಿಂಗ''' : ಮೂಲತಃ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೇಶ್ವರ ದೇವರನ್ನು ಕುಕ್ಕೆ ಲಿಂಗ / ಅಹಿಪೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ಮುಖ್ಯ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗಿನ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಇರಿಸಲಾಗಿರುವ ಲಿಂಗಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಕುಕ್ಕೆ [[ಲಿಂಗ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಲಿಂಗಗಳೆಂದು]] ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Dr. Achyuta Sharma"/> # '''ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮಠ''' : ದ್ವೈತ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈ ಮಠವು ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗಿನ ಚತುರ್ಭುಜದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಶ್ರೀ ಮದ್ವಾಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ಸಹೋದರ ವಿಷ್ಣುತೀರ್ಥಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಈ ಮಠವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮಠದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಶ್ರೀಗಳಾಗಿ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾಪ್ರಸನ್ನ ತೀರ್ಥ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರಿದ್ದಾರೆ. ಕುಕ್ಕೆ ಶ್ರೀ ಅಭಯ ಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಶ್ರೀ ವನದುರ್ಗಾ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸೋಮನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಸಂಪುಟ ನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಹ ಈ ಮಠದ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. # '''ಕಾಲ ಬೈರವ''' : ಭಗವಾನ್ ಬೈರವನ ಗುಡಿಯು ಗರ್ಭಗೃಹದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. # '''ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ''' : ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಸೂರ್ಯ, ಅಂಬಿಕಾ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಗಣಪತಿಯ ಚಿತ್ರಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. # '''ಹೊಸಲಿಗಮ್ಮ''' : ಹೊಸಲಿಗಮ್ಮನ ಗುಡಿಯು ಮುಖ್ಯ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಸೂರ್ಯ, ಅಂಬಿಕಾ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಗಣಪತಿಯ ಚಿತ್ರಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. # '''ಬಲ್ಲಾಳರಾಯ ವಿಗ್ರಹ''' : ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಬಲ್ಲಾಳ ರಾಜನ ಈ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. # '''ಉತ್ತರಾದಿ ಮಠ''' : ಈ ಮಠವು ಕಾರ್ ಬೀದಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. # '''ಆದಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ''' : ಮುಖ್ಯ ಗೋಪುರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ರಸ್ತೆಯು ಆದಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಎ {{Convert|250|m|adj=on}} ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ದೈನಂದಿನ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ವಲ್ಮೀಕವನ್ನು (ಹುತ್ತ) ನೋಡಬಹುದು. # '''ಕಾಶಿಕಟ್ಟೆ ಗಣಪತಿ''' : ಇದು ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಕುಮಾರಧಾರಾ ಕಡೆಗೆ ಸುಮಾರು {{Convert|250|m}} ) ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿ ಮತ್ತು ಆಂಜನೇಯನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. # '''ಬಿಲದ್ವಾರ''' : ಕುಮಾರಧಾರದ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ {{Convert|300|m}} ) ''ಬಿಲದ್ವಾರ'' ಎಂಬ ಸ್ಥಳವಿದೆ. ವಾಸುಕಿ (ಸರ್ಪ ರಾಜ) ಗರುಡೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಉದ್ಯಾನದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಗುಹೆ. # '''[[ಕುಮಾರಧಾರ ನದಿ|ಕುಮಾರಧಾರಾ ನದಿ]] (ಸ್ನಾನ ಘಟ್ಟ)''' : ನದಿಯು ಕುಮಾರಪರ್ವತದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ನೇತ್ರಾವತಿ ನದಿ|ನೇತ್ರಾವತಿ]] ನದಿಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ನದಿಯು ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಚರ್ಮ ರೋಗಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಔಷಧೀಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. # '''ದರ್ಪಣ ತೀರ್ಥ''' : ಕುಮಾರಧಾರದ ಈ ಉಪನದಿಯು ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರ ಚತುರ್ಭುಜದ ಮುಂದೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕನ್ನಡಿ (ದರ್ಪಣ) ಮತ್ತು ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರೆ (ಚಿನ್ನದ ಒಡವೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕೊಪ್ಪರಿಗೆ) ಪರ್ವತದಿಂದ ತೇಲುತ್ತಾ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. # '''ವನದುರ್ಗಾ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ''' : ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಸುಮಾರು {{Convert|500|m}} ಇದೆ.. ಇದನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಕೆಂಪು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ದೈನಂದಿನ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ದೇವಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. # '''ಕುಕ್ಕೆ ಶ್ರೀ ಅಭಯ ಮಹಾಗಣಪತಿ''' : ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಕುಮಾರಧಾರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು {{Convert|450|m}} ) ಇದೆ. ಇದು ಗಣಪನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಏಕಶಿಲಾ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು {{Convert|21|feet}} ಎತ್ತರ. ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ನೇಪಾಳಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ. # '''ಸೋಮನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ ಅಗ್ರಹಾರ''' : ಪಂಚಮಿ ತೀರ್ಥ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯವು ಕುಮಾರಧಾರದ ಎಡದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದಿಂದ {{Convert|1.5|km}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮಠದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಸಮಾಧಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ೧೬ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳ ಸಮಾಧಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. # '''ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕುಲ್ಕುಂದ''' : {{Convert|2|km}} ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿಗೆ]] ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬಸವ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. # '''ಹರಿ ಹರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ''' : ಸಣ್ಣ ಆದರೆ ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳ, ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು {{Convert|8|km}} ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ದೂರ. ಇದು ವಿಷ್ಣು (ಹರಿ) ಮತ್ತು ಶಿವ (ಹರ) ಇಬ್ಬರ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದೆ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ನಿಂತರೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ]] ವಿಹಂಗಮ ನೋಟವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. == ಇತರ ಜಾಗಗಳು == # '''ಆದಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ಉದ್ಯಾನ''': ೨೫೦-ಮೀಟರ್ (೮೨೦ ಅಡಿ) ನಡಿಗೆಯು ದರ್ಪಣ ತೀರ್ಥ ನದಿಯ ಬಲದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. # '''ಬಿಲದ್ವಾರ ಬಳಿಯ ಉದ್ಯಾನ''': ಪ್ರವಾಸಿಗರು ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಈ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಇದು ಉದ್ಯಾನದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಗುಹೆಯಾಗಿದೆ. # '''ಮತ್ಸ್ಯ ಗುಂಡಿ (ಯೇನೆಕಲ್'''): ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಸುಮಾರು ೭ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೪.೩ ಮೈ) ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಯೇನೆಕಲ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ''ದೊಡ್ಡ ಮಹಾಶೀರ್'' / ''ಹುಲಿ ಮೀನು'' ಸೇರಿದಂತೆ ಮೀನುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ತಾಣವಿದೆ. # '''ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ''': ಕೇಂದ್ರೀಯ ತೋಟದ ಬೆಳೆಗಳ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಸಿಪಿಸಿಅರ್‌ಐ) ಕಿದು. ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ೧೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೬.೨ ಮೈ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಅಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೋಕೋದ ತಳೀಯವಾಗಿ ಉತ್ತಮವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ಸಿಪಿಸಿಅರ್‌ಐI ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಬೀಜ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಫಾರ್ಮ್ ೧೨೦ ಎಕರೆ (೪೯ ಹೆ) ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಚಾರಣ == ಈ [[ಪುಷ್ಪಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ|ಕುಮಾರ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ]] ( [[ಪುಷ್ಪಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ|ಪುಷ್ಪಗಿರಿ]] ) ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ:- ಒಂದು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು [[ಸೋಮವಾರಪೇಟೆ|ಸೋಮವಾರಪೇಟೆಯಿಂದ]]. [[ಸೋಮವಾರಪೇಟೆ|ಸೋಮವಾರಪೇಟೆಯಿಂದ]] ಮಾರ್ಗವು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ ಸುಮಾರು {{Convert|8|km}}, ಮತ್ತು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದಿಂದ ಇದು ಸುಮಾರು {{Convert|14|km}}. ಶಿಖರವು ಸುಮಾರು {{Convert|1712|m}} ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಹಸಿರು ಮಾರ್ಗವು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ಮಂಗಳೂರು]] ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ, [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ]] ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾಗದೊಳಗೆ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಾರಣಿಗರ ಸ್ವರ್ಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಸಕಲೇಶಪುರ|ಸಕಲೇಶಪುರದಿಂದ]] [[ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]] ರಸ್ತೆ ನಿಲ್ದಾಣದವರೆಗಿನ ರೈಲ್ವೆ ಹಳಿಯಲ್ಲಿನ ಈ ಭಾಗವು ದಟ್ಟವಾದ ಹಸಿರು ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ನ ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಸುಮಾರು {{Convert|52|km}} ಸುಮಾರು ೫೦ ಸುರಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಉದ್ದವು ಕೆಲವು ಮೀಟರ್‌ಗಳಿಂದ {{Convert|750|m}} ) ಮತ್ತು ಎತ್ತರವು ಮೀಟರ್‌ಗಳಿಂದ {{Convert|200|m}}. == ಸಾರಿಗೆ == ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯವನ್ನು [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]], [[ಮೈಸೂರು]], [[ಪುತ್ತೂರು]] ಮುಂತಾದೆಡೆಗಳಿಂದ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ತಲುಪಬಹುದು. ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಬರುವ ಮಾರ್ಗವು [[ಹಾಸನ|ಹಾಸನದಿಂದ]] [[ಸಕಲೇಶಪುರ]] ಘಾಟಿ ವಿಭಾಗದ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಬಿಸಿಲೆ ಘಾಟಿ|ಬಿಸಿಲೆ]] ಘಾಟಿ ವಿಭಾಗದ ಮೂಲಕ ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಲು ಬಿಸಿಲೆ ರಿಸರ್ವ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೊಂದು ಮಾರ್ಗವಿದೆ. ಇದು ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|SH-85]], ಬೈಕ್ ಸವಾರಿ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕೆಎಸ್‌ಆರ್‌ಟಿಸಿ ಯು ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ ಬಸ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ [[ಮಂಗಳೂರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮಂಗಳೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಇದು {{Convert|115|km}} ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಮಂಗಳೂರು-ಬೆಂಗಳೂರು ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ರಸ್ತೆ (SBHR) ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಇದು ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದಿಂದ {{Convert|12|km}} ದೂರವಿದೆ. ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗಾಗಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳಿವೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯವನ್ನು ಮಂಗಳೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು, [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]], [[ಕಣ್ಣಾನೂರು|ಕಣ್ಣೂರು]] ಮತ್ತು [[ಕಾರವಾರ|ಕಾರವಾರಕ್ಕೆ]] ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ಟಾಡೋಮ್ ಕೋಚ್ ಹೊಂದಿರುವ ರೈಲನ್ನೂ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. * [[ಸುಳ್ಯ]] * [[ಪುತ್ತೂರು]] * [[ಮಂಗಳೂರು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <references group="" responsive="0"></references> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * Mangalore.com [http://www.mangalore.com/documents/subramanya.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100428165151/http://www.mangalore.com/documents/subramanya.html |date=2010-04-28 }} ಅವರಿಂದ ''ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ'' * Templenet.com [http://www.templenet.com/Karnataka/subrah.html] ಅವರಿಂದ''ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್'' *''ಕುಕ್ಕೆ ದೇವಸ್ಥಾನ'' [http://www.kukketemple.com/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190511170711/http://www.kukketemple.com/index.html |date=2019-05-11 }} * [http://www.Subramanya.in/ ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220828083145/http://www.subramanya.in/ |date=2022-08-28 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Articles with short description]] [[ವರ್ಗ:Short description matches Wikidata]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] qykk3emxh4dr4d1chty3jsy1vpv5gll 0 148214 1383515 1360624 2026-08-19T17:20:59Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383515 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ಯಶವಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ | image = File:Yashwant Sinha - World Economic Forum on East Asia 2008 (cropped).jpg | caption = ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಸಿನ್ಹಾ | office8 = | president2 = ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ | office2 = ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ | term_start2 = ೨೦೨೧ | term_end2 = ೨೦೨೨ | office3 = ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ) | primeminister3 = ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ | term_start3 = ೧ ಜುಲೈ ೨೦೦೨ | term_end3 = ೨೨ ಮೇ ೨೦೦೪ | predecessor3 = ಜಸ್ವಂತ್ ಸಿಂಗ್ | successor3 = ನಟವರ್ ಸಿಂಗ್ | spouse = ನಿಲಿಮಾ ಸಿನ್ಹಾ | children = ಜಯಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ <br /> ಸುಮಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ | office4 = ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿ | term_start4 = ೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೮ | term_end4 = ೧ ಜುಲೈ ೨೦೦೨ | primeminister4 = ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ | predecessor4 = ಪಿ. ಚಿದಂಬರಮ್ | successor4 = ಜಸ್ವಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ | office5 = | term_start5 = ೧೦ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೯೦ | term_end5 = ೫ ಜೂನ್ ೧೯೯೧ | primeminister5 = ಚಂದ್ರ ಶೇಖರ್ | predecessor5 = ಮಧು ದಂಡವತೆ | successor5 = ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ | office6 = ಸಂಸದ, ಲೋಕಸಭೆ | term_start6 = ೧೯೯೮ | term_end6 = ೨೦೧೪ | predecessor6 = ಎಮ್. ಎಲ್. ವಿಶ್ವಕರ್ಮ | successor6 = ಜಯಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ | constituency6 = ಹಜಾರಿಬಾಗ್ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ | office7 = ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯ, ರಾಜ್ಯಸಭಾ | term_start7 = ೧೯೮೮ | term_end7 = ೧೯೯೪ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1937|11|6}}<ref name="Embassy profile"/> | birth_place = ಪಾಟ್ನಾ, ಬಿಹಾರ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ<br>(ಪ್ರಸ್ತುತ -ಬಿಹಾರ, ಭಾರತ)<ref name="Embassy profile">{{cite web|url=http://www.indianembassy.org/special/cabinet/sinha.htm |title=Yashwant Sinha, a profile:Finance Minister, Government of India |access-date=30 September 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927212732/http://www.indianembassy.org/special/cabinet/sinha.htm |archive-date=27 September 2007 }}</ref> | residence = ಡೆಲ್ಲಿ, ಭಾರತ | nationality = ಭಾರತೀಯ | footnotes = | occupation = ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕ, ರಾಜಕಾರಣಿ | party = ಸ್ವತಂತ್ರ | otherparty = ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ (೧೯೯೨–೨೦೧೮)<br>ಜನತಾ ದಳ (೧೯೮೪– ೧೯೯೧)<br>ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (೨೦೨೧- ೨೦೨೨) | awards = ಅಧಿಕಾರಿ ಡೆ ಲಾ ಲೀಜಿಯನ್ ಡಿ'ಹೊನ್ನೂರ್ (೨೦೧೫) | website = {{url|yashwantsinha.in}} | death_date = | death_place = }} '''ಯಶವಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ''' (ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಉಚ್ಚಾರಣೆ: [jəʃˈʋən̪t̪ sɪnˈɦɑː], ಜನನ ೬ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೩೭) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ. ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿ [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ೧೯೯೦ ರಿಂದ ೧೯೯೧ ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೮ ರಿಂದ ಜುಲೈ ೨೦೦೨ ರವರೆಗೆ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ]] ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಜುಲೈ ೨೦೦೨ ರಿಂದ ಮೇ ೨೦೦೪ ರವರೆಗೆ [[ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ|ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವರಾಗಿಯೂ]] <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2077483.stm|title=Indian government reshuffled|date=1 July 2002|work=BBC News|access-date=30 September 2007}}</ref> ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ೨೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೮<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/yashwant-sinha-quits-bjp-says-taking-sanyas-from-party-politics-1840800|title=Yashwant Sinha Quits BJP, Says India's Democracy Is In Danger|website=NDTV.com|access-date=30 April 2020}}</ref> ಪಕ್ಷವನ್ನು ತೊರೆಯುವ ಮೊದಲು [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿಯ]] ಹಿರಿಯ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಎಐಟಿಸಿ]] ಗೆ ಸೇರಿದರು; ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವರು ೨೦೨೨ ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಂಯೋಜಿತ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕಾರಣ ಅವರು ಜೂನ್ ೨೦೨೨ರಲ್ಲಿ ತೊರೆದರು. ಆದರೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಡಿಎಯ [[ದ್ರೌಪದಿ ಮುರ್ಮು]] ವಿರುದ್ಧ ಸೋತರು. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಸಿನ್ಹಾ ಅವರು ಬಿಹಾರದ [[ಪಟ್ನಾ|ಪಾಟ್ನಾದಲ್ಲಿ]] [[ಕಾಯಸ್ಥ]] ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|url=http://worldcat.org/oclc/1109811023|title=Relentless : an Autobiography of Yashwant Sinha.|last=Yashwant.|first=Sinha|date=2019|publisher=Bloomsbury Publishing India Pvt. Ltd|isbn=978-93-86950-36-9|oclc=1109811023}}</ref> ಅವರು ಪಾಟ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಬಿಎ (ಇತಿಹಾಸ) ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಅವರು ೧೯೫೮ ರಲ್ಲಿ [[ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ|ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ]] ತಮ್ಮ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ತರುವಾಯ, ಅವರು ೧೯೬೨ ರವರೆಗೆ ಪಾಟ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಷಯವನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು. == ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ವೃತ್ತಿ == ಸಿನ್ಹಾ ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸೇವೆಗಳು|ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಗೆ]] ಸೇರಿದರು ಮತ್ತು ೨೪ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಮ್ಮ ಸೇವಾ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಉಪವಿಭಾಗೀಯ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಆಗಿ ೪ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ೨ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ಬಿಹಾರ]] ಸರ್ಕಾರದ ಹಣಕಾಸು ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಅಧೀನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಮತ್ತು ಉಪ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ]] ಉಪ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ [[ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Politics/hXZFRY8fNo8WjL29BhxNvO/I-know-I-am-putting-the-political-career-of-my-son-in-jeopar.html|title=I know I am putting the political career of my son in jeopardy: Yashwant Sinha|last=Prasad, Anuja|first=Gireesh Chandra|date=2018-12-31|website=mint|language=en|access-date=2021-07-02}}</ref> ೧೯೭೧ ರಿಂದ ೧೯೭೩ ರವರೆಗೆ, ಅವರು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯ ಬಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (ವಾಣಿಜ್ಯ) ಆಗಿದ್ದರು. ತರುವಾಯ, ಅವರು ೧೯೭೩ ರಿಂದ ೧೯೭೪ ರವರೆಗೆ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಜನರಲ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅವರು ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆದರು. ನಂತರ, ಅವರು ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಹಯೋಗಗಳು, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಮದುಗಳು, ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅನುಮೋದನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/yashwant-sinha-a-brief-profile/story-AfxqjbFA9eR5i1QQiMkFdM.html|title=Yashwant Sinha: A brief profile|date=2004-06-22|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2021-09-02}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ೧೯೮೦ ರಿಂದ ೧೯೮೪ ರವರೆಗೆ ಮೇಲ್ಮೈ ಸಾರಿಗೆ ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಜಂಟಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳೆಂದರೆ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ, ಬಂದರುಗಳು ಮತ್ತು ಹಡಗು. ಅವರು ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/7-days/fate-has-never-made-available-the-low-lying-fruit-for-me/cid/606407|title=Yashwant Sinha – The Telegraph|website=The Telegraph|location=Kolkota|access-date=6 November 2019}}</ref> ತಮ್ಮ ಸೇವೆಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. == ರಾಜಕೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ಜನತಾ ದಳ === ಸಿನ್ಹಾ ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ಅವರು ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ೧೯೮೮<ref>{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/book-extract/yashwant-sinha-asks-in-his-latest-book-where-are-the-jobs|title=Yashwant Sinha asks in his latest book: Where are the jobs?|last=Sinha|first=Yashwant|date=5 January 2019|website=National Herald|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105105427/https://www.nationalheraldindia.com/book-extract/yashwant-sinha-asks-in-his-latest-book-where-are-the-jobs|archive-date=5 ಜನವರಿ 2019|access-date=16 November 2020|url-status=bot: unknown}}</ref> [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ]] ( [[ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು|ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ]] ಮೇಲ್ಮನೆ) ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ [[ಜನತಾ ದಳ|ಜನತಾದಳ]] ರಚನೆಯಾದಾಗ, ಅವರನ್ನು ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] ಅವರ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೯೦ ರಿಂದ ಜೂನ್ ೧೯೯೧ ರವರೆಗೆ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Yashwant-Sinha|title=Yashwant Sinha {{!}} Biography & Facts|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=16 November 2020}}</ref> === ಬಿಜೆಪಿ === ಅವರು ಜೂನ್ ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿಯ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಕ್ತಾರರಾದರು. ಅವರು ೧೯೯೮, ೧೯೯೯ ಮತ್ತು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಹಜಾರಿಬಾಗ್‌ನಿಂದ ಬಿಜೆಪಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಅವರು ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಅವರು ಜುಲೈ ೧, ೨೦೦೨ ರಂದು ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ೨೦೦೪[[ಲೋಕಸಭೆ|ರ ಲೋಕಸಭೆ]] ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಪಿಐನ ಭುವನೇಶ್ವರ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಮೆಹ್ತಾ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತಿದ್ದರು. ಅವರು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ೧೩ ಜೂನ್ ೨೦೦೯ ರಂದು ಅವರು ಬಿಜೆಪಿಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/yashwant-sinha-quits-as-bjp-vice-president/94816-37.html|title=Yashwant Sinha quits as BJP vice president|date=13 June 2009|publisher=Ibnlive.in.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20090616064128/http://ibnlive.in.com/news/yashwant-sinha-quits-as-bjp-vice-president/94816-37.html|archive-date=16 June 2009|access-date=4 July 2013}}</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು "ಪಕ್ಷದ ಸ್ಥಿತಿ" ಮತ್ತು "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದೆ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಬಿಜೆಪಿಯನ್ನು ತೊರೆದರು.<ref name=":0"/> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ''ದ್ರೊಹ್ಕಾಲ್ ಕಾ ಪಥಿಕ್'' ನಲ್ಲಿ, ಮಾಜಿ ಸಂಸದ ಪಪ್ಪು ಯಾದವ್ ಅವರು, ತಮ್ಮ ಇಂಡಿಯನ್ ಫೆಡರಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಮೂವರು ಸಂಸದರು ಆಗಿನ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಸಿನ್ಹಾ ಅವರಿಂದ ೨೦೦೧<ref>D K Singh (27 November 2013) [http://www.indianexpress.com/news/pappu-s-memoirs-payoffs-from-upa---nda/1200046/ Pappu Yadav in memoir: Both Cong, BJP offered MPs Rs 40 crore each].</ref> ಎನ್‌ಡಿಎ ಸೇರಲು ಹಣವನ್ನು ಪಡೆದರು ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು. ಹಾಗೇ ಯಶವಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ ವಿರುದ್ಧ ಯುಟಿಐ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆರೋಪವೂ ಇತ್ತು.<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/opinion/why-this-madness-now-mr-yashwant-sinha-113092400998_1.html|title=Why this madness now, Mr Yashwant Sinha?|date=8 February 2012|work=Business Standard India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/money/2002/aug/10paran.htm|title=rediff.com: Money column: The UTI fiasco: So who is responsible?|website=www.rediff.com|access-date=16 November 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.firstpost.com/politics/lessons-from-jaswant-yashwant-adapt-to-survive-in-the-new-bjp-1458493.html|title=Lessons from Jaswant, Yashwant: Adapt to survive in the new BJP|date=31 March 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/2001/07/13/stories/03130007.htm|title=Swamy wants Sinha to resign|date=13 July 2001|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20030224222426/http://thehindu.com/thehindu/2001/07/13/stories/03130007.htm|archive-date=24 February 2003}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1040409/asp/jharkhand/story_3103603.asp|title=Court notice to Sinha on UTI scam}}</ref> ೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೭ ರಂದು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ನಂತರ ಸಿನ್ಹಾ ಅವರನ್ನು ಹಜಾರಿಬಾಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಶಾಸಕ ಮನೀಶ್ ಜೈಸ್ವಾಲ್ ಮತ್ತು ೧೫೦ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಪೊಲೀಸರು ಅವರನ್ನು ತಡೆದ ನಂತರ ಅವರ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿ ಪೊಲೀಸರ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಲು ತೂರಾಟ ನಡೆಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.india.com/news/agencies/yashwant-sinha-bjp-mla-held-in-jharkhand-1992499/|title=Yashwant Sinha, BJP MLA held in Jharkhand|date=4 April 2017}}</ref> === ಟಿಎಮ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ೨೦೨೨ ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಪ್ರಚಾರ === ೧೩ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೧ ರಂದು, ಅವರು ೨೦೨೧ ರ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊದಲು [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿ]] ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಟಿಎಮ್‌ಸಿ]] ಸೇರಿದರು. ೧೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೧ ರಂದು ಅವರನ್ನು [[ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ]] ನೇತೃತ್ವದ ಪಕ್ಷದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ೨೦೨೨ ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಗೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು, [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡ ಮೊದಲ [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಎಐಟಿಸಿ]] ನಾಯಕರಾದರು. == ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿ == [[ಚಿತ್ರ:Yashwant_Sinha_-_World_Economic_Forum_on_East_Asia_2008.jpg|left|thumb| ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ [[ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆ|ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ]] ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಿನ್ಹಾ ]] ಸಿನ್ಹಾ ಅವರು ಜುಲೈ ೧, ೨೦೦೨ ರವರೆಗೆ [[ವಿತ್ತ ಮಂತ್ರಿ|ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು]]. ಅವರು ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ [[ಜಸ್ವಂತ್ ಸಿಂಗ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಸಿನ್ಹಾ ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರ ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ನೀತಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.samachar.com/features/290402-sify.html|title=A welcome rollback|date=29 April 2002|website=Free Press Journal|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209055647/http://www.samachar.com/features/290402-sify.html|archive-date=9 February 2005}}</ref> ಆದರೂ, ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ದೃಢವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪಥದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುವ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣಾ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ತಳ್ಳಿದ ಕೀರ್ತಿ ಸಿನ್ಹಾ ಅವರಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನೈಜ ಬಡ್ಡಿದರಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದು, ಅಡಮಾನ ಬಡ್ಡಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ಕಡಿತವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದು, ದೂರಸಂಪರ್ಕ ವಲಯವನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು. ಸಿನ್ಹಾ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಬಜೆಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಯ ಸಂಜೆ ೫ ಗಂಟೆಗೆ ಮಂಡಿಸುವ ೫೩ ವರ್ಷಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಮೊದಲ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ದಿನಗಳಿಂದಲೂ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಬಜೆಟ್ ಅನ್ನು ಮಂಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಸಂಸತ್ತು ಬದಲಿಗೆ ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು. ಸಿನ್ಹಾ ಅವರು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾಗಿ ತಮ್ಮ ವರ್ಷಗಳ ಸಮಗ್ರ ಖಾತೆಯನ್ನು ''ಸ್ವದೇಶಿ ಸುಧಾರಕರ ಕನ್ಫೆಷನ್ಸ್'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=onp5GQAACAAJ|title=Confessions of a Swadeshi reformer at publisher site|access-date=4 November 2008}}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಯಶವಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ ಅವರನ್ನು ವಿರೋಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜಕೀಯ ವೀಕ್ಷಕರು ತಮ್ಮ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಅವರ ಪುತ್ರ ಜಯಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ ಅವರನ್ನು ಹಜಾರಿಬಾಗ್‌ನಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸ್ವಜನಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2014/04/corrosive-effect-india-dynasty--201447102553269423.html|title=What lies behind the corrosive effect of dynasty? &#124; Al Jazeera}}</ref> == ಬಿರುದುಗಳು == ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ]] ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾದ ಅಧಿಕಾರಿ ಡೆ ಲಾ ಲೀಜನ್ ಡಿ'ಹಾನರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.ambafrance-in.org/French-Distinction-conferred-on-Yashwant-Sinha|title=French Distinction Conferred on Yashwant Sinha|access-date=11 June 2015|archive-date=8 ಆಗಸ್ಟ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808023816/http://www.ambafrance-in.org/French-Distinction-conferred-on-Yashwant-Sinha|url-status=dead}}</ref> ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾಗಿ, ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವರಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಅವರ ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಇದನ್ನು ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://in.ambafrance.org/French-Distinction-conferred-on-Yashwant-Sinha|title=Highest French Distinction conferred on Mr Yashwant Sinha|website=La France en Inde / France in India|language=en|access-date=2021-08-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/yashwant-sinha-honoured-with-officier-de-la-lgion-dhonneur-by-french-government-1430211301-1|title=Yashwant Sinha honoured with Officier de la Légion d'Honneur by French Government|date=2015-04-28|website=Jagranjosh.com|access-date=2021-08-29|archive-date=2023-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121135213/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/yashwant-sinha-honoured-with-officier-de-la-lgion-dhonneur-by-french-government-1430211301-1|url-status=dead}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಸಿನ್ಹಾ ಅವರು ಬಿಹಾರಿ ಕಾಯಸ್ಥ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಓದುವುದು, ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಜನರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವುದು ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿಯೋಗಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಭಾರತದ ಪರವಾಗಿ ಅನೇಕ ಮಾತುಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಸಿನ್ಹಾ ಅವರ ಪತ್ನಿ ನಿಲಿಮಾ ಸಿನ್ಹಾ, ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಮಕ್ಕಳ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಬರಹಗಾರರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಾರರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಕೂಡ ಹೌದು.<ref name="goog-book-superle">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=COKrAgAAQBAJ&q=Nilima+Sinha+husband&pg=PA27|title=Literature: Representations of Nation, Culture, and the New Indian Girl|last=Superle|first=Michelle|date=2011|publisher=Routledge|isbn=9781136720871|location=New York|pages=27|access-date=4 September 2014}}</ref> ಇವರಿಗೆ ಶರ್ಮಿಳಾ ಎಂಬ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ: ಜಯಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ ಮತ್ತು ಸುಮಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ. ''ಮ್ಯೂಸಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಎ ಸ್ವದೇಶಿ ರಿಫಾರ್ಮರ್'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿನ್ಹಾ ಬ್ಲಾಗ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.yashwantsinha.in/|title=Musings of a Swadeshi Reformer|publisher=Yashwantsinha.in|access-date=18 March 2013|archive-date=4 ನವೆಂಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104033631/http://www.yashwantsinha.in/|url-status=dead}}</ref> ಅವರು ಆದಿತ್ಯ ಸಿನ್ಹಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ''ಇಂಡಿಯಾ ಅನ್‌ಮೇಡ್'' ಪುಸ್ತಕದ ಸಹ-ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/books-reviews/india-unmade-how-the-modi-government-broke-the-economy-review-dissenting-voice/article26035678.ece|title='India Unmade – How the Modi Government Broke the Economy' review: Dissenting voice|last=Subramanian|first=Kandaswami|date=19 January 2019|work=The Hindu|access-date=26 November 2019|issn=0971-751X}}</ref> '''ಚುನಾವಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ''' {| class="wikitable" style="text-align:right" |+ id="462" |೨೦೨೨ ರ ಭಾರತೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು <ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://twitter.com/ANI/status/1550156953850040321/photo/1 "While President-elect #DroupadiMurmu got a vote in all states, Opposition's Presidential candidate Yashwant Sinha drew a blank in Andhra Pradesh, Nagaland, & Sikkim"]. </cite></ref><ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://www.hindustantimes.com/india-news/comparing-murmu-s-win-with-her-predecessors-101658426713791.html "Number Theory: Comparing Droupadi Murmu's win with her predecessors"]. </cite></ref> ! colspan="2" | ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ! ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ! ವೈಯಕ್ತಿಕ<br />ಮತಗಳು ! ಚುನಾವಣಾ<br />ಕಾಲೇಜು ಮತಗಳು ! % |- | bgcolor="#F98C1F" | | align="left" | ದ್ರೌಪದಿ ಮುರ್ಮು | align="left" | ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಒಕ್ಕೂಟ | ೨,೮೨೪ | ೬೭೬,೮೦೩ | ೬೪.೦೩ |- | bgcolor="#20C646" | | align="left" | ಯಶವಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ | align="left" | ಸಂಯುಕ್ತ ವಿರೋಧ | ೧,೮೭೭ | ೩೮೦,೧೭೭ | ೩೫.೯೭ |- | colspan="6" | |- | colspan="3" align="left" | ಮಾನ್ಯ ಮತಗಳು | ೪,೭೦೧ | ೧,೦೫೬,೯೮೦ | ೯೮.೮೯ |- | colspan="3" align="left" | ಖಾಲಿ ಮತ್ತು ಅಮಾನ್ಯ ಮತಗಳು | ೫೩ | ೧೫,೩೯೭ | ೧.೧೧ |- | colspan="3" align="left" | '''ಒಟ್ಟು''' | ೪,೭೫೪ | ೧,೦೭೨,೩೭೭ | ೧೦೦ |- | colspan="3" align="left" | ನೋಂದಾಯಿತ ಮತದಾರರು / ಮತದಾನ | ೪,೮೦೯ | ೧,೦೮೬,೪೩೧ | ೯೮.೮೬ |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <references group="" responsive="1"></references> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಡಳಿತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] pm3f2nqkcmdke5i20isbmmw19dygtao 0 150911 1383491 1358306 2026-08-19T13:19:08Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383491 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles>   '''ರಾಗ್ ಮಲ್ಕೋಶ್''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ಮಲ್ಕೌನ್ಸ್''',<ref>{{Citation|last=music.|first=Jairazbhoy, Nazir Ali, 1927-2009. Rags of North Indian|title=Examples of North Indian rags played by Vilayat Khan (Sitar) : a recorded supplement to 'The rags of North Indian music'.|date=1971|url=http://worldcat.org/oclc/225669821|publisher=Faber and Faber Ltd|oclc=225669821|access-date=2022-01-12}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ]] ಒಂದು [[ರಾಗ|ರಾಗವಾಗಿದೆ]]. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ]] ಸಮಾನವಾದ ರಾಗವನ್ನು [[ಹಿಂದೋಳ|ಹಿಂದೋಲಂ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ [[ಹಿಂದೋಲ್|ಹಿಂದೋಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ]] ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗಬಾರದು. ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕ [[ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್|ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್]] ಪ್ರಕಾರ, ಮಲ್ಕೌನ್ಸ್ "ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸಣ್ಣ ಜಾವದಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ನಂತರ ಹಾಡುವ" ರಾಗವಾಗಿದೆ. ರಾಗವು ಹಿತವಾದ ಮತ್ತು ಅಮಲೇರಿಸುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="TOI_DifferentKinds">{{Cite news |date=29 September 2016 |title=Indian classical music: Different kinds of ragas |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/indian-classical-music-different-kinds-of-ragas/articleshow/54540966.cms?from=mdr |access-date=10 May 2021}}</ref> == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == ''ಮಾಲ್ಕೌಶ್'' ಎಂಬ ಹೆಸರು ''ಮಾಲ್'' ಮತ್ತು ''ಕೌಶಿಕನ'' ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದರರ್ಥ ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಮಾಲೆಯಂತೆ ಧರಿಸಿದವನು - ಶಿವ ದೇವರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ''ಮಾಲವ್-ಕೌಶಿಕ್'' ಇಂದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುವ ''ಮಲ್ಕೌನ್‌ಗಳಂತೆಯೇ'' ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite book|title=Nād: Understanding Rāga Music|last=Bagchee, Sandeep|publisher=BPI (India) PVT Ltd|year=1998|isbn=81-86982-07-8|pages=300}}</ref> ಸತಿಯ [[ಸತಿ|ತ್ಯಾಗದ]] ಕೋಪದಲ್ಲಿ [[ತಾಂಡವ|ತಾಂಡವದ]] ನಂತರ ಶಾಂತವಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ [[ಶಿವ|ಶಿವನನ್ನು]] ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು [[ಪಾರ್ವತಿ]] ದೇವಿಯು ಈ ರಾಗವನ್ನು ರಚಿಸಿದಳು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="TOI_DifferentKinds"/> ''[[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ]]'' ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ''[[ಸಮವಸರಣ|ಸಮವಸರಣದಲ್ಲಿ]]'' ''[[ತೀರ್ಥಂಕರ|ದೇಶ]]'' (ಉಪನ್ಯಾಸ) ನೀಡುವಾಗ [[ತೀರ್ಥಂಕರ|''ತೀರ್ಥಂಕರರು'']] [[ಅರ್ಧಮಾಗಧೀ|''ಅರ್ಧಮಾಗಾದಿ'']] ಭಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ ರಾಗ ಮಾಲ್ಕೌನ್ಸ್ ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಲ್ಕೌಶ್ ಶೈವೈತ್ ಸಂಗೀತ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿದೆ; ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೆಂಟಾಟೋನಿಕ್ ರಾಗಗಳು ಶೈವೈತ್ ಸಂಗೀತ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿವೆ.   == ಆರೋಹಣ ಮತ್ತು ಅವರೋಹಣ == ಮಲ್ಕೌನ್ಸ್ ಭೈರವಿ [[ಥಾಟ್|ಥಾಟ್‌ಗೆ]] ಸೇರಿದೆ. ಇದರ ಸ್ವರಗಳು ಸ, ಕೋಮಲ್ ಗ, ಶುದ್ಧ ಮಾ, ಕೋಮಲ್ ಧಾ ಮತ್ತು ಕೋಮಲ್ ನಿ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ, ಅದರ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಸೂಚಿಸಬಹುದು: ಟಾನಿಕ್, ಮೈನರ್ ಥರ್ಡ್, ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್ ನಾಲ್ಕನೇ, ಮೈನರ್ ಆರನೇ ಮತ್ತು ಮೈನರ್ ಏಳನೇ. ರಾಗ ಮಲ್ಕೌಂಗಳಲ್ಲಿ, ರಿಷಭ್ (ಪುನಃ - ದ್ವಿತೀಯ) ಮತ್ತು ಪಂಚಮ (ಪಾ - ಪರಿಪೂರ್ಣ ಐದನೇ) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜಾತಿಯು ಔಡವ್-ಔಡವ್ (ಐದು-ಐದು, ಅಂದರೆ ಪೆಂಟಾಟೋನಿಕ್).<ref name="The Musical quarterly 1985 p. 160">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xJ9RAQAAIAAJ|title=The Musical quarterly|last=Sonneck|first=Oscar George|year=1985|series=The Musical quarterly|page=160|quote=They are set to one of the most widely performed ragas in North India, the pentatonic midnight raga Malkauns. The most important notes of Malkauns are Sa (the tonic) and Ma (the fourth). Both the gats and the tihais "cadence" on one of...|access-date=26 May 2021|issue=vb. 71}}</ref> [[ಆರೋಹಣ]] : ನಿ ಸ ಗ ಮ ಧ ನಿ ಸ [[ಅವರೋಹಣ]] : ಸ ನಿ ಧ ಮ ಗ ಮ ಗ ಸ ಸ ನಿ ದ ಮ ಗ ಸ   'ಗ' ಅನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಗ - ಸಾದಾರಣ,‍ಸ ಮೇಲೆ 316-ಸೆಂಟ್ ಆಗಿದೆ.<ref>Gosvami(1957) p. 236 f.</ref> ಇದು ೨೨ ಶ್ರುತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 6/5 ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ವರ ಗ2 ಗೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿದೆ. == ವಾದಿ ಮತ್ತು ಸಂವಾದಿ == ವಾದಿ ಸ್ವರವು ಮಧ್ಯಮ (ಮ) ಆದರೆ ಸಮಾವಾದಿ ಸ್ವರವು ಷಡಜ್ (ಸ) ಆಗಿದೆ. == ಪಕಡ್ ಅಥವಾ ಚಲನ್ == ಪಕಾಡ್ : ಗ ಮ ಧ ಮ ಗ ಮ ಗ ಸ == ಇತರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Brooklyn_Museum_-_Malkos_Raga.jpg|thumb|240x240px| ಮಲ್ಕೌನ್ಸ್ ರಾಗವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಾಗಮಾಲಾ ಸರಣಿಯ ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಿ. 1735]] ಮಲ್ಕೌನ್ಸ್ ಗಂಭೀರವಾದ, ಧ್ಯಾನಸ್ಥ ರಾಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೆಳ ಅಷ್ಟಮದಲ್ಲಿ (ಮಂದ್ರ ಸಪ್ತಕ) ಮತ್ತು ನಿಧಾನಗತಿಯ ಗತಿಯಲ್ಲಿ (ವಿಲಂಬಿತ್ ಲಯ) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುರ್ಕಿ ಮತ್ತು ಖಟ್ಕಾದಂತಹ ಹಗುರವಾದ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಗಿಂತ ಮೀಂಡ್, ಗಮಕ್ ಮತ್ತು ಆಂದೋಲನದಂತಹ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಮಲ್ ನಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ವರ(ಗ್ರಹ ಸ್ವರ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೋಮಲ್ ಗಾ ಮತ್ತು ಕೋಮಲ್ ಧಾ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ವೈಬ್ರಟೋ (ಆಂಡೋಲಿಟ್) ನೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಐದು ಸ್ವರಗಳು ವಿರಾಮಗೊಳಿಸುವ ಸ್ವರಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು. ಮಲ್ಕೌಂಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಮಲ್ ನಿಯು ಭೀಮಪಲಾಸಿಯಲ್ಲಿನ ಕೋಮಲ್ ನಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಈ ರಾಗಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಸಮಯವೆಂದರೆ ತಡರಾತ್ರಿ. ರಾಗದ ಪ್ರಭಾವವು ಹಿತವಾದ ಮತ್ತು ಅಮಲು. == ಕೌನ್ಸ್ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿನ ರಾಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ಮಲ್ಕೌನ್ಸ್‌ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಗೀತ ರಚನೆಯು ಅನೇಕ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ, ಸಂಬಂಧಿತ ರಾಗಗಳ 'ಕೌನ್ಸ್' ಕುಟುಂಬ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾದಂತಹದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. * [[ಚಂದ್ರಕೌನ್ಸ್]] * ಬಾಗೇಶ್ರೀ-ಅಂಗ್ ಚಂದ್ರಕೌನ್ಸ್ * ನಂದಕೌನ್ಸ್ * ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಲ್ಕೌನ್ಸ್ * ಪಂಚಮ್ ಮಲ್ಕೌನ್ಸ್ * ಗುಂಕೌನ್ಸ್ * ಮಧುಕೌನ್ಸ್ * ಜೋಗ್ಕೌನ್ಸ್ * ನಿರ್ಮಲಕೌನ್ಸ್ * ತುಳಸಿಕೌನರು == ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಡುಗಳು == 'ಮನ್ ತರ್ಪತ್ ಹರಿ ದರ್ಶನ್ ಕೋ ಆಜ್' (ಚಿತ್ರ ಬೈಜು ಬಾವ್ರಾ, [[ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ರಫಿ|ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ]] ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ), 'ಆಧಾ ಹೈ ಚಂದ್ರಮಾ ರಾತ್ ಆಧಿ' (ಚಿತ್ರ ನವರಂಗ್, [[ಮಹೇಂದ್ರ ಕಪೂರ್]] ಮತ್ತು [[ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ]] ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ ), 'ಛಮ್ ಛಮ್ ಘುಂಘ್ರೂ ಬೋಲೆ' (ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಾಜಲ್, [[ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ|ಆಶಾ ಭೋಂಘಿಯಾನ್]] ಅಭಿನಯದ ಚಿತ್ರ), 'ಅಂಗ್ ಆಜ್ಞಾನ್' ಆದ್ಮಿ), 'ಬಲ್ಮಾ ಮಾನೆ ನಾ' (ಚಲನಚಿತ್ರ ಒಪೇರಾ ಹೌಸ್) ಮತ್ತು 'ರಂಗ್ ರಾಲಿಯಾನ್ ಕಾರಟ್ ಸೌತಾನ್ ಹಾಡಿದ' (ಚಲನಚಿತ್ರ ಬೀರ್ಬಲ್ ಮೈ ಬ್ರದರ್), 'ಏಕ್ ಲಡ್ಕಿ ಥಿ' ( [[ಕವಿತಾ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ]] ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಲವ್ ಯೂ ಹಮೇಶಾ ) ಮಲ್ಕೌನ್ಸ್ ಆಧಾರಿತ ಕೆಲವು ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಾಗಿವೆ. ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ 'ಅನಾರ್ಕಲಿ' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ 'ರಾಜಶೇಖರ' ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಸಾಲಂಗೈ ಓಲಿ ಮತ್ತು ಮೇ ಮಧಂ ಚಿತ್ರದ ಇಳಯರಾಜ ಮತ್ತು ಎಆರ್ ರೆಹಮಾನ್ ಅವರ "ಓಂ ನಮಶಿವಾಯ" ಮತ್ತು "ಮಾರ್ಗಜಿ ಪೂವೆ" ಹಾಡುಗಳು, ಗಡಿಬಿಡಿ ಗಂಡ ಚಿತ್ರದ "ನೀನು ನೀನೆ", ಕನ್ನಡದ ಆಪ್ತಮಿತ್ರ ಚಿತ್ರದ "ರಾ ರಾ" ಹಾಡುಗಳೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. == ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಡುಗಳು == [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ]] ರಾಗ ಮಾಲ್ಕೌನ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ [[ಹಿಂದೋಳ|ಹಿಂದೋಳಂನಲ್ಲಿ]] ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. == ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು == {| class="wikitable" |+ ! ಸ.ನಂ ! ಬಂದಿಶ್ ಪ್ರಕಾರ ! ಬಂದಿಶ್ ಆರಂಭಿಕ ಬೋಲ್ ! ಸಂಯೋಜಕ ಲೇಖಕ ! ತಾಲ್ |- | 1 | ಧ್ರುಪದ್ | ಆದಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಆದಿ ನಾಡ ಆದಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಆದಿ ನಾದ <ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/769743702|title=Śāstrīya saṅgīta ke sūrya : Ācārya (Paṃ.) Gokulotsava Jī Mahārāja : saṅgīta sevā, śāstra cintana evaṃ bandiśoṃ kā saṅkalana|last=Māthura|first=Nītā.|date=2011|publisher=Rādhā Pablikeśansa|isbn=978-81-7487-765-9|edition=1. saṃskaraṇa|location=Naī Dillī|oclc=769743702}}</ref> | ಆಚಾರ್ಯ ಪಂ ಗೋಕುಲೋತ್ಸವಜಿ ಮಹಾರಾಜ್ | ಚೌತಾಲ್ |} == ಪ್ರಮುಖ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್‌ಗಳು == * [[ಉಸ್ತಾದ್ ಅಮೀರ ಖಾನ್|ಅಮೀರ್ ಖಾನ್]], ರಾಗಸ್ ಹಂಸಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಮಲ್ಕೌನ್ಸ್, HMV LP (ದೀರ್ಘ-ಆಟದ ದಾಖಲೆ), EMI-EASD1357 * ಆಂಧೋಲನ್ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಮೆಕಾಲ್ ಹಸನ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮಾಲ್ಕೌನ್ಸ್ ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. * ಉಸ್ತಾದ್ ಮುಬಾರಕ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಇದನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಬಂದಿಶ್ "ಆಜ್ ಮೋರ್ ಘರ್ ಆಯೆ ನಾ ಬಲ್ಮಾ <ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/results?app=desktop&search_query=raag+malkauns+ali+Mubarak+khan |access-date=2022-12-05 |website=www.youtube.com}}</ref> " ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://chandrakantha.com/raga_raag/film_song_raga/malkauns.shtml ರಾಗ್ ಮಲ್ಕೌನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಡುಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504084212/http://chandrakantha.com/raga_raag/film_song_raga/malkauns.shtml |date=2012-05-04 }} * [https://web.archive.org/web/20180716084729/http://oceanofragas.com/ocean_htmlpages/Malkouns.html ರಾಗ ಮಾಲ್ಕೌನ್ಸ್ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳು] == ಸಾಹಿತ್ಯ == * {{Citation|last=Gosvami|first=O.|title=The Story Of Indian Music|publisher=Asia Publishing House|place=Bombay|year=1957}} {{ಸಮಯಾಧಾರಿತ ರಾಗಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ರಾಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ರಾಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ]] 030gv92381nhwc38ez2dj2vgpy22y00 0 156199 1383517 1361143 2026-08-19T18:06:57Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383517 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline-block">ರಮ್ಯಾ ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್</div> |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Ramya_Subramanian-youtube.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption">ಆಡೈ ಟ್ರೇಲರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ರಮ್ಯಾ</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ಹುಟ್ಟಿದ. | class="infobox-data" |<div class="birthplace" style="display:inline">[[Thanjavur|ತಂಜಾವೂರು]], [[Tamil Nadu|ತಮಿಳುನಾಡು]], ಭಾರತ</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ಉದ್ಯೋಗ (ಎಸ್. | class="infobox-data role" |ನಟಿ, ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ |- ! class="infobox-label" scope="row" |ಸಕ್ರಿಯ ವರ್ಷಗಳು&nbsp; | class="infobox-data" |2008-ಇಂದಿನವರೆಗೆ |- ! class="infobox-label" scope="row" |ಸಂಗಾತಿ. | class="infobox-data" |<div class="marriage-display-ws">ಅಪರಾಜಿತ ಜಯರಾಮನ್ (2014) &#x20;&#x28;. 2014. div. 2015.&nbsp;&#x20;&nbsp;&#x2E;&#x2E; </div> |} '''ವಿ. ಜೆ. ರಮ್ಯಾ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ರಮ್ಯಾ ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್''', ಭಾರತೀಯ ನಟಿ, ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ರಮ್ಯಾ ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು 10ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಪದ್ಮ ಶೇಷಾದ್ರಿ ಬಾಲ ಭವನ ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆದರ್ಶ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ 11 ಮತ್ತು 12ನೇ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು.  ಅವರು [[ಚೆನ್ನೈ]]ನಲ್ಲಿ ಎಂ. ಓ. ಪಿ. ವೈಷ್ಣವ್ ಮಹಿಳಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ <nowiki>''ದೃಶ್ಯ ಸಂವಹನ''</nowiki> ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬಿಎಸ್ಸಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web |last=Das |first=Papri |date=5 December 2013 |title=VJ Ramya is anchoring for the fun of it |url=https://www.deccanchronicle.com/131205/entertainment-tvmusic/article/vj-ramya-anchoring-fun-it |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190829150844/http://www.deccanchronicle.com/131205/entertainment-tvmusic/article/vj-ramya-anchoring-fun-it |archive-date=29 August 2019 |access-date=16 June 2021 |website=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> 15 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಂಕರ್ ಆಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಮೋಝಿ ನಟಿ ರಮ್ಯಾ ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್. ರಮ್ಯಾ ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅವರು ಈಗ ಆರೋಗ್ಯ ತರಬೇತುದಾರರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಷ್ಟೇ ಸ್ಟಾಪ್ ವೇಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಫಿಟ್‌ನೆಸ್‌ಗೆ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಪಿವೋಟ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ. "ಈ ಪುಸ್ತಕವು ನನ್ನ ಕಥೆ, ನನ್ನ ಪ್ರಯಾಣದ ಬಗ್ಗೆ, ಮತ್ತು ನಾನು ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಏನು ಮಾಡಬಾರದು" ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಓದುಗರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಅವರು ಆಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆರೋಗ್ಯಕರ ಪಾಕವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು, ಹಾಗೆಯೇ ತ್ವಚೆ, ಕೂದಲ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಕುರಿತು ಸಲಹೆಗಳು ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web |last1=Joardar |first1=Ranu |title=Actor Ramya Subramanian on her weight loss journey |url=https://www.thehindu.com/books/actor-ramya-subramanian-on-her-weight-loss-journey/article66208721.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=1 December 2022}}</ref> ಇಂದಿನ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಿ ರಮ್ಯಾ. 'ತೆಳ್ಳಗಾಗಲು' ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ರಮ್ಯಾ ಅವರು ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿ ಮೊದಲ ಬ್ರೇಕ್ ಪಡೆದಾಗ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆದರೆ ಮಾಧ್ಯಮದ ಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಕಾರಿ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಬಂದವು. ಅವರು ಫಿಟ್‌ನೆಸ್‌ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳು ಭರವಸೆಗಳು ಅಥವಾ ಹುಚ್ಚು ಆಹಾರಗಳಿಲ್ಲದೆ ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಲು ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥನೀಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಓದುಗರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ ಅದರ ಬೆಳಕು, ತಮಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಪುಸ್ತಕವು ಕೋಷ್ಟಕಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಯಾಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಆರೋಗ್ಯಕರ, ಫಿಟ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಮಗ್ರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |last1=Subramanian |first1=Ramya |title=Stop Weighting: A Guidebook for a Fitter: A Guidebook to a Fitter, Healthier You |url=https://www.amazon.in/Stop-Weighting-Guidebook-Healthier-You-Paperback/dp/0143455036 |publisher=Penguin |language=English |date=5 December 2022}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == [[ಚಿತ್ರ:Vj_ramya_in_littleshows.JPG|thumb|ಸಮಾರಂಭವೊಂದರಲ್ಲಿ ರಮ್ಯಾ]] ರಮ್ಯಾ 2004ರಲ್ಲಿ [[ಮಿಸ್ ಚೆನ್ನೈ]] ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=3 May 2019 |title=VJ Ramya Subramanian is a fitness pro; her workout videos will inspire you |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/vj-ramya-subramanian-is-a-fitness-pro-her-workout-videos-will-inspire-you/articleshow/69166693.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023040628/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/vj-ramya-subramanian-is-a-fitness-pro-her-workout-videos-will-inspire-you/articleshow/69166693.cms |archive-date=23 October 2020 |access-date=16 June 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ತರುವಾಯ ಆಕೆ <nowiki>''ಕಳಕ್ಕಪೋವಧು ಯಾರು?''</nowiki> ಸೇರಿದಂತೆ ದೂರದರ್ಶನ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟವರು. ''<nowiki>''ಕಳಕ್ಕಪೋವದು ಯಾರು?''</nowiki>'', <nowiki>''</nowiki>''ಉಂಗಲಿಲ್ ಯಾರ್ ಅದುತ ಪ್ರಭುದೇವಾ?<nowiki>''</nowiki>'', <nowiki>''ನಮ್ಮ ವೀಟು ಕಲ್ಯಾಣಂ'' ಮತ್ತು ''ಕೇಡಿ ಬಾಯ್ಸ್ ಕಿಲ್ಲಾಡಿ ಗರ್ಲ್ಸ್''</nowiki> ಸ್ಟಾರ್ ವಿಜಯ್ ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿದೆ.<ref name="marr">{{Cite web |last=Raghavan |first=Nikhil |date=3 March 2014 |title=ShotCuts: What a brainwave! |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/shotcuts-what-a-brainwave/article5746476.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616043654/https://www.thehindu.com/features/metroplus/shotcuts-what-a-brainwave/article5746476.ece |archive-date=16 June 2021 |access-date=16 June 2021 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ಮದುವೆಯ ನಂತರ, ದೂರದರ್ಶನದ ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಆಕೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದಳು.<ref>{{Cite web |last=CR |first=Sharanya |date=22 March 2014 |title=I am choosy about my work now: Ramya |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/I-am-choosy-about-my-work-now-Ramya/articleshow/32428386.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151006121357/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/I-am-choosy-about-my-work-now-Ramya/articleshow/32428386.cms |archive-date=6 October 2015 |access-date=10 January 2016 |website=[[The Times of India]]}}</ref> 2007ರಲ್ಲಿ ರಮ್ಯಾ <nowiki>''ಮೊಝಿ''</nowiki>ಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ಪಾತ್ರದೊಂದಿಗೆ ನಟನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web |date=26 May 2020 |title=VJ Ramya takes a ‘kutty break’ from social media to ‘unplug’ |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vj-ramya-takes-a-kutty-break-from-social-media-to-unplug/articleshow/76001180.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528072241/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vj-ramya-takes-a-kutty-break-from-social-media-to-unplug/articleshow/76001180.cms |archive-date=28 May 2020 |access-date=16 June 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> 2015ರಲ್ಲಿ, ಆಕೆ ಮಣಿರತ್ನಂ ಅವರ ''<nowiki>''</nowiki>ಓ ಕಾದಲ್ ಕನ್ಮಣಿ'' <nowiki>''</nowiki> ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ದುಲ್ಕರ್ ಸಲ್ಮಾನ್ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಅನನ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web |date=30 November 2014 |title=Ramya Subramanian moves to big screen |url=http://www.sify.com/movies/ramya-subramanian-moves-to-big-screen-news-tamil-ol3tUmiabdbfg.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151013060410/http://www.sify.com/movies/ramya-subramanian-moves-to-big-screen-news-tamil-ol3tUmiabdbfg.html |archive-date=13 October 2015 |access-date=10 January 2016 |website=[[Sify]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 April 2015 |title=VJ Ramya reveals she accepted OK Kanmani because of Mani Ratnam |url=https://www.indiaglitz.com/vj-ramya-reveals-she-accepted-ok-kanmani-because-of-mani-ratnam-hindi-videos-59217.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720051811/https://www.indiaglitz.com/vj-ramya-reveals-she-accepted-ok-kanmani-because-of-mani-ratnam-hindi-videos-59217.html |archive-date=20 July 2019 |access-date=16 June 2021 |website=IndiaGlitz}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು 92.7 ಬಿಗ್ ಎಫ್ಎಂನಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಜೆ ಆದರು.<ref>{{Cite web |date=1 September 2015 |title=Ramya is an RJ now |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/Ramya-is-an-RJ-now/articleshow/48759113.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905142516/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/Ramya-is-an-RJ-now/articleshow/48759113.cms |archive-date=5 September 2015 |access-date=22 October 2015 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ಅವರು 2019ರ ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳ ಡಬ್ಲ್ಯುಇ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಫಿಟ್ನೆಸ್ ವಿಶೇಷ ಸಂಚಿಕೆಯ ಮುಖಪುಟದ ಕರ್ತವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |date=7 August 2019 |title=Ramya Subramanian Exclusive Photoshoot |url=https://www.wemagazine.in/ramya-subramanian-exclusive-photoshoot/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808065629/https://www.wemagazine.in/ramya-subramanian-exclusive-photoshoot/ |archive-date=8 August 2019 |access-date=8 August 2019 |website=[[Sumathi Srinivas#We Magazine|WE Magazine]]}}</ref> ಅವರು ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |date=2019-09-19 |title=Never touch my fans! -Vijay at Bigil audio launch! - Tamil News |url=https://www.indiaglitz.com/vijay-bigil-audio-launch-speech-tamil-news-244583 |access-date=2024-02-23 |website=IndiaGlitz.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=bollywoodproduct |date=2021-10-12 |title=62nd Filmfare Awards South (2015) |url=https://bollywoodproduct.in/62nd-filmfare-awards-south-2015/ |access-date=2024-03-11 |website=Bollywood Product |language=en-US |archive-date=2024-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240311082120/https://bollywoodproduct.in/62nd-filmfare-awards-south-2015/ |url-status=dead }}</ref> ರಮ್ಯಾ ಆರೋಗ್ಯ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=இரண்டு வருஷம் தூக்கமில்லாமல் உழைத்து விஜே ரம்யா சாதித்த விஷயம் |url=https://tamil.samayam.com/tv/news/vj-ramya-becomes-certified-integrative-health-coach/articleshow/87990711.cms |access-date=2024-02-22 |website=Samayam Tamil |language=ta}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ರಮ್ಯಾ 2014 ರಲ್ಲಿ ಅಪರಾಜಿತ್ ಜಯರಾಮನ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು 2015 ರಲ್ಲಿ ದಂಪತಿಗಳು ಬೇರ್ಪಟ್ಟರು.<ref>{{Cite web |date=12 September 2015 |title=VJ Ramya confirms ending marriage |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/VJ-Ramya-confirms-ending-marriage/articleshow/48933893.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811115316/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/VJ-Ramya-confirms-ending-marriage/articleshow/48933893.cms |archive-date=11 August 2020 |access-date=25 June 2020 |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {{ಬಾಕಿ ಇರುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಕೀಲಿ}} {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ. !ಚಲನಚಿತ್ರ !ಪಾತ್ರ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |2007 |''ಮೊಝಿ'' |ಪನ್ನಯ್ಯರ ಮಗಳು |ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ಪಾತ್ರ |- |2011 |''ಮಂಕಥಾ'' |ವರದಿಗಾರ | |- | rowspan="2" |2015 |''ಓ ಕಾದಲ್ ಕನ್ಮಣಿ'' |ಅನನ್ಯ | |- |''ಮಾಸ್ಸು ಎಂಗಿರಾ ಮಸಿಲಾಮಣಿ'' |ವರದಿಗಾರ | |- | rowspan="1" |2017 |''ವನಮಗನ್'' |ರಮ್ಯಾ | |- | rowspan="2" |2019 |''ಆಟ ಮುಗಿಯಿತು'' |ವರ್ಷಾ |ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಲನಚಿತ್ರ (ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು) |- |''ಆಡಾಯಿ'' |ಜೆನ್ನಿಫರ್ | |- | rowspan="2" |2021 |''ಮಾಸ್ಟರ್'' |ರಮ್ಯಾ | |- |''ಸಂಗತಲೈವನ್'' |ಲಕ್ಷ್ಮಿ | |- |2023 |''ಅನ್ನಿ ಮಂಚಿ ಸಕುನಮುಲೆ'' |ದಿವ್ಯಾ |ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ <ref>{{Cite web |date=2023-03-04 |title=Anni Manchi Sakunamule teaser – Delightful with family emotions |url=https://www.123telugu.com/mnews/anni-manchi-sakunamule-teaser-delightful-with-family-emotions.html |access-date=2023-03-13 |website=123telugu.com |language=en}}</ref> |- |2024 <ref>{{Cite web |title=Teaser of Arjun Das' Rasavathi is here |url=https://www.cinemaexpress.com/tamil/news/2024/jan/05/teaser-of-arjun-das-rasavathi-is-here-50997.html |access-date=2024-01-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> | | |- |} == ಇತರ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == ರಮ್ಯಾ ಅವರು ಸ್ಟಾಪ್ ವೇಟಿಂಗ್ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದ ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Joardar |first=Ranu |date=2022-12-01 |title=Actor Ramya Subramanian on her weight loss journey |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/books/actor-ramya-subramanian-on-her-weight-loss-journey/article66208721.ece |access-date=2023-01-31 |issn=0971-751X}}</ref> ಆಕೆ ಫಿಟ್ನೆಸ್ ಉತ್ಸಾಹಿ.<ref>{{Cite news |date=2021-02-09 |title=Ramya Subramanian is proud of her recent transformation; see post |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/ramya-subramanian-is-proud-of-her-recent-transformation-see-post/articleshow/80764843.cms |access-date=2024-02-24 |issn=0971-8257}}</ref> ಆಕೆ ಸ್ಟೇ ಫಿಟ್ ವಿತ್ ರಮ್ಯಾ ಎಂಬ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. === ಕ್ರೀಡೆಗಳು === ರಮ್ಯಾ ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಪವರ್‌ಲಿಫ್ಟಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=தங்க பதக்கம் வென்றார் தொகுப்பாளினி ரம்யா! |url=https://www.dinamani.com/cinema/cinema-news/2017/apr/03/தங்க-பதக்கம்-வென்றார்--தொகுப்பாளினி-ரம்யா-2677913.html |access-date=2023-01-31 |website=Dinamani |language=ta}}</ref><ref>{{Cite web |last=மலர் |first=மாலை |date=2017-04-03 |title=பளுதூக்கும் போட்டியில் தங்கம் வென்ற ரம்யா |url=https://www.maalaimalar.com/cinema/cinemanews/2017/04/03103407/1077707/Actress-Ramya-Taking-Gold-1st-place-in-Deadlifting.vpf |access-date=2023-01-31 |website=www.maalaimalar.com |language=ta}}</ref> ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಪವರ್ಲಿಫ್ಟಿಂಗ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲೂ ಅವರು ಕಂಚಿನ ಪದಕ ಗೆದ್ದರು.<ref>{{Cite news |date=2017-02-20 |title=Actor Ramya wins bronze in power lifting championship |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/actor-ramya-wins-bronze-in-power-lifting-championship/articleshow/57255676.cms |access-date=2024-03-11 |issn=0971-8257}}</ref> ಜನವರಿ 2023ರಲ್ಲಿ, ಆಕೆ ಚೆನ್ನೈ ಮ್ಯಾರಥಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == * ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸಿಲ್ವರ್ ಕ್ರಿಯೇಟರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{Cite web |title=YouTube Silver Creator Award |url=https://twitter.com/actorramya/status/1165953120607920128}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * {{Imdb name|id=7240397|name=Ramya Subramanian}} * ರಮ್ಯಾ ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ಮೇಲೆಫೇಸ್ಬುಕ್ {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] r42jp6ow860jzz19gpo6i1uf5wsyojx 0 156231 1383488 1358034 2026-08-19T12:46:23Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383488 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=ಮನುಭಾಯಿ ಜೋಧಾನಿ |image=Manubhai Jodhani.jpg|caption=೧೯೪೬ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಜೋಧಾನಿ|birth_name=ಮನುಭಾಯಿ ಜೋಧಾನಿ|birth_date={{Birth date|df=y|1902|10|28}}|birth_place=ಬಾರ್ವಾಲ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ [[ಭಾರತ]]|death_date={{Death date and age|df=y|1979|||1905|10|28}}|death_place=|occupation=ಬರಹಗಾರ, ಜಾನಪದ ಗೀತೆ ರಚನೆಗಾರ, ಪಕ್ಷಿತಜ್ಞ, ಸಸ್ಯತಜ್ಞ, ಸಂಪಾದಕ}} '''ಮನುಭಾಯ್ ಲಲ್ಲುಭಾಯ್ ಜೋಧಾನಿ''' ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೦೨ ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು. ಇವರು ೨೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೯ರಂದು ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು. ಇವರು [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆಯ]] ಬರಹಗಾರ, ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತಿ, ಪಕ್ಷಿವಿಜ್ಞಾನಿ, ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿನ ಪತ್ರಿಕಾ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು 15ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="who">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=56PWDwAAQBAJ&q=manubhai+jodhani&pg=PA143|title=Whos Who Of Indian Writers|last=Akademi|first=Sahitya|publisher=Dalcassian Publishing Company|language=en}}</ref> == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == ಜೋಧಾನಿ ೧೯೦೨ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೮ರಂದು ಭಾರತದ [[ಗುಜರಾತ್]] ಬೊಟಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬರ್ವಾಲಾ ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=56PWDwAAQBAJ&q=manubhai+jodhani&pg=PA143|title=Whos Who Of Indian Writers|publisher=Sahitya Akademi|year=1961|location=New Delhi|pages=143}}</ref><ref name="GSP" /><ref name=":2">{{Cite book|title=Amruta-Sameepe|last=Desai|first=Ratilal Deepchand|publisher=Gurjar Granthratna Karyalaya|year=2003|editor-last=Desai|editor-first=Nitin R.|location=Ahmedabad|pages=373–374|language=gu|chapter=7. ધિંગા લોકસાહિત્યકાર શ્રી મનુભાઈ જોધાણી}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಲಿಂಬ್ಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು. ಅವರು ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ ಬರ್ವಾಲಾದಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರಾದರು. ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಸೇರಲು ತಮ್ಮ ಹುದ್ದೆಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು.[2][3] [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]] [[ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ|ಉಪ್ಪಿನ]] [[ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ]]ದ ನಂತರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಅಮೃತಲಾಲ್ ಶೇಠ್ ಅವರು ಧೋಲೇರಾದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ನಡೆಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಧೋಲೆರಾ ಉಪ್ಪು ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಜೋಧಾನಿಯು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೊಲೀಸರು ಜೋಧಾನಿಯ ಬಂಧನದ ವಾರಂಟ್ ಹೊರಡಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |last=Madhad |first=Raghavji |date=2020-03-25 |title=આંખો આંસુથી વહેવા લાગી હતી: સૌરાષ્ટ્રના સ્વાતંત્ર્ય સૈનિકો અને લડતો |url=http://sandesh.com/eyes-with-tears-flowing-takes/ |access-date=2020-04-28 |website=Sandesh}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ಜೀವನ್ಲಾಲ್ ಅಮರ್ಷಿ ಪುಸ್ತಕ ಮಾರಾಟಗಾರರ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸೇರಿದರು. ಇವರು ೩೯ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಉಪಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಬೋಧ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref name="GSP">{{Cite web |title=મનુભાઈ જોધાણી |url=http://www.gujaratisahityaparishad.com/prakashan/photo-gallery/sahitya-sarjako/Manubhai-Jodhani.html |access-date=2020-04-28 |publisher=[[Gujarati Sahitya Parishad]] |language=gu}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[http://www.gujaratisahityaparishad.com/prakashan/photo-gallery/sahitya-sarjako/Manubhai-Jodhani.html "મનુભાઈ જોધાણી"] (in Gujarati). [[ಗುಜರಾತಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್|Gujarati Sahitya Parishad]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-04-28</span></span>.</cite> </ref><ref name=":2"/> ಅವರು ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು [[ಗುಜರಾತು ಸರ್ಕಾರ|ಗುಜರಾತ್ ಸರ್ಕಾರ]] ರಚಿಸಿದ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=o7xjAAAAMAAJ&q=manubhai+jodhani|title=The Indian P.E.N.|date=1968|publisher=P.E.N. All-India Centre.|language=en}}</ref>[2]<ref name=":2" /> ೧೯೭೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೯ರಂದು ಅವರು ನಿಧನರಾದರು.<ref name=":2"/><ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g4oMAQAAMAAJ&q=manubhai+jodhani|title=Gujarat|publisher=Smt Hiralaxmi Navanitbhai Shah Dhanya Gurjari Kendra, Gujarat Vishvakosh Trust|year=2007|location=Ahmedabad|pages=235, 426}}</ref> ಅವರ ಮಗ ವಸಂತಕುಮಾರ್ ಜೋಧಾಯ್ ಕೂಡ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಬರಹಗಾರರಾಗಿದ್ದರು.<ref name=":1"/> == ಕೃತಿಗಳು == ಜೋಧಾನಿಯು ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":0"/><ref>{{Cite journal|url=https://books.google.com/books?id=MxraAAAAMAAJ&q=manubhai+jodhani|title=Contribution of Gujarat to the Field of Folklore|journal=Indian Folklore Research Journal|publisher=National Folklore Support Centre|year=2002|pages=77|issue=2–5}}</ref><ref name="GSP"/> ಅವರು ಪಕ್ಷಿವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನಿ. [1]<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=w_baAAAAMAAJ&q=manubhai+jodhani|title=Petronia: Fifty Years of Post-independence Ornithology in India : a Centenary Dedication to Dr. Salim Ali, 1896-1996|last=Daniel|first=J. C.|last2=Ali|first2=Sálim|last3=Ugra|first3=Gayatri|date=2003|publisher=Bombay Natural History Society|isbn=978-0-19-566653-3|pages=104}}</ref> ಅವರು ಗುಜರಾತಿನ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಥಾ ಬರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KS0nDwAAQBAJ&q=manubhai+jodhani&pg=PT59|title=Children's Literature in Indian Languages|last=JAMUNA|first=K. A.|date=2017-06-01|publisher=Publications Division Ministry of Information & Broadcasting|isbn=978-81-230-2456-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g45NAQAAIAAJ&q=manubhai+jodhani|title=Children's literature in Indian languages|last=Jamunā|first=Ke E.|last2=Division|first2=India Ministry of Information and Broadcasting Publications|date=1982|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India|language=en}}</ref><ref name=":2"/> ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕುರಿತಾದ ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ''ಸೊರಥಿ ಜವಾಹಿರ್'' (1930), ''ಸೊರಥಿ ವಿಭುತೋ'' (1964), ರಾಂಡಲನಾ ಗೀತೋ, ''ಗುಜರಾತಿ ಲೋಕಸಾಹಿತ್ಯ ಮಾಲಾ'' (ಮಂಜುಳಾ ಮಜ್ಮುದಾರ್, ಬಚುಭಾಯ್ ರಾವಲ್ ಮತ್ತು ''ಜನಪಥ್'' (1940,1944,1955) ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite journal|last=Magara|first=Naresh|date=January–February 2019|title=ગુજરાતી લોકસાહિત્યક્ષેત્રે થયેલ સંશોધન – સંપાદનની કામગીરીની રૂપરેખા|url=http://www.sahityasetu.co.in/issue49/magara.php|journal=Sahitya Setu|language=gu|publisher=Tanvi Shukla|volume=9|issue=49|issn=2249-2372|access-date=2024-03-30|archive-date=2022-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220303204240/http://www.sahityasetu.co.in/issue49/magara.php|url-status=dead}}</ref><ref name=":2"/> ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪತಿ (1928) ಮತ್ತು ಸುಂದರಿಯೋನಾ ಶಂಗರ್ ಸೇರಿವೆ. ''ನಾಗಮತಿ'' (1932) ಅವರ ಏಕೈಕ ಕಾದಂಬರಿಯಾಗಿದೆ. ಖತಿಮಿತಿ ಬಾಲವತೊ ಮತ್ತು ''ಕುಮರೋಣಿ ಪ್ರವಸ್ಕಥಾ'' ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೃತಿಗಳಾಗಿವೆ.<ref name=":1"/> ''ಪಡರ್ನಿ ವನಸ್ಪತಿ'' I-II (′ಐಡಿ1] ′ಅಂಗಣ ಪಂಖಿ I-II ′ (′ ಐಡಿ2) ′ ''ಪಡರ್ಣ ಪಂಖಿ'' (1956) ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿವಿಜ್ಞಾನದ ಕುರಿತಾದ ಅವರ ಕೃತಿಗಳಾಗಿವೆ.<ref name=":1"/> ಆತ ಶರತ್ಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯರ ಬಿಂದೂರು ಛೆಲೆ ಕೃತಿಯನ್ನು ''ಬಿಂದು'' (1939) ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=C59jAAAAMAAJ&q=manubhai+jodhani|title=Śaratcandra o Bhāratīẏa sāhitya|date=1976|publisher=Nikhila Bhārata Baṅga Sāhitya Sammelana, Dillī Sākhā|pages=1957|language=bn}}</ref> ಅವರು ಮನುಬೆನ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಲಾಸ್ಟ್ ಗ್ಲಿಮ್ಪ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಬಾಪುವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. == ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ == ಅಹಮದಾಬಾದ್ನ ಪಾಲ್ಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ರಸ್ತೆಯಿದೆ. ==ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ== ಭಾರತೀಯ ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕುರಿತಾದ [https://books.google.com/books?id=MxraAAAAMAAJ&q=manubhai+jodhani Indian Folklore Research Journal, Issues 2-5] ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತಿ ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಮನುಭಾಯಿ ಜೋಧಾನಿಯವರ ಕೊಡುಗೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯಿದೆ. ತಮ್ಮ ೩೯ ವರ್ಷಗಳ ಸಂಪಾದಕ/ಉಪಸಂಪಾದಕ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಗುಜರಾತಿ ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆಯ ಬರಹಗಾರರ ಪಟ್ಟಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:CS1 Gujarati-language sources (gu)]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]] 4ug88nma49xspu78l77aarbs0rzmujo 0 156750 1383511 1360493 2026-08-19T17:08:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383511 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer |name=ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಕ್ರಾಸ್ |image= ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಕ್ರಾಸ್.jpg |country=ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ |full_name=ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಹೆನ್ರಿ ಕ್ರಾಸ್ |birth_date={{Birth date and age|1992|10|15|df=yes}} |birth_place=ಅಬರ್ಡೀನ್, [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] |batting=ಬಲಗೈ ದಾಂಡಿಗ |role=ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರ್ ದಾಂಡಿಗ |international=true |internationalspan=೨೦೧೩-ಪ್ರಸ್ತುತ |odidebutdate=೨೩ ಜನವರಿ |odidebutyear=೨೦೧೪ |odidebutagainst=ಕೆನಡಾ |odicap=೫೫ |lastodidate=೭ ಮಾರ್ಚ್ |lastodiyear=೨೦೨೪ |lastodiagainst=ಕೆನಡಾ |T20Idebutdate=೪ ಜುಲೈ |T20Idebutyear=೨೦೧೩ |T20Idebutagainst=ಕೀನ್ಯಾ |T20Icap=೩೪ |lastT20Idate=೧೩ ಮಾರ್ಚ್ |lastT20Iyear=೨೦೨೪ |lastT20Iagainst=ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಸಂಸ್ಥಾನ |club1=ನಾಟಿಂಗ್ಹಮ್ಶೈರ್ |year1=೨೦೧೩-೨೦೧೪ |club2=ಲೌಬರೋ MCCU|year2=೨೦೧೩ |club3=ಎಸ್ಸೆಕ್ಸ್ |year3=೨೦೧೬ |hidedeliveries=true |columns=4 |column1=[[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಅಂ. ಏಕ]] |matches1=93 |runs1=1,988 |bat avg1=23.95 |100s/50s1=2/10 |top score1=114 |catches/stumpings1=118/8 |column2=[[ಟ್ವೆಂಟಿ೨೦|ಟಿ೨೦ಐ]] |matches2=67 |runs2=1,082 |bat avg2=23.02 |100s/50s2=0/5 |top score2=66[[Not out|*]] |catches/stumpings2=41/15 |column3=ಪ್ರ.ದ |matches3=9 |runs3=161 |bat avg3=14.63 |100s/50s3=0/0 |top score3=30 |catches/stumpings3=21/0 |column4=ಲಿಸ್ಟ್ ಏ |matches4=120 |runs4=2,535 |bat avg4=24.14 |100s/50s4=2/13 |top score4=114 |catches/stumpings4=144/15 |date=೧೩ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೪ |source=http://espncricinfo.com/scotland/content/player/417268.html Cricinfo }} '''ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಹೆನ್ರಿ ಕ್ರಾಸ್''' (ಜನನ ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೨) ಒಬ್ಬ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ, ಇವರು [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] ಪರ ಬಲಗೈ ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪರ್ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ಆಗಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web |title=Player Profile: Matty Cross |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/417268.html |access-date=1 February 2014 |publisher=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> ಕ್ರಾಸ್ ೨೩ ಜನವರಿ ೨೦೧೪ ರಂದು [[ಕೆನಡಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಕೆನಡಾ]] ವಿರುದ್ಧ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ಗಾಗಿ]] ತನ್ನ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಏಕದಿನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ಚೊಚ್ಚಲ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಡಿದರು <ref>{{Cite web |title=Full Scorecard of Scotland vs Canada 18th Match, Group A 2013/14 - Score Report |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-qualifier-2013-14-681019/canada-vs-scotland-18th-match-group-a-696731/full-scorecard |access-date=19 November 2021 |website=ESPNcricinfo.com}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಕ್ರಾಸ್ ೨೦೧೧ ಅಂಡರ್ -೧೯ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ತಂಡದ ಉಪನಾಯಕನಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಲೌಬರೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. <ref name="cricketscotland">{{Cite web |title=MATTHEW CROSS |url=http://www.cricketscotland.com/international-news-cricket-scotland/Scotland/matthew-cross/ |access-date=2 February 2014 |website=Cricketscotland.com |archive-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304191301/http://www.cricketscotland.com/international-news-cricket-scotland/Scotland/matthew-cross/ |url-status=dead }}</ref> ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಒಂಬತ್ತನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಬರ್ಡೀನ್‌ಶೈರ್ ಸಿ.ಸಿ ಯ ಸದಸ್ಯರಾದರು. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಅವರು ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಹಿರಿಯರ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು, ಅದರ ನಂತರ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್|ಯು.ಎ.ಇಯಲ್ಲಿ]] ೨೦೧೩ ರ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಅರ್ಹತಾ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಟಿ೨೦ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. <ref name="cricketscotland"/> ಜೂನ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ೨೦೧೯ ರ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಟಿ೨೦ ಕೆನಡಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಟೈಗರ್ಸ್ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ಆಡಲು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. <ref>{{Cite web |date=20 June 2019 |title=Global T20 draft streamed live |url=http://www.canadacricket.com/?p=12755 |access-date=20 June 2019 |website=Canada Cricket Online |archive-date=8 ಜುಲೈ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708180334/http://www.canadacricket.com/?p=12755 |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಸಂಸ್ಥಾನಡಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೦೧೯ ರ ಐಸಿಸಿ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಅರ್ಹತಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web |title=Squads announced for T20I Tri-Series in Ireland and ICC Men's T20 World Cup Qualifier |url=http://www.cricketscotland.com/squads-announced-for-t20i-tri-series-in-ireland-and-icc-mens-t20-world-cup-qualifier/ |access-date=12 September 2019 |website=Cricket Scotland}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ೨೦೨೧ ರ ICC ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಸ್ ರವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |title=Captain Coetzer leads Scotland squad to ICC Men's T20 World Cup |url=http://www.cricketscotland.com/captain-coetzer-leads-scotland-squad-to-icc-t20-world-cup/ |access-date=9 September 2021 |website=Cricket Scotland}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} mk4af0fjd2bfalsgchx3j9o6717zeuy 0 156899 1383530 1366210 2026-08-20T01:13:15Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383530 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=ಸಫ್ಯಾನ್ ಷರೀಫ್|country=ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್|full_name=ಸಫ್ಯಾನ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಷರೀಫ್|birth_date={{Birth date and age|1991|5|24|df=yes}}|birth_place=ಹಡರ್ಸ್ಫೀಲ್ಡ್, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]|heightft=|heightinch=|heightm=|batting=ಬಲ​ಗೈ ಡಾಂಡಿಗ​|bowling=ಬಲಗೈ ಮಧ್ಯಮ ವೇಗ|role=ಬೌಲರ್|international=true|internationalspan=೨೦೧೧–ಪ್ರಸ್ತುತ​|odidebutdate=೨೯ ಜೂನ್|odidebutyear=೨೦೧೧|odidebutagainst=ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|odicap=೪೫|lastodidate=೭ ಮಾರ್ಚ್|lastodiyear=೨೦೨೪|lastodiagainst=೨೦೨೪|odishirt=೫೦|T20Idebutdate=೧೩ ಮಾರ್ಚ್|T20Idebutyear=೨೦೧೨|T20Idebutagainst=ಕೀನ್ಯಾ|T20Icap=೨೪|lastT20Idate=೨೮ ಜುಲೈ|lastT20Iyear=೨೦೨೩|lastT20Iagainst=ಐರ್ಲೆಂಡ್‌|club1=ಡರ್ಬಿಶೈರ್|year1=೨೦೧೮|club2=ಕೆಂಟ್|year2=೨೦೨೧|columns=4|column1=[[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಅಂ. ಏಕ]]|matches1=80|runs1=540|bat avg1=18.00|100s/50s1=0/0|top score1=40[[Not out|*]]|deliveries1=3,769|wickets1=102|bowl avg1=30.61|fivefor1=2|tenfor1=0|best bowling1=5/33|catches/stumpings1=20/–|column2=[[ಟ್ವೆಂಟಿ೨೦|ಟಿ೨೦ಐ]]|matches2=63|runs2=168|bat avg2=14.00|100s/50s2=0/0|top score2=26|deliveries2=1,285|wickets2=72|bowl avg2=24.02|fivefor2=0|tenfor2=0|best bowling2=4/24|catches/stumpings2=14/–|column3=ಪ್ರ​.ದ​|matches3=9|runs3=229|bat avg3=28.62|100s/50s3=0/1|top score3=60|deliveries3=1,213|wickets3=18|bowl avg3=36.33|fivefor3=0|tenfor3=0|best bowling3=4/94|catches/stumpings3=5/–|column4=ಲಿ.ಏ|matches4=109|runs4=719|bat avg4=16.72|100s/50s4=0/0|top score4=40[[Not out|*]]|deliveries4=5,056|wickets4=141|bowl avg4=30.18|fivefor4=2|tenfor4=0|best bowling4=5/33|catches/stumpings4=22/–|date=೭ ಮಾರ್ಚ್|year=೨೦೨೪|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/414970.html Cricinfo}} '''ಸಫ್ಯಾನ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಷರೀಫ್''' (ಜನನ ೨೪ ಮೇ ೧೯೯೧) ಒಬ್ಬ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ]].<ref>{{Cite web |date=12 February 2014 |title="Hopefully we can beat a couple of the big teams at the World Cup": Safyaan Sharif |url=http://www.pakpassion.net/ppforum/showthread.php?196854-quot-Hopefully-we-can-beat-a-couple-of-the-big-teams-at-the-World-Cup-quot-Safyaan-Sharif |access-date=23 May 2015 |publisher=Pakpassion}}</ref> ಅವರು ಬಲಗೈ [[ವೇಗದ ಬೌಲಿಂಗ್|ವೇಗದ ಮಧ್ಯಮ]] ಬೌಲರ್ ಮತ್ತು ಬಲಗೈ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್. ಅವರು ಜೂನ್ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ಗಾಗಿ]] ತಮ್ಮ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು <ref>{{Cite web |title=Safyaan Sharif profile and biography, stats, records, averages, photos and videos |url=https://www.espncricinfo.com/player/safyaan-sharif-414970 |access-date=2021-10-18 |publisher=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> == ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು T20 ಫ್ರಾಂಚೈಸಿ ವೃತ್ತಿ == ಮೇ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಷರೀಫ್ ಅವರು ೨೦೧೮ ರ ರಾಯಲ್ ಲಂಡನ್ ಏಕದಿನ ಕಪ್ ಮತ್ತು ೨೦೧೮ ಟಿ೨೦ ಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಲು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ತಂಡದ ಡರ್ಬಿಶೈರ್ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಿಂದ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Safyaan Sharif: Derbyshire sign Scotland paceman for T20 Blast and One-Day Cup |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/44123816 |access-date=15 May 2018 |publisher=BBC Sport}}</ref> ಜೂನ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ೨೦೧೯ ರ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಟಿ೨೦ ಕೆನಡಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಎಡ್ಮಂಟನ್ ರಾಯಲ್ಸ್ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಡಲು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref>{{Cite web |title=Global T20 draft streamed live |url=http://www.canadacricket.com/?p=12755 |access-date=20 June 2019 |website=Canada Cricket Online |archive-date=8 ಜುಲೈ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708180334/http://www.canadacricket.com/?p=12755 |url-status=dead }}</ref> == ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಜೂನ್ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ೨೦೧೧-೧೩ ಇಂಟರ್ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ಕಪ್ ಏಕದಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] ವಿರುದ್ಧದ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಏಕದಿನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] (ODI) ನಲ್ಲಿ ೪/೨೭ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಷರೀಫ್ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ]] ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Scotland v Netherlands, 2011-13 ICC Intercontinental Cup One-Day |url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/345/345105.html |access-date=19 February 2012 |publisher=CricketArchive}}</ref> ಮುಂದಿನ ತಿಂಗಳು, ಅವರು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ವಿರುದ್ಧದ ತ್ರಿ-ರಾಷ್ಟ್ರ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದರು, ಎರಡೂ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ದಿ ಗ್ರೇಂಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಯಿತು.<ref name="ODIM">{{Cite web |title=One-Day International Matches played by Safyaan Sharif |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/130/130525/One-Day_International_Matches.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130120010913/http://cricketarchive.com/Archive/Players/130/130525/One-Day_International_Matches.html |archive-date=20 January 2013 |access-date=19 February 2012 |publisher=CricketArchive}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಬುಲವಾಯೊದಲ್ಲಿನ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ]] ವಿರುದ್ಧದ ೨೦೧೮ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಕ್ವಾಲಿಫೈಯರ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಷರೀಫ್ ODIಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಐದು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name="Sharif5wkt">{{Cite web |title=Muzarabani holds nerve to give Zimbabwe thrilling tie |url=http://www.espncricinfo.com/series/8038/report/1133017/zimbabwe-vs-scotland-20th-match-group-b-world-cup-qualifier |access-date=12 March 2018 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> ೮.೪ ಓವರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ೩೩ ರನ್‌ಗಳಿಗೆ ಐದು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಶರೀಫ್ ಪಂದ್ಯದ ಆಟಗಾರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪಂದ್ಯವು ಟೈ ಆಗಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=20th Match, Group B, ICC World Cup Qualifiers at Bulawayo, Mar 12 2018 |url=http://www.espncricinfo.com/series/8038/game/1133017/zimbabwe-vs-scotland-20th-match-group-b-icc-world-cup-qualifiers-2018 |access-date=13 March 2018 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಕ್ವಾಲಿಫೈಯರ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಮುಕ್ತಾಯದ ನಂತರ, [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿ]] (ಐಸಿಸಿ) ಷರೀಫ್ ಅವರನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ತಂಡದ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ತಾರೆ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.<ref name="rising">{{Cite web |title=CWCQ 2018 Report Card: Scotland |url=https://www.icc-cricket.com/news/649399 |access-date=22 March 2018 |website=International Cricket Council}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦೧೯ ರ ಐಸಿಸಿ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಕ್ವಾಲಿಫೈಯರ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಾಗಿ ಷರೀಫ್ ಅವರನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Squads announced for T20I Tri-Series in Ireland and ICC Men's T20 World Cup Qualifier |url=http://www.cricketscotland.com/squads-announced-for-t20i-tri-series-in-ireland-and-icc-mens-t20-world-cup-qualifier/ |access-date=12 September 2019 |website=Cricket Scotland}}</ref> ಅವರು ಏಳು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರು ಔಟಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ವಿಕೆಟ್ ಟೇಕರ್ ಆಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=ICC Men's T20 World Cup Qualifier, 2019/20 – Scotland: Batting and bowling averages |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=13311;team=30;type=tournament |access-date=31 October 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ೨೦೨೧ ರ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗಾಗಿಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಷರೀಫ್ ಅವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Captain Coetzer leads Scotland squad to ICC Men's T20 World Cup |url=http://www.cricketscotland.com/captain-coetzer-leads-scotland-squad-to-icc-t20-world-cup/ |access-date=9 September 2021 |website=Cricket Scotland}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] lsdu5galsq9nkofr1j08bwgl6ayo3kn 0 177458 1383516 1360775 2026-08-19T17:37:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383516 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೫ ಲೇಖನ]] {{nihongo|'''ಯುರಿಕಾ ಹಿನೋ'''|日野由利加|Hino Yurika|born January 16, 1963}}<ref name="talent">{{Cite web |url=https://www.vip-times.co.jp/?talent_id=W93-2431 |title=日野 由利加 |work=日本タレント名鑑 |access-date=2020-01-28 }}</ref> ಜಪಾನಿನ ನಟಿ ಹಾಗೂ ಧ್ವನಿ ನಟಿ. ಅವರು 1987ರಿಂದ 2011ರವರೆಗೆ ಥಿಯೇಟರ್ ಕಂಪನಿ ಸುಬಾರುಗೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="hino">{{Cite web |url=https://hinoyurika.com/profile/ |title=プロフィール |publisher=日野由利加 official web site |access-date=2020-01-28 |archive-date=2019-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191225073433/https://hinoyurika.com/profile/ |url-status=dead }}</ref> ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳ ಜಪಾನಿ ಡಬ್ಬಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವ ಅವರು ಫಾಮ್ಕೆ ಜಾನ್ಸೆನ್ (''X-Men: The Last Stand''), ವಿನೋನಾ ರೈಡರ್, ಕ್ಯಾರಿ-ಆನ್ ಮಾಸ್ (''ದಿ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್'' ತ್ರಯಿ ಹಾಗೂ ಈವಾ ಲಾಂಗೋರಿಯಾ ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="ann">{{Cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=5896 |title=Yurika Hino |website=Anime News Network |access-date=2020-01-28 }}</ref> ಅನಿಮೆ ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಫೀಸ್ ಅನಿಮೋನ್ಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದು,<ref name="anemone">{{Cite web |url=https://www.office-anemone.com/?page_id=3162 |title=日野 由利加 |publisher=オフィスアネモネ |access-date=2025-04-03 }}</ref> ಯೋಕೋಹಾಮಾ, ಕನಗಾವಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಮೂಲದವರು.<ref name="fox">{{Cite web |url=https://video.foxjapan.com/library/fukikae/interview/interview60/ |title=『ブレイブハート』日野由利加 インタビュー＃60 |website=吹替の帝王 |publisher=20世紀フォックス ホーム エンターテイメント |archive-url=https://web.archive.org/web/20190618034325/https://video.foxjapan.com/library/fukikae/interview/interview60/ |archive-date=2019-06-18 |access-date=2020-01-28 |url-status=dead }}</ref> ==ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ== ಯುರಿಕಾ ಹಿನೋ ಯೋಕೋಹಾಮಾ, ಕನಗಾವಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಕನಗಾವಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಶಿಮಿಜುಗಾಓಕಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ದೂರವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಅವರ ತಾಯಿ ಅವರಿಗೆ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳತ್ತ ಒಲವು ಬೆಳೆಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ರಂಗಭೂಮಿಯತ್ತ ದಾರಿ ತೋರಿಸಿದರು.<ref name="fox" /> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಿಮಾವಾರಿ ಥಿಯೇಟರ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಸೇರಿ, ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿ, ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬಹಳ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಿನೋ, ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನರ್ಸರಿ ಶಿಕ್ಷಕಿ ಆಗಬೇಕೆಂಬ ಕನಸನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದಾಗಿ ಆ ಕನಸನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟರು. ತಾಯಿಯ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅವರು ಬುಂಕಾ ಗಾಕುಯಿನ್ನ ನಾಟಕ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಸುಬಾರು ಥಿಯೇಟರ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.<ref name="hino" /> ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ== 1987ರಲ್ಲಿ ಯುರಿಕಾ ಹಿನೋ ಥಿಯೇಟರ್ ಕಂಪನಿ ಸುಬಾರುಗೆ ಸೇರಿ 2011ರವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref name="hino" /> ಅವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳ ಜಪಾನಿ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದರು.<ref name="ann" /> ಅನಿಮೆ ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೌಢ ಮಹಿಳೆ ಹಾಗೂ ತಾಯಿಯ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡುವುದು ಅವರ ವಿಶೇಷತೆ. ರಂಗಭೂಮಿ ನಟಿಯಾಗಿ ಸಹ ಅವರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಫೀಸ್ ಪಿಎಸಿ ಜೊತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ ನಂತರ, 2025ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 1ರಂದು ಅವರು ಆಫೀಸ್ ಅನಿಮೋನ್ ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು.<ref name="tw20250331">{{Cite tweet |author=オフィスPAC【公式】 |user=officepac_tw |number=1906681389128540337 |title=この度、下記の者が2025年3月31日付でのオフィスPACの業務停止に伴い、株式会社オフィスアネモネ様へ移籍となりましたことをご報告いたします 日野由利加 |access-date=2025-04-03 }}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯುವ ಧ್ವನಿ ನಟರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="hino" /> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಧ್ವನಿ ನಟಿ ರುಮಿ ಒಚಿಯೈ ಅವರು ಹಿನೋದವರೇ ಓದಿದ್ದ ಶಿಮಿಜುಗಾಓಕಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಜೂನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಸುಬಾರು ಥಿಯೇಟರ್ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಹಿನೋ ತಮ್ಮ ಹವ್ಯಾಸವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪಾಳು ನಾಯಿ ಜೊತೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="hino" /> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <references/> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://x.com/yurika_hino ಯುರಿಕಾ ಹಿನೋ – ಎಕ್ಸ್ (ಟ್ವಿಟರ್)] * [https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=5896 ಯುರಿಕಾ ಹಿನೋ – Anime News Network] [[Category:1963ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು]] [[Category:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[Category:20ನೇ ಶತಮಾನದ ಜಪಾನಿ ನಟಿಯರು]] [[Category:21ನೇ ಶತಮಾನದ ಜಪಾನಿ ನಟಿಯರು]] [[Category:ಜಪಾನಿ ಧ್ವನಿ ನಟಿಯರು]] [[Category:ಕನಗಾವಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] lyiqxcf4ufrhpbo4go829c7a7t1sy1z 0 177652 1383519 1361401 2026-08-19T18:24:51Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383519 wikitext text/x-wiki {{Infobox academic | honorific_prefix = | name = ರಾಜೀವ್ ರಾಘವನ್ | honorific_suffix = | image = Rajeev Raghavan in field.jpg | alt = | caption = | birth_place = [[ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]] | nationality = ಭಾರತೀಯ | occupation = ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಿಜ್ಞಾನಿ | known_for = ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನು ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಮೀನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತಶಾಸ್ತ್ರ | boards = * [http://www.mahseertrust.org Mahseer Trust] * [https://shoalconservation.org/ SHOAL Conservation] * [https://fwlife.org/ Freshwater Life] * [https://www.fishconserve.org/ Fisheries Conservation Foundation] | awards = FSBI Medal (2023) | website = http://www.fishlab.in | alma_mater = * ಸೇಂಟ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ಸ್ ಕಾಲೇಜು * ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ * ವುಹಾನ್ ಜಲಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ * ಕೆಂಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | discipline = [[ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]], ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಿಜ್ಞಾನ | sub_discipline = ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನು ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಮೀನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತಶಾಸ್ತ್ರ, ಆಣ್ವಿಕ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ, ಒಳನಾಡು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ | workplaces = * ಕೇರಳ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಗರ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ * ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಒಕ್ಕೂಟ }} '''''ರಾಜೀವ್ ರಾಘವನ್''''' ಒಬ್ಬ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಜಲಚರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನುಗಳ ಮೇಲಿನ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://shoalconservation.org/an-interview-with-rajeev-raghavan/|title= An interview with Rajeev Raghavan – SHOAL Conservation|access-date=23 Oct 2022}}</ref> ರಾಜೀವ್ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಕೇರಳ]] ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಗರ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಐಯುಸಿಎನ್‌ನ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನು ತಜ್ಞರ ಗುಂಪಿನ [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.iucnffsg.org/about-ffsg/south-asia-office/|title=IUCN Freshwater Fish Specialist Group|access-date=18 Aug 2017|archive-date=9 ಆಗಸ್ಟ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809193345/http://www.iucnffsg.org/about-ffsg/south-asia-office/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.easternmirrornagaland.com/professors-to-study-freshwater-conservation/|title=Professors to study freshwater conservation - Eastern Mirror|access-date=26 Aug 2017}}</ref> ಮತ್ತು [[ಏಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು ಓಷಿಯಾನಿಯಾದ ಐಯುಸಿಎನ್ ಸಿಹಿನೀರಿನ [[ಮೀನು]] ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜೀವ್ 200 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://scholar.google.co.in/citations?user=59OFWwcAAAAJ&hl=en|title= Rajeev Raghavan|access-date=23 Oct 2022}}</ref> ಮತ್ತು 2020, 2021 ಮತ್ತು 2022 ರ ಎಲ್ಸೆವಿಯರ್/ಸ್ಕೋಪಸ್ ವಿಶ್ವದ ಟಾಪ್ 2% ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/kufos-faculty-member-named-among-worlds-top-scientists/article67399622.ece|title= Kufos faculty member named among world's top scientists|access-date=15 Oct 2023}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಇಥಿಯಾಲಜಿಗೆ ರಾಜೀವ್ ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೊಡುಗೆಗಳ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ, ಎರಡು ಮೀನು ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಅವರ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ - ಉತ್ತರ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]]ಗಳ ಹಾವಿನ ತಲೆಯಂತಿರುವ ಮೀನಿಗೆ, '''''ಚನ್ನಾ ರಾರಾ''''',<ref>{{cite web|url=https://www.biotaxa.org/Zootaxa/article/view/zootaxa.4683.4.8|title= Channa rara, a new species of snakehead fish from the Western Ghats region of Maharashtra, India (Teleostei: Labyrinthici: Channidae)|access-date=23 Oct 2022}}</ref> ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟದ ಹೊಳೆಯ ಲೋಚ್ '''ಇಂಡೋರಿಯೊನೆಕ್ಟಸ್ ರಾಜೀವಿ'''.<ref>{{cite web|url= https://vertebrate-zoology.arphahub.com/article/62814/|title= Two new species of the hillstream loach genus Indoreonectes from the northern Western Ghats of India (Teleostei: Nemacheilidae)|access-date=23 Oct 2022}}</ref> ==ಸಂಶೋಧನೆ== 2003 ರಿಂದ, ರಾಜೀವ್ ಅವರು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಜಲಚರ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]] ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅಂತರಶಿಸ್ತೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://shoalconservation.org/an-interview-with-rajeev-raghavan/|title= An interview with Rajeev Raghavan – SHOAL Conservation|access-date=23 Oct 2022}}</ref> ಅವರ ಕೆಲಸವು ವ್ಯವಸ್ಥಿತಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಆಣ್ವಿಕ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಭೂಗೋಳ, ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿಗಳವರೆಗೆ ಬಹು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾ ಗುಂಪು.<ref>{{cite web|url=https://www.fishlab.in/|title=Rajeev Research Group at KUFOS|access-date=23 Oct 2022|archive-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925012121/http://fishlab.in/|url-status=dead}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನುಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಜ್ಞಾನ-ನೆಲೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 21 ಹೊಸ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ (ಮೂರು ಹೊಸ ತಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಹೊಸ ಕುಟುಂಬಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ).<ref>{{cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/worlds-largest-cave-fish-found-in-india|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228223402/https://www.nationalgeographic.com/animals/article/worlds-largest-cave-fish-found-in-india|archive-date=February 28, 2021|title=World's largest cave fish discovered in India|website=[[National Geographic Society]] |access-date=23 Oct 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/new-freshwater-fish-species-discovered-from-western-ghats-6485537/|title=New freshwater fish species discovered from Western Ghats|access-date=23 Oct 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/three-new-species-of-fishes-found-in-western-ghats/article31551352.ece|title=Three new species of fishes found in Western Ghats|website=[[The Hindu]] |access-date=23 Oct 2022}}</ref> ಸಹಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಮೀನು ವರ್ಗೀಕರಣದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ನಾಮಕರಣ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/after-150-years-a-fish-gets-a-scientific-name/article24447850.ece|title=After 150 years, a fish gets a scientific name|website=[[The Hindu]] |access-date=23 Oct 2022}}</ref><ref>{{cite journal|title=Unraveling a 146 Years Old Taxonomic Puzzle: Validation of Malabar Snakehead, Species-Status and Its Relevance for Channid Systematics and Evolution| doi=10.1371/journal.pone.0021272|pmid=21731689| pmc=3123301|volume=6|issue = 6|journal=PLOS ONE|article-number=e21272|last1=Benziger|first1=Allen|year=2011| bibcode=2011PLoSO...621272B|doi-access=free}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[Category:Conservation biologists]] roxe8g6khlvep8zzii8524jtli8u3j2 0 180196 1383497 1383043 2026-08-19T14:57:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383497 wikitext text/x-wiki {{For|ತಾಲೂಕಿಗಾಗಿ|ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ತಾಲ್ಲೂಕು}} {{Use dmy dates|date=ಜುಲೈ 2015}} {{Use Indian English|date=ಜುಲೈ 2015}} <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details --> {{Infobox settlement | name = ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ | native_name = മൂവാറ്റുപുഴ | settlement_type = [[ಕೇರಳದ ಪುರಸಭೆಗಳು|ಪುರಸಭೆ]]<ref name="lsgkerala.gov.in">{{Cite web |title=Grama Panchayaths |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180417130137/http://lsgkerala.gov.in:80/system/files/2017-10/localbodies.pdf |archive-date=2018-04-17}}</ref> | image_skyline = Muvattupuzha Old and New Bridges.jpg | image_alt = | image_caption = ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸೇತುವೆಗಳು | pushpin_label_position = left | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ##ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|9.99051|N|76.57891|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ಎറണಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಎറണಾಕುಳಂ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ಎರಡನೇ ದರ್ಜೆಯ ಪುರಸಭೆ | governing_body = | leader_title = ಪುರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ | leader_name = ಪಿ. ಪಿ. ಎಲ್ದೋಸ್ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 13.18 | elevation_footnotes = | elevation_m = 15 | population_total = 30,397 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|PIN]] | postal_code = 686661 (ಕಚ್ಚೇರಿತಝಂ), 686673 (ವೆಲ್ಲೂರ್ಕುನ್ನಂ), 686662, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71 (ಅಡಿವಾಡ್), 72, 682316, 682308 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | area_code = 0485 | registration_plate = KL-17 | blank1_name_sec1 = ಹತ್ತಿರದ ನಗರ | blank1_info_sec1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ]] | blank2_name_sec1 = [[ಲಿಂಗಾನುಪಾತ|ಲಿಂಗಾನುಪಾತ]] | blank2_info_sec1 = 1023 [[ಪುರುಷ|♂]]/[[ಮಹಿಳೆ|♀]] | blank3_name_sec1 = [[ವಿಧಾನಸಭೆ|ವಿಧಾನಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರ | blank3_info_sec1 = ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ | blank4_name_sec1 = [[ಲೋಕಸಭೆ]] ಕ್ಷೇತ್ರ | blank4_info_sec1 = [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಇಡುಕ್ಕಿ]] | blank1_name_sec2 = [[ಭಾರತದ ಹವಾಮಾನ|ಹವಾಮಾನ]] | blank1_info_sec2 = [[ಭಾರತದ ಹವಾಮಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಾರುತ ಹವಾಮಾನ]] <small>([[ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಹವಾಮಾನ ವರ್ಗೀಕರಣ|ಕೊಪ್ಪೆನ್]])</small> | blank2_name_sec2 = ಬೇಸಿಗೆಯ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನ | blank2_info_sec2 = {{convert|32.5|°C|°F}} | blank3_name_sec2 = ಚಳಿಗಾಲದ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನ | blank3_info_sec2 = {{convert|20|°C|°F}} | website = {{URL|https://muvattupuzhamunicipality.lsgkerala.gov.in/en}} }} [[File:Muvattupuzha River.JPG|thumb|right|300px|ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ನದಿ]] [[File:Moovattupuzha (2).jpg|thumb|300px|ಕೆನಡಾದ ಟೊರೊಂಟೊದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಬರೆಯಲಾಗಿರುವ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಎಂಬ ಹೆಸರು]] '''ಮುವಟ್ಟುಪುಳ''' ({{IPA|ml|muʋɐːt̺ːupuɻɐ|}}) ಇದು ಕೇರಳದ ಒಂದು ಪುರಸಭೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="lsgkerala.gov.in" /> ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ.<ref>{{Cite web |url=https://ernakulam.nic.in/en/department/muvattupuzha-taluk/ |title=Muvattupuzha Taluk {{!}} Ernakulam District Website {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-09}}</ref><ref>{{Cite web |author=Tripoto |url=https://www.tripoto.com/muvattupuzha |title=Muvattupuzha Travel Guide 2026: Best of Muvattupuzha Tourism |website=Tripoto |language=en |access-date=2026-08-09}}</ref> ಇದು [[ತ್ರಿಕ್ಕಾಕರ]] ದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ {{convert|35|km|1|abbr=on}} ದೂರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]] ದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು {{convert|204|km|1|abbr=on}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[2011 ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿ]] ಪ್ರಕಾರ, ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳವು 30,397 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ 15,010 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 15,387 ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯು{{convert|2306|/sqkm|abbr=on}}. ಮುವಟ್ಟುಪುಳದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಎರ್ನಾಕುಲಂನಲ್ಲಿರುವ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು 28 ಕಿ.ಮೀ (17 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ರಸ್ತೆ (MC Road) ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 49 ರ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ತೋಡುಪುಳದಿಂದ 20 ಕಿ.ಮೀ (12 ಮೈಲಿ), ಕೂಥಟ್ಟುಕುಳಂನಿಂದ 17 ಕಿ.ಮೀ (11 ಮೈಲಿ) ಮತ್ತು ಅರಕುಳದಿಂದ 5 ಕಿ.ಮೀ (3.1 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite news |title=Location of Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref> ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ 'ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳಾ ನದಿ'ಯ ಹೆಸರನ್ನೇ ಈ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೂ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹೆಸರು ಮೂರು ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ: 'ಮೂನ್ನು' (ಮೂರು), 'ಆರು' (ಸಣ್ಣ ನದಿ) ಮತ್ತು 'ಪುಳಾ' (ನದಿ). 'ಆರು' ಮತ್ತು 'ಪುಳಾ' ಎಂಬ ಎರಡೂ ಪದಗಳು ನದಿಯನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ; ಇದರಲ್ಲಿ 'ಆರು' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 'ಪುಳಾ' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಥಯಾರ್, ಕಲಿಯಾರ್ ಮತ್ತು ತೊಡುಪುಳಯಾರ್ ಎಂಬ ಮೂರು ನದಿಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿ ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳಾ ನದಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಸಂಗಮವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ 'ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮಂ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರರ್ಥ "ಮೂರು ನದಿಗಳ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಳ" ಎಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Etymology of Muvattupuzha |url=https://placenameswallah.com/muvattupuzha-ker/ |access-date=30 July 2026 |website=Place Names Wallah}}</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ "ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳಾ" ಮತ್ತು "ಮುವಟ್ಟುಪುಳ" ಎಂಬ ಎರಡೂ ಕಾಗುಣಿತಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ, ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಮೂವತ್ತೂಳ" ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Muvattupuzha – Place Name Origin |url=https://placenameswallah.com/muvattupuzha-ker/ |access-date=30 July 2026 |website=Place Names Wallah}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳವು ವಡಕ್ಕುಂಕೂರ್ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಭೂಭಾಗಗಳು ಮೂಲತಃ ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದವು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ (ಮನಗಳಿಗೆ) ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಎಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite news |title=History of Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.muvattupuzha.com/religion.htm |title=Send mail to webmaster |access-date=9 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002045621/http://www.muvattupuzha.com/religion.htm |archive-date=2 October 2008 |url-status=dead}}</ref> ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, 1949 ರಿಂದ 1956 ರವರೆಗೆ, ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳವು ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜ್ಯದ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book|title=Manorama Year Book|year=2006|publisher=[[Malayala Manorama]]|editor=K. M. Mathew|editor-link=K. M. Mathew|page=116}}</ref> 1956ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯವು ರಚನೆಯಾದಾಗ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಳವು ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತ್ತು; ನಂತರ 1958ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 1ರಂದು ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಚನೆಯಾದಾಗ ಅದು ಆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web| url=http://ernakulam.nic.in/history.htm |title=History of Ernakulam |access-date=23 May 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071115160050/http://ernakulam.nic.in/history.htm |archive-date=15 November 2007 |url-status=dead}}</ref> ಮುವಟ್ಟುಪುಳವು 'ಗ್ರಾಮ ಒಕ್ಕೂಟ'ವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಸರ್ಕಾರವು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದ ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮಂಡಳಿಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ವಿ. ಪಿ. ಗೋವಿಂದನ್ ನಾಯರ್ ಅವರು ಈ ಗ್ರಾಮ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. 1953ರ ವೇಳೆಗೆ, ಮುವಟ್ಟುಪುಳವನ್ನು ಪಂಚಾಯತ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಚುನಾಯಿತ ಪಂಚಾಯತ್ ಸಮಿತಿಯ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕುನ್ನಪ್ಪಿಲ್ಲಿಲ್ ವರ್ಕಿ ವೈದ್ಯನ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. 1958ರಲ್ಲಿ ಮುವಟ್ಟುಪುಳವು ಪುರಸಭೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಎನ್. ಪರಮೇಶ್ವರನ್ ನಾಯರ್ ಅದರ ಮೊದಲ ಪುರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ) ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆ ಇದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news |title=Municipal history of Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref> ಎನ್. ಪಿ. ವರ್ಗೀಸ್ ಅವರು ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ಶಾಸಕರಾಗಿದ್ದು, ಇವರು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಮಂಜುನಾಥ ಪ್ರಭು ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.kerala.gov.in/docs/election_reportage/assembly_election/1951.pdf |title=Elections to the Travancore-Cochin legislative assembly-1951 and to the Madras assembly constituencies in the Malabar area |access-date=2014-06-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130717134731/http://kerala.gov.in/docs/election_reportage/assembly_election/1951.pdf |archive-date=17 July 2013}}</ref> ನಂತರ, [[ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಕೆ. [[ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಸ್ಥಾಪಕರಾದ M. ಜಾರ್ಜ್]], ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಮೊದಲ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ (MP) ಜಾರ್ಜ್ ಥಾಮಸ್ ಕೊಟ್ಟುಕಪಲ್ಲಿ. 1995 ರಲ್ಲಿ ಅರಕುಳ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಶೈಸನ್ ಪಿ.ಮಂಗುಜ ಅವರು ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್‌ನ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |title=Political history of Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref> ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಅಪೊಸ್ತಲರಾದ ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಅವರು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅರಕುಝಾದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ತ್ ಮರಿಯಮ್ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ 1,000 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://nasrani.net/2007/01/16/ancient-stone-crosses-of-kerala-saint-thomas-cross-nazraney-sthambams-persian-crosses/ |title=Ancient Churches, Stone Crosses of Kerala- Saint Thomas Cross, Nazraney Sthambams and other Persian Crosses |date=15 January 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://arakuzhachurch.org|title=arakuzhachurch.org|website=arakuzhachurch.org}}</ref> ಇದು ತನ್ನ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳವನ್ನು ''ಅರಕುಝ ಪಕುತಿ'' (ಅರಕುಝದ ಅರ್ಧ ಅರ್ಥ) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ|2011 ಜನಗಣತಿ]], ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳವು 30,397 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಅದರಲ್ಲಿ 15,010 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 15,387 ಮಹಿಳೆಯರು. ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ಪುರಸಭೆಯು {{cvt|13.18|km2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ 7,414 ಕುಟುಂಬಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ.<ref>{{cite book |title=District Census Handbook, Ernakulam |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |location=Thiruvananthapuram |page=254,255 |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3208_PART_B_ERNAKULAM.pdf |access-date=14 July 2020}}</ref> 2011ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 0-6 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2,945 ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ. 9.69ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇ. 96.11ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವಾದ ಶೇ. 94.00ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ. 97.20 ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ. 95.07ರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=Census of India 2011 – Muvattupuzha |url=https://censusindia.gov.in/ |access-date=30 July 2026 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> ==ಧರ್ಮ== {{bar box |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಪುರಸಭೆಯ ಧರ್ಮಗಳು (2011)<ref name="census2011">{{cite web |title=ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ |publisher=ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |access-date=28 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150913045700/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |archive-date=13 September 2015 }}</ref> |titlebar=#ddd |left1=ಧರ್ಮ |right1=ಶೇಕಡಾವಾರು (%) |float=left |bars= {{bar percent|[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]]|Orange|39.91}} {{bar percent|[[ಇಸ್ಲಾಂ|ಮುಸ್ಲಿಂ]]|Green|38.82}} {{bar percent|[[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ]]|Dodgerblue|21.1}} {{bar percent|ತಿಳಿಸಿಲ್ಲ|Grey|0.14}} {{bar percent|ಇತರೆ|Black|0.03}} }} ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳು, ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು ಮತ್ತು ಮಾಪಿಳ್ಳೆ ಮುಸ್ಲಿಮರು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಟ್ಟಣದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕವುಂಪಡಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಅಯ್ಯರ್ (ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ) ಕುಟುಂಬಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಅಗ್ರಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೊಂಕಣಿ ಸಮುದಾಯವೂ ಇದೆ. ಈ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳು ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದು, ನಾಯರ್, ಈಳವ, ನಂಬೂದಿರಿ ಮತ್ತು ಪುಲಯ ಮುಂತಾದ ಸಮುದಾಯಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite news |title=Communities of Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref> [[ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು|ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು]] [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಮಲಂಕಾರ ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯಾಕ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್|ಜಾಕೋಬೈಟ್]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಮಲಂಕಾರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]], [[ಸಿರೋ-ಮಲಂಕಾರ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]]ಗಳು, [[ಮಾರ್ಥೋಮಾ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್|ಮಾರ್ತೋಮೈಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್]] ಇವೆ. ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳವು [[ಮಲಂಕಾರ ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯಾಕ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್|ಮಲಂಕಾರ ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯನ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್]] ಮತ್ತು [[ಮಲಂಕಾರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]] ನ ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ಡಯಾಸಿಸ್‌ನ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳದಲ್ಲಿ 1925 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಮುದಾಯವೂ ಇದೆ,<ref>{{Cite web|url=http://vijayapuramdiocese.org/profiles/christ-the-king-church-muvattupuzha/|title=Christ The King Church, Muvattupuzha – Vijayapuram Diocese|access-date=11 ಆಗಸ್ಟ್ 2026|archive-date=14 ಮಾರ್ಚ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314045836/http://vijayapuramdiocese.org/profiles/christ-the-king-church-muvattupuzha/|url-status=dead}}</ref> ವಾಝಪ್ಪಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಮಾಪಿಲ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಕೋತಮಂಗಲಂ-ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ಪ್ರದೇಶವು ಮಲಯಾಳಿ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಪೆರುಮಟ್ಟಂ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಸೀದಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಸೂಫಿ ಸಂತ ವಲಿಯುಪಪ್ಪ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಅವರ ದರ್ಗಾ (ಸಮಾಧಿ) ಮಸೀದಿ ಆವರಣದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite news |title=Perumattam Juma Masjid <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref> == ಭೂಗೋಳ ==<!---should probably be moved down---> ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಎറണಾಕುಳಂ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.ekm.kerala.gov.in/physio.htm |title=ಎറണಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ |access-date=2010-10-23 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101110223159/http://www.ekm.kerala.gov.in/physio.htm |archive-date=10 November 2010 }}</ref> [[ತೊಡುಪುಝ|ತೊಡುಪುಝ]], ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಮತ್ತು ಕೋತಮಂಗಲಂ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಡಕ್ಕುಂಕೂರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉಪ-ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು<ref>{{Cite web |url=http://deepika.epapr.in/c/3897647 |title=ಡೀಪಿಕಾ ಪತ್ರಿಕೆಯ ತುಣುಕು |website=deepika.epapr.in |access-date=11 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |archive-date=12 ಜೂನ್ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612202323/http://deepika.epapr.in/c/3897647 |url-status=dead }}</ref> ಅಥವಾ ''ಕೀಳ್ಮಲನാട്'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.southdreamz.com/tourism/thodupuzha/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111208053407/http://www.southdreamz.com/tourism/thodupuzha/ |url-status=usurped |archive-date=8 December 2011 |title=ತೊಡುಪುಝ, ಕೇರಳ, ಭಾರತ |website=South Indian Cinema Magazine }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://idukki.nic.in/formation.htm |title=ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ - ರಚನೆ |access-date=24 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100912202609/http://idukki.nic.in/formation.htm |archive-date=12 September 2010 |url-status=dead }}</ref> ಈ ಹೆಸರುಗಳು ತೊಡುಪುಝ ಮತ್ತು ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ನದಿಗಳ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ನಿಕ್ಷೇಪಗೊಂಡ ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಡಿಮೆ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಫಲವತ್ತಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಎತ್ತರವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶವು ಕಡಲಿಕ್ಕಾಡ್–ಮೀನ್ಕುನ್ನಂ–ಪಾಂಪಾಕ್ಕುಡ ಎಂಬ ಬಾಗಿದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪಟ್ಟಣವು [[ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟ|ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ]] {{cvt|20|m}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. [[ತೊಡುಪುಝ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಲಾ (ಕೇರಳ)|ಪಾಲಾ]] ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಪ-ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಥವಾ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭಾಗವೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]]ಗಳ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 8 (ಪುಣಲೂರು–ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ರಸ್ತೆ) ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸೇರುವುದರಿಂದ, ಇದು ಹಲವು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ರಸ್ತೆ ಜಾಲ }}</ref> [[File:Muvattupuzha_Town_DSC02663.JPG|thumb|300px|ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಪಟ್ಟಣ (ಕಚ್ಚೇರಿತಝಂ)]] [[File:Anchal post.jpg|thumb|300px|[[ಅಂಚಲ್ ಅಂಚೆ|ಅಂಚಲ್ ಪೋಸ್ಟ್]] — Moovattupuzha ಎಂಬ ಕಾಗುಣಿತದೊಂದಿಗೆ]] [[File:Anchal post 2.jpg|thumb|300px|[[ಅಂಚಲ್ ಅಂಚೆ|ಅಂಚಲ್ ಪೋಸ್ಟ್]] — Muvattupuzha ಎಂಬ ಕಾಗುಣಿತದೊಂದಿಗೆ]] [[File:Muvattupuzha Town DSC02679.JPG|right|300px|thumb|ನೆಹರು ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿರುವ ನೆಹರು ಪ್ರತಿಮೆ]] === ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ನದಿ === ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ನದಿ ({{Langx|ml|മൂവാറ്റുപുഴയാർ}}) [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಇಡುಕ್ಕಿಯ]] ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನಂತರ [[ಕೋಟಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಸುಮಾರು {{cvt|121|km}} ದೂರ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಮೂಲವೆಂದರೆ [[ತೊಡುಪುಝ ನದಿ]]. ಇದು ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು|ಇಡುಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ನೀರು ಸಹ ಈ ನದಿಯ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇಡುಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಮಾನು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.zonkerala.com/tourism/Idukki-6/ |title=ಇಡುಕ್ಕಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳು - ಮುನ್ನಾರ್, ತೆಕ್ಕಡಿ, ಪೀರಮೇಡು, ಮರಯೂರ್, ಕುಮಳಿ, ಇಡುಕ್ಕಿ ಕಮಾನು ಅಣೆಕಟ್ಟು |website=[www.zonkerala.com](http://www.zonkerala.com) }}</ref> === ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಸೇತುವೆ === 1914ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಎಚ್. ಎಮ್ರಾಲ್ಡ್ ಅವರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="moovattupuzha.com">{{cite web |url=http://moovattupuzha.com/Article.html |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಕುರಿತು ಲೇಖನ |website=moovattupuzha.com |access-date=11 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |archive-date=10 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410120124/http://moovattupuzha.com/Article.html |url-status=dead }}</ref> ಸೇತುವೆಯ ಬಲ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಅದರ ಉದ್ಘಾಟನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಮ್ರಾಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಸೇತುವೆಯ ಕೆಳಗೆ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಗ, 15 ಆನೆಗಳು ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆದುಹೋದವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="moovattupuzha.com" /> ಈ ಸೇತುವೆಯು ನೆಹರು ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಕಚ್ಚೇರಿತಝಂ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ನದಿಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಮರದ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಮತ್ತು ಎറണಾಕುಳಂ ನಡುವೆ ಉಗಿ ಬಸ್‌ಗಳ ಸಂಚಾರ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ಕೊಚ್ಚಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಗಡಿಯು ಮಾಮಲ ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕുളം ಸಮೀಪದ ಚುಂಗಂನಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. 1970ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ವಾಹನಗಳು ಹಳೆಯ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಸೇತುವೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಚಾರ ಪೊಲೀಸ್ ಹೊರಠಾಣೆಗಳು ಏಕಮುಖ ಸಂಚಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದೇ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಅಗಲವಾದ ದ್ವಿಮುಖ ಸೇತುವೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಸೇತುವೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ }}</ref> ==ರಾಜಕೀಯ== ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝವು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ 140 ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಪಕ್ಷದ [[ಡೀನ್ ಕುರಿಯಾಕೋಸ್]] ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/dean-kuriakose-wins-by-huge-margin-in-idukki/articleshow/69485695.cms |title=ಇಡುಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಡೀನ್ ಕುರಿಯಾಕೋಸ್ ಭರ್ಜರಿ ಅಂತರದಿಂದ ಗೆಲುವು |date=24 May 2019 |first=Sudha |last=Nambudiri |website=The Times of India |language=en |access-date=14 August 2019 }}</ref> ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]], [[ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಎಂ)]], [[ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ)|CPI(M)]], [[ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ|CPI]], [[ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|BJP]] ಸೇರಿವೆ. 2026ರ ವೇಳೆಗೆ, ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ [[ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಕುಝಲ್ನಾಡನ್]] ಅವರು ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ }}</ref> ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಒಂದು ಪುರಸಭೆಯಾಗಿದೆ. 2020ರ ವೇಳೆಗೆ, ಪುರಸಭಾ ಮಂಡಳಿಯು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಪಕ್ಷದ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು, ಪಿ. ಪಿ. ಎಲ್ದೋಸ್ ಅವರು ಪುರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಪುರಸಭೆ }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberdet/2015/195 |title=ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತ ಇಲಾಖೆ |website=lsgkerala.gov.in |access-date=14 August 2019 }}</ref> ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ ಹಾಗೂ [[ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಪಕ್ಷದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಸಂಸದ ಹಾಗೂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಪಿ. ಪಿ. ಎಸ್ತೋಸ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಕುಝಲ್ನಾಡನ್, ಜಾನಿ ನೆಲ್ಲೂರ್, ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಜಾರ್ಜ್ (ಮಾಜಿ ಸಂಸದ) ಮತ್ತು ಗೋಪಿ ಕೊಟ್ಟಮುರಿಕ್ಕಲ್ (ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ ಹಾಗೂ CPI(M)ನ ಎറണಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ) ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು }}</ref> ==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== * [[ಮಧು ನೀಲಕಂಠನ್]] — ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಭಾರತೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ. * [[ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್]] — ಹಿರಿಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಸಚಿವ. ಅವರು [[ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಪಕ್ಷದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುತ್ರ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಜಾರ್ಜ್ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಜಾರ್ಜ್]] ಇಡುಕ್ಕಿಯ ಮಾಜಿ ಸಂಸದರಾಗಿದ್ದಾರೆ. * [[ಜಾನಿ ನೆಲ್ಲೂರ್]] — ಹಿರಿಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ಹಾಗೂ 1991ರಿಂದ 2006ರವರೆಗೆ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ. ಅವರು ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಜೇಕಬ್) ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವರು ಕೆ.ಸಿ. (ಎಂ)ನ ಜೋಸೆಫ್ ಬಣದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. * [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಜಾರ್ಜ್ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಜಾರ್ಜ್]] — ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕೋಟಯಂ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ಸಂಸದ. ಅವರು ಇಡುಕ್ಕಿಯ ಮಾಜಿ ಸಂಸದರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್]] ಅವರ ಪುತ್ರ. * [[ಜೀತು ಜೋಸೆಫ್]] — ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ. * [[ಭಗತ್ ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್]] — ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ. * [[ವಿಶಾಖ್ ನಾಯರ್]] — ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ. * [[ಅನೂಪ್ ಕಣ್ಣನ್]] — ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ. * [[ಕಲಾಭವನ್ ಅಬಿ]] — ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ. * [[ಶೇನ್ ನಿಗಮ್]] — ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ. * [[ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಕುಝಲ್ನಾಡನ್]] — ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಶಾಸಕ. * [[ಅರುಣ್ ಬೋಸ್]] — ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ. ==ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳು== {{Main|ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳು}} [[File:Centalmahallujamaath2.jpg|thumb|265 px|[[Central Mahallu Juma Masjid, Muvattupuzha|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮಹಲ್ಲು ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ]]]] {{columns-list|colwidth=22em| * [[Marth Mariam Syro-Malabar Catholic Forane Church, Arakuzha|ಮಾರ್ತ್ ಮರಿಯಂ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಫೊರೇನ್ ಚರ್ಚ್]] * [[St. George's Church, Kadamattom|ಕಡಮಟ್ಟಂ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್]]<ref>{{cite web |url=http://www.smcim.org/church/arakuzha/article/391 |title=ಡೇಟಾಬೇಸ್ ದೋಷ |website=[www.smcim.org](http://www.smcim.org) |access-date=27 July 2012 |archive-date=15 April 2013 |archive-url=https://archive.today/20130415200906/http://www.smcim.org/church/arakuzha/article/391 |url-status=dead }}</ref> * [[ಮಾಪಿಳ್ಳ ಮುಸ್ಲಿಮರು]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಶಾಫಿಈ|ಶಾಫಿಈ]] ''[[ಫಿಖ್]]'' ಪಂಥವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಮತ್ತು ಕೋತಮಂಗಲಂ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ [[ಮಸೀದಿ]] ಕಾವುಂಕರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ [[Central Mahallu Jama'ath|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮಹಲ್ಲು ಜಮಾಅತ್]] ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cmjmasjid.org/about.php |title=ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ: ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮಹಲ್ಲು ಜಮಾಅತ್, ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ, ಕೇರಳ, ಭಾರತ |access-date=25 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140325222554/http://www.cmjmasjid.org/about.php |archive-date=25 March 2014 |url-status=dead }}</ref> }} ==ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು== * [[ನಿರ್ಮಲಾ ಕಾಲೇಜು, ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ|ನಿರ್ಮಲಾ ಕಾಲೇಜು]] * ನಿರ್ಮಲಾ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಾರ್ಮಸಿ, ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ * ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್, ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್, ಈಟ್ಟಪ್ಪಿಳ್ಳಿ, ಮನ್ನತ್ತೂರ್ ಅಂಚೆ<ref>{{Cite web |title=SOAMTC: ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ |url=http://www.soamtc.org/ |website=[www.soamtc.org](http://www.soamtc.org) }}</ref><ref>{{Cite web |last=Arakkal |first=Naveen Anto |date=16 February 2017 |title=School of Architecture Mookambika Technical Campus |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:School_of_architecture_mookambika_technical_campus.jpg |via=Wikimedia Commons }}</ref> * ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಾರ್ಮಸಿ, ಈಟ್ಟಪ್ಪಿಳ್ಳಿ, ಮನ್ನತ್ತೂರ್ ಅಂಚೆ<ref>{{Cite web |title=Mookambika College of Pharmaceutical Sciences and Research |url=http://mookambikacpsr.com/ |website=mookambikacpsr.com }}</ref> * ಇಲಾಹಿಯಾ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ<ref>{{Cite web |title=Ilahia College of Engineering and Technology: Home |url=http://www.icet.ac.in/home |website=[www.icet.ac.in](http://www.icet.ac.in) }}</ref> * ಭಾರತ್ ಓಪನ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಪಿ.ಒ. ಜಂಕ್ಷನ್, ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ * ಭಾರತ್ ಎಜುಕೇಶನ್ (NIOS, IGNOU, SGOU ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ), ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ–686661 ==ಸಾರಿಗೆ== ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ತಾಲ್ಲೂಕು ಸೇರಿದಂತೆ ಪಟ್ಟಣದ [[ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಕಚೇರಿ|RTO]] ಕೋಡ್ KL-17 ಆಗಿದೆ. ಕಡಿಮೆ ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ [[ಆಟೊ ರಿಕ್ಷಾ]]ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸೇವೆಗಳೂ ಲಭ್ಯವಿವೆ. [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ನೆಡುಂಬಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿ, ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು {{cvt|29|km}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝವು ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಪೂರ್ವ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಕಕ್ಕನಾಡಿನಿಂದ ತೊಡುಪುಝ ಮತ್ತು ವಣ್ಣಪ್ಪುರಂ ಕಡೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮಧ್ಯಭೂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಪಟ್ಟಣವು ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದಲ್ಲಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಸಬರಿ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref>{{cite news |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಸಾರಿಗೆ }}</ref> ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝವು ಪಟ್ಟಣದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಜಂಕ್ಷನ್ ಆಗಿದೆ. ಒಂಬತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ: * NH 85 (ಹಿಂದಿನ NH 49) — [[ಕೊಚ್ಚಿ]]–ಧನುಷ್ಕೋಡಿ ರಸ್ತೆ. ಇದು [[ಮುನ್ನಾರ್]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. * [[MC Road|ಎಂ.ಸಿ. ರಸ್ತೆ]] — ಅಂಗಮಾಲಿ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಈ ರಸ್ತೆ [[ತ್ರಿಶೂರ್]], [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. * [[MC Road|ಎಂ.ಸಿ. ರಸ್ತೆ]] — ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಈ ರಸ್ತೆ [[ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು]]ನ [[ಕೋಟಯಂ]], [[ಚಂಗನಾಶೇರಿ]] ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. * [[ಪುಣಲೂರು]]–ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ PM ರಸ್ತೆ — ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ತಪ್ಪಲಿನ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ [[ತೊಡುಪುಝ]], [[ಪಾಲಾ (ಕೇರಳ)|ಪಾಲಾ]] ಮತ್ತು [[ಪೊನ್ಕುನ್ನಂ]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. * ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ–ವೈക്കം–ಆലപ്പುಝ ಹೆದ್ದಾರಿ — [[ಪಿರವಂ]], ಪೆರುವ, [[ತಲಯೋಲಪರಂಬು]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. * ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ–ತೇನಿ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 43|SH 43]] ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ — ಚಾಲಿಕ್ಕಡವು, ರಂಡತ್ತಿಂಕರ, [[ಕಲ್ಲೂರ್ಕಾಡ್]] ಮತ್ತು ಉಡುಂಬನ್ನೂರ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. * [[ಪಾಲರಿವಟ್ಟಂ]]–[[ತೆಕ್ಕಡಿ]] [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 41|SH 41]] — [[ಕಕ್ಕನಾಡ್]], [[ಪಟ್ಟಿಮಟ್ಟಂ]], ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ, [[ಪಾಂಡಪ್ಪಿಳ್ಳಿ]], [[ಅರಿಕ್ಕುಝ]], ತೊಡುಪುಝ, ಮೂಲಮಟ್ಟಂ ಮತ್ತು [[ವಾಗಮನ್]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. * ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ–[[ಕಲಿಯಾರ್]] ರಸ್ತೆ — ಕಕ್ಕಡಸ್ಸೇರಿ, [[ಪೋತನಿಕ್ಕಾಡ್]], [[ಪೈಂಗೊಟ್ಟೂರ್]] ಮತ್ತು [[ವಣ್ಣಪ್ಪುರಂ]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. * ಪಟ್ಟಣದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[Uber]] ಮತ್ತು [[Ola Cabs]] ಮುಂತಾದ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಆಧಾರಿತ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆಗಳೂ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ತಾಲ್ಲೂಕು ಮಧ್ಯಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ತಿರುವಾಂಕുളം ಸಮೀಪದ ಮಾಮಲಾದಲ್ಲಿದ್ದ ಗಡಿ ತಪಾಸಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ನಡುವಿನ ಸಂಚಾರ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. 1970ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝವು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದಿತ್ತು. 2011ರ [[ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]]ಯು ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಮತ್ತು ಕೋತಮಂಗಲಂ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಗರ ಸಮೂಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/kerala/Final_Kerala_Paper_1_Pdf.pdf |title=ಜನಗಣತಿ ಮಾಹಿತಿ |date=2011 |website=[www.censusindia.gov.in](http://www.censusindia.gov.in) }}</ref> ==ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ== ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝವು [[ಅಂಗಮಾಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೋಟಯಂ]] ನಗರಗಳ ನಡುವೆ [[ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ರಸ್ತೆ]]ಯಲ್ಲಿದೆ. ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಾದ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ರಸ್ತೆ (ಅಂಗಮಾಲಿ–ತಿರುವನಂತಪುರಂ / SH-01 / {{cvt|240|km}}) ಮತ್ತು [[ಮುಖ್ಯ ಪೂರ್ವ ಹೆದ್ದಾರಿ]] (ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ–ಪುಣಲೂರು / SH-08 / {{cvt|154|km}}) ಇಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ–ತೇನಿ ಹೆದ್ದಾರಿ (SH 43) ಚಾಲಿಕ್ಕಡವು ಸೇತುವೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ರಂಡತ್ತಿಂಕರ, ಕೋಟ್ಟ, ಉಡುಂಬನ್ನೂರ್, ಕಾಟ್ಟಪ್ಪನ, ನೆಡುಂಕಂಡಂ ಮತ್ತು [[ಕಂಬಂ, ತಮಿಳುನಾಡು|ಕಂಬಂ]] ಮೂಲಕ ಹಾದು [[ತೇನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನೆರೆಯ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[ಮಧುರೈ]]ಗೆ ತೆರಳಲು ಇದು ಕಡಿಮೆ ದೂರದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.metrovaartha.com/2009/01/09150145/MUVATTUPUZHATHENIROAD.html |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ–ತೇನಿ ಹೆದ್ದಾರಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ |access-date=24 February 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714082856/http://www.metrovaartha.com/2009/01/09150145/MUVATTUPUZHATHENIROAD.html |archive-date=14 July 2011 }}</ref> ತೊಡುಪುಝ ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಎಂ.ಸಿ. ರಸ್ತೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಬೈಪಾಸ್ ರಸ್ತೆಯನ್ನು NH 49ರಿಂದ ಕಡತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿ, ಮುರಿಕ್ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಹೊಸ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಇದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/localnews/story.php?id=151874&v_id=73 |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಬೈಪಾಸ್ ರಸ್ತೆ |url-status=dead }}</ref> ===ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು=== ಕಿಳಕ್ಕೇಕರೆ ಮತ್ತು ರಂಡಾಟ್ಟಿಂಕರ (ರಂಡಾರ್ಕರ ಅಥವಾ ರಂಡಾರ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಪಟ್ಟಣದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ನದಿ]]ಯ ದಡದಲ್ಲಿವೆ. ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು {{cvt|9|km}} ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಎತ್ತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 40–60 ಮೀಟರ್ (130–200 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶವಿದ್ದು, ಇದು ಕೋಟಯಂ ಮತ್ತು ಪಿರವಂ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ. ಈ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ರಬ್ಬರ್]] ತೋಟಗಳಿವೆ.<ref>{{cite news |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಭೂಗೋಳ }}</ref><ref>{{cite web |title=Wikimapia - Let's describe the whole world! |url=http://wikimapia.org/#lat=9.9642857&lon=76.5966797&z=13&l=0&m=t |website=wikimapia.org }}</ref> ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹಳೆಯ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಸೇತುವೆಯು ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದ್ದು, 1914ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Metrovaartha">{{cite web |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಸೇತುವೆಗೆ 95 ವರ್ಷ |url=http://www.metrovaartha.com/2008/12/31142059/muvattupuzha-bridge.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714082630/http://www.metrovaartha.com/2008/12/31142059/muvattupuzha-bridge.html |archive-date=14 July 2011 |access-date=24 February 2010 }}</ref> ಇದು ನೆಹರು ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಕಚ್ಚೇರಿತಝಂ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪಂಚಾಯತ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿವೆ. [[ಅನಾನಸ್]] ಮತ್ತು [[ರಬ್ಬರ್]] ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿವೆ. ಬೆಂಕಿಪೊಟ್ಟಣ ತಯಾರಿಕೆ, ಪ್ಲೈವುಡ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಗರಗಸ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಕಾಗದ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಮರದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ. [[KINFRA]]ಯ ನೆಲ್ಲಾಡ್ ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಾನವು ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದಿಂದ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 41|SH 41]] ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು {{cvt|9|km}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite news |date=13 November 2007 |title=ನೆಲ್ಲಾಡ್‌ನ ಕಿನ್ಫ್ರಾ ಪಾರ್ಕ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭರ್ತಿಯಾಗಿದೆ |work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] |location=ಚೆನ್ನೈ, ಭಾರತ |url=http://www.hindu.com/2007/11/13/stories/2007111351131700.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071116042335/http://www.hindu.com/2007/11/13/stories/2007111351131700.htm |archive-date=16 November 2007 }}</ref> {| style="margin:0;" |+'''ನೆರೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು''' | {{Geographic Location |title = '''ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದಿಂದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ''' |Northwest = [[ಪಟ್ಟಿಮಟ್ಟಂ]] |North = [[ಪೆರುಂಬಾವೂರ್]] |Northeast = [[ಕೋತಮಂಗಲಂ, ಕೇರಳ|ಕೋತಮಂಗಲಂ]] |West = [[ಕೋಲೆಂಚೇರಿ]] |Centre = ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ |East = [[ಕಲ್ಲೂರ್ಕಾಡ್]], [[ಪೋತನಿಕ್ಕಾಡ್]] |Southwest = [[ಪಿರವಂ]] |South = [[ಕೂತ್ತಾಟ್ಟುಕುಳಂ]] |Southeast = [[ತೊಡುಪುಝ]] }} |} ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಅಣಿಕ್ಕಾಡ್]] * [[ಅರಕುಝ]] * [[ಮಾರಾಡಿ]] * [[ಮೂಲವೂರ್]] * [[ಪೆರುಂಪಲ್ಲೂರ್]] * [[ವಳಯಂಚಿರಂಗರ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ===ಮೂಲಗಳು=== #{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20050417112838/http://www.keralapwd.net/pwd/public/sh.jsp Kerala PWD]}} #[http://in.maps.yahoo.com/ Statehighways in Yahoo Maps] #[[List of State Highways in Kerala|State Highway list]] ==External links== {{commons category|Muvattupuzha}} {{wikivoyage|Muvattupuzha}} {{Contains special characters|Indic}} *[http://www.muvattupuzhamunicipality.in Official Government page for Muvattupuzha in Malayalam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120718231122/http://www.muvattupuzhamunicipality.in/ |date=18 ಜುಲೈ 2012 }} *[https://web.archive.org/web/20040821032043/http://www.mapsofindia.org/kerala/Eurnakulam.html Map of Eurnakulam in Kerala] *[https://web.archive.org/web/20110207140758/http://rubberparkindia.com/ Airapuram Rubber Park Farmers Action Council] *[https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Muvattupuzha Municipality Election 2020] {{Ernakulam district}} {{Kerala}} {{Municipalities of Kerala}} {{Northern Travancore}} [[Category:Muvattupuzha| ]] [[Category:Cities and towns in Ernakulam district]] do9suc0ph5rezeclmzqn7894j5muvqv 0 180321 1383490 1382535 2026-08-19T13:13:34Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383490 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{Infobox ethnic group | group = ಮಲಯಾಳಿಗಳು | native_name = മലയാളികൾ (മലയാളികൾ) | image = Kalaripayattu mock combat in rural Kerala.jpg | native_name_lang = ml | flag = | caption = ಮಲಯಾಳಿ ಪುರುಷರು ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮರ ಕಲೆಯಾದ [[ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು]]ವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿರುವುದು | population = '''{{Circa|40 million|lk=yes}}''' | regions = {{Flag|India}} 34,838,819<ref name="Census 2011">{{cite web |title=Census of India |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf |access-date=18 April 2023 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824120826/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf |url-status=live }}</ref><br>{{nbsp|5}}[[ಕೇರಳ]] 32,413,213 <br>{{nbsp|5}}[[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] 54,267 <br>{{nbsp|5}}ಉಳಿದ ಭಾರತ 2,371,339 | tablehdr = ''ಪ್ರಮುಖ ಮಲಯಾಳಿ ವಲಸೆ ಸಮುದಾಯಗಳು'' | region3 = {{Flag|United Arab Emirates}} | pop3 = 1,014,000 | ref3 = <ref name="Zachariah"/> | region4 = {{Flag|Qatar}} | pop4 = 745,000 | ref4 = <ref name="NoRKA2"/> | region5 = {{Flag|Kuwait}} | pop5 = 634,728 | ref5 = <ref name="NoRKA2"/> | region6 = {{Flag|Saudi Arabia}} | pop6 = 595,000 | ref6 = <ref name="Zachariah">{{cite news|title=Kerala Migration Survey – 2014|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/kerala-migration-survey-2014-states-youth-still-fly-abroad-for-livelhood/99/|access-date=21 October 2014|work=The Indian Express. (This is the number of approximate emigrants from Kerala, which is closely related to, but different from the actual number of Malayalis.)|issue=17 September 2014|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071832/https://indianexpress.com/article/india/india-others/kerala-migration-survey-2014-states-youth-still-fly-abroad-for-livelhood/99/|url-status=live}}</ref> | region7 = {{Flag|Malaysia}} | pop7 = 369,000 | ref7 = <ref>{{Cite web | url=https://joshuaproject.net/people_groups/17433/MY | title=Malayali, Malayalam in Malaysia | access-date=17 July 2019 | archive-date=13 November 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211113141418/https://joshuaproject.net/people_groups/17433/MY | url-status=live }}</ref> {{Better source needed|date=December 2023}} | region8 = {{Flag|United States}} | pop8 = 300,000 | ref8 = <ref>{{Cite web | url=https://fokanaonline.org/about-us | title=FOKANA, About Us | access-date=18 April 2023 | archive-date=29 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230329232554/https://fokanaonline.org/about-us/ | url-status=live }}</ref> {{Unreliable source?|date=December 2023}} | region9 = {{Flag|Oman}} | pop9 = 195,300 | ref9 = <ref name="NoRKA2"/> | region10 = {{Flag|Bahrain}} | pop10 = 101,556 | ref10 = <ref name="NoRKA2">Zachariah, K. C. & Rajan, S. Irudaya (2011), ''[http://www.cds.edu/wp-content/uploads/2012/11/WP450.pdf Kerala Migration Survey 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200110145155/http://www.cds.edu/wp-content/uploads/2012/11/WP450.pdf |date=10 January 2020 }}'' (PDF), Department of Non-resident Keralite Affairs, Government of Kerala, p. 29. This is the number of emigrants from Kerala, which is closely related to but different from the actual number of Malayalis /Malayalees.</ref> | region11 = {{Flag|Australia}} | pop11 = 78,738 | ref11 = <ref>{{cite web | url=https://www.sbs.com.au/news/creative/census-explorer/xtjxeqygs?lang=en&languages=malayalam&topic=cultural-diversity | title=SBS Census Explorer: How diverse is your community? | access-date=27 March 2023 | archive-date=27 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230327011006/https://www.sbs.com.au/news/creative/census-explorer/xtjxeqygs?lang=en&languages=malayalam&topic=cultural-diversity | url-status=live }}</ref><ref name="IMMI"/><ref name="Languages spoken at home in Australia">{{cite web|title=In the Australia, 18% of people spoke a language other than English at home in 2011.|url=http://profile.id.com.au/australia/language|website=profile.id.com.au/|publisher=Australian Bureau of Statistics (ABS)|access-date=21 October 2014|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071838/https://profile.id.com.au/australia/language|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=India-born Malayalam-speaking community in Australia: Some interesting trends|url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/contributors/contributions/anubhav-tewari/India-born-Malayalam-speaking-community-in-Australia-Some-interesting-trends/articleshow/38471723.cms|access-date=21 October 2014|work=The Times of India|issue=16 July 2014|ref=India-born Malayalam-speaking community in Australia: Some interesting trends|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071834/https://timesofindia.indiatimes.com/nri/contributors/contributions/anubhav-tewari/India-born-Malayalam-speaking-community-in-Australia-Some-interesting-trends/articleshow/38471723.cms|url-status=live}}</ref> | region13 = {{Flag|Canada}} | pop13 = 77,910 | ref13 = <ref>{{Cite web |last=Government of Canada |first=Statistics Canada |date=2022-08-17 |title=Knowledge of languages by age and gender: Canada, provinces and territories, census metropolitan areas and census agglomerations with parts |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810021701 |access-date=2022-10-12 |website=www12.statcan.gc.ca}}</ref> | region14 = {{Flag|United Kingdom}} | pop14 = 45,264 | ref14 = <ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/survey-finds-only-1625-lakh-norks/article5299108.ece|title = Survey finds only 16.25 lakh NoRKs|newspaper = The Hindu|date = 31 October 2013|access-date = 18 December 2017|archive-date = 24 August 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230824120826/https://www.thehindu.com/todays-paper/survey-finds-only-1625-lakh-norks/article5299108.ece|url-status = live}}</ref> | region15 = {{Flag|Germany}} | pop15 = 25,000–45,000 | ref15 = <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/learning-german-made-easy-for-keralites/article67334186.ece#:~:text=According%20to%202020%20statistics%2C%20there,various%20courses%20at%20German%20universities. | title=Learning German made easy for Keralites | newspaper=The Hindu | date=22 September 2023 | last1=Muringatheri | first1=Mini }}</ref> | region16 = {{Flag|Singapore}} | pop16 = 26,000 | ref16 = <ref>{{Cite web|url = https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-singapore-malayalee-association-100th-anniversary-dinner|title = Singapore Malayalee Association 100th Anniversary|date = 27 December 2018|access-date = 15 October 2019|archive-date = 24 August 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230824120830/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-singapore-malayalee-association-100th-anniversary-dinner|url-status = live}}</ref> | region17 = {{Flag|Ireland}} | pop17 = 24,674 | ref17 = <ref>{{Cite web | url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cpsr/censusofpopulation2022-summaryresults/migrationanddiversity/ | title=Irish Census 2022 | access-date=13 September 2023 | archive-date=5 August 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200805083706/https://statbank.cso.ie/px/pxeirestat/Statire/SelectVarVal/Define.asp?maintable=E7010&PLanguage=0 | url-status=live }}</ref> | region18 = {{Flag|New Zealand}} | pop18 = 14,604 | ref18 = <ref>{{Cite web |date=30 April 2020 |title=2018 Census Totals by Topic – National Highlights (Updated) |url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/2018-census-totals-by-topic-national-highlights-updated |access-date=2 October 2020 |publisher=[[Statistics New Zealand]]}}</ref> | region19 = {{Flag|Pakistan}} | pop19 = 6,000 | ref19 = <ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/world/report-where-malayalees-once-held-sway-4610|title=Where Malayalees once held sway|work=DNA India|date=5 October 2005|access-date=11 August 2015|archive-date=2 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202131437/https://www.dnaindia.com/world/report-where-malayalees-once-held-sway-4610|url-status=live}}</ref> | region20 = {{Flag|France}} | pop20 = 5,000 | ref20 = | region21 = {{Flag|Switzerland}} | pop21 = 5,000 | ref21 = <ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/with-kerala-in-their-hearts/article2777677.ece|title=With Kerala in their hearts.... |access-date=17 May 2023|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824120826/https://www.thehindu.com/features/metroplus/with-kerala-in-their-hearts/article2777677.ece|url-status=live}}</ref> | region22 = {{Flag|Indonesia}} | pop22 = 4,000 | ref22 = {{citation needed|date=May 2019}} | region23 = {{Flag|Poland}} | pop23 = 7,122 | region24 = {{Flag|Austria}} | pop24 = 3,785 | ref24 = <ref>{{Cite web | url=http://www.viennamalayaleeassociation.com/ | title=Vienna Malayalee Association | access-date=21 September 2017 | archive-date=14 June 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210614105941/http://viennamalayaleeassociation.com/ | url-status=live }}</ref> | region25 = {{Flag|Finland}} | pop25 = 633 | ref25 = <ref>{{Cite web | url=http://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/table/tableViewLayout1/?rxid=726cd24d-d0f1-416a-8eec-7ce9b82fd5a4 | title=Väestö 31.12. Muuttujina Maakunta, Kieli, Ikä, Sukupuoli, Vuosi ja Tiedot | access-date=22 July 2019 | archive-date=7 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210407133215/https://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/?rxid=726cd24d-d0f1-416a-8eec-7ce9b82fd5a4 | url-status=dead }}</ref> | region26 = {{Flag|Japan}} | pop26 = 500 | ref26 = <ref>{{Cite web|url=http://www.nihonkairali.com/display.aspx?v=s&id=130&hs=1|title=Welcome to Nionkairali.com – Indian Malayalees in Japan- Japan malayalees, Malayali, Keralite, Tokyo|website=nihonkairali.com|access-date=21 September 2017|archive-date=7 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507231451/http://nihonkairali.com/display.aspx?v=s&id=130&hs=1|url-status=live}}</ref> | langs = [[ಮಲಯಾಳಂ]] | religions = '''ಬಹುಮತ'''<br />[[File:Om.svg|20px]] [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]<br/> '''ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ'''<br /> {{hlist|[[File:Allah-green.svg|20px]] [[ಇಸ್ಲಾಂ]]|[[File:Latin Cross.svg|15px]] [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]<ref name="censusindia2011religion">{{cite web |title=Population by religious communities&nbsp;– Census of India |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202132923/https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |archive-date=2 February 2021 |access-date=26 August 2015}}</ref>}} }} {{Infobox ethnonym |person=മലയാളി (ಮಲಯಾಳಿ) |people=മലയാളികൾ (ಮಲಯಾಳಿಗಳು) |language=മലയാളം (ಮಲಯಾಳಂ) |country=മലയാള രാജ്യം (ಮಲಯಾಳ ರಾಜ್ಯಂ) |root=മലയാളം (ಮಲಯಾಳಂ) }} '''ಮಲಯಾಳಿಗಳು''' ({{IPA|ml|mɐlɐjaːɭi|lang}}; ಮಲಯಾಳಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ '''ಕೇರಳೀಯರು''' ಎಂಬ [[ಜನಪದ ಹೆಸರು|ಜನಪದ ಹೆಸರಿನಿಂದ]] ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಇವರು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯರಾದ [[ದ್ರಾವಿಡ ಜನಾಂಗ|ದ್ರಾವಿಡ ಜನಾಂಗದ]] ಗುಂಪಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯ ಮಾತೃಭಾಷಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದ ಹನ್ನೊಂದು [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳು|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="'Classical' status for Malayalam">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |title='Classical' status for Malayalam |work=[[The Hindu]] |date=24 May 2013 |access-date=25 May 2013 |location=Thiruvananthapuram, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927134256/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |archive-date=27 September 2013 |url-status=live}}</ref> ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ [[ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡನೆ ಕಾಯಿದೆ|ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡನೆ ಕಾಯಿದೆಯ]] ಮೂಲಕ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ೧೮೦೦ರ ದಶಕದಿಂದ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್]]ನ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]], [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]], [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ಟಿಪು ಸುಲ್ತಾನ್]]ನಿಂದ [[ಮೂರನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ|ಮೂರನೇ ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದ]] (೧೭೯೦–೯೨) ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯರಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಾಮೋರಿನ್|ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಾಮೋರಿನ್]]ಗಳು, [[ತಾನೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]], [[ಅರಕ್ಕಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]], [[ಕೊಲತುನಾಡು]], [[ವಳ್ಳುವನಾಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಳ್ಳುವನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ರಾಜರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="Travancore 2011">"Travancore." Encyclopædia Britannica. ''Encyclopædia Britannica''. Encyclopædia Britannica Inc., 2011. Web. 11 November 2011.</ref><ref>Chandra Mallampalli, Christians and Public Life in Colonial South India, 1863–1937: Contending with Marginality, RoutledgeCurzon, 2004, p. 30</ref> ೨೦೧೧ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩.೩ ಕೋಟಿ ಮಲಯಾಳಿಗಳಿದ್ದು,<ref name = "Censusedia"/> ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೯೭% ರಷ್ಟಿದೆ. ಮಲಯಾಳಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ನೆರೆಯ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಇತರ [[ಭಾರತದ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ. ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, [[ಗಲ್ಫ್ ಸಹಕಾರ ಮಂಡಳಿ|ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಮಲಯಾಳಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]] (ಯುಎಇ), [[ಬಹ್ರೇನ್]], [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]], [[ಓಮಾನ್]], [[ಕತಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಕುವೈತ್]] ಸೇರಿವೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ವಲಸೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ [[ಮಲೇಶಿಯಾ]], [[ಸಿಂಗಾಪುರ್]], [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]] (ಯುಎಸ್), [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]] (ಯುಕೆ), [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಕೆನಡಾ]]ಗಳಿಗೂ ಸಹ. ೨೦೧೩ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ೧೬ ಲಕ್ಷ ಜನಾಂಗೀಯ ಮಲಯಾಳಿ [[ಪ್ರವಾಸಿಗಳು]] ಇದ್ದಾರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="MOFAT">{{Cite book|publisher=Ministry of Foreign Affairs and Trade|location=South Korea|year=2015|access-date=2014-03-30|url=http://www.index.go.kr/potal/main/EachDtlPageDetail.do?idx_cd=1682|title=재외동포현황 총계(2015)/Total number of overseas Koreans (2015)|ref=CITEREFMOFAT2013|archive-date=23 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423043627/http://www.index.go.kr/potal/main/EachDtlPageDetail.do?idx_cd=1682|url-status=live}}</ref> ೨೦೨೦ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[ಮಲೇಶಿಯನ್ ಮಲಯಾಳಿ|ಮಲೇಶಿಯಾದ ಮಲಯಾಳಿಗಳ]] ಅಂದಾಜು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು ೩,೪೮,೦೦೦ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಮಲೇಶಿಯಾದ ಒಟ್ಟು ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೧೨.೫% ರಷ್ಟಿದೆ. ಇದು ಮಲೇಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ತಮಿಳರ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾರತೀಯ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ಮಲೇಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ೧೮ ರಿಂದ ೩೦ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಲಯಾಳಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಮಲೇಶಿಯನ್ ನಾಗರಿಕರಾಗಿ ಮೂರನೇ, ನಾಲ್ಕನೇ ಅಥವಾ ಐದನೇ ತಲೆಮಾರಿನವರಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. [[ಎ. ಆರ್. ರಾಜರಾಜ ವರ್ಮ]] ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಮಲಯಾಳಂ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳದ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು, ನಂತರ ಅದು ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯ ಹೆಸರಾಯಿತು.<ref>{{cite book|last=Varma|first=A.R. Rajaraja|title=Keralapanineeyam|publisher=D C Books|year=2005|location=Kottayam|isbn=81-7130-672-1}}</ref> ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ಮಲಯಾಳಿ ಎಂಬುದು ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳಾದ ''ಮಲ'' "ಬೆಟ್ಟ", ''ಆಳಿ'' "ವ್ಯಕ್ತಿ/ಆಡಳಿತಗಾರ" ಎಂಬುದರಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಮಲಯಾಳಿಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಇನ್ನೊಂದು ಪದವೆಂದರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ''ಮಲಬಾರಿ/ಮಲಬಾರೀಸ್'' ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ಪದವಾದ ''ಮಲ'' (ಬೆಟ್ಟ), [[ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆ|ಪರ್ಷಿಯನ್]]/[[ಅರಬ್ಬೀ ಭಾಷೆ|ಅರಬ್ಬೀ]] ಪದವಾದ ''ಬರ್'' (ದೇಶ/ಖಂಡ) ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಯವಾದ ''-ಈ'' "ವ್ಯಕ್ತಿ" ಎಂಬುದರ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref> ''ಮಲಯಾಳಿ'' ಮತ್ತು ''ಮಲಬಾರಿ'' ಪದಗಳು ಪರ್ಯಾಯ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Malabar">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |date=January 2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-81-264-1588-5 |page=27 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |access-date=19 July 2020 |archive-date=13 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113141403/https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |url-status=live }}</ref><ref name="Logan">Malabar Manual (1887), William Logan, Calicut</ref> ''[[ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣ]]''ವು [[ಥಚುದಾಯ ಕೈಮಲ್]]ರ ಚರ್ಚ್ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ, ಇವರನ್ನು ''ಮಾಣಿಕ್ಕಂ ಕೇರಳರ್'' (ಕೇರಳದ ಮಾಣಿಕ್ಯ ರಾಜ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಕೂಡಲ್ಮಾಣಿಕ್ಯಂ]] ದೇವಾಲಯದ ದೇವತೆಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿದೆ.<ref>See Sahyadri Kanda Chapter 7 in Skanda Purana. Rocher, Ludo (1986). The Puranas. Otto Harrassowitz Verlag. {{ISBN|978-3447025225}}.</ref><ref>Who's Who in Madras 1934</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆ== {{See also|ಕೇರಳ ಗಲ್ಫ್ ವಲಸೆ}} ಮಲಯಾಳಂ ಎಂಬುದು ನೈಋತ್ಯ ಭಾರತದ ([[ಮಂಗಳೂರು]] ನಿಂದ [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]] ವರೆಗೆ) ಮತ್ತು [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] ದ್ವೀಪಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ೨೦೦೧ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ೩,೦೮,೦೩,೭೪೭ ಮಂದಿ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಿಕರಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ೯೩.೨% ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೯೬.೭% ರಷ್ಟಿದೆ. [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನಲ್ಲಿ ೭,೦೧,೬೭೩ (ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ೨.೧%), [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ೫,೫೭,೭೦೫ (೧.೭%) ಮತ್ತು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ೪,೦೬,೩೫೮ (೧.೨%) ಮಂದಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಇದ್ದರು. ಲಕ್ಷದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ೫೧,೧೦೦ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇವಲ ೦.೧೫% ರಷ್ಟಿದೆ, ಆದರೆ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ೮೪% ರಷ್ಟಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಿಗಳು ಒಟ್ಟು ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೩.೨೨% ರಷ್ಟಿದ್ದರು. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ೩,೩೦,೬೬,೩೯೨ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಿಕರ ಪೈಕಿ, ೩,೩೦,೧೫,೪೨೦ ಮಂದಿ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ೧೯,೬೪೩ ಮಂದಿ ''ಯೆರವ'' ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ೩೧,೩೨೯ ಮಂದಿ ''ಎರನಾಡನ್'' ನಂತಹ ಪ್ರಮಾಣಿತವಲ್ಲದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name = "Censusedia">http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/data_on_language.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120110230245/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/data_on_language.html |date=10 January 2012 }}, ''censusindia.net''</ref> ೧೯೯೧ರ ಜನಗಣತಿ ದತ್ತಾಂಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಿಕರಲ್ಲಿ ೨೮.೮೫% ಮಂದಿ ಎರಡನೇ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ೧೯.೬೪% ಮಂದಿ ಮೂರು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಹಿಂದಿನ [[ಗುಡಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು]] (ಈಗ ಗುಡಲೂರು ಮತ್ತು ಪಂತಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು) ನಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ೪೮.೮% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ೧೯೫೧ರ ಜನಗಣತಿ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]ದ ಮಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಪುತ್ತೂರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೨೧.೨% ಮತ್ತು ೧೫.೪% ರಷ್ಟು ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://lsi.gov.in/ |title=South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbators Districts |access-date=8 June 2021 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002110639/http://lsi.gov.in/MTSI_APP/(S(d5i44a45mqlxje45spluigat))/default.aspx |url-status=live }}</ref> ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೨೫.೫೭% ರಷ್ಟು ಜನರು ಮಲಯಾಳಿಗಳಾಗಿದ್ದು, [[ವಿರಾಜಪೇಟೆ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಿಗಳು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾಷಾ ಗುಂಪನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Language">{{cite web |title=Census of India – Language |url=http://censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |website=censusindia.gov.in |access-date=17 April 2020 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101020704/https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |url-status=live }}</ref> ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಲಯಾಳಿಗಳು [[ರಾವುಲಾ ಭಾಷೆ|ಯೆರವ ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು]] ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಕೊಡಗು ಮತ್ತು [[ವಯನಾಡು]]ಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Language"/> ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸಹ ಮಲಯಾಳಿಗಳು. ೨೦೧೧ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆಯು ೪೧,೮೧೬ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಲಯ|ಮಲಯ]]ವು ಅನೇಕ ಮಲಯಾಳಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಲಯಾಳಿಗಳು [[ಚೆನ್ನೈ]] (ಮದ್ರಾಸ್), [[ದೆಹಲಿ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಮಂಗಳೂರು, [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು]], [[ಹೈದರಾಬಾದ್, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ|ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಮುಂಬೈ]] (ಬಾಂಬೆ), [[ಅಹಮದಾಬಾದ್]] ಮತ್ತು [[ಚಂಡೀಗಢ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಮಲಯಾಳಿಗಳು [[ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]], [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]], [[ಕೆನಡಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್]]ಗಳಿಗೂ ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೯–೨೦೧೩ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಿ ಮೂಲದ ಸುಮಾರು ೧,೪೬,೦೦೦ ಜನರಿದ್ದರು,<ref>{{Cite web |title=Detailed Languages Spoken at Home and Ability to Speak English for the Population 5 Years and Over: 2009–2013 |url=https://www.census.gov/data/tables/2013/demo/2009-2013-lang-tables.html |access-date=2022-06-12 |website=Census.gov |archive-date=12 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412195838/https://www.census.gov/data/tables/2013/demo/2009-2013-lang-tables.html |url-status=live }}</ref> ಇವರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪೦,೦೦೦ ಮಂದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ|ತ್ರಿ-ರಾಜ್ಯ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Keralite Indians in the New York Metro Area |url=https://unreachednewyork.com/wp-content/uploads/2012/11/Keralite-Profile-Final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824120828/https://unreachednewyork.com/wp-content/uploads/2012/11/Keralite-Profile-Final.pdf |archive-date=24 August 2023 |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ೭,೦೯೩ ಮಂದಿ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಿಕರಿದ್ದರು.<ref name="IMMI">{{cite web|url=http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/immigration-update/people-australia-2013-statistics.pdf |title=The People of Australia: Statistics from the 2011 Census |access-date=2014-07-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714131850/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/immigration-update/people-australia-2013-statistics.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> ೨೦೦೧ರ [[ಕೆನಡಾ]] ಜನಗಣತಿಯು ೭,೦೭೦ ಜನರು ಮಲಯಾಳಂ ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಗ್ರೇಟರ್ ಟೊರಾಂಟೊ ಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಒಂಟಾರಿಯೋ]]ದಲ್ಲಿ. ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ, ಸಿಂಗಾಪುರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನಗಣತಿಯು ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ೨೬,೩೪೮ ಮಂದಿ ಮಲಯಾಳಿಗಳಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{Cite book|title=From Kerala to Singapore : Voices from the Singapore Malayalee community|last=Pillai|first=Anitha Devi|publisher=Marshall Cavendish Pte Ltd.|others=Puva Arumugam|year=2017|isbn=9789814721837|location=Singapore|oclc=962741080}}</ref> ೨೦೦೬ರ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಜನಗಣತಿಯು ೨,೧೩೯ ಭಾಷಿಕರನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref name="NZ">[http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2006%20Census%20reports/QuickStats%20About%20A%20Subject/QuickStats%20About%20Culture%20and%20Identity/quickstats-about-culture-and-identity-tables.ashx Statistics New Zealand:Language spoken (total responses) for the 1996–2006 censuses (Table 16)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309170841/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2006%20Census%20reports/QuickStats%20About%20A%20Subject/QuickStats%20About%20Culture%20and%20Identity/quickstats-about-culture-and-identity-tables.ashx |date=9 March 2013 }}, ''stats.govt.nz''</ref> ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ [[ಫಿಜಿ]]ಯಲ್ಲಿ ೧೩೪ ಮಲಯಾಳಂ ಮಾತನಾಡುವ ಕುಟುಂಬಗಳು ವರದಿಯಾಗಿದ್ದವು. [[ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಬಹ್ರೇನ್]], [[ಓಮಾನ್]], [[ಕತಾರ್]], [[ಯುಎಇ]], [[ಕುವೈತ್]] ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಲಂಡನ್]]ನಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಮಲಯಾಳಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಇದೆ. ಚೆನ್ನೈ ನಗರವು ಕೇರಳದ ಹೊರಗಿನ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಲಯಾಳಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ನಂತರ ಬೆಂಗಳೂರು. ಮಲೇಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಿ ನಾಗರಿಕರು ೨೦೨೦ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೨,೨೯,೮೦೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಮಲಯಾಳಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸರಿಸುಮಾರು ೨,೦೦೦ ಆಗಿದೆ. ಅವರು ಮಲೇಶಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಭಾರತೀಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ೧೦ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. [[File:Kerala Samajam, Hinkal, Mysore.jpg|thumb|ಕೇರಳ ಸಮಾಜಂ, ಮೈಸೂರು]] ==ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ== {{Main|ಕೇರಳದ ಇತಿಹಾಸ}} ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳದ ಜನರು [[ತಮಿಳಕಂ|ತಮಿಳಕಂ]]ನ [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದಿಂದ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು, ಇವರ ರಾಜಧಾನಿ ವಂಚಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{Cite book |last=Vimala |first=Angelina |date=2007 |title=History and Civics |isbn=978-81-317-0336-6 |publisher=Pearson Education India |pages=107}}</ref> ಮಲಯಾಳಿಗಳು [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಕನಿಷ್ಠ [[ರೋಮನ್ ಯುಗ]]ದಿಂದಲೂ [[ಟಾಲೆಮಿ]] ತನ್ನ [[ಟಾಲೆಮಿಯ ವಿಶ್ವ ನಕ್ಷೆ|ವಿಶ್ವ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ]] ೧೫೦ ಕ್ರಿ.ಶ.ದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೂಲಕ ವಿದೇಶಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಶತಮಾನಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗಿ ಮಲಯಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಯಹೂದಿಗಳು|ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಯಹೂದಿಗಳ]] ಆಗಮನ, [[ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು]]ರ ಉದಯ ಮತ್ತು [[ಮಲಬಾರ್ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಮಾಪ್ಪಿಳ ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಸಮುದಾಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಆಧುನಿಕ-ಯುಗದ ಮಲಯಾಳಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ, ೧೪೯೮ರ ನಂತರ ಆಗಮಿಸಿದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು]], [[ಡಚ್ ಮಲಬಾರ್]], ಫ್ರೆಂಚ್ [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಾಹೆ]], ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಆಂಗ್ಲೋ ಇಂಡಿಯನ್|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]]ರು ತಮ್ಮ ಗುರುತನ್ನು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕೊಳ್ಳೆಯ ಮೂಲಕ ಬಿಟ್ಟರು. ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ, ಸಿಂಗಾಪುರ ಮಲಯಾಳಿ ಸಮುದಾಯದ ವಿಕಾಸದ ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯ ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನವು ''ಫ್ರಮ್ ಕೇರಳ ಟು ಸಿಂಗಾಪುರ: ವಾಯ್ಸಸ್ ಆಫ್ ದ ಸಿಂಗಾಪುರ ಮಲಯಾಳಿ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಇದು ಕೇರಳದ ಹೊರಗಿನ ಎನ್ಆರ್ಐ ಮಲಯಾಳಿ ಸಮುದಾಯದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯ ಮೊದಲ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book|title=From Kerala to Singapore : voices from the Singapore Malayalee community|last=Pillai|first=Anitha Devi|publisher=Marshall Cavendish|others=Puva Arumugam|year=2017|isbn=9789814721837|location=Singapore|oclc=962741080}}</ref> ===ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ=== {{main article|ಮಲಯಾಳಂ}} {{see also|ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ}} [[File:Malayala lipi.svg|thumbnail|[[ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ''മലയാളലിപി'' (ಅರ್ಥ: ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ) ಪದ]] ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದ್ದರೂ, ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿರುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯು ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ]]ಯ ಉಪಭಾಷೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಮಿಳು ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. [[ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ವನ್ನು [[ಮಲಯಾಳಂ]]ನ ಪ್ರಾಚೀನ ಪೂರ್ವವರ್ತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.<ref name="clt.1"/> [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ವು ಪ್ರಾಚೀನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ೧೪ನೇ ಶತಮಾನದ [[ನಿರಣಂ ಕವಿಗಳು]] (ಮಾಧವ ಪಣಿಕ್ಕರ್, ಶಂಕರ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಮತ್ತು ರಾಮ ಪಣಿಕ್ಕರ್) ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇವರ ಕೃತಿಗಳು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕೇರಳ ಕಾವ್ಯ ಎರಡರ ಉದಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ವಯನಾಡಿನ [[ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು|ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುವ ಶಾಸನವು ಕ್ರಿ.ಶ. ೩ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ (ಸರಿಸುಮಾರು ೧,೮೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ) ಸೇರಿದ್ದು, ಅವುಗಳು ಎರಡು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ''ಈ'' (ಇದು) ಮತ್ತು ''ಪಳಮ'' (ಹಳೆಯ), ಇವು [[ಹಳೆಯ ತಮಿಳು|ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹಳೆಯ ತಮಿಳಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಪಭಾಷೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿವಾದಿಸಿದ್ದಾರಾದರೂ.<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Historians-contest-antiquity-of-Edakkal-inscriptions/articleshow/14789313.cms |title=Historians contest antiquity of Edakkal inscriptions |first=Gayathri |last=Sasibhooshan |date=12 July 2012 |work=The Hindu |access-date=21 October 2020 |archive-date=6 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206114100/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Historians-contest-antiquity-of-Edakkal-inscriptions/articleshow/14789313.cms |url-status=live }}</ref> {{transliteration|ml|ī}} ಸರ್ವನಾಮದ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ತಮಿಳು {{transliteration|ta|-ai}} ಕೊನೆಯ ಅಕ್ಷರದ ಕೊರತೆಯು ಮಲಯಾಳಂನ ಅನನ್ಯ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರೋಟೋ-ದ್ರಾವಿಡದಿಂದ ಬಂದ [[ಪುರಾತತ್ವ|ಪುರಾತತ್ವಗಳಾಗಿವೆ]].{{refn|group=note|"*aH and *iH are demonstrative adjectives reconstructed for Proto-Dravidian, as they show variation in vowel length. When they occur in isolation they occur as ā, and ī but when they are followed by a consonant initial word then they appear as a- and i- as in Ta. appoẓutu 'that time'., : Te. appuḍu id. and Ta. ippoẓutu 'that time'., : Te.ippuḍu id. However, Modern Tamil has replaced ā, and ī with anda and inda but most Dravidian languages have preserved it."<ref>{{cite book|last=Krishnamurti|first=Bhadriraju|url=https://books.google.com/books?id=54fV7Lwu3fMC&q=grantha+script|title=The Dravidian Languages|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=978-1-139-43533-8|access-date=16 November 2020|archive-date=29 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729185642/https://books.google.com/books?id=54fV7Lwu3fMC&q=grantha+script|url-status=live}}</ref>{{page needed|date=May 2022}}}} [[ಮಲಯಾಳಂ ಪಂಚಾಂಗ|ಮಲಯಾಳಂ ಪಂಚಾಂಗದ]] ಮೂಲವು ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೨೫ರ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನದು.<ref>{{cite web|url=http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |title=Kollam Era |publisher=Indian Journal History of Science |access-date=30 December 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150527163650/http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |archive-date=27 May 2015 }}</ref><ref>{{Citation|title=Time measurement and calendar construction|author=Broughton Richmond|year=1956|pages=218|url=https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ|access-date=9 June 2021|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121337/https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|title=History of Kerala|author=R. Leela Devi|publisher=Vidyarthi Mithram Press & Book Depot|year=1986|pages=408|url=https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ|access-date=9 June 2021|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121335/https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೪೯/೮೫೦ರ [[ಕ್ವಿಲೋನ್ ಸಿರಿಯನ್ ತಾಮ್ರ ಫಲಕಗಳು]] ಹಳೆಯ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. [[ಕೊಲ್ಲಂ ಯುಗ|ಮಲಯಾಳಂ ಪಂಚಾಂಗದ]] ಮೊದಲ ೬೦೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ಸಾಹಿತ್ಯವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್]]ನಲ್ಲಿ ''[[ವಡಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್]]'' (ಉತ್ತರದ ಹಾಡುಗಳು) ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ವಿಭಾಗ (ತಿರುವಾಂಕೂರು)|ದಕ್ಷಿಣ ತಿರುವಾಂಕೂರು]]ನಲ್ಲಿ ''ಥೆಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್'' (ದಕ್ಷಿಣದ ಹಾಡುಗಳು) ನಂತಹ ಮೌಖಿಕ [[ಗೀತೆ|ಗೀತೆಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="clt.1">{{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|page=453|id={{ASIN|8182676444|country=in}}|edition=Malayalam}}</ref> ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ''ರಾಮಚರಿತಂ'' ಮತ್ತು ''[[ತಿರುನಿಝಲ್ಮಲ]]'', ಇವು ಹಳೆಯ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಎರಡು [[ಮಹಾಕಾವ್ಯ|ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಾಗಿವೆ]]. ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯವು ೬ [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]] ಪಡೆದಿದೆ, ಇದು ಯಾವುದೇ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗೆ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗೆ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{Cite news|title=Jnanpith given to Akkitham|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpith-given-to-akkitham/article32685581.ece|last=Naha|first=Abdul Latheef|date=24 September 2020|access-date=12 June 2021|work=The Hindu|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122000924/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpith-given-to-akkitham/article32685581.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=Celebrated Malayalam poet Akkitham wins 2019 Jnanpith Award|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/celebrated-malayalam-poet-akkitham-wins-2019-jnanpith-award-119112900926_1.html|last=ANI|date=29 November 2019|access-date=12 June 2021|publisher=Business Standard|archive-date=21 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121233820/https://www.business-standard.com/article/news-ani/celebrated-malayalam-poet-akkitham-wins-2019-jnanpith-award-119112900926_1.html|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ "[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆ]]" ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು,<ref name="'Classical' status for Malayalam"/> ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ರೂಪಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ೧೫ನೇ ಮತ್ತು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಕ್ರಿ.ಶ.ಗಳಲ್ಲಿ [[ಚೇರುಶ್ಶೇರಿ ನಂಬೂತಿರಿ]] ([[ಕಣ್ಣೂರು]] ಬಳಿ ಜನಿಸಿದರು),<ref name="Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books">{{Cite web |url=http://keralaliterature.com/old/author.php?authid=1473 |title=Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books |website=keralaliterature.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052549/http://keralaliterature.com/old/author.php%3Fauthid%3D1473 |archive-date=7 April 2019 |url-status=dead }}</ref><ref name="mlm"/> [[ತುಂಚತ್ತು ಎಳುತ್ತಚ್ಚನ್]] ([[ತಿರೂರ್]] ಬಳಿ ಜನಿಸಿದರು),<ref name="mlm"/> ಮತ್ತು [[ಪೂಂತಾನಂ ನಂಬೂದಿರಿ]] ([[ಪೆರಿಂತಲ್ಮಣ್ಣ]] ಬಳಿ ಜನಿಸಿದರು) ಕವಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು.<ref name="mlm"/><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |work=The Hindu |access-date=10 April 2021 |archive-date=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121225855/https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/amp/ |url-status=live }}</ref><ref name="mlm">{{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}}</ref><ref>Freeman, Rich (2003). "Genre and Society: The Literary Culture of Premodern Kerala". In Literary Cultures in History: Reconstructions from South Asia</ref> [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]]-ಮೂಲದ ಕವಿ [[ಕುಂಚನ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] ಕೂಡ ''ತುಳ್ಳಲ್'' ಎಂಬ ಹೊಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಶಾಖೆಯ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಅಪಕ್ವ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು.<ref name="mlm"/> ಗದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ, ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ]]ವು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಪ್ರಯಾಣ ಕಥನವು ಮಲಯಾಳಂನ ''[[ವರ್ತಮಾನಪ್ಪುಸ್ತಕಂ]]'' ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ೧೭೮೫ರಲ್ಲಿ [[ಪರೆಮ್ಮಕ್ಕಲ್ ಥೋಮ ಕಥನಾರ್]] ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=The legacy of Kerala |year=2008 |publisher=D C Books |location=Kottayam, Kerala |isbn=978-81-264-2157-2 |edition=1st DCB}}</ref><ref>{{cite web |url=http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |title=August 23, 2010 Archives |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427073541/http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |archive-date=27 April 2013}}</ref> [[ಮಲಯಾಳಂ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ ಕವಿಗಳು|ಕವಿ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು]] (''ಕವಿತ್ರಯಂ'': ಕುಮಾರನ್ ಆಸನ್, [[ವಳ್ಳತ್ತೋಳ್ ನಾರಾಯಣ ಮೆನನ್]] ಮತ್ತು [[ಉಳ್ಳೂರು ಎಸ್. ಪರಮೇಶ್ವರ ಅಯ್ಯರ್]])<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vfSPI2irzUgC&pg=PA185|title=Handbook of Twentieth-century Literatures of India|first1=Nalini|last1=Natarajan|first2=Emmanuel Sampath|last2=Nelson|date=18 December 1996|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313287787|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121337/https://books.google.com/books?id=vfSPI2irzUgC&pg=PA185|url-status=live}}</ref> ಕೇರಳದ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ [[ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ|ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ]] ಮತ್ತು [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ]] ಹೆಚ್ಚು [[ಗೀತರೂಪಕ|ಗೀತಾತ್ಮಕ]] ಶೈಲಿಯತ್ತ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕುರಿಯಾಕೋಸ್ ಎಲಿಯಾಸ್ ಚವಾರ]], ಕಾರ್ಮೆಲೈಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೇರಿ ಇಮ್ಯಾಕ್ಯುಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಮದರ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಸಭೆಗಳ ಸ್ಥಾಪಕರು, ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿವಿಧ ಪ್ರವಾಹಗಳಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಕೃತಿಗಳು ೧೮೨೯ ಮತ್ತು ೧೮೭೦ ರ ನಡುವೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಚವಾರರ ಕೊಡುಗೆ<ref>{{cite web |title=Contents of Bl. Chavara |website=[[Christ University]] Library catalog |url=http://111.93.136.232:8080/cgi-bin/koha/opac-shelves.pl?viewshelf=181 |url-status=dead |archive-date=17 September 2014 |archive-url=https://archive.today/20140917100803/http://111.93.136.232:8080/cgi-bin/koha/opac-shelves.pl?viewshelf=181 }}</ref> ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ವೃತ್ತಾಂತಗಳು, ಕವನಗಳು – ಅತ್ಮನുതാപಂ (ಆತ್ಮದ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ), ಮರಣವೀಟ್ಟಿಲ್ ಪಡುವನುಲ್ಲ ಪಾಣ (ದುಃಖಿತ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಕವನ) ಮತ್ತು ಅನಸ್ತಾಸಿಯಾಯುಡೆ ರಕ್ತಸಾಕ್ಷ್ಯಂ – ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಕಾವ್ಯದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ರಾಜಕೀಯ ತೀವ್ರವಾದ|ರಾಜಕೀಯ ತೀವ್ರವಾದದತ್ತ]] ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="cnt">{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65212/Tamil#toc65213|title=South Asian arts|encyclopedia=Encyclopedia Britannica |access-date=15 September 2017|archive-date=10 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140910083744/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65212/Tamil#toc65213|url-status=live}}</ref> [[ಕವಾಲಂ ನಾರಾಯಣ ಪಣಿಕ್ಕರ್]]ರಂತಹ ಬರಹಗಾರರು ಮಲಯಾಳಂ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="clt.1"/> ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರಾದ [[ಜಿ. ಶಂಕರ ಕುರುಪ್]], [[ಎಸ್. ಕೆ. ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಾಟ್]], [[ತಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ]], [[ಎಂ. ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]], [[ಒ. ಎನ್. ವಿ. ಕುರುಪ್]], ಮತ್ತು [[ಅಕ್ಕಿತಂ ಅಚ್ಯುತನ್ ನಂಬೂದಿರಿ]] ಅವರು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="google25">{{cite book |author=Subodh Kapoor |title=The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Mahi-Mewat |url=https://books.google.com/books?id=mc6C5dVHbGAC&pg=PA4542 |access-date=18 November 2012 |year=2002 |publisher=Cosmo |isbn=978-8177552720 |page=4542 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121336/https://books.google.com/books?id=mc6C5dVHbGAC&pg=PA4542 |url-status=live }}</ref><ref name="Accessions List, South Asia">{{cite book |title=Accessions List, South Asia |url=https://books.google.com/books?id=lPcoAQAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1994 |publisher=E.G. Smith for the U.S. Library of Congress Office, New Delhi |page=21 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121338/https://books.google.com/books?id=lPcoAQAAIAAJ |url-status=live }}</ref><ref name="Indian Writing Today">{{cite book |title=Indian Writing Today |url=https://books.google.com/books?id=1wUtAQAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1967 |publisher=Nirmala Sadanand Publishers |page=21 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121857/https://books.google.com/books?id=1wUtAQAAIAAJ |url-status=live }}</ref><ref name="DattaAkademi1987">{{cite book |author1=Amaresh Datta |author2=Sahitya Akademi |title=Encyclopaedia of Indian Literature: K to Navalram |url=https://books.google.com/books?id=QaIRAQAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1987 |publisher=Sahitya Akademi |page=2394 |isbn=978-0836424232 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121859/https://books.google.com/books?id=QaIRAQAAMAAJ |url-status=live }}</ref><ref name="Malayalam Literary Survey">{{cite book |title=Malayalam Literary Survey |url=https://books.google.com/books?id=k5JkAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1993 |publisher=Kerala Sahitya Akademi |page=19}}</ref> ನಂತರ, [[ಒ. ವಿ. ವಿಜಯನ್]], [[ಕಮಲಾದಾಸ್]], [[ಎಂ. ಮುಕುಂದನ್]], [[ಅರುಂಧತಿ ರಾಯ್]], ಮತ್ತು [[ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]]ರಂತಹ ಬರಹಗಾರರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="MukundanPillai2004">{{cite book |author1=Eṃ Mukundan |author2=C. Gopinathan Pillai |title=Eng Adityan Radha And Others |url=https://books.google.com/books?id=1N5QcHakKdoC&pg=PP3 |access-date=18 November 2012 |year=2004 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-8126018833 |page=3 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121902/https://books.google.com/books?id=1N5QcHakKdoC&pg=PP3 |url-status=live }}</ref><ref name="Maheshwari2002">{{cite book |author=Ed. Vinod Kumar Maheshwari |title=Perspectives On Indian English Literature |url=https://books.google.com/books?id=JcY2-ldWIKsC&pg=PA126 |access-date=18 November 2012 |year=2002 |publisher=Atlantic Publishers & Dist |isbn=978-8126900930 |page=126 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121917/https://books.google.com/books?id=JcY2-ldWIKsC&pg=PA126 |url-status=live }}</ref><ref name="Chaudhuri2008">{{cite book |author=Amit Chaudhuri |title=Clearing a Space: Reflections On India, Literature, and Culture |url=https://books.google.com/books?id=AQeN2PoAx2IC&pg=PA44 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1906165017 |pages=44–45 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121906/https://books.google.com/books?id=AQeN2PoAx2IC&pg=PA44 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=Indian's First Novel Wins Booker Prize in Britain |work=[[The New York Times]] |date=15 October 1997 |access-date=11 November 2007 |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A01E6DD173FF936A25753C1A961958260 |first=Sarah |last=Lyall |archive-date=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121224622/https://www.nytimes.com/1997/10/15/world/indian-s-first-novel-wins-booker-prize-in-britain.html |url-status=live }}</ref> [[ಅರಬಿ ಮಲಯಾಳಂ]] (ಮಾಪ್ಪಿಳ ಮಲಯಾಳಂ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>{{Cite journal|last=Kottaparamban|first=Musadhique|date=1 October 2019|title=Sea, community and language: a study on the origin and development of Arabi- Malayalam language of mappila muslims of Malabar|url=https://mjsshonline.com/index.php/journal/article/view/97|journal=Muallim Journal of Social Sciences and Humanities|language=en|pages=406–416|doi=10.33306/mjssh/31|issn=2590-3691|doi-access=free|access-date=7 February 2021|archive-date=17 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417180757/https://mjsshonline.com/index.php/journal/article/view/97|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite thesis |last=Kuzhiyan |first=Muneer Aram |title=Poetics of Piety Devoting and Self Fashioning in the Mappila Literary Culture of South India |type=PhD |url=http://hdl.handle.net/10603/213506 |publisher=The English and Foreign Languages University, Hyderabad |hdl=10603/213506 |access-date=7 February 2021 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121859/https://shodhganga.inflibnet.ac.in:8443/jspui/handle/10603/213506 |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು ಮೊಪ್ಲಾ ಮಲಯಾಳಂ) ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ ಮಾಪ್ಪಿಳ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite journal|last=Kottaparamban|first=Musadhique|title=Sea, Community and Language: A Study on the Origin and Development of Arabi- Malayalam Language of Mappila Muslims of Malabar|date=2 October 2019|url=https://mjsshonline.com/index.php/journal/article/view/97|journal=Muallim Journal of Social Sciences and Humanities|language=en|pages=406–416|doi=10.33306/mjssh/31|issn=2590-3691|doi-access=free|access-date=7 February 2021|archive-date=17 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417180757/https://mjsshonline.com/index.php/journal/article/view/97|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> [[ಮೊಯಿನ್ಕುಟ್ಟಿ ವೈದ್ಯಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಪುಳಿಕ್ಕೋಟ್ಟಿಲ್ ಹೈದರ್]]ರಂತಹ ಕವಿಗಳು [[ಮಾಪ್ಪಿಳ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ]] ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಅರಬಿ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/03/31/stories/2007033110250500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108104937/http://www.hindu.com/2007/03/31/stories/2007033110250500.htm|url-status=dead|archive-date=8 November 2012|title=Mappila songs cultural fountains of a bygone age, says MT|date=31 March 2007|access-date=15 August 2009|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India}}</ref><ref>Pg 167, Mappila Muslims: a study on society and anti colonial struggles By Husain Raṇdathaṇi, Other Books, Kozhikode 2007</ref> [[ಅರಬಿ ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ]], ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ [[ಪೊನ್ನಾನಿ]] ಲಿಪಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite thesis |last=Kunnath |first=Ammad |date=15 September 2015 |title=The rise and growth of Ponnani from 1498 AD To 1792 AD |type=PhD |url=http://hdl.handle.net/10603/49524 |publisher=University of Calicut |hdl=10603/49524 |access-date=27 May 2021 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002110659/https://shodhganga.inflibnet.ac.in:8443/jspui/handle/10603/49524 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book|last=Panakkal|first=Abbas|url=http://myto.upm.edu.my/find/Record/iium.u537621|title=Islam in Malabar (1460–1600) : a socio-cultural study /|date=2016|publisher=Kulliyyah Islamic Revealed Knowledge and Human Sciences, International Islamic University Malaysia|access-date=27 May 2021|archive-date=27 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210527064123/http://myto.upm.edu.my/find/Record/iium.u537621|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kallen |first=hussain Randathani |title=Trade and culture: Indian ocean interaction on the coast of Malabar in medieval period |url=https://www.academia.edu/22105661 |language=en |access-date=27 May 2021 |archive-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415022327/https://www.academia.edu/22105661 |url-status=live }}</ref> ಇದು [[ಅರಬ್ಬೀ ಲಿಪಿ]]ಯ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದ ರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶೇಷ [[ಲಿಪಿ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಲಿಪಿಶಾಸ್ತ್ರೀಯ]] ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ – ಇದನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಅರಬಿ ಮಲಯಾಳಂ ಬರೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Miller">Miller, Roland. E., "Mappila" in "The Encyclopedia of Islam". Volume VI. E. J. Brill, Leiden. 1987. pp. 458–56.</ref><ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120912185758/http://www.malayalamresourcecentre.org/Mrc/literature/contribution.html|title=Malayalam Resource Centre}}</ref> ಈ ಲಿಪಿಯು [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಇಂದು ಇದನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮಲೇಶಿಯಾ ಮತ್ತು [[ಸಿಂಗಾಪುರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ವಲಸೆ [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಸಮುದಾಯವು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ.<ref name=":0">Menon. T. Madhava. "A Handbook of Kerala, Volume 2", International School of Dravidian Linguistics, 2002. pp. 491–493.</ref><ref name="Arabic script for malayalam">{{Cite web |url=http://www.nvtc.gov/lotw/months/april/Malayalam.html#writ |title=National Virtual Translation Center – Arabic script for Malayalam |access-date=27 May 2021 |archive-date=17 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090117202844/http://www.nvtc.gov/lotw/months/april/Malayalam.html#writ |url-status=live }}</ref> ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ವ್ಯಾಕರಣವು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಎ. ಆರ್. ರಾಜರಾಜ ವರ್ಮ]] ಬರೆದ ''[[ಕೇರಳ ಪಾಣಿನೀಯಂ]]'' ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.<ref name="clt">{{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|pages=454|id={{ASIN|8182676444|country=in}}|edition=Malayalam}}</ref> ವಿಶ್ವ ಮಲಯಾಳಿ ಪರಿಷತ್ತು ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಂಡ್ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಸಹಕಾರ (ಐಐಎಸ್ಎಸಿ) ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಮಲಯಾಳಿ ವಲಸಿಗರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ''ಇಂಟ್ರಡಕ್ಷನ್ ಟು ಕೇರಳ ಸ್ಟಡೀಸ್'' ಎಂಬ ಕೇರಳದ ಸಮಗ್ರ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಹೊರತಂದಿದೆ. ಜೆ.ವಿ. ವಿಲನಿಲಾಮ್, ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾಜಿ ಕುಲಪತಿಗಳು; ಸನ್ನಿ ಲ್ಯೂಕ್, ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ನ ಅಡೆಲ್ಫಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೆಡಿಕಲ್ ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ವಿಭಾಗದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು; ಮತ್ತು ಆಂಟೋನಿ ಪಾಲಕ್ಕಲ್, ತಿರುವನಂತಪುರದ ಲಯೋಲಾ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಜೊತೆಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಇತರ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ===ಥರವಾಡು=== {{Main|ಥರವಾಡು}} ಥರವಾಡು, ಥರವಾಡು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಕೇರಳದ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬಗಳ [[ಪೂರ್ವಜರ ಮನೆ]]ಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ|ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ]] [[ಸಂಯುಕ್ತ ಕುಟುಂಬ]] ಪದ್ಧತಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite news|last=Kakkat|first=Thulasi|title=Kerala's Nalukettus|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/keralas-nalukettus/article3784842.ece|access-date=13 December 2017|work=[[The Hindu]]|date=18 August 2012}}</ref><ref>{{cite news|last=Kunhikrishnan|first=K.|title=Fallen tharavads|url=http://www.thehindu.com/lr/2003/12/07/stories/2003120700380600.htm|access-date=13 December 2017|work=[[The Hindu]]|date=12 April 2003}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಥರವಾಡಿಗೂ ಒಂದು ಅನನ್ಯ ಹೆಸರಿರುತ್ತದೆ. ಥರವಾಡನ್ನು ''ಕರಣವರ್'' ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಇವರು ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಪುರುಷ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&pg=PA84|title=Social Mobility in Kerala: Modernity and Identity in Conflict|first1=Filippo|last1=Osella|first2=Filippo|last2=Caroline|first3=Caroline|last3=Osella|date=20 December 2000|publisher=Pluto Press|isbn=9780745316932|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122514/https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&pg=PA84|url-status=live}}</ref> ಅವರು ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಥರವಾಡದ ಸದಸ್ಯರು ತಾಯಿ, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು, ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು, ಸಹೋದರಿಯರು ಮತ್ತು ಸಹೋದರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ತಂದೆ ಮತ್ತು ಗಂಡಂದಿರು ಥರವಾಡದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದು ನಿಜವಾದ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿತ್ತು. ಕರಣವರ್ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರಂಕುಶಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವ ಮೊದಲು ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯೆಯ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಹಿರಿಯ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯೆಯು ಅವರ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಅಜ್ಜಿ, ಸ್ವಂತ ತಾಯಿ, ತಾಯಿಯ ಸಹೋದರಿ, ಅವರ ಸ್ವಂತ ಸಹೋದರಿ ಅಥವಾ ಅವರ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ವಂಶದ ಮೂಲಕ ಬಂದ ಸಹೋದರಿಯಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ವಂಶವು ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯರ ಮೂಲಕವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ, ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಜನನವನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ವಾಗತಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಥರವಾಡವು ತನ್ನದೇ ಆದ ''ಪರ ದೇವತಾ'' (ಕುಲದೇವತೆ) ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಆಯಾ ಥರವಾಡದ ಜನರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ನಾಯರ್ಗಳು]], [[ಮುಸ್ಲಿಮರು]] ಕಣ್ಣೂರು ಸುತ್ತಮುತ್ತ, ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]]ನ ಪೊನ್ನಾನಿ, ಮತ್ತು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]ನ [[ವರ್ಕಲಾ]] ಮತ್ತು [[ಎಡವಾ]]ಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಹಿಂದೂ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಇದನ್ನು ''[[ಮರುಮಕ್ಕತಾಯಂ]]''<ref>Mohamed Koya, S.M, MATRILINY AND MALABAR MUSLIMS, Proceedings of the Indian History Congress, Vol. 40 (1979), pp. 419–431 (13 pages)</ref> ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ (ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ) ನಿಂತುಹೋಗಿದೆ. ===ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ=== {{main|ಕೇರಳದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ}} [[File:Paliam naalukettu.jpg|thumb|ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ [[ನಾಲುಕೆಟ್ಟು]] ರಚನೆ.]] ಕೇರಳ, ಮಲಯಾಳಿ ಜನರ ಪೂರ್ವಜರ ಭೂಮಿಯು, ಅತಿಯಾದ ಮಳೆ ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದ ಸೌರ ವಿಕಿರಣದೊಂದಿಗೆ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Kerala architecture">{{cite news|url=http://www.keralahistory.ac.in/keralaarchitecture.htm|title=Kerala architecture|access-date=1 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721082519/http://www.keralahistory.ac.in/keralaarchitecture.htm|archive-date=21 July 2011|url-status=dead}}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಕಡಿಮೆ ಗೋಡೆಗಳು, ಇಳಿಜಾರಾದ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಚಾಚಿರುವ ಗವಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಮೂಲಕ ಈ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="Kerala architecture"/> ತೆರೆದ ಉದ್ಯಾನದ ಪ್ಲಾಟ್ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡದ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ ಅದೇ ಆರ್ದ್ರ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲು ಗಾಳಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಅಗತ್ಯವಾಯಿತು.<ref name="Kerala architecture"/> ಮರವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರಚನಾತ್ಮಕ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಮರದ ಆಯ್ಕೆ, ನಿಖರವಾದ ಜೋಡಣೆ, ಕಲಾತ್ಮಕ ಜೋಡಣೆ, ಮತ್ತು ಕಂಬಗಳು, ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಛಾವಣಿಯ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಯ ಕುಶಲತೆಯು ಮಲಯಾಳಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Kerala architecture"/> ವಸ್ತುಗಳ ಮಿತಿಗಳಿಂದ, ಮಿಶ್ರ-ವಿಧಾನದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಮಲಯಾಳಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ದೇವಾಲಯಗಳಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸವು ಬುಡದವರೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಲ್ಯಾಟರೈಟ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಛಾವಣಿಯ ರಚನೆಯು ಮರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ತಾಳೆಯ ಎಲೆಯ ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಗಳು ಅಥವಾ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="Kerala architecture"/> 'ಕೇರಳ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು' ತೇವ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಮಸುಕಾದ ಛಾಯೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಳವಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು ಹೀಗೆ ಮಲಯಾಳಿ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಯಿತು.<ref name="Kerala architecture"/> [[File:Palace of Trivandrum.jpg|thumb|right|300px|[[ತಿರುವಾಂಕೂರು]]ರ ಮಹಾರಾಜರ ಅರಮನೆಯಾದ [[ಕೌಡಿಯಾರ್ ಅರಮನೆ]]ಯನ್ನು, ಆರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಅಂಶಗಳ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಲಯಾಳಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ]] ====ನಾಲುಕೆಟ್ಟು==== ನಾಲುಕೆಟ್ಟು ಕೇರಳದ ಒಂದು ಗೃಹಶೈಲಿಯಾಗಿತ್ತು. [[ನಾಲುಕೆಟ್ಟು]] ''ತಚು ಶಾಸ್ತ್ರ'' ([[ಬಡಗಿ|ಬಡಗಿ]] ವಿದ್ಯೆ) ಅನುಸರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಚೌಕಾಕಾರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೊರ-ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತತೆಯ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮನೆಯಾಗಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಮನೆ-ನಾಲುಕೆಟ್ಟುವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಆವರಣದೊಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ನಾಲುಕೆಟ್ಟು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ''ನಡುಮುಟ್ಟಂ'' ಎಂಬ ಕೇಂದ್ರ [[ಅಂಗಳ|ಅಂಗಳದ]] ಸುತ್ತಲೂ ನಾಲ್ಕು ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮನೆಯು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಚೌಕಾಕಾರ (ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ)|ಚತುರ್ಭುಜ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಚತುರ್ಭುಜವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಈ ಮನೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವು ಸರಳವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಥರವಾಡು]]ದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ಜನರ ವಾಸಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿತ್ತು. ''ಎಟ್ಟುಕೆಟ್ಟು'' (ಎರಡು ಕೇಂದ್ರ ಅಂಗಳಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಂಟು ಹಾಲ್ಗಳು) ಅಥವಾ ''ಪಥಿನಾರುಕೆಟ್ಟು'' (ನಾಲ್ಕು ಕೇಂದ್ರ ಅಂಗಳಗಳೊಂದಿಗೆ ಹದಿನಾರು ಹಾಲ್ಗಳು) ಅದೇ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ರೂಪಗಳಾಗಿವೆ. ನಾಲುಕೆಟ್ಟು ರಚನೆಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ''[[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಅರಮನೆ]]''.<ref name="Nalukettu">{{cite news|url=http://www.malayalamresourcecentre.org/Mrc/culture/cultureofkerala/kerala.html|title=Nalukettu|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130704045022/http://www.malayalamresourcecentre.org/Mrc/culture/cultureofkerala/kerala.html|archive-date=4 July 2013}}-Malayalam Resource Centre</ref> ===ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ=== [[File:Kathakali IMG 0281 by Joseph Lazer.JPG|thumb|[[ಕಥಕ್ಕಳಿ]]]] [[File:Mohiniyattam.png|thumb|[[ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ]]]] [[File:Margamkali - Saint Thomas Christian dance form.webm|thumb|ಮಾರ್ಗಂಕಳಿ [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್]] [[ನಾಸ್ರಾನಿ (ಭಾರತ)|ನಾಸ್ರಾನಿ]] ವಿವಾಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.]] ಮಲಯಾಳಿಗಳು ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ''ಅಟ್ಟೋಮ್'' ಮತ್ತು ''ತುಳ್ಳಲ್''.<ref name="Kerala dance forms">{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=waWQ8mAUrC8C&pg=PA139|title=The Communication of Ideas|first=International Congress of Anthropological and Ethnological|last=Sciences|date=18 December 1980|publisher=Concept Publishing Company|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122512/https://books.google.com/books?id=waWQ8mAUrC8C&pg=PA139|url-status=live}}</ref> ಮಲಯಾಳಿಗಳ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಮೂರು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: ''ಧಾರ್ಮಿಕ'', ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಥೆಯ್ಯಂ]] ಮತ್ತು ಭಗವತಿಪಟ್ಟು; ''ಅರೆ-ಧಾರ್ಮಿಕ'', ಸಂಘಕಳಿ ಮತ್ತು [[ಕೃಷ್ಣನಾಟ್ಟಂ|ಕೃಷ್ಣನಾಟ್ಟೋಮ್]] ನಂತಹವು; ಮತ್ತು ''ಜಾತ್ಯತೀತ'', [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]], [[ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ]], ಮತ್ತು ತುಳ್ಳಲ್ ನಂತಹವು.<ref name="Kerala dance forms"/> ''ಕಥಕ್ಕಳಿ'' ಮತ್ತು ''ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ'' ಕೇರಳದ ಎರಡು [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ]] ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Classical dance forms of India">{{Cite web|url=http://dances.indobase.com/classical-dances/index.html|title=Classical Dances of India – Indian Classical Dances, Indian Dances, Dances of India|website=dances.indobase.com|access-date=1 November 2009|archive-date=26 May 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050526134009/http://dances.indobase.com/classical-dances/index.html|url-status=live}}</ref> ಕಥಕ್ಕಳಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಒಂದು ''ನೃತ್ಯ-ನಾಟಕ''ವಾಗಿದೆ. ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ಭಾವಪೂರ್ಣ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Classical dance forms of India"/> [[ಕೂಟಿಯಾಟ್ಟಂ]] ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ಗುರುತಿಸಿ ''ಮೌಖಿಕ ಮತ್ತು ಅಮೂರ್ತ ಮಾನವತೆಯ ಮೇರುಕೃತಿಗಳು'' ಎಂಬ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ&q=Koodiyattam+UNESCO|title=Stark World Kerala|first=Theresa|last=Varghese|date=18 December 2006|publisher=Stark World Pub.|isbn=9788190250511|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122540/https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ&q=Koodiyattam+UNESCO|url-status=live}}</ref> [[ಒಟ್ಟಂತುಳ್ಳಲ್]] ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ''ಬಡವರ ಕಥಕ್ಕಳಿ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಕವಿ ಕುಂಚನ್ ನಂಬಿಯಾರ್ ''[[ಚಾಕಿಯಾರ್ಕೂತ್]]'' (ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ) ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ರಚಿಸಿದರು, ಇದು ನೋಡಲು ಉನ್ನತ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಕ್ತವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L8bExoV6GL8C&pg=PA70|title=Reciting: Webster's Quotations, Facts and Phrases|date=19 December 2008|publisher=Icon Group International, Incorporated|isbn=9780546721676|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122513/https://books.google.com/books?id=L8bExoV6GL8C&pg=PA70|url-status=live}}</ref> ಥೆಯ್ಯಂ ಮಲಯಾಳಿಗಳ ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನದು ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿಯ ಆಚರಣೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುವ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳಿಂದ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಥೆಯ್ಯಂ ಅನ್ನು ಬಡತನ ಮತ್ತು ಅನಾರೋಗ್ಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ದೇವರುಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8FQa2ZSFQC&pg=PA928|title=India|first=Sarina|last=Singh|date=18 December 2005|publisher=Lonely Planet Publications|isbn=9781740596947|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122513/https://books.google.com/books?id=Fk8FQa2ZSFQC&pg=PA928|url-status=live}}</ref> ವೇಲಕಳಿ ಮತ್ತೊಂದು ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕೋಲ್ಕಳಿ]] ಒಂದು ಜಾನಪದ ಕಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶಕರು ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸಣ್ಣ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಬಡಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಹೆಜ್ಜೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಯವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಳದ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಲಯಾಳಿ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಗಳು ''ಕಾವು'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ಹಾವಿನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಸರ್ಪಂ ತುಳ್ಳಲ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾವಿನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮನೆಗಳ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಹರಕೆಯ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ನಟನಂ (കേരള നടനം) (ಕೇರಳ ನೃತ್ಯ) ಒಂದು ಹೊಸ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಈಗ ಕಥಕ್ಕಳಿಯಿಂದ ವಿಕಸನಗೊಂಡ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯಗಾರ [[ಗುರು ಗೋಪಿನಾಥ್]] (ഗുരു ഗോപിനാഥ്‌) ಒಬ್ಬ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಕಥಕ್ಕಳಿ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಥಾಂಗಮಣಿ ಗೋಪಿನಾಥ್ ಈ ಅನನ್ಯ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು ಮಲಯಾಳಿ ಸಮಾಜದ ಒಂದೇ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. [[ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಾಪ್ಪಿಳ]]ರು, ನಾಸ್ರಾನಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಮಲಬಾರ್ನ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು|ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು]] ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಅನನ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. [[ಡಫ್ ಮುಟ್ಟು]], ''ದುಬ್ ಮುಟ್ಟು/ಅರವಣಮುಟ್ಟು'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ,<ref name="Duffmuttu">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZYfRBcLdTNYC&pg=PA8|title=Tourist Guide to Kerala|first=Motilal (UK) Books of|last=India|date=18 February 2008|publisher=Sura Books|isbn=9788174781642|via=Google Books}}</ref> ಇದು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗುಂಪು ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದ್ದು, ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Duffmuttu"/> [[ಒಪ್ಪನ]] ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನರಂಜನೆಯ ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ. [[ಮಾರ್ಗಂಕಳಿ]] ನಾಸ್ರಾನಿ ಮಾಪ್ಪಿಳರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆ ಎರಡನ್ನೂ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಪುರುಷರು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Christian art foms">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZOlNv8MAXIEC&q=Margamkali&pg=RA2-PA945|title=The Garland Encyclopedia of World Music: South Asia : the Indian subcontinent|first1=Bruno|last1=Nettl|first2=Alison|last2=Arnold|first3=Ruth M.|last3=Stone|first4=James|last4=Porter|first5=Timothy|last5=Rice|first6=Dale Alan|last6=Olsen|first7=Terry E.|last7=Miller|first8=Adrienne Lois|last8=Kaeppler|first9=Daniel Edward|last9=Sheehy|first10=Ellen|last10=Koskoff|first11=Sean|last11=Williams|first12=Jacob Wainwright|last12=Love|first13=Chris|last13=Goertzen|first14=Virginia|last14=Danielson|first15=Scott Lloyd|last15=Marcus|first16=Dwight|last16=Reynolds|first17=Robert C.|last17=Provine|first18=Yoshihiko|last18=Tokumaru|first19=John Lawrence|last19=Witzleben|date=18 December 1998|publisher=Taylor & Francis|isbn=9780824049461|via=Google Books|access-date=18 October 2020|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122515/https://books.google.com/books?id=ZOlNv8MAXIEC&q=Margamkali&pg=RA2-PA945|url-status=live}}</ref> ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಹ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನೃತ್ಯಗಾರರು ಸ್ವತಃ ''ಮಾರ್ಗಂಕಳಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು'' ಕರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಮೇಳದಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="Christian art foms"/> ''[[ಪರಿಚಮುಟ್ಟುಕಳಿ]]'' ನಾಸ್ರಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಸಮರ ಕಲೆಯಾದ [[ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು]]ವಿನ ಕಲಾತ್ಮಕ ಅಳವಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="Christian art foms"/> ''[[ಚವಿಟ್ಟು ನಾಡಕೋಮ್]]'' ಕೇರಳ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಿಸುವ ನಾಟಕೀಯ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನದು.<ref name="Christian art foms"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಅಥವಾ ಯುವಜನೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೇರಳಿಗರಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚು ಸಮಕಾಲೀನ ರೂಪಗಳು – ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು [[ರಾಜಕೀಯ ಸರಿಯಾದ|ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅಸಮರ್ಪಕವಾದ]] [[ಅನುಕರಣೆ]] ಮತ್ತು [[ವಿಡಂಬನೆ]]ಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದವು – ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಾವಿದರು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಗಣ್ಯರನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂತಹ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ [[ವಿಗತಕುಮಾರನ್]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]]ವು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಸಂಗೀತವು ಆರಂಭಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು, ಇದು ಕ್ರಿ.ಶ. ೯ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |title=Kerala Charithram |last=Sreedhara Menon|first=A. |author-link=A. Sreedhara Menon |publisher=D.C. Books |location=Kottayam, Kerala |page=494 }}</ref> [[ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ]] ಸಂಗೀತದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಂಗೀತವು [[ಗದ್ಯ]]ಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಶದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು. ಕೇರಳವು [[ಸೋಪಾನಂ]] ಗೆ ಸಂಗೀತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಸೋಪಾನಂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿದ್ದು, [[ಕಾಳಿ]]ಯ [[ಕಳಂ]] ನಲ್ಲಿ ಆಹ್ವಾನ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ನಂತರ ದೇವಾಲಯಗಳೊಳಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಸೋಪಾನಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು [[ಜಯದೇವ|ಜಯದೇವ]]ರ [[ಗೀತ ಗೋವಿಂದ]] ಅಥವಾ [[ಅಷ್ಟಪದಿಗಳು|ಅಷ್ಟಪದಿಗಳ]] ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿತು. ಸೋಪಾನ ''ಸಂಗೀತ'' (ಸಂಗೀತ), ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ದೇವಾಲಯದ [[ಗರ್ಭಗೃಹ|ಗರ್ಭಗುಡಿಯ]]ತ್ತ ಸಾಗುವ ''ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ'' (ಸೋಪಾನಂ) ಬಳಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸರಳವಾದ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ''[[ಇಡಕ್ಕ]]'' ಎಂಬ ಗಂಟೆಯಾಕಾರದ ಸಣ್ಣ ಜನಾಂಗೀಯ ಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಬಡಿತಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಲೋಹದ ಗೊಂಗೆಯಾದ ಚೆಂಗಿಲಾ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೋಪಾನಂ ಅನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ [[ಮಾರಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಪೋತುವಾಲ್]] ಸಮುದಾಯದ ಪುರುಷರು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ, ಇವರು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಆನುವಂಶಿಕ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಮಾಡಲು ತೊಡಗಿರುವ [[ಅಂಬಲವಾಸಿ]] (ಅರೆ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣ) ಜಾತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಕೇರಳವು [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ]] ನೆಲೆಯೂ ಆಗಿದೆ. [[ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್]], ಷಡ್ಕಲ ಗೋವಿಂದ ಮಾರಾರ್, ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವಾನ್ ಗೋಪಾಲ ಪಿಳ್ಳೈ ಭಾಗವತರ್, ಚേರ್ತಲ ಗೋಪಾಲನ್ ನಾಯರ್, [[ಎಂ. ಡಿ. ರಾಮನಾಥನ್]], [[ಟಿ.ವಿ.ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]], [[ಎಂ.ಎಸ್. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]], ಎಲ್. ಸುಬ್ರಮಣಿಯಂ, [[ಟಿ.ಎನ್. ಕೃಷ್ಣನ್]] ಮತ್ತು [[ಕೆ. ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್]] ಮಲಯಾಳಿ ಸಂಗೀತಗಾರರು. ಅಲ್ಲದೆ, ವ್ಯಾಪಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಯೋಲಿನ್ ವಾದಕ [[ಎಲ್. ಅಥಿರಾ ಕೃಷ್ಣ]] ಇದ್ದಾರೆ..<ref>{{cite book |title=Ritual Music and Hindu Rituals of Kerala |last=Rolf |first=Killius |year=2006 |publisher=BR Rhythms |location=New Delhi |isbn=81-88827-07-X }}</ref> ಕೇರಳವು [[ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ]] ಗಮನಾರ್ಹ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Music">{{Cite web|url=http://www.keral.com/movies/music.htm |title=Music |access-date=2 January 2009 |publisher=Keral.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20080802081714/http://www.keral.com/movies/music.htm |archive-date=2 August 2008 |url-status=dead }}</ref> ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಾಜ ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಕೇರಳದ [[ಪುಳ್ಳುವರ್]] ಹಾವಿನ ಪೂಜೆಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಜನರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಗುಂಪು ಹಾವಿನ ದೇವರುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಧಿದೇವತೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಬಲಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ''ಪುಳ್ಳುವನ್ ಪಟ್ಟು'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾವಿನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಾವಿನ ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಪುಳ್ಳುವರ್ ನಡೆಸುವ ಹಾಡನ್ನು ಸರ್ಪಪ್ಪಾಟ್ಟು, ನಾಗಂ ಪಾಟ್ಟು, ಸರ್ಪಂ ತುಳ್ಳಲ್, ಸರ್ಪೋಲ್ಸವಂ, ಪಾಂಬುಂ ತುಳ್ಳಲ್ ಅಥವಾ ಪಾಂಬುಂ ಕಳಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮಾಪ್ಪಿಳ ಹಾಡುಗಳು|ಮಾಪ್ಪಿಳ ಪಾಟ್ಟುಕಲ್]] ಅಥವಾ ''ಮಾಪ್ಪಿಳ ಹಾಡುಗಳು'' ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮಾಪ್ಪಿಳ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಆಡುಮಾತಿನ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು [[ಅರಬ್ಬೀ ಭಾಷೆ|ಅರಬ್ಬೀ]] ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ]], ಇದು [[ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ|ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ]]ವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇರಳದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ.<ref name="Music"/> ===ವಲ್ಲಂಕಳಿ=== [[File:Nehru Trophy Boat Race 11-08-2012 1-44-16 PM.JPG|thumb|280px|[[ವಲ್ಲಂಕಳಿ]]-[[ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]]] [[ವಲ್ಲಂಕಳಿ]] ಎಂಬುದು ದೇಶೀಯ ದೋಣಿಗಳ ಪಂದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬವಾದ [[ಓಣಂ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಲ್ಲಂಕಳಿ ಕೇರಳದ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೋಣಿಗಳ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಚುಂಡನ್ ವಲ್ಲಂ]] (ಹಾವಿನ ದೋಣಿ) ಪಂದ್ಯವು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಲ್ಲಂಕಳಿಯನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಇತರ ರೀತಿಯ ದೋಣಿಗಳೆಂದರೆ ''ಚುರುಲನ್ ವಲ್ಲಂ'', ''ಇರುಟ್ಟುಕುತ್ಯ್ ವಲ್ಲಂ'', ''ಓಡಿ ವಲ್ಲಂ'', ''ವೆಪ್ಪು ವಲ್ಲಂ (ವೈಪು ವಲ್ಲಂ)'', ''ವಡಕ್ಕನೋಡಿ ವಲ್ಲಂ'', ಮತ್ತು ''ಕೊಚು ವಲ್ಲಂ''. [[ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]ವು [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಪುನ್ನಮದ ಸರೋವರ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಲ್ಲಂಕಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಚಂಪಾಕುಳಂ ಮೂಲಂ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]ವು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ವಲ್ಲಂಕಳಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪಂದ್ಯವು [[ಪಂಬಾ ನದಿ|ಪಂಬಾ ನದಿಯ]] ಮೇಲೆ ಮಲಯಾಳಂ ಯುಗದ ಪ್ರಕಾರ ಮೂಲಂ ದಿನದಂದು ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳು ಮಿಧುನಂನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಅಂಬಲಪ್ಪುಳ]] ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯ ದಿನವಾಗಿದೆ. [[ಅರನ್ಮುಳ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]ವು [[ಅರನ್ಮುಳ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಕೃಷ್ಣ|ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ಜುನ]]ನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ಇರುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವು ಕೊಲ್ಲಂನ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಹಾವಿನ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಪಂಬಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಾರು ೫೦ ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳು ಅಥವಾ ಚುಂಡನ್ ವಲ್ಲಂಗಳು ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ. [[ಪಯಿಪ್ಪಾಡು ವಲ್ಲಂಕಳಿ|ಪಯಿಪ್ಪಾಡು ಜಲೋತ್ಸವ]]ವು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಜಲೋತ್ಸವವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ೩೫ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪಯಿಪ್ಪಾಡು ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪಯಿಪ್ಪಾಡು ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ ಮತ್ತು [[ಹರಿಪಾಡು|ಹರಿಪಾಡು]]ನಲ್ಲಿರುವ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ನಡುವೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]ವು ಡಿಸೆಂಬರ್ ಕೊನೆಯ ವಾರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ [[ಕೊಚ್ಚಿ, ಭಾರತ|ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಗರದ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಈ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ವಲ್ಲಂಕಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು [[ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು]] ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಹಬ್ಬಗಳು=== [[File:Onam pukolam.jpg|thumb|[[ಓಣಂ]] ಪೂಕ್ಕಳಂ/ಹೂವಿನ ರತ್ನಗಂಬಳಿ]] {{Main|ಮಲಯಾಳಂ ಪಂಚಾಂಗ}} ಮಲಯಾಳಿಗಳು ವಿವಿಧ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಓಣಂ, [[ವಿಷು]], [[ದೀಪಾವಳಿ]], ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್]]. ===ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ=== {{Main|ಕೇರಳದ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ}} [[File:Appam_by_Connie_Ma.jpg|thumb|ಕೇರಳ – ಶೈಲಿಯ [[ಅಪ್ಪಂ]] ಖಾದ್ಯ.]] ಮಲಯಾಳಿ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯು ಏಕರೂಪವಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಮಸಾಲೆಗಳು ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಮೇಲೋಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳವು ತನ್ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ {{transliteration|ml|ಸಧ್ಯ}}ಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಭಕ್ಷ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸುವ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಊಟವಾಗಿದೆ. {{transliteration|ml|ಸಧ್ಯ}}ವು {{transliteration|ml|ಪಾಯಸಂ}} ನೊಂದಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ, ಇದು ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಿಹಿ ಹಾಲಿನ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಯಾಗಿದೆ. {{transliteration|ml|ಸಧ್ಯ}}ವನ್ನು ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಾಳೆ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಖಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ {{transliteration|ml|ಸಾಂಬಾರ್}}, {{transliteration|ml|ಅವಿಯಲ್}}, {{transliteration|ml|ಕಾಳನ್}}, {{transliteration|ml|ಥೆಯಾಲ್}}, {{transliteration|ml|ಥೋರನ್}}, {{transliteration|ml|ಇಂಜಿಪುಳ್ಳಿ}}, {{transliteration|ml|ಪುಳಿಶ್ಶೇರಿ}}, {{transliteration|ml|ಅಪ್ಪಂ}}, {{transliteration|ml|ಕಪ್ಪ}} (ಟ್ಯಾಪಿಯೋಕಾ), {{transliteration|ml|ಪುಟ್ಟು}} (ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿ ಪುಡಿ), ಮತ್ತು {{transliteration|ml|ಪುಳುಕ್ಕು}} ಸೇರಿವೆ. [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಉದಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/69824/did-you-know-the-legend-behind-keralas-annual-harvest-festival-onam|title=Onam Sadhya: 13 Dishes You Need To Try!|website=outlookindia.com/outlooktraveller/}}</ref> {{transliteration|ml|ಪುಟ್ಟು}} ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಶೇಷತೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಲಯಾಳಿಗಳ ನೆಚ್ಚಿನ ಉಪಾಹಾರವಾಗಿರುವ ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿ ಕೇಕ್ ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮಸಾಲೆಯುಕ್ತ ಮೇಲೋಗರದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಕಂದು ಸಣ್ಣ ಗರ್ಗರಿಕೆ ಅವರೆಕಾಳು, {{transliteration|ml|ಪಾಪಡಂಗಳು}} ಮತ್ತು ಬೇಯಿಸಿದ ಸಣ್ಣ ಹಸಿರು ಮಸೂರ, ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಮಾಗಿದ ಹಳದಿ ಕೇರಳ ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ {{transliteration|ml|ಪಾನಿ}} ([[ತಾಳೆ ಮದ್ಯ|ಸಿಹಿ ತಾಳೆ ಮದ್ಯದ]]ಿಂದ ಬೇಯಿಸಿದ ಸಿರಪ್) ಮತ್ತು ಸಿಹಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸುವ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ {{transliteration|ml|ಪುಟ್ಟು}} ಕೂಡ ಇದೆ. {{transliteration|ml|ಪುಟ್ಟು}}ವನ್ನು ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲು, {{transliteration|ml|ಪುಟ್ಟು ಕುಟ್ಟಿ}} ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರೆಯಿದೆ. ಇದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವು ಆವಿಗಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿಡುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಮೇಲಿನ ಬೇರ್ಪಡಿಸಬಹುದಾದ ತೆಳುವಾದ ಭಾಗವು ಆವಿಯು ಹಾದುಹೋಗಲು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿ ಪುಡಿಯನ್ನು ಬೇಯಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಲು ರಂಧ್ರಗಳಿರುವ ಮುಚ್ಚಳಗಳಿಂದ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/keralas-favourite-breakfast-how-to-make-soft-puttu-at-home-1675781|title=Kerala's Favourite Breakfast: How to Make Soft Puttu at Home|website=NDTV Food|access-date=18 December 2019|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824123017/https://food.ndtv.com/food-drinks/keralas-favourite-breakfast-how-to-make-soft-puttu-at-home-1675781|url-status=live}}</ref> {{transliteration|ml|[[ಅಪ್ಪಂ]]}} ಹುದುಗಿಸಿದ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪ್ಯಾನ್ಕೇಕ್ ಆಗಿದೆ. ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯೀಸ್ಟ್ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಮದ್ಯವಾದ ತೋಡಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಹುದುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು {{transliteration|ml|ಅಪ್ಪ-ಚಟ್ಟಿ}} ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೋಗರ, ಕೋಳಿ ಮೇಲೋಗರ, ಮಟನ್ ಸ್ಟ್ಯೂ, ತರಕಾರಿ ಮೇಲೋಗರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಗರ್ಗರಿಕೆ ಅವರೆಕಾಳು ಮೇಲೋಗರದೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/appams-anyone/article25517331.ece|title=Appams anyone?|first=Aishwarya|last=Upadhye|date=16 November 2018|work=The Hindu|access-date=18 December 2019|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824123018/https://www.thehindu.com/life-and-style/food/appams-anyone/article25517331.ece|url-status=live}}</ref> [[ಹಲಾಲ್|ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ]] ಅಥವಾ ಮಾಪ್ಪಿಳ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇರಳ, [[ಇರಾನಿನ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ|ಪರ್ಷಿಯನ್]], [[ಯೆಮೆನಿ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ|ಯೆಮೆನಿ]] ಮತ್ತು [[ಅರಬ್]] ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="MC">{{Cite news|title=Straight from the Malabar Coast|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/straight-from-the-malabar-coast/article27942808.ece|last=Sabhnani|first=Dhara Vora|date=June 14, 2019|access-date=January 26, 2021|work=The Hindu|archive-date=20 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120164620/https://www.thehindu.com/life-and-style/food/straight-from-the-malabar-coast/article27942808.ece|url-status=live}}</ref> ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಈ ಸಂಗಮವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಖಾದ್ಯಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="MC"/> ''ಕಲ್ಲುಮಕ್ಕಾಯ'' (ಮಸಲ್) [[ಮೇಲೋಗರ]], ''ಎರಚಿ ಪುಟ್ಟು'' (''ಎರಚಿ'' ಎಂದರೆ ಮಾಂಸ), ಪರೋಟಗಳು (ಮೆತ್ತಗಿನ ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿ),<ref name="MC"/> ''[[ಪಥಿರಿ]]'' (ಒಂದು ವಿಧದ ಅಕ್ಕಿ ಪ್ಯಾನ್ಕೇಕ್)<ref name="MC"/> ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದ ಅನ್ನವು ಇತರ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷತೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮಸಾಲೆಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಳಕೆಯು ಮಾಪ್ಪಿಳ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಗುರುತಾಗಿದೆ. [[ಕರಿಮೆಣಸು]], [[ಏಲಕ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಲವಂಗ]]ದಂತಹ ಮಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಹೇರಳವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇರಳ [[ಬಿರಿಯಾನಿ]]ಯನ್ನು ಸಹ ಸಮುದಾಯವು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.vegrecipesofindia.com/veg-kerala-biryani-recipe/|title=Kerala biryani (With vegetables)|date=22 April 2013|access-date=8 January 2022|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824123018/https://www.vegrecipesofindia.com/veg-kerala-biryani-recipe/|url-status=live}}</ref> ತಿಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ''ಉನ್ನಕ್ಕಾಯ'' (ಆಳವಾಗಿ ಕರಿದ, ಬೇಯಿಸಿದ ಮಾಗಿದ [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ]] ಮೇಲೋಗರವು ಗೋಡಂಬಿ, [[ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ]] ಮತ್ತು [[ಸಕ್ಕರೆ]] ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ),<ref name="MC_2">{{Cite news|title=Flavours unlimited from the Malabar coast|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/flavours-unlimited-from-the-malabar-coast/article6170291.ece|last=Kurian|first=Shijo|date=July 2, 2014|access-date=January 26, 2021|work=The Hindu|archive-date=20 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120164617/https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/flavours-unlimited-from-the-malabar-coast/article6170291.ece|url-status=live}}</ref> ಪಜಂ ನಿರಚತು (ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ತುರಿ, [[ಬೆಲ್ಲ]] ಅಥವಾ ಸಕ್ಕರೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಾಗಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು),<ref name="MC_2"/> ''ಮುಟ್ಟಮಾಲ'' [[ಮೊಟ್ಟೆ|ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಂದ]] ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ,<ref name="MC"/> ''ಚಟ್ಟಿಪಥಿರಿ'', ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ [[ಸಿಹಿತಿಂಡಿ]], ಬೇಯಿಸಿದ, ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ''ಚಪಾತಿ''ಯಂತಹ ಶ್ರೀಮಂತ ತುಂಬುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ''ಅರಿಕ್ಕಡುಕ್ಕ'' ಮತ್ತು ಹೀಗೆ.<ref name="MC"/> ===ಸಮರ ಕಲೆಗಳು=== [[File:Kalaripayattu weapons.jpg|thumb|ಕಳರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಯುಧಗಳು]] [[File:Kalaripayattu mock combat in rural Kerala.jpg|thumb|ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು ಪ್ರದರ್ಶನ]] {{See also|ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು}} ಮಲಯಾಳಿಗಳು ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು ಎಂಬ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಮರ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಸಮರ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳನುಗ್ಗುವವರ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಮಂತರ (''ನಾಡುವಾಳಿಗಳು'' ಅಥವಾ ''ವಾಳುನೋರ್ಸ್'') ನಡುವಿನ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಸಹ ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಫಲಿತಾಂಶದಿಂದ ಪರಿಹರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮರ ಕಲೆಯನ್ನು ''ಎಲ್ಲಾ ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ತಾಯಿ'' ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. "[[ಕಳರಿ]]" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು.<ref>Suresh, P. R. (2005). ''[http://www.palmlandtours.net/kerala/tours/kalari/kalaripayatte/kalari.htm Kalari Payatte&nbsp;– The martial art of Kerala.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090829143736/http://www.palmlandtours.net/kerala/tours/kalari/kalaripayatte/kalari.htm |date=29 August 2009 }}''</ref> ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು ಕನಿಷ್ಠ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=Zarrilli1>Zarrilli, Phillip B. [https://spa.exeter.ac.uk/drama/staff/kalari/power.html A South Indian Martial Art and the Yoga and Ayurvedic Paradigms.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916172804/http://www.spa.ex.ac.uk/drama/staff/kalari/power.html |date=16 September 2008 }} [[University of Wisconsin–Madison]].</ref> ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಎಳಂಕುಲಂ ಕುಂಜನ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರು ಕಳರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಜನ್ಮವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚೇರ ಮತ್ತು [[ಚೋಳ|ಚೋಳ]]ರ ನಡುವಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="Zarrilli1"/> ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಶೈಲಿಯಾಗಿ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಗೊಂಡದ್ದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀ� ಯುದ್ಧ ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇತರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ತಂದ ತಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Zarrilli1"/> ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಮರ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರಬಹುದು.<ref name="discoverychannelasia.com">{{Cite web|url=http://www.yourdiscovery.com/martialarts/southasia/kalaripayatta/index.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20091221042309/http://www.yourdiscovery.com/martialarts/southasia/kalaripayatta/index.shtml|url-status=dead|archive-date=21 December 2009|title=Discovery Latinoamérica}}</ref> ಕಳರಿಪಯಟ್ಟಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಉಲ್ಲೇಖವು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪರಿಶೋಧಕರಾದ ಡುವಾರ್ಟೆ ಬಾರ್ಬೋಸಾ ಅವರ ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಯಾಣ ಕಥನವಾಗಿದೆ. ಕೈ-ಕೈ ಯುದ್ಧದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುವ ದಕ್ಷಿಣ ಶೈಲಿಯು ಉತ್ತರದ ಕಳರಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.<ref>Phillip B. Zarrilli, When the Body Becomes All Eyes</ref> === ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು (೨೦೨೪–೨೦೨೫) === ೨೦೨೪–೨೦೨೫ರಲ್ಲಿ, ಮಲಯಾಳಿ ವಲಸೆ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕುಶಲ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಯುರೋಪ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಚಲನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದವು, ಆದರೆ ಗಲ್ಫ್ ದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆಯು ಹಿಂದಿನ ದಶಕಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿಧಾನ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.<ref>{{cite news |title=Kerala students increasingly choosing Europe and Canada for higher studies |work=The Hindu |date=12 February 2025}}</ref> ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಾದ್ಯಂತದ ಮಲಯಾಳಿ ವಲಸಿಗ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು. ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಓಣಂ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಯುವಜನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಮುದಾಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದವು.<ref>{{cite news |title=Global Onam celebrations draw record participation from Malayali diaspora |work=Mathrubhumi |date=3 September 2024}}</ref> ಮಲಯಾಳಂ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮದ ಬಳಕೆಯು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಓಟಿಟಿ ವೇದಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆನ್ಲೈನ್ ವಿಷಯ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತರು ವಲಸಿಗರಲ್ಲದ ಮಲಯಾಳಿಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು ೨೦೨೪–೨೦೨೫ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು, ಇದು ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗೋಚರತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news |title=Malayalam content sees global rise as diaspora audiences increase |work=The New Indian Express |date=18 January 2025}}</ref> == ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == ಕೆಳಗಿನದು '''[[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]]ದ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ''' ಆಗಿದೆ. ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ದಯವಿಟ್ಟು ಅವರ ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ನೋಡಿ. ===ರಾಜಮನೆತನದವರು=== [[File:H H Raja of Cochin.jpg|130px|thumbnail|ಎಚ್.ಎಚ್. ರಾಮ ವರ್ಮ XV]] [[File:Chithira Thirunal Balarama Varma.jpg|130px|thumbnail|ಚಿತ್ತಿರ ತಿರುನಾಳ್ ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ]] ====ಆರಂಭಿಕ ಚೇರರು==== ಚೇರರನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಅಶೋಕ]]ನ [[ಪಾಳಿ]] ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3ನೇ ಶತಮಾನ) ಕೇದಲಪುಟೊ (ಸಂಸ್ಕೃತ: "ಕೇರಳ ಪುತ್ರ") ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>Keay, John (2000) [2001]. India: A history. India: Grove Press. {{ISBN|0-8021-3797-0}}</ref> [[ಚೇರ]] ಕುಟುಂಬದ ಆರಂಭಿಕ ತಿಳಿದಿರುವ ಆಡಳಿತಗಾರ, ಇವರನ್ನು "ವನವರಂಬನ್" ಚೇರಲ್ ಅತನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಮಹಾಭಾರತ]] ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಮಾಡುವ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಚೇರ ಆಡಳಿತಗಾರನೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ([[ಅಕನಾನೂರು]]). * [[ನೆಡುಮ್ ಚೇರಲಾತನ್]] – ಇಮಯವರಂಬನ್ ನೆಡುಮ್ ಚೇರಲ್ ಅತನ್, ಉತಿಯನ್ ಚೇರಲ್ ಅತನ್ ಅವರ ಪುತ್ರ, [[ಪತಿಟ್ರುಪತು]]ನ ಎರಡನೇ ದಶಕದ ನಾಯಕ; ಇದನ್ನು ಕವಿ [[ಕಾವೇರಿ ಪೂಂಪಟ್ಟನತ್ತು ಕಾರಿ ಕಣ್ಣನಾರ್]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶತ್ರುಗಳೆಂದರೆ [[ಕದಂಬರು]], ಇವರನ್ನು ಅವರು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಯವನ]] ಹಡಗುಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ [[ಯವನ]] ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿದರು. * ಪಲ್ಲಾನ ಚೆಲ್ ಕೇಲು ಕುಟ್ಟುವನ್ – ಉತಿಯನ್ ಚೇರಲ್ ಅತನ್ ಅವರ ಪುತ್ರ. [[ಕೊಂಗು ನಾಡು|ಕೊಂಗು]] ವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವನೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.<ref name="books.google.co.in">{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C |title = A Survey of Kerala History|isbn = 9788126415786|last1 = Sreedhara Menon|first1 = A.|year = 2007| publisher=DC Books }}</ref> * ಕಳಂಕಕ್ಕನ್ನಿ ನರ್ಮುಡಿ ಚೇರಲ್ – ತಗಡೂರಿನ ಆದಿಗೈಮನ್ ಅಂಜಿ ವಿರುದ್ಧ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಎಝಿಮಾಲ]]ದ [[ನನ್ನನ್]] ನಿಂದ ಪಾಝಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ನಂತರ ವಕೈ ಪೆರುಮ್ ತುರೈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ [[ನನ್ನನ್]] ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಕೊಂದರು.<ref name="books.google.co.in"/> * [[ಚೆಂಗುಟ್ಟುವನ್]] – ನೆಡುಮ್ ಚೇರಲ್ ಅತನ್ ಅವರ ಪುತ್ರ, ಕವಿ ಪರಣಾರ್ 5ನೇ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಿದ "ಕಡಲ್ ಪಿರಕೋಟ್ಟಿಯ" ವೇಲ್ ಕೇಳು ಕುಟ್ಟುವನ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ ಚೇರ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಿದರು. ವೇಲ್ ಕೇಳು ಕುಟ್ಟುವನ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಂತಕಥೆಯ "ಚೆಂಗುಟ್ಟುವನ್ ಚೇರ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇವರು [[ಆರಂಭಿಕ ಚೇರರು]]|ಆರಂಭಿಕ ಚೇರರ]] ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, [[ಚೇರ]] ಪ್ರದೇಶವು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಕೊಲ್ಲಿಮಲೈ]] (ಕರುರ್ ವಂಚಿ ಬಳಿ) ನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ತೊಂಡಿ ಮತ್ತು ಮಂತೈ (ಕೇರಳ) ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref name="books.google.co.in"/> * ಅಡು ಕೊಟ್ಟು ಚೇರಲ್ ಅತನ್ – ವೇಲ್ ಕೇಳು ಕುಟ್ಟುವನ್ ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ * ಚೆಲ್ವ ಕಡುಂಕೊ ವಾಲಿಯ ಅತನ್ – ಅಂತುವನ್ ಚೇರಲ್ ಅವರ ಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಕಪಿಲಾರ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ 7ನೇ ಸೆಟ್ ಕವನಗಳ ನಾಯಕ. ಅವರು [[ಪಾಂಡ್ಯರು]] ಮತ್ತು [[ಚೋಳರು]]ರ ಸಂಯುಕ್ತ ಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಇವರನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಪುಗಲೂರು]]ನ ಅರನಟ್ಟಾರ್-ಮಲೈ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ. 2ನೇ ಶತಮಾನ) ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಕೋ ಅತನ್ ಚೇರಲ್ ಇರುಂಪೊರೈ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * [[ಪೆರುಮ್ ಚೇರಲ್ ಇರುಂಪೊರೈ]] – "ತಗಡೂರ್ ಎರಿಂತ" ಪಾಂಡ್ಯರು, ಚೋಳರು ಮತ್ತು ತಗಡೂರಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸಂಯುಕ್ತ ಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರಬಲ ಆಡಳಿತಗಾರ ಅದಿಗಮನ್ ಎಳ್ನಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ತಗಡೂರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇವರನ್ನು "ಪುಳಿನಾಡಿನ ಒಡೆಯ" ಮತ್ತು "ಕೊಲ್ಲಿಮಲೈಯ ಒಡೆಯ" ಮತ್ತು "[ಪೂಂ]ಪುಹಾರಿನ ಒಡೆಯ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಪುಹಾರ್, ನಾಗಪಟ್ಟಣಂ|ಪುಹಾರ್]] ಚೋಳರ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪೆರುಮ್ ಚೇರಲ್ ಇರುಂಪೊರೈ ಕಾಲುವಲ್ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. * ಇಲ್ಲಮ್ ಚೇರಲ್ ಇರುಂಪೊರೈ – [[ಪಾಂಡ್ಯರು]] ಮತ್ತು [[ಚೋಳರು]]ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ನೆಲೆಯಾದ [[ವಂಚಿ ಮುತ್ತೂರು|ವಂಚಿ]]ಗೆ ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತಂದರು. * [[ಯಾನೈಕಚ್ಚೈ ಮಂತರನ್ ಚೇರಲ್ ಇರುಂಪೊರೈ]] – ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಕೊಲ್ಲಿಮಲೈ]] (ಕರುರ್ ವಂಚಿ ಬಳಿ) ನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ತೊಂಡಿ ಮತ್ತು ಮಂತೈ ವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು. ವಿಳಂಕಿಲ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. * ಕಣೈಕ್ಕಲ್ ಇರುಂಪೊರೈ – ಮುವನ್ ಎಂಬ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚೇರನು ನಂತರ ಕೈದಿಯ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ಕಿತ್ತು [[ತೊಂಡಿ]] ನಗರದ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟನು. [[ಚೋಳ]] ಆಡಳಿತಗಾರ ಸೆಂಗನ್ನನ್ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಕಣೈಕ್ಕಲ್ ಉಪವಾಸದಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ====ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು ಚೇರರು / ಕುಲಶೇಖರರು (ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಚೇರರು)==== * ಕುಲಶೇಖರ ವರ್ಮ (ಸು. 800–ಸು.820 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124">Perumāḷs of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy : Political and Social Conditions of Kerala Under the Cēra Perumāḷs of Makōtai (c. AD 800 - AD 1124). {{ISBN|9788188765072}}.</ref> * ರಾಜಶೇಖರ (ಸು. 820–844 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> * ಸ್ಥಾನು ರವಿ ವರ್ಮ (844–ಸು. 885 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> * ರಾಮ ವರ್ಮ (ಸು. 885–917 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> * ಕೋಟ ರವಿ ವರ್ಮ (917–947 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> * ಇಂದು ಕೋಟ ವರ್ಮ (944–962 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> * ಭಾಸ್ಕರ ರವಿ ವರ್ಮ I (962–1019 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> * ಭಾಸ್ಕರ ರವಿ ವರ್ಮ II (979–1021 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> * ವೀರ ಕೇರಳ (1021–ಸು. 1028 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> * ರಾಜಸಿಂಹ (ಸು. 1028–ಸು.1043 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> * ಭಾಸ್ಕರ ರವಿ ವರ್ಮ III (ಸು. 1043–ಸು.1082 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> * ರವಿ ರಾಮ ವರ್ಮ (ಸು. 1082–1090 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> ====ವೇನಾಡ್ ಸ್ವರೂಪಂ (ನಂತರದ ಚೇರರು)==== [[ವೇನಾಡ್]]ನ ಆಡಳಿತಗಾರರು ತಮ್ಮ ಮೂಲವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ (ಸು. 1ನೇ - 4ನೇ ಶತಮಾನ ಕ್ರಿ.ಶ.) ಆಯ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ವೇಲ್]] ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ವೇನಾಡ್ – ಆನುವಂಶಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ, ಮಿಲಿಟರಿ ಪರಿವಾರದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ – ಸು. 8ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]]ನ ಚೇರರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. * [[ರಾಮ ವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ]] (1090–1102) – ರಾಮೇಶ್ವರತುಕೋಯಿಲ್ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ [[ವೇನಾಡ್]]ನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವನೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ * ಕೋಥ ವರ್ಮ ಮಾರ್ತಾಂಡಂ, [[ಕೀಳ್ಪೇರೂರು]] (1102–1125) – [[ಪಾಂಡ್ಯ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಕೊಟ್ಟಾರ್ ಮತ್ತು ನಂಜನಾಡನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು * ವೀರ ಕೇರಳ ವರ್ಮ I, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1125–1145) – ಮಹಾನ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ದಾನಿ, ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಸುಚೀಂದ್ರಂ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಅನುದಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದವರು * ಕೊಡೈ ಕೇರಳ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1145–1150) * ವೀರ ರವಿ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1161–1164) * ವೀರ ಕೇರಳ ವರ್ಮ II, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1164–1167) * ವೀರ ಆದಿತ್ಯ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1167–1173) * ವೀರ ಉದಯ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1173–1192) – ತಮ್ಮ ಆಸನವನ್ನು ಕುಳಿಕ್ಕೋಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ [[ಪಾಂಡ್ಯ]] ರಾಜರೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು * ದೇವದರಂ ವೀರ ಕೇರಳ ವರ್ಮ III, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1192–1195) * ವೀರ ಮಣಿಕಂಠ ರಾಮ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1195– ?) * ವೀರ ರಾಮ ಕೇರಳ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1209–1214) * ವೀರ ರವಿ ಕೇರಳ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1214–1240) * ವೀರ ಪದ್ಮನಾಭ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1240–1252) – ಇವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಪಾಂಡ್ಯ]] ರಾಜರು [[ವೇನಾಡ್]] ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು * ಜಯಸಿಂಹ ದೇವ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1266–1267) – ಇಂದಿನ [[ಕೇರಳ]]ವನ್ನು ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಅವರು [[ಕೊಲ್ಲಂ]]ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಸನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಜಯಸಿಂಹನಾಡ್ (ದೇಸಿಂಗನಾಡ್) ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವು. ಅವರ ಪತ್ನಿ ರಾಣಿ ಉಮ್ಮಾ ದೇವಿ ಬಹುಶಃ ತಮ್ಮ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಹ-ಆಡಳಿತಗಾರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸೋದರಳಿಯರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಜಗಳವಾಡಿದ ಹಲವಾರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮರಣಹೊಂದಿದರು, ಇದು ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ವಿಘಟನಾತ್ಮಕ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. * ರವಿ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1299–1313) * ವೀರ ಉದಯ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1313–1333) * ಆದಿತ್ಯ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1333–1335) * ವೀರ ರಾಮ ಉದಯ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1335–1342) * ವೀರ ಕೇರಳ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1342–1363) * ವೀರ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ III, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1363–1366) * ವೀರ ರಾಮ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1366–1382) * ವೀರ ರವಿ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1383–1416) * ವೀರ ರವಿ ರವಿ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1416–1417) * ವೀರ ಕೇರಳ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1383) * ಚೇರ ಉದಯ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1383–1444) * ವೀರ ರವಿ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1444–1458) * ಶಂಖರ ಶ್ರೀ ವೀರ ರಾಮ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ (1458–1468) * ವೀರ ಕೋಡೈ ಶ್ರೀ ಆದಿತ್ಯ ವರ್ಮ (1468–1484) – ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು [[ಕಲ್ಲಿದೈಕುರಿಚಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು * [[ವೀರ ರವಿ ರವಿ ವರ್ಮ]] (1484–1503) – ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು [[ಪದ್ಮನಾಭಪುರಂ]]ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು * ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ, ಕುಲಶೇಖರ ಪೆರುಮಾಳ್ (1503–1504) * ವೀರ ರವಿ ಕೇರಳ ವರ್ಮ, ಕುಲಶೇಖರ ಪೆರುಮಾಳ್ (1504–1528) – ತ್ರಿಪ್ಪಪ್ಪೂರ್ ಮುಟ್ಟಾ ತಿರುವಾಡಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು ====ಮುಷಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (ಎಳಿಮಲೈ)==== [[ಮುಷಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ಇಂದಿನ [[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಆರಂಭಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ರಾಜಮನೆತನವು ಆಳುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಅದರ ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಕ್ಕೆ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಪಶ್ಚಿಮ ಇಳಿಜಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ದ ನಡುವೆ, ಇಂದಿನ ಉತ್ತರ [[ಕೇರಳ]], [[ತುಳುನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ಕೂರ್ಗ್]] (ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ) ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. * ನನ್ನನ್ I – ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಚೇರ]] ರಾಜ ಪೆರುಂಚೊರುತಿಯನ್ ಅವರ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. [[ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಂಗಂ ಗ್ರಂಥಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾಭಾರತ]]ದ ಹಲವಾರು ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಚೇರ ರಾಜನು ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಸೈನ್ಯಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡಿದನೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ನನ್ನನ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸಮರ್ಥ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಮಾಂಡರ್ ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದ, ಮುಷಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ವಯನಾಡ್ ಮತ್ತು ಗುದಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದಿನ [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆ, [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ತಮ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ನನ್ನನ್, ಚೇರರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಪಾಝಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಚೇರ]] ಕಮಾಂಡರ್ಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸೋಲಿಸಿದರು. * ಇಸಾನವರ್ಮ – [[ಚೇದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇದಿ]] ರಾಜಕುಮಾರಿ ನಂದಿನಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು ಆಗಿನ [[ಚೋಳ]] ರಾಜನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನೂ ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರ ಪುತ್ರ ನೃಪುರಾಮ ಮುಂದಿನ ರಾಜನಾದನು. * ವಿರೋಚನ – [[ಪಲ್ಲವರು]]ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಪಲ್ಲವ]] ರಾಜನ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಹರಿಣಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. * ಕಂದನ್ ಕಾರಿ ವರ್ಮನ್ – (ಕ್ರಿ.ಶ. 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಮುಷಿಕ]] ರಾಜ) [[ಆಯ್]]-[[ಚೇರ]] ರಾಜ ವೀರ ಕೇರಳನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಕಾಸರಗೋಡು]]-[[ಕಣ್ಣೂರು]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಎರಮಂನಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]-[[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಶಾಸನಗಳಿವೆ, ಇವು [[ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ]], ಚೇರ ವೀರ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಕಂದನ್ ಕಾರಿ ವರ್ಮನ್ ನಡುವಿನ ಸಾಮ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಮುಷಿಕ ರಾಜನು [[ಆಯ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಆಯ್]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=CJVuAAAAMAAJ |title = History of medieval Kerala|isbn = 9788173070914|last1 = Menon|first1 = V. K. R.|last2 = Ramachandran|first2 = Rathi|last3 = Narayanan|first3 = Girija|last4 = Ramachandran|first4 = Ammini|year = 2006| publisher=Pragati Publications }}</ref> ====ಕೋಲ ಸ್ವರೂಪಂ==== ಕೊಲತ್ತುನಾಡು (ಕೋಲ ಸ್ವರೂಪಂ, ವಿದೇಶಿ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಣ್ಣಾನೂರು]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿರಕ್ಕಲ್ (ಚೇರಿಕುಲ್)) [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಮಡಾಗಳು|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಮಡಾಗಳ]] ಆಗಮನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ ಮೂರು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾಮಂತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು, ಇತರೆಂದರೆ ಜಾಮೋರಿನ್ ಅವರ [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ವಿಲೋನ್]]. ಕೊಲತಿರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ "ಕೇರಳೋಲ್ಪತಿ" ಯಿಂದ ವಡಕ್ಕನ್ ಪೆರುಮಾಳ್ಗಳು ("ಉತ್ತರದ ರಾಜರು") ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. * ರಾಮ ಘಟ ಮುಷಕ – ಕೋಲ ಸ್ವರೂಪಂನ ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು; * ವಿಕ್ರಮ ರಾಮ<ref>Kerala Charithrathinte Adisthana Silakal (Malayalam) by M. G. S. Narayanan, (Kozhikode: Lipi Publications, 2000), 85-99</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. 929 ರ ಶಾಸನವು ಮುಷಿಕ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಕ್ರಮ ರಾಮನನ್ನು ಆಡಳಿತಗಾರ ವಿಕ್ರಮ ರಾಮನೆಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಶಾಸನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ * ಉದಯ ವರ್ಮ, "ರಾಮ ಘಟ ಮುವರ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ – 10ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ * ಎರಮನ್ ಚೇಮನಿ (ರಾಮ ಜಯಮಣಿ) – ತಿರುವಟ್ಟೂರು ದೇವಾಲಯದ ಶಾಸನವು ಅವರನ್ನು ಮುಷಿಕ ವಂಶದ 109ನೇ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರಾಜನೆಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ ====ಅರಕ್ಕಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ==== ಅರಕ್ಕಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (ಕಣ್ಣಾನೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ಲಕ್ಕದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಾನೂರು ಸುಲ್ತಾನೇಟ್) ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ ಮಾಜಿ ನಗರ-ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ರಾಜಮನೆತನವು ಆಳುತ್ತಿತ್ತು. ಆಳುವ ರಾಜನನ್ನು [[ಅಲಿ ರಾಜ]] ("ಸಮುದ್ರ ಆಡಳಿತಗಾರ") ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆಳುವ ರಾಣಿಯನ್ನು [[ಅರಕ್ಕಲ್ ಬೀವಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ರಾಜಮನೆತನವು ಮೂಲತಃ ಕೊಲತ್ತಿರಿಯ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ಆ ಕುಟುಂಬದ ಒಬ್ಬ ರಾಜಕುಮಾರಿಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಕೊಲತ್ತಿರಿ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಅವರ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಅರಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬವು ಕರಾವಳಿಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]]ವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ ಕೇರಳದ ಏಕೈಕ ಮುಸ್ಲಿಂ ರಾಜಮನೆತನವಾಗಿತ್ತು. * ಅಲಿ ರಾಜ ಅಲಿ II – ಚೈಲ್ಡ್ಸ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಔರಂಗಜೇಬ್ ಪರವಾಗಿ ತಮ್ಮ ನೌಕಾ ಮಾಪ್ಪಿಳ ಪಡೆಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ====ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡಿನ ಸಾಮೂತಿರಿ==== [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡಿನ ಜಾಮೋರಿನ್]]<ref>{{cite web|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00routesdata/1400_1499/vascodagama/zamorin/zamorin.html|title=zamorin|first=Frances|last=Pritchett|website=Columbia.edu}}</ref> (ಸಾಮೂತಿರಿ, സാമൂതിരി) – ಕ್ರಿ.ಶ. 14ನೇ ಮತ್ತು 18ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ [[ಜಾಮೋರಿನ್|ಮಲಬಾರ್]]ನ ಆಡಳಿತಗಾರರು. ತಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ, ಸಾಮೂತಿರಿಗಳು [[ಕೊಲ್ಲಂ]] (ಕ್ವಿಲೋನ್) ನಿಂದ ಪಂತಲಾಯಿನಿ ಕೊಲ್ಲಂ ([[ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ]]) ವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರು. * ಮಾನ ವಿಕ್ರಮ (ಮಣಿಕ್ಕನ್) – ಆಡಳಿತ ಮನೆತನದ ದಂತಕಥೆಯ ಸ್ಥಾಪಕ * ಮಾನ ವಿಕ್ರಮ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ – [[ಟ್ವೆರ್]]ನ [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯನ್]] ವ್ಯಾಪಾರಿ [[ಅಫನಾಸಿ ನಿಕಿತಿನ್]] (1468–1474) ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್]]ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು * ಮಾನ ವಿಕ್ರಮ III – 1571ರಲ್ಲಿ ಚಾಲಿಯಂನಿಂದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದ್ದು ಅವರ ಪಡೆಗಳಿಂದ * ಮಾನ ವಿಕ್ರಮ (ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್) – ಕೃಷ್ಣನಾಟಕದ ಲೇಖಕರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ * ಮಾನ ವೇದ – ಕೃಷ್ಣನಾಟಕದ ಲೇಖಕ * ಅಶ್ವತಿ ತಿರುನಾಳ್ – ಅವರ ಪಡೆಗಳು 1662ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]]ನಿಂದ [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]]ರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದವು * ಪುರಾಟಂ ತಿರುನಾಳ್ – ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ 1663ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರು * ಉತ್ತ್ರಟ್ಟಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ – ಚೆಟ್ವಾಯ್ ಅನ್ನು [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ಡಚ್]]ರಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಟ್ಟರು * ಭರಣಿ ತಿರುನಾಳ್ ಮಾನ ವಿಕ್ರಮ – [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ಡಚ್]]ರ ಭೀತಿ; ಎರಡು ಮಾಮಂಕಂಗಳು (1694 ಮತ್ತು 1695) * ನೀಲೇಶ್ವರಂ ತಿರುನಾಳ್ – ನೀಲೇಶ್ವರಂನಿಂದ ದತ್ತು (1706 ಮತ್ತು 1707) * ಕಿಳಕ್ಕೆ ಕೋವಿಲಕಂನಿಂದ ಸಾಮೂತಿರಿ (1741–1746) * ಪುತಿಯ ಕೋವಿಲಕಂ (1746–1758) – ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಮೂರನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಡಚ್ ಯುದ್ಧ|ಡಚ್ ಯುದ್ಧ]] ನಡೆಯಿತು (1753–1758). * ಕಿಳಕ್ಕೆ ಕೋವಿಲಕಂ (1758–1766) – [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು]]ನ ಆಕ್ರಮಣದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಗಳು; ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು; [[ಮೈಸೂರು]]ನಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು * ಪುತಿಯ ಕೋವಿಲಕಂ (1766–1788) * ಕೇರಳ ವರ್ಮ ವಿಕ್ರಮ<ref>{{Cite web | url=http://www.worldstatesmen.org/India_princes_K-W.html |title = Indian Princely States K-Z}}</ref> (1788–1798) – ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಒಪ್ಪಂದ (1792) * ಕೃಷ್ಣ ವರ್ಮ<ref>Ben Cahoon. "Indian Princely States K-Z"</ref> (1798–1806) – [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ|ಇಐಸಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ 1806ರ ಒಪ್ಪಂದ (1816ರಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದರು) ====ಪುರನ್ನಟ್ ಸ್ವರೂಪಂ (ಕೋಟಿಯೋಟ್ ರಾಜ)==== * [[ಕೇರಳ ವರ್ಮ ಪಳಸ್ಸಿ ರಾಜ]]<ref>{{cite web|url=http://malabardays.blogspot.ae/2006/12/brief-history-of-pyche-raja.html|title=A brief history of the Pazhassi Raja.|website=malabardays.blogspot.ae|date=2006-12-29}}</ref> – ಕೇರಳದ ಸಿಂಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಪಳಸ್ಸಿ ಕೊಟ್ಟಾಯಂನ ರಾಜಮನೆತನದ ಒಬ್ಬ ರಾಜಕುಮಾರ. [[ಆರ್ಥರ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ, 1ನೇ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್]] ಅವರನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. ====ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಾಜರು==== 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, [[ತ್ರಿಪ್ಪಪ್ಪೂರ್]]ನ [[ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ]] (1706–1758) [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]]ನ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ವರ್ಮ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ [[ನಾಯರ್]] ಶ್ರೀಮಂತರನ್ನು ನಿರ್ನಾಮಗೊಳಿಸಿದರು, ಸ್ಥಾಯಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು, ಕೇರಳದ ಮಧ್ಯದ ಬಹುತೇಕ ಸಾಮಂತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು, [[ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು|ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ]]ೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮೈತ್ರಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ([[ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು|ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು]]) ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಆಧುನಿಕ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. * [[ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ]] ಕುಲಶೇಖರ ಪೆರುಮಾಳ್ (1729–1758) * ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ ಪೆರುಮಾಳ್ – [[ಧರ್ಮ ರಾಜ]] ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ (1758–1798) * ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ ಪೆರುಮಾಳ್ (1798–1810) * ಗೌರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಭಾಯಿ ರಾಣಿ (1810–1815) * ಗೌರಿ ಪಾರ್ವತಿಭಾಯಿ ರಾಣಿ (1815–1829) * [[ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮ]] ಕುಲಶೇಖರ ಪೆರುಮಾಳ್ (1829–1847) * ಉತ್ತ್ರಂ ತಿರುನಾಳ್ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜ (1847–1860) * [[ಐಲ್ಯಂ ತಿರುನಾಳ್]] ರಾಮ ವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜ (1860–1880) * ವಿಶಾಖಂ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜ (1880–1885) * ಶ್ರೀ [[ಮೂಲಂ ತಿರುನಾಳ್]] ಮಹಾರಾಜ (1885–1924) * ಸೇತು ಲಕ್ಷ್ಮಿಭಾಯಿ ರಾಣಿ (1924–1933) * ಶ್ರೀ [[ಚಿತ್ತಿರ ತಿರುನಾಳ್ ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ]] ಮಹಾರಾಜ (1933–1949) – [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]]ನ ಕೊನೆಯ ರಾಜ; [[ತಿರು-ಕೊಚ್ಚಿ|ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ]]ನ [[ರಾಜಪ್ರಮುಖ್]]<ref>{{cite web|url=http://pazhayathu.blogspot.ae/2009/02/kings-of-travancore-1663-to-1949.html|title=kings of Travancore 1663 TO 1949|website=pazhayathu.blogspot.ae}}</ref> ====ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ದಿವಾನ್==== * [[ರಾಜ ಕೇಶವದಾಸ್]]<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/alappuzha/history/raja-kesava-das.html|title=Raja Kesava Das|website=Mapsofindia.com}}</ref> – [[ಧರ್ಮ ರಾಜ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ [[ದಿವಾನ್]] ====ಮಲಬಾರ್ ದಿವಾನ್==== * [[ಇ.ಕೆ. ಕೃಷ್ಣನ್]] – ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ದಿವಾನ್]], ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉಪ ಕಲೆಕ್ಟರ್.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XGNGAQAAMAAJ|title=The Indian Decisions (New Series): Being a Reprint of All the Decisions of the Privy Council on Appeals from India and of the Various High Courts and Other Superior Courts in India Reported Both in the Official and Non-official Reports from 1875|date=1913|publisher=T.A. Venkawawmy Row and T.S. Krishnasawmy Row|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Kurup|first=K. K. N.|url=https://books.google.com/books?id=iJvx0KWpf-UC|title=Modern Kerala: Studies in Social and Agrarian Relations|date=1988|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-094-9|language=en}}</ref> ====ಕೊಚ್ಚಿನ ರಾಜರು==== * ಉನ್ನಿರಾಮನ್ ಕೊಯಿಕ್ಕಲ್ I (1500–1503) * ವೀರ ಕೇರಳ ವರ್ಮ (1537–1565) * ಕೇಶವ ರಾಮ ವರ್ಮ (1565–1601) * ರಾಮ ವರ್ಮ (1701–1721) * ರಾಮ ವರ್ಮ [[ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್]] (1790–1805) * [[ರಾಮ ವರ್ಮ XV]] (1895–1914) * ಕೇರಳ ವರ್ಮ (1946–1948) * ರಾಮ ವರ್ಮ ಪರೀಕ್ಷಿತು ತಂಪುರಾನ್ (1948–1964) – [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ನ ಕೊನೆಯ ರಾಜ<ref>{{cite web |last= |title=History |url=http://www.ekm.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=73&Itemid=18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731004141/http://www.ekm.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=73&Itemid=18 |archive-date=31 July 2012 |website=ekm.kerala.gov.in}}</ref><ref>{{cite web|url=http://connectingmalayali.com/articles/all-about-kerala/23-basic-information/238-kings-of-cochin|title=Kings of Cochin|last=gangaaravindan|website=connectingmalayali.com}}</ref> ====ವಿಲ್ಲಾರ್ವಟ್ಟಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯ)==== * ರಾಜ [[ವಿಲ್ಲಾರ್ವಟ್ಟಂನ ಥೋಮ]].<ref name="ns">{{cite web|url=http://nasrani.net/2007/04/15/raja-thoma-villarvattam-king-of-the-nasranis/|title=Raja Thoma Villarvattam&nbsp;– King of the Nasranis|date=15 April 2007|publisher=NSC Network|access-date=2009-07-03}}</ref> ===ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು=== [[File:Kocheril Raman Narayanan.jpg|thumb|right|ಕೆ.ಆರ್. ನಾರಾಯಣನ್, ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ (1997–2002)]] ==== ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ==== * [[ಕೆ. ಆರ್. ನಾರಾಯಣನ್|ಕೆ.ಆರ್. ನಾರಾಯಣನ್]] – 10ನೇ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] (1997–2002), 9ನೇ [[ಭಾರತದ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] (1992–1997) ==== ಸಿಂಗಾಪುರದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ==== * [[ದೇವನ್ ನಾಯರ್]] – 3ನೇ [[ಸಿಂಗಾಪುರದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] (1981–1985) ==== ಮಲೇಶಿಯಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ==== * [[ಮಹಾತಿರ್ ಮೊಹಮದ್]] - 4ನೇ [[ಮಲೇಶಿಯಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] (1981–2003), (2018–2020) ===ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು=== ====[[ರಾಜ್ಯ ಸಭಾ]]==== * [[ಪಿ. ಜೆ. ಕುರಿಯನ್]] – 18ನೇ [[ರಾಜ್ಯ ಸಭೆಯ ಉಪಸಭಾಪತಿ|ರಾಜ್ಯ ಸಭೆಯ ಉಪಸಭಾಪತಿ]] (2012–2018)<ref>{{cite news| url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-08-21/news/33303005_1_congress-leader-cag-report-pj-kurien | archive-url=https://web.archive.org/web/20131023062402/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-08-21/news/33303005_1_congress-leader-cag-report-pj-kurien | url-status=dead | archive-date=23 October 2013 | work=The Times Of India | title=Congress leader PJ Kurien elected as Rajya Sabha Deputy Chairman | date=21 August 2012}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/news/national/article3804659.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | first=Gargi | last=Parsai | title=P.J. Kurien is Rajya Sabha Deputy Chairman | date=22 August 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/nda-nominee-harivansh-elected-rajya-sabha-deputy-chairman/articleshow/65333598.cms?from=mdr|title=NDA candidate Harivansh elected Rajya Sabha Deputy Chairman|newspaper=The Economic Times |date=9 August 2018}}</ref> ====[[ಲೋಕ ಸಭಾ]]==== * [[ಟಿ. ಕೆ. ವಿಶ್ವನಾಥನ್]] – ಲೋಕ ಸಭೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (15ನೇ) ===ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು=== * [[ಪಟ್ಟಂ ಎ. ತಾನು ಪಿಳ್ಳೈ]] ** [[ಭಾರತದ ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1962–1964 ** [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1964–1968 * [[ಪಿ.ಸಿ. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್]] ** [[ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1988–1990 ** [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1993–2002 ** [[ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1996–1998 * [[ಪಿ ವಿ ಚೆರಿಯನ್]] – [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1964–1969 * [[ಎಂ. ಎಂ. ಜಾಕಬ್]] – [[ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1995–2007 * [[ಎ. ಜೆ. ಜಾನ್, ಅನಪರಂಬಿಲ್]] – [[ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1956–1957 * [[ಎಂ ಕೆ ನಾರಾಯಣನ್]] – 24ನೇ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 2010–2014 ** [[ಮದತ್ತಿಲ್ಪರಂಪಿಲ್ ಮಾಮ್ಮೆನ್ ಥಾಮಸ್]] [[ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್]] ರಾಜ್ಯಪಾಲರು, 1990–1992 * [[ವಕ್ಕಂ ಪುರುಷೋತ್ತಮನ್]] – 11ನೇ [[ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 2011–2014 * [[ಕಟೀಕಲ್ ಶಂಕರನಾರಾಯಣನ್|ಕೆ. ಶಂಕರನಾರಾಯಣನ್]] – 21ನೇ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 2010–2014 * [[ಕಂಬಂತೋದತ್ ಕುಂಹನ್ ವಿಶ್ವನಾಥಂ|ಕೆ.ಕೆ. ವಿಶ್ವನಾಥನ್]] – 6ನೇ [[ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1973–1978 * [[ಕುಮ್ಮನಂ ರಾಜಶೇಖರನ್]], [[ಬಿಜೆಪಿ]] – 18ನೇ [[ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 2018–2019 * [[ಪಿ. ಎಸ್. ಶ್ರೀಧರನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]], [[ಬಿಜೆಪಿ]] – 19ನೇ [[ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 2019–ಪ್ರಸ್ತುತ ===ಭಾರತದ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲ=== [[File:AK Antony at Ponnani.jpg|130px|thumbnail|ಎ.ಕೆ. ಆಂಟನಿ]] ====ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವರು==== * [[ಜಾನ್ ಮಥಾಯ್]] – [[ಭಾರತದ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು|ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು]] (1948–1950) * [[ವಿ. ಕೆ. ಕೃಷ್ಣ ಮೆನನ್]] – [[ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರು|ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರು]] (1957–1962) * [[ಪನಂಪಿಳ್ಳಿ ಗೋವಿಂದ ಮೆನನ್]] – ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೇ ಸಚಿವರು (1969–1970) * [[ರವೀಂದ್ರ ವರ್ಮ]] – ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಚಿವರು (1977–79) * [[ಕೆ. ಪಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್]] – ವಿ.ಪಿ. ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸಚಿವರು (1989–90) * [[ಕೆ. ಕರುಣಾಕರನ್]] – ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವರು (1995) *[[ಎ.ಕೆ. ಆಂಟನಿ]] – [[ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರು|ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರು]] (2006–2014) – [[ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವರು]] (1993–1995) * [[ವಾಯಲಾರ್ ರವಿ]] – [[ವಿದೇಶಿ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ|ವಿದೇಶಿ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವರು]] (2006–2014) – [[ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಚಿವರು]] (2011) ====ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು (ಸ್ವತಂತ್ರ ಉಸ್ತುವಾರಿ)==== * [[ಎಂ. ಪಿ. ವೀರೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್]] – ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ನಗರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಸ್ತುವಾರಿ (1997–1998) * [[ಕೆ. ವಿ. ಥಾಮಸ್]] – [[ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ]] (2009–2014) * [[ಆಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಕಣ್ಣಂತಾನಂ]], [[ಬಿಜೆಪಿ]] - ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಕೇಂದ್ರ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು (2016–2019) ====ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು (MoS)==== * [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎನ್. ಮೆನನ್]] – ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (1957–1966) * [[ಮುಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ್]] – [[ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ]] (2009–2014) – ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ (1991–1996) * [[ಎಂ. ಎಂ. ಜಾಕಬ್]] – ವಿವಿಧ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು (1987–93) * [[ಒ. ರಾಜಗೋಪಾಲ್]], [[ಬಿಜೆಪಿ]] – ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ರೈಲ್ವೇ, ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ (1999–2004) * [[ಶಶಿ ಥರೂರ್]] – ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (2009–2010), ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು (2012–2014) * [[ಇ. ಅಹಮದ್]] – ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (2011– ); ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು; ರೈಲ್ವೇ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು (2004–2014) * [[ಕೆ. ಸಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್]] – ವಿದ್ಯುತ್ ಸಚಿವಾಲಯ (2011–2014) * [[ಕೊಡಿಕ್ಕುನ್ನಿಲ್ ಸುರೇಶ್]] – ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಸಚಿವಾಲಯ (2012–2014) * [[ವಿ ಮುರಳೀಧರನ್]], [[ಬಿಜೆಪಿ]] – ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು ===ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು=== ====ಕೇರಳದಿಂದ==== {{Main|ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ}} ====ತಮಿಳುನಾಡಿನಿಂದ==== 1. [[ಎಂ. ಜಿ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್]], ತಮಿಳುನಾಡಿನ 3ನೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ 2. ವಿ ಎನ್ ಜಾನಕಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ್, ತಮಿಳುನಾಡಿನ 4ನೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ===ಸಚಿವರು=== ====ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳು==== * [[ಕೆ. ಜೆ. ಜಾರ್ಜ್]] – ಕರ್ನಾಟಕದ ಗೃಹ ಸಚಿವರು (2013–2016) ===ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು=== * [[ಎ. ಪಿ. ಉದಯಭಾನು]] – ತಿರುವಾಂಕೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯ (1944–1952) * [[ಚಾಲಕ್ಕುಳಿ ಪೌಲೋಸ್ ಮಥೆನ್|ಸಿ.ಪಿ.ಮಥೆನ್]] – ಸಂಸದ (1952); ಸುಡಾನಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ರಾಯಭಾರಿ (1957–1960) * [[ಎ.ಕೆ. ಗೋಪಾಲನ್]], ಲೋಕಸಭಾ (1952–1977); [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)]] * [[ಮಥಾಯ್ ಮಂಜೂರಾನ್]] – ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯ (1952–1954)<ref name="rajyasabha.nic.in">{{cite web|url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/g.pdf|title=List of names|website=Rajyasabha.nic.in|access-date=25 January 2018}}</ref> * [[ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್]] – ಸದಸ್ಯ, ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭಾ (1960–1964)<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_2.htm|title=Members - Kerala Legislature|first=Kerala|last=Legislature|website=Niyamasabha.org|access-date=25 January 2018}}</ref> ಸಂಸ್ಥಾಪಕ [[ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] (1964) * [[ಕೆ.ದಾಮೋದರನ್]] (ದಾಮೋದರನ್ ಕಿಝೆದಾತ್) – ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯ (1964–1970);<ref name="rajyasabha.nic.in"/> ಮೊದಲ 'ಮಲಯಾಳಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್' (1937) * [[ಥೆನ್ನಾಲ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯ, ಮೂರು ಅವಧಿಗಳು (1991–1998; 2003–2009)<ref name="rajyasabha.nic.in"/> * [[ಪಿ. ಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚಳವಳಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ (1937) * [[ಅಳಿಕೋಡನ್ ರಾಘವನ್]] – ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ನಾಯಕ * [[ಪನ್ನ್ಯಾನ್ ರವೀಂದ್ರನ್]] – ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯ (2006–2012); ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (2012–2015) * [[ಪಿನರೈ ವಿಜಯನ್]] – ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ; ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಸಿಪಿಐ(ಎಂ) (1998–2015), ಮತ್ತು ಸಿಪಿಐ(ಎಂ) ಪೊಲಿಟ್ಬ್ಯೂರೋ ಸದಸ್ಯ (2002–ಪ್ರಸ್ತುತ) * [[ಪ್ರಕಾಶ್ ಕಾರತ್]] – ಭಾರತದ ಸಿಪಿಐ(ಎಂ) ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (2005–2015) * [[ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದಲಿ ಶಿಹಾಬ್ ಥಂಗಲ್|ಪನಕ್ಕಾಡ್ ಶಿಹಾಬ್ ಥಂಗಲ್]] (ಪನಕ್ಕಾಡ್ ಸಯೀದ್ ಮೊಹಮ್ಮದಲಿ ಶಿಹಾಬ್ ಥಂಗಲ್) – IUML ರ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (1975–2009) * [[ರಮೇಶ್ ಚೆನ್ನಿತಲ]] – ಕೇರಳ ಪ್ರದೇಶ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (2005-ಪ್ರಸ್ತುತ); ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಲೋಕಸಭಾ ಸಂಸದ (1989–2004) * [[ಅನಥಲವಟ್ಟೋಮ್ ಆನಂದನ್]] – CITU ರಾಜ್ಯ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು; ಕಾಯಿರ್ ಗಾಗಿ ಅಪೆಕ್ಸ್ ಬಾಡಿಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು; ಸಿಪಿಐ(ಎಂ) ರಾಜ್ಯ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯ; ಅತ್ತಿಂಗಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಮೂರು ಬಾರಿ ಶಾಸಕರು * [[ಪಿ. ಚಾಕೋ ಶಾಸಕ]] – ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯ (1960–1964)<ref name="auto"/> * [[ಡಾ. ಜಾರ್ಜ್ ಥಾಮಸ್]] – ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭಾ (1967–1970)<ref name="nso">{{cite web|url=http://niyamasabha.org/codes/legislatorsupto2006.pdf|title=Who's Who of Members From Ist to 11th Kerala Legislative Assembly|access-date=2009-07-02}}</ref> * [[ವಕ್ಕಂ ಭರತನ್]] – ಸಿಪಿಐ(ಎಂ) ನಾಯಕ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘದ ನಾಯಕ * [[ಕುಮ್ಮನಂ ರಾಜಶೇಖರನ್]] – ಮಾಜಿ ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲ; ಮಾಜಿ ಬಿಜೆಪಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ * [[ಪಿ.ಜೆ. ಕುರಿಯನ್]] – [[ಕೇರಳ]]ದಿಂದ [[ರಾಜ್ಯಸಭಾ]] ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಉಪಸಭಾಪತಿ (2012–ಪ್ರಸ್ತುತ) * [[ವಿ.ಎಸ್. ಅಚುತಾನಂದನ್]] – ಮಾಜಿ ಕೇರಳ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ (2006–11) * [[ಪಿ. ಕೆ. ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ]] – ಊಮ್ಮನ್ ಚಾಂಡಿ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ಸಚಿವೆ (30 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ); ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಆದಿವಾಸಿ ಸಚಿವೆ * [[ಕೆ.ಕರುಣಾಕರನ್]] – ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಕೇರಳ]] (3235 ದಿನಗಳು) * [[ಊಮ್ಮನ್ ಚಾಂಡಿ]] – ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಕೇರಳ]] (2446 ದಿನಗಳು) * [[ಒ. ರಾಜಗೋಪಾಲ್]] – ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ, ಎರಡು ಬಾರಿ ಸಂಸದ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಿಜೆಪಿ ಶಾಸಕ * [[ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ]] – ಕೇರಳದಿಂದ ಬಿಜೆಪಿ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸಂಸದ; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಸೂಪರ್ಸ್ಟಾರ್ ನಟ * [[ರಿಚರ್ಡ್ ಹೇ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ರಿಚರ್ಡ್ ಹೇ]] – ಕೇರಳದಿಂದ ಬಿಜೆಪಿ ಲೋಕಸಭಾ ಸಂಸದ, ಆಂಗ್ಲೋ ಇಂಡಿಯನ್ ಸಂಸದರಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡ ಎರಡನೇ ಮಲಯಾಳಿ * [[ವಿ ಮುರಳೀಧರನ್]] – ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಕೇಂದ್ರ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು, ಕೇರಳದಿಂದ ಬಿಜೆಪಿ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸಂಸದ * [[ಆಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಕಣ್ಣಂತಾನಂ]] – ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಐಟಿ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಸಚಿವರು; ಕೇರಳದಿಂದ ಬಿಜೆಪಿ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸಂಸದ ===ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು=== ====ಭಾರತ ರತ್ನ==== [[ಭಾರತ ರತ್ನ]] [[ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=BHARAT RATNA |url=http://mha.gov.in/sites/upload_files/mha/files/Scheme-BR.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209002940/http://mha.gov.in/sites/upload_files/mha/files/Scheme-BR.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=12 January 2022 |website=mha.gov.in}}</ref> ====ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ==== [[File:Adoorgopalakrishnanpic.jpg|thumb|130px|ಅಡೂರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]] ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry of Communications and Information Technology]]|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php|access-date=2012-07-19}}</ref> * [[ವಿ.ಕೆ. ಕೃಷ್ಣ ಮೆನನ್]] – ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು (1954) * [[ಜಾನ್ ಮಥಾಯ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1959) * ಕಲ್ಪತಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾಮನಾಥನ್ ([[ಕೆ. ಆರ್. ರಾಮನಾಥನ್]]) – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (1976) * ಮಾಂಬಿಳ್ಳಿಕಾಲತಿಲ್ ಕುಮಾರ್ ಮೆನನ್ ([[ಎಂ. ಜಿ. ಕೆ. ಮೆನನ್]]) – ಸಿವಿಲ್ ಸೇವೆ (1985) * [[ವಿ. ಆರ್. ಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್]] – ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು (1999) * ಕಕ್ಕಡಾನ್ ನಂದನಾತ್ ರಾಜ್ ([[ಕೆ. ಎನ್. ರಾಜ್]]) – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (2000) * [[ಅಡೂರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – ಕಲೆಗಳು (2006) * [[ಜಾರ್ಜ್ ಸುದರ್ಶನ್]] – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (2007) * [[ಒಎನ್ವಿ ಕುರುಪ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (2011) * [[ಕೆ. ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್]] – ಗಾಯನ (2017) * [[ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ (2025)<ref>https://www.thehindu.com/news/national/kerala/nation-honours-mt-with-padma-vibhushan/article69141147.ece</ref> ====ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ==== [[File:Dr.M.S.Valiathan.jpg|thumb|130px|ಎಂ. ಎಸ್. ವಲಿಯಾಥನ್]] [[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]] ಭಾರತದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Padma Bhushan Awardees|publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry of Communications and Information Technology]]|url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php|access-date=2012-07-20}}</ref> (ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲ.) * [[ವಳ್ಳತ್ತೋಳ್ ನಾರಾಯಣ ಮೆನನ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1954); ಕವಿ (ಮಹಾಕವಿ) * ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಂದನ್ ಮೆನನ್ ([[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎನ್. ಮೆನನ್]]) – ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು (1957) * ಕುಮಾರ್ ಪದ್ಮ ಶಿವ ಶಂಕರ ಮೆನನ್ ([[ಕೆ. ಪಿ. ಎಸ್. ಮೆನನ್ (ಹಿರಿಯ)]]) – ಸಿವಿಲ್ ಸೇವೆ (1958) * ಮನ್ನತು ಪದ್ಮನಾಭನ್, ([[ಮನ್ನತು ಪದ್ಮನಾಭ ಪಿಳ್ಳೈ]]) – ಸಮಾಜ ಸೇವೆ (1966) * [[ಕೆ.ಪಿ. ಕೇಶವ ಮೆನನ್]] – ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು (1966) * ಗೋವಿಂದ ಶಂಕರ ಕುರುಪ್ ([[ಜಿ. ಶಂಕರ ಕುರುಪ್]]) – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1968); ಕವಿ * ಪೊಯಿಪಿಳ್ಳಿ ಕುಂಜು ಕುರುಪ್, ([[ಗುರು ಕುಂಚು ಕುರುಪ್]]) – ಕಲೆಗಳು (1971) * [[ಕಂಡತಿಲ್ ಮಾಮ್ಮೆನ್ ಚೆರಿಯನ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1971) * [[ಪೋಥನ್ ಜೋಸೆಫ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1973) * [[ಜಾರ್ಜ್ ಸುದರ್ಶನ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1976) * [[ಪ್ರೇಮ್ ನಝೀರ್]] – ಕಲೆಗಳು (1983); ನಟ * [[ತಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ; (1985) ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ * ನಾಲಪಾತ್ [[ಬಾಲಮಣಿ ಅಮ್ಮ]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1987); ಕವಯತ್ರಿ * ಮರಾಂಡ ವರ್ಮ ಶಂಕರನ್ ವಲಿಯಾಥನ್, ([[ಎಂ. ಎಸ್. ವಲಿಯಾಥನ್]]) – ಔಷಧ (1990) * [[ಥಾಮಸ್ ಕೈಲಾತ್]] – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (2009) * ಥಾಯಿಲ್ ಜಾಕೋಬ್ ಸೋನಿ ಜಾರ್ಜ್ ([[ಟಿ. ಜೆ. ಎಸ್. ಜಾರ್ಜ್]]) – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (2011) * [[ಜಾಕೋಬ್ ಚೆರಿಯನ್]] – ಸಮಾಜ ಸೇವೆ (1999)<ref name="Cherian dead">{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Cherian-dead/article14851601.ece |title=Cherian dead |date=2007-10-06 |work=The Hindu |access-date=2018-06-06 |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> * [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್ ನಾಯರ್|ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್]] ಕಲೆಗಳು (2019); ಕಲೆ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಭಿನಯ<ref name="2019 Awardees List">{{Cite news |url=https://padmaawards.gov.in/SelectionGuidelines.aspx |title=2019 Awardees List }}</ref> * ಎಸ್ ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣನ್ ([[ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣನ್]]) – (2019); ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್-ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ<ref name="2019 Awardees List" /> * [[ಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರ]] – (2021); ಕಲೆಗಳು ====ಪದ್ಮ ಶ್ರೀ==== [[File:Mani Madhava Chakyar-Sringara-new.jpg|thumb|right|130px|ಗುರು ಮಣಿ ಮಾಧವ ಚಾಕ್ಯಾರ್ (1899–1990)]] [[File:Kj-yesudas-indian-playback-singer-2011.jpg|thumb|right|130px|ಡಾ. ಕೆ. ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್]] [[File:Basheer.jpg|thumb|130px|ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]] [[ಪದ್ಮ ಶ್ರೀ]] ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry of Communications and Information Technology]]|url=http://india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php|access-date=2012-07-19}}</ref> (ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲ.) * [[ಕೆ. ಶಂಕರ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] - ಕಲೆಗಳು (1954) * * * [[ಪೆರಕತ್ ವರ್ಗೀಸ್ ಬೆಂಜಮಿನ್]] – ಔಷಧ (1955) * [[ಎಂ. ಜಿ. ಕೆ. ಮೆನನ್]] - ವಿಜ್ಞಾನ (1961) * [[ಗುರು ಕುಂಚು ಕುರುಪ್]] – ಕಲೆಗಳು (1965) * [[ಕಂಡತಿಲ್ ಮಾಮ್ಮೆನ್ ಚೆರಿಯನ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1965) * [[ವಾಝೆಂಕಡ ಕುಂಚು ನಾಯರ್|ಸಿ.ಕೆ. ನಾಯರ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ವಿ. ಕುಂಚು ನಾಯರ್]] – ಕಲೆಗಳು (1971) * * [[ತಿಕ್ಕುರಿಸ್ಸಿ ಸುಕುಮಾರನ್ ನಾಯರ್]] – ಕಲೆಗಳು, ಕವಿ ಮತ್ತು ನಟ (1973) * [[ಮಣಿ ಮಾಧವ ಚಾಕ್ಯಾರ್]] – ಕಲೆಗಳು, [[ಕೂಡಿಯಾಟ್ಟಂ]] ಮತ್ತು [[ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತ್]] (1974) * [[ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್]] – ಕಲೆಗಳು, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರ (1975) * [[ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1982) * ಮನತೂರ್ ದೇವಸಿಯಾ ವಲ್ಸಮ್ಮ, [[ಎಂ. ಡಿ. ವಲ್ಸಮ್ಮ]] – ಕ್ರೀಡೆಗಳು (1983) * [[ಅಡೂರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – ಕಲೆಗಳು (1984); ನಿರ್ದೇಶಕ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ನಿರ್ಮಾಪಕ * [[ಪಿ. ಟಿ. ಉಷಾ]] – ಕ್ರೀಡೆಗಳು (1985) * [[ಭರತ್ ಗೋಪಿ]] – ಕಲೆಗಳು (1991); ನಟ * ಪಿ. ಐ. ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಕುಟ್ಟಿ ([[ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ]]) – ಕಲೆಗಳು (1998); ನಟ * ವಿಶ್ವನಾಥನ್ [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]] – ಕಲೆಗಳು (2001); ನಟ * [[ರಾಜಗೋಪಾಲನ್ ಕೃಷ್ಣನ್]] ವೈದ್ಯನ್ – ಆಯುರ್ವೇದ (2003) * [[ಶೋಭನಾ]] ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ – ಕಲೆಗಳು (2006); ನಟಿ ಮತ್ತು [[ಭರತನಾಟ್ಯ]] ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ * [[ಸುಗತಕುಮಾರಿ]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (2006) * [[ಟಿ. ಕೆ. ಅಲೆಕ್ಸ್]] – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (2007)<ref>{{cite news|title=Padma awards for Nooyi, Sunil Mittal|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-04-05/news/28406850_1_padma-shri-awards-padma-bhushan-medicine|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812142303/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-04-05/news/28406850_1_padma-shri-awards-padma-bhushan-medicine|url-status=dead|archive-date=12 August 2014|access-date=14 December 2012|newspaper=The Economic Times|date=5 April 2007}}</ref> * [[ತಿಲಕನ್]] – ಕಲೆಗಳು, ನಟ (2009) * [[ಮಿತ್ರನಿಕೇತನ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್|ಕೆ. ವಿಶ್ವನಾಥನ್]] – ಸಮಾಜ ಸೇವೆ (2009) * [[ಪಾಲ್ಪು ಪುಷ್ಪಾಂಗದನ್]] – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (2010) * [[ರೆಸುಲ್ ಪೂಕ್ಕುಟ್ಟಿ|ರೆಸುಲ್ ಪೊಕ್ಕುಟ್ಟಿ]] – ಕಲೆಗಳು (2010); ಧ್ವನಿ ಸಂಪಾದಕ * [[ಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರ]] – ಕಲೆಗಳು (2005); ಗಾಯಕಿ * [[ಬಾಲಚಂದ್ರ ಮೆನನ್]] – ಕಲೆಗಳು (2007); ಅಭಿನಯ, ನಿರ್ದೇಶನ, ಚಿತ್ರಕಥೆ * [[ಶಾಜಿ ಎನ್.ಕರುಣ್]] – ಕಲೆಗಳು (2011); ನಿರ್ದೇಶಕ/ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ * [[ಜೋಸ್ ಚಾಕೋ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ]] – ಔಷಧ (2011); ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ * [[ಗೋಪಾಲನ್ ನಾಯರ್ ಶಂಕರ್]] – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (2011); ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ * [[ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಶಿವನ್ ನಂಬೂದಿರಿ]] – ಕಲೆಗಳು (2012); ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ – ಕೂಟಿಯಾಟ್ಟಂ * [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್|ಸೋಮನ್ ನಾಯರ್ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್]] – ಕಲೆಗಳು (2012); ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶನ * [[ಜೆ. ಹರೀಂದ್ರನ್ ನಾಯರ್]] – ಔಷಧ (2012); ಆಯುರ್ವೇದ * [[ಪೆಪಿಟಾ ಸೇಥ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (2012) * [[ಮಧು (ನಟ)|ಮಧು]] – ಕಲೆಗಳು (2013) * [[ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಕ್ಷೇಮವತಿ|ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಕ್ಷೇಮವತಿ]] – ಕಲೆಗಳು; ನೃತ್ಯ * [[ಕೆ. ಪಿ. ಹರಿದಾಸ್]] – ಔಷಧ (2015); ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ * [[ಜಯರಾಮ್]] – ಕಲೆಗಳು, ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಭಿನಯ * [[ಎನ್. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್]] – ಔಷಧ (1984) * [[ಆರ್. ಕೆ. ಕೃಷ್ಣ ಕುಮಾರ್|ಆರ್.ಕೆ. ಕೃಷ್ಣ ಕುಮಾರ್]] – ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳು (2009) * [[ಕೆ. ಕೆ. ಮುಹಮ್ಮದ್]] – ಇತರರು – ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ (2019)<ref name="2019 Awardees List" /> * [[ತಾಲಪ್ಪಿಳ್ ಪ್ರದೀಪ್]] – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (2020) * [[ಒ. ಎಂ. ನಂಬಿಯಾರ್]] – ಕ್ರೀಡೆಗಳು (2021) * [[ಕೈತಪ್ರಂ ದಾಮೋದರನ್ ನಂಬೂತಿರಿ]] (ಕೈತಪ್ರಂ) – ಕಲೆಗಳು (2021); ====ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದಕ==== [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದಕ]]ವು [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]ಯು [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ವರ್ತನೆಯ]] ಮತ್ತು [[ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು]], [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]], [[ಗಣಿತ]] ಮತ್ತು [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಗೌರವವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.lib.umich.edu/govdocs/jfkeo/eo/10961.htm |title=Executive Order 10961 |website=www.lib.umich.edu |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070819012118/http://www.lib.umich.edu/govdocs/jfkeo/eo/10961.htm |archive-date=19 August 2007 |url-status=dead}}</ref> * [[ಥಾಮಸ್ ಕೈಲಾತ್]] (2012) – "ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಕ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ, ಯುವ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ, ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಉದ್ಯಮ ಉಪಕ್ರಮಗಳಾಗಿ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು" 2014ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ]]ರಿಂದ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ<ref>{{cite web |url=https://www.nationalmedals.org/laureates/thomas-kailath |title = Thomas Kailath - National Science and Technology Medals Foundation}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ndtv.com/world-news/indian-american-professor-wins-national-medal-of-science-674850 |title = Indian American Professor Wins National Medal of Science}}</ref> ====ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==== [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ಆಸ್ಕರ್]]ಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಇವು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ 24 ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪಾಗಿದ್ದು, [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಮೋಶನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್]] (AMPAS) ನಿಂದ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮತದಾನದ ಸದಸ್ಯತ್ವವು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.thewrap.com/ampas-drops-85th-academy-awards-now-its-just-oscars-78211/ |title = AMPAS Drops '85th Academy Awards' - Now It's Just 'The Oscars'|date = 19 February 2013}}</ref> * [[ರೆಸುಲ್ ಪೂಕ್ಕುಟ್ಟಿ]]<ref>{{cite web |url=https://www.imdb.com/name/nm1017076/ |title = Resul Pookutty - IMDb|website = [[IMDb]]}}</ref> – [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧ್ವನಿ ಮಿಶ್ರಣ]] (2009) ಇಯಾನ್ ಟ್ಯಾಪ್ ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್ ಪ್ರೈಕ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ''[[ಸ್ಲಮ್ಡಾಗ್ ಮಿಲಿಯನೇರ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ<ref>{{cite web |url=http://inhome.rediff.com/movies/2009/jan/22three-oscar-noms-for-slumdog.htm |title = Slumdog gets 10 Oscar noms - Rediff.com}}</ref> ====ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ==== [[ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (ಹಿಂದೆ ಬುಕರ್–ಮ್ಯಾಕ್ಕಾನೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಾಗಿ ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು) ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಕಾದಂಬರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನೀಡಲಾಗುವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. * [[ಅರುಂಧತಿ ರಾಯ್]]<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Arundhati-Roy |title = Arundhati Roy {{!}} Biography, Books, & Facts {{!}} Britannica| date=23 September 2023 }}</ref> – ತಮ್ಮ ''[[ದಿ ಗಾಡ್ ಆಫ್ ಸ್ಮಾಲ್ ಥಿಂಗ್ಸ್]]'' ಕಾದಂಬರಿಗೆ 1997ರ [[ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಪಡೆದರು<ref>{{cite web |url=http://www.themanbookerprize.com/about/previous/1997.php |title=Booker Prize 1997 :: About the prize |website=www.themanbookerprize.com |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070127162449/http://www.themanbookerprize.com/about/previous/1997.php |archive-date=27 January 2007 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://sawnet.org/news/news220.html |title=Archived copy |website=sawnet.org |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050227170112/http://sawnet.org/news/news220.html |archive-date=27 February 2005 |url-status=dead}}</ref> ===ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು=== ====ಉಪ ಕಲೆಕ್ಟರ್==== [[ಚೂರಾಯಿ ಕಣಾರನ್]]– (1812–1876)<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&dq=churyayi+kanaran&pg=PA479|title = A Social History of India|isbn = 9788176481700|last1 = Sadasivan|first1 = S. N.|year = 2000| publisher=APH }}</ref> ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಉಪ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=_YQ8EAAAQBAJ&dq=choorayi+kanaran&pg=PA33|title = Yojana August 2021 (English): A Development Monthly|last1 = Division|first1 = Publications}}</ref> ====[[ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ]]==== [[File:P. B. Salim with A. P. J. Abdul Kalam.jpg|thumb|ಪಿ. ಬಿ. ಸಲೀಮ್ [[ಎ. ಪಿ. ಜೆ. ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ]]ರವರೊಂದಿಗೆ]] *[[ಮೂರ್ಕೋತ್ ರಾಮುನ್ನಿ]] –(1915-2009 ಧರ್ಮದಂ ಗ್ರಾಮದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿ (IAS).<ref name="Ratheesh Kumar 63">{{cite book|last=Ratheesh Kumar|title=Classrooms and Playgrounds: Mapping Educational Change, Kerala|date=11 August 2010|url=https://books.google.com/books?id=_GakBgAAQBAJ&dq=moorkoth+ramunni&pg=PA63|page=63|publisher=Cambridge Scholars |isbn=9781443824583}}</ref> * [[ಪಿ. ಬಿ. ಸಲೀಮ್]] - ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ, [[ವೆಸ್ಟ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಪವರ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]]<ref>{{cite web |title=Contact Directory |url=https://wbpdcl.co.in/contact-directory |publisher=wbpdcl.co.in}}</ref> ==== [[ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವೆ]] ==== * ಕೆ. ಕೋಶಿ - ಪೊಲೀಸ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜನರಲ್ (BPRD) ==== [[ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವೆ|ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವೆಯ ಸದಸ್ಯರು]] ==== * [[ಕೆ. ಪಿ. ಎಸ್. ಮೆನನ್ (ಹಿರಿಯ)|ಕೆ ಪಿ ಎಸ್ ಮೆನನ್ ಸೀನಿಯರ್]] – ಭಾರತದ ಮೊದಲ [[ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] ಮತ್ತು ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಯಭಾರಿ * [[ವಿ. ಪಿ. ಮೆನನ್]] – [[ಭಾರತದ ವೈಸ್ರಾಯ್]] ಲಾರ್ಡ್ [[ಲೂಯಿಸ್ ಮೌಂಟ್ಬ್ಯಾಟನ್]] ಅವರಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಸುಧಾರಣಾ ಆಯುಕ್ತರು<ref name="VP Menon">{{cite news |url=http://www.forgotten-raj.org/doc/vp6.pdf |title=V P Menon – The Forgotten Architect of Modern India |work=Forgotten Raj |date=13 April 2011 |access-date=13 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726061929/http://www.forgotten-raj.org/doc/vp6.pdf |archive-date=26 July 2011 }}</ref> * [[ಎನ್. ಆರ್. ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಮೊದಲ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (1950–1953) * [[ಎಂ. ಕೆ. ವೆಲ್ಲೋಡಿ]] – ಮೂರನೇ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (1957–1958) ====[[ಭಾರತದ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವೆಗಳು]]==== ====== [[ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (ಭಾರತ)|ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು]] ====== * [[ಎನ್. ಆರ್. ಪಿಳ್ಳೈ|ಸರ್ ಎನ್ ಆರ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ * [[ಟಿ. ಎನ್. ಶೇಷನ್]] – 18ನೇ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (1989–1989) * [[ಕೆ. ಎಂ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] – 29ನೇ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (2007–2011) ====== ಸದಸ್ಯರು ====== [[File:Msc2011 SZ 004 Menon (cropped).jpg|thumb|right|130px|ಶಿವಶಂಕರ್ ಮೆನನ್]] [[File:Gita Gopinath3.1.jpg|thumb|130px|ಗೀತಾ ಗೋಪಿನಾಥ್]] * [[ಪಿ. ಜೆ. ಥಾಮಸ್, ಪರಕುನ್ನೆಲ್|ಪಿ.ಜೆ ಥಾಮಸ್ ಪರಕುನ್ನೆಲ್]] – ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹೆಗಾರ * [[ಟಿ. ಕೆ. ಎ. ನಾಯರ್]] – [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]ಯ ಮಾಜಿ ಸಲಹೆಗಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ<ref name="TKA Nair">{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/india/report_tka-nair-appointed-adviser-to-pm_1570370 |title=TKA Nair appointed adviser to PM |work=Daily News and Analysis |date=28 July 2011 |access-date=9 September 2011}}</ref> * [[ಅನ್ನಾ ರಾಜಂ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ|ಅನ್ನಾ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ]] – [[ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ]]ಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯೆ<ref>{{cite news|title=Grit meets grace|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/article2981603.ece|access-date=3 November 2013|newspaper=[[The Hindu]]|date=11 March 2012|location=Chennai, India}}</ref> * [[ಶಿವಶಂಕರ್ ಮೆನನ್]] – [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]ಯ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರ]] * [[ಜ್ಯೋತೀಂದ್ರ ನಾಥ್ ದೀಕ್ಷಿತ್|ಜ್ಯೋತೀಂದ್ರ ದೀಕ್ಷಿತ್]] – [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]ಯ ಮಾಜಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರ]] * [[ನಿರುಪಮಾ ರಾವ್]] – [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಭಾರತದ ರಾಯಭಾರಿ]] * [[ರಂಜನ್ ಮಥಾಯ್]] – 28ನೇ [[ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] * [[ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ|ಗೋಪಾಲ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಮಾಜಿ [[ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)#ಹಿರಿಯ ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು|ಭಾರತದ ಗೃಹ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] * [[ಕೆ. ಎಂ. ಪಣಿಕ್ಕರ್|ಕವಾಲಂ ಪಣಿಕ್ಕರ್]] – ಮಾಜಿ [[ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)#ಹಿರಿಯ ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು|ಭಾರತದ ಗೃಹ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] * [[ಹೋರ್ಮಿಸ್ ಥರಕನ್]] – ಮಾಜಿ [[ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ವಿಭಾಗ]]ದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ * [[ಪಿ. ಜೆ. ಥಾಮಸ್ (ಸಿವಿಲ್ ಸೇವಕ)|ಪಿ. ಜೆ. ಥಾಮಸ್]] – 14ನೇ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿಜಿಲೆನ್ಸ್ ಆಯೋಗ]]ದ ಆಯುಕ್ತರು * [[ಆರ್. ಬಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]] – [[ಗುಜರಾತ್]]ನ ಮಾಜಿ [[ಪೊಲೀಸ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜನರಲ್]] * [[ಅಬ್ದುಲ್ ರಹಮಾನ್ ಇನ್ಫಾಂಟ್|ಅಬ್ದುಲ್ ರಹಮಾನ್]] – [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಮಾಜಿ [[ಪೊಲೀಸ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜನರಲ್]] * [[ಲೆಟಿಕಾ ಸರನ್]] – [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನ ಮಾಜಿ [[ಪೊಲೀಸ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜನರಲ್]] * [[ಮೂರ್ಕೋತ್ ರಾಮುನ್ನಿ]] – [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]]ದ ನಾಲ್ಕನೇ [[ಆಡಳಿತಗಾರ]] ==== [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯರು]] ==== [[File:Tharoor at GQ Men of the Year 2012.jpg|thumb|130px|ಶಶಿ ಥರೂರ್]] * [[ಚಂದ್ರನ್ ನಾಯರ್ (ಕವಿ)|ಚಂದ್ರನ್ ನಾಯರ್]] – [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]]ದಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವಕ (1981–2004) * [[ವಿಜಯ್ ಕೆ. ನಂಬಿಯಾರ್]] – [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ [[ಉಪ-ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] (2007–2012) * [[ಶಶಿ ಥರೂರ್]] – [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಉಪ-ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (2001–2007) * [[ಅಜಯ್ ಪ್ರಭಾಕರ್]] – [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ದೇಶ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಂಯೋಜಕ (2001–2014) ==== ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ ==== * [[ಗೀತಾ ಗೋಪಿನಾಥ್]] – IMF ನ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ [[IMF ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ|ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] (2019–) ===ಮಿಲಿಟರಿ ನಾಯಕರು=== ====ಆರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಅವಧಿ==== * [[ಎಡಚೆನ ಕುಂಕನ್]] – ನಾಯರ್ ಕುಲದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು [[ಪಳಸ್ಸಿ ರಾಜ]]ರ ಸೈನ್ಯಾಧಿಪತಿ * [[ತಲಕ್ಕಲ್ ಚಂತು]] – ಕುರಿಚ್ಯ ಕುಲದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಪಳಸ್ಸಿ ರಾಜರ ಸೈನ್ಯಾಧಿಪತಿ * [[ಇರವಿಕ್ಕುಟ್ಟಿ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಇಂದಿನ ಕೇರಳದ ವೇನಾಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ====ಸಮಕಾಲೀನ ಅವಧಿ==== ==== ಸೇನೆ ==== * [[ಸುಶೀಲ್ ಕುಮಾರ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] - ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಜನರಲ್, 1987 ರಿಂದ 1991 ರವರೆಗೆ [[ಆಸಾಮ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್]]ನ ಕರ್ನಲ್ ಮತ್ತು 1989 ರಲ್ಲಿ [[ಪರಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೇವಾ ಪದಕ]]ವನ್ನು ಪಡೆದರು. * [[ನೀಲಕಂಠನ್ ಜಯಚಂದ್ರನ್ ನಾಯರ್]] - ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಅಲಂಕೃತ ಅಧಿಕಾರಿ, ಶೌರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ([[ಅಶೋಕ ಚಕ್ರ (ಮಿಲಿಟರಿ ಅಲಂಕಾರ)|ಅಶೋಕ ಚಕ್ರ]]) ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ([[ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ]]) ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಏಕೈಕ ಸೇವಾ ಸದಸ್ಯ. * * [[ಜನರಲ್]] [[ಸುಂದರರಾಜನ್ ಪದ್ಮನಾಭನ್]] – [[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ]]ಯ 22ನೇ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]] (2000–2002) * [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್]] [[ಫಿಲಿಪ್ ಕ್ಯಾಂಪೋಸ್]] – [[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ]]ಯ ಉಪ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ<ref name="Philip Campose">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/keralite-is-chief-of-western-army-command/article4870513.ece |title=Keralite is chief of Western Army Command|work=[[The Hindu]] |date=2 July 2013 |access-date=22 May 2014 |location=Chennai, India }}</ref> * [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್]] [[ಸತೀಶ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] – [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ]]ಯ ಮಿಷನ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ (1992–1993) * [[ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್]] [[ಜೈ ಶಂಕರ್ ಮೆನನ್]] – [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಪಡೆ]]ಯ ಮಿಷನ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಪಡೆ ಕಮಾಂಡರ್ * [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್]] ಬಾಬಿ ಚೆರಿಯನ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ – [[ಕೋನಾರ್ಕ್ ಕೋರ್ (ಭಾರತ)|ಕೋನಾರ್ಕ್ ಕೋರ್]]ನ [[ಜನರಲ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್]]<ref name="Bobby Matthews">{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/lt-gen-mathews-takes-over-as-goc-of-indias-only-desert-corps/ |title=Lt Gen Mathews takes over as GoC of India's only desert corps|work=[[The Indian Express]] |date=1 September 2014 |access-date=3 September 2014 |location=New Delhi, India }}</ref> * [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್]] [[ಜಿ.ಎಂ. ನಾಯರ್]] – ಭಾರತದ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (2010-?) * [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್]] [[ಕುಂಹಿರಾಮನ್ ಪಲಾತ್ ಕಂಡೆತ್|ಕೆ.ಪಿ. ಕಂಡೆತ್]] – ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಉಪ (1965–1971?) * [[ಹವಿಲ್ದಾರ್]] [[ಥಾಮಸ್ ಫಿಲಿಪ್ಪೋಸ್]] – 1971ರ [[ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಪದಕ ವಿಜೇತ ==== ವಾಯುಪಡೆ ==== * [[ಮೂರ್ಕೋತ್ ರಾಮುನ್ನಿ]] (15 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1915 – 9 ಜುಲೈ 2009) [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆ|ರಾಯಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್]]ನ ಮೊದಲ [[ಮಲಯಾಳಿ]] ಪೈಲಟ್.<ref name="Ratheesh Kumar 63"/> :::''ಪರಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೇವಾ ಪದಕ ಧಾರಕರು'' * [[ಏರ್ ಮಾರ್ಷಲ್]] [[ಎರಸ್ಸೇರಿ ಪಥಾಯಪುರಾಯಿಲ್ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್|ಇ.ಪಿ.ಆರ್. ನಾಯರ್]] – [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ತರಬೇತಿ ಆಜ್ಞೆ]]ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಮಾಂಡರ್ (1981–1985)<ref>{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Database/3837|title=Service Record for Air Marshal Erasseri Pathayapurayil Radhakrishnan Nair 3837 F(N) at Bharat Rakshak.com|website=Bharat Rakshak}}</ref> * [[ಏರ್ ಮಾರ್ಷಲ್]] [[ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾರಾಯಣ ನಾಯರ್|ಕೆ.ಎನ್. ನಾಯರ್]] – [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ಪೂರ್ವ ವಾಯು ಆಜ್ಞೆ]]ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಮಾಂಡರ್<ref>{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Database/6346|title=Service Record for Air Marshal Krishnan Narayan Nair 6346 F(P) at Bharat Rakshak.com|website=Bharat Rakshak}}</ref> * [[ಏರ್ ಮಾರ್ಷಲ್]] [[ನಾರಾಯಣ ಮೆನನ್]] – ಏರ್ ಹೆಡ್ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ನಲ್ಲಿ (ಕಾರ್ಮಿಕ) ಏರ್ ಅಧಿಕಾರಿ (1999–2004)<ref>{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Database/9005|title=Service Record for Air Marshal Narayan Menon 9005 F(P) at Bharat Rakshak.com|website=Bharat Rakshak}}</ref> ====ನೌಕಾಪಡೆ==== * [[ಆರ್. ಹರಿ ಕುಮಾರ್]] - [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ|ನೌಕಾಪಡೆಯ]] 25ನೇ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ * [[ಅಡ್ಮಿರಲ್]] ರೊನಾಲ್ಡ್ ಲಿನ್ಸ್ಡೇಲ್ ಪೆರೇರಾ<ref>{{cite web |url=http://salute.co.in/remembering-ronnie/ |title = Remembering Ronnie {{!}} Salute| date=11 July 2014 }}</ref> – [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ]]ಯ 9ನೇ [[ನೌಕಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ (ಭಾರತ)|ನೌಕಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]] (1979–1982), ಮಾಜಿ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಫ್ಲೀಟ್ನ ಫ್ಲಾಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ (FOCEF), [[ಈಸ್ಟರ್ನ್ ನೇವಲ್ ಕಮಾಂಡ್]], ಮಾಜಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಆಜ್ಞೆ]]ಯ ಫ್ಲಾಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ನೌಕಾ ಆಜ್ಞೆ]]ಯ ಫ್ಲಾಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್-ಇನ್-ಚೀಫ್<ref>{{cite web |url=http://www.bharat-rakshak.com/NAVY/personnel/chiefs/138-rl-pereira.html |title=Admiral Ronald Lynsdale Pereira - Bharat Rakshak :: Indian Navy |access-date=2026-08-14 |archive-date=2024-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619203608/https://www.bharat-rakshak.com/NAVY/personnel/chiefs/138-rl-pereira.html |url-status=dead }}</ref> * [[ವೈಸ್-ಅಡ್ಮಿರಲ್]] ಕೆ. ಎನ್. ಸುಶೀಲ್ – ಮಾಜಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಆಜ್ಞೆ]]ಯ ಫ್ಲಾಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್-ಇನ್-ಚೀಫ್<ref name="KN Sushil">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article3476107.ece |title=Vice-Admiral to retire today |work=[[The Hindu]] |date=31 May 2011 |access-date=26 October 2011 |location=Chennai, India |first=S. |last=Anandan}}</ref> * [[ರಾಧಿಕಾ ಮೆನನ್ (ನೌಕಾ ಅಧಿಕಾರಿ)|ರಾಧಿಕಾ ಮೆನನ್]] – ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ವ್ಯಾಪಾರಿ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/udaipur/women-should-raise-voice-when-faced-with-restrictions-nations-1st-female-merchant-navy-officer/articleshow/57471351.cms|title=Raise voice if faced with restrictions: Country's first woman merchant navy officer|date=5 March 2017|newspaper=The Times of India|language=en|access-date=2019-11-01}}</ref> === ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು === ====ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು==== '''ಭಾರತ''' *[[ಕೆ. ಜಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – 37ನೇ [[ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ]] (2007–2010) '''ಸಿಂಗಾಪುರ''' [[ಸುಂದರೇಶ್ ಮೆನನ್]] – 4ನೇ [[ಸಿಂಗಾಪುರದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ]] (2012-ಪ್ರಸ್ತುತ) ====ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು==== [[File:Justice Fathima Beevi.JPG|thumb|130px|ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಂ. ಫಾತಿಮಾ ಬೀವಿ]] *[[ಕೆ. ಕೆ. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ]] (1971–1976) *[[ವಿ.ಆರ್. ಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್]] (1973–1980) * [[ವಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಇರಾಡಿ]] (1981–1987) *[[ಎಂ. ಫಾತಿಮಾ ಬೀವಿ]] (1989–1992) – ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು<ref name="supremecourtofindia.nic.in">{{cite web |url=http://supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/71_mfbeevi.htm |title=Supreme Court of India - Former Judges |access-date=2015-07-28 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910061203/http://supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/71_mfbeevi.htm |archive-date=2015-09-10 }}</ref> *[[ಕೆ. ಎಸ್. ಪರಿಪೂರ್ಣನ್]] (1994–1997)<ref>{{cite web |url=http://supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/86_ksparipoornan.htm |title=Supreme Court of India - Former Judges |access-date=2016-02-05 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205144429/http://supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/86_ksparipoornan.htm |archive-date=2016-02-05 }}</ref> * [[ಕುರಿಯನ್ ಜೋಸೆಫ್]] (2013–)<ref>{{cite web|url=http://supremecourtofindia.nic.in/chief-justice-judges|title=Chief Justice & Judges - Supreme Court of India|website=supremecourtofindia.nic.in}}</ref> ====ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು==== *[[ಎಂ. ಫಾತಿಮಾ ಬೀವಿ]] (1989–1992) – ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ====ಹೈಕೋರ್ಟಿನ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು==== * ಶ್ರೀಮತಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ [[ಅನ್ನಾ ಚಾಂಡಿ]] – [[ಕೇರಳ]] ಹೈಕೋರ್ಟಿನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು (1959–1967) ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟಿನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶೆಯಾದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ * ಕುಮಾರಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಪಿ. [[ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮ]] – [[ಕೇರಳ]] ಹೈಕೋರ್ಟಿನ ಎರಡನೇ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು (1974–1982) ===ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು=== ====ಪ್ರಾಚೀನ ಗಣಿತಜ್ಞರು==== * [[ಸಂಗಮಗ್ರಾಮದ ಮಾಧವ]] (ಸು.1350–ಸು.1425) – [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]-[[ಗಣಿತಜ್ಞ]] *'''[[ಪರಮೇಶ್ವರ ನಂಬೂದಿರಿ|ವಟಸ್ಸೇರಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ನಂಬೂದಿರಿ]]''' (<abbr>ಸು.</abbr> 1380–1460) – [[ಕೇರಳ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತ ಶಾಲೆ]]ಯ ಪ್ರಮುಖ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯ]] [[ಗಣಿತಜ್ಞ]] ಮತ್ತು [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] *[[ನೀಲಕಂಠ ಸೋಮಯಾಜಿ]] (14 ಜೂನ್ 1444 – 1544), [[ಕೇರಳ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತ ಶಾಲೆ]]ಯ ಪ್ರಮುಖ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]-[[ಗಣಿತಜ್ಞ]] * [[ಜ್ಯೇಷ್ಠದೇವ]] (ಸು. 1500–ಸು. 1610) – [[ಕೇರಳ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತ ಶಾಲೆ]]ಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ-ಗಣಿತಜ್ಞ; [[ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಕುರಿತಾದ ಗ್ರಂಥದ ಲೇಖಕ<ref>{{cite web |last=Sarma |first=K. V. |last2=Hariharan |first2=S. |date=1991 |title=A Book on Rationales in Indian Mathematics and Astronomy |url=http://www.new.dli.ernet.in/rawdataupload/upload/insa/INSA_1/20005ac0_185.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129075142/http://www.new.dli.ernet.in/rawdataupload/upload/insa/INSA_1/20005ac0_185.pdf |archive-date=2014-11-29 |access-date=2010-01-28 |website=new.dli.ernet.in}}</ref> *[[ಅಚ್ಯುತ ಪಿಷಾರಡಿ]] (ಸು. 1550 ತ್ರಿಕ್ಕಂಡಿಯೂರು (ಅಕಾ ಕುಂದಪುರ), ತಿರೂರ್, ಕೇರಳ, ಭಾರತ – 7 ಜುಲೈ 1621 ಕೇರಳ) ಸಂಸ್ಕೃತ [[ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ|ವ್ಯಾಕರಣಕಾರ]], [[ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ|ಜ್ಯೋತಿಷಿ]], [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ಮತ್ತು [[ಗಣಿತಜ್ಞ]] *[[ಮೆಲ್ಪತೂರು ನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟತಿರಿ]] (1560–1646/1666) – [[ಕೇರಳ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತ ಶಾಲೆ]]ಯ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಗಣಿತೀಯ [[ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ====ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು==== * [[ಕೆ. ಆರ್. ರಾಮನಾಥನ್]] – ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಪವನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು [[ಭೌತಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ]], ಅಹಮದಾಬಾದ್ನ ಮೊದಲ ನಿರ್ದೇಶಕ; [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಿಯೋಡಿಸಿ ಮತ್ತು ಜಿಯೋಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (1954–57) * [[ಪ್ರಿಯಾ ಅಬ್ರಹಾಂ]] – ವೈರಾಲಜಿಸ್ಟ್, [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ವೈರಾಲಜಿ]]ಯ ಮಾಜಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು.<ref>{{Cite web |title=Meet Priya Abraham, director of National Institute of Virology in Pune |url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/women/2020/03/23/priya-abraham-national-institute-virology-pune.html |access-date=2023-09-17 |website=www.onmanorama.com}}</ref> * [[ವಿ. ಆರ್. ಲಲಿತಾಂಬಿಕ]] (1962–) – [[ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]] (ISRO) ಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ; 2022 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಮಾನವ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಹಾರಾಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿ ಗಗನಯಾನ ಮಿಷನ್ ಅನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲಿದ್ದಾರೆ<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/scientist-vr-lalithambika-will-lead-isros-human-space-flight-programme/articleshow/65450174.cms|title = VR Lalithambika, the woman who will lead India's human space flight programme|newspaper = The Economic Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/meet-the-woman-who-leads-indias-manned-mission-to-space-bengaluru-1902852|title=Meet The Woman Who Leads India's "Manned Mission" To Space|website=NDTV.com}}</ref><ref>{{cite news| url = https://www.thehindu.com/sci-tech/science/with-human-space-flight-india-to-push-frontiers/article24698496.ece| title = With human space flight, India to push frontiers - The Hindu| newspaper = The Hindu| date = 15 August 2018| last1 = d. s| first1 = Madhumathi}}</ref> * [[ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್]] – 1994–2003ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]] (ISRO) ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಿಜ್ಞಾನಿ<ref name="Dr. Krishnaswamy Kasturirangan (1994-2003)">{{Cite web |url=http://www.isro.gov.in/about-isro/dr-krishnaswamy-kasturirangan-1994-2003 |title=Dr. Krishnaswamy Kasturirangan (1994-2003) |date=2016 |publisher=[[Indian Space Research Organisation]] |access-date=15 January 2019 |archive-date=25 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925204231/https://www.isro.gov.in/about-isro/dr-krishnaswamy-kasturirangan-1994-2003 |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ರಾಜಸ್ಥಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.curaj.ac.in/Default.aspx?PageId=214| title=Chancellor| access-date=15 January 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20190101134826/http://curaj.ac.in/Default.aspx?PageId=214| archive-date=1 January 2019| url-status=dead}}</ref> ಅವರು [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಮಾಜಿ ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ<ref>{{cite web |url=http://www.jnu.ac.in/main.asp?sendval=Chancellor |title=Welcome to Jawaharlal Nehru University |access-date=2012-05-02 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120507153954/http://www.jnu.ac.in/main.asp?sendval=Chancellor |archive-date=7 May 2012 |df=dmy-all }}</ref> ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಞಾನ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/orgn.html |title=Planning Commission Organisation |work=Shivap |access-date=2009-12-03 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304030932/http://planningcommission.nic.in/aboutus/orgn.html |archive-date=4 March 2010 |df=dmy-all }}</ref> ಅವರು [[ರಾಜ್ಯಸಭಾ]]ದ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ (2003–09) ಮತ್ತು ಈಗ ರದ್ದುಗೊಂಡ [[ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ (ಭಾರತ)|ಭಾರತದ ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ]]ದ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ 2004 ರಿಂದ 2009 ರವರೆಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಸ್ಟಡೀಸ್]] ನ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. *[[ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮಲ್]] (4 ನವೆಂಬರ್ 1897 – 7 ಫೆಬ್ರವರಿ 1984) ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ PhD ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯ ತಳಿ, [[ಸೈಟೋಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಫೈಟೋಜಿಯೋಗ್ರಫಿ]] ಕುರಿತು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೆಲಸವು [[ಕಬ್ಬು]] ಮತ್ತು [[ಬದನೆಕಾಯಿ]] (ಬೃಂಜಾಲ್) ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ====ಶಿಕ್ಷಕ ವರ್ಗ==== [[File:Thomas Kailath.jpg|thumb|right|130px|ಥಾಮಸ್ ಕೈಲಾತ್]] * [[ಜಾರ್ಜ್ ಸುದರ್ಶನ್]] – [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]] ಎಮೆರಿಟಸ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಥಾಮಸ್ ಕೈಲಾತ್]] – [[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]]; ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಫೈಸಲ್ ಕುಟ್ಟಿ]] – ಕಾನೂನು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಜಾರ್ಜ್ ವರ್ಘೀಸ್]] – ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಕೆ. ಮಣಿ ಚಾಂಡಿ]] – ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಮಥಾಯ್ ವರ್ಘೀಸ್]] – [[ಗಣಿತ]] ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಪಾಲ್ ಎ. ಕತ್ತುಮನ್]] – ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಪುಲಿಕ್ಕೆಲ್ ಅಜಯನ್]] – ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಕುರಿಯನ್ ಕುನ್ನುಂಪುರಂ]] – ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಜಾನ್ ವಟ್ಟಾಂಕಿ]] – ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಥಾಮಸ್ ಜಕಾರಿಯಾ]] – ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ * [[ಟಿ. ಪ್ರದೀಪ್]] – [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ *[[ಶ್ರೀ ಕೆ. ನಯ್ಯರ್]] – ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ [[File:V C Samuel Yale PhD.jpg|thumb|right|150px|ವಿ.ಸಿ. ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್]] * ರೆವ್. ಫಾದರ್ ಡಾ. [[ವಿ.ಸಿ. ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್]] – ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಲೇಖಕ, ಬಹುಭಾಷಾವಿದ ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯ ನಾಯಕ * [[ಪಿ. ಎನ್. ವಿನಯಚಂದ್ರನ್]] – ಸಾಗರಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಹ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ತಾನು ಪದ್ಮನಾಭನ್]] – ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಕುರುವಿಲ್ಲ ಪಾಂಡಿಕಟ್ಟು]] – ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಜಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ ನಾಯರ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಪ್ರಹ್ಲಾದ್ ವಡಕ್ಕಪಟ್]] – ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ರೊಬೊಟಿಕ್ಸ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ<ref>{{cite web|url=http://www.prahlad.in|title=Dr. Prahlad Vadakkepat's Homepage|website=Prahlad.in}}</ref> * [[ಕೆ. ಆರ್. ಕೆ. ಈಶ್ವರನ್]] – [[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಅಸ್ತ್ರಾ ಚೇರ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ====ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು==== * [[ಜಾನ್ ಪಾಲೋಕರೆನ್]] – [[ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಲೇಜ್, ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್]]ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲ * [[ಮಥಾಯ್ ವರ್ಘೀಸ್]] – ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಜಿಯೋಮೆಟ್ರಿ ಅಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ (IGA), ಅಡಿಲೇಡ್ನ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಎಲುವತ್ತಿಂಗಲ್ ದೇವಸ್ಸಿ ಜೆಮ್ಮಿಸ್]] – [[ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಅಂಡ್ ರಿಸರ್ಚ್, ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]ನ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಎಂ. ಜಿ. ಕೆ. ಮೆನನ್]] – [[ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]]ನ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ವಿ. ಎನ್. ರಾಜಶೇಖರನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ 6ನೇ ಕುಲಪತಿಗಳು * [[ಸಲೀಂ ಗಂಗಾಧರನ್]] – ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನಿರ್ದೇಶಕರು, [[ಕೇರಳ]] ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] ====ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ==== * ಡಾ.[[ಅಯ್ಯತನ್ ಗೋಪಾಲನ್]] - ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಪುರುಷ ವೈದ್ಯ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ, ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಮಾನಸಿಕ ಆಶ್ರಮದ (ಕುತ್ತಿರಾವತ್ತಂ ಮಾನಸಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ) ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಅಧೀಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ವೈದ್ಯ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ. * ಡಾ.[[ಅಯ್ಯತನ್ ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮಲ್]] (1881–1945) [[ಕೇರಳ]]ದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ [[ಡಾಕ್ಟರ್ (ಶೀರ್ಷಿಕೆ)|ವೈದ್ಯೆ]].<ref>{{Cite book|last=|first=|title=Modern Kerala: Studies in Social and Agrarian Relations, K.K.N.Kurup. p. 86.|publisher=K.K.N.Kurup. p. 86. mittal publications|year=1988|isbn=|location=|pages=K.K.N.Kurup. p. 86}}</ref> * [[ಅಬ್ರಹಾಂ ವರ್ಘೀಸ್]] – [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಔಷಧ]] ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಔಷಧ ವಿಭಾಗದ ಹಿರಿಯ ಸಹ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ಮಣಿ ಮೆನನ್]] – [[ಹೆನ್ರಿ ಫೋರ್ಡ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]]ಯ [[ವಟ್ಟಿಕುಟಿ ಯುರಾಲಜಿ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಥಾಮಸ್ ಥಾಮಸ್ (ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ)|ಥಾಮಸ್ ಥಾಮಸ್]] – ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಹೃದಯ-ವಕ್ಷಸ್ಥಳ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ * [[ಎಂ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ (ವೈದ್ಯ)|ಎಂ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್]] – ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಜ್ಞ * [[ಎಂ. ಎಸ್. ವಲಿಯಾಥನ್]] – ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ; ಮಣಿಪಾಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾಜಿ ಕುಲಪತಿಗಳು * [[ಆರ್. ಕೇಶವನ್ ನಾಯರ್]] – ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಸಿವಿಲ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ * [[ವೈದ್ಯರತ್ನಂ ಪಿ. ಎಸ್. ವಾರಿಯರ್]] – ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯ ಮತ್ತು ಕೊಟ್ಟಕ್ಕಲ್ ಆರ್ಯ ವೈದ್ಯ ಶಾಲೆಯ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ಸಲೀಂ ಯೂಸುಫ್]] – ಪಾಪುಲೇಶನ್ ಹೆಲ್ತ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಕೆನಡಾದ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ರಾಜಗೋಪಾಲನ್ ಕೃಷ್ಣನ್]] ವೈದ್ಯನ್ – ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯ * [[ಮೋಹನ್ ಡಿ. ನಾಯರ್]] – ಭಾರತೀಯ ಔಷಧೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ ====ಮಾನವಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು==== * [[ನಿವೇದಿತಾ ಮೆನನ್]] – ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಬರಹಗಾರ್ತಿ; ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಚಿಂತನೆಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ === ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ === <!-- NOTICE: Per our policies, do not add any name that does not have an article. Any name added without a source will be subject to immediate removal. --> * [[ರಾಜೀವ್ ಮಾಧವನ್]] – ಉದ್ಯಮಿ<ref>{{Cite news|url=http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/Tech-a-tete/rajeev-madhavan-kochi-comics-to-california-chips/|title=Rajeev Madhavan: Kochi comics to California chips|work=Times of India Blog|access-date=2017-04-01|language=en-US}}</ref> * [[ರಾಜೇಶ್ ಗೋಪಿನಾಥನ್]] – [[ಟಾಟಾ ಕನ್ಸಲ್ಟೆನ್ಸಿ ಸರ್ವೀಸಸ್]]ನ CEO * [[ಥಾಮಸ್ ಕುರಿಯನ್]] – [[ಓರಾಕಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]]ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಜಾಗತಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ರೇಜಿ ಅಬ್ರಹಾಂ]] – ABAN ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಕಂಪನೀಸ್ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಸಿ ಜೆ ಜಾರ್ಜ್]] – [[ಜಿಯೋಜಿತ್ ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಸರ್ವೀಸಸ್]]ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು CEO * [[ಕ್ರಿಸ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – [[ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್]]ನ ಸಹ-ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ CEO * [[ಎಸ್. ಡಿ. ಶಿಬುಲಾಲ್]] – ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ನ CEO ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಆರ್. ಕೆ. ಕೃಷ್ಣ ಕುಮಾರ್|ಆರ್ಕೆ ಕೃಷ್ಣ ಕುಮಾರ್]] – [[ಸರ್ ದೊರಾಬ್ಜಿ ಟಾಟಾ ಟ್ರಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಸರ್ ರತನ್ ಟಾಟಾ ಟ್ರಸ್ಟ್]]ನ ಟ್ರಸ್ಟಿ * [[ಆರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – [[ಟಾಟಾ ಸನ್ಸ್]]ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಬಿ. ರವಿ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಟೈಕೂನ್ * [[ಜಾರ್ಜ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮುತ್ತೂಟ್]] – ಮುತ್ತೂಟ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ & [[ಮುತ್ತೂಟ್ ಗ್ರೂಪ್]]ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ವರ್ಘೀಸ್ ಕುರಿಯನ್]] – [[ಗುಜರಾತ್ ಕೋ-ಆಪರೇಟಿವ್ ಮಿಲ್ಕ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]]ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ಥಾಕಿಯುದ್ದೀನ್ ವಹೀದ್]] – ಈಸ್ಟ್ ವೆಸ್ಟ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ನ ಮಾಲೀಕ * [[ಕೆ.ಎಂ. ಮಾಮ്മೆನ್ ಮಾಪ್ಪಿಳೈ]] – [[ಮದ್ರಾಸ್ ರಬ್ಬರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ|MRF ಟೈರ್ಸ್]] ಮತ್ತು ''[[ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮ]]'' ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ * [[ಸಿ. ಪಿ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್]] – [[ಲೀಲಾ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಹೋಟೆಲ್ಸ್]]ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ * [[ರಾಜ್ಮೋಹನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಬೀಟಾ ಗ್ರೂಪ್ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ಕೊಚೌಸೆಫ್ ಚಿಟ್ಟಿಲಪ್ಪಿಳ್ಳಿ]] – ವಿ ಗಾರ್ಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಎಂ. ಎ. ಯೂಸುಫ್ ಅಲಿ]] – EMKE ಗ್ರೂಪ್, ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಲುಲು ಹೈಪರ್ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೂಪರ್ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ * [[ಬೀನಾ ಕಣ್ಣನ್]] – ಸೀಮಟ್ಟಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಕಿ * [[ನಡಕ್ಕಲ್ ಪರಮೇಶ್ವರನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] ಅಥವಾ "ಕಾಫಿ ಹೌಸ್ ಪಿಳ್ಳೈ" – [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಕಾಫಿ ಹೌಸ್]]ಗಳ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ * [[ಬೈಜು ರವೀಂದ್ರನ್]] – ಥಿಂಕ್ ಅಂಡ್ ಲರ್ನ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ [[BYJU'S]] - ದ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಆ್ಯಪ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ, ಇದು [[ಚಾನ್ ಝುಕರ್ಬರ್ಗ್ ಉಪಕ್ರಮ]]ದಿಂದ [[ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ<ref>{{Cite news |last=Heath |first=Alex |date=September 8, 2016 |title=Mark Zuckerberg leads $50 million investment in Indian education startup |url=https://www.businessinsider.sg/mark-zuckerberg-invests-byju-indian-education-startup-2016-9/?r=US&IR=T |archive-url=https://web.archive.org/web/20180621194124/https://www.businessinsider.sg/mark-zuckerberg-invests-byju-indian-education-startup-2016-9/?r=US&IR=T |archive-date=June 21, 2018 |work=[[Business Insider]]}}</ref> ಇದು 2017 ರಲ್ಲಿ [[ಟ್ಯೂಟರ್ವಿಸ್ಟಾ]] ಸ್ವಾಧೀನದೊಂದಿಗೆ, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಹೋಗಿರುವ ಕೆಲವೇ ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಾಹಕ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.forbesindia.com/article/big-bet/byjus-swipe-and-learn-from-this-nearunicorn/48179/1 |title = Forbes India - Byju's: Swipe And Learn From This Near-unicorn}}</ref> * [[ಅಜಿತ್ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – [[ರೆಡಿಫ್]]ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ದಿಲೀಪ್ ಕೆ ನಾಯರ್]] – [[ನಾರ್ಥ್ ಈಸ್ಟ್ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ (NEFTU)|ನಾರ್ಥ್ ಈಸ್ಟ್ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಯ ಮೊದಲ ಕುಲಪತಿಗಳು; ''ದ ಎಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಔಟ್ಲುಕ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್''ನ ಪ್ರಕಾಶಕರು * [[PNC ಮೆನನ್]] – ಸೋಭಾ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ * [[ಅರುಣ್ ಎಂ. ಕುಮಾರ್]] – KPMG ಇಂಡಿಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ * [[ಮಥುನ್ನಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್]] – ಅಲ್-ಸಯ್ಯರ್ ಗ್ರೂಪ್ನ ಮಾಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ; ಜಬ್ರಿಯಾ ಇಂಡಿಯನ್ ಶಾಲೆಯ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು; ಇಂಡಿಯನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸರ್ಕಲ್, ಕುವೈತ್ನ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ====ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು==== [[File:SirChetturSankaranNair.jpg|thumb|right|130px|ಸರ್ ಚೆಟ್ಟೂರು ಶಂಕರನ್ ನಾಯರ್]] * ಸರ್ [[ಚೆಟ್ಟೂರು ಶಂಕರನ್ ನಾಯರ್]] – [[ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಂಪೈರ್|KCIE]], [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (1897–1898) * [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೆಹಗಲ್]] – ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಾಗಿ, [[ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್]]ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ INA ಯ ಝಾನ್ಸಿ ರಾಣಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದರು * [[ಕುಂಬಳತು ಶಂಕು ಪಿಳ್ಳೈ]] - 1949-1951ರವರೆಗೆ [[ಕೇರಳ ಪ್ರದೇಶ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿ]]ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * * [[ಎನ್ಪಿ ನಾಯರ್|ಎನ್.ಪಿ. ನಾಯರ್]] – [[ಆಝಾದ್ ಹಿಂದ್ ದಳ]]ದ ಆಡಳಿತಗಾರ * [[ಕೆ. ಕೆಳಪ್ಪನ್]] - ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * [[ಕೆ. ಪಿ. ಕೇಶವ ಮೆನನ್]] – ''[[ಮಾತೃಭೂಮಿ]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ-ಸಂಪಾದಕ * [[ಎ. ಕೆ. ಗೋಪಾಲನ್|ಎ. ಕೆ. ಗೋಪಾಲನ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] – [[ಭಾರತದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ನಾಯಕ * [[ಕೆ. ಕುಮಾರ್]] (ಕುಮಾರ್ಜಿ) – ಗಾಂಧಿವಾದಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ, ವಾಗ್ಮಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಕ, ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ'' ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದರು * * [[ವೆಳಿಯಂಕೋಡ್ ಉಮರ್ ಖಾಸಿ]] – ರಹಸ್ಯ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿದ್ವಾಂಸ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಕವಿ * [[ಅಮ್ಮು ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್]] * [[ಅಚ್ಚಮ್ಮ ಚೆರಿಯನ್]] – ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಝಾನ್ಸಿ ರಾಣಿ * [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಬ್ದುಲ್ ರಹಿಮಾನ್]] – ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಕೆಪಿಸಿಸಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ವಕ್ಕಂ ಮಜೀದ್]] – [[ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ]] ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ * [[ಟಿ. ಎಂ. ವರ್ಘೀಸ್]] – ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿಯ ಸಚಿವರು * [[ಜಾರ್ಜ್ ಜೋಸೆಫ್ (ಕೇರಳ)|ಜಾರ್ಜ್ ಜೋಸೆಫ್]] – ವಕೀಲ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ * [[ಸಿ. ಕೇಶವನ್]] – [[ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ * [[ಕೆ. ಕೆಳಪ್ಪನ್]] – ಪಯ್ಯನೂರು ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಮತ್ತು [[ಗುರುವಾಯೂರು ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ]]ದ ನಾಯಕ * [[ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]] – ಮಲಯಾಳಂ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಮಾನವತಾವಾದಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ * * * [[ವೇಲು ತಂಪಿ ದಳವ]] * [[ಅಮ್ಮು ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್]] * [[ಎ. ಜೆ. ಜಾನ್, ಅನಪರಂಬಿಲ್]] * [[ನೆಟ್ಟೂರ್. ಪಿ. ದಾಮೋದರನ್]] – ಸಮಾಜ ಸೇವಕ * [[ಮೊಯ್ದು ಮೌಲವಿ]] – [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]ನ ನಾಯಕ ====ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು==== [[File:Shri Shankaracharya.jpg|thumb|right|130px|ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ]] <!-- NOTICE: Per our policies, Dd not add any name that does not have an article. Any name added without a source will be subject to immediate removal. --> * [[ಆದಿ ಶಂಕರ]] (788–820) – ಸಂತ, ಕವಿ, ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕಾರ * [[ಅಯ್ಯಂಕಾಳಿ]] – [[ದಲಿತ]]ರ ನಾಯಕ * [[ಅಯ್ಯತನ್ ಗೋಪಾಲನ್]] (1861-1948) - ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ, ಸುಗುಣವರ್ಧಿನಿ ಚಳವಳಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ, [[ಡಿಪ್ರೆಸ್ಡ್ ಕ್ಲಾಸಸ್ ಮಿಷನ್]], ಕೇರಳದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮಾಜ]]ದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರಕ. * [[ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್ ಮಾಧತಿಲ್ ರಾರಿಚನ್ ಮೂಪನ್]] - (1856–1919) ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕಂಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಚಟುವಟಿಕೆ. * [[ಕೆ. ಎಂ. ಸೀತಿ]] – ಸಾಹೇಬ್ ಬಹದ್ದೂರ್, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೀತಿ ಸಾಹೇಬ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ * [[ಚಟ್ಟಂಪಿ ಸ್ವಾಮಿಕಲ್]] (1853–1925) – ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ * [[ಸಿ. ಕೇಶವನ್]] – 1951–1952ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ * [[ಕುರಿಯಾಕೋಸ್ ಎಲಿಯಾಸ್ ಚವಾರ]] – ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಸಂತ * [[ಲಲಿತಾಂಬಿಕ ಅಂತರ್ಜನಂ]] – ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ್ತಿ * [[ಕೆ. ಪಿ. ಕೇಶವ ಮೆನನ್]] – ''[[ಮಾತೃಭೂಮಿ]]'' ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ * [[ಕೆ. ಕುಮಾರ್]] (ಎಲಂತೂರು ಕುಮಾರ್ಜಿ) – ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ-ಸುಧಾರಕ, ಹರಿಜನ ಉನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು * [[ಕೆ. ಕೆಳಪ್ಪನ್]] – ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ * [[ಮಥಾಯ್ ಮಂಜೂರಾನ್]] (1912–1970) – ಸಮಾಜವಾದಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ, ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯ, 2ನೇ ಇಎಂಎಸ್ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಚಿವರು * [[ಮನ್ನತು ಪದ್ಮನಾಭನ್]] – ನಾಯರ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ * [[ಎಂ.ಸಿ. ಜೋಸೆಫ್|ಎಂ. ಸಿ. ಜೋಸೆಫ್]] – ತರ್ಕವಾದಿ, ''[[ಯುಕ್ತಿವಾದಿ]]''ಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕ * [[ನವಾಬ್ ರಾಜೇಂದ್ರನ್]] – ಸಮಾಜ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ * [[ನಾರಾಯಣ ಗುರು|ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು]] (1856–1928) – ಕೇರಳದ ನವೋದಯದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ, ವಿದ್ವಾಂಸ, ಶಿಕ್ಷಕ, ಸಂತ ಮತ್ತು ವೇದಾಂತಿ * [[ಸಹೋದರನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್]] – ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ, ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಗಳ ಅನುಯಾಯಿ * [[ನಟರಾಜ ಗುರು]] – ನಾರಾಯಣ ಗುರುಗಳ ಶಿಷ್ಯ * [[ವಕ್ಕಂ ಮೌಲವಿ]] (1877–1933) – ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ, ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ * [[ಅಬ್ರಹಾಂ ಬರಾಕ್ ಸೇಲಂ]] – ಜಿಯಾನಿಸ್ಟ್, ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ, ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ===ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ=== ====ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ==== * [[ಆದಿ ಶಂಕರ]] (788–820) – ಸಂತ, ಕವಿ, ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕಾರ * [[ಚಟ್ಟಂಪಿ ಸ್ವಾಮಿಕಲ್]] (1853–1924) – ಹಿಂದೂ ಋಷಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ * [[ವಾಘ್ಭಟಾನಂದ]] (1885 – ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1939) ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರಾಗಿದ್ದರು. * [[ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು]] (1854–1928) – [[ಶಿವಗಿರಿ ಮಠ]]ದ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ * [[ತಪೋವನ್ ಮಹಾರಾಜ್]] (1889–1957) – [[ಸ್ವಾಮಿ ಚಿನ್ಮಯಾನಂದ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವಾಮಿ ಸುಂದರಾನಂದ]]ರ ಗುರು * [[ಸ್ವಾಮಿ ರಂಗನಾಥಾನಂದ]] (1908–2005) – ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠ ಮತ್ತು ಮಿಷನ್ನ 13ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ಏಕನಾಥ್ ಈಶ್ವರನ್]] (1910–1999) – ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಕ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಬಳಸಲಾಗುವ [[ಪ್ಯಾಸೇಜ್ ಮೆಡಿಟೇಶನ್]] ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು * [[ಚಿನ್ಮಯಾನಂದ]] (1916–1993) – [[ಚಿನ್ಮಯ ಮಿಷನ್]]ನ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ನಿತ್ಯ ಚೈತನ್ಯ ಯತಿ]] (1924–1999) – [[ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ]]ದ ಪ್ರತಿಪಾದಕ * [[ಕರುಣಾಕರ ಗುರು]] (1927–1999) – ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ, [[ಸಂತಿಗಿರಿ ಆಶ್ರಮ]]ದ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ಸ್ವಾಮಿ ಭೂಮಾನಂದ ತೀರ್ಥ]] (1933–) – ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ ಮತ್ತು [[ನಾರಾಯಣಶ್ರಮ ತಪೋವನಂ]]ನ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ಸ್ವಾಮಿ ಅಭೇದಾನಂದ]] ಅಭೇದಾಶ್ರಮಂ ತಿರುವಂತಪುರಂ * [[ಮಾತಾ ಅಮೃತಾನಂದಮಯಿ]] (1953–) – ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕಿ ಮತ್ತು [[ಮಾತಾ ಅಮೃತಾನಂದಮಯಿ ಮಠ]]ದ ಸ್ಥಾಪಕಿ, ಅಮ್ಮ ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ ====ಇಸ್ಲಾಂ==== * [[ಪನಕ್ಕಾಡ್ ಸಯ್ಯದ್ ಮೊಹಮ್ಮದಲಿ ಶಿಹಾಬ್ ಥಂಗಲ್|ಪನಕ್ಕಾಡ್ ಥಂಗಲ್]]<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/Thousands-bid-tearful-farewell-to-Thangal/article16525900.ece|title=Thousands bid tearful farewell to Thangal|date=3 August 2009|website=Thehindu.com}}</ref> * [[ಅಹ್ಮದ್ ಕುಟ್ಟಿ]] – ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ವಾಂಸ * [[ಕಂಠಪುರಂ ಎ. ಪಿ. ಅಬೂಬಕರ್ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್]] – ಭಾರತದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮುಫ್ತಿ * [[ಚೇರುಶ್ಶೇರಿ ಸೈನುದ್ದೀನ್ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್|ಚೇರುಶ್ಶೇರಿ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್]] * [[ಕೆಟಿ ಮನು ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್]] * [[ಕಲಂಬಾಡಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್]] * [[ಉಳ್ಳಾಲ್ ಥಂಗಲ್]] * [[ಸಯ್ಯದ್ ಹೈದರಲಿ ಶಿಹಾಬ್ ಥಂಗಲ್|ಹೈದರಲಿ ಶಿಹಾಬ್ ಥಂಗಲ್]] * [[ಚೆಕಣ್ಣೂರು ಮೌಲವಿ]] – ಪ್ರಗತಿಪರ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಪಾದ್ರಿ * [[ಎಂಎಂ ಅಕ್ಬರ್]] – ಮುಸ್ಲಿಂ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ, ತುಲನಾತ್ಮಕ ಧರ್ಮ ವಿದ್ವಾಂಸ * [[ಅಬ್ದುಲ್ ಹಕೀಮ್ ಅಜ್ಹರಿ]] - ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ವಾಂಸ * [[ಕಣ್ಣಿಯಾತ್ ಅಹ್ಮದ್ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್]] - ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ವಾಂಸ * [[ಇ. ಕೆ. ಅಬೂಬಕರ್ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್]] - ಸಮುದಾಯ ನಾಯಕ * [[ಹುಸೇನ್ ಮಾದವೂರ್]] - ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ವಾಂಸ * [[ಸಯ್ಯಿದ್ ಇಬ್ರಾಹೀಮ್ ಖಲೀಲ್ ಅಲ್ ಬುಖಾರಿ|ಇಬ್ರಾಹೀಮ್ ಖಲೀಲ್ ಅಲ್ ಬುಖಾರಿ]] - ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ವಾಂಸ ==== ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ==== * [[ಫಿಲಿಪೋಸ್ ಮಾರ್ ಕ್ರಿಸೋಸ್ಟಮ್]] – [[ಮಲಂಕರ ಮಾರ್ಥೋಮಾ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]]ನ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಥೋಮಾ XX * [[ಮಾರ್ ಯೋಹಾನನ್ ಯೋಸೆಫ್]] – ಪವಿತ್ರ ಅಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಈಸ್ಟ್ನ ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಬಿಷಪ್ * [[ಅಮಲೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಅಲ್ಫೋನ್ಸಾ]] – [[ಭಾರತೀಯ ಜನರು|ಭಾರತೀಯ]] ಮೂಲದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ, [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]]ನಿಂದ [[ಸಂತ]]ೆಯಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು * [[ಬಾಸೆಲಿಯೋಸ್ ಕ್ಲೀಮಿಸ್]] – [[ಸ್ಯಾನ್ ಗ್ರೆಗೊರಿಯೊ VII|ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಗ್ರೆಗೊರಿ VIIನ ಕಾರ್ಡಿನಲ್-ಪಾದ್ರಿ]] * [[ಬಾಸೆಲಿಯೋಸ್ ಮಾರ್ ಥೋಮಾ ಪೌಲೋಸ್ II]] – [[ಮಲಂಕರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]]ನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕೋಸ್ * [[ಬಾಸೆಲಿಯೋಸ್ ಥಾಮಸ್ I]] – [[ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]]ನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕೋಸ್ *[[ಗೀವರ್ಘೀಸ್ ಗ್ರೆಗೊರಿಯೋಸ್ ಆಫ್ ಪರುಮಲ|ಗೀವರ್ಘೀಸ್ ಮಾರ್ ಗ್ರೆಗೊರಿಯೋಸ್ (ಪರುಮಲ ತಿರುಮೇನಿ)]] – [[ಮಲಂಕರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]]ನಿಂದ ಅಭಿಷೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಸಂತ * [[ಜಾರ್ಜ್ ಅಲೆಂಚೇರಿ]] – [[ಸ್ಯಾನ್ ಬೆರ್ನಾರ್ಡೊ ಅಲ್ಲೆ ಟೆರ್ಮೆ|ಸ್ಯಾನ್ ಬೆರ್ನಾರ್ಡೊ ಅಲ್ಲೆ ಟೆರ್ಮೆಯ ಕಾರ್ಡಿನಲ್-ಪಾದ್ರಿ]] * [[ಜೋಸೆಫ್ ಮಾರ್ ಥೋಮಾ]] – ಮಾರ್ ಥೋಮಾ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಪಾದ್ರಿ * [[ಜಾಯ್ ಅಲಪ್ಪಾಟ್]] – ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಬಿಷಪ್ * [[ಜೋಸೆಫ್ ಪರೆಕಾಟ್ಟಿಲ್]] – ಜೂನ್ 1988 ರಲ್ಲಿ [[ಪೋಪ್ ಜಾನ್ ಪಾಲ್ II]] ರಿಂದ [[ಕಾರ್ಡಿನಲ್ (ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್)|ಕಾರ್ಡಿನಲ್]] ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು * [[ಕೆ. ಪಿ. ಯೋಹಾನನ್|ಕೆಪಿ ಯೋಹಾನನ್]] – [[ಬಿಲೀವರ್ಸ್ ಚರ್ಚ್]]ನ [[ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಬಿಷಪ್]] * [[ಕುರಿಯಾಕೋಸ್ ಎಲಿಯಾಸ್ ಚವಾರ]] – [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]]ನ ಸಂತ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ * [[ಕೆ.ವಿ. ಸೈಮನ್]] – [[ಕೇರಳ ಬ್ರೆಥ್ರೆನ್]] ಪ್ರವರ್ತಕ * [[ಮಾರ್ ಗ್ರೆಗೊರಿ ಕರೋತೆಂಪ್ರೆಲ್]] – [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಎಪಾರ್ಕಿ ಆಫ್ ರಾಜ್ಕೋಟ್]]ನ ಬಿಷಪ್ * [[ಪಿ.ಸಿ. ಜಾನ್]] – [[ಕೇರಳ ಬ್ರೆಥ್ರೆನ್]] ಪ್ರವರ್ತಕ * [[ಯೂಫ್ರೇಸಿಯಾ ಎಳುವತ್ತಿಂಗಲ್|ಸಂತ ಯೂಫ್ರೇಸಿಯಾ]] – [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಚರ್ಚ್]]ನ ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಮೆಲೈಟ್ ಸನ್ಯಾಸಿನಿ * [[ವರ್ಕಿ ವಿಥಯತಿಲ್]] – ಮಾಜಿ [[ಸ್ಯಾನ್ ಬೆರ್ನಾರ್ಡೊ ಅಲ್ಲೆ ಟೆರ್ಮೆ|ಸ್ಯಾನ್ ಬೆರ್ನಾರ್ಡೊ ಅಲ್ಲೆ ಟೆರ್ಮೆಯ ಕಾರ್ಡಿನಲ್-ಪಾದ್ರಿ]] * [[ವರ್ಘೀಸ್ ಪಯ್ಯಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಪಾಲಕ್ಕಪ್ಪಿಳ್ಳಿ]] – [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]]ನಿಂದ [[ವೆನೆರಬಲ್]] ಆಗಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು * [[ಪಾಲಕ್ಕಲ್ ಥೋಮ]] – ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್]] ಚರ್ಚ್ನ ಭಾರತೀಯ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಪಾದ್ರಿ * ಥಿಯೋಡೋಸಿಯಸ್ ಮಾರ್ ಥೋಮಾ- [ಮಾರ್ಥೋಮಾ ಚರ್ಚ್]- ಮಾರ್ ಥೋಮಾ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಪಾದ್ರಿ ====ಪಿಆರ್ಡಿಎಸ್==== *[[ಪೊಯ್ಕಯಿಲ್ ಯೋಹಾನನ್]] ಅಲಿಯಾಸ್ ಪೊಯ್ಕಯಿಲ್ ಕುಮಾರ ಗುರು ದೇವನ್ – ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಕವಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ರಕ್ಷಾ ದೈವ ಸಭಾ ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ===ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆ=== ====ಬರಹಗಾರರು==== {{see also|ಮಲಯಾಳಂನ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರ ಪಟ್ಟಿ}} [[File:Chandiroor Divakaran New DSW.JPG|thumb|right|130px|[[ಚಂಡಿರೂರ್ ದಿವಾಕರನ್]]]] <!-- NOTICE: Per our policies, do not add any name that does not have an article. Any name added without a source will be subject to immediate removal. --> * [[ಅಜಯ್ ಪ್ರಭಾಕರ್]] – ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕ * [[ಎ. ಆರ್. ರಾಜರಾಜ ವರ್ಮ]] – ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕರಣಕಾರ * [[ಅಕ್ಕಿತಂ ಅಚ್ಯುತನ್ ನಂಬೂತಿರಿ]] – ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ; 1973 ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ * [[ಅಪ್ಪು ನೆಡುಂಗಡಿ]] – ಮೊದಲ [[ಮಲಯಾಳಂ]] [[ಕಾದಂಬರಿ]]ಯಾದ ''[[ಕುಂದಲತ]]''ಯ ಲೇಖಕ * [[ಅನಿತಾ ನಾಯರ್]] – ಬರಹಗಾರ್ತಿ * [[ಅರುಂಧತಿ ರಾಯ್]] – ನಟಿಯಿಂದ ಬರಹಗಾರ್ತಿಯಾದವರು, 1997 ರಲ್ಲಿ ''[[ದಿ ಗಾಡ್ ಆಫ್ ಸ್ಮಾಲ್ ಥಿಂಗ್ಸ್]]'' ಕಾದಂಬರಿಗೆ ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು, ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸೆಟ್ ಆಗಿದೆ * [[ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ ಚುಳ್ಳಿಕ್ಕಾಡು]] – ಕವಿ * [[ಬಾಲಮಣಿ ಅಮ್ಮ]] – ಕವಯತ್ರಿ; ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪದಕವಾದ [[ಸರಸ್ವತಿ ಸಮ್ಮಾನ್]] ಗೆದ್ದರು * [[ಚಂಡಿರೂರ್ ದಿವಾಕರನ್]] – ಕವಿ, ಜಾನಪದ ಗೀತೆ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು 2011 ರ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ * [[ಚಂಗಂಪುಳ ಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] (1911–1948) – ಕವಿ, "ರಮಣನ್" (1936) ಪಾದ್ರಿಯ ಎಲಿಜಿಯ ಲೇಖಕ * [[ಚೇರುಶ್ಶೇರಿ ನಂಬೂತಿರಿ]] – ಕವಿ, ''ಕೃಷ್ಣಗಾಧ (ಕೃಷ್ಣನ ಹಾಡು)''ಯ ಲೇಖಕ * [[ಡಿ. ವಿನಯಚಂದ್ರನ್]] – ಕವಿ * [[ಎಡಸ್ಸೇರಿ ಗೋವಿಂದನ್ ನಾಯರ್]] – ಕವಿ ಮತ್ತು ನಾಟಕಕಾರ * [[ಫೈಸಲ್ ಕುಟ್ಟಿ]] – ವಕೀಲ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಂಕಣಕಾರ * [[ಜಿ. ಶಂಕರ ಕುರುಪ್]] – ಕವಿ * [[ಜಾರ್ಜ್ ಮೆನಚೇರಿ]] – ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ''ದ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ''ದ ಸಂಪಾದಕ, ''ದ ಇಂಡಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್'' (''ದ ನಾಜ್ರಾನೀಸ್'') ನ ಸಂಪಾದಕ * [[ಗೋಪಿ ಕೊಟ್ಟೂರು]] – ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ * [[ಹಸ್ಸನ್ ತಿಕ್ಕೋಡಿ]] – ಬರಹಗಾರ, ಕವಿ, MES ರಾಜ ವಸತಿ ಶಾಲೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ಹಮೀದ್ ಚೆನ್ನಮಂಗಲೂರು]] – ಬರಹಗಾರ, ಪ್ರಗತಿಪರ ಮುಸ್ಲಿಂ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೂಲಭೂತವಾದದ ವಿಮರ್ಶಕ * [[ಇ. ಹರಿಕುಮಾರ್]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ * [[ಇಳಂಗೋ ಅಡಿಗಲ್]] – ''[[ಸಿಲಪ್ಪತಿಕಾರಂ]]''ನ ಲೇಖಕ, [[ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯ|ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದ]] [[ಐದು ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು|ಐದು ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದು; ತನ್ನನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 2ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಚೇರ]] ರಾಜಕುಮಾರನೆಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ * [[ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್]] – ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ * [[ಕಳಕ್ಕತ್ತು ಕುಂಚನ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] – ಕವಿ * [[ಕಮಲಾ ದಾಸ್]] – ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕವಯತ್ರಿ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಕಾರ್ತಿ; ಮಾಧವಿಕ್ಕುಟ್ಟಿ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿಯೂ ಬರೆದರು; 1999 ರಲ್ಲಿ ಕಮಲಾ ಸುರಯ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆ; 1964 ರಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯನ್ ಕವಿತಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ; 1965 ರಲ್ಲಿ ಕೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * [[ಕೇಸರಿ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತಕ, ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ * [[ಕೊಟ್ಟಾರತ್ತಿಲ್ ಶಂಕುನ್ನಿ]] – ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕ. ಅವರು ಕವಿತೆ ಮತ್ತು ಗದ್ಯ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರು 1909 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ದಂತಕಥೆಗಳನ್ನು ಸಂಕಲಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕಾಲು ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. "[[ಐತಿಹ್ಯಮಾಲ]]" (ದಂತಕಥೆಗಳ ಹಾರ) ಕೊಟ್ಟಾರತ್ತಿಲ್ ಶಂಕುನ್ನಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ದಂತಕಥೆಗಳ ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ದಂತಕಥೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ [[ಭಾಷಾಪೋಷಿಣಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಶಂಕುನ್ನಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. * [[ಕುಮಾರನ್ ಆಸನ್]] – ಕವಿ, ಮಹಾಕವಿ ಕುಮಾರನ್ ಆಸನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಜನವರಿ 1924 ರಲ್ಲಿ ಆಲಪುಳದಿಂದ ಕೊಲ್ಲಂಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ (ರಿಡೀಮರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ) ದೋಣಿ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ 51 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು * [[ಕುಂಜುನ್ನಿ]] – ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ * [[ಎನ್. ಎಸ್. ಮಾಧವನ್]] – ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಸಿವಿಲ್ ಸೇವಕ *[[ಮನು ಎಸ್. ಪಿಳ್ಳೈ|ಮನು ಎಸ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – “ದ ಐವರಿ ಥ್ರೋನ್”ನ ಲೇಖಕ * [[ಎಂ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ (ಲೇಖಕ)|ಎಂ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ * [[ಎಂ. ಮುಕುಂದನ್]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ * [[ಮೂತಿರಿಂಗೋಡೆ ಭವತ್ರಾತನ್ ನಂಬೂತಿರಿಪಾಡ್]] – ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ * [[ಮೊಯಿನ್ಕುಟ್ಟಿ ವೈದ್ಯಾರ್]] – ಕವಿ * [[ಎಂ. ಪಿ. ಪರಮೇಶ್ವರನ್]] – ವಿಜ್ಞಾನಿಯಿಂದ ಸಮಾಜ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾದವರು * [[ಎಂ. ಪಿ. ಪಾಲ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ * [[ಎಂ. ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]] – ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ; 1995 ರ [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] * [[ನಾಲಂಕಲ್ ಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] - ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ * [[ನಂದಿತಾ ಕೆ. ಎಸ್.]] – ಕವಯತ್ರಿ * [[ನಿರಣಂ ಕವಿಗಳು]] – ಕನ್ನಸ್ಸ ಕುಟುಂಬದ ಮೂವರು ಮಲಯಾಳಿ ಕವಿಗಳು, ಮಾಧವ ಪಣಿಕ್ಕರ್, ಶಂಕರ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಮತ್ತು ರಾಮ ಪಣಿಕ್ಕರ್; ಅವರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1350 ರಿಂದ 1450 ರ ನಡುವೆ ತಿರುವಲ್ಲಾದ ನಿರಣಂ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು * [[ನಿತ್ಯ ಚೈತನ್ಯ ಯತಿ]] – ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸಿ * [[ಒಯ್ಯಾರತ್ತು ಚಂದುಮೆನನ್|ಒ. ಚಂದುಮೆನನ್]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ * [[ಒ. ವಿ. ವಿಜಯನ್]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ * [[ಒ. ಎನ್. ವಿ. ಕುರುಪ್]] * [[ಪಿ. ಸಿ. ದೇವಸ್ಯ]] (1906–2006) – ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಕವಿ, ತಮ್ಮ "[[ಕ್ರಿಸ್ತುಭಾಗವತಮ್]]" ಕವನಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತಕ್ಕಾಗಿ [[ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (1980) ಪಡೆದರು * [[ಪಿ. ಪರಮೇಶ್ವರನ್]] – ಭಾರತೀಯ ವಿಚಾರ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ; ವಿವೇಕಾನಂದ ಕೇಂದ್ರ, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು; ಪರಮೇಶ್ವರ್ಜಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ * [[ಪಿ. ಎಫ್. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ * [[ಪಿ. ಕೆ. ಗೋಪಿ]] – ಕವಿ * [[ಪಿ. ಎಂ. ತಾಜ್]] – ಬರಹಗಾರ * [[ಪಾಲ್ ಜಕಾರಿಯಾ]] – ಬರಹಗಾರ * [[ಪೂಂತಾನಂ]] – [[ಭಕ್ತಿ]] ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕವಿ * [[ಸಾರಾ ಜೋಸೆಫ್ (ಲೇಖಕಿ)|ಸಾರಾ ಜೋಸೆಫ್]] – ಬರಹಗಾರ್ತಿ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ್ತಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿಜೇತೆ * [[ಶಶಿ ಥರೂರ್]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, [[ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಬರಹಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], 1991; ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾಜಿ ಉಪ-ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾಹಿತಿ), ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಉಪ ಮಂತ್ರಿ * [[ಎಸ್. ಕೆ. ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಾಟ್]] – 1980 ರ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಲೇಖಕ * [[ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ ವರ್ಮ]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ನಾಟಕಕಾರ, ಕವಿ, ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತಿ * [[ಸುಗತಕುಮಾರಿ]] – ಭಾರತೀಯ ಕವಯತ್ರಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ * [[ಸುಕುಮಾರ್ ಅಳಿಕೋಡ್]] – ಶಿಕ್ಷಕ, ವಿಮರ್ಶಕ ಮತ್ತು ವಾಗ್ಮಿ * [[ತಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ; 1984 ರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * [[ತಿರುನಲ್ಲೂರು ಕರುಣಾಕರನ್]] – ಕವಿ, ವಿದ್ವಾಂಸ, ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಎಡಪಂಥೀಯ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ * [[ತುಂಚತ್ತು ರಾಮಾನುಜನ್ ಎಳುತ್ತಚ್ಚನ್]] – ಆಧುನಿಕ [[ಮಲಯಾಳಂ]]ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ; ಕವಿ * [[ಉಳ್ಳೂರು ಎಸ್ ಪರಮೇಶ್ವರ ಅಯ್ಯರ್]] – ಕವಿ * [[ಉರೂಬ್]] – ಬರಹಗಾರ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿಜೇತ, ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ವಿಜೇತ * [[ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]] – ಬರಹಗಾರ, ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ * [[ವಕ್ಕಂ ಮೌಲವಿ|ವಕ್ಕಂ ಅಬ್ದುಲ್ ಖಾದರ್ ಮೌಲವಿ]] – ಪ್ರಕಾಶಕ, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಪ್ರಗತಿಪರ ಇಸ್ಲಾಹಿ ಚಳವಳಿಯ ನಾಯಕ * [[ವಳ್ಳತ್ತೋಳ್ ನಾರಾಯಣ ಮೆನನ್]] – ಮಹಾಕವಿ; [[ಕೇರಳ ಕಲಾಮಂಡಲಂ]]ನ ಸ್ಥಾಪಕ, * [[ವಾಯಲಾರ್ ರಾಮವರ್ಮ]] – ಗೀತರಚನಾಕಾರ * [[ವಾಯಲಾರ್ ಸರತ್ ಚಂದ್ರ ವರ್ಮ]] – ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ * [[ವಿಜಯನ್, ಎಂ. ಎನ್]] – ಬರಹಗಾರ, ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ, ಸಮಾಜ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ * [[ವೃಂದಾವನಂ ವೇಣುಗೋಪಾಲನ್]] – ಬರಹಗಾರ, ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ * [[ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಧರ ಮೆನನ್]] – ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ * [[ವಿ. ಮಧುಸೂದನನ್ ನಾಯರ್]] – ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ ಮತ್ತು 2019 ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ * [[ಯೂಸುಫ್ ಅಲಿ ಕೆಚೇರಿ]] – ಕವಿ, ಗೀತರಚನಾಕಾರ ===ಪತ್ರಕರ್ತರು=== <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * [[ಒ. ಅಬ್ದುರಹ್ಮಾನ್]] – ''[[ಮಧ್ಯಮಂ ದೈಲಿ|ಮಧ್ಯಮಂ]]''ನ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸಂಪಾದಕ * [[ಸನ್ನಿಕುಟ್ಟಿ ಅಬ್ರಹಾಂ]] – ಜೈಹಿಂದ್ ಟಿವಿಯ COO ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಸುದ್ದಿ ಸಂಪಾದಕ; ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕ * [[ಬಿಆರ್ಪಿ ಭಾಸ್ಕರ್]] - ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ-ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ * [[ಟಿ. ಎನ್. ಗೋಪಾಕುಮಾರ್]] – ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ನ್ಯೂಸ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕ * [[ಕೆ. ಕುಮಾರ್]] ಆಫ್ ಟ್ರಾವಂಕೂರ್ – ಗಾಂಧಿವಾದಿ ಸುಧಾರಕ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಿದ ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ ಪಿಳ್ಳೈ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ "ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ" ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದರು * [[ಫೈಸಲ್ ಕುಟ್ಟಿ]] – ''[[ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್]]'', ''[[ಟೊರೊಂಟೊ ಸ್ಟಾರ್]]'', ''[[ಮಿಡಲ್ ಈಸ್ಟ್ ಐ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಮಧ್ಯಮಂ ದೈಲಿ]]'' ಗಾಗಿ ವಕೀಲ ಮತ್ತು ಅಂಕಣಕಾರ * [[ವಿ. ಕೆ. ಮಾಧವನ್ ಕುಟ್ಟಿ]] – ಮಲಯಾಳಂ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ''[[ಮಾತೃಭೂಮಿ]]''ಯ ಮಾಜಿ ಸಂಪಾದಕ, ಮತ್ತು ಉಪಗ್ರಹ ಚಾನಲ್ [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ (ಟಿವಿ ಚಾನಲ್)|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]]ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಕೆ. ಸಿ. ಮಾಮ್ಮೆನ್ ಮಾಪ್ಪಿಳೈ]] – ''[[ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮ]]''ದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ * [[ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಪಾಲ್]] – ಮಾಧ್ಯಮ ವಿಮರ್ಶಕ * [[ನಿಶಾ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಬಿಬಿಸಿ ಸುದ್ದಿ ಓದುಗಿ * [[ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ, ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದರು ===ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ=== [[File:Mohanlal and mammootty.JPG|alt=|thumb|ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ]] ====ಮಾಡೆಲ್ಗಳು==== * [[ದಿವ್ಯಾ ಪಿಳ್ಳೈ]] * [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೆನನ್ (ಮಾಡೆಲ್)|ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೆನನ್]] * [[ನಫೀಸಾ ಜೋಸೆಫ್]] * [[ನೀತಾ ಪಿಳ್ಳೈ]] * [[ನೀನಾ ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್]] * [[ಪಾರ್ವತಿ ಓಮನಕುಟ್ಟನ್]] * [[ರಿಯಾ ಪಿಳ್ಳೈ]] * [[ಸನಾ ಖಾನ್]] * [[ಶೀತಲ್ ಮೆನನ್]] * [[ಸುರೇಲಿ ಜೋಸೆಫ್]] * [[ತುಳಸಿ ನಾಯರ್]] ====ನಟಿಯರು==== * [[ಅಂಬಿಕಾ (ನಟಿ)|ಅಂಬಿಕಾ]] * [[ಅಂಬಿಕಾ ಸುಕುಮಾರನ್]] * [[ಅನಸ್ವರಾ ರಾಜನ್]] * [[ಆನ್ ಅಗಸ್ಟೀನ್]] * [[ಆನ್ ಶೀತಲ್]] * [[ಅನ್ನಾ ಬೆನ್|ಅನ್ನಾ ಬೆನ್]] * [[ಅಂಜು ಕುರಿಯನ್]] * [[ಆಂಗಮಾಲಿ ಡೈರೀಸ್|ಅನ್ನಾ ರೇಷ್ಮಾ]] * [[ಅನ್ನಿ (ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ)|ಅನ್ನಿ]] * [[ಅನುಮೋಲ್]] * [[ಅನ್ನು ಅಂತೋಣಿ|ಅನ್ನು ಅಂತೋಣಿ]] * [[ಅಸಿನ್]] * [[ಐಶ್ವರ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] * [[ಭಾಮ ಕುರುಪ್]] * [[ಭಾವನಾ (ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ)|ಭಾವನಾ]] * [[ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಟ್ರೆಸಾ]] * [[ಪುಳ್ಳಿಕ್ಕರನ್ ಸ್ಟಾರಾ|ದೀಪ್ತಿ ಸತಿ]] * [[ಗಾಯತ್ರಿಯೇ|ಗಾಯತ್ರಿ]] * [[ಗೀತು ಮೋಹನ್ದಾಸ್]] – [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ]] [[ಲವ್ ಟುಡೇ (2022 ಚಿತ್ರ)|2004]] *[[ಲವ್ ಟುಡೇ (2022 ಚಿತ್ರ)|ಇವಾನಾ]] * [[ಜಯಭಾರತಿ|ಜಯಭಾರತಿ ಪಿಳ್ಳೈ]] * [[ಕೆ. ಪಿ. ಎ. ಸಿ. ಲಲಿತಾ]] – [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ]] (1990) * [[ಕಾರ್ತಿಕಾ ನಾಯರ್]] * [[ಕಲ್ಪನಾ (ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ)|ಕಲ್ಪನಾ]] * [[ಕವಿಯೂರು ಪೊನ್ನಮ್ಮ]] * [[ಕಾವ್ಯ ಮಾಧವನ್]] * [[ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್|ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್]] * [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೆನನ್ (ನಟಿ)|ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೆನನ್]] * [[ಲಲಿತಾ (ನಟಿ)|ಲಲಿತಾ]] * [[ಲಿಜಾ ಕೋಶಿ]] * [[ಮಲ್ಲಿಕಾ ಸುಕುಮಾರನ್|ಮೊಹಮಲ್ಲಿಕಾ ಪಿಳ್ಳೈ (ಮಲ್ಲಿಕಾ ಸುಕುಮಾರನ್)]] * [[ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್]] – ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ) *[[ಮಮಿತಾ ಬೈಜು|ಮಮಿತಾ ಬೈಜು]] * [[ಮೀರಾ ಜಾಸ್ಮಿನ್]] – [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ]] (2004) * [[ಮೇಘಾ ಅಕಾಶ್]] * [[ಮೋನಿಷಾ ಉನ್ನಿ]] – [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ]] (1986) * [[ನಳಿನಿ (ನಟಿ)|ನಳಿನಿ]] * [[ನಮಿತಾ ಪ್ರಮೋದ್]] * [[ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್]] * [[ನಯನತಾರ]] * [[ನಜ್ರಿಯಾ ನಜೀಮ್]] * [[ನೇಹಾ ಧೂಪಿಯಾ]] * [[ನಿತ್ಯಾ ಮೆನನ್]] * [[ನಿವೇಧಾ ಥಾಮಸ್]] * [[ನಿಮಿಷಾ ಸಜಯನ್|ನಿಮಿಷಾ ಸಜಯನ್]] * [[ನಿಖಿಲಾ ವಿಮಲ್|ನಿಖಿಲಾ]] * [[ಪದ್ಮಿನಿ (ನಟಿ)|ಪದ್ಮಿನಿ]] * [[ಪಾರ್ವತಿ ಜಯರಾಮ್]] * [[ರಾಗಿಣಿ (ನಟಿ)|ರಾಗಿಣಿ]] * [[ರಾಧಾ (ನಟಿ)|ರಾಧಾ]] * [[ರೆಮ್ಯಾ ನಂಬೀಶನ್]] * [[ರೇವತಿ ಮೆನನ್]] * [[ರಾಜಿಷಾ ವಿಜಯನ್|ರೇಜಿಷಾ]] * [[ರಿಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್]] * [[ಸಮ್ವೃತಾ ಸುನಿಲ್]] * [[ಸಮಂತಾ ರುತ್ ಪ್ರಭು|ಸಮಂತಾ]] * [[ಸಮ್ಯುಕ್ತಾ ವರ್ಮ|ಸಮ್ಯುಕ್ತಾ ವರ್ಮ]] * [[ಸಮ್ಯುಕ್ತಾ (ನಟಿ, ಜನನ 1995)|ಸಮ್ಯುಕ್ತಾ ಮೆನನ್]] * [[ಶೋಭನಾ|ಶೋಭನಾ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತೆ, [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ]] (1993, 2001) * [[ಶ್ವೇತಾ ಮೆನನ್]] * [[ಸಿದ್ಧಿ ಮಹಾಜನ್ಕಟ್ಟಿ]] * [[ಸಿಂಧು ಮೆನನ್]] * [[ಸುಚಿತ್ರಾ ಪಿಳ್ಳೈ]] * [[ಸುಕುಮಾರಿ]] – [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತೆ * [[ತೃಷಾ ಕೃಷ್ಣನ್]]<ref>{{cite news|url=https://m.imdb.com/name/nm1375534/bio|title=Trisha Krishnan|website=www.imdb.com|access-date=5 December 2018}}</ref> * [[ಉರ್ವಶಿ (ನಟಿ)|ಉರ್ವಶಿ]] – [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ]] (2005) * [[ಉಮಾ ಶಂಕರಿ]] * [[ಉನ್ನಿ ಮೇರಿ]] * [[ವಿದ್ಯಾ ಬಾಲನ್]]<ref>{{cite news| url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/back-to-hometown-vidya-s-parents-join-her-shoot-in-kerala/story-cVr0Zs9qxoKPkb5izOWmsI.html|title=Back to hometown: Vidya's parents join her shoot in Kerala|website=www.hindustantimes.com|access-date=5 December 2018}}</ref> ====ನಟರು==== * [[ಬಾಲಚಂದ್ರ ಮೆನನ್]] – [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು; ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು; ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ * [[ಭರತ್ ಗೋಪಿ]] – ನಟ, [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು ಮತ್ತು 1977 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * [[ಶಂಕರ್ (ನಟ)]] – ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂನ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಹೀರೋ. * [[ದುಲ್ಕರ್ ಸಲ್ಮಾನ್]] * [[ಧ್ರುವ್ ವಿಕ್ರಮ್|ಧ್ರುವ್ ವಿಕ್ರಮ್]] * [[ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್]] * [[ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]] * [[ಜಯನ್]] * [[ಜಯರಾಮ್]] – [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು * [[ಜಯಸೂರ್ಯ]] – ನಟ, 2016 ರಲ್ಲಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಉಲ್ಲೇಖ]]ಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜೇತರು * [[ಜಾನ್ ಅಬ್ರಹಾಂ (ನಟ)|ಜಾನ್ ಅಬ್ರಹಾಂ]] – ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟ *[[ಕಲಾಭವನ್ ಮಣಿ]] – ನಟ; ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * [[ಎಂ.ಎನ್. ನಂಬಿಯಾರ್]] * [[ಮಧು (ನಟ)|ಮಧು]] – ನಟ, ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು * [[ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ]] – [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು; ಮೂರು ಬಾರಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]] – [[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]], [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು; ಎರಡು ಬಾರಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * [[ಮುರಳಿ (ಮಲಯಾಳಂ ನಟ)|ಮುರಳಿ]] – ನಟ ಮತ್ತು 2002 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * [[ನವೀನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್]] – ಹಾಲಿವುಡ್ ನಟ * [[ನೆಡುಮುಡಿ ವೇಣು]] * [[ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ]] * [[ಪ್ರೇಮ್ ನಝೀರ್]] – [[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು; ನಾಲ್ಕು ಗಿನ್ನಿಸ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ * [[ಪ್ರೇಮ್ಜಿ]] – ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ * [[ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್]] – ನಟ; ಕೇರಳ * 2006 ರ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * [[ರಘುವರನ್|ರೇಘುವರನ್]] * [[ರೋಶನ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ|ರೋಶನ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ]] * [[ಸಲೀಂ ಕುಮಾರ್]] – ನಟ, 2010 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * [[ಸತ್ಯನೇಶನ್ ನಾಡರ್|ಸತ್ಯನ್]] * [[ಶಿಶಿರ್ ಕುರುಪ್]] – ಹಾಲಿವುಡ್ ನಟ * [[ಸುರಾಜ್ ಶರ್ಮಾ]] – ಹಾಲಿವುಡ್ ಮತ್ತು ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟ * [[ಸುರಾಜ್ ವೆಂಜರಮೂಡು]] – ನಟ ಮತ್ತು 2013 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * [[ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ]] – ನಟ ಮತ್ತು 1998 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * [[ಸುರೇಶ್ ಮೆನನ್]] – ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಾಸ್ಯನಟ ಮತ್ತು ನಟ * [[ತಿಕ್ಕುರಿಸ್ಸಿ ಸುಕುಮಾರನ್ ನಾಯರ್]] – [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು; ನಟ; 1959 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟನಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * [[ಟೊವಿನೋ ಥಾಮಸ್]] ====ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರು==== * [[ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಆಂಟೋನಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ನವೋದಯ ಅಪ್ಪಚನ್|ಅಪ್ಪಚನ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ * [[ಬೆಜಾಯ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಬೆನ್ನಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್]] – ಹಾಲಿವುಡ್ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಭರತ್ ಗೋಪಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ, ನಾಟಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಟ * [[ಭರತನ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ * [[ಬ್ಲೆಸ್ಸಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ * [[ಫಝಿಲ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಫಝಿಲ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ * [[ಜಿ. ಅರವಿಂದನ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ * [[ಜಿ. ದೇವರಾಜನ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಗೌತಮ್ ಮೆನನ್]] – ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಐ.ವಿ. ಶಶಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಜಯರಾಜ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಮಥನ್]] – ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಜೋಷಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಕೆ ಪಿ ಕುಮಾರನ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ * [[ಕುಂಚಾಕೋ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ * [[ಲೋಹಿತದಾಸ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ * [[ಮಧು ಮುತ್ತಂ]] – ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ *[[ಮೀರಾ ನಾಯರ್]] – ಹಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, BAFTA ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು * [[ಎಂ. ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]] – ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ; 1995 ರ [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] * [[ಪಿ. ಎಫ್. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್|ಪಿ.ಎಫ್. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್]] – ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು * [[ಪಿ.ಟಿ. ಕುಂಜು ಮುಹಮ್ಮದ್|ಪಿ.ಟಿ.ಕುಂಜು ಮುಹಮ್ಮದ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ * [[ಪಿ. ಪದ್ಮರಾಜನ್]] (1945–1991) – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ರಾಜೀವ್ ರವಿ]] – ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * [[ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ರಂಜಿತ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ * [[ರೆಸುಲ್ ಪೂಕ್ಕುಟ್ಟಿ]] – ಧ್ವನಿ ಎಂಜಿನಿಯರ್, ಮೊದಲ ಆಸ್ಕರ್ ವಿಜೇತ ಭಾರತೀಯ (''ಸ್ಲಮ್ಡಾಗ್ ಮಿಲಿಯನೇರ್'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ) * [[ರೋಶನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ರುಪೇಶ್ ಪಾಲ್]] – ಹಾಲಿವುಡ್ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಸಬು ಸಿರಿಲ್]] – ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಸಂಗೀತ್ ಶಿವನ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಸಂತೋಷ್ ಶಿವನ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ * [[ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡ್]] – ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಶಾಜಿ ಕೈಲಾಸ್]] – ಆಕ್ಷನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಶಾಜಿತ್ ಕೊಯೇರಿ]] – [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ]]-ವಿಜೇತ ಧ್ವನಿ ವಿನ್ಯಾಸಕ<ref>[https://web.archive.org/web/20140503223242/http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Archive&Source=Page&Skin=MIRRORNEW&BaseHref=MMIR/2012/08/19&PageLabel=14&EntityId=Pc01402&ViewMode=HTML ‘The power of silence is underestimated’ SHAJITH KOYERI, SOUND DESIGNER] Times of India, e-paper archive</ref> * [[ಶಾಜಿ ಎನ್. ಕರುಣ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಶಿಬಿ ಮಲಯಿಲ್]] – ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಸಿದ್ದಿಕ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಸಿದ್ದಿಕ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ * [[ಸೋಹನ್ಲಾಲ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ * [[ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್]] – ಬರಹಗಾರ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಟ * [[ಟಿಕೆ ರಾಜೀವ್ ಕುಮಾರ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ====ಸಂಗೀತ==== [[File:K.S. Chithra.jpg|thumb|upright|right|ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರ, ಗಾಯಕಿ]] * [[ಅಲೆಕ್ಸ್ ಪಾಲ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಅರುಣ್ ಅಲಾತ್|ಅರುಣ್ ಅಲಾತ್]] * [[ಬೆನ್ನಿ ದಯಾಲ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಬರ್ನಿ–ಇಗ್ನೇಷಿಯಸ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜೋಡಿ * [[ಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರ]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ * [[ದೀಪಕ್ ದೇವ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಧಿಬು ನಿನನ್ ಥಾಮಸ್|ಧಿಬು ನಿನನ್ ಥಾಮಸ್]] * [[ಜಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಗಿರೀಶ್ ಪುತ್ತೆಂಚೇರಿ]] – ಗೀತರಚನಾಕಾರ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ * [[ಗೋಪಿ ಸುಂದರ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಕೀಬೋರ್ಡ್ ಕಲಾವಿದ * [[ಜಾಸ್ಸಿ ಗಿಫ್ಟ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಕೈತಪ್ರಂ ದಾಮೋದರನ್ ನಂಬೂತಿರಿ]] – ಗೀತರಚನಾಕಾರ * [[ಕಪಿಲ್ ಕಪಿಲನ್|ಕಪಿಲ್ ಕಪಿಲನ್]] * [[ಕಣ್ಣೂರು ರಾಜನ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಾದರ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಕೆಕೆ (ಗಾಯಕ)|ಕೆಕೆ]] (ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್ ಕುನ್ನತ್) – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಎಂ. ಜಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಎಂ. ಜಯಚಂದ್ರನ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಮಧು ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಮಂಜರಿ (ಭಾರತೀಯ ಗಾಯಕಿ)|ಮಂಜರಿ ಬಾಬು]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ * [[ಮೃದುಲಾ ವಾರಿಯರ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ * [[ನಿಖಿಲ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಔಸೇಪ್ಪಚನ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಪಿ. ಜಯಚಂದ್ರನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಪ್ರದೀಪ್ ಸೋಮಸುಂದರನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ರಾಹುಲ್ ರಾಜ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ರವೀಂದ್ರನ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಸಬ್ರೀನಾ ಸೆಟ್ಲೂರ್]] – ಜರ್ಮನ್ ರಾಪರ್ ಮತ್ತು ಗಾಯಕಿ * [[ಶರ್ರೆತ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಶ್ವೇತಾ ಮೋಹನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ * [[ಶ್ರುತಿ ಶಶಿಧರನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ * [[ಸ್ಟೀಫನ್ ದೇವಸ್ಸಿ]] – ಪಿಯಾನೋ ವಾದಕ, ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಸುದೀಪ್ ಕುಮಾರ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಸುಜಾತಾ ಮೋಹನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ * [[ಉನ್ನಿ ಮೆನನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಪಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್|ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ವೈಷ್ಣವ್ ಗಿರೀಶ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ವಾಯಲಾರ್ ರಾಮವರ್ಮ]] – ಗೀತರಚನಾಕಾರ * [[ವಾಯಲಾರ್ ಸರತ್ ಚಂದ್ರ ವರ್ಮ]] – ಗೀತರಚನಾಕಾರ * [[ವಿಧು ಪ್ರತಾಪ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ವಿಜಯ್ ಯೇಸುದಾಸ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಕೆ. ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್|ಯೇಸುದಾಸ್]] – ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರ ===ಕಲಾವಿದರು, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರು, ಶಿಲ್ಪಿಗಳು=== '''ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರು''' * [[ರಾಜಾ ರವಿ ವರ್ಮ]] * [[ಕೆ. ಸಿ. ಎಸ್. ಪಾಣಿಕ್ಕರ್]] – ಚೋಳಮಂಡಲ ಕಲಾವಿದರ ಗ್ರಾಮದ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ನಂಬೂತಿರಿ (ಕಲಾವಿದ)|ನಂಬೂತಿರಿ]] – ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ, ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿ * [[ಟಿ. ಕೆ. ಪದ್ಮಿನಿ]] * [[ಎ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್]] * [[ಸಿ. ಎನ್. ಕರುಣಾಕರನ್]] – ಕೇರಳ ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ಅಕ್ಕಿತಂ ನಾರಾಯಣನ್]] * [[ಬಾಲನ್ ನಾಯರ್]] * [[ಶೇಖರ್ ಅಯ್ಯಂತೋಳೆ]] – ಕಲಾ ಶಿಕ್ಷಕ, ಕೇರಳ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ಎಂ. ವಿ. ದೇವನ್]] – ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ * [[ಎಸ್. ಜಿತೇಶ್|ಜಿತೇಶ್ಜಿ]] * [[ಬೋಸ್ ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರಿ]] * [[ಪ್ಯಾರಿಸ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್]] * [[ಯೂಸುಫ್ ಅರಕ್ಕಲ್]] * [[ಕವಿತಾ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – ಕಲಾವಿದೆ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರಿ * [[ವಿ. ಎಸ್. ವಲಿಯಾಥನ್]] – ಕಲಾವಿದ, ರಾಜಾ ರವಿವರ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ * [[ಸಿ.ಎಲ್ ಪೊರಿಂಚುಕ್ಕುಟ್ಟಿ]] – 2011 ರ ರಾಜಾ ರವಿ ವರ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು * [[ಕೆ. ಜನಾರ್ದನನ್]]<!-- [[ಚಿತ್ರಾ ರಾಮನಾಥನ್]] - ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಾವಿದೆ, ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ್ತಿ Was here as a red name, but his page was deleted and moved onto a draft page on 19 April 2024. This comment was written 29 April 2024. --> '''ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು''' * [[ಯುಜೀನ್ ಪಾಂಡಾಲ]] – ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದ '''ಶಿಲ್ಪಿಗಳು''' * [[ಕನಯಿ ಕುಂಹಿರಾಮನ್]] – ಶಿಲ್ಪಿ, [[ಕೇರಳ ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ಬಾಲನ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] – ಶಿಲ್ಪಿ, ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ವಾಂಸ * [[ಶಶಿಕೃಷ್ಣನ್]] – ಶಿಲ್ಪಿ '''ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು''' * [[ಅಬು ಅಬ್ರಹಾಂ]] – ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ * [[ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಶಂಕರ್]] (1902–1989) – ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ * [[ಕೆ. ಎಸ್. ಪಿಳ್ಳೈ]] (1919–1978) – ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ * [[ಒ. ವಿ. ವಿಜಯನ್]] – ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ, ಬರಹಗಾರ * [[ಪಿ. ಕೆ. ಮಂತ್ರಿ]] – ಕಲಾವಿದ, ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ * [[ಗೋಪಿಕೃಷ್ಣನ್]] – ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ * [[ಎಸ್. ಜಿತೇಶ್| ಡಾ. ಜಿತೇಶ್ಜಿ]] – ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ವೇಗದ ರೇಖಾಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ * [[ಯೇಸುದಾಸನ್]] – ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ; [[ಕೇರಳ ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ===ಕ್ರೀಡೆಗಳು=== {{See also|ಕೇರಳದ ಒಲಿಂಪಿಯನ್ನರ ಪಟ್ಟಿ}} * (C) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡದ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿದ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ====ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್==== * [[ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್]] * [[ಅನಿಲ್ಡಾ ಥಾಮಸ್]] * [[ಅಂಜು ಬಾಬಿ ಜಾರ್ಜ್]] * [[ಬಾಬಿ ಅಲೋಶಿಯಸ್]] * [[ಸಿ. ಕೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನ್]] * [[ಚಿತ್ರಾ ಕೆ. ಸೋಮನ್]] * [[ಇವಾನ್ ಜಾಕೋಬ್]] * [[ಜಿನ್ಸಿ ಫಿಲಿಪ್]] * [[ಜಿಸ್ನಾ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ]] * [[ಜೋಸೆಫ್ ಅಬ್ರಹಾಂ]] * [[ಕೆ.ಎಂ. ಬೀನಾಮೋಲ್]] * [[ಕೆ. ಎಂ. ಬಿನು]] * [[ಕೆ. ಟಿ. ಇರ್ಫಾನ್]] * [[ಎಂ. ಡಿ. ವಲ್ಸಮ್ಮ]] * [[ಮಯೂಖಾ ಜಾನಿ]] * [[ಮರ್ಸಿ ಕುಟ್ಟನ್]] * [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಆನಸ್]] * [[ಮೊಲ್ಲಿ ಚಾಕೋ]] * [[ಒ. ಪಿ. ಜೈಶಾ]] * [[ಪಿ. ಟಿ. ಉಷಾ]] * [[ಪಿ. ಯು. ಚಿತ್ರ]] * [[ಪ್ರೀಜಾ ಶ್ರೀಧರನ್]] * [[ರೆಂಜಿತ್ ಮಹೇಶ್ವರಿ]] * [[ರೋಸ ಕುಟ್ಟಿ]] * [[ಶೈನಿ ಅಬ್ರಹಾಂ]] * [[ಸಿನಿ ಜೋಸ್]] * [[ಸಿನಿಮೋಲ್ ಪೌಲೋಸ್]] * [[ಸುರೇಶ್ ಬಾಬು (ಲಾಂಗ್ ಜಂಪರ್)|ಸುರೇಶ್ ಬಾಬು]] * [[ಟಿ. ಸಿ. ಯೋಹಾನನ್]] * [[ತಿಂತು ಲುಕ್ಕ]] ====ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್==== * [[ಜಾರ್ಜ್ ಥಾಮಸ್ (ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್)|ಜಾರ್ಜ್ ಥಾಮಸ್]] * [[ಜಸೀಲ್ ಪಿ. ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್]] * [[ಪಿ. ಸಿ. ತುಳಸಿ]] * [[ಪ್ರಣ್ಣೋಯ್ ಎಚ್. ಎಸ್.]] * [[ಸನಾವೆ ಥಾಮಸ್]] * [[ಯು. ವಿಮಲ್ ಕುಮಾರ್]] * [[ವಿ. ಡಿಜು]] ====ಬಾಸ್ಕೆಟ್ಬಾಲ್==== * [[ಗೀತು ಅನ್ನಾ ಜೋಸ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] * [[ಪಿ. ಎಸ್. ಜೀನಾ]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] ====ಕ್ಯಾನೋಯಿಂಗ್==== * [[ಶಿಜಿ ಕುಮಾರ್ ಸದಾನಂದನ್]] ====ಚೆಸ್==== * [[ಅರ್ಜುನ್ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]] * [[ಗೀತಾ ನಾರಾಯಣನ್ ಗೋಪಾಲ್]] * [[ಎನ್ ಆರ್ ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್]] * [[ನಿಹಾಲ್ ಸರಿನ್]] * [[ಸೌಮ್ಯಾ ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ (ಚೆಸ್ ಆಟಗಾರ್ತಿ)|ಸೌಮ್ಯಾ ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್]] ====ಕ್ರಿಕೆಟ್==== ======ಭಾರತ====== * [[ಅಬೇ ಕುರುವಿಲ್ಲ]] * [[ಅಭಿಷೇಕ್ ನಾಯರ್]] * [[ಅಜಯ್ ವರ್ಮ (ಕೇರಳ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ)|ಅಜಯ್ ವರ್ಮ]] * [[ಬಾಸಿಲ್ ತಂಪಿ]] * [[ಭಾಸ್ಕರ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] * [[ದೇವ್ದತ್ತ್ ಪಡಿಕ್ಕಲ್]] * [[ಜಲಜ್ ಸಕ್ಸೇನಾ]] * [[ಕೆ. ಎನ್. ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭನ್]] * [[ಕರುಣ್ ನಾಯರ್]] * [[ಕೆಳಪ್ಪನ್ ತಂಪುರಾನ್ (ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ, ಜನನ 1937)]] * [[ಕೆಳಪ್ಪನ್ ತಂಪುರಾನ್ (ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ, ಜನನ 1925)]] * [[ಪಿ. ರಂಗನಾಥನ್]] * [[ಪದ್ಮನಾಭನ್ ಪ್ರಸಾಂತ್]] * [[ಪ್ರಸಾಂತ್ ಪರಮೇಶ್ವರನ್]] * [[ರೈಫಿ ಗೊಮೆಜ್]] * [[ರೋಹನ್ ಪ್ರೇಮ್]] * [[ಎಸ್ ಶ್ರೀಶಾಂತ್]] * [[ಸಚಿನ್ ಬೇಬಿ]] * [[ಸಂದೀಪ್ ವಾರಿಯರ್]] * [[ಸಂಜು ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್]] * [[ಶ್ರೇಯಸ್ ಅಯ್ಯರ್]] * [[ಸೋನಿ ಚೆರುವತ್ತೂರು]] * [[ಸುಜಿತ್ ಸೋಮಸುಂದರ್]] * [[ಸುನಿಲ್ ವಲ್ಸನ್]] * [[ತಿನು ಯೋಹಾನನ್]] * [[ವಿಎ ಜಗದೀಶ್]] ======ಇತರ ದೇಶಗಳು====== * [[ಕೃಷ್ಣ ಚಂದ್ರನ್]] [[ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|(ಯುಎಇ)]] ====ಫುಟ್ಬಾಲ್==== * [[ಆನಸ್ ಎಡತೋಡಿಕ]] * [[ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್ (ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ)|ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್]] * [[ಅಶಿಕ್ ಕುರುಣಿಯನ್]] * [[ಸಿ.ಕೆ. ವಿನೀತ್]] * [[ಐ. ಎಂ. ವಿಜಯನ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] * [[ಜಿಜು ಜಾಕೋಬ್]] * [[ಜೋ ಪಾಲ್ ಅಂಚೇರಿ]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] * [[ಕೆ. ವಿ. ಧನೇಶ್]] *[[ಮಶೂರ್ ಶರೀಫ್]] * [[ಮೇಮೋಲ್ ರಾಕಿ]] * [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ (ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ)]] * [[ಮುಂಡಿಯಾತ್ ದೇವದಾಸ್]] * [[ಒ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] * [[ಪಿ. ಬಿ. ಎ. ಸಲೇಹ್]] * [[ಪಪ್ಪಚನ್ ಪ್ರದೀಪ್]] * [[ಪ್ರಸಾಂತ್ ಕರುತದಾತ್ಕುನಿ]] * [[ರಾಹುಲ್ ಕೆ.ಪಿ]] * [[ರಿನೋ ಆಂಟೋ]] * [[ಎಸ್. ಎಸ್. ನಾರಾಯಣ್]] * [[ಸಹಲ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಸಮದ್]] * [[ಸುಹೈರ್ ವಿ ಪಿ]] * [[ಟಿ. ಅಬ್ದುಲ್ ರಹಮಾನ್]] * [[ತಹ್ಸಿನ್ ಜಂಶೀದ್]] (ಖತಾರಿ) * [[ಥೆನ್ಮಡ್ಡೋಮ್ ವರ್ಘೀಸ್|ಥಾಮಸ್ ವರ್ಘೀಸ್ (ತಿರುವಲ್ಲ ಪಪ್ಪನ್)]] * [[ಯು. ಶರಾಫ್ ಅಲಿ]] * [[ವಿಕ್ಟರ್ ಮಂಜಿಲ]] * [[ವಿ. ಪಿ. ಸತ್ಯನ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] ====ಹಾಕಿ==== * [[ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಗುಡ್ಸಿರ್-ಕುಲ್ಲೆನ್]] * [[ದಿನೇಶ್ ನಾಯಕ್]] * [[ಹೆಲೆನ್ ಮೇರಿ]] * [[ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್]] * [[ಪಿ. ಆರ್. ಶ್ರೀಜೇಶ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] ====ಕಬಡಿ==== * [[ಶಬೀರ್ ಬಾಪು ಶರ್ಫುದ್ದೀನ್]] ====ವಾಲಿಬಾಲ್==== * [[ಅಶ್ವನಿ ಕಿರಣ್]][[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] * [[ಸಿರಿಲ್ ಸಿ. ವಲ್ಲೂರು]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] * [[ಜಿಮ್ಮಿ ಜಾರ್ಜ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] * [[ಕೆ. ಜೆ. ಕಪಿಲ್ ದೇವ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] * [[ಕೆ. ಉದಯಕುಮಾರ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] * [[ಮಿನಿಮೋಲ್ ಅಬ್ರಹಾಂ]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] * [[ಸೂರ್ಯ ತೊಟ್ಟಂಗಲ್]] * [[ಟಾಮ್ ಜೋಸೆಫ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] ====ಶೂಟಿಂಗ್==== * [[ಎಲಿಜಬೆತ್ ಕೋಶಿ]] ====ಈಜು==== * [[ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಝೇವಿಯರ್]] * [[ಸಜನ್ ಪ್ರಕಾಶ್]] ====ಟೇಬಲ್ ಟೆನ್ನಿಸ್==== * [[ಎ. ರಾಧಿಕಾ ಸುರೇಶ್]] ===ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು=== * [[ಕೆ. ವಿ. ರಾಬಿಯಾ]] – ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಚಾರಕಿ, ಸಮಾಜ ಸೇವಕಿ * [[ಟಿಫಾನಿ ಬ್ರಾರ್]] – ಅಂಧ ಸಮಾಜ ಸೇವಕಿ * [[ಪ್ರಮಾದಾ ಮೆನನ್]] – ಕ್ವೀರ್ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ, ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್-ಅಪ್ ಹಾಸ್ಯಗಾರ್ತಿ, ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ಸಲಹೆಗಾರ್ತಿ, ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೇಟಿಂಗ್ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಫಾರ್ ಎಂಪವರ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಆಕ್ಷನ್ ನ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿ * [[ಸ್ಯಾಲಿ ವರ್ಮ]] – ಪ್ರಾಣಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ, ಮಾನವೀಯ ಶಿಕ್ಷಕಿ, ಸೇವ್ ಎ ಲೈಫ್ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿ ಮತ್ತು [[ಹ್ಯೂಮನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್]]/ಇಂಡಿಯಾದ ಫಾರ್ಮ್ ಅನಿಮಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ನ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಚಾರಕಿ * [[ಕಣ್ಣನ್ ಗೋಪಿನಾಥನ್]] – ಮಾಜಿ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವಾ ಅಧಿಕಾರಿ, ಈಗ [[ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು|ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಲ್ಲಿ]] ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ === ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲಾವಿದರು === * [[ಮಣಿ ಮಾಧವ ಚಾಕ್ಯಾರ್]] (1989–1991) – [[ಕೂಡಿಯಾಟ್ಟಂ]] ಮತ್ತು [[ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತ್]] ಕಲಾವಿದ, [[ನಾಟ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ]] ವಿದ್ವಾಂಸ * [[ಗೋಪಿನಾಥ್ ಮುತ್ತುಕಾಡ್]] – ಮಾಂತ್ರಿಕ * [[ತಿರೂರ್ ನಂಬಿಸ್ಸನ್]] – ಕಥಕ್ಕಳಿ ಗಾಯಕ * [[ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಹೈದರಲಿ]] – ಕಥಕ್ಕಳಿ ಗಾಯಕ * [[ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಗೋಪಿ]] – ಕಥಕ್ಕಳಿ ಕಲಾವಿದ * [[ಕೊಟ್ಟಕ್ಕಲ್ ಶಿವರಾಮನ್]] – ಕಥಕ್ಕಳಿ ಕಲಾವಿದ * [[ಗುರು ಗೋಪಿನಾಥ್]] (1908–1987) – ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಾರ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ * [[ಗುರು ಚಂದ್ರಶೇಖರನ್]] (1916–1998) – ನೃತ್ಯಗಾರ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಮೃಣಾಲಿನಿ ಸಾರಾಭಾಯ್]] – ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ * [[ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಕ್ಷೇಮವತಿ]] – ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ * [[ಅಥಿರಾ]] – ವಯೋಲಿನ್ ಪ್ರತಿಭೆ, ಗಿನ್ನಿಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ * [[ಕಿಮ್ ಥಾಯಿಲ್]] – ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ * [[ಹರಿಪಾಡ್ ಮುರುಕದಾಸ್]] (ಜ. 1971) – ನಾದಸ್ವರ ವಾದಕ, ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಕ<ref name=hindu13>{{cite news | title = Sound of the nagaswaram|work= The Hindu | url = http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/sound-of-the-nagaswaram/article5451620.ece |date=12 December 2013| access-date = 2014-02-01 | first = V. | last = Kaladharan | location=Chennai, India}}</ref> * [[ಪಾಲ್ ವರ್ಘೀಸ್]] – ಹಾಸ್ಯನಟ * [[ಸ್ಟೀಫನ್ ದೇವಸ್ಸಿ]] – ಪಿಯಾನೋ ವಾದಕ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಕ * [[ಬಾಲಭಾಸ್ಕರ್]] – ವಯೋಲಿನ್ ವಾದಕ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಕ * [[ಚೆಂಗಾನೂರ್ ರಾಮನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಕಥಕ್ಕಳಿ ಕಲಾವಿದ == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಕೇರಳದ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು]] * [[ಗಾರ್ಷೋಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಗಾರ್ಷೋಮ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] * [[ಕೇರಳ ಗಲ್ಫ್ ವಲಸೆ]] * [[ಮಲಬಾರ್ಗಳು]] * [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]] * [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ]] * [[ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ]] * [[ಮಲಯಾಳಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ನರು|ಮಲಯಾಳಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್]] * [[ಮಲಯಾಳಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು]] * [[ಮಲೇಶಿಯನ್ ಮಲಯಾಳಿ]] * [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು]] * [[ವಲಸಿಗರಲ್ಲದ ಕೇರಳೀಯರ ವ್ಯವಹಾರಗಳು]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|group=note}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ == * {{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}} * {{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}} * {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus - 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|edition=Malayalam}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sister project links <!----(Use the value "no" to exclude a project:)----> |b=no|commons=category:Malayali people |d=no|m=no|mw=no|n=no|s=no |species=no|species_author=no|v=no|voy=no }} * [https://web.archive.org/web/20060118031516/http://www.kerala.gov.in/ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ತಾಣ] * [http://www.malayalamresourcecentre.org ಮಲಯಾಳಂ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326032321/http://www.malayalamresourcecentre.org/ |date=26 March 2023 }} * [https://www.samaoccitanie.org/ ಸರ್ವ ಮಲಯಾಳಿ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್ – ಆಕ್ಸಿಟಾನಿ (SAMA Occitanie)] {{Topics related to Kerala}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಸಮಾಜ]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಿ ಜನರು|*]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಿ ವಲಸಿಗ ಸಮುದಾಯ]] [[ವರ್ಗ:ದ್ರಾವಿಡ ಜನಾಂಗಗಳು]] [[Category:Ethnic groups in India]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು]] c37k7lithpcd7fb7sc24vktixbjj754 0 180463 1383556 1383273 2026-08-20T11:04:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383556 wikitext text/x-wiki {{Short description|19th century theatre in Odesa, Ukraine}} {{Infobox venue | name = ಒಡೆಸಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಒಪೆರಾ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಲೆಟ್ ಥಿಯೇಟರ್ | native_name = {{langx|uk|Одеський національний академічний театр опери та балету}} | logo_caption = Logo | image = Operniy-5.jpg | image_size = 270px | caption = Odesa Theatre of Opera and Ballet | address = ಚೈಕೋವ್ಸ್ಕಿ ಲೇನ್ 1 | city = [[Odesa]] | country = {{flagu|Ukraine}} | designation = Architectural Landmark | coordinates = {{coord|46.485556|30.741667|type:landmark|display=inline}} | architect = | owner = | capacity = 1,636 | type = | opened = 1810 | years_active = | rebuilt = 1887, [[Fellner & Helmer]] | closed = | other_names = | logo_image = [[File:Odesa Theatre logo.svg|150px|class=notpageimage]] | production = | current_use = | website = operahouse.od.ua<ref>{{cite web | title=Odesa National Academic Opera and Ballet Theater | url=https://operahouse.od.ua/en }}</ref> }} '''ಒಡೆಸಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಒಪೆರಾ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಲೆಟ್ ಥಿಯೇಟರ್''' (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Одеський національний академічний театр опери та балету, ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಲಿಪ್ಯಂತರ: Odeskyi natsionalnyi akademichnyi teatr opery ta baletu) ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಒಡೆಸಾ ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ರಂಗಮಂದಿರವಾಗಿದೆ. ಈ ರಂಗಮಂದಿರ ಮತ್ತು ಪೊಟೆಮ್ಕಿನ್ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಒಡೆಸಾ ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite journal|title=Archodessa|url=http://archodessa.com/all/new-opera-theatre-history-world-war/ |journal=Odesa Opera House in the Second World War|date=2014}}</ref> ಮೊದಲ ಒಪೆರಾ ಹೌಸ್ ಅನ್ನು 1810ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಅದು 1873ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅಗ್ನಿ ಅವಘಡದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಯಿತು. ಇಂದಿನ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಫೆಲ್ನರ್ ಮತ್ತು ಹೆಲ್ಮರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನವ-ಬರೋಕ್ (ವಿಯೆನ್ನಾ ಬರೋಕ್) ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿತು ಮತ್ತು 1887ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ಭವ್ಯವಾದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಭಾಂಗಣದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯು ಫ್ರೆಂಚ್ ರೊಕೊಕೊ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕುದುರೆಯ ಲಾಳದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಸಭಾಂಗಣದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದಾಗಿ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಧ್ವನಿಯೂ ಸಭಾಂಗಣದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗಕ್ಕೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ರಂಗಮಂದಿರದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ನವೀಕರಣ ಕಾರ್ಯವು 2007ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20070928000140/http://www.2odessa.com/wiki/index.php?title=Magazine_and_Newspaper_articles_on_Odessa</ref> [[File:The Theatre, Odessa.jpg|thumb|left|240px|ಒಪೆರಾ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಲೆಟ್ ರಂಗಮಂದಿರ, 1900]] == ಇತಿಹಾಸ == ಒಡೆಸಾದ ಮೊದಲ ರಂಗಮಂದಿರವನ್ನು ಸಿಟಿ ಥಿಯೇಟರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದಿನ ಒಡೆಸಾ ಒಪೆರಾ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಲೆಟ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು 1810ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 10ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ಇಟಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಫ್ರಾಪೊಲ್ಲಿ ಇದರ ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ನಂತರ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಜೀನ್-ಫ್ರಾಂಕೊಯಿಸ್ ಥಾಮಸ್ ದೆ ಥೋಮೋನ್ ಅವರು ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಓಲ್ಡ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಕಟ್ಟಡವನ್ನೂ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ರಂಗಮಂದಿರದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಕಂಬಸಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿತ್ತು. ಆಗ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಫೋಯರ್ ಇರಲಿಲ್ಲ. [[File:Opera, Odessa.jpg|left|thumb|243x243px| ಒಪೆರಾ, ಒಡೆಸಾ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಲೈಬ್ರರಿಯ ಚಿತ್ರ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ವಿಭಾಗ, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.]] 1831ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನೊವೊರೊಸ್ಸಿಯಾ ಪ್ರದೇಶದ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಮೈಕೆಲ್ ವೊರೊನ್ಸೋವ್, ಹಳೆಯ ಕ್ವಾರಂಟೈನ್ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ಒಡೆಸಾ ರಂಗಮಂದಿರಕ್ಕೆ ನೀಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕಿಂಗ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಒಡೆಸಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರಿಶೋಧಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ರಂಗಮಂದಿರದ ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದರು. ಟಿಕೆಟ್ ಮಾರಾಟ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ, ಹೊಸದಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಲ್ಲಿ ಸೋಂಕು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಅವರ ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಕ್ವಾರಂಟೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ತಂಗುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರದ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ರಂಗಮಂದಿರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ನೇಮಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.2odessa.com/wiki/index.php?title=Magazine_and_Newspaper_articles_on_Odessa#Odessa_Journal:_An_Aged_Beauty |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-18 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928000140/http://www.2odessa.com/wiki/index.php?title=Magazine_and_Newspaper_articles_on_Odessa#Odessa_Journal:_An_Aged_Beauty |url-status=dead }}</ref> 1873ರ ಜನವರಿ 2ರ ರಾತ್ರಿ ರಂಗಮಂದಿರದ ಕಟ್ಟಡವು ಭೀಕರ ಅಗ್ನಿ ಅವಘಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲು ತಕ್ಷಣವೇ ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹ ಅಭಿಯಾನ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಂಗಮಂದಿರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ನಗರವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಸುಮಾರು 40 ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಯಾವುದನ್ನೂ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, 1878ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಡ್ರೆಸ್ಡೆನ್‌ನ ಸೆಂಪರ್‌ಒಪರ್ ಕಟ್ಟಡದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಫೋಯರ್ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಭಾಂಗಣದ ವಕ್ರಾಕೃತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ವಿಯೆನ್ನಾದ ಇಬ್ಬರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಾದ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ ಫೆಲ್ನರ್ ಮತ್ತು ಹರ್ಮನ್ ಹೆಲ್ಮರ್ ಅವರು 1883ರಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡದ ಬದಲಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಹೊಸ ರಂಗಮಂದಿರದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 1884ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 16ರಂದು ಅಡಿಪಾಯದ ಕಲ್ಲು ಹಾಕಲಾಯಿತು. 1887ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1ರಂದು ರಂಗಮಂದಿರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 1,300,000 ರೂಬಲ್‌ಗಳ ವೆಚ್ಚವಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಒಡೆಸಾ ಸಿಟಿ ಥಿಯೇಟರ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಒಡೆಸಾದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೆಳಕಿಗಾಗಿ ಎಡಿಸನ್ ಕಂಪನಿಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವೂ ಇದೇ ರಂಗಮಂದಿರವಾಗಿತ್ತು. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ತಂಪಾದ ವಾತಾವರಣ ಒದಗಿಸಲು ವಿಶೇಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಕಾರ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲನ್ನು ತರಿಸಿ, ಸುಮಾರು 35 ಅಡಿ ಆಳದ ಶಾಫ್ಟ್ ಮೂಲಕ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಸಭಾಂಗಣದ ಕೆಳಗಿನ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಗೆ ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿ ಆಸನಗಳ ಕೆಳಗಿನ ಗಾಳಿದ್ವಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. == 1925ರ ಅಗ್ನಿ ಅವಘಡ == 1925ರಲ್ಲಿ ರಂಗಮಂದಿರದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬೆಂಕಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ತಂಡವು ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರೂ ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಪಿಟ್ ನಾಶವಾದವು. ಈ ಅಗ್ನಿ ಅವಘಡದಲ್ಲಿ ರಂಗಮಂದಿರದ ಮೂಲ ವೇದಿಕೆ ಪರದೆಯೂ ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ರಂಗಮಂದಿರದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ 1.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಚಿನ್ನದ ರೂಬಲ್‌ಗಳು ವೆಚ್ಚವಾದವು ಎಂಬುದು ಒಡೆಸಾ ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿದಾಗ ಅವರು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದರು ಎಂಬ ಕಥೆಯಿದೆ. ಆದರೆ ಹೊಸ ರಂಗಮಂದಿರವನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡಿದಾಗ, ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಅವರು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಯುದ್ಧಕಾಲ == 1941ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ರೊಮೇನಿಯನ್ ಸೇನೆಯು ಒಡೆಸಾ ನಗರದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ನಗರದ ರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರದೇಶದ ಕಮಾಂಡ್ ರಂಗಮಂದಿರದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ವಿಶೇಷ ವಿಮಾನವಿರೋಧಿ ಘಟಕವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿತು. ರಂಗಮಂದಿರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಗರದ ರಕ್ಷಣೆಯ 73 ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ದ್ವಿತೀಯ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳಗೊಂಡ ನಿಕಿಟಾ ಕ್ರುಶ್ಚೆವ್, ಜರ್ಮನ್ ಸೇನೆಯನ್ನು ನಗರದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿದ ನಂತರ ತಕ್ಷಣವೇ ಒಡೆಸಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶತ್ರುಗಳ ಶೆಲ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಂಗಮಂದಿರದ ಕಟ್ಟಡದ ಕೇವಲ ಒಂದು ಮೂಲೆಗೆ ಹಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ರಂಗಮಂದಿರವನ್ನು ಮರು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ರಂಗಮಂದಿರವು ಭೂಮಿ ಚಲಿಸುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಕುಸಿಯುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕಟ್ಟಡ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾದ ಕೆಲವೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಅಡಿಪಾಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಿರುಕುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಮೊದಲ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೇ ಕಟ್ಟಡದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಸುಮಾರು ಏಳು ಇಂಚುಗಳಷ್ಟು ಕುಸಿದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆರು ಗೋಡೆಗಳು ವಾಲಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದವು. 25 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಈ ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಒಪೆರಾ ಗಾಯಕನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದ ಮತ್ತು ನಂತರ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದ ಗ್ಲೆಬ್ ದ್ರಾನೋವ್, ಕಟ್ಟಡದ ದುರಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. == ಉಕ್ರೇನ್ ಮೇಲಿನ ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣ == 2022ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಮೇಲೆ ರಷ್ಯಾ ನಡೆಸಿದ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, 1941ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ರಂಗಮಂದಿರದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ವಿಮಾನವಿರೋಧಿ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಂಕ್ ವಿರೋಧಿ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. == ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ == ಕಟ್ಟಡದ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಬರೋಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಗ್ಲಿಂಕಾ, ನಿಕೊಲೈ ಗೊಗೊಲ್, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಿಬೊಯೆಡೊವ್ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪುಷ್ಕಿನ್ ಅವರ ಅರ್ಧಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಮುಖ್ಯ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ಲೂಯಿ ಹದಿನಾರನೆಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಚಿನ್ನದ ಲೇಪನ ಹೊಂದಿರುವ ಗಾರೆ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಗ್ನಿ ಅವಘಡ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಫೋಯರ್‌ನಲ್ಲಿ 24 ನಿರ್ಗಮನ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ರಂಗಮಂದಿರದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲು, ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಪೊದೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸುಂದರ ಉದ್ಯಾನ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ==ಚಿತ್ರಗಳು== <gallery mode="packed"> File:Одеський національний академічний театр опери та балету DJI 0112.jpg File:Front view of Odessa opera theater.jpg File:Front stairs.jpg File:Ceiling Odessa opera theater.jpg File:Одеський національний академічний театр опери та балету 02.jpg </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == r8vrqr7rrnpfsrr941r5vlfkxa1nmtl 0 180465 1383496 1383287 2026-08-19T14:48:43Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383496 wikitext text/x-wiki   [[ಮುಂಬಯಿ|ಮುಂಬೈನ]] ಕೋಟೆ ಆವರಣದಲ್ಲಿ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮುಂಬೈ ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ ಖಾಸಗಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೇ '''ಮುಂಬೈನ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಗೋಥಿಕ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ''' . <ref>{{Cite web |last= |first= |title=Victorian Gothic and Art Deco Ensembles of Mumbai |url=https://whc.unesco.org/en/list/1480/ |access-date=2023-08-21 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> ಈ ಸಮೂಹವನ್ನು 2018 ರಲ್ಲಿ [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು]] ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಓವಲ್ ಮೈದಾನದ ಸುತ್ತಲೂ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ,<ref name="UNESCOPage" /> ಇದು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಸ್ಪ್ಲನೇಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಮನರಂಜನಾ ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. ಓವಲ್‌ನ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಗೋಥಿಕ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ ರಿಕ್ಲಮೇಷನ್ ಮತ್ತು [[ಮೆರೈನ್ ಡ್ರೈವ್, ಮುಂಬೈ|ಮೆರೈನ್ ಡ್ರೈವ್‌ನ]] ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ.ಈ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವು ಒಟ್ಟು 94 ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Mumbai_Weltkulturerbe.svg|thumb|291x291px| ಕೆತ್ತಿದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣದ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ]] ಓವಲ್‌ನ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇರುವ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಗೋಥಿಕ್ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್, [[ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಮುಂಬೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (ಫೋರ್ಟ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್) ಮತ್ತು ಸಿಟಿ ಸಿವಿಲ್ ಮತ್ತು ಸೆಷನ್ಸ್ ಕೋರ್ಟ್ (ಹಳೆಯ ಸೆಕ್ರೆಟರಿಯೇಟ್ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿದೆ). <ref name="DCOfficialWeb">{{Cite web |title=History - City Civil and Sessions Court, Mumbai |url=http://ecourts.gov.in/mumbai/citycivil |access-date=29 June 2015 |publisher=District Courts of India}}</ref> <ref name="UNESCOPage">{{Cite web |title=The Victorian & Art Deco Ensemble of Mumbai - UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5740/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180316011333/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5740/ |archive-date=16 ಮಾರ್ಚ್ 2018 |access-date=29 June 2015 |publisher=UNESCO World Heritage Centre }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. UNESCO World Heritage Centre. Archived from [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5740/ the original] on 16 March 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 June</span> 2015</span>.</cite></ref> ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈನ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ರಾಜಾಬಾಯಿ ಕ್ಲಾಕ್ ಟವರ್, ಮುಂಬಯಿ|ರಾಜಬಾಯಿ ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರವೂ]] ಇದೆ. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಓವಲ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಒಡೆತನದ ವಸತಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಎರೋಸ್ ಸಿನೆಮಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಗೋಥಿಕ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಈ ಸಮೂಹವನ್ನು ಜೂನ್ 30, 2018 ರಂದು ಬಹ್ರೇನ್‌ನ ಮನಾಮದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಸಮಿತಿಯ 42 ನೇ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ]] [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ]] ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=30 June 2018 |title=Four sites added to UNESCO’s World Heritage List |url=https://whc.unesco.org/en/news/1845/ |access-date=5 July 2018 |publisher=UNESCO}}</ref> '''ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣದ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಸಮರ್ಥನೆ''' ಮಾನದಂಡ (ii): ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಗೋಥಿಕ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ ಮೇಳಗಳು ಎರಡೂ ಕಾಲಾನಂತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮಾನವ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಪ್ರಮುಖ ವಿನಿಮಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಭವ್ಯವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಜೋಡಣೆಯು ಗೋಥಿಕ್ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸುವ ಮೂಲಕ ಇಂಡೋ-ಗೋಥಿಕ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು, ಬಾಲ್ಕನಿಗಳು ಮತ್ತು ವರಾಂಡಾಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗಳೊಂದಿಗೆ. ಮುಂಬೈನ ಐಕಾನಿಕ್ ಸಿನಿಮಾ ಹಾಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಭಾರತೀಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ ಚಿತ್ರಣದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿದವು ಮತ್ತು ಇಂಡೋ-ಡೆಕೊ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು. ಇದರ ಪ್ರಭಾವವು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿತು. ಮಾನದಂಡ (iv): ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಗೋಥಿಕ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ ಮೇಳಗಳು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ನಗರ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಎರಡು ಮೇಳಗಳು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗಳು, ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿನ ಹಂತಗಳು, ನಗರ ಯೋಜನಾ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಓವಲ್ ಮೈದಾನದಾದ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಾಗಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಂತಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಎರಡೂ ಮೇಳಗಳು ಬಾಂಬೆಯ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನಗರ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಮತ್ತು ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ನಗರವಾಗಲು ನಗರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{https://www.worldheritageexplorer.org/sites/victorian_gothic_and_art_deco_ensembles_of_mumbai.html}}</ref> == UNESCO ದಿಂದ ಪರಂಪರೆಯ ರಚನೆಗಳು ಅಥವಾ ತಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ == === ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ === ==== ಭಾರತೀಯ ನವ-ಗೋಥಿಕ್ (ಹಿಂದೂ ಗೋಥಿಕ್) ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ==== * ನಗರ ಸಿವಿಲ್ ಮತ್ತು ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (ಹಳೆಯ ಸಚಿವಾಲಯ) * ಬಾಂಬೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣ: ** [[ರಾಜಾಬಾಯಿ ಕ್ಲಾಕ್ ಟವರ್, ಮುಂಬಯಿ|ರಾಜಬಾಯಿ ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರ]] ** ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ** ಘಟಿಕೋತ್ಸವ ಸಭಾಂಗಣ * ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ * ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಇಲಾಖೆ ಕಟ್ಟಡ * ಎಸ್ಪ್ಲೆನೇಡ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್ * [[ಡೇವಿಡ್ ಸಸೂನ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಮುಂಬಯಿ|ಡೇವಿಡ್ ಸ್ಯಾಸೂನ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]] * [[ಎಲ್ಫಿನ್ ಸ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮುಂಬಯಿ|ಎಲ್ಫಿನ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಕಾಲೇಜು]] * [[ರಾಯಲ್ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಸೇಲರ್ಸ್ ಹೋಮ್, ಮುಂಬಯಿ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಪೊಲೀಸ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ]] * ಇಂಡಿಯನ್ ಮರ್ಕೆಂಟೈಲ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್ ==== ನವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ==== * ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಟ್ಟಡ * ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಕಾರಂಜಿ * ಭೂಸೇನೆ ಮತ್ತು ನೌಕಾಪಡೆ ಕಟ್ಟಡ * ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ * ಸರ್ ಕೊವಾಸ್ಜಿ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಹಾಲ್, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಆರ್ಟ್ ==== ಇಂಡೋ-ಸಾರ್ಸೆನಿಕ್ ==== * ಪಶ್ಚಿಮ ರೈಲ್ವೆ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡ * [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ|ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ್ ವಾಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] * ಮೆಜೆಸ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ದಾರ್ ನಿವಾಸ್ === ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ === * ರೀಗಲ್ ಸಿನೆಮಾ * ಎರೋಸ್ ಸಿನೆಮಾ * ಮೋಟಾಭೋಯ್ ಮಹಲು * ಸೂನಾ ಮಹಲ್ * ಕೇವಲ್ ಮಹಲ್ * ಓವಲ್ ಮೈದಾನ ಮತ್ತು [[ಮೆರೈನ್ ಡ್ರೈವ್, ಮುಂಬೈ|ಮೆರೈನ್ ಡ್ರೈವ್]] ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು * ಮೆಟ್ರೋ ಐನೊಕ್ಸ್ ಸಿನೆಮಾಸ್ == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery widths="220" heights="220"> ಚಿತ್ರ:Mumbai_03-2016_40_Bombay_High_Court.jpg|alt=Bombay High Court (Neo-Gothic)| ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ (ನಿಯೋ-ಗೋಥಿಕ್) ಚಿತ್ರ:Mumbai_03-2016_39_University.jpg|alt=Rajabai Clock Tower (Neo-Gothic)| [[ರಾಜಾಬಾಯಿ ಕ್ಲಾಕ್ ಟವರ್, ಮುಂಬಯಿ|ರಾಜಬಾಯಿ ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರ]] (ನವ-ಗೋಥಿಕ್) ಚಿತ್ರ:Maharashtra_State_Police_Head_Quarters,_Fort,_Mumbai.jpg|alt=Maharashtra Police Headquarters (Neo-Gothic)| [[ರಾಯಲ್ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಸೇಲರ್ಸ್ ಹೋಮ್, ಮುಂಬಯಿ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಪೊಲೀಸ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ]] (ನಿಯೋ-ಗೋಥಿಕ್) ಚಿತ್ರ:Standard_Chartered_Bank_Building_(Grindlays_Bank).jpg|alt=Standard Chartered Bank Building (Neoclassical)| ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಟ್ಟಡ (ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್) ಚಿತ್ರ:Mumbai_-_Army_and_Navy_Building.jpg|alt=Army and Navy Building (Neoclassical)| ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ನೌಕಾಪಡೆಯ ಕಟ್ಟಡ (ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್) ಚಿತ್ರ:Western_Railway_Headquarter_Building_at_Churchgate_in_Mumbai.jpg|alt=Western Railway Headquarters Building (Indo-Saracenic)| ಪಶ್ಚಿಮ ರೈಲ್ವೆ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡ (ಇಂಡೋ-ಸಾರ್ಸೆನಿಕ್) ಚಿತ್ರ:Side_view_of_Eros_Cinema.jpg|alt=The Eros Cinema (Art Deco)| ದಿ ಎರೋಸ್ ಸಿನೆಮಾ (ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ) </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == # [https://www.flickr.com/photos/meckleychina/sets/72157620262447654/ ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ ಕಟ್ಟಡಗಳು (ಫ್ಲಿಕರ್ ಆಲ್ಬಮ್)] 9k3mrf3465x1s2mtj0issysiuy5nuw9 0 180480 1383538 1383372 2026-08-20T06:07:04Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383538 wikitext text/x-wiki '''ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು''' [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ]] ಮೂರು [[ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ಹೊಯ್ಸಳ ಶೈಲಿಯ]] ದೇವಾಲಯಗಳ ಗುಂಪಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು]] ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೋಮನಾಥಪುರ, [[ಬೇಲೂರು]] ಮತ್ತು [[ಹಳೇಬೀಡು]] ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು 12 ನೇ ಮತ್ತು 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ [[ಹೊಯ್ಸಳ|ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು . <ref name="The-Hindu1">{{Cite web |date=18 September 2023 |title=Three Hoysala temples of Karnataka inscribed as UNESCO World Heritage sites |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/three-hoysala-temples-of-karnataka-inscribed-as-unesco-world-heritage-sites/article67321126.ece |access-date=19 September 2023 |website=www.thehindu.com |publisher=The Hindu |language=en-IN |location=Mysuru}}</ref> ''ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಸಮೂಹಗಳು'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು 2023 ರಲ್ಲಿ [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ಯುನೆಸ್ಕೋ]] [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಅವುಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಅತಿ-ವಾಸ್ತವಿಕ [[ಶಿಲ್ಪ|ಶಿಲ್ಪಗಳು]] ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಗಾಗಿ .ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು: ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ 2023 ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪರಾಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ. ಉಪಖಂಡದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಸರಣಿ ಆಸ್ತಿಯು ಮೂರು ಅನುಕರಣೀಯ ಹೊಯ್ಸಳ ಶೈಲಿಯ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ಸೋಮನಾಥಪುರ, ಬೇಲೂರು ಮತ್ತು ಹಳೇಬೀಡು. ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ 12 ಮತ್ತು 13 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ರಚನೆಗಳು, ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಸಮಕಾಲೀನ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಂಶಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. <ref name="indianexpress1">{{Cite web |last=A |first=Divya |date=18 September 2023 |title=Karnataka's sacred ensembles of Hoysalas inscribed on UNESCO world heritage list |url=https://indianexpress.com/article/india/karnatakas-sacred-ensembles-of-hoysalas-inscribed-on-unesco-world-heritage-list-8945731/ |access-date=19 September 2023 |website=www.indianexpress.com |publisher=The Indian Express |language=en |location=New Delhi}}</ref> ಮೂರು ದೇವಾಲಯಗಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯನ್ನು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ತಮ್ಮ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಆರಂಭಿಕ ಹೊಯ್ಸಳ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು - ಇದು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜವಂಶಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ನವೀನ ಪವಿತ್ರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವಾಗಿದೆ. <ref name="hindustantimes1">{{Cite web |last=Singh |first=Rahul Sunilkumar |date=18 September 2023 |title=Hoysala Temples in Karnataka now India's 42nd UNESCO's World Heritage site; PM Modi says 'more pride' |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/hoysala-temples-in-karnataka-now-unesco-world-heritage-sites-101695047144534.html |access-date=19 September 2023 |website=www.hindustantimes.com |publisher=Hindustan Times |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=21 September 2023 |title=Karnataka's Hoysala temples get World Heritage tag |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/try-this/learn/sacred-ensembles-of-the-hoysalas-becomes-indias-42nd-world-heritage-site/cid/1967693 |access-date=21 September 2023 |website=www.telegraphindia.com}}</ref> ಆ ದೇವಾಲಯಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: * [[ಬೇಲೂರು|ಬೇಲೂರಿನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ, ಬೇಲೂರು|ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ]] (ರಾಜ [[ಹೊಯ್ಸಳ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ|ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ). * [[ಹಳೇಬೀಡು|ಹಳೇಬೀಡುನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] (ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ನಿರ್ಮಿಸಿದ). * ಸೋಮನಾಥಪುರದಲ್ಲಿರುವ [[ಶ್ರೀ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ]] (ರಾಜ ನರಸಿಂಹ III ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮನಾಥ ನಿರ್ಮಿಸಿದ). == ಸ್ಥಳ == <templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles>ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಎರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿವೆ, [[ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ|ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಎರಡು ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಒಂದು ದೇವಾಲಯವಿದೆ. {{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |title=Nomination Dossier – Sacred Ensembles of the Hoysalas |publisher=Department of Archaeology, Museums and Heritage |pages=41–136}}</ref> [[ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ, ಬೇಲೂರು|ಇದು ಭಾರತದ ದೇವಾಲಯ ಶೈಲಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಅವಧಿಗಳ ದೇವಾಲಯಗಳ ಮೇಲೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಅದರಾಚೆಗಿನ ಎರಡೂ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವುಗಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಸ್ಥಳ, ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ, ಆಸ್ತಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ.]] [[ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ, ಬೇಲೂರು|ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವು]] [[ಬೇಲೂರು|ಬೇಲೂರಿನಲ್ಲಿದೆ]], ಸುಮಾರು 35 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (22&nbsp;ಮೈ) [[ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ|ಹಾಸನ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾದ [[ಹಾಸನ]] ಪಟ್ಟಣದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸುಮಾರು 16 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (9.9&nbsp;ಮೈ) [[ಹಳೇಬೀಡು]] ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ದೂರ. ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], ಇಲ್ಲಿಂದ 220 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.&nbsp;ಕಿಮೀ (137&nbsp;ಮೈ) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 75 ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಸುಮಾರು 3.5 ಗಂಟೆಗಳ ದೀರ್ಘ ಡ್ರೈವ್. <ref name="Subramanian">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=V. K. Subramanian |url=https://books.google.com/books?id=LcMhnC9sYS8C |title=Art Shrines of Ancient India |publisher=Abhinav Publications |year=2003 |isbn=978-81-7017-431-8 |pages=75–77}}</ref> [[ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಹಳೇಬೀಡು]] ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 30 ಆಗಿದೆ&nbsp;ಹಾಸನದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ಕಿ.ಮೀ (19 ಮೈ) ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 16&nbsp;ಬೇಲೂರು ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕಿಮೀ (9.9 ma). ದೇವಾಲಯವನ್ನು 210 ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ತಲುಪಬಹುದು.&nbsp;ಕಿಮೀ (130&nbsp;ಮೈ) ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 75 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 4 ಗಂಟೆಗಳ ದೀರ್ಘ ಡ್ರೈವ್. <ref name="Subramanian" /> ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ನಗರ [[ಹಾಸನ]], ಇದು [[ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಆಧಾರಿತ ಕರ್ನಾಟಕದ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ]] ರೈಲು ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಶ್ರೀ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವು]] ಸೋಮನಾಥಪುರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು 38 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (24&nbsp;ಮೈ) [[ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಮೈಸೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾದ [[ಮೈಸೂರು]] ನಗರದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ. <ref>[http://ignca.nic.in/kts_about.htm Keshava Temple, Somnathpura, Karnataka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171023021528/http://ignca.nic.in/kts_about.htm |date=23 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2017 }}, Government of Karnataka, India</ref> 11 ರಿಂದ 14 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಇಂದಿನ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜವಂಶವು ಆಳಿತು. 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ, ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಹೀಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ರಚನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜರು ಕಲೆ, [[ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] ಮತ್ತು [[ಹೊಯ್ಸಳ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಾಹಿತ್ಯದ]] ಪೋಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಂಘಟಿತ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಹೊಸ ರೂಪವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಕೆತ್ತನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ನವೀನ ದೇವಾಲಯ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿತು. ಈ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯು ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಮೂಲ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ನವೀನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿತು. <ref name="Nomination-Dossier">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |title=Nomination Dossier – Sacred Ensembles of the Hoysalas |publisher=Department of Archaeology, Museums and Heritage |pages=41–136}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="">''Nomination Dossier – Sacred Ensembles of the Hoysalas''. Department of Archaeology, Museums and Heritage. pp.&nbsp;<span class="nowrap">41–</span>136.</cite></ref> ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ [[ಹೊಯ್ಸಳ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ|ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನು]] ಕ್ರಿ.ಶ. 1110 ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಅವರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1117 ರಲ್ಲಿ [[ವಿಷ್ಣು|ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ]] ಸಮರ್ಪಿತವಾದ [[ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ, ಬೇಲೂರು|ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದು ಅವರ ಪರಂಪರೆಯ "ಐದು ಅಡಿಪಾಯ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಬೇಲೂರು|ಬೇಲೂರಿನ]] ಮುಖ್ಯ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೧೭ ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು, ಆದರೂ ಈ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವು ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದ ಕೇತಮಲ್ಲ ಕ್ರಿ.ಶ.1150ರಲ್ಲಿ [[ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು]] ಕಟ್ಟಿಸಿದ. ಕ್ರಿ.ಶ. 1121 ರಲ್ಲಿ [[ಶಿವ]] ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ರಾಜನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದನೆಂದು ಅದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹಿಂದೂ ದೇವರು ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೋಮನಾಥಪುರದಲ್ಲಿರುವ [[ಶ್ರೀ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವನ್ನು]] ಕ್ರಿ.ಶ. 1258 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ ಸೋಮನಾಥನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು. ಅವನು ಆ ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಕೋಟೆ ಗೋಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಇವು ಈಗ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿವೆ. ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜರು ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ|ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅವರು ಹೊಸ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಆಡಮ್ ಹಾರ್ಡಿ ''ಕರ್ಣಾಟ ದ್ರಾವಿಡ'' ಸಂಪ್ರದಾಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ|ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಲ್ಜಿಯ]] [[ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು|ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ]] ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತು 1326 AD ಯಲ್ಲಿ ಸುಲ್ತಾನ್ [[ಮಹಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್|ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್]] ನ ಮತ್ತೊಂದು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಲೂಟಿ ಮತ್ತು ನಾಶಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದವು. <ref name="Rice2001p353">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=B. L. Rice |url=https://books.google.com/books?id=p0wSoEIub1YC&pg=PA353 |title=Gazetteer of Mysore |publisher=Asian Educational Services |year=2001 |isbn=978-81-206-0977-8 |pages=353–354}}</ref> 15 ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ, [[ಶ್ರೀ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವೂ]] ಸಹ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಅನುದಾನದೊಂದಿಗೆ ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ''ವರಾಂಡಾ'' ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸಗಳ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟವು ದುರಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಲಾದ ದೇವಾಲಯಗಳು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು, ನಂತರ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಯುಗದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ|ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರವು]] ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=M.H. Krishna |url=https://archive.org/stream/MysoreArchaeologicalDepartment1932/Mysore%20Archaeological%20Department%201932 |title=Annual report of the Mysore Archeological Department |publisher=University of Mysore |year=1965 |pages=18–19}}</ref> == ದೇವಾಲಯಗಳು == {| class="wikitable sortable" |+ದೇವಾಲಯಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರೀಕರಣ ವರ್ಷಗಳು ! ಅನುಕ್ರಮ ! ಆಧುನಿಕ ದೇವಾಲಯದ ಹೆಸರು ! ಧರ್ಮ ! ದೇವತೆ ! ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರು<br /><br /><br /><br /> (ಸಿಇ) ! class="unsortable" | ಚಿತ್ರ |- | 1 | [[ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ, ಬೇಲೂರು|ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ]] | ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ | ವಿಷ್ಣು | 1117 ಕನ್ನಡ |[[ಚಿತ್ರ:Chennakeshava_Temple_at_Belur.jpg|100x100px]] |- | 2 | [[ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] | ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ | [[ಶಿವ]] | 1160 #1160 |[[ಚಿತ್ರ:Halebeedu-main.jpg|100x100px]] |- | 3 | [[ಶ್ರೀ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ]] | ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ | [[ವಿಷ್ಣು]] | 1258 #1 |[[ಚಿತ್ರ:Chennakesava_Temple-Somanathapura.jpg|100x100px]] |} ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 1117 CE ರಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ಮತ್ತು ಅವನ ಪ್ರಧಾನ ರಾಣಿ ಶಾಂತಲಾ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಕ್ಲೋರಿಟಿಕ್ ಶಿಲೆಯಿಂದ (ಸೋಪ್‌ಸ್ಟೋನ್) ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ರಚನೆಯು ದೇವಾಲಯದ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಬಾಹ್ಯರೇಖೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಎತ್ತರದ, ಐದು-ಪದರದ ''ಜಗತಿ'' (ಎತ್ತರದ ವೇದಿಕೆ) ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ, ಇದು ''[[ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ]]'' (ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ) ಗಾಗಿ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. <ref name=":0" /> ಈ ದೇವಾಲಯವು ''ಮದನಿಕಾಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಆವರಣ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು,'' ''ಹಿಂದೂ'' ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ನಿರೂಪಣಾ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ''ಜಾಲಿಗಳು'' (ರಂಧ್ರ ಕಲ್ಲಿನ ಪರದೆಗಳು) ಸೇರಿದಂತೆ ಕಲ್ಲಿನ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಇದರ ''ಅಧಿಷ್ಠಾನ'' (ಸ್ತಂಭ)ವು ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಮಾನವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ನಿರಂತರ ಸಮತಲವಾದ ಅಲಂಕರಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ''ರಾಮಾಯಣ'' ಮತ್ತು ''ಮಹಾಭಾರತವನ್ನು'' ಆಧರಿಸಿದ ನಿರೂಪಣಾ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. <ref name=":0" /> ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸಕ್ರಿಯ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ದತ್ತಿ ದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. <ref name=":0" /> ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಹಳೇಬೀಡುನಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಹಿಂದೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ದೋರಸಮುದ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1121 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದು ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳ ಆಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಕೇತಮಲ್ಲ ದಂಡನಾಯಕನು ನಿಯೋಜಿಸಿದನು ಮತ್ತು ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ಮತ್ತು ಅವನ ರಾಣಿ ಶಾಂತಲಾದೇವಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. <ref name=":0" /> ಈ ದೇವಾಲಯವು ''ದ್ವಿಕೂಟ'' (ಅವಳಿ-ದೇವಾಲಯ) ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ''ಜಗತಿಯ'' ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ರಚನೆಯ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಬಾಹ್ಯರೇಖೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಂಚಿಕೆಯ ''[[ಮಂಟಪ (ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ)|ಮಂಟಪದಿಂದ]]'' ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ ಎರಡು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ 16-ಬಿಂದುಗಳ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ''[[ಗರ್ಭಗೃಹ|ಗರ್ಭಗೃಹಗಳನ್ನು]]'' ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಶಾಂತಲೇಶ್ವರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಎರಡು [[ಲಿಂಗ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿವೆ. <ref name=":0" /> ಈ ದೇವಾಲಯವು ಒಂದು ''ದಿಷ್ಟಾನ'' (ಸ್ತಂಭ)ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಎಂಟು ಸಮತಲವಾದ ಫ್ರೈಜ್ ಹಂತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು, ಸಿಂಹಗಳು, ''ಮಕರಗಳು'', ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ''ರಾಮಾಯಣ'', ''ಮಹಾಭಾರತ'' ಮತ್ತು ''ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದಂತಹ'' ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. <ref name=":1" /> <ref name=":0" /> ಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸೋಮನಾಥಪುರದಲ್ಲಿರುವ 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ವೈಷ್ಣವ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. 1268 CE ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ನರಸಿಂಹ III ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಮಾಂಡರ್ ಆಗಿದ್ದ ಸೋಮನಾಥ ದಂಡನಾಯಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. <ref name=":0">{{Cite web |title=Inscription as Serial Nomination of Sacred Ensembles of Hoysala for inclusion on UNESCO World Heritage List |url=https://whc.unesco.org/document/192643 |url-status=live |access-date=5 August 2026}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://whc.unesco.org/document/192643 "Inscription as Serial Nomination of Sacred Ensembles of Hoysala for inclusion on UNESCO World Heritage List"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 August</span> 2026</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: url-status ([[:Category:CS1 maint: url-status|link]])</span> [[Category:CS1 maint: url-status]]</ref> ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರು ಪ್ರತಿಮಾರೂಪದ ರೂಪಗಳಾದ ಕೇಶವ, ಜನಾರ್ಧನ ಮತ್ತು ವೇಣುಗೋಪಾಲರಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ''ತ್ರಿಕೂಟ'' (ತ್ರಿಕೋಶ) ರಚನೆಯಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ - ಪ್ರತಿ ಗರ್ಭಗುಡಿಯನ್ನು 16-ಬಿಂದುಗಳ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ( ''ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ'' ) ನೆಲದ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name=":0" /> ಕೇಂದ್ರ ರಚನೆಯು 56 ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪರಿಧಿಯ ಗ್ಯಾಲರಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಗೋಡೆಯ ಸಂಯುಕ್ತದಿಂದ ( ''ಪ್ರಕಾರ'' ) ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆ (ASI) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. <ref name=":1">{{Cite journal|last=Kumaran|first=R. N.|last2=Saranya|first2=M.|date=17 November 2022|title=Sacred Ensembles of Hoysalas|url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume10/4.pdf|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=10|issue=2022-23|pages=82-109}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKumaranSaranya2022">Kumaran, R. N.; Saranya, M. (17 November 2022). [https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume10/4.pdf "Sacred Ensembles of Hoysalas"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology''. '''10''' (<span class="nowrap">2022–</span>23): <span class="nowrap">82–</span>109.</cite></ref> <ref name=":0" /> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://whc.unesco.org/en/list/1670 ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು] - ಯುನೆಸ್ಕೋ [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] 295nfma3gf4qmwrc8dyn07lomri2z0s 0 180488 1383480 1383472 2026-08-19T12:07:56Z Hariprasad Shetty10 87270 /* ಭಾಷೆ */ 1383480 wikitext text/x-wiki {{Short description|City in Kyiv Oblast, Ukraine}} {{Use dmy dates|date=February 2020}} {{Infobox settlement | name = ಪೆರಿಯಸ್ಲಾವ್ | native_name = Переяслав | native_name_lang = uk | settlement_type = ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಒಂದುನಗರ | image_skyline = {{photomontage|position=center | photo1a = Переяслав Антон Петрусь.jpg | photo2a = Музей народної архітектури та побуту 12.jpg | photo2b = Музей народної архітектури та побуту 17.jpg | photo3a = Залишки Воскресенської церкви Переяслав-Хмельницький.jpg | photo3b = Пам'ятник давньоруському співцю Бояну Переяслав-Хмельницький.jpg | size = 270 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 }} | image_alt = | image_caption = ಮೇಲಿನಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಬಲಕ್ಕೆ: ಅಸೆನ್ಶನ್ ಮಠ, ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಚರ್ಚ್ (ರುಶ್ನಿಕ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ), ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್, ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಚರ್ಚ್, ಬೋಯಾನ್ (ಬಾರ್ಡ್) ಸ್ಮಾರಕ. | image_flag = Flag of Pereyaslav-Khmelnytsky.svg | flag_alt = ಪೆರಿಯಸ್ಲಾವ್ ನ ಧ್ವಜ | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of arms of Pereiaslav.svg | shield_alt = ಪೆರಿಯಸ್ಲಾವ್ ನ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = ಉಕ್ರೇನ್ ಕೀವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್#ಉಕ್ರೇನ್ | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = | subdivision_type1 = ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಪ್ರದೇಶ/ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | subdivision_name1 = ಕಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | subdivision_type2 = ಉಕ್ರೇನ್ ದ ರಾಯೊಲು/ರಾಯಾನ್ | subdivision_name2 = ಬೊರಿಸ್ಪಿಲ್ ರಾಯಾನ್ | subdivision_type3 = ಹ್ರೋಮಡ | subdivision_name3 =ಪೆರೆಯಾಸ್ಲಾವ್ ನಗರ ಹ್ರೋಮಡಾ | established_title = ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿನ | established_date = 907 | established_title2 = ಮ್ಯಾಗ್ಡೆಬರ್ಗ್ ಹಕ್ಕುಲು | established_date2 = 1585 | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 32 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 26273 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone = EET | utc_offset = +2 | timezone_DST = EEST | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = Zip code | postal_code = 08400–08409 | area_code_type = | area_code = +380 4567 | iso_code = | website = <!-- {{URL|http://www.perejaslav.org.ua/index.php?go=home&lang=us}} --> | footnotes = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 11 | mapframe-wikidata = yes }} '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್''' ({{lang-uk|Переяслав}}) ಮಧ್ಯ [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ ಕೀವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ನ ಬೋರಿಸ್ಪಿಲ್ ರೈಯಾನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಲ್ಟಾ ಮತ್ತು ಟ್ರುಬಿಜ್ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ [[ಕೀವ್]]ನಿಂದ ಸುಮಾರು 95 ಕಿ.ಮೀ. ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} </ref> ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ನಗರವು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ನಗರ ಹ್ರೊಮಾಡಾದ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. 2022ರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 26,273 ಆಗಿದೆ. ನಗರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 32 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Number of Present Population of Ukraine, as of January 1, 2022|url=https://db.ukrcensus.gov.ua/|access-date=19 August 2026}}</ref> 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಅನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಜೀವಂತ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ-ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> == ಹೆಸರು == ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಸರನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಸರನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವೆರ್ಖೋವ್ನಾ ರಾಡಾ 30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.<ref>{{cite web|title=Rada Renames Pereyaslav-Khmelnytskyi Of Kyiv Region For Pereyaslav|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2019/10/30/7230425/|access-date=19 August 2026}}</ref> ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಹೆಸರು '''Переяслав''' ಆಗಿದೆ. ನಗರವು ಇತಿಹಾಸದ ವಿವಿಧ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು. === ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರುಗಳು === * '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ಲ್''' (907–1943); 12ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ರುಸ್ಕಿ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. * '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ''' (1943–2019). 12ನೇ ಮತ್ತು 13ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವದ ಪೆರೆಯಾಸ್ಲಾವ್ಲ್-ಝಾಲೆಸ್ಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲವಾಗದಂತೆ ನಗರವನ್ನು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ರುಸ್ಕಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} </ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಕೀವನ್ ರುಸ್ === ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. 911ರ ಬೈಜಾಂಟೈನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದದ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಲ್ಗೇರಿಯಾದ ಪ್ರೆಸ್ಲಾವ್ ನಗರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ರುಸ್ಕಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} </ref> ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ I 992ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅಲೆಮಾರಿ ಜನಾಂಗಗಳ ದಾಳಿಗಳಿಂದ ಕೀವನ್ ರುಸ್ನ ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. 11ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ 1239ರವರೆಗೆ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. 1239ರಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣೊದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾತಾರರು ನಗರವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|title=Principality of Pereyaslavl|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Principality_of_Pereyaslavl|access-date=19 August 2026}} </ref> === ಲಿಥುವೇನಿಯಾ ಮತ್ತು ಪೋಲೆಂಡ್ === 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದು ಕೀವ್ ವೊಯೆವೊಡ್ಶಿಪ್‌ನ ಭಾಗವಾಯಿತು. 1569ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪೋಲಿಷ್ ಕಿರೀಟದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. 1585ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಸ್ಟೀಫನ್ ಬಾಥೊರಿ ರಾಜನು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ಗೆ ಮ್ಯಾಗ್ಡೆಬರ್ಗ್ ಹಕ್ಕುಗಳು ನೀಡಿದನು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ನಗರವು ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ನಗರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> === ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ === 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಜಪೊರೊಝಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು/ಜಪೊರೊಝಿಯನ್ ಹೋಸ್ಟ್ನ ಒಂದು ರೆಜಿಮೆಂಟಲ್ ನಗರವಾಯಿತು. 1654ರಲ್ಲಿ ಬೊಹ್ದಾನ್ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಜಪೊರೊಝಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು ರಷ್ಯಾದ ಝಾರ್ ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸೈನಿಕ ಮೈತ್ರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಎಡದಂಡೆಯ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದು ರಷ್ಯಾ–ಪೋಲೆಂಡ್ ಯುದ್ಧ (1654–1667)ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav Agreement|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav_Agreement|access-date=19 August 2026}} </ref> 1667ರ ಆಂಡ್ರುಸೊವೊ ಕದನವಿರಾಮದ ನಂತರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ರಷ್ಯಾದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} </ref> === ಸೋವಿಯತ್ ಕಾಲ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಕೇಂದ್ರ === [[ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]]ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, 1943ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಸರ್ಕಾರವು ನಗರದ ಹೆಸರನ್ನು '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ''' ಎಂದು ಬದಲಿಸಿತು. ಈ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲಕ 1654ರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಬೊಹ್ದಾನ್ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುವ ಉದ್ದೇಶವಿತ್ತು. ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ನಗರ ಮಂಡಳಿಯ ಮನವಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಉಕ್ರೇನ್ ಸಂಸತ್ತು 2019ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಸರಾದ '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್''' ಅನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿತು<ref>.{{cite web|title=Rada Renames Pereyaslav-Khmelnytskyi Of Kyiv Region For Pereyaslav|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2019/10/30/7230425/|access-date=19 August 2026}}</ref> 18 ಜುಲೈ 2020ರಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಅನ್ನು ಬೋರಿಸ್ಪಿಲ್ ರೈಯಾನ್ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Про утворення та ліквідацію районів|url=https://www.golos.com.ua/article/333849|access-date=19 August 2026}} </ref> == ಜನಸಂಖ್ಯೆ == === ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು === 2001ರ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಇಂಚ ಇತ್ತುಂಡು:<ref>{{cite web|title=Національний склад міст|url=https://datatowel.in.ua/population/ethnic-cities|access-date=19 August 2026}} </ref> {{bar box |title=ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು |titlebar=#ddd |left1= |right1=ಶೇಕಡಾವಾರು |bars= {{bar percent|ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು|dodgerblue|94.95}} {{bar percent|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಷ್ಯನ್ನರು|purple|3.91}} {{bar percent|ಬೆಲಾರೂಸಿಯನ್ನರು|red|0.41}} {{bar percent|ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ನರು|brown|0.18}} {{bar percent|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪೋಲಿಶ್ ಜನರು|ಪೋಲಿಶ್ ಜನರು|yellow|0.08}} {{bar percent|ಮೊಲ್ಡೊವನ್ನರು|pink|0.07}} {{bar percent|ಅಜರ್ಬೈಜಾನಿಯರು|green|0.05}} {{bar percent|ಅಶ್ಕೆನಾಜಿ ಯಹೂದಿಗಳು|lightblue|0.05}} }} === ಭಾಷೆ === 2001ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ನಿವಾಸಿಗಳ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ಹೀಗಿತ್ತು:<ref>{{cite web|title=Рідні мови в об'єднаних територіальних громадах України|url=https://socialdata.org.ua/|access-date=19 August 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! ಭಾಷೆ !! ಶೇಕಡಾವಾರು |- | ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ | 95.89% |- | [[ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ|ರಷ್ಯನ್]] | 3.61% |- | ಇತರೆ / ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ | 0.50% |} === ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯ === ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯದ ಮೊದಲ ದಾಖಲಿತ ಉಲ್ಲೇಖ 1620ರದ್ದು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕುರಿತು ರಾಜ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್‌ಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದ್ದರು. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರದ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಯಹೂದಿಗಳಿಗೆ ನಗರದ ಇತರ ನಾಗರಿಕರಂತೆ ಕೆಲವು ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereyaslav|url=https://jewua.org/pereyaslav/|access-date=19 August 2026}}</ref> 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. 1897ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನಲ್ಲಿ 14,614 ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ 5,754 ಮಂದಿ ಯಹೂದಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. 1910ರಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಯಹೂದಿ ಶಾಲೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|title=The Jewish Community of Pereiaslav-Khmelnytskyi|url=https://web.archive.org/web/20180626000000/http://dbs.bh.org.il/|access-date=19 August 2026}}</ref> 1881ರಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹಿಂಸಾಚಾರ ನಡೆಯಿತು. 1919ರಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತೊಂದು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಘಟನೆ ನಡೆಯಿತು. 1926ರ ವೇಳೆಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ 3,590 ಯಹೂದಿಗಳು ಇದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಧ್ಯಯನ ಮಂದಿರಗಳು, ಮೂರು ಯಹೂದಿ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು 26 ಕೋಶರ್ ಮಾಂಸದ ಅಂಗಡಿಗಳು ಇದ್ದವು.<ref>{{cite web|title=The Jewish Community of Pereiaslav-Khmelnytskyi|url=https://web.archive.org/web/20180626000000/http://dbs.bh.org.il/|access-date=19 August 2026}}</ref> 1941ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 800 ಯಹೂದಿ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. 1943ರ ಮೇ 19ರಂದು ಇನ್ನೂ ಏಳು ಯಹೂದಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereyaslav|url=https://jewua.org/pereyaslav/|access-date=19 August 2026}} </ref> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಕೀವ್ ನದಿ ಬಂದರು]]ದ ಭಾಗವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ನದಿ ಬಂದರು ಇದೆ.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == === ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ === ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪರಂಪರೆಯು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. 2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1738ರಂದು ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೊಲೆಜಿಯಂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1808ರಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಯ ನಂತರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಕೊಲೆಜಿಯಂ ಅನ್ನು ಸೆಮಿನರಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=History of the university|url=https://uhsp.edu.ua/en/history-of-the-university/|access-date=19 August 2026}}</ref> 1986ರಲ್ಲಿ ಕೀವ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪೆಡಗಾಜಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ಶಾಖೆಯಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪರಂಪರೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. 1993ರಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಪೆಡಗಾಜಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 2002ರಲ್ಲಿ [[ಹ್ರಿಹೊರಿ ಸ್ಕೊವೊರೊಡಾ]] ಅವರ ಹೆಸರಿನ ರಾಜ್ಯ ಪೆಡಗಾಜಿಕಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 14 ಜುಲೈ 2021ರಂದು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ '''ಹ್ರಿಹೊರಿ ಸ್ಕೊವೊರೊಡಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್''' ಎಂಬ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=History of the university|url=https://uhsp.edu.ua/en/history-of-the-university/|access-date=19 August 2026}}</ref> == ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು == ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ತನ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು: * ಮಧ್ಯ ಡ್ನಿಪ್ರೋ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಜನಪದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ರೊಟ್ಟಿಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಭೂ ಸಾರಿಗೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ರುಶ್ನಿಕ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಅಂಚೆ ಸೇವೆಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಜೇನುಸಾಕಣೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಅನ್ವಯಿಕ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಲೆಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಕೊಸಾಕ್ ವೈಭವದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಟ್ರಿಪಿಲಿಯಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪುಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * 10–11ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉತ್ಖನನ ಅವಶೇಷಗಳು * ಸಂತ ಮೈಕೆಲ್ ಚರ್ಚ್ (1646–1666) * ಅಸೆನ್ಶನ್ ಮಠ ಮತ್ತು ಅದರ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ (1695–1700).<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> == ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು == ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ === ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು – ಸಹೋದರ ನಗರಗಳು === ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಈ ಕೆಳಗಿನ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ನಗರಗಳು|ಅವಳಿ ನಗರ]] ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:<ref>[https://phm.gov.ua/?page_id=1686 Міста побратими]</ref> * ಮರಿಯುಪೋಲ್, ಉಕ್ರೇನ್ * ಮ್ಶ್ಖೇಟಾ, ಜಾರ್ಜಿಯಾ * ಪೈಡೆ, ಎಸ್ಟೋನಿಯಾ * ಕೊಚಾನಿ, ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾಸಿಡೋನಿಯಾ == ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == * ಪಾವ್ಲೊ ಟೆಟೆರಿಯಾ (1620ರ ದಶಕ–1670) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹೆಟ್ಮನ್. * ಒಲೆಹ್ ಬಾಬಿಶ್ಕಿನ್ (1918–1991) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ. * ಶೋಲೆಮ್ ಅಲೆಖೆಮ್ (1859–1916) – ಯಹೂದಿ-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಯಿಡ್ಡಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ನಾಟಕಕಾರ. * ಮೆಯರ್ ಬ್ಲಿಂಕೆನ್ (1879–1915) – ಯಹೂದಿ-ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೇಖಕ. * ಲ್ಯುಡ್ಮಿಲಾ ಮೆಖ್ (ಜನನ 1951) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪತ್ರಕರ್ತೆ. * ಪೆಟ್ರೊ ಖೊಲೊಡ್ನಿ (1875–1930) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜಕಾರಣಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾದ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ. * [[ಹನ್ನಾ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ಯೆವಾ-ಮಿನೆಂಕೊ]] (ಜನನ 1989) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್-ಇಸ್ರೇಲಿ ತ್ರಿವಿಧ ಜಿಗಿತ ಮತ್ತು ಉದ್ದ ಜಿಗಿತ ಕ್ರೀಡಾಪಟು. * [[ಲೂಯಿಸ್ ನೆವೆಲ್ಸನ್]] (1899–1988) – ಅಮೆರಿಕನ್ ಶಿಲ್ಪಿ.{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} == ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ == <gallery> File:Collegium.jpg|ಕೊಲೆಜಿಯಂ File:George church.jpg|ಸಂತ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್ File:Ascension Cathedral.jpg|ಅಸೆನ್ಶನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://phm.gov.ua/ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿ] * [https://uhsp.edu.ua/ ಹ್ರಿಹೊರಿ ಸ್ಕೊವೊರೊಡಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Pereiaslav ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ – ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್] 1nepxpnjf4avpn8vpezczfmr9cednhw 1383481 1383480 2026-08-19T12:08:19Z Hariprasad Shetty10 87270 /* ಆರ್ಥಿಕತೆ */ 1383481 wikitext text/x-wiki {{Short description|City in Kyiv Oblast, Ukraine}} {{Use dmy dates|date=February 2020}} {{Infobox settlement | name = ಪೆರಿಯಸ್ಲಾವ್ | native_name = Переяслав | native_name_lang = uk | settlement_type = ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಒಂದುನಗರ | image_skyline = {{photomontage|position=center | photo1a = Переяслав Антон Петрусь.jpg | photo2a = Музей народної архітектури та побуту 12.jpg | photo2b = Музей народної архітектури та побуту 17.jpg | photo3a = Залишки Воскресенської церкви Переяслав-Хмельницький.jpg | photo3b = Пам'ятник давньоруському співцю Бояну Переяслав-Хмельницький.jpg | size = 270 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 }} | image_alt = | image_caption = ಮೇಲಿನಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಬಲಕ್ಕೆ: ಅಸೆನ್ಶನ್ ಮಠ, ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಚರ್ಚ್ (ರುಶ್ನಿಕ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ), ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್, ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಚರ್ಚ್, ಬೋಯಾನ್ (ಬಾರ್ಡ್) ಸ್ಮಾರಕ. | image_flag = Flag of Pereyaslav-Khmelnytsky.svg | flag_alt = ಪೆರಿಯಸ್ಲಾವ್ ನ ಧ್ವಜ | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of arms of Pereiaslav.svg | shield_alt = ಪೆರಿಯಸ್ಲಾವ್ ನ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = ಉಕ್ರೇನ್ ಕೀವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್#ಉಕ್ರೇನ್ | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = | subdivision_type1 = ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಪ್ರದೇಶ/ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | subdivision_name1 = ಕಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | subdivision_type2 = ಉಕ್ರೇನ್ ದ ರಾಯೊಲು/ರಾಯಾನ್ | subdivision_name2 = ಬೊರಿಸ್ಪಿಲ್ ರಾಯಾನ್ | subdivision_type3 = ಹ್ರೋಮಡ | subdivision_name3 =ಪೆರೆಯಾಸ್ಲಾವ್ ನಗರ ಹ್ರೋಮಡಾ | established_title = ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿನ | established_date = 907 | established_title2 = ಮ್ಯಾಗ್ಡೆಬರ್ಗ್ ಹಕ್ಕುಲು | established_date2 = 1585 | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 32 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 26273 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone = EET | utc_offset = +2 | timezone_DST = EEST | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = Zip code | postal_code = 08400–08409 | area_code_type = | area_code = +380 4567 | iso_code = | website = <!-- {{URL|http://www.perejaslav.org.ua/index.php?go=home&lang=us}} --> | footnotes = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 11 | mapframe-wikidata = yes }} '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್''' ({{lang-uk|Переяслав}}) ಮಧ್ಯ [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ ಕೀವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ನ ಬೋರಿಸ್ಪಿಲ್ ರೈಯಾನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಲ್ಟಾ ಮತ್ತು ಟ್ರುಬಿಜ್ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ [[ಕೀವ್]]ನಿಂದ ಸುಮಾರು 95 ಕಿ.ಮೀ. ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} </ref> ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ನಗರವು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ನಗರ ಹ್ರೊಮಾಡಾದ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. 2022ರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 26,273 ಆಗಿದೆ. ನಗರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 32 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Number of Present Population of Ukraine, as of January 1, 2022|url=https://db.ukrcensus.gov.ua/|access-date=19 August 2026}}</ref> 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಅನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಜೀವಂತ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ-ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> == ಹೆಸರು == ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಸರನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಸರನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವೆರ್ಖೋವ್ನಾ ರಾಡಾ 30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.<ref>{{cite web|title=Rada Renames Pereyaslav-Khmelnytskyi Of Kyiv Region For Pereyaslav|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2019/10/30/7230425/|access-date=19 August 2026}}</ref> ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಹೆಸರು '''Переяслав''' ಆಗಿದೆ. ನಗರವು ಇತಿಹಾಸದ ವಿವಿಧ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು. === ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರುಗಳು === * '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ಲ್''' (907–1943); 12ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ರುಸ್ಕಿ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. * '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ''' (1943–2019). 12ನೇ ಮತ್ತು 13ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವದ ಪೆರೆಯಾಸ್ಲಾವ್ಲ್-ಝಾಲೆಸ್ಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲವಾಗದಂತೆ ನಗರವನ್ನು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ರುಸ್ಕಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} </ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಕೀವನ್ ರುಸ್ === ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. 911ರ ಬೈಜಾಂಟೈನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದದ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಲ್ಗೇರಿಯಾದ ಪ್ರೆಸ್ಲಾವ್ ನಗರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ರುಸ್ಕಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} </ref> ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ I 992ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅಲೆಮಾರಿ ಜನಾಂಗಗಳ ದಾಳಿಗಳಿಂದ ಕೀವನ್ ರುಸ್ನ ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. 11ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ 1239ರವರೆಗೆ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. 1239ರಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣೊದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾತಾರರು ನಗರವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|title=Principality of Pereyaslavl|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Principality_of_Pereyaslavl|access-date=19 August 2026}} </ref> === ಲಿಥುವೇನಿಯಾ ಮತ್ತು ಪೋಲೆಂಡ್ === 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದು ಕೀವ್ ವೊಯೆವೊಡ್ಶಿಪ್‌ನ ಭಾಗವಾಯಿತು. 1569ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪೋಲಿಷ್ ಕಿರೀಟದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. 1585ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಸ್ಟೀಫನ್ ಬಾಥೊರಿ ರಾಜನು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ಗೆ ಮ್ಯಾಗ್ಡೆಬರ್ಗ್ ಹಕ್ಕುಗಳು ನೀಡಿದನು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ನಗರವು ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ನಗರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> === ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ === 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಜಪೊರೊಝಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು/ಜಪೊರೊಝಿಯನ್ ಹೋಸ್ಟ್ನ ಒಂದು ರೆಜಿಮೆಂಟಲ್ ನಗರವಾಯಿತು. 1654ರಲ್ಲಿ ಬೊಹ್ದಾನ್ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಜಪೊರೊಝಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು ರಷ್ಯಾದ ಝಾರ್ ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸೈನಿಕ ಮೈತ್ರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಎಡದಂಡೆಯ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದು ರಷ್ಯಾ–ಪೋಲೆಂಡ್ ಯುದ್ಧ (1654–1667)ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav Agreement|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav_Agreement|access-date=19 August 2026}} </ref> 1667ರ ಆಂಡ್ರುಸೊವೊ ಕದನವಿರಾಮದ ನಂತರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ರಷ್ಯಾದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} </ref> === ಸೋವಿಯತ್ ಕಾಲ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಕೇಂದ್ರ === [[ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]]ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, 1943ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಸರ್ಕಾರವು ನಗರದ ಹೆಸರನ್ನು '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ''' ಎಂದು ಬದಲಿಸಿತು. ಈ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲಕ 1654ರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಬೊಹ್ದಾನ್ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುವ ಉದ್ದೇಶವಿತ್ತು. ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ನಗರ ಮಂಡಳಿಯ ಮನವಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಉಕ್ರೇನ್ ಸಂಸತ್ತು 2019ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಸರಾದ '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್''' ಅನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿತು<ref>.{{cite web|title=Rada Renames Pereyaslav-Khmelnytskyi Of Kyiv Region For Pereyaslav|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2019/10/30/7230425/|access-date=19 August 2026}}</ref> 18 ಜುಲೈ 2020ರಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಅನ್ನು ಬೋರಿಸ್ಪಿಲ್ ರೈಯಾನ್ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Про утворення та ліквідацію районів|url=https://www.golos.com.ua/article/333849|access-date=19 August 2026}} </ref> == ಜನಸಂಖ್ಯೆ == === ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು === 2001ರ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಇಂಚ ಇತ್ತುಂಡು:<ref>{{cite web|title=Національний склад міст|url=https://datatowel.in.ua/population/ethnic-cities|access-date=19 August 2026}} </ref> {{bar box |title=ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು |titlebar=#ddd |left1= |right1=ಶೇಕಡಾವಾರು |bars= {{bar percent|ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು|dodgerblue|94.95}} {{bar percent|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಷ್ಯನ್ನರು|purple|3.91}} {{bar percent|ಬೆಲಾರೂಸಿಯನ್ನರು|red|0.41}} {{bar percent|ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ನರು|brown|0.18}} {{bar percent|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪೋಲಿಶ್ ಜನರು|ಪೋಲಿಶ್ ಜನರು|yellow|0.08}} {{bar percent|ಮೊಲ್ಡೊವನ್ನರು|pink|0.07}} {{bar percent|ಅಜರ್ಬೈಜಾನಿಯರು|green|0.05}} {{bar percent|ಅಶ್ಕೆನಾಜಿ ಯಹೂದಿಗಳು|lightblue|0.05}} }} === ಭಾಷೆ === 2001ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ನಿವಾಸಿಗಳ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ಹೀಗಿತ್ತು:<ref>{{cite web|title=Рідні мови в об'єднаних територіальних громадах України|url=https://socialdata.org.ua/|access-date=19 August 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! ಭಾಷೆ !! ಶೇಕಡಾವಾರು |- | ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ | 95.89% |- | [[ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ|ರಷ್ಯನ್]] | 3.61% |- | ಇತರೆ / ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ | 0.50% |} === ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯ === ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯದ ಮೊದಲ ದಾಖಲಿತ ಉಲ್ಲೇಖ 1620ರದ್ದು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕುರಿತು ರಾಜ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್‌ಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದ್ದರು. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರದ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಯಹೂದಿಗಳಿಗೆ ನಗರದ ಇತರ ನಾಗರಿಕರಂತೆ ಕೆಲವು ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereyaslav|url=https://jewua.org/pereyaslav/|access-date=19 August 2026}}</ref> 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. 1897ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನಲ್ಲಿ 14,614 ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ 5,754 ಮಂದಿ ಯಹೂದಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. 1910ರಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಯಹೂದಿ ಶಾಲೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|title=The Jewish Community of Pereiaslav-Khmelnytskyi|url=https://web.archive.org/web/20180626000000/http://dbs.bh.org.il/|access-date=19 August 2026}}</ref> 1881ರಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹಿಂಸಾಚಾರ ನಡೆಯಿತು. 1919ರಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತೊಂದು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಘಟನೆ ನಡೆಯಿತು. 1926ರ ವೇಳೆಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ 3,590 ಯಹೂದಿಗಳು ಇದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಧ್ಯಯನ ಮಂದಿರಗಳು, ಮೂರು ಯಹೂದಿ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು 26 ಕೋಶರ್ ಮಾಂಸದ ಅಂಗಡಿಗಳು ಇದ್ದವು.<ref>{{cite web|title=The Jewish Community of Pereiaslav-Khmelnytskyi|url=https://web.archive.org/web/20180626000000/http://dbs.bh.org.il/|access-date=19 August 2026}}</ref> 1941ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 800 ಯಹೂದಿ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. 1943ರ ಮೇ 19ರಂದು ಇನ್ನೂ ಏಳು ಯಹೂದಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereyaslav|url=https://jewua.org/pereyaslav/|access-date=19 August 2026}} </ref> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೀವ್ ನದಿ ಬಂದರಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ನದಿ ಬಂದರು ಇದೆ.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == === ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ === ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪರಂಪರೆಯು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. 2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1738ರಂದು ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೊಲೆಜಿಯಂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1808ರಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಯ ನಂತರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಕೊಲೆಜಿಯಂ ಅನ್ನು ಸೆಮಿನರಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=History of the university|url=https://uhsp.edu.ua/en/history-of-the-university/|access-date=19 August 2026}}</ref> 1986ರಲ್ಲಿ ಕೀವ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪೆಡಗಾಜಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ಶಾಖೆಯಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪರಂಪರೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. 1993ರಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಪೆಡಗಾಜಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 2002ರಲ್ಲಿ [[ಹ್ರಿಹೊರಿ ಸ್ಕೊವೊರೊಡಾ]] ಅವರ ಹೆಸರಿನ ರಾಜ್ಯ ಪೆಡಗಾಜಿಕಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 14 ಜುಲೈ 2021ರಂದು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ '''ಹ್ರಿಹೊರಿ ಸ್ಕೊವೊರೊಡಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್''' ಎಂಬ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=History of the university|url=https://uhsp.edu.ua/en/history-of-the-university/|access-date=19 August 2026}}</ref> == ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು == ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ತನ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು: * ಮಧ್ಯ ಡ್ನಿಪ್ರೋ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಜನಪದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ರೊಟ್ಟಿಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಭೂ ಸಾರಿಗೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ರುಶ್ನಿಕ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಅಂಚೆ ಸೇವೆಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಜೇನುಸಾಕಣೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಅನ್ವಯಿಕ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಲೆಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಕೊಸಾಕ್ ವೈಭವದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಟ್ರಿಪಿಲಿಯಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪುಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * 10–11ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉತ್ಖನನ ಅವಶೇಷಗಳು * ಸಂತ ಮೈಕೆಲ್ ಚರ್ಚ್ (1646–1666) * ಅಸೆನ್ಶನ್ ಮಠ ಮತ್ತು ಅದರ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ (1695–1700).<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> == ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು == ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ === ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು – ಸಹೋದರ ನಗರಗಳು === ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಈ ಕೆಳಗಿನ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ನಗರಗಳು|ಅವಳಿ ನಗರ]] ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:<ref>[https://phm.gov.ua/?page_id=1686 Міста побратими]</ref> * ಮರಿಯುಪೋಲ್, ಉಕ್ರೇನ್ * ಮ್ಶ್ಖೇಟಾ, ಜಾರ್ಜಿಯಾ * ಪೈಡೆ, ಎಸ್ಟೋನಿಯಾ * ಕೊಚಾನಿ, ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾಸಿಡೋನಿಯಾ == ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == * ಪಾವ್ಲೊ ಟೆಟೆರಿಯಾ (1620ರ ದಶಕ–1670) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹೆಟ್ಮನ್. * ಒಲೆಹ್ ಬಾಬಿಶ್ಕಿನ್ (1918–1991) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ. * ಶೋಲೆಮ್ ಅಲೆಖೆಮ್ (1859–1916) – ಯಹೂದಿ-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಯಿಡ್ಡಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ನಾಟಕಕಾರ. * ಮೆಯರ್ ಬ್ಲಿಂಕೆನ್ (1879–1915) – ಯಹೂದಿ-ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೇಖಕ. * ಲ್ಯುಡ್ಮಿಲಾ ಮೆಖ್ (ಜನನ 1951) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪತ್ರಕರ್ತೆ. * ಪೆಟ್ರೊ ಖೊಲೊಡ್ನಿ (1875–1930) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜಕಾರಣಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾದ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ. * [[ಹನ್ನಾ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ಯೆವಾ-ಮಿನೆಂಕೊ]] (ಜನನ 1989) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್-ಇಸ್ರೇಲಿ ತ್ರಿವಿಧ ಜಿಗಿತ ಮತ್ತು ಉದ್ದ ಜಿಗಿತ ಕ್ರೀಡಾಪಟು. * [[ಲೂಯಿಸ್ ನೆವೆಲ್ಸನ್]] (1899–1988) – ಅಮೆರಿಕನ್ ಶಿಲ್ಪಿ.{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} == ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ == <gallery> File:Collegium.jpg|ಕೊಲೆಜಿಯಂ File:George church.jpg|ಸಂತ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್ File:Ascension Cathedral.jpg|ಅಸೆನ್ಶನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://phm.gov.ua/ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿ] * [https://uhsp.edu.ua/ ಹ್ರಿಹೊರಿ ಸ್ಕೊವೊರೊಡಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Pereiaslav ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ – ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್] 0nk75p2h1k3qm2mb88kwtodk8zyvop2 1383482 1383481 2026-08-19T12:08:54Z Hariprasad Shetty10 87270 /* ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ */ 1383482 wikitext text/x-wiki {{Short description|City in Kyiv Oblast, Ukraine}} {{Use dmy dates|date=February 2020}} {{Infobox settlement | name = ಪೆರಿಯಸ್ಲಾವ್ | native_name = Переяслав | native_name_lang = uk | settlement_type = ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಒಂದುನಗರ | image_skyline = {{photomontage|position=center | photo1a = Переяслав Антон Петрусь.jpg | photo2a = Музей народної архітектури та побуту 12.jpg | photo2b = Музей народної архітектури та побуту 17.jpg | photo3a = Залишки Воскресенської церкви Переяслав-Хмельницький.jpg | photo3b = Пам'ятник давньоруському співцю Бояну Переяслав-Хмельницький.jpg | size = 270 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 }} | image_alt = | image_caption = ಮೇಲಿನಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಬಲಕ್ಕೆ: ಅಸೆನ್ಶನ್ ಮಠ, ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಚರ್ಚ್ (ರುಶ್ನಿಕ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ), ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್, ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಚರ್ಚ್, ಬೋಯಾನ್ (ಬಾರ್ಡ್) ಸ್ಮಾರಕ. | image_flag = Flag of Pereyaslav-Khmelnytsky.svg | flag_alt = ಪೆರಿಯಸ್ಲಾವ್ ನ ಧ್ವಜ | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of arms of Pereiaslav.svg | shield_alt = ಪೆರಿಯಸ್ಲಾವ್ ನ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = ಉಕ್ರೇನ್ ಕೀವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್#ಉಕ್ರೇನ್ | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = | subdivision_type1 = ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಪ್ರದೇಶ/ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | subdivision_name1 = ಕಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | subdivision_type2 = ಉಕ್ರೇನ್ ದ ರಾಯೊಲು/ರಾಯಾನ್ | subdivision_name2 = ಬೊರಿಸ್ಪಿಲ್ ರಾಯಾನ್ | subdivision_type3 = ಹ್ರೋಮಡ | subdivision_name3 =ಪೆರೆಯಾಸ್ಲಾವ್ ನಗರ ಹ್ರೋಮಡಾ | established_title = ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿನ | established_date = 907 | established_title2 = ಮ್ಯಾಗ್ಡೆಬರ್ಗ್ ಹಕ್ಕುಲು | established_date2 = 1585 | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 32 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 26273 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone = EET | utc_offset = +2 | timezone_DST = EEST | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = Zip code | postal_code = 08400–08409 | area_code_type = | area_code = +380 4567 | iso_code = | website = <!-- {{URL|http://www.perejaslav.org.ua/index.php?go=home&lang=us}} --> | footnotes = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 11 | mapframe-wikidata = yes }} '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್''' ({{lang-uk|Переяслав}}) ಮಧ್ಯ [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ ಕೀವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ನ ಬೋರಿಸ್ಪಿಲ್ ರೈಯಾನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಲ್ಟಾ ಮತ್ತು ಟ್ರುಬಿಜ್ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ [[ಕೀವ್]]ನಿಂದ ಸುಮಾರು 95 ಕಿ.ಮೀ. ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} </ref> ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ನಗರವು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ನಗರ ಹ್ರೊಮಾಡಾದ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. 2022ರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 26,273 ಆಗಿದೆ. ನಗರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 32 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Number of Present Population of Ukraine, as of January 1, 2022|url=https://db.ukrcensus.gov.ua/|access-date=19 August 2026}}</ref> 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಅನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಜೀವಂತ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ-ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> == ಹೆಸರು == ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಸರನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಸರನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವೆರ್ಖೋವ್ನಾ ರಾಡಾ 30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.<ref>{{cite web|title=Rada Renames Pereyaslav-Khmelnytskyi Of Kyiv Region For Pereyaslav|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2019/10/30/7230425/|access-date=19 August 2026}}</ref> ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಹೆಸರು '''Переяслав''' ಆಗಿದೆ. ನಗರವು ಇತಿಹಾಸದ ವಿವಿಧ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು. === ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರುಗಳು === * '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ಲ್''' (907–1943); 12ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ರುಸ್ಕಿ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. * '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ''' (1943–2019). 12ನೇ ಮತ್ತು 13ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವದ ಪೆರೆಯಾಸ್ಲಾವ್ಲ್-ಝಾಲೆಸ್ಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲವಾಗದಂತೆ ನಗರವನ್ನು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ರುಸ್ಕಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} </ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಕೀವನ್ ರುಸ್ === ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. 911ರ ಬೈಜಾಂಟೈನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದದ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಲ್ಗೇರಿಯಾದ ಪ್ರೆಸ್ಲಾವ್ ನಗರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ರುಸ್ಕಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} </ref> ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ I 992ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅಲೆಮಾರಿ ಜನಾಂಗಗಳ ದಾಳಿಗಳಿಂದ ಕೀವನ್ ರುಸ್ನ ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. 11ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ 1239ರವರೆಗೆ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. 1239ರಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣೊದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾತಾರರು ನಗರವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|title=Principality of Pereyaslavl|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Principality_of_Pereyaslavl|access-date=19 August 2026}} </ref> === ಲಿಥುವೇನಿಯಾ ಮತ್ತು ಪೋಲೆಂಡ್ === 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದು ಕೀವ್ ವೊಯೆವೊಡ್ಶಿಪ್‌ನ ಭಾಗವಾಯಿತು. 1569ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪೋಲಿಷ್ ಕಿರೀಟದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. 1585ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಸ್ಟೀಫನ್ ಬಾಥೊರಿ ರಾಜನು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ಗೆ ಮ್ಯಾಗ್ಡೆಬರ್ಗ್ ಹಕ್ಕುಗಳು ನೀಡಿದನು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ನಗರವು ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ನಗರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> === ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ === 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಜಪೊರೊಝಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು/ಜಪೊರೊಝಿಯನ್ ಹೋಸ್ಟ್ನ ಒಂದು ರೆಜಿಮೆಂಟಲ್ ನಗರವಾಯಿತು. 1654ರಲ್ಲಿ ಬೊಹ್ದಾನ್ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಜಪೊರೊಝಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು ರಷ್ಯಾದ ಝಾರ್ ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸೈನಿಕ ಮೈತ್ರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಎಡದಂಡೆಯ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದು ರಷ್ಯಾ–ಪೋಲೆಂಡ್ ಯುದ್ಧ (1654–1667)ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav Agreement|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav_Agreement|access-date=19 August 2026}} </ref> 1667ರ ಆಂಡ್ರುಸೊವೊ ಕದನವಿರಾಮದ ನಂತರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ರಷ್ಯಾದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} </ref> === ಸೋವಿಯತ್ ಕಾಲ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಕೇಂದ್ರ === [[ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]]ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, 1943ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಸರ್ಕಾರವು ನಗರದ ಹೆಸರನ್ನು '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ''' ಎಂದು ಬದಲಿಸಿತು. ಈ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲಕ 1654ರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಬೊಹ್ದಾನ್ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುವ ಉದ್ದೇಶವಿತ್ತು. ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ನಗರ ಮಂಡಳಿಯ ಮನವಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಉಕ್ರೇನ್ ಸಂಸತ್ತು 2019ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಸರಾದ '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್''' ಅನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿತು<ref>.{{cite web|title=Rada Renames Pereyaslav-Khmelnytskyi Of Kyiv Region For Pereyaslav|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2019/10/30/7230425/|access-date=19 August 2026}}</ref> 18 ಜುಲೈ 2020ರಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಅನ್ನು ಬೋರಿಸ್ಪಿಲ್ ರೈಯಾನ್ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Про утворення та ліквідацію районів|url=https://www.golos.com.ua/article/333849|access-date=19 August 2026}} </ref> == ಜನಸಂಖ್ಯೆ == === ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು === 2001ರ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಇಂಚ ಇತ್ತುಂಡು:<ref>{{cite web|title=Національний склад міст|url=https://datatowel.in.ua/population/ethnic-cities|access-date=19 August 2026}} </ref> {{bar box |title=ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು |titlebar=#ddd |left1= |right1=ಶೇಕಡಾವಾರು |bars= {{bar percent|ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು|dodgerblue|94.95}} {{bar percent|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಷ್ಯನ್ನರು|purple|3.91}} {{bar percent|ಬೆಲಾರೂಸಿಯನ್ನರು|red|0.41}} {{bar percent|ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ನರು|brown|0.18}} {{bar percent|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪೋಲಿಶ್ ಜನರು|ಪೋಲಿಶ್ ಜನರು|yellow|0.08}} {{bar percent|ಮೊಲ್ಡೊವನ್ನರು|pink|0.07}} {{bar percent|ಅಜರ್ಬೈಜಾನಿಯರು|green|0.05}} {{bar percent|ಅಶ್ಕೆನಾಜಿ ಯಹೂದಿಗಳು|lightblue|0.05}} }} === ಭಾಷೆ === 2001ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ನಿವಾಸಿಗಳ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ಹೀಗಿತ್ತು:<ref>{{cite web|title=Рідні мови в об'єднаних територіальних громадах України|url=https://socialdata.org.ua/|access-date=19 August 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! ಭಾಷೆ !! ಶೇಕಡಾವಾರು |- | ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ | 95.89% |- | [[ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ|ರಷ್ಯನ್]] | 3.61% |- | ಇತರೆ / ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ | 0.50% |} === ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯ === ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯದ ಮೊದಲ ದಾಖಲಿತ ಉಲ್ಲೇಖ 1620ರದ್ದು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕುರಿತು ರಾಜ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್‌ಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದ್ದರು. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರದ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಯಹೂದಿಗಳಿಗೆ ನಗರದ ಇತರ ನಾಗರಿಕರಂತೆ ಕೆಲವು ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereyaslav|url=https://jewua.org/pereyaslav/|access-date=19 August 2026}}</ref> 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. 1897ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನಲ್ಲಿ 14,614 ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ 5,754 ಮಂದಿ ಯಹೂದಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. 1910ರಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಯಹೂದಿ ಶಾಲೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|title=The Jewish Community of Pereiaslav-Khmelnytskyi|url=https://web.archive.org/web/20180626000000/http://dbs.bh.org.il/|access-date=19 August 2026}}</ref> 1881ರಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹಿಂಸಾಚಾರ ನಡೆಯಿತು. 1919ರಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತೊಂದು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಘಟನೆ ನಡೆಯಿತು. 1926ರ ವೇಳೆಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ 3,590 ಯಹೂದಿಗಳು ಇದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಧ್ಯಯನ ಮಂದಿರಗಳು, ಮೂರು ಯಹೂದಿ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು 26 ಕೋಶರ್ ಮಾಂಸದ ಅಂಗಡಿಗಳು ಇದ್ದವು.<ref>{{cite web|title=The Jewish Community of Pereiaslav-Khmelnytskyi|url=https://web.archive.org/web/20180626000000/http://dbs.bh.org.il/|access-date=19 August 2026}}</ref> 1941ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 800 ಯಹೂದಿ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. 1943ರ ಮೇ 19ರಂದು ಇನ್ನೂ ಏಳು ಯಹೂದಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereyaslav|url=https://jewua.org/pereyaslav/|access-date=19 August 2026}} </ref> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೀವ್ ನದಿ ಬಂದರಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ನದಿ ಬಂದರು ಇದೆ.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == === ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ === ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪರಂಪರೆಯು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. 2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1738ರಂದು ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೊಲೆಜಿಯಂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1808ರಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಯ ನಂತರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಕೊಲೆಜಿಯಂ ಅನ್ನು ಸೆಮಿನರಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=History of the university|url=https://uhsp.edu.ua/en/history-of-the-university/|access-date=19 August 2026}}</ref> 1986ರಲ್ಲಿ ಕೀವ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪೆಡಗಾಜಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ಶಾಖೆಯಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪರಂಪರೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. 1993ರಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಪೆಡಗಾಜಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 2002ರಲ್ಲಿ ಹ್ರಿಹೊರಿ ಸ್ಕೊವೊರೊಡಾ ಅವರ ಹೆಸರಿನ ರಾಜ್ಯ ಪೆಡಗಾಜಿಕಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 14 ಜುಲೈ 2021ರಂದು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ '''ಹ್ರಿಹೊರಿ ಸ್ಕೊವೊರೊಡಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್''' ಎಂಬ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=History of the university|url=https://uhsp.edu.ua/en/history-of-the-university/|access-date=19 August 2026}}</ref> == ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು == ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ತನ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು: * ಮಧ್ಯ ಡ್ನಿಪ್ರೋ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಜನಪದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ರೊಟ್ಟಿಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಭೂ ಸಾರಿಗೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ರುಶ್ನಿಕ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಅಂಚೆ ಸೇವೆಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಜೇನುಸಾಕಣೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಅನ್ವಯಿಕ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಲೆಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಕೊಸಾಕ್ ವೈಭವದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಟ್ರಿಪಿಲಿಯಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪುಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * 10–11ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉತ್ಖನನ ಅವಶೇಷಗಳು * ಸಂತ ಮೈಕೆಲ್ ಚರ್ಚ್ (1646–1666) * ಅಸೆನ್ಶನ್ ಮಠ ಮತ್ತು ಅದರ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ (1695–1700).<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> == ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು == ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ === ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು – ಸಹೋದರ ನಗರಗಳು === ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಈ ಕೆಳಗಿನ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ನಗರಗಳು|ಅವಳಿ ನಗರ]] ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:<ref>[https://phm.gov.ua/?page_id=1686 Міста побратими]</ref> * ಮರಿಯುಪೋಲ್, ಉಕ್ರೇನ್ * ಮ್ಶ್ಖೇಟಾ, ಜಾರ್ಜಿಯಾ * ಪೈಡೆ, ಎಸ್ಟೋನಿಯಾ * ಕೊಚಾನಿ, ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾಸಿಡೋನಿಯಾ == ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == * ಪಾವ್ಲೊ ಟೆಟೆರಿಯಾ (1620ರ ದಶಕ–1670) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹೆಟ್ಮನ್. * ಒಲೆಹ್ ಬಾಬಿಶ್ಕಿನ್ (1918–1991) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ. * ಶೋಲೆಮ್ ಅಲೆಖೆಮ್ (1859–1916) – ಯಹೂದಿ-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಯಿಡ್ಡಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ನಾಟಕಕಾರ. * ಮೆಯರ್ ಬ್ಲಿಂಕೆನ್ (1879–1915) – ಯಹೂದಿ-ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೇಖಕ. * ಲ್ಯುಡ್ಮಿಲಾ ಮೆಖ್ (ಜನನ 1951) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪತ್ರಕರ್ತೆ. * ಪೆಟ್ರೊ ಖೊಲೊಡ್ನಿ (1875–1930) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜಕಾರಣಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾದ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ. * [[ಹನ್ನಾ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ಯೆವಾ-ಮಿನೆಂಕೊ]] (ಜನನ 1989) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್-ಇಸ್ರೇಲಿ ತ್ರಿವಿಧ ಜಿಗಿತ ಮತ್ತು ಉದ್ದ ಜಿಗಿತ ಕ್ರೀಡಾಪಟು. * [[ಲೂಯಿಸ್ ನೆವೆಲ್ಸನ್]] (1899–1988) – ಅಮೆರಿಕನ್ ಶಿಲ್ಪಿ.{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} == ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ == <gallery> File:Collegium.jpg|ಕೊಲೆಜಿಯಂ File:George church.jpg|ಸಂತ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್ File:Ascension Cathedral.jpg|ಅಸೆನ್ಶನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://phm.gov.ua/ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿ] * [https://uhsp.edu.ua/ ಹ್ರಿಹೊರಿ ಸ್ಕೊವೊರೊಡಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Pereiaslav ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ – ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್] jinq14iavh42iljkxwtlz5lpjnddnen 1383483 1383482 2026-08-19T12:09:23Z Hariprasad Shetty10 87270 /* ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು – ಸಹೋದರ ನಗರಗಳು */ 1383483 wikitext text/x-wiki {{Short description|City in Kyiv Oblast, Ukraine}} {{Use dmy dates|date=February 2020}} {{Infobox settlement | name = ಪೆರಿಯಸ್ಲಾವ್ | native_name = Переяслав | native_name_lang = uk | settlement_type = ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಒಂದುನಗರ | image_skyline = {{photomontage|position=center | photo1a = Переяслав Антон Петрусь.jpg | photo2a = Музей народної архітектури та побуту 12.jpg | photo2b = Музей народної архітектури та побуту 17.jpg | photo3a = Залишки Воскресенської церкви Переяслав-Хмельницький.jpg | photo3b = Пам'ятник давньоруському співцю Бояну Переяслав-Хмельницький.jpg | size = 270 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 }} | image_alt = | image_caption = ಮೇಲಿನಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಬಲಕ್ಕೆ: ಅಸೆನ್ಶನ್ ಮಠ, ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಚರ್ಚ್ (ರುಶ್ನಿಕ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ), ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್, ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಚರ್ಚ್, ಬೋಯಾನ್ (ಬಾರ್ಡ್) ಸ್ಮಾರಕ. | image_flag = Flag of Pereyaslav-Khmelnytsky.svg | flag_alt = ಪೆರಿಯಸ್ಲಾವ್ ನ ಧ್ವಜ | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of arms of Pereiaslav.svg | shield_alt = ಪೆರಿಯಸ್ಲಾವ್ ನ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = ಉಕ್ರೇನ್ ಕೀವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್#ಉಕ್ರೇನ್ | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = | subdivision_type1 = ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಪ್ರದೇಶ/ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | subdivision_name1 = ಕಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | subdivision_type2 = ಉಕ್ರೇನ್ ದ ರಾಯೊಲು/ರಾಯಾನ್ | subdivision_name2 = ಬೊರಿಸ್ಪಿಲ್ ರಾಯಾನ್ | subdivision_type3 = ಹ್ರೋಮಡ | subdivision_name3 =ಪೆರೆಯಾಸ್ಲಾವ್ ನಗರ ಹ್ರೋಮಡಾ | established_title = ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿನ | established_date = 907 | established_title2 = ಮ್ಯಾಗ್ಡೆಬರ್ಗ್ ಹಕ್ಕುಲು | established_date2 = 1585 | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 32 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 26273 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone = EET | utc_offset = +2 | timezone_DST = EEST | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = Zip code | postal_code = 08400–08409 | area_code_type = | area_code = +380 4567 | iso_code = | website = <!-- {{URL|http://www.perejaslav.org.ua/index.php?go=home&lang=us}} --> | footnotes = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 11 | mapframe-wikidata = yes }} '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್''' ({{lang-uk|Переяслав}}) ಮಧ್ಯ [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ ಕೀವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ನ ಬೋರಿಸ್ಪಿಲ್ ರೈಯಾನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಲ್ಟಾ ಮತ್ತು ಟ್ರುಬಿಜ್ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ [[ಕೀವ್]]ನಿಂದ ಸುಮಾರು 95 ಕಿ.ಮೀ. ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} </ref> ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ನಗರವು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ನಗರ ಹ್ರೊಮಾಡಾದ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. 2022ರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 26,273 ಆಗಿದೆ. ನಗರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 32 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Number of Present Population of Ukraine, as of January 1, 2022|url=https://db.ukrcensus.gov.ua/|access-date=19 August 2026}}</ref> 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಅನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಜೀವಂತ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ-ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> == ಹೆಸರು == ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಸರನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಸರನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವೆರ್ಖೋವ್ನಾ ರಾಡಾ 30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.<ref>{{cite web|title=Rada Renames Pereyaslav-Khmelnytskyi Of Kyiv Region For Pereyaslav|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2019/10/30/7230425/|access-date=19 August 2026}}</ref> ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಹೆಸರು '''Переяслав''' ಆಗಿದೆ. ನಗರವು ಇತಿಹಾಸದ ವಿವಿಧ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು. === ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರುಗಳು === * '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ಲ್''' (907–1943); 12ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ರುಸ್ಕಿ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. * '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ''' (1943–2019). 12ನೇ ಮತ್ತು 13ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವದ ಪೆರೆಯಾಸ್ಲಾವ್ಲ್-ಝಾಲೆಸ್ಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲವಾಗದಂತೆ ನಗರವನ್ನು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ರುಸ್ಕಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} </ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಕೀವನ್ ರುಸ್ === ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. 911ರ ಬೈಜಾಂಟೈನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದದ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಲ್ಗೇರಿಯಾದ ಪ್ರೆಸ್ಲಾವ್ ನಗರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ರುಸ್ಕಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} </ref> ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ I 992ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅಲೆಮಾರಿ ಜನಾಂಗಗಳ ದಾಳಿಗಳಿಂದ ಕೀವನ್ ರುಸ್ನ ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. 11ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ 1239ರವರೆಗೆ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. 1239ರಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣೊದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾತಾರರು ನಗರವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|title=Principality of Pereyaslavl|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Principality_of_Pereyaslavl|access-date=19 August 2026}} </ref> === ಲಿಥುವೇನಿಯಾ ಮತ್ತು ಪೋಲೆಂಡ್ === 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದು ಕೀವ್ ವೊಯೆವೊಡ್ಶಿಪ್‌ನ ಭಾಗವಾಯಿತು. 1569ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪೋಲಿಷ್ ಕಿರೀಟದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. 1585ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಸ್ಟೀಫನ್ ಬಾಥೊರಿ ರಾಜನು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ಗೆ ಮ್ಯಾಗ್ಡೆಬರ್ಗ್ ಹಕ್ಕುಗಳು ನೀಡಿದನು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ನಗರವು ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ನಗರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> === ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ === 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಜಪೊರೊಝಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು/ಜಪೊರೊಝಿಯನ್ ಹೋಸ್ಟ್ನ ಒಂದು ರೆಜಿಮೆಂಟಲ್ ನಗರವಾಯಿತು. 1654ರಲ್ಲಿ ಬೊಹ್ದಾನ್ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಜಪೊರೊಝಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು ರಷ್ಯಾದ ಝಾರ್ ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸೈನಿಕ ಮೈತ್ರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಎಡದಂಡೆಯ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದು ರಷ್ಯಾ–ಪೋಲೆಂಡ್ ಯುದ್ಧ (1654–1667)ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav Agreement|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav_Agreement|access-date=19 August 2026}} </ref> 1667ರ ಆಂಡ್ರುಸೊವೊ ಕದನವಿರಾಮದ ನಂತರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ರಷ್ಯಾದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} </ref> === ಸೋವಿಯತ್ ಕಾಲ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಕೇಂದ್ರ === [[ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]]ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, 1943ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಸರ್ಕಾರವು ನಗರದ ಹೆಸರನ್ನು '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ''' ಎಂದು ಬದಲಿಸಿತು. ಈ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲಕ 1654ರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಬೊಹ್ದಾನ್ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುವ ಉದ್ದೇಶವಿತ್ತು. ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ನಗರ ಮಂಡಳಿಯ ಮನವಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಉಕ್ರೇನ್ ಸಂಸತ್ತು 2019ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಸರಾದ '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್''' ಅನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿತು<ref>.{{cite web|title=Rada Renames Pereyaslav-Khmelnytskyi Of Kyiv Region For Pereyaslav|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2019/10/30/7230425/|access-date=19 August 2026}}</ref> 18 ಜುಲೈ 2020ರಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಅನ್ನು ಬೋರಿಸ್ಪಿಲ್ ರೈಯಾನ್ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Про утворення та ліквідацію районів|url=https://www.golos.com.ua/article/333849|access-date=19 August 2026}} </ref> == ಜನಸಂಖ್ಯೆ == === ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು === 2001ರ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಇಂಚ ಇತ್ತುಂಡು:<ref>{{cite web|title=Національний склад міст|url=https://datatowel.in.ua/population/ethnic-cities|access-date=19 August 2026}} </ref> {{bar box |title=ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು |titlebar=#ddd |left1= |right1=ಶೇಕಡಾವಾರು |bars= {{bar percent|ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು|dodgerblue|94.95}} {{bar percent|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಷ್ಯನ್ನರು|purple|3.91}} {{bar percent|ಬೆಲಾರೂಸಿಯನ್ನರು|red|0.41}} {{bar percent|ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ನರು|brown|0.18}} {{bar percent|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪೋಲಿಶ್ ಜನರು|ಪೋಲಿಶ್ ಜನರು|yellow|0.08}} {{bar percent|ಮೊಲ್ಡೊವನ್ನರು|pink|0.07}} {{bar percent|ಅಜರ್ಬೈಜಾನಿಯರು|green|0.05}} {{bar percent|ಅಶ್ಕೆನಾಜಿ ಯಹೂದಿಗಳು|lightblue|0.05}} }} === ಭಾಷೆ === 2001ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ನಿವಾಸಿಗಳ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ಹೀಗಿತ್ತು:<ref>{{cite web|title=Рідні мови в об'єднаних територіальних громадах України|url=https://socialdata.org.ua/|access-date=19 August 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! ಭಾಷೆ !! ಶೇಕಡಾವಾರು |- | ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ | 95.89% |- | [[ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ|ರಷ್ಯನ್]] | 3.61% |- | ಇತರೆ / ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ | 0.50% |} === ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯ === ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯದ ಮೊದಲ ದಾಖಲಿತ ಉಲ್ಲೇಖ 1620ರದ್ದು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕುರಿತು ರಾಜ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್‌ಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದ್ದರು. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರದ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಯಹೂದಿಗಳಿಗೆ ನಗರದ ಇತರ ನಾಗರಿಕರಂತೆ ಕೆಲವು ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereyaslav|url=https://jewua.org/pereyaslav/|access-date=19 August 2026}}</ref> 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. 1897ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನಲ್ಲಿ 14,614 ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ 5,754 ಮಂದಿ ಯಹೂದಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. 1910ರಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಯಹೂದಿ ಶಾಲೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|title=The Jewish Community of Pereiaslav-Khmelnytskyi|url=https://web.archive.org/web/20180626000000/http://dbs.bh.org.il/|access-date=19 August 2026}}</ref> 1881ರಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹಿಂಸಾಚಾರ ನಡೆಯಿತು. 1919ರಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತೊಂದು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಘಟನೆ ನಡೆಯಿತು. 1926ರ ವೇಳೆಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ 3,590 ಯಹೂದಿಗಳು ಇದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಧ್ಯಯನ ಮಂದಿರಗಳು, ಮೂರು ಯಹೂದಿ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು 26 ಕೋಶರ್ ಮಾಂಸದ ಅಂಗಡಿಗಳು ಇದ್ದವು.<ref>{{cite web|title=The Jewish Community of Pereiaslav-Khmelnytskyi|url=https://web.archive.org/web/20180626000000/http://dbs.bh.org.il/|access-date=19 August 2026}}</ref> 1941ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 800 ಯಹೂದಿ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. 1943ರ ಮೇ 19ರಂದು ಇನ್ನೂ ಏಳು ಯಹೂದಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereyaslav|url=https://jewua.org/pereyaslav/|access-date=19 August 2026}} </ref> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೀವ್ ನದಿ ಬಂದರಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ನದಿ ಬಂದರು ಇದೆ.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == === ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ === ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪರಂಪರೆಯು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. 2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1738ರಂದು ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೊಲೆಜಿಯಂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1808ರಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಯ ನಂತರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಕೊಲೆಜಿಯಂ ಅನ್ನು ಸೆಮಿನರಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=History of the university|url=https://uhsp.edu.ua/en/history-of-the-university/|access-date=19 August 2026}}</ref> 1986ರಲ್ಲಿ ಕೀವ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪೆಡಗಾಜಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ಶಾಖೆಯಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪರಂಪರೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. 1993ರಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಪೆಡಗಾಜಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 2002ರಲ್ಲಿ ಹ್ರಿಹೊರಿ ಸ್ಕೊವೊರೊಡಾ ಅವರ ಹೆಸರಿನ ರಾಜ್ಯ ಪೆಡಗಾಜಿಕಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 14 ಜುಲೈ 2021ರಂದು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ '''ಹ್ರಿಹೊರಿ ಸ್ಕೊವೊರೊಡಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್''' ಎಂಬ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=History of the university|url=https://uhsp.edu.ua/en/history-of-the-university/|access-date=19 August 2026}}</ref> == ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು == ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ತನ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು: * ಮಧ್ಯ ಡ್ನಿಪ್ರೋ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಜನಪದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ರೊಟ್ಟಿಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಭೂ ಸಾರಿಗೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ರುಶ್ನಿಕ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಅಂಚೆ ಸೇವೆಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಜೇನುಸಾಕಣೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಅನ್ವಯಿಕ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಲೆಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಕೊಸಾಕ್ ವೈಭವದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಟ್ರಿಪಿಲಿಯಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪುಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * 10–11ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉತ್ಖನನ ಅವಶೇಷಗಳು * ಸಂತ ಮೈಕೆಲ್ ಚರ್ಚ್ (1646–1666) * ಅಸೆನ್ಶನ್ ಮಠ ಮತ್ತು ಅದರ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ (1695–1700).<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> == ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು == ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ === ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು – ಸಹೋದರ ನಗರಗಳು === ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಈ ಕೆಳಗಿನ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವಳಿ ನಗರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:<ref>[https://phm.gov.ua/?page_id=1686 Міста побратими]</ref> * ಮರಿಯುಪೋಲ್, ಉಕ್ರೇನ್ * ಮ್ಶ್ಖೇಟಾ, ಜಾರ್ಜಿಯಾ * ಪೈಡೆ, ಎಸ್ಟೋನಿಯಾ * ಕೊಚಾನಿ, ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾಸಿಡೋನಿಯಾ == ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == * ಪಾವ್ಲೊ ಟೆಟೆರಿಯಾ (1620ರ ದಶಕ–1670) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹೆಟ್ಮನ್. * ಒಲೆಹ್ ಬಾಬಿಶ್ಕಿನ್ (1918–1991) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ. * ಶೋಲೆಮ್ ಅಲೆಖೆಮ್ (1859–1916) – ಯಹೂದಿ-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಯಿಡ್ಡಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ನಾಟಕಕಾರ. * ಮೆಯರ್ ಬ್ಲಿಂಕೆನ್ (1879–1915) – ಯಹೂದಿ-ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೇಖಕ. * ಲ್ಯುಡ್ಮಿಲಾ ಮೆಖ್ (ಜನನ 1951) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪತ್ರಕರ್ತೆ. * ಪೆಟ್ರೊ ಖೊಲೊಡ್ನಿ (1875–1930) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜಕಾರಣಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾದ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ. * [[ಹನ್ನಾ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ಯೆವಾ-ಮಿನೆಂಕೊ]] (ಜನನ 1989) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್-ಇಸ್ರೇಲಿ ತ್ರಿವಿಧ ಜಿಗಿತ ಮತ್ತು ಉದ್ದ ಜಿಗಿತ ಕ್ರೀಡಾಪಟು. * [[ಲೂಯಿಸ್ ನೆವೆಲ್ಸನ್]] (1899–1988) – ಅಮೆರಿಕನ್ ಶಿಲ್ಪಿ.{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} == ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ == <gallery> File:Collegium.jpg|ಕೊಲೆಜಿಯಂ File:George church.jpg|ಸಂತ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್ File:Ascension Cathedral.jpg|ಅಸೆನ್ಶನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://phm.gov.ua/ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿ] * [https://uhsp.edu.ua/ ಹ್ರಿಹೊರಿ ಸ್ಕೊವೊರೊಡಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Pereiaslav ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ – ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್] 64bowbav46cp15wi6z77iks36gauj03 1383484 1383483 2026-08-19T12:10:15Z Hariprasad Shetty10 87270 /* ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು */ 1383484 wikitext text/x-wiki {{Short description|City in Kyiv Oblast, Ukraine}} {{Use dmy dates|date=February 2020}} {{Infobox settlement | name = ಪೆರಿಯಸ್ಲಾವ್ | native_name = Переяслав | native_name_lang = uk | settlement_type = ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಒಂದುನಗರ | image_skyline = {{photomontage|position=center | photo1a = Переяслав Антон Петрусь.jpg | photo2a = Музей народної архітектури та побуту 12.jpg | photo2b = Музей народної архітектури та побуту 17.jpg | photo3a = Залишки Воскресенської церкви Переяслав-Хмельницький.jpg | photo3b = Пам'ятник давньоруському співцю Бояну Переяслав-Хмельницький.jpg | size = 270 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 }} | image_alt = | image_caption = ಮೇಲಿನಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಬಲಕ್ಕೆ: ಅಸೆನ್ಶನ್ ಮಠ, ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಚರ್ಚ್ (ರುಶ್ನಿಕ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ), ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್, ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಚರ್ಚ್, ಬೋಯಾನ್ (ಬಾರ್ಡ್) ಸ್ಮಾರಕ. | image_flag = Flag of Pereyaslav-Khmelnytsky.svg | flag_alt = ಪೆರಿಯಸ್ಲಾವ್ ನ ಧ್ವಜ | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of arms of Pereiaslav.svg | shield_alt = ಪೆರಿಯಸ್ಲಾವ್ ನ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = ಉಕ್ರೇನ್ ಕೀವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್#ಉಕ್ರೇನ್ | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = | subdivision_type1 = ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಪ್ರದೇಶ/ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | subdivision_name1 = ಕಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | subdivision_type2 = ಉಕ್ರೇನ್ ದ ರಾಯೊಲು/ರಾಯಾನ್ | subdivision_name2 = ಬೊರಿಸ್ಪಿಲ್ ರಾಯಾನ್ | subdivision_type3 = ಹ್ರೋಮಡ | subdivision_name3 =ಪೆರೆಯಾಸ್ಲಾವ್ ನಗರ ಹ್ರೋಮಡಾ | established_title = ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿನ | established_date = 907 | established_title2 = ಮ್ಯಾಗ್ಡೆಬರ್ಗ್ ಹಕ್ಕುಲು | established_date2 = 1585 | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 32 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 26273 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone = EET | utc_offset = +2 | timezone_DST = EEST | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = Zip code | postal_code = 08400–08409 | area_code_type = | area_code = +380 4567 | iso_code = | website = <!-- {{URL|http://www.perejaslav.org.ua/index.php?go=home&lang=us}} --> | footnotes = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 11 | mapframe-wikidata = yes }} '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್''' ({{lang-uk|Переяслав}}) ಮಧ್ಯ [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ ಕೀವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ನ ಬೋರಿಸ್ಪಿಲ್ ರೈಯಾನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಲ್ಟಾ ಮತ್ತು ಟ್ರುಬಿಜ್ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ [[ಕೀವ್]]ನಿಂದ ಸುಮಾರು 95 ಕಿ.ಮೀ. ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} </ref> ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ನಗರವು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ನಗರ ಹ್ರೊಮಾಡಾದ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. 2022ರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 26,273 ಆಗಿದೆ. ನಗರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 32 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Number of Present Population of Ukraine, as of January 1, 2022|url=https://db.ukrcensus.gov.ua/|access-date=19 August 2026}}</ref> 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಅನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಜೀವಂತ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ-ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> == ಹೆಸರು == ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಸರನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಸರನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವೆರ್ಖೋವ್ನಾ ರಾಡಾ 30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.<ref>{{cite web|title=Rada Renames Pereyaslav-Khmelnytskyi Of Kyiv Region For Pereyaslav|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2019/10/30/7230425/|access-date=19 August 2026}}</ref> ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಹೆಸರು '''Переяслав''' ಆಗಿದೆ. ನಗರವು ಇತಿಹಾಸದ ವಿವಿಧ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು. === ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರುಗಳು === * '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ಲ್''' (907–1943); 12ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ರುಸ್ಕಿ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. * '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ''' (1943–2019). 12ನೇ ಮತ್ತು 13ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವದ ಪೆರೆಯಾಸ್ಲಾವ್ಲ್-ಝಾಲೆಸ್ಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲವಾಗದಂತೆ ನಗರವನ್ನು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ರುಸ್ಕಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} </ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಕೀವನ್ ರುಸ್ === ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. 911ರ ಬೈಜಾಂಟೈನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದದ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಲ್ಗೇರಿಯಾದ ಪ್ರೆಸ್ಲಾವ್ ನಗರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ರುಸ್ಕಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} </ref> ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ I 992ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅಲೆಮಾರಿ ಜನಾಂಗಗಳ ದಾಳಿಗಳಿಂದ ಕೀವನ್ ರುಸ್ನ ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. 11ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ 1239ರವರೆಗೆ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. 1239ರಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣೊದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾತಾರರು ನಗರವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|title=Principality of Pereyaslavl|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Principality_of_Pereyaslavl|access-date=19 August 2026}} </ref> === ಲಿಥುವೇನಿಯಾ ಮತ್ತು ಪೋಲೆಂಡ್ === 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದು ಕೀವ್ ವೊಯೆವೊಡ್ಶಿಪ್‌ನ ಭಾಗವಾಯಿತು. 1569ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪೋಲಿಷ್ ಕಿರೀಟದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. 1585ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಸ್ಟೀಫನ್ ಬಾಥೊರಿ ರಾಜನು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ಗೆ ಮ್ಯಾಗ್ಡೆಬರ್ಗ್ ಹಕ್ಕುಗಳು ನೀಡಿದನು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ನಗರವು ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ನಗರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> === ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ === 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಜಪೊರೊಝಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು/ಜಪೊರೊಝಿಯನ್ ಹೋಸ್ಟ್ನ ಒಂದು ರೆಜಿಮೆಂಟಲ್ ನಗರವಾಯಿತು. 1654ರಲ್ಲಿ ಬೊಹ್ದಾನ್ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಜಪೊರೊಝಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು ರಷ್ಯಾದ ಝಾರ್ ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸೈನಿಕ ಮೈತ್ರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಎಡದಂಡೆಯ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದು ರಷ್ಯಾ–ಪೋಲೆಂಡ್ ಯುದ್ಧ (1654–1667)ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav Agreement|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav_Agreement|access-date=19 August 2026}} </ref> 1667ರ ಆಂಡ್ರುಸೊವೊ ಕದನವಿರಾಮದ ನಂತರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ರಷ್ಯಾದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} </ref> === ಸೋವಿಯತ್ ಕಾಲ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಕೇಂದ್ರ === [[ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]]ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, 1943ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಸರ್ಕಾರವು ನಗರದ ಹೆಸರನ್ನು '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ''' ಎಂದು ಬದಲಿಸಿತು. ಈ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲಕ 1654ರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಬೊಹ್ದಾನ್ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುವ ಉದ್ದೇಶವಿತ್ತು. ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ನಗರ ಮಂಡಳಿಯ ಮನವಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಉಕ್ರೇನ್ ಸಂಸತ್ತು 2019ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಸರಾದ '''ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್''' ಅನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿತು<ref>.{{cite web|title=Rada Renames Pereyaslav-Khmelnytskyi Of Kyiv Region For Pereyaslav|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2019/10/30/7230425/|access-date=19 August 2026}}</ref> 18 ಜುಲೈ 2020ರಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಅನ್ನು ಬೋರಿಸ್ಪಿಲ್ ರೈಯಾನ್ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Про утворення та ліквідацію районів|url=https://www.golos.com.ua/article/333849|access-date=19 August 2026}} </ref> == ಜನಸಂಖ್ಯೆ == === ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು === 2001ರ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಇಂಚ ಇತ್ತುಂಡು:<ref>{{cite web|title=Національний склад міст|url=https://datatowel.in.ua/population/ethnic-cities|access-date=19 August 2026}} </ref> {{bar box |title=ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು |titlebar=#ddd |left1= |right1=ಶೇಕಡಾವಾರು |bars= {{bar percent|ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು|dodgerblue|94.95}} {{bar percent|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಷ್ಯನ್ನರು|purple|3.91}} {{bar percent|ಬೆಲಾರೂಸಿಯನ್ನರು|red|0.41}} {{bar percent|ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ನರು|brown|0.18}} {{bar percent|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪೋಲಿಶ್ ಜನರು|ಪೋಲಿಶ್ ಜನರು|yellow|0.08}} {{bar percent|ಮೊಲ್ಡೊವನ್ನರು|pink|0.07}} {{bar percent|ಅಜರ್ಬೈಜಾನಿಯರು|green|0.05}} {{bar percent|ಅಶ್ಕೆನಾಜಿ ಯಹೂದಿಗಳು|lightblue|0.05}} }} === ಭಾಷೆ === 2001ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ನಿವಾಸಿಗಳ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ಹೀಗಿತ್ತು:<ref>{{cite web|title=Рідні мови в об'єднаних територіальних громадах України|url=https://socialdata.org.ua/|access-date=19 August 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! ಭಾಷೆ !! ಶೇಕಡಾವಾರು |- | ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ | 95.89% |- | [[ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ|ರಷ್ಯನ್]] | 3.61% |- | ಇತರೆ / ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ | 0.50% |} === ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯ === ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯದ ಮೊದಲ ದಾಖಲಿತ ಉಲ್ಲೇಖ 1620ರದ್ದು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕುರಿತು ರಾಜ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್‌ಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದ್ದರು. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರದ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಯಹೂದಿಗಳಿಗೆ ನಗರದ ಇತರ ನಾಗರಿಕರಂತೆ ಕೆಲವು ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereyaslav|url=https://jewua.org/pereyaslav/|access-date=19 August 2026}}</ref> 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. 1897ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನಲ್ಲಿ 14,614 ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ 5,754 ಮಂದಿ ಯಹೂದಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. 1910ರಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಯಹೂದಿ ಶಾಲೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|title=The Jewish Community of Pereiaslav-Khmelnytskyi|url=https://web.archive.org/web/20180626000000/http://dbs.bh.org.il/|access-date=19 August 2026}}</ref> 1881ರಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹಿಂಸಾಚಾರ ನಡೆಯಿತು. 1919ರಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತೊಂದು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಘಟನೆ ನಡೆಯಿತು. 1926ರ ವೇಳೆಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ 3,590 ಯಹೂದಿಗಳು ಇದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಧ್ಯಯನ ಮಂದಿರಗಳು, ಮೂರು ಯಹೂದಿ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು 26 ಕೋಶರ್ ಮಾಂಸದ ಅಂಗಡಿಗಳು ಇದ್ದವು.<ref>{{cite web|title=The Jewish Community of Pereiaslav-Khmelnytskyi|url=https://web.archive.org/web/20180626000000/http://dbs.bh.org.il/|access-date=19 August 2026}}</ref> 1941ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 800 ಯಹೂದಿ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. 1943ರ ಮೇ 19ರಂದು ಇನ್ನೂ ಏಳು ಯಹೂದಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Pereyaslav|url=https://jewua.org/pereyaslav/|access-date=19 August 2026}} </ref> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೀವ್ ನದಿ ಬಂದರಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ನದಿ ಬಂದರು ಇದೆ.<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == === ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ === ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್‌ನ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪರಂಪರೆಯು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. 2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1738ರಂದು ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೊಲೆಜಿಯಂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1808ರಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಯ ನಂತರ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಕೊಲೆಜಿಯಂ ಅನ್ನು ಸೆಮಿನರಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=History of the university|url=https://uhsp.edu.ua/en/history-of-the-university/|access-date=19 August 2026}}</ref> 1986ರಲ್ಲಿ ಕೀವ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪೆಡಗಾಜಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ಶಾಖೆಯಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪರಂಪರೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. 1993ರಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್-ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಪೆಡಗಾಜಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 2002ರಲ್ಲಿ ಹ್ರಿಹೊರಿ ಸ್ಕೊವೊರೊಡಾ ಅವರ ಹೆಸರಿನ ರಾಜ್ಯ ಪೆಡಗಾಜಿಕಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 14 ಜುಲೈ 2021ರಂದು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ '''ಹ್ರಿಹೊರಿ ಸ್ಕೊವೊರೊಡಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್''' ಎಂಬ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=History of the university|url=https://uhsp.edu.ua/en/history-of-the-university/|access-date=19 August 2026}}</ref> == ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು == ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ತನ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು: * ಮಧ್ಯ ಡ್ನಿಪ್ರೋ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಜನಪದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ರೊಟ್ಟಿಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಭೂ ಸಾರಿಗೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ರುಶ್ನಿಕ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಅಂಚೆ ಸೇವೆಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಜೇನುಸಾಕಣೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಅನ್ವಯಿಕ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಲೆಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಕೊಸಾಕ್ ವೈಭವದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಟ್ರಿಪಿಲಿಯಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪುಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * 10–11ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉತ್ಖನನ ಅವಶೇಷಗಳು * ಸಂತ ಮೈಕೆಲ್ ಚರ್ಚ್ (1646–1666) * ಅಸೆನ್ಶನ್ ಮಠ ಮತ್ತು ಅದರ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ (1695–1700).<ref>{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}}</ref> == ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು == ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ === ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು – ಸಹೋದರ ನಗರಗಳು === ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಈ ಕೆಳಗಿನ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವಳಿ ನಗರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:<ref>[https://phm.gov.ua/?page_id=1686 Міста побратими]</ref> * ಮರಿಯುಪೋಲ್, ಉಕ್ರೇನ್ * ಮ್ಶ್ಖೇಟಾ, ಜಾರ್ಜಿಯಾ * ಪೈಡೆ, ಎಸ್ಟೋನಿಯಾ * ಕೊಚಾನಿ, ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾಸಿಡೋನಿಯಾ == ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == * ಪಾವ್ಲೊ ಟೆಟೆರಿಯಾ (1620ರ ದಶಕ–1670) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹೆಟ್ಮನ್. * ಒಲೆಹ್ ಬಾಬಿಶ್ಕಿನ್ (1918–1991) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ. * ಶೋಲೆಮ್ ಅಲೆಖೆಮ್ (1859–1916) – ಯಹೂದಿ-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಯಿಡ್ಡಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ನಾಟಕಕಾರ. * ಮೆಯರ್ ಬ್ಲಿಂಕೆನ್ (1879–1915) – ಯಹೂದಿ-ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೇಖಕ. * ಲ್ಯುಡ್ಮಿಲಾ ಮೆಖ್ (ಜನನ 1951) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪತ್ರಕರ್ತೆ. * ಪೆಟ್ರೊ ಖೊಲೊಡ್ನಿ (1875–1930) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜಕಾರಣಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾದ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ. * ಹನ್ನಾ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ಯೆವಾ-ಮಿನೆಂಕೊ (ಜನನ 1989) – ಉಕ್ರೇನಿಯನ್-ಇಸ್ರೇಲಿ ತ್ರಿವಿಧ ಜಿಗಿತ ಮತ್ತು ಉದ್ದ ಜಿಗಿತ ಕ್ರೀಡಾಪಟು. * ಲೂಯಿಸ್ ನೆವೆಲ್ಸನ್ (1899–1988) – ಅಮೆರಿಕನ್ ಶಿಲ್ಪಿ.{{cite web|title=Pereiaslav|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pereiaslav|access-date=19 August 2026}} == ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ == <gallery> File:George church.jpg|ಸಂತ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://phm.gov.ua/ ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿ] * [https://uhsp.edu.ua/ ಹ್ರಿಹೊರಿ ಸ್ಕೊವೊರೊಡಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Pereiaslav ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ – ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್] rvy9f9uhpaswdw4wcgzn1mruno3ppqq 0 180490 1383485 1383477 2026-08-19T12:18:02Z Pragathi. BH 88266 1383485 wikitext text/x-wiki {{Short description|Park in Uttarakhand, India}} {{About|the national park in Uttarakhand| the "Valley of Flowers" sanctuary in Sikkim|Yumthang Valley of Flowers|the 2006 film|Valley of Flowers (film)}} {{Use Indian English|date=September 2013}} {{Use dmy dates|date=October 2024}} {{Infobox UNESCO World Heritage Site | image = Valley of flowers national park, Uttarakhand, India 03 (edit).jpg | image_upright = 1.2 | caption = ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ | location = ಚಮೋಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ , ಉತ್ತರಾಖಂಡ , ಭಾರತ | part_of = ನಂದಾ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು | criteria = UNESCO WHS type|(vii), (x)}}(vii), (x) | ID = 335-002 | coordinates = {{coord|30|43|48|N|79|37|03|E|region:IN_dim:10000|display=inline,title}} | year = 1988 | extension = 2005 | area = {{cvt|8,750|ha|sqmi}} | pushpin_map = India Uttarakhand#India#World | map_caption = | WHS = }} ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು 1982 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . ಇದು ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ಚಮೋಲಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಲ್ಪೈನ್ ಹೂವುಗಳ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ . ಈ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರದೇಶವು ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಕಪ್ಪು [[ಕರಡಿ]] ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> [[ಹಿಮ ಚಿರತೆ]] ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ಕಸ್ತೂರಿ [[ಜಿಂಕೆ]] , <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ಕಂದು ಕರಡಿ , ಕೆಂಪು [[ನರಿ]] <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref>ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಕುರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . [[ಉದ್ಯಾನವನ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೋನಲ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಎತ್ತರದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸೇರಿವೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-butler-2</ref> ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 3,352 ರಿಂದ 3,658 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ, ಹೂವುಗಳ [[ಕಣಿವೆ]]ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಒರಟಾದ ಪರ್ವತ [[ಅರಣ್ಯ|ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ]] ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಒಟ್ಟಾಗಿ, ಅವು ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 87.50 ಕಿಮೀ 2 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 8 ಕಿಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 2 ಕಿಮೀ ಅಗಲವಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-butler-2</ref>ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ. ಎರಡೂ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (223,674 ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ, ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಫರ್ ವಲಯದಿಂದ (5,148.57 ಕಿಮೀ 2 ) ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-wcmc-4</ref> ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಯುನೆಸ್ಕೋ [[ವಿಶ್ವ]] ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಜಾಲದಲ್ಲಿದೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಜೂನ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗೆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಭಾರೀ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Margaretc.jpg|thumb|ಲೇಡಿ ಜೋನ್ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಲೆಗ್ಗೆ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಾಧಿ.]] ;ದಾಖಲಿಸಲಾದ ಅನ್ವೇಷಕರು ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದ ಕಾರಣ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. 1931 ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾಂಕ್ ಎಸ್. ಸ್ಮಿಥ್ , ಎರಿಕ್ ಶಿಪ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಎಲ್ ಹೋಲ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್ , ಎಲ್ಲರೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾಗಿದ್ದವರು, ಮೌಂಟ್ ಕಾಮೆಟ್‌ಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗುವಾಗ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದರು. ಅವರು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು "ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ನಂತರ ಸ್ಮಿಥ್ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> ೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಯೂವಿನ ರಾಯಲ್ ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಲೇಡಿ ಜೋನ್ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಲೆಗ್ಜ್ , (೨೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮೮೫ - ೪ ಜುಲೈ ೧೯೩೯) , <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780203380307</ref>ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಕಣಿವೆಗೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಕೆಲವು ಕಲ್ಲಿನ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ, ಅವರು ಜಾರಿಬಿದ್ದು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> ನಂತರ ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. <ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪ್ರೊ. ಚಂದ್ರ ಪ್ರಕಾಶ್ ಕಲಾ , 1993 ರಿಂದ ಒಂದು ದಶಕದ ಕಾಲ ಕಣಿವೆಯ ಹೂವಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. <ref>https://web.archive.org/web/20130922190821/http://www.downtoearth.org.in/content/how-valley-flowers-got-world-heritage-site-tag</ref> ಅವರು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ 520 ಆಲ್ಪೈನ್ ಸಸ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು "ದಿ ವ್ಯಾಲಿ ಆಫ್ ಫ್ಲವರ್ಸ್ - ಮಿಥ್ ಅಂಡ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ" ಮತ್ತು "ಗರ್ವಾಲ್ [[ಹಿಮಾಲಯ]]ದ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಪರಿಸರ]] ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ" ಎಂಬ ಎರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://web.archive.org/web/20130922190821/http://www.downtoearth.org.in/content/how-valley-flowers-got-world-heritage-site-tag</ref> <ref>http://www.downtoearth.org.in/node/14692</ref> ಟೈಮ್‌ಲೈನ್ 1862: ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಕರ್ನಲ್ ಎಡ್ಮಂಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು; ೧೯೩೧: "ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ"ಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದ ಪರ್ವತಾರೋಹಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಎಸ್. ಸ್ಮಿತ್ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಕಣಿವೆ ; ೧೯೩೪: ಮೇಲ್ಭಾಗದ ನಂದಾ ದೇವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾದ ಎರಿಕ್ ಶಿಪ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ ಟಿಲ್ಮನ್ ತಲುಪಿದರು ಮತ್ತು ವಿವರಿಸಿದರು ; ೧೯೩೬: ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾದ ಬಿಲ್ ಟಿಲ್ಮನ್ ಮತ್ತು ನೋಯೆಲ್ ಒಡೆಲ್ ನಂದಾ ದೇವಿ ಶಿಖರವನ್ನು ಹತ್ತಿದರು ; ೧೯೩೯: ೭/೦೧ ರ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ೧೪೯೩/XIV- ೨೮ ರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ಗೇಮ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; ೧೯೬೨: ಗಡಿ ವಿವಾದಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ನಿಷೇಧಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದವು; ೧೯೭೪–೮೨: ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪರ್ವತಾರೋಹಣಕ್ಕೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ನಂತರದ ಅವನತಿಯಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅದು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ೧೯೮೦: ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ೩೯೧೨/ XIV ೩-೩೫-೮೦ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಾರೋಹಣ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು; ೧೯೮೦: ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ೧೯೭೨ ರ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ೪೨೭೮/XIV-೩-೬೬-೮೦ ರ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ; ೧೯೮೨: ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ೧೯೮೮: ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (೨೨೩,೬೭೪ ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಕೋರ್ ವಲಯವಾಗಿ (೬೨,೪೬೨ ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಸ್ಥಳಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ೫೧೪,೮೫೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಬಫರ್ ಪ್ರದೇಶವಿತ್ತು; ಹತ್ತಿರದ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ; <ref>https://whc.unesco.org/en/list/335/</ref> 2000: ಸರ್ಕಾರವು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 586,069 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಎರಡನೇ ಕೋರ್ ವಲಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು (62,462 ಹೆಕ್ಟೇರ್ + 8,750 ಹೆಕ್ಟೇರ್, ಒಟ್ಟು 71,212 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೋರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು); 2004: ಎರಡು ಕೋರ್ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಬಫರ್ ವಲಯವನ್ನು UNESCO MAB ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ==ಸ್ಥಳ== ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಹೋಗಲು ಸುಮಾರು 17 ಕಿ.ಮೀ (10.5 ಮೈಲಿ) ಪಾದಯಾತ್ರೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವೆಂದರೆ ಗರ್ವಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜೋಶಿಮಠ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-:0-10</ref> , ಇದು ಹರಿದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್‌ಗಳಿಂದ ಅನುಕೂಲಕರ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ , ಎರಡೂ ಜೋಶಿಮಠದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 270 ಕಿ.ಮೀ (168 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ದೆಹಲಿಯಿಂದ , ಹರಿದ್ವಾರಕ್ಕೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನಂತರ ರಿಷಿಕೇಶ ಮೂಲಕ ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ಗೆ ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-sancuatry-11</ref>ಗೋವಿಂದಘಾಟ್ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾದ ಬದರಿನಾಥಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 24 ಕಿ.ಮೀ ಮೊದಲು ಇದೆ . ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ಗೆ ಸುಮಾರು 500 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಲು ಸಹ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ . ಗೋವಿಂದಘಾಟ್ ಜೋಶಿಮಠಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಚಾರಣ ದೂರ), ಅಲ್ಲಿ ಚಾರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ನಿಂದ 4 ಕಿ.ಮೀ ವರೆಗೆ ಹಂಚಿಕೆಯ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ 11 ಕಿ.ಮೀ (8.6 ಮೈ) ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಚಾರಣವು ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು 3 ಕಿ.ಮೀ (ಸುಮಾರು 2 ಮೈ) ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಸಾಹತುವಾದ ಘಂಗಾರಿಯಾಕ್ಕೆ ಚಾರಣಿಗರನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ . ಘಂಗಾರಿಯಾವನ್ನು ತಲುಪಲು ಒಬ್ಬರು ಪೋರ್ಟರ್, ಹೇಸರಗತ್ತೆ ಅಥವಾ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ನಿಂದ ಘಂಗಾರಿಯಾಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಚಾರಣವು ಹೇಮಕುಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗುರುದ್ವಾರ ಶ್ರೀ ಹೇಮಕುಂಡ್ ಸಾಹಿಬ್ ಸಿಖ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಚಾರಣಿಗರು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಿಖ್ ಯಾತ್ರಿಕರನ್ನು ಕಾಣುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಘಂಗಾರಿಯಾವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾರ್ಗದ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧಭರಿತ ಕಾಡು ಹೂವುಗಳು, ಕಾಡು ಗುಲಾಬಿ ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡು ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳ ಹೊಲಗಳು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತವೆ. ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಘಂಗಾರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆಯಬೇಕು . ಪರವಾನಗಿ ಮೂರು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಗಲಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಚಾರಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-bhatt-1</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಒಳಗೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ತಂಗಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಘಂಗಾರಿಯಾದಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-bhatt-1</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-five-12</ref> ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಉತ್ತಮ ಸಮಯವೆಂದರೆ ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದ ನಡುವೆ, ಮಳೆಗಾಲ ಆರಂಭವಾದ ತಕ್ಷಣ ಕಣಿವೆ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park ==ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ== ಹೂವಿನ ಕಣಿವೆಯು ಗರ್ವಾಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ಜೋಶಿಮಠದ ಬಳಿಯ ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಗೋಬಿಂದ್‌ಘಾಟ್ ಬಳಿಯ ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಬ್ಯುಂದರ್ ಕಣಿವೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಷ್ಪಾವತಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ 30° 41' ರಿಂದ 30° 48'N ಮತ್ತು 79° 33' ರಿಂದ 79° 46'E ನಡುವೆ ಇರುವ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾದ ವಿಶಾಲ ಕಣಿವೆಯಾದ್ಯಂತ ನಂದಾದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ಇದು ಬ್ಯುಂದರ್ ಕಣಿವೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ನೇತಾಡುವ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಹೇಮಕುಂಡ್ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸುಮಾರು 10 ಕಿ.ಮೀ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹೂವಿನ ಕಣಿವೆಯು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 15 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ 6 ಕಿ.ಮೀ ಅಗಲವಿದೆ . ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಉಪನದಿಯು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಗೌರಿ ಪರ್ಬತ್‌ನಿಂದ ತಿಪ್ರಾ ಹಿಮನದಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹಿಮಾಲಯದ ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 6,719 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಗೌರಿ ಪರ್ಬತ್ . ;ಹವಾಮಾನ ಇಂಪೇಷಿಯನ್ಸ್ ಸುಲ್ಕಾಟಾ ಎಂಬ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ದೃಶ್ಯ , ಆಗಸ್ಟ್ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಈ ಹೂವು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ಒಳ ಕಣಿವೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನಂದಾ ದೇವಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಶುಷ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಜೂನ್ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಭಾರೀ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮೋಡವು ಮಣ್ಣನ್ನು ತೇವವಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಒಣ ಒಳ ಹಿಮಾಲಯ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೊಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಜೂನ್ ವರೆಗೆ ತಾಪಮಾನವು ಮಧ್ಯಮದಿಂದ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ ( ಗರಿಷ್ಠ 19 °C). ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಸುತ್ತುವರಿದ ಒಳ ಹಿಮಾಲಯ ಕಣಿವೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅದರ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಗ್ರೇಟರ್ ಹಿಮಾಲಯ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಮಳೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ ಅಂತ್ಯದ ನಡುವೆ ಆರು ರಿಂದ ಏಳು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕಣಿವೆ ಎರಡೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿಮದಿಂದ ಆರರಿಂದ ಏಳು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಕಣಿವೆಗಳ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ನೆರಳಿನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಹಿಮವು ಆಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-13</ref> ==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ;ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಎತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳು, ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ . ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಭಾರತೀಯ ಯೋಗಿಗಳು ಧ್ಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-swami-14</ref> ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಮಯ ಕಳೆದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಛಾಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-valley1-3</ref> ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯದ ಆಲ್ಪೈನ್ ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿರುವ ಆಲ್ಪೈನ್ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ . ಜಾತಿಗಳ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಕಣಿವೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ . ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಹೊರಗೆ ಹಲವಾರು ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಹಿಮಾಲಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರದೇಶ (EBA) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಎರಡನೇ ಪ್ರಮುಖ ವಲಯವಾಗಿದೆ. ಏಳು ನಿರ್ಬಂಧಿತ-ಶ್ರೇಣಿಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು EBA ಯ ಈ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿವೆ. <gallery> File:National Park, Flower Valley.jpg|ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳು ಅರಳಿದವು File:Valley of flowers pic.jpg|{{center|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೂವು (VoF).}}. File:"Flowers Blossom at Valley of Flowers Chamoli, India" 61.jpg|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೂವು (VoF) File:"Flowers Blossom At valley of flowers Chamoli, India" 40.jpg|VoF ನಲ್ಲಿ ಹೂವಿನ ಸ್ನ್ಯಾಪ್‌ಶಾಟ್ File:"Flowers Blossom At valley of flowers Chamoli, India" 38.jpg|ಹೂವು ಅರಳುತ್ತಿದೆ File:"Flowers Blossom at Valley of Flowers Chamoli, India" 52.jpg|VoF ನಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ನೇರಳೆ ಹೂವುಗಳು File:Valley of Flowers,Uttarakhand 02.jpg|ಸುಂದರವಾದ ಹೂವಿನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ </gallery> ==ಫ್ಲೋರಾ== ;ಮೂರು ವಿಧದ ಸಬ್-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯಗಳು ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಮಲೆನಾಡಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು [[File:Pushpawati vof2.jpg|thumb|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ .]] ಈ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧದ ಸಬ್-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯಗಳಿವೆ : 3,200 ಮೀ ಮತ್ತು 3,500 ಮೀ ನಡುವಿನ ತಪ್ಪಲಿನ ಆಲ್ಪೈನ್, ಇದು ಮರಗಳಿಗೆ ಮೇಲಿನ ಎತ್ತರದ ಮಿತಿಯಾಗಿದೆ, 3,500 ಮೀ ಮತ್ತು 3,700 ಮೀ ನಡುವಿನ ಕೆಳಗಿನ ಆಲ್ಪೈನ್ ಮತ್ತು 3,700 ಮೀ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರದ ಆಲ್ಪೈನ್. ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಣಿವೆಯ ತಳ, ನದಿಪಾತ್ರ, ಸಣ್ಣ ಕಾಡುಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಸವೆತ, ಕುರುಚಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಇಳಿಜಾರುಗಳು, ಮೊರೈನ್, ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ, ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಮರುಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಗುಹೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಬಫರ್ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಕೆಳಗಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳು ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. 1992 ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 600 ಜಾತಿಯ ಆಂಜಿಯೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 30 ಟೆರಿಡೋಫೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು, ಕಣಿವೆಗೆ 58 ಹೊಸ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 4 ಹಿಮಾಲಯನ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿವೆ. ಈ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ 6 ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ 5 ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಬೇರೆಡೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ : ಅಕೋನಿಟಮ್ ಫಾಲ್ಕನೇರಿ , ಎ. ಬಾಲ್ಫೌರಿ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೇಪಲ್ ( ಏಸರ್ ಸೀಸಿಯಮ್ ), ನೀಲಿ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗಸಗಸೆ ( ಮೆಕೊನೊಪ್ಸಿಸ್ ಅಕ್ಯುಲೇಟಾ ) ಮತ್ತು ಸಾಸುರಿಯಾ ಅಟ್ಕಿನ್ಸೋನಿ . 1998 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದೊಳಗೆ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಗಗಳ 31 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-15</ref>ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಕುಟುಂಬವು 62 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಸ್ಟರೇಸಿ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-iisc.ernet.in-16</ref> 45 ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಾಸುರಿಯಾ ಒಬ್ವಲ್ಲಟ (ಬ್ರಹ್ಮಕಮಲ್) ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಸುನಂದಾ ದೇವಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅರ್ಪಣೆಗಳಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ .<ref>https://link.springer.com/article/10.1023%2FB%3ABIOC.0000014459.26932.69</ref>ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸಸ್ಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-iisc.ernet.in-16</ref> ಉಪ-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಎತ್ತರದ ಕಾಡುಗಳು ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಹಿಮವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೂವಿನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೇಪಲ್ ಏಸರ್ ಸೀಸಿಯಮ್ (VU), ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಫರ್ ಅಬೀಸ್ ಪಿಂಡ್ರೋ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ವೈಟ್ ಬರ್ಚ್ ಬೆಟುಲಾ ಯುಟಿಲಿಸ್ ಮತ್ತು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಕ್ಯಾಂಪನುಲಟಮ್ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಯೂ ಟ್ಯಾಕ್ಸಸ್ ವಾಲಿಚಿಯಾನಾ , ಸಿರಿಂಗಾ ಇಮೋಡಿ ಮತ್ತು ಸೊರ್ಬಸ್ ಲಾನಾಟಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ . ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಅರಿಸೆಮಾ ಜಾಕ್ವೆಮೊಂಟಿ , ಬೊಸ್ಚ್ನಿಯಾಕಿಯಾ ಹಿಮಾಲೈಕಾ , ಕೊರಿಡಾಲಿಸ್ ಕ್ಯಾಶ್ಮೆರಿಯಾನಾ , ಪೊಲೆಮೊನಿಯಮ್ ಕೆರುಲಿಯಮ್ , ಇಂಪಟಿಯೆನ್ಸ್ ಸಲ್ಕಾಟಾ , ಜೆರೇನಿಯಂ ವಾಲಿಚಿಯಾನಮ್ , ಗ್ಯಾಲಿಯಂ ಅಪರಿನ್ , ಮೊರಿನಾ ಲಾಂಗಿಫೋಲಿಯಾ , ಇನುಲಾ ಗ್ರ್ಯಾಂಡಿಫ್ಲೋರಿಸ್ , ನೋ ಪೆಟ್ ಮೊಲಾರಿಫ್ಲೋರಾ , ನೋ ಪೆಡಿಕ್ಯುಲಾರಿಸ್ ಪೆಕ್ಟಿನಾಟಾ , ಪಿ. ಬೈಕಾರ್ನುಟಾ , ಪ್ರಿಮುಲಾ ಡೆಂಟಿಕ್ಯುಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಲ್ಲಿಡಿಯಮ್ ಗೊವಾನಿಯಾನಮ್ . <ref>https://doi.org/10.1080%2F17451590509618077</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-19</ref> ಹಿಂದಿನ ಜಾನುವಾರುಗಳು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹಿಮಾಲಯನ್ ನಾಟ್ವೀಡ್ ಪಾಲಿಗೋನಮ್ ಪಾಲಿಸ್ಟಾಚಿಯಂ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕಳೆ. ಹೂವುಗಳು; 1987 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ , 1992 ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು 1997 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಐದು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡಿದೆ . ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೂವುಗಳು ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು , ಗಸಗಸೆಗಳು , ಪ್ರೈಮುಲಾಗಳು, ಮಾರಿಗೋಲ್ಡ್‌ಗಳು , ಡೈಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಎನಿಮೋನ್‌ಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.ಬರ್ಚ್ ಮತ್ತು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್‌ಗಳ ಉಪ-ಆಲ್ಪೈನ್ ಕಾಡುಗಳು ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತವೆ. 1993 ರಿಂದ ಸಿಪಿ ಕಲಾ ನಡೆಸಿದ ದಶಕದ ದೀರ್ಘ ಅಧ್ಯಯನವು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು 520 ಜಾತಿಯ ಉನ್ನತ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ( ಆಂಜಿಯೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು , ಜಿಮ್ನೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಟೆರಿಡೋಫೈಟ್‌ಗಳು ) ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ , ಈ 498 ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿವೆ . ಉದ್ಯಾನವನವು ಡಾಕ್ಟಿಲೋರ್ಹಿಜಾ ಹಟಗಿರಿಯಾ , ಪಿಕ್ರೊರ್ಹಿಜಾ ಕುರ್ರೂವಾ , ಅಕೋನಿಟಮ್ ವಯೋಲೇಸಿಯಮ್ , ಪಾಲಿಗೊನಾಟಮ್ ಮಲ್ಟಿಫ್ಲೋರಮ್ , ಫ್ರಿಟಿಲೇರಿಯಾ ರಾಯ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೊಡೊಫಿಲಮ್ ಹೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಜಾತಿಯ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ .<ref>https://web.archive.org/web/20181017190453/http://www.iisc.ernet.in/currsci/sep252005/919.pdf</ref> <gallery widths="200" heights="200"> File:ValleyOfFlowers purpleflower.JPG|ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗಂಟೆ ಹೂವು, ಕ್ಯಾಂಪನುಲಾ ಲ್ಯಾಟಿಫೋಲಿಯಾ File:ValleyOfFlowers MorningDew.JPG|ಗುಲಾಬಿ ಹೂವಿನ ಮೇಲೆ ಬೆಳಗಿನ ಇಬ್ಬನಿ, ಜೆರೇನಿಯಂ ಜಾತಿ File:ValleyOfFlowers MultistoryFlower.JPG|ಬಹುಮಹಡಿ ಹೂವುಗಳು, ಮೊರಿನಾ ಲಾಂಗಿಫೋಲಿಯಾ File:Meadow Geranium (Geranium pratense).jpg| ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಜೆರೇನಿಯಂ ಅಥವಾ ಜೆರೇನಿಯಂ ಪ್ರಾಟೆನ್ಸ್), ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ಟ್ರೆಕ್ </gallery> mz48poan57atbrhjkikrfzog9rth788 1383486 1383485 2026-08-19T12:20:45Z Pragathi. BH 88266 1383486 wikitext text/x-wiki {{Short description|Park in Uttarakhand, India}} {{About|the national park in Uttarakhand| the "Valley of Flowers" sanctuary in Sikkim|Yumthang Valley of Flowers|the 2006 film|Valley of Flowers (film)}} {{Use Indian English|date=September 2013}} {{Use dmy dates|date=October 2024}} {{Infobox UNESCO World Heritage Site | image = Valley of flowers national park, Uttarakhand, India 03 (edit).jpg | image_upright = 1.2 | caption = ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ | location = ಚಮೋಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ , ಉತ್ತರಾಖಂಡ , ಭಾರತ | part_of = ನಂದಾ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು | criteria = UNESCO WHS type|(vii), (x)}}(vii), (x) | ID = 335-002 | coordinates = {{coord|30|43|48|N|79|37|03|E|region:IN_dim:10000|display=inline,title}} | year = 1988 | extension = 2005 | area = {{cvt|8,750|ha|sqmi}} | pushpin_map = India Uttarakhand#India#World | map_caption = | WHS = }} ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು 1982 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . ಇದು ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ಚಮೋಲಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಲ್ಪೈನ್ ಹೂವುಗಳ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ . ಈ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರದೇಶವು ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಕಪ್ಪು [[ಕರಡಿ]] ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> [[ಹಿಮ ಚಿರತೆ]] ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ಕಸ್ತೂರಿ [[ಜಿಂಕೆ]] , <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ಕಂದು ಕರಡಿ , ಕೆಂಪು [[ನರಿ]] <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref>ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಕುರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . [[ಉದ್ಯಾನವನ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೋನಲ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಎತ್ತರದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸೇರಿವೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-butler-2</ref> ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 3,352 ರಿಂದ 3,658 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ, ಹೂವುಗಳ [[ಕಣಿವೆ]]ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಒರಟಾದ ಪರ್ವತ [[ಅರಣ್ಯ|ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ]] ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಒಟ್ಟಾಗಿ, ಅವು ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 87.50 ಕಿಮೀ 2 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 8 ಕಿಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 2 ಕಿಮೀ ಅಗಲವಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-butler-2</ref>ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ. ಎರಡೂ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (223,674 ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ, ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಫರ್ ವಲಯದಿಂದ (5,148.57 ಕಿಮೀ 2 ) ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-wcmc-4</ref> ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಯುನೆಸ್ಕೋ [[ವಿಶ್ವ]] ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಜಾಲದಲ್ಲಿದೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಜೂನ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗೆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಭಾರೀ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Margaretc.jpg|thumb|ಲೇಡಿ ಜೋನ್ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಲೆಗ್ಗೆ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಾಧಿ.]] ;ದಾಖಲಿಸಲಾದ ಅನ್ವೇಷಕರು ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದ ಕಾರಣ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. 1931 ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾಂಕ್ ಎಸ್. ಸ್ಮಿಥ್ , ಎರಿಕ್ ಶಿಪ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಎಲ್ ಹೋಲ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್ , ಎಲ್ಲರೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾಗಿದ್ದವರು, ಮೌಂಟ್ ಕಾಮೆಟ್‌ಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗುವಾಗ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದರು. ಅವರು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು "ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ನಂತರ ಸ್ಮಿಥ್ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> ೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಯೂವಿನ ರಾಯಲ್ ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಲೇಡಿ ಜೋನ್ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಲೆಗ್ಜ್ , (೨೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮೮೫ - ೪ ಜುಲೈ ೧೯೩೯) , <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780203380307</ref>ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಕಣಿವೆಗೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಕೆಲವು ಕಲ್ಲಿನ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ, ಅವರು ಜಾರಿಬಿದ್ದು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> ನಂತರ ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. <ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪ್ರೊ. ಚಂದ್ರ ಪ್ರಕಾಶ್ ಕಲಾ , 1993 ರಿಂದ ಒಂದು ದಶಕದ ಕಾಲ ಕಣಿವೆಯ ಹೂವಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. <ref>https://web.archive.org/web/20130922190821/http://www.downtoearth.org.in/content/how-valley-flowers-got-world-heritage-site-tag</ref> ಅವರು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ 520 ಆಲ್ಪೈನ್ ಸಸ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು "ದಿ ವ್ಯಾಲಿ ಆಫ್ ಫ್ಲವರ್ಸ್ - ಮಿಥ್ ಅಂಡ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ" ಮತ್ತು "ಗರ್ವಾಲ್ [[ಹಿಮಾಲಯ]]ದ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಪರಿಸರ]] ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ" ಎಂಬ ಎರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://web.archive.org/web/20130922190821/http://www.downtoearth.org.in/content/how-valley-flowers-got-world-heritage-site-tag</ref> <ref>http://www.downtoearth.org.in/node/14692</ref> ಟೈಮ್‌ಲೈನ್ 1862: ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಕರ್ನಲ್ ಎಡ್ಮಂಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು; ೧೯೩೧: "ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ"ಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದ ಪರ್ವತಾರೋಹಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಎಸ್. ಸ್ಮಿತ್ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಕಣಿವೆ ; ೧೯೩೪: ಮೇಲ್ಭಾಗದ ನಂದಾ ದೇವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾದ ಎರಿಕ್ ಶಿಪ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ ಟಿಲ್ಮನ್ ತಲುಪಿದರು ಮತ್ತು ವಿವರಿಸಿದರು ; ೧೯೩೬: ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾದ ಬಿಲ್ ಟಿಲ್ಮನ್ ಮತ್ತು ನೋಯೆಲ್ ಒಡೆಲ್ ನಂದಾ ದೇವಿ ಶಿಖರವನ್ನು ಹತ್ತಿದರು ; ೧೯೩೯: ೭/೦೧ ರ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ೧೪೯೩/XIV- ೨೮ ರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ಗೇಮ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; ೧೯೬೨: ಗಡಿ ವಿವಾದಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ನಿಷೇಧಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದವು; ೧೯೭೪–೮೨: ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪರ್ವತಾರೋಹಣಕ್ಕೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ನಂತರದ ಅವನತಿಯಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅದು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ೧೯೮೦: ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ೩೯೧೨/ XIV ೩-೩೫-೮೦ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಾರೋಹಣ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು; ೧೯೮೦: ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ೧೯೭೨ ರ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ೪೨೭೮/XIV-೩-೬೬-೮೦ ರ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ; ೧೯೮೨: ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ೧೯೮೮: ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (೨೨೩,೬೭೪ ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಕೋರ್ ವಲಯವಾಗಿ (೬೨,೪೬೨ ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಸ್ಥಳಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ೫೧೪,೮೫೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಬಫರ್ ಪ್ರದೇಶವಿತ್ತು; ಹತ್ತಿರದ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ; <ref>https://whc.unesco.org/en/list/335/</ref> 2000: ಸರ್ಕಾರವು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 586,069 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಎರಡನೇ ಕೋರ್ ವಲಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು (62,462 ಹೆಕ್ಟೇರ್ + 8,750 ಹೆಕ್ಟೇರ್, ಒಟ್ಟು 71,212 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೋರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು); 2004: ಎರಡು ಕೋರ್ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಬಫರ್ ವಲಯವನ್ನು UNESCO MAB ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ==ಸ್ಥಳ== ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಹೋಗಲು ಸುಮಾರು 17 ಕಿ.ಮೀ (10.5 ಮೈಲಿ) ಪಾದಯಾತ್ರೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವೆಂದರೆ ಗರ್ವಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜೋಶಿಮಠ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-:0-10</ref> , ಇದು ಹರಿದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್‌ಗಳಿಂದ ಅನುಕೂಲಕರ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ , ಎರಡೂ ಜೋಶಿಮಠದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 270 ಕಿ.ಮೀ (168 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ದೆಹಲಿಯಿಂದ , ಹರಿದ್ವಾರಕ್ಕೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನಂತರ ರಿಷಿಕೇಶ ಮೂಲಕ ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ಗೆ ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-sancuatry-11</ref>ಗೋವಿಂದಘಾಟ್ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾದ ಬದರಿನಾಥಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 24 ಕಿ.ಮೀ ಮೊದಲು ಇದೆ . ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ಗೆ ಸುಮಾರು 500 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಲು ಸಹ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ . ಗೋವಿಂದಘಾಟ್ ಜೋಶಿಮಠಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಚಾರಣ ದೂರ), ಅಲ್ಲಿ ಚಾರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ನಿಂದ 4 ಕಿ.ಮೀ ವರೆಗೆ ಹಂಚಿಕೆಯ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ 11 ಕಿ.ಮೀ (8.6 ಮೈ) ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಚಾರಣವು ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು 3 ಕಿ.ಮೀ (ಸುಮಾರು 2 ಮೈ) ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಸಾಹತುವಾದ ಘಂಗಾರಿಯಾಕ್ಕೆ ಚಾರಣಿಗರನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ . ಘಂಗಾರಿಯಾವನ್ನು ತಲುಪಲು ಒಬ್ಬರು ಪೋರ್ಟರ್, ಹೇಸರಗತ್ತೆ ಅಥವಾ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ನಿಂದ ಘಂಗಾರಿಯಾಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಚಾರಣವು ಹೇಮಕುಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗುರುದ್ವಾರ ಶ್ರೀ ಹೇಮಕುಂಡ್ ಸಾಹಿಬ್ ಸಿಖ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಚಾರಣಿಗರು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಿಖ್ ಯಾತ್ರಿಕರನ್ನು ಕಾಣುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಘಂಗಾರಿಯಾವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾರ್ಗದ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧಭರಿತ ಕಾಡು ಹೂವುಗಳು, ಕಾಡು ಗುಲಾಬಿ ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡು ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳ ಹೊಲಗಳು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತವೆ. ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಘಂಗಾರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆಯಬೇಕು . ಪರವಾನಗಿ ಮೂರು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಗಲಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಚಾರಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-bhatt-1</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಒಳಗೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ತಂಗಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಘಂಗಾರಿಯಾದಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-bhatt-1</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-five-12</ref> ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಉತ್ತಮ ಸಮಯವೆಂದರೆ ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದ ನಡುವೆ, ಮಳೆಗಾಲ ಆರಂಭವಾದ ತಕ್ಷಣ ಕಣಿವೆ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park ==ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ== ಹೂವಿನ ಕಣಿವೆಯು ಗರ್ವಾಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ಜೋಶಿಮಠದ ಬಳಿಯ ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಗೋಬಿಂದ್‌ಘಾಟ್ ಬಳಿಯ ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಬ್ಯುಂದರ್ ಕಣಿವೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಷ್ಪಾವತಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ 30° 41' ರಿಂದ 30° 48'N ಮತ್ತು 79° 33' ರಿಂದ 79° 46'E ನಡುವೆ ಇರುವ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾದ ವಿಶಾಲ ಕಣಿವೆಯಾದ್ಯಂತ ನಂದಾದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ಇದು ಬ್ಯುಂದರ್ ಕಣಿವೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ನೇತಾಡುವ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಹೇಮಕುಂಡ್ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸುಮಾರು 10 ಕಿ.ಮೀ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹೂವಿನ ಕಣಿವೆಯು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 15 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ 6 ಕಿ.ಮೀ ಅಗಲವಿದೆ . ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಉಪನದಿಯು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಗೌರಿ ಪರ್ಬತ್‌ನಿಂದ ತಿಪ್ರಾ ಹಿಮನದಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹಿಮಾಲಯದ ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 6,719 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಗೌರಿ ಪರ್ಬತ್ . ;ಹವಾಮಾನ ಇಂಪೇಷಿಯನ್ಸ್ ಸುಲ್ಕಾಟಾ ಎಂಬ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ದೃಶ್ಯ , ಆಗಸ್ಟ್ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಈ ಹೂವು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ಒಳ ಕಣಿವೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನಂದಾ ದೇವಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಶುಷ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಜೂನ್ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಭಾರೀ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮೋಡವು ಮಣ್ಣನ್ನು ತೇವವಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಒಣ ಒಳ ಹಿಮಾಲಯ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೊಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಜೂನ್ ವರೆಗೆ ತಾಪಮಾನವು ಮಧ್ಯಮದಿಂದ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ ( ಗರಿಷ್ಠ 19 °C). ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಸುತ್ತುವರಿದ ಒಳ ಹಿಮಾಲಯ ಕಣಿವೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅದರ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಗ್ರೇಟರ್ ಹಿಮಾಲಯ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಮಳೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ ಅಂತ್ಯದ ನಡುವೆ ಆರು ರಿಂದ ಏಳು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕಣಿವೆ ಎರಡೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿಮದಿಂದ ಆರರಿಂದ ಏಳು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಕಣಿವೆಗಳ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ನೆರಳಿನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಹಿಮವು ಆಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-13</ref> ==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ;ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಎತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳು, ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ . ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಭಾರತೀಯ ಯೋಗಿಗಳು ಧ್ಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-swami-14</ref> ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಮಯ ಕಳೆದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಛಾಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-valley1-3</ref> ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯದ ಆಲ್ಪೈನ್ ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿರುವ ಆಲ್ಪೈನ್ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ . ಜಾತಿಗಳ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಕಣಿವೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ . ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಹೊರಗೆ ಹಲವಾರು ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಹಿಮಾಲಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರದೇಶ (EBA) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಎರಡನೇ ಪ್ರಮುಖ ವಲಯವಾಗಿದೆ. ಏಳು ನಿರ್ಬಂಧಿತ-ಶ್ರೇಣಿಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು EBA ಯ ಈ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿವೆ. <gallery> File:National Park, Flower Valley.jpg|ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳು ಅರಳಿದವು File:Valley of flowers pic.jpg|{{center|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೂವು (VoF).}}. File:"Flowers Blossom at Valley of Flowers Chamoli, India" 61.jpg|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೂವು (VoF) File:"Flowers Blossom At valley of flowers Chamoli, India" 40.jpg|VoF ನಲ್ಲಿ ಹೂವಿನ ಸ್ನ್ಯಾಪ್‌ಶಾಟ್ File:"Flowers Blossom At valley of flowers Chamoli, India" 38.jpg|ಹೂವು ಅರಳುತ್ತಿದೆ File:"Flowers Blossom at Valley of Flowers Chamoli, India" 52.jpg|VoF ನಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ನೇರಳೆ ಹೂವುಗಳು File:Valley of Flowers,Uttarakhand 02.jpg|ಸುಂದರವಾದ ಹೂವಿನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ </gallery> ==ಫ್ಲೋರಾ== ;ಮೂರು ವಿಧದ ಸಬ್-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯಗಳು ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಮಲೆನಾಡಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು [[File:Pushpawati vof2.jpg|thumb|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ .]] ಈ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧದ ಸಬ್-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯಗಳಿವೆ : 3,200 ಮೀ ಮತ್ತು 3,500 ಮೀ ನಡುವಿನ ತಪ್ಪಲಿನ ಆಲ್ಪೈನ್, ಇದು ಮರಗಳಿಗೆ ಮೇಲಿನ ಎತ್ತರದ ಮಿತಿಯಾಗಿದೆ, 3,500 ಮೀ ಮತ್ತು 3,700 ಮೀ ನಡುವಿನ ಕೆಳಗಿನ ಆಲ್ಪೈನ್ ಮತ್ತು 3,700 ಮೀ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರದ ಆಲ್ಪೈನ್. ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಣಿವೆಯ ತಳ, ನದಿಪಾತ್ರ, ಸಣ್ಣ ಕಾಡುಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಸವೆತ, ಕುರುಚಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಇಳಿಜಾರುಗಳು, ಮೊರೈನ್, ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ, ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಮರುಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಗುಹೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಬಫರ್ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಕೆಳಗಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳು ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. 1992 ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 600 ಜಾತಿಯ ಆಂಜಿಯೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 30 ಟೆರಿಡೋಫೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು, ಕಣಿವೆಗೆ 58 ಹೊಸ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 4 ಹಿಮಾಲಯನ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿವೆ. ಈ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ 6 ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ 5 ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಬೇರೆಡೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ : ಅಕೋನಿಟಮ್ ಫಾಲ್ಕನೇರಿ , ಎ. ಬಾಲ್ಫೌರಿ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೇಪಲ್ ( ಏಸರ್ ಸೀಸಿಯಮ್ ), ನೀಲಿ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗಸಗಸೆ ( ಮೆಕೊನೊಪ್ಸಿಸ್ ಅಕ್ಯುಲೇಟಾ ) ಮತ್ತು ಸಾಸುರಿಯಾ ಅಟ್ಕಿನ್ಸೋನಿ . 1998 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದೊಳಗೆ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಗಗಳ 31 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-15</ref>ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಕುಟುಂಬವು 62 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಸ್ಟರೇಸಿ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-iisc.ernet.in-16</ref> 45 ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಾಸುರಿಯಾ ಒಬ್ವಲ್ಲಟ (ಬ್ರಹ್ಮಕಮಲ್) ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಸುನಂದಾ ದೇವಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅರ್ಪಣೆಗಳಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ .<ref>https://link.springer.com/article/10.1023%2FB%3ABIOC.0000014459.26932.69</ref>ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸಸ್ಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-iisc.ernet.in-16</ref> ಉಪ-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಎತ್ತರದ ಕಾಡುಗಳು ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಹಿಮವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೂವಿನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೇಪಲ್ ಏಸರ್ ಸೀಸಿಯಮ್ (VU), ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಫರ್ ಅಬೀಸ್ ಪಿಂಡ್ರೋ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ವೈಟ್ ಬರ್ಚ್ ಬೆಟುಲಾ ಯುಟಿಲಿಸ್ ಮತ್ತು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಕ್ಯಾಂಪನುಲಟಮ್ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಯೂ ಟ್ಯಾಕ್ಸಸ್ ವಾಲಿಚಿಯಾನಾ , ಸಿರಿಂಗಾ ಇಮೋಡಿ ಮತ್ತು ಸೊರ್ಬಸ್ ಲಾನಾಟಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ . ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಅರಿಸೆಮಾ ಜಾಕ್ವೆಮೊಂಟಿ , ಬೊಸ್ಚ್ನಿಯಾಕಿಯಾ ಹಿಮಾಲೈಕಾ , ಕೊರಿಡಾಲಿಸ್ ಕ್ಯಾಶ್ಮೆರಿಯಾನಾ , ಪೊಲೆಮೊನಿಯಮ್ ಕೆರುಲಿಯಮ್ , ಇಂಪಟಿಯೆನ್ಸ್ ಸಲ್ಕಾಟಾ , ಜೆರೇನಿಯಂ ವಾಲಿಚಿಯಾನಮ್ , ಗ್ಯಾಲಿಯಂ ಅಪರಿನ್ , ಮೊರಿನಾ ಲಾಂಗಿಫೋಲಿಯಾ , ಇನುಲಾ ಗ್ರ್ಯಾಂಡಿಫ್ಲೋರಿಸ್ , ನೋ ಪೆಟ್ ಮೊಲಾರಿಫ್ಲೋರಾ , ನೋ ಪೆಡಿಕ್ಯುಲಾರಿಸ್ ಪೆಕ್ಟಿನಾಟಾ , ಪಿ. ಬೈಕಾರ್ನುಟಾ , ಪ್ರಿಮುಲಾ ಡೆಂಟಿಕ್ಯುಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಲ್ಲಿಡಿಯಮ್ ಗೊವಾನಿಯಾನಮ್ . <ref>https://doi.org/10.1080%2F17451590509618077</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-19</ref> ಹಿಂದಿನ ಜಾನುವಾರುಗಳು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹಿಮಾಲಯನ್ ನಾಟ್ವೀಡ್ ಪಾಲಿಗೋನಮ್ ಪಾಲಿಸ್ಟಾಚಿಯಂ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕಳೆ. ಹೂವುಗಳು; 1987 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ , 1992 ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು 1997 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಐದು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡಿದೆ . ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೂವುಗಳು ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು , ಗಸಗಸೆಗಳು , ಪ್ರೈಮುಲಾಗಳು, ಮಾರಿಗೋಲ್ಡ್‌ಗಳು , ಡೈಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಎನಿಮೋನ್‌ಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.ಬರ್ಚ್ ಮತ್ತು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್‌ಗಳ ಉಪ-ಆಲ್ಪೈನ್ ಕಾಡುಗಳು ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತವೆ. 1993 ರಿಂದ ಸಿಪಿ ಕಲಾ ನಡೆಸಿದ ದಶಕದ ದೀರ್ಘ ಅಧ್ಯಯನವು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು 520 ಜಾತಿಯ ಉನ್ನತ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ( ಆಂಜಿಯೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು , ಜಿಮ್ನೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಟೆರಿಡೋಫೈಟ್‌ಗಳು ) ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ , ಈ 498 ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿವೆ . ಉದ್ಯಾನವನವು ಡಾಕ್ಟಿಲೋರ್ಹಿಜಾ ಹಟಗಿರಿಯಾ , ಪಿಕ್ರೊರ್ಹಿಜಾ ಕುರ್ರೂವಾ , ಅಕೋನಿಟಮ್ ವಯೋಲೇಸಿಯಮ್ , ಪಾಲಿಗೊನಾಟಮ್ ಮಲ್ಟಿಫ್ಲೋರಮ್ , ಫ್ರಿಟಿಲೇರಿಯಾ ರಾಯ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೊಡೊಫಿಲಮ್ ಹೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಜಾತಿಯ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ .<ref>https://web.archive.org/web/20181017190453/http://www.iisc.ernet.in/currsci/sep252005/919.pdf</ref> <gallery widths="200" heights="200"> File:ValleyOfFlowers purpleflower.JPG|ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗಂಟೆ ಹೂವು, ಕ್ಯಾಂಪನುಲಾ ಲ್ಯಾಟಿಫೋಲಿಯಾ File:ValleyOfFlowers MorningDew.JPG|ಗುಲಾಬಿ ಹೂವಿನ ಮೇಲೆ ಬೆಳಗಿನ ಇಬ್ಬನಿ, ಜೆರೇನಿಯಂ ಜಾತಿ File:ValleyOfFlowers MultistoryFlower.JPG|ಬಹುಮಹಡಿ ಹೂವುಗಳು, ಮೊರಿನಾ ಲಾಂಗಿಫೋಲಿಯಾ File:Meadow Geranium (Geranium pratense).jpg| ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಜೆರೇನಿಯಂ ಅಥವಾ ಜೆರೇನಿಯಂ ಪ್ರಾಟೆನ್ಸ್), ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ಟ್ರೆಕ್ </gallery> ==ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ== ;ಜಾತಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕಂಡುಬರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಪರೂಪ ಅಥವಾ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ. 2004 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 13 ಜಾತಿಯ ಸಸ್ತನಿಗಳನ್ನು ಸಿಪಿ ಕಲಾ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-Kala,_C.P._2004-22</ref> ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಆದರೆ ಅವರು ನೇರವಾಗಿ 9 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡಿದ್ದಾರೆ: ಉತ್ತರ ಬಯಲು ಬೂದು ಲಂಗೂರ್ ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್ ಎಂಟೆಲಸ್ , ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಾರುವ ಅಳಿಲು ಪೆಟೌರಿಸ್ಟಾ ಪೆಟೌರಿಸ್ಟಾ , ಹಿಮಾಲಯದ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ ಉರ್ಸಸ್ ಥಿಬೆಟಾನಸ್ (VU) , ಕೆಂಪು ನರಿ ವಲ್ಪ್ಸ್ ವಲ್ಪ್ಸ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ವೀಸೆಲ್ ಮುಸ್ಟೆಲಾ ಸಿಬಿರಿಕಾ , ಹಿಮಾಲಯದ ಹಳದಿ ಗಂಟಲಿನ ಮಾರ್ಟೆನ್ ಮಾರ್ಟೆಸ್ ಫ್ಲೇವಿಗುಲಾ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗೋರಲ್ ನೆಮೊರ್ಹೆಡಸ್ ಗೋರಲ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆ ಮೊಸ್ಚಸ್ ಲ್ಯುಕೋಗ್ಯಾಸ್ಟರ್ , ಭಾರತೀಯ ಚುಕ್ಕೆ ಚೆವ್ರೊಟೈನ್ ಮೊಶಿಯೋಲಾ ಇಂಡಿಕಾ , ಭಾರಲ್ ಅಥವಾ ನೀಲಿ ಕುರಿ ಸ್ಯೂಡೋಯಿಸ್ ನಯೌರ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಹರ್ ಹೆಮಿತ್ರಗಸ್ ಜೆಮ್ಲಾಹಿಕಸ್ (ವಿಯು) ಮತ್ತು ಸೆರೋವ್ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಸುಮಾತ್ರೆನ್ಸಿಸ್ (VU) . ತಹರ್ ಸಾಮಾನ್ಯ; ಸೆರೋ, ಗೋರಲ್, ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆ ಮತ್ತು ಭರಲ್ ಅಪರೂಪ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-Kala,_C.P._2004-22</ref> ಹಿಮ ಚಿರತೆ . ಚಿರತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರಡಿಗಳು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2004 ರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಹಿಮ ಚಿರತೆ ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಉನ್ಸಿಯಾ (EN) ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು . ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿರತೆ ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಪಾರ್ಡಸ್ ಕಣಿವೆಯ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಕಂದು ಕರಡಿ ಉರ್ಸಸ್ ಆರ್ಕ್ಟೋಸ್ ಅನ್ನು ನೋಡಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ . ಸರೀಸೃಪಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸರೀಸೃಪಗಳು: *ಎತ್ತರದ ಹಲ್ಲಿ ಅಗಾಮ ಟ್ಯೂಬರ್ಕ್ಯುಲಾಟಾ , *ಹಿಮಾಲಯ ನೆಲದ ಸ್ಕಿಂಕ್ ಲಿಯೋಲೋಪಿಸ್ಮ ಹಿಮಾಲಯನ ಮತ್ತು *ಹಿಮಾಲಯನ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ ಗ್ಲೋಡಿಯಸ್ ಹಿಮಾಲಯನಸ್ . ===ಜೇನುನೊಣಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಟ್ಟೆಗಳು=== ಹೂವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕಾಡು ಜೇನುನೊಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಜಾತಿಯ ಚಿಟ್ಟೆಗಳಿವೆ, ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳು: * ನಿಂಬೆ ಚಿಟ್ಟೆ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಡೆಮೊಲಿಯಸ್ ಡೆಮೊಲಿಯಸ್ , * ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಳದಿ ಸ್ವಾಲೋಟೈಲ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಮಚಾವೊನ್ , * ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಮನ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಪಾಲಿಟ್ಸ್ ರೋಮುಲಸ್ , * ಸ್ಪ್ಯಾಂಗಲ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಪ್ರೊಟೆನರ್ ಪ್ರೊಟೆನರ್ ಮತ್ತು * ಸಾಮಾನ್ಯ ನೀಲಿ ಅಪೊಲೊ ಪಾರ್ನಾಸಿಯಸ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವಿಕಿ . ==ಪಕ್ಷಿಗಳು== ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಇದೆ ಆದರೆ ಕಣಿವೆಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಯಾವುದೇ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆದಿಲ್ಲ. 1993 ರಲ್ಲಿ ನಂದಾ ದೇವಿ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ 114 ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳು: ಲ್ಯಾಮರ್ಜೀಯರ್ ಗೈಪೇಟಸ್ ಬಾರ್ಬಟಸ್ , * ಹಿಮಾಲಯನ್ ರಣಹದ್ದು ಜಿಪ್ಸ್ ಹಿಮಾಲಯೆನ್ಸಿಸ್ , * ಹಳದಿ ಕೊಕ್ಕಿನ ಚೌ ಪೈರೋಕೊರಾಕ್ಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಕ್ಯುಲಸ್ , * ಕೆಂಪು ಕೊಕ್ಕಿನ ಚೌ ಪಿ. ಪೈರೋಕೊರಾಕ್ಸ್ , * ಕೋಕ್ಲಾಸ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಪುಕ್ರಾಸಿಯಾ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಲೋಫಾ , * ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೋನಲ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಲೋಫೋಫೋರಸ್ ಇಂಪೆಜಾನಸ್ , * ನೆತ್ತಿಯ-ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮರಕುಟಿಗ ಪಿಕಸ್ ಸ್ಕ್ವಾಮಾಟಸ್ , * ಹಳದಿನೇಪ್ ಮರಕುಟಿಗಗಳು ಪಿ. ಫ್ಲೇವಿನುಚಾ , * ಮಹಾನ್ ಮೆಗಲೈಮಾ ವೀರೆನ್ಸ್ , * ನೀಲಿ ಗಂಟಲಿನ ಬಾರ್ಬೆಟ್ ಎಂ. ಏಷ್ಯಾಟಿಕಾ , * ಹಿಮ ಪಾರಿವಾಳ ಕೊಲಂಬಾ ಲ್ಯುಕೋನೋಟಾ ಮತ್ತು * ಚುಕ್ಕೆ ಪಾರಿವಾಳ ಸ್ಟಿಗ್ಮಾಟೊಪೆಲಿಯಾ ಚೈನೆನ್ಸಿಸ್ . ==ಸಂರಕ್ಷಣೆ== ;ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿರ್ವಹಣೆ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯವಾದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಜನವಸತಿ ಇಲ್ಲ ಮತ್ತು 1983 ರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೂನ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗಿನ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 4 ರಿಂದ 5 ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ===ಸಂಶೋಧನಾ ನರ್ಸರಿ ಮತ್ತು ಬೀಜ ಬ್ಯಾಂಕ್=== ಮುಸಾಧರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಳಿ ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಔಷಧೀಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಸಂಶೋಧನಾ ನರ್ಸರಿ ಮತ್ತು ಬೀಜ/ರೈಜೋಮ್/ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಕೋನಿಟಮ್ ಹೆಟೆರೊಫಿಲಮ್ , ಎ. ಫಾಲ್ಕೋನೆರಿ , ಆರ್ನೆಬಿಯಾ ಬೆಂಥಮಿ , ಡ್ಯಾಕ್ಟಿಲೋರ್ಹಿಜಾ ಹಟಗಿರಿಯಾ , ಜಿಮ್ನಾಡೇನಿಯಾ ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು , ಮೆಗಾಕಾರ್ಪಿಯಾ ಪಾಲಿಯಾಂಡ್ರಾ , ಪಿಕ್ರೋರಿಜಾ ಕುರ್ರೂವಾ , ಪೊಡೊಫಿಲಮ್ ಹೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಕ್ಸಸ್ ವಾಲಿಚಿಯಾನಾ ಸೇರಿವೆ. ಎತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ನಾಟ್‌ವೀಡ್ ಪಾಲಿಗೋನಮ್ ಪಾಲಿಸ್ಟಾಚಿಯಂ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಇತರ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ . ಮೊದಲ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು 2004 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== ge695dk4h4aruh4bxt8bfn9jde38667 1383500 1383486 2026-08-19T15:59:54Z Pragathi. BH 88266 1383500 wikitext text/x-wiki {{Short description|Park in Uttarakhand, India}} {{About|the national park in Uttarakhand| the "Valley of Flowers" sanctuary in Sikkim|Yumthang Valley of Flowers|the 2006 film|Valley of Flowers (film)}} {{Use Indian English|date=September 2013}} {{Use dmy dates|date=October 2024}} {{Infobox UNESCO World Heritage Site | image = Valley of flowers national park, Uttarakhand, India 03 (edit).jpg | image_upright = 1.2 | caption = ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ | location = ಚಮೋಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ , ಉತ್ತರಾಖಂಡ , ಭಾರತ | part_of = ನಂದಾ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು | criteria = UNESCO WHS type|(vii), (x)}}(vii), (x) | ID = 335-002 | coordinates = {{coord|30|43|48|N|79|37|03|E|region:IN_dim:10000|display=inline,title}} | year = 1988 | extension = 2005 | area = {{cvt|8,750|ha|sqmi}} | pushpin_map = India Uttarakhand#India#World | map_caption = | WHS = }} ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು 1982 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . ಇದು ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ಚಮೋಲಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಲ್ಪೈನ್ ಹೂವುಗಳ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ . ಈ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರದೇಶವು ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಕಪ್ಪು [[ಕರಡಿ]] ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> [[ಹಿಮ ಚಿರತೆ]] ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ಕಸ್ತೂರಿ [[ಜಿಂಕೆ]] , <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ಕಂದು ಕರಡಿ , ಕೆಂಪು [[ನರಿ]] <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref>ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಕುರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . [[ಉದ್ಯಾನವನ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೋನಲ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಎತ್ತರದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸೇರಿವೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-butler-2</ref> ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 3,352 ರಿಂದ 3,658 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ, ಹೂವುಗಳ [[ಕಣಿವೆ]]ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಒರಟಾದ ಪರ್ವತ [[ಅರಣ್ಯ|ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ]] ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಒಟ್ಟಾಗಿ, ಅವು ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 87.50 ಕಿಮೀ 2 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 8 ಕಿಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 2 ಕಿಮೀ ಅಗಲವಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-butler-2</ref>ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ. ಎರಡೂ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (223,674 ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ, ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಫರ್ ವಲಯದಿಂದ (5,148.57 ಕಿಮೀ 2 ) ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-wcmc-4</ref> ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಯುನೆಸ್ಕೋ [[ವಿಶ್ವ]] ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಜಾಲದಲ್ಲಿದೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಜೂನ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗೆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಭಾರೀ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Margaretc.jpg|thumb|ಲೇಡಿ ಜೋನ್ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಲೆಗ್ಗೆ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಾಧಿ.]] ;ದಾಖಲಿಸಲಾದ ಅನ್ವೇಷಕರು ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದ ಕಾರಣ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. 1931 ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾಂಕ್ ಎಸ್. ಸ್ಮಿಥ್ , ಎರಿಕ್ ಶಿಪ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಎಲ್ ಹೋಲ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್ , ಎಲ್ಲರೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾಗಿದ್ದವರು, ಮೌಂಟ್ ಕಾಮೆಟ್‌ಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗುವಾಗ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದರು. ಅವರು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು "ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ನಂತರ ಸ್ಮಿಥ್ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> ೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಯೂವಿನ ರಾಯಲ್ ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಲೇಡಿ ಜೋನ್ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಲೆಗ್ಜ್ , (೨೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮೮೫ - ೪ ಜುಲೈ ೧೯೩೯) , <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780203380307</ref>ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಕಣಿವೆಗೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಕೆಲವು ಕಲ್ಲಿನ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ, ಅವರು ಜಾರಿಬಿದ್ದು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> ನಂತರ ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. <ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪ್ರೊ. ಚಂದ್ರ ಪ್ರಕಾಶ್ ಕಲಾ , 1993 ರಿಂದ ಒಂದು ದಶಕದ ಕಾಲ ಕಣಿವೆಯ ಹೂವಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. <ref>https://web.archive.org/web/20130922190821/http://www.downtoearth.org.in/content/how-valley-flowers-got-world-heritage-site-tag</ref> ಅವರು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ 520 ಆಲ್ಪೈನ್ ಸಸ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು "ದಿ ವ್ಯಾಲಿ ಆಫ್ ಫ್ಲವರ್ಸ್ - ಮಿಥ್ ಅಂಡ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ" ಮತ್ತು "ಗರ್ವಾಲ್ [[ಹಿಮಾಲಯ]]ದ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಪರಿಸರ]] ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ" ಎಂಬ ಎರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://web.archive.org/web/20130922190821/http://www.downtoearth.org.in/content/how-valley-flowers-got-world-heritage-site-tag</ref> <ref>http://www.downtoearth.org.in/node/14692</ref> ಟೈಮ್‌ಲೈನ್ 1862: ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಕರ್ನಲ್ ಎಡ್ಮಂಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು; ೧೯೩೧: "ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ"ಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದ ಪರ್ವತಾರೋಹಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಎಸ್. ಸ್ಮಿತ್ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಕಣಿವೆ ; ೧೯೩೪: ಮೇಲ್ಭಾಗದ ನಂದಾ ದೇವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾದ ಎರಿಕ್ ಶಿಪ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ ಟಿಲ್ಮನ್ ತಲುಪಿದರು ಮತ್ತು ವಿವರಿಸಿದರು ; ೧೯೩೬: ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾದ ಬಿಲ್ ಟಿಲ್ಮನ್ ಮತ್ತು ನೋಯೆಲ್ ಒಡೆಲ್ ನಂದಾ ದೇವಿ ಶಿಖರವನ್ನು ಹತ್ತಿದರು ; ೧೯೩೯: ೭/೦೧ ರ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ೧೪೯೩/XIV- ೨೮ ರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ಗೇಮ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; ೧೯೬೨: ಗಡಿ ವಿವಾದಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ನಿಷೇಧಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದವು; ೧೯೭೪–೮೨: ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪರ್ವತಾರೋಹಣಕ್ಕೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ನಂತರದ ಅವನತಿಯಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅದು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ೧೯೮೦: ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ೩೯೧೨/ XIV ೩-೩೫-೮೦ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಾರೋಹಣ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು; ೧೯೮೦: ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ೧೯೭೨ ರ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ೪೨೭೮/XIV-೩-೬೬-೮೦ ರ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ; ೧೯೮೨: ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ೧೯೮೮: ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (೨೨೩,೬೭೪ ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಕೋರ್ ವಲಯವಾಗಿ (೬೨,೪೬೨ ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಸ್ಥಳಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ೫೧೪,೮೫೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಬಫರ್ ಪ್ರದೇಶವಿತ್ತು; ಹತ್ತಿರದ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ; <ref>https://whc.unesco.org/en/list/335/</ref> 2000: ಸರ್ಕಾರವು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 586,069 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಎರಡನೇ ಕೋರ್ ವಲಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು (62,462 ಹೆಕ್ಟೇರ್ + 8,750 ಹೆಕ್ಟೇರ್, ಒಟ್ಟು 71,212 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೋರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು); 2004: ಎರಡು ಕೋರ್ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಬಫರ್ ವಲಯವನ್ನು UNESCO MAB ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ==ಸ್ಥಳ== ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಹೋಗಲು ಸುಮಾರು 17 ಕಿ.ಮೀ (10.5 ಮೈಲಿ) ಪಾದಯಾತ್ರೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವೆಂದರೆ ಗರ್ವಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜೋಶಿಮಠ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-:0-10</ref> , ಇದು ಹರಿದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್‌ಗಳಿಂದ ಅನುಕೂಲಕರ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ , ಎರಡೂ ಜೋಶಿಮಠದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 270 ಕಿ.ಮೀ (168 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ದೆಹಲಿಯಿಂದ , ಹರಿದ್ವಾರಕ್ಕೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನಂತರ ರಿಷಿಕೇಶ ಮೂಲಕ ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ಗೆ ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-sancuatry-11</ref>ಗೋವಿಂದಘಾಟ್ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾದ ಬದರಿನಾಥಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 24 ಕಿ.ಮೀ ಮೊದಲು ಇದೆ . ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ಗೆ ಸುಮಾರು 500 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಲು ಸಹ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ . ಗೋವಿಂದಘಾಟ್ ಜೋಶಿಮಠಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಚಾರಣ ದೂರ), ಅಲ್ಲಿ ಚಾರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ನಿಂದ 4 ಕಿ.ಮೀ ವರೆಗೆ ಹಂಚಿಕೆಯ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ 11 ಕಿ.ಮೀ (8.6 ಮೈ) ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಚಾರಣವು ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು 3 ಕಿ.ಮೀ (ಸುಮಾರು 2 ಮೈ) ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಸಾಹತುವಾದ ಘಂಗಾರಿಯಾಕ್ಕೆ ಚಾರಣಿಗರನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ . ಘಂಗಾರಿಯಾವನ್ನು ತಲುಪಲು ಒಬ್ಬರು ಪೋರ್ಟರ್, ಹೇಸರಗತ್ತೆ ಅಥವಾ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ನಿಂದ ಘಂಗಾರಿಯಾಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಚಾರಣವು ಹೇಮಕುಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗುರುದ್ವಾರ ಶ್ರೀ ಹೇಮಕುಂಡ್ ಸಾಹಿಬ್ ಸಿಖ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಚಾರಣಿಗರು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಿಖ್ ಯಾತ್ರಿಕರನ್ನು ಕಾಣುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಘಂಗಾರಿಯಾವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾರ್ಗದ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧಭರಿತ ಕಾಡು ಹೂವುಗಳು, ಕಾಡು ಗುಲಾಬಿ ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡು ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳ ಹೊಲಗಳು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತವೆ. ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಘಂಗಾರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆಯಬೇಕು . ಪರವಾನಗಿ ಮೂರು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಗಲಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಚಾರಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-bhatt-1</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಒಳಗೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ತಂಗಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಘಂಗಾರಿಯಾದಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-bhatt-1</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-five-12</ref> ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಉತ್ತಮ ಸಮಯವೆಂದರೆ ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದ ನಡುವೆ, ಮಳೆಗಾಲ ಆರಂಭವಾದ ತಕ್ಷಣ ಕಣಿವೆ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park ==ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ== ಹೂವಿನ ಕಣಿವೆಯು ಗರ್ವಾಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ಜೋಶಿಮಠದ ಬಳಿಯ ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಗೋಬಿಂದ್‌ಘಾಟ್ ಬಳಿಯ ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಬ್ಯುಂದರ್ ಕಣಿವೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಷ್ಪಾವತಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ 30° 41' ರಿಂದ 30° 48'N ಮತ್ತು 79° 33' ರಿಂದ 79° 46'E ನಡುವೆ ಇರುವ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾದ ವಿಶಾಲ ಕಣಿವೆಯಾದ್ಯಂತ ನಂದಾದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ಇದು ಬ್ಯುಂದರ್ ಕಣಿವೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ನೇತಾಡುವ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಹೇಮಕುಂಡ್ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸುಮಾರು 10 ಕಿ.ಮೀ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹೂವಿನ ಕಣಿವೆಯು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 15 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ 6 ಕಿ.ಮೀ ಅಗಲವಿದೆ . ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಉಪನದಿಯು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಗೌರಿ ಪರ್ಬತ್‌ನಿಂದ ತಿಪ್ರಾ ಹಿಮನದಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹಿಮಾಲಯದ ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 6,719 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಗೌರಿ ಪರ್ಬತ್ ;ಹವಾಮಾನ ಇಂಪೇಷಿಯನ್ಸ್ ಸುಲ್ಕಾಟಾ ಎಂಬ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ದೃಶ್ಯ , ಆಗಸ್ಟ್ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಈ ಹೂವು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ಒಳ ಕಣಿವೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನಂದಾ ದೇವಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಶುಷ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಜೂನ್ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಭಾರೀ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮೋಡವು ಮಣ್ಣನ್ನು ತೇವವಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಒಣ ಒಳ ಹಿಮಾಲಯ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೊಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಜೂನ್ ವರೆಗೆ ತಾಪಮಾನವು ಮಧ್ಯಮದಿಂದ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ ( ಗರಿಷ್ಠ 19 °C). ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಸುತ್ತುವರಿದ ಒಳ ಹಿಮಾಲಯ ಕಣಿವೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅದರ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಗ್ರೇಟರ್ ಹಿಮಾಲಯ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಮಳೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ ಅಂತ್ಯದ ನಡುವೆ ಆರು ರಿಂದ ಏಳು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕಣಿವೆ ಎರಡೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿಮದಿಂದ ಆರರಿಂದ ಏಳು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಕಣಿವೆಗಳ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ನೆರಳಿನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಹಿಮವು ಆಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-13</ref> ==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ;ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಎತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳು, ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ . ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಭಾರತೀಯ ಯೋಗಿಗಳು ಧ್ಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-swami-14</ref> ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಮಯ ಕಳೆದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಛಾಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-valley1-3</ref> ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯದ ಆಲ್ಪೈನ್ ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿರುವ ಆಲ್ಪೈನ್ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ . ಜಾತಿಗಳ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಕಣಿವೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ . ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಹೊರಗೆ ಹಲವಾರು ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಹಿಮಾಲಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರದೇಶ (EBA) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಎರಡನೇ ಪ್ರಮುಖ ವಲಯವಾಗಿದೆ. ಏಳು ನಿರ್ಬಂಧಿತ-ಶ್ರೇಣಿಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು EBA ಯ ಈ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿವೆ. <gallery> File:National Park, Flower Valley.jpg|ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳು ಅರಳಿದವು File:Valley of flowers pic.jpg|{{center|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೂವು (VoF).}}. File:"Flowers Blossom at Valley of Flowers Chamoli, India" 61.jpg|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೂವು (VoF) File:"Flowers Blossom At valley of flowers Chamoli, India" 40.jpg|VoF ನಲ್ಲಿ ಹೂವಿನ ಸ್ನ್ಯಾಪ್‌ಶಾಟ್ File:"Flowers Blossom At valley of flowers Chamoli, India" 38.jpg|ಹೂವು ಅರಳುತ್ತಿದೆ File:"Flowers Blossom at Valley of Flowers Chamoli, India" 52.jpg|VoF ನಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ನೇರಳೆ ಹೂವುಗಳು File:Valley of Flowers,Uttarakhand 02.jpg|ಸುಂದರವಾದ ಹೂವಿನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ </gallery> ==ಫ್ಲೋರಾ== ;ಮೂರು ವಿಧದ ಸಬ್-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯಗಳು ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಮಲೆನಾಡಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು [[File:Pushpawati vof2.jpg|thumb|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ .]] ಈ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧದ ಸಬ್-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯಗಳಿವೆ : 3,200 ಮೀ ಮತ್ತು 3,500 ಮೀ ನಡುವಿನ ತಪ್ಪಲಿನ ಆಲ್ಪೈನ್, ಇದು ಮರಗಳಿಗೆ ಮೇಲಿನ ಎತ್ತರದ ಮಿತಿಯಾಗಿದೆ, 3,500 ಮೀ ಮತ್ತು 3,700 ಮೀ ನಡುವಿನ ಕೆಳಗಿನ ಆಲ್ಪೈನ್ ಮತ್ತು 3,700 ಮೀ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರದ ಆಲ್ಪೈನ್. ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಣಿವೆಯ ತಳ, ನದಿಪಾತ್ರ, ಸಣ್ಣ ಕಾಡುಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಸವೆತ, ಕುರುಚಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಇಳಿಜಾರುಗಳು, ಮೊರೈನ್, ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ, ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಮರುಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಗುಹೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಬಫರ್ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಕೆಳಗಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳು ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. 1992 ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 600 ಜಾತಿಯ ಆಂಜಿಯೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 30 ಟೆರಿಡೋಫೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು, ಕಣಿವೆಗೆ 58 ಹೊಸ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 4 ಹಿಮಾಲಯನ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿವೆ. ಈ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ 6 ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ 5 ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಬೇರೆಡೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ : ಅಕೋನಿಟಮ್ ಫಾಲ್ಕನೇರಿ , ಎ. ಬಾಲ್ಫೌರಿ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೇಪಲ್ ( ಏಸರ್ ಸೀಸಿಯಮ್ ), ನೀಲಿ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗಸಗಸೆ ( ಮೆಕೊನೊಪ್ಸಿಸ್ ಅಕ್ಯುಲೇಟಾ ) ಮತ್ತು ಸಾಸುರಿಯಾ ಅಟ್ಕಿನ್ಸೋನಿ . 1998 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದೊಳಗೆ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಗಗಳ 31 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-15</ref>ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಕುಟುಂಬವು 62 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಸ್ಟರೇಸಿ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-iisc.ernet.in-16</ref> 45 ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಾಸುರಿಯಾ ಒಬ್ವಲ್ಲಟ (ಬ್ರಹ್ಮಕಮಲ್) ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಸುನಂದಾ ದೇವಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅರ್ಪಣೆಗಳಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ .<ref>https://link.springer.com/article/10.1023%2FB%3ABIOC.0000014459.26932.69</ref>ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸಸ್ಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-iisc.ernet.in-16</ref> ಉಪ-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಎತ್ತರದ ಕಾಡುಗಳು ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಹಿಮವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೂವಿನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೇಪಲ್ ಏಸರ್ ಸೀಸಿಯಮ್ (VU), ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಫರ್ ಅಬೀಸ್ ಪಿಂಡ್ರೋ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ವೈಟ್ ಬರ್ಚ್ ಬೆಟುಲಾ ಯುಟಿಲಿಸ್ ಮತ್ತು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಕ್ಯಾಂಪನುಲಟಮ್ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಯೂ ಟ್ಯಾಕ್ಸಸ್ ವಾಲಿಚಿಯಾನಾ , ಸಿರಿಂಗಾ ಇಮೋಡಿ ಮತ್ತು ಸೊರ್ಬಸ್ ಲಾನಾಟಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ . ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಅರಿಸೆಮಾ ಜಾಕ್ವೆಮೊಂಟಿ , ಬೊಸ್ಚ್ನಿಯಾಕಿಯಾ ಹಿಮಾಲೈಕಾ , ಕೊರಿಡಾಲಿಸ್ ಕ್ಯಾಶ್ಮೆರಿಯಾನಾ , ಪೊಲೆಮೊನಿಯಮ್ ಕೆರುಲಿಯಮ್ , ಇಂಪಟಿಯೆನ್ಸ್ ಸಲ್ಕಾಟಾ , ಜೆರೇನಿಯಂ ವಾಲಿಚಿಯಾನಮ್ , ಗ್ಯಾಲಿಯಂ ಅಪರಿನ್ , ಮೊರಿನಾ ಲಾಂಗಿಫೋಲಿಯಾ , ಇನುಲಾ ಗ್ರ್ಯಾಂಡಿಫ್ಲೋರಿಸ್ , ನೋ ಪೆಟ್ ಮೊಲಾರಿಫ್ಲೋರಾ , ನೋ ಪೆಡಿಕ್ಯುಲಾರಿಸ್ ಪೆಕ್ಟಿನಾಟಾ , ಪಿ. ಬೈಕಾರ್ನುಟಾ , ಪ್ರಿಮುಲಾ ಡೆಂಟಿಕ್ಯುಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಲ್ಲಿಡಿಯಮ್ ಗೊವಾನಿಯಾನಮ್ . <ref>https://doi.org/10.1080%2F17451590509618077</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-19</ref> ಹಿಂದಿನ ಜಾನುವಾರುಗಳು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹಿಮಾಲಯನ್ ನಾಟ್ವೀಡ್ ಪಾಲಿಗೋನಮ್ ಪಾಲಿಸ್ಟಾಚಿಯಂ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕಳೆ. ಹೂವುಗಳು; 1987 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ , 1992 ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು 1997 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಐದು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡಿದೆ . ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೂವುಗಳು ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು , ಗಸಗಸೆಗಳು , ಪ್ರೈಮುಲಾಗಳು, ಮಾರಿಗೋಲ್ಡ್‌ಗಳು , ಡೈಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಎನಿಮೋನ್‌ಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.ಬರ್ಚ್ ಮತ್ತು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್‌ಗಳ ಉಪ-ಆಲ್ಪೈನ್ ಕಾಡುಗಳು ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತವೆ. 1993 ರಿಂದ ಸಿಪಿ ಕಲಾ ನಡೆಸಿದ ದಶಕದ ದೀರ್ಘ ಅಧ್ಯಯನವು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು 520 ಜಾತಿಯ ಉನ್ನತ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ( ಆಂಜಿಯೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು , ಜಿಮ್ನೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಟೆರಿಡೋಫೈಟ್‌ಗಳು ) ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ , ಈ 498 ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿವೆ . ಉದ್ಯಾನವನವು ಡಾಕ್ಟಿಲೋರ್ಹಿಜಾ ಹಟಗಿರಿಯಾ , ಪಿಕ್ರೊರ್ಹಿಜಾ ಕುರ್ರೂವಾ , ಅಕೋನಿಟಮ್ ವಯೋಲೇಸಿಯಮ್ , ಪಾಲಿಗೊನಾಟಮ್ ಮಲ್ಟಿಫ್ಲೋರಮ್ , ಫ್ರಿಟಿಲೇರಿಯಾ ರಾಯ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೊಡೊಫಿಲಮ್ ಹೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಜಾತಿಯ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ .<ref>https://web.archive.org/web/20181017190453/http://www.iisc.ernet.in/currsci/sep252005/919.pdf</ref> <gallery widths="200" heights="200"> File:ValleyOfFlowers purpleflower.JPG|ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗಂಟೆ ಹೂವು, ಕ್ಯಾಂಪನುಲಾ ಲ್ಯಾಟಿಫೋಲಿಯಾ File:ValleyOfFlowers MorningDew.JPG|ಗುಲಾಬಿ ಹೂವಿನ ಮೇಲೆ ಬೆಳಗಿನ ಇಬ್ಬನಿ, ಜೆರೇನಿಯಂ ಜಾತಿ File:ValleyOfFlowers MultistoryFlower.JPG|ಬಹುಮಹಡಿ ಹೂವುಗಳು, ಮೊರಿನಾ ಲಾಂಗಿಫೋಲಿಯಾ File:Meadow Geranium (Geranium pratense).jpg| ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಜೆರೇನಿಯಂ ಅಥವಾ ಜೆರೇನಿಯಂ ಪ್ರಾಟೆನ್ಸ್), ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ಟ್ರೆಕ್ </gallery> ==ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ== ;ಜಾತಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕಂಡುಬರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಪರೂಪ ಅಥವಾ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ. 2004 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 13 ಜಾತಿಯ ಸಸ್ತನಿಗಳನ್ನು ಸಿಪಿ ಕಲಾ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-Kala,_C.P._2004-22</ref> ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಆದರೆ ಅವರು ನೇರವಾಗಿ 9 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡಿದ್ದಾರೆ: ಉತ್ತರ ಬಯಲು ಬೂದು ಲಂಗೂರ್ ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್ ಎಂಟೆಲಸ್ , ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಾರುವ ಅಳಿಲು ಪೆಟೌರಿಸ್ಟಾ ಪೆಟೌರಿಸ್ಟಾ , ಹಿಮಾಲಯದ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ ಉರ್ಸಸ್ ಥಿಬೆಟಾನಸ್ (VU) , ಕೆಂಪು ನರಿ ವಲ್ಪ್ಸ್ ವಲ್ಪ್ಸ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ವೀಸೆಲ್ ಮುಸ್ಟೆಲಾ ಸಿಬಿರಿಕಾ , ಹಿಮಾಲಯದ ಹಳದಿ ಗಂಟಲಿನ ಮಾರ್ಟೆನ್ ಮಾರ್ಟೆಸ್ ಫ್ಲೇವಿಗುಲಾ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗೋರಲ್ ನೆಮೊರ್ಹೆಡಸ್ ಗೋರಲ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆ ಮೊಸ್ಚಸ್ ಲ್ಯುಕೋಗ್ಯಾಸ್ಟರ್ , ಭಾರತೀಯ ಚುಕ್ಕೆ ಚೆವ್ರೊಟೈನ್ ಮೊಶಿಯೋಲಾ ಇಂಡಿಕಾ , ಭಾರಲ್ ಅಥವಾ ನೀಲಿ ಕುರಿ ಸ್ಯೂಡೋಯಿಸ್ ನಯೌರ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಹರ್ ಹೆಮಿತ್ರಗಸ್ ಜೆಮ್ಲಾಹಿಕಸ್ (ವಿಯು) ಮತ್ತು ಸೆರೋವ್ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಸುಮಾತ್ರೆನ್ಸಿಸ್ (VU) . ತಹರ್ ಸಾಮಾನ್ಯ; ಸೆರೋ, ಗೋರಲ್, ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆ ಮತ್ತು ಭರಲ್ ಅಪರೂಪ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-Kala,_C.P._2004-22</ref> ಹಿಮ ಚಿರತೆ . ಚಿರತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರಡಿಗಳು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2004 ರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಹಿಮ ಚಿರತೆ ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಉನ್ಸಿಯಾ (EN) ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು . ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿರತೆ ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಪಾರ್ಡಸ್ ಕಣಿವೆಯ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಕಂದು ಕರಡಿ ಉರ್ಸಸ್ ಆರ್ಕ್ಟೋಸ್ ಅನ್ನು ನೋಡಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ . ಸರೀಸೃಪಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸರೀಸೃಪಗಳು: *ಎತ್ತರದ ಹಲ್ಲಿ ಅಗಾಮ ಟ್ಯೂಬರ್ಕ್ಯುಲಾಟಾ , *ಹಿಮಾಲಯ ನೆಲದ ಸ್ಕಿಂಕ್ ಲಿಯೋಲೋಪಿಸ್ಮ ಹಿಮಾಲಯನ ಮತ್ತು *ಹಿಮಾಲಯನ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ ಗ್ಲೋಡಿಯಸ್ ಹಿಮಾಲಯನಸ್ . ===ಜೇನುನೊಣಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಟ್ಟೆಗಳು=== ಹೂವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕಾಡು ಜೇನುನೊಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಜಾತಿಯ ಚಿಟ್ಟೆಗಳಿವೆ, ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳು: * ನಿಂಬೆ ಚಿಟ್ಟೆ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಡೆಮೊಲಿಯಸ್ ಡೆಮೊಲಿಯಸ್ , * ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಳದಿ ಸ್ವಾಲೋಟೈಲ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಮಚಾವೊನ್ , * ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಮನ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಪಾಲಿಟ್ಸ್ ರೋಮುಲಸ್ , * ಸ್ಪ್ಯಾಂಗಲ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಪ್ರೊಟೆನರ್ ಪ್ರೊಟೆನರ್ ಮತ್ತು * ಸಾಮಾನ್ಯ ನೀಲಿ ಅಪೊಲೊ ಪಾರ್ನಾಸಿಯಸ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವಿಕಿ . ==ಪಕ್ಷಿಗಳು== ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಇದೆ ಆದರೆ ಕಣಿವೆಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಯಾವುದೇ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆದಿಲ್ಲ. 1993 ರಲ್ಲಿ ನಂದಾ ದೇವಿ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ 114 ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳು: ಲ್ಯಾಮರ್ಜೀಯರ್ ಗೈಪೇಟಸ್ ಬಾರ್ಬಟಸ್ , * ಹಿಮಾಲಯನ್ ರಣಹದ್ದು ಜಿಪ್ಸ್ ಹಿಮಾಲಯೆನ್ಸಿಸ್ , * ಹಳದಿ ಕೊಕ್ಕಿನ ಚೌ ಪೈರೋಕೊರಾಕ್ಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಕ್ಯುಲಸ್ , * ಕೆಂಪು ಕೊಕ್ಕಿನ ಚೌ ಪಿ. ಪೈರೋಕೊರಾಕ್ಸ್ , * ಕೋಕ್ಲಾಸ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಪುಕ್ರಾಸಿಯಾ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಲೋಫಾ , * ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೋನಲ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಲೋಫೋಫೋರಸ್ ಇಂಪೆಜಾನಸ್ , * ನೆತ್ತಿಯ-ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮರಕುಟಿಗ ಪಿಕಸ್ ಸ್ಕ್ವಾಮಾಟಸ್ , * ಹಳದಿನೇಪ್ ಮರಕುಟಿಗಗಳು ಪಿ. ಫ್ಲೇವಿನುಚಾ , * ಮಹಾನ್ ಮೆಗಲೈಮಾ ವೀರೆನ್ಸ್ , * ನೀಲಿ ಗಂಟಲಿನ ಬಾರ್ಬೆಟ್ ಎಂ. ಏಷ್ಯಾಟಿಕಾ , * ಹಿಮ ಪಾರಿವಾಳ ಕೊಲಂಬಾ ಲ್ಯುಕೋನೋಟಾ ಮತ್ತು * ಚುಕ್ಕೆ ಪಾರಿವಾಳ ಸ್ಟಿಗ್ಮಾಟೊಪೆಲಿಯಾ ಚೈನೆನ್ಸಿಸ್ . ==ಸಂರಕ್ಷಣೆ== ;ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿರ್ವಹಣೆ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯವಾದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಜನವಸತಿ ಇಲ್ಲ ಮತ್ತು 1983 ರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೂನ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗಿನ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 4 ರಿಂದ 5 ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ===ಸಂಶೋಧನಾ ನರ್ಸರಿ ಮತ್ತು ಬೀಜ ಬ್ಯಾಂಕ್=== ಮುಸಾಧರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಳಿ ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಔಷಧೀಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಸಂಶೋಧನಾ ನರ್ಸರಿ ಮತ್ತು ಬೀಜ/ರೈಜೋಮ್/ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಕೋನಿಟಮ್ ಹೆಟೆರೊಫಿಲಮ್ , ಎ. ಫಾಲ್ಕೋನೆರಿ , ಆರ್ನೆಬಿಯಾ ಬೆಂಥಮಿ , ಡ್ಯಾಕ್ಟಿಲೋರ್ಹಿಜಾ ಹಟಗಿರಿಯಾ , ಜಿಮ್ನಾಡೇನಿಯಾ ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು , ಮೆಗಾಕಾರ್ಪಿಯಾ ಪಾಲಿಯಾಂಡ್ರಾ , ಪಿಕ್ರೋರಿಜಾ ಕುರ್ರೂವಾ , ಪೊಡೊಫಿಲಮ್ ಹೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಕ್ಸಸ್ ವಾಲಿಚಿಯಾನಾ ಸೇರಿವೆ. ಎತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ನಾಟ್‌ವೀಡ್ ಪಾಲಿಗೋನಮ್ ಪಾಲಿಸ್ಟಾಚಿಯಂ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಇತರ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ . ಮೊದಲ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು 2004 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== k9g5sdfzj2480z5ued3ogjsl0ryxihs 1383501 1383500 2026-08-19T16:01:32Z Pragathi. BH 88266 1383501 wikitext text/x-wiki {{Short description|Park in Uttarakhand, India}} {{About|the national park in Uttarakhand| the "Valley of Flowers" sanctuary in Sikkim|Yumthang Valley of Flowers|the 2006 film|Valley of Flowers (film)}} {{Use Indian English|date=September 2013}} {{Use dmy dates|date=October 2024}} {{Infobox UNESCO World Heritage Site | image = Valley of flowers national park, Uttarakhand, India 03 (edit).jpg | image_upright = 1.2 | caption = ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ | location = ಚಮೋಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ , ಉತ್ತರಾಖಂಡ , ಭಾರತ | part_of = ನಂದಾ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು | criteria = UNESCO WHS type|(vii), (x)}}(vii), (x) | ID = 335-002 | coordinates = {{coord|30|43|48|N|79|37|03|E|region:IN_dim:10000|display=inline,title}} | year = 1988 | extension = 2005 | area = {{cvt|8,750|ha|sqmi}} | pushpin_map = India Uttarakhand#India#World | map_caption = | WHS = }} ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು 1982 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . ಇದು ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ಚಮೋಲಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಲ್ಪೈನ್ ಹೂವುಗಳ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ . ಈ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರದೇಶವು ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಕಪ್ಪು [[ಕರಡಿ]] ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> [[ಹಿಮ ಚಿರತೆ]] ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ಕಸ್ತೂರಿ [[ಜಿಂಕೆ]] , <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ಕಂದು ಕರಡಿ , ಕೆಂಪು [[ನರಿ]] <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref>ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಕುರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . [[ಉದ್ಯಾನವನ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೋನಲ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಎತ್ತರದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸೇರಿವೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-butler-2</ref> ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 3,352 ರಿಂದ 3,658 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ, ಹೂವುಗಳ [[ಕಣಿವೆ]]ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಒರಟಾದ ಪರ್ವತ [[ಅರಣ್ಯ|ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ]] ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಒಟ್ಟಾಗಿ, ಅವು ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 87.50 ಕಿಮೀ 2 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 8 ಕಿಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 2 ಕಿಮೀ ಅಗಲವಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-butler-2</ref>ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ. ಎರಡೂ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (223,674 ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ, ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಫರ್ ವಲಯದಿಂದ (5,148.57 ಕಿಮೀ 2 ) ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-wcmc-4</ref> ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಯುನೆಸ್ಕೋ [[ವಿಶ್ವ]] ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಜಾಲದಲ್ಲಿದೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಜೂನ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗೆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಭಾರೀ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Margaretc.jpg|thumb|ಲೇಡಿ ಜೋನ್ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಲೆಗ್ಗೆ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಾಧಿ.]] ;ದಾಖಲಿಸಲಾದ ಅನ್ವೇಷಕರು ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದ ಕಾರಣ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. 1931 ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾಂಕ್ ಎಸ್. ಸ್ಮಿಥ್ , ಎರಿಕ್ ಶಿಪ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಎಲ್ ಹೋಲ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್ , ಎಲ್ಲರೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾಗಿದ್ದವರು, ಮೌಂಟ್ ಕಾಮೆಟ್‌ಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗುವಾಗ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದರು. ಅವರು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು "ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ನಂತರ ಸ್ಮಿಥ್ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> ೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಯೂವಿನ ರಾಯಲ್ ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಲೇಡಿ ಜೋನ್ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಲೆಗ್ಜ್ , (೨೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮೮೫ - ೪ ಜುಲೈ ೧೯೩೯) , <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780203380307</ref>ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಕಣಿವೆಗೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಕೆಲವು ಕಲ್ಲಿನ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ, ಅವರು ಜಾರಿಬಿದ್ದು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> ನಂತರ ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. <ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪ್ರೊ. ಚಂದ್ರ ಪ್ರಕಾಶ್ ಕಲಾ , 1993 ರಿಂದ ಒಂದು ದಶಕದ ಕಾಲ ಕಣಿವೆಯ ಹೂವಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. <ref>https://web.archive.org/web/20130922190821/http://www.downtoearth.org.in/content/how-valley-flowers-got-world-heritage-site-tag</ref> ಅವರು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ 520 ಆಲ್ಪೈನ್ ಸಸ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು "ದಿ ವ್ಯಾಲಿ ಆಫ್ ಫ್ಲವರ್ಸ್ - ಮಿಥ್ ಅಂಡ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ" ಮತ್ತು "ಗರ್ವಾಲ್ [[ಹಿಮಾಲಯ]]ದ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಪರಿಸರ]] ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ" ಎಂಬ ಎರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://web.archive.org/web/20130922190821/http://www.downtoearth.org.in/content/how-valley-flowers-got-world-heritage-site-tag</ref> <ref>http://www.downtoearth.org.in/node/14692</ref> ಟೈಮ್‌ಲೈನ್ 1862: ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಕರ್ನಲ್ ಎಡ್ಮಂಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು; ೧೯೩೧: "ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ"ಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದ ಪರ್ವತಾರೋಹಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಎಸ್. ಸ್ಮಿತ್ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಕಣಿವೆ ; ೧೯೩೪: ಮೇಲ್ಭಾಗದ ನಂದಾ ದೇವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾದ ಎರಿಕ್ ಶಿಪ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ ಟಿಲ್ಮನ್ ತಲುಪಿದರು ಮತ್ತು ವಿವರಿಸಿದರು ; ೧೯೩೬: ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾದ ಬಿಲ್ ಟಿಲ್ಮನ್ ಮತ್ತು ನೋಯೆಲ್ ಒಡೆಲ್ ನಂದಾ ದೇವಿ ಶಿಖರವನ್ನು ಹತ್ತಿದರು ; ೧೯೩೯: ೭/೦೧ ರ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ೧೪೯೩/XIV- ೨೮ ರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ಗೇಮ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; ೧೯೬೨: ಗಡಿ ವಿವಾದಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ನಿಷೇಧಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದವು; ೧೯೭೪–೮೨: ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪರ್ವತಾರೋಹಣಕ್ಕೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ನಂತರದ ಅವನತಿಯಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅದು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ೧೯೮೦: ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ೩೯೧೨/ XIV ೩-೩೫-೮೦ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಾರೋಹಣ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು; ೧೯೮೦: ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ೧೯೭೨ ರ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ೪೨೭೮/XIV-೩-೬೬-೮೦ ರ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ; ೧೯೮೨: ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ೧೯೮೮: ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (೨೨೩,೬೭೪ ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಕೋರ್ ವಲಯವಾಗಿ (೬೨,೪೬೨ ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಸ್ಥಳಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ೫೧೪,೮೫೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಬಫರ್ ಪ್ರದೇಶವಿತ್ತು; ಹತ್ತಿರದ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ; <ref>https://whc.unesco.org/en/list/335/</ref> 2000: ಸರ್ಕಾರವು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 586,069 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಎರಡನೇ ಕೋರ್ ವಲಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು (62,462 ಹೆಕ್ಟೇರ್ + 8,750 ಹೆಕ್ಟೇರ್, ಒಟ್ಟು 71,212 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೋರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು); 2004: ಎರಡು ಕೋರ್ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಬಫರ್ ವಲಯವನ್ನು UNESCO MAB ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ==ಸ್ಥಳ== ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಹೋಗಲು ಸುಮಾರು 17 ಕಿ.ಮೀ (10.5 ಮೈಲಿ) ಪಾದಯಾತ್ರೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವೆಂದರೆ ಗರ್ವಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜೋಶಿಮಠ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-:0-10</ref> , ಇದು ಹರಿದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್‌ಗಳಿಂದ ಅನುಕೂಲಕರ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ , ಎರಡೂ ಜೋಶಿಮಠದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 270 ಕಿ.ಮೀ (168 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ದೆಹಲಿಯಿಂದ , ಹರಿದ್ವಾರಕ್ಕೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನಂತರ ರಿಷಿಕೇಶ ಮೂಲಕ ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ಗೆ ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-sancuatry-11</ref>ಗೋವಿಂದಘಾಟ್ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾದ ಬದರಿನಾಥಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 24 ಕಿ.ಮೀ ಮೊದಲು ಇದೆ . ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ಗೆ ಸುಮಾರು 500 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಲು ಸಹ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ . ಗೋವಿಂದಘಾಟ್ ಜೋಶಿಮಠಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಚಾರಣ ದೂರ), ಅಲ್ಲಿ ಚಾರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ನಿಂದ 4 ಕಿ.ಮೀ ವರೆಗೆ ಹಂಚಿಕೆಯ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ 11 ಕಿ.ಮೀ (8.6 ಮೈ) ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಚಾರಣವು ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು 3 ಕಿ.ಮೀ (ಸುಮಾರು 2 ಮೈ) ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಸಾಹತುವಾದ ಘಂಗಾರಿಯಾಕ್ಕೆ ಚಾರಣಿಗರನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ . ಘಂಗಾರಿಯಾವನ್ನು ತಲುಪಲು ಒಬ್ಬರು ಪೋರ್ಟರ್, ಹೇಸರಗತ್ತೆ ಅಥವಾ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ನಿಂದ ಘಂಗಾರಿಯಾಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಚಾರಣವು ಹೇಮಕುಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗುರುದ್ವಾರ ಶ್ರೀ ಹೇಮಕುಂಡ್ ಸಾಹಿಬ್ ಸಿಖ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಚಾರಣಿಗರು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಿಖ್ ಯಾತ್ರಿಕರನ್ನು ಕಾಣುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಘಂಗಾರಿಯಾವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾರ್ಗದ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧಭರಿತ ಕಾಡು ಹೂವುಗಳು, ಕಾಡು ಗುಲಾಬಿ ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡು ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳ ಹೊಲಗಳು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತವೆ. ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಘಂಗಾರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆಯಬೇಕು . ಪರವಾನಗಿ ಮೂರು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಗಲಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಚಾರಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-bhatt-1</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಒಳಗೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ತಂಗಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಘಂಗಾರಿಯಾದಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-bhatt-1</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-five-12</ref> ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಉತ್ತಮ ಸಮಯವೆಂದರೆ ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದ ನಡುವೆ, ಮಳೆಗಾಲ ಆರಂಭವಾದ ತಕ್ಷಣ ಕಣಿವೆ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park ==ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ== ಹೂವಿನ ಕಣಿವೆಯು ಗರ್ವಾಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ಜೋಶಿಮಠದ ಬಳಿಯ ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಗೋಬಿಂದ್‌ಘಾಟ್ ಬಳಿಯ ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಬ್ಯುಂದರ್ ಕಣಿವೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಷ್ಪಾವತಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ 30° 41' ರಿಂದ 30° 48'N ಮತ್ತು 79° 33' ರಿಂದ 79° 46'E ನಡುವೆ ಇರುವ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾದ ವಿಶಾಲ ಕಣಿವೆಯಾದ್ಯಂತ ನಂದಾದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ಇದು ಬ್ಯುಂದರ್ ಕಣಿವೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ನೇತಾಡುವ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಹೇಮಕುಂಡ್ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸುಮಾರು 10 ಕಿ.ಮೀ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹೂವಿನ ಕಣಿವೆಯು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 15 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ 6 ಕಿ.ಮೀ ಅಗಲವಿದೆ . ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಉಪನದಿಯು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಗೌರಿ ಪರ್ಬತ್‌ನಿಂದ ತಿಪ್ರಾ ಹಿಮನದಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹಿಮಾಲಯದ ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 6,719 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಗೌರಿ ಪರ್ಬತ್ ;ಹವಾಮಾನ ಇಂಪೇಷಿಯನ್ಸ್ ಸುಲ್ಕಾಟಾ ಎಂಬ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ದೃಶ್ಯ , ಆಗಸ್ಟ್ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಈ ಹೂವು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ಒಳ ಕಣಿವೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನಂದಾ ದೇವಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಶುಷ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಜೂನ್ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಭಾರೀ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮೋಡವು ಮಣ್ಣನ್ನು ತೇವವಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಒಣ ಒಳ ಹಿಮಾಲಯ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೊಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಜೂನ್ ವರೆಗೆ ತಾಪಮಾನವು ಮಧ್ಯಮದಿಂದ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ ( ಗರಿಷ್ಠ 19 °C). ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಸುತ್ತುವರಿದ ಒಳ ಹಿಮಾಲಯ ಕಣಿವೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅದರ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಗ್ರೇಟರ್ ಹಿಮಾಲಯ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಮಳೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ ಅಂತ್ಯದ ನಡುವೆ ಆರು ರಿಂದ ಏಳು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕಣಿವೆ ಎರಡೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿಮದಿಂದ ಆರರಿಂದ ಏಳು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಕಣಿವೆಗಳ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ನೆರಳಿನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಹಿಮವು ಆಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ;ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಎತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳು, ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ . ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಭಾರತೀಯ ಯೋಗಿಗಳು ಧ್ಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-swami-14</ref> ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಮಯ ಕಳೆದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಛಾಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-valley1-3</ref> ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯದ ಆಲ್ಪೈನ್ ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿರುವ ಆಲ್ಪೈನ್ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ . ಜಾತಿಗಳ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಕಣಿವೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ . ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಹೊರಗೆ ಹಲವಾರು ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಹಿಮಾಲಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರದೇಶ (EBA) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಎರಡನೇ ಪ್ರಮುಖ ವಲಯವಾಗಿದೆ. ಏಳು ನಿರ್ಬಂಧಿತ-ಶ್ರೇಣಿಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು EBA ಯ ಈ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿವೆ. <gallery> File:National Park, Flower Valley.jpg|ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳು ಅರಳಿದವು File:Valley of flowers pic.jpg|{{center|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೂವು (VoF).}}. File:"Flowers Blossom at Valley of Flowers Chamoli, India" 61.jpg|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೂವು (VoF) File:"Flowers Blossom At valley of flowers Chamoli, India" 40.jpg|VoF ನಲ್ಲಿ ಹೂವಿನ ಸ್ನ್ಯಾಪ್‌ಶಾಟ್ File:"Flowers Blossom At valley of flowers Chamoli, India" 38.jpg|ಹೂವು ಅರಳುತ್ತಿದೆ File:"Flowers Blossom at Valley of Flowers Chamoli, India" 52.jpg|VoF ನಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ನೇರಳೆ ಹೂವುಗಳು File:Valley of Flowers,Uttarakhand 02.jpg|ಸುಂದರವಾದ ಹೂವಿನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ </gallery> ==ಫ್ಲೋರಾ== ;ಮೂರು ವಿಧದ ಸಬ್-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯಗಳು ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಮಲೆನಾಡಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು [[File:Pushpawati vof2.jpg|thumb|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ .]] ಈ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧದ ಸಬ್-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯಗಳಿವೆ : 3,200 ಮೀ ಮತ್ತು 3,500 ಮೀ ನಡುವಿನ ತಪ್ಪಲಿನ ಆಲ್ಪೈನ್, ಇದು ಮರಗಳಿಗೆ ಮೇಲಿನ ಎತ್ತರದ ಮಿತಿಯಾಗಿದೆ, 3,500 ಮೀ ಮತ್ತು 3,700 ಮೀ ನಡುವಿನ ಕೆಳಗಿನ ಆಲ್ಪೈನ್ ಮತ್ತು 3,700 ಮೀ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರದ ಆಲ್ಪೈನ್. ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಣಿವೆಯ ತಳ, ನದಿಪಾತ್ರ, ಸಣ್ಣ ಕಾಡುಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಸವೆತ, ಕುರುಚಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಇಳಿಜಾರುಗಳು, ಮೊರೈನ್, ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ, ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಮರುಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಗುಹೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಬಫರ್ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಕೆಳಗಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳು ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. 1992 ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 600 ಜಾತಿಯ ಆಂಜಿಯೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 30 ಟೆರಿಡೋಫೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು, ಕಣಿವೆಗೆ 58 ಹೊಸ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 4 ಹಿಮಾಲಯನ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿವೆ. ಈ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ 6 ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ 5 ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಬೇರೆಡೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ : ಅಕೋನಿಟಮ್ ಫಾಲ್ಕನೇರಿ , ಎ. ಬಾಲ್ಫೌರಿ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೇಪಲ್ ( ಏಸರ್ ಸೀಸಿಯಮ್ ), ನೀಲಿ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗಸಗಸೆ ( ಮೆಕೊನೊಪ್ಸಿಸ್ ಅಕ್ಯುಲೇಟಾ ) ಮತ್ತು ಸಾಸುರಿಯಾ ಅಟ್ಕಿನ್ಸೋನಿ . 1998 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದೊಳಗೆ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಗಗಳ 31 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-15</ref>ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಕುಟುಂಬವು 62 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಸ್ಟರೇಸಿ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-iisc.ernet.in-16</ref> 45 ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಾಸುರಿಯಾ ಒಬ್ವಲ್ಲಟ (ಬ್ರಹ್ಮಕಮಲ್) ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಸುನಂದಾ ದೇವಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅರ್ಪಣೆಗಳಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ .<ref>https://link.springer.com/article/10.1023%2FB%3ABIOC.0000014459.26932.69</ref>ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸಸ್ಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-iisc.ernet.in-16</ref> ಉಪ-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಎತ್ತರದ ಕಾಡುಗಳು ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಹಿಮವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೂವಿನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೇಪಲ್ ಏಸರ್ ಸೀಸಿಯಮ್ (VU), ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಫರ್ ಅಬೀಸ್ ಪಿಂಡ್ರೋ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ವೈಟ್ ಬರ್ಚ್ ಬೆಟುಲಾ ಯುಟಿಲಿಸ್ ಮತ್ತು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಕ್ಯಾಂಪನುಲಟಮ್ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಯೂ ಟ್ಯಾಕ್ಸಸ್ ವಾಲಿಚಿಯಾನಾ , ಸಿರಿಂಗಾ ಇಮೋಡಿ ಮತ್ತು ಸೊರ್ಬಸ್ ಲಾನಾಟಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ . ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಅರಿಸೆಮಾ ಜಾಕ್ವೆಮೊಂಟಿ , ಬೊಸ್ಚ್ನಿಯಾಕಿಯಾ ಹಿಮಾಲೈಕಾ , ಕೊರಿಡಾಲಿಸ್ ಕ್ಯಾಶ್ಮೆರಿಯಾನಾ , ಪೊಲೆಮೊನಿಯಮ್ ಕೆರುಲಿಯಮ್ , ಇಂಪಟಿಯೆನ್ಸ್ ಸಲ್ಕಾಟಾ , ಜೆರೇನಿಯಂ ವಾಲಿಚಿಯಾನಮ್ , ಗ್ಯಾಲಿಯಂ ಅಪರಿನ್ , ಮೊರಿನಾ ಲಾಂಗಿಫೋಲಿಯಾ , ಇನುಲಾ ಗ್ರ್ಯಾಂಡಿಫ್ಲೋರಿಸ್ , ನೋ ಪೆಟ್ ಮೊಲಾರಿಫ್ಲೋರಾ , ನೋ ಪೆಡಿಕ್ಯುಲಾರಿಸ್ ಪೆಕ್ಟಿನಾಟಾ , ಪಿ. ಬೈಕಾರ್ನುಟಾ , ಪ್ರಿಮುಲಾ ಡೆಂಟಿಕ್ಯುಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಲ್ಲಿಡಿಯಮ್ ಗೊವಾನಿಯಾನಮ್ . <ref>https://doi.org/10.1080%2F17451590509618077</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-19</ref> ಹಿಂದಿನ ಜಾನುವಾರುಗಳು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹಿಮಾಲಯನ್ ನಾಟ್ವೀಡ್ ಪಾಲಿಗೋನಮ್ ಪಾಲಿಸ್ಟಾಚಿಯಂ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕಳೆ. ಹೂವುಗಳು; 1987 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ , 1992 ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು 1997 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಐದು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡಿದೆ . ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೂವುಗಳು ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು , ಗಸಗಸೆಗಳು , ಪ್ರೈಮುಲಾಗಳು, ಮಾರಿಗೋಲ್ಡ್‌ಗಳು , ಡೈಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಎನಿಮೋನ್‌ಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.ಬರ್ಚ್ ಮತ್ತು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್‌ಗಳ ಉಪ-ಆಲ್ಪೈನ್ ಕಾಡುಗಳು ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತವೆ. 1993 ರಿಂದ ಸಿಪಿ ಕಲಾ ನಡೆಸಿದ ದಶಕದ ದೀರ್ಘ ಅಧ್ಯಯನವು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು 520 ಜಾತಿಯ ಉನ್ನತ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ( ಆಂಜಿಯೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು , ಜಿಮ್ನೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಟೆರಿಡೋಫೈಟ್‌ಗಳು ) ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ , ಈ 498 ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿವೆ . ಉದ್ಯಾನವನವು ಡಾಕ್ಟಿಲೋರ್ಹಿಜಾ ಹಟಗಿರಿಯಾ , ಪಿಕ್ರೊರ್ಹಿಜಾ ಕುರ್ರೂವಾ , ಅಕೋನಿಟಮ್ ವಯೋಲೇಸಿಯಮ್ , ಪಾಲಿಗೊನಾಟಮ್ ಮಲ್ಟಿಫ್ಲೋರಮ್ , ಫ್ರಿಟಿಲೇರಿಯಾ ರಾಯ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೊಡೊಫಿಲಮ್ ಹೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಜಾತಿಯ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ .<ref>https://web.archive.org/web/20181017190453/http://www.iisc.ernet.in/currsci/sep252005/919.pdf</ref> <gallery widths="200" heights="200"> File:ValleyOfFlowers purpleflower.JPG|ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗಂಟೆ ಹೂವು, ಕ್ಯಾಂಪನುಲಾ ಲ್ಯಾಟಿಫೋಲಿಯಾ File:ValleyOfFlowers MorningDew.JPG|ಗುಲಾಬಿ ಹೂವಿನ ಮೇಲೆ ಬೆಳಗಿನ ಇಬ್ಬನಿ, ಜೆರೇನಿಯಂ ಜಾತಿ File:ValleyOfFlowers MultistoryFlower.JPG|ಬಹುಮಹಡಿ ಹೂವುಗಳು, ಮೊರಿನಾ ಲಾಂಗಿಫೋಲಿಯಾ File:Meadow Geranium (Geranium pratense).jpg| ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಜೆರೇನಿಯಂ ಅಥವಾ ಜೆರೇನಿಯಂ ಪ್ರಾಟೆನ್ಸ್), ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ಟ್ರೆಕ್ </gallery> ==ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ== ;ಜಾತಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕಂಡುಬರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಪರೂಪ ಅಥವಾ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ. 2004 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 13 ಜಾತಿಯ ಸಸ್ತನಿಗಳನ್ನು ಸಿಪಿ ಕಲಾ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-Kala,_C.P._2004-22</ref> ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಆದರೆ ಅವರು ನೇರವಾಗಿ 9 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡಿದ್ದಾರೆ: ಉತ್ತರ ಬಯಲು ಬೂದು ಲಂಗೂರ್ ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್ ಎಂಟೆಲಸ್ , ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಾರುವ ಅಳಿಲು ಪೆಟೌರಿಸ್ಟಾ ಪೆಟೌರಿಸ್ಟಾ , ಹಿಮಾಲಯದ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ ಉರ್ಸಸ್ ಥಿಬೆಟಾನಸ್ (VU) , ಕೆಂಪು ನರಿ ವಲ್ಪ್ಸ್ ವಲ್ಪ್ಸ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ವೀಸೆಲ್ ಮುಸ್ಟೆಲಾ ಸಿಬಿರಿಕಾ , ಹಿಮಾಲಯದ ಹಳದಿ ಗಂಟಲಿನ ಮಾರ್ಟೆನ್ ಮಾರ್ಟೆಸ್ ಫ್ಲೇವಿಗುಲಾ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗೋರಲ್ ನೆಮೊರ್ಹೆಡಸ್ ಗೋರಲ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆ ಮೊಸ್ಚಸ್ ಲ್ಯುಕೋಗ್ಯಾಸ್ಟರ್ , ಭಾರತೀಯ ಚುಕ್ಕೆ ಚೆವ್ರೊಟೈನ್ ಮೊಶಿಯೋಲಾ ಇಂಡಿಕಾ , ಭಾರಲ್ ಅಥವಾ ನೀಲಿ ಕುರಿ ಸ್ಯೂಡೋಯಿಸ್ ನಯೌರ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಹರ್ ಹೆಮಿತ್ರಗಸ್ ಜೆಮ್ಲಾಹಿಕಸ್ (ವಿಯು) ಮತ್ತು ಸೆರೋವ್ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಸುಮಾತ್ರೆನ್ಸಿಸ್ (VU) . ತಹರ್ ಸಾಮಾನ್ಯ; ಸೆರೋ, ಗೋರಲ್, ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆ ಮತ್ತು ಭರಲ್ ಅಪರೂಪ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-Kala,_C.P._2004-22</ref> ಹಿಮ ಚಿರತೆ . ಚಿರತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರಡಿಗಳು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2004 ರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಹಿಮ ಚಿರತೆ ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಉನ್ಸಿಯಾ (EN) ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು . ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿರತೆ ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಪಾರ್ಡಸ್ ಕಣಿವೆಯ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಕಂದು ಕರಡಿ ಉರ್ಸಸ್ ಆರ್ಕ್ಟೋಸ್ ಅನ್ನು ನೋಡಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ . ಸರೀಸೃಪಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸರೀಸೃಪಗಳು: *ಎತ್ತರದ ಹಲ್ಲಿ ಅಗಾಮ ಟ್ಯೂಬರ್ಕ್ಯುಲಾಟಾ , *ಹಿಮಾಲಯ ನೆಲದ ಸ್ಕಿಂಕ್ ಲಿಯೋಲೋಪಿಸ್ಮ ಹಿಮಾಲಯನ ಮತ್ತು *ಹಿಮಾಲಯನ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ ಗ್ಲೋಡಿಯಸ್ ಹಿಮಾಲಯನಸ್ . ===ಜೇನುನೊಣಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಟ್ಟೆಗಳು=== ಹೂವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕಾಡು ಜೇನುನೊಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಜಾತಿಯ ಚಿಟ್ಟೆಗಳಿವೆ, ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳು: * ನಿಂಬೆ ಚಿಟ್ಟೆ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಡೆಮೊಲಿಯಸ್ ಡೆಮೊಲಿಯಸ್ , * ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಳದಿ ಸ್ವಾಲೋಟೈಲ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಮಚಾವೊನ್ , * ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಮನ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಪಾಲಿಟ್ಸ್ ರೋಮುಲಸ್ , * ಸ್ಪ್ಯಾಂಗಲ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಪ್ರೊಟೆನರ್ ಪ್ರೊಟೆನರ್ ಮತ್ತು * ಸಾಮಾನ್ಯ ನೀಲಿ ಅಪೊಲೊ ಪಾರ್ನಾಸಿಯಸ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವಿಕಿ . ==ಪಕ್ಷಿಗಳು== ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಇದೆ ಆದರೆ ಕಣಿವೆಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಯಾವುದೇ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆದಿಲ್ಲ. 1993 ರಲ್ಲಿ ನಂದಾ ದೇವಿ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ 114 ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳು: ಲ್ಯಾಮರ್ಜೀಯರ್ ಗೈಪೇಟಸ್ ಬಾರ್ಬಟಸ್ , * ಹಿಮಾಲಯನ್ ರಣಹದ್ದು ಜಿಪ್ಸ್ ಹಿಮಾಲಯೆನ್ಸಿಸ್ , * ಹಳದಿ ಕೊಕ್ಕಿನ ಚೌ ಪೈರೋಕೊರಾಕ್ಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಕ್ಯುಲಸ್ , * ಕೆಂಪು ಕೊಕ್ಕಿನ ಚೌ ಪಿ. ಪೈರೋಕೊರಾಕ್ಸ್ , * ಕೋಕ್ಲಾಸ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಪುಕ್ರಾಸಿಯಾ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಲೋಫಾ , * ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೋನಲ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಲೋಫೋಫೋರಸ್ ಇಂಪೆಜಾನಸ್ , * ನೆತ್ತಿಯ-ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮರಕುಟಿಗ ಪಿಕಸ್ ಸ್ಕ್ವಾಮಾಟಸ್ , * ಹಳದಿನೇಪ್ ಮರಕುಟಿಗಗಳು ಪಿ. ಫ್ಲೇವಿನುಚಾ , * ಮಹಾನ್ ಮೆಗಲೈಮಾ ವೀರೆನ್ಸ್ , * ನೀಲಿ ಗಂಟಲಿನ ಬಾರ್ಬೆಟ್ ಎಂ. ಏಷ್ಯಾಟಿಕಾ , * ಹಿಮ ಪಾರಿವಾಳ ಕೊಲಂಬಾ ಲ್ಯುಕೋನೋಟಾ ಮತ್ತು * ಚುಕ್ಕೆ ಪಾರಿವಾಳ ಸ್ಟಿಗ್ಮಾಟೊಪೆಲಿಯಾ ಚೈನೆನ್ಸಿಸ್ . ==ಸಂರಕ್ಷಣೆ== ;ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿರ್ವಹಣೆ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯವಾದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಜನವಸತಿ ಇಲ್ಲ ಮತ್ತು 1983 ರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೂನ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗಿನ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 4 ರಿಂದ 5 ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ===ಸಂಶೋಧನಾ ನರ್ಸರಿ ಮತ್ತು ಬೀಜ ಬ್ಯಾಂಕ್=== ಮುಸಾಧರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಳಿ ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಔಷಧೀಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಸಂಶೋಧನಾ ನರ್ಸರಿ ಮತ್ತು ಬೀಜ/ರೈಜೋಮ್/ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಕೋನಿಟಮ್ ಹೆಟೆರೊಫಿಲಮ್ , ಎ. ಫಾಲ್ಕೋನೆರಿ , ಆರ್ನೆಬಿಯಾ ಬೆಂಥಮಿ , ಡ್ಯಾಕ್ಟಿಲೋರ್ಹಿಜಾ ಹಟಗಿರಿಯಾ , ಜಿಮ್ನಾಡೇನಿಯಾ ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು , ಮೆಗಾಕಾರ್ಪಿಯಾ ಪಾಲಿಯಾಂಡ್ರಾ , ಪಿಕ್ರೋರಿಜಾ ಕುರ್ರೂವಾ , ಪೊಡೊಫಿಲಮ್ ಹೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಕ್ಸಸ್ ವಾಲಿಚಿಯಾನಾ ಸೇರಿವೆ. ಎತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ನಾಟ್‌ವೀಡ್ ಪಾಲಿಗೋನಮ್ ಪಾಲಿಸ್ಟಾಚಿಯಂ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಇತರ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ . ಮೊದಲ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು 2004 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== s9g4d24gv55nf93ikd6xu836l1rp33o 1383502 1383501 2026-08-19T16:02:39Z Pragathi. BH 88266 1383502 wikitext text/x-wiki {{Short description|Park in Uttarakhand, India}} {{About|the national park in Uttarakhand| the "Valley of Flowers" sanctuary in Sikkim|Yumthang Valley of Flowers|the 2006 film|Valley of Flowers (film)}} {{Use Indian English|date=September 2013}} {{Use dmy dates|date=October 2024}} {{Infobox UNESCO World Heritage Site | image = Valley of flowers national park, Uttarakhand, India 03 (edit).jpg | image_upright = 1.2 | caption = ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ | location = ಚಮೋಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ , ಉತ್ತರಾಖಂಡ , ಭಾರತ | part_of = ನಂದಾ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು | criteria = UNESCO WHS type|(vii), (x)}}(vii), (x) | ID = 335-002 | coordinates = {{coord|30|43|48|N|79|37|03|E|region:IN_dim:10000|display=inline,title}} | year = 1988 | extension = 2005 | area = {{cvt|8,750|ha|sqmi}} | pushpin_map = India Uttarakhand#India#World | map_caption = | WHS = }} ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು 1982 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . ಇದು ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ಚಮೋಲಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಲ್ಪೈನ್ ಹೂವುಗಳ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ . ಈ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರದೇಶವು ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಕಪ್ಪು [[ಕರಡಿ]] ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> [[ಹಿಮ ಚಿರತೆ]] ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ಕಸ್ತೂರಿ [[ಜಿಂಕೆ]] , <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ಕಂದು ಕರಡಿ , ಕೆಂಪು [[ನರಿ]] <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref>ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಕುರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . [[ಉದ್ಯಾನವನ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೋನಲ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಎತ್ತರದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸೇರಿವೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-butler-2</ref> ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 3,352 ರಿಂದ 3,658 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ, ಹೂವುಗಳ [[ಕಣಿವೆ]]ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಒರಟಾದ ಪರ್ವತ [[ಅರಣ್ಯ|ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ]] ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಒಟ್ಟಾಗಿ, ಅವು ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 87.50 ಕಿಮೀ 2 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 8 ಕಿಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 2 ಕಿಮೀ ಅಗಲವಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-butler-2</ref>ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ. ಎರಡೂ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (223,674 ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ, ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಫರ್ ವಲಯದಿಂದ (5,148.57 ಕಿಮೀ 2 ) ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-wcmc-4</ref> ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಯುನೆಸ್ಕೋ [[ವಿಶ್ವ]] ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಜಾಲದಲ್ಲಿದೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಜೂನ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗೆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಭಾರೀ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Margaretc.jpg|thumb|ಲೇಡಿ ಜೋನ್ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಲೆಗ್ಗೆ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಾಧಿ.]] ;ದಾಖಲಿಸಲಾದ ಅನ್ವೇಷಕರು ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದ ಕಾರಣ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. 1931 ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾಂಕ್ ಎಸ್. ಸ್ಮಿಥ್ , ಎರಿಕ್ ಶಿಪ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಎಲ್ ಹೋಲ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್ , ಎಲ್ಲರೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾಗಿದ್ದವರು, ಮೌಂಟ್ ಕಾಮೆಟ್‌ಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗುವಾಗ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದರು. ಅವರು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು "ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ನಂತರ ಸ್ಮಿಥ್ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> ೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಯೂವಿನ ರಾಯಲ್ ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಲೇಡಿ ಜೋನ್ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಲೆಗ್ಜ್ , (೨೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮೮೫ - ೪ ಜುಲೈ ೧೯೩೯) , <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780203380307</ref>ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಕಣಿವೆಗೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಕೆಲವು ಕಲ್ಲಿನ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ, ಅವರು ಜಾರಿಬಿದ್ದು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> ನಂತರ ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. <ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪ್ರೊ. ಚಂದ್ರ ಪ್ರಕಾಶ್ ಕಲಾ , 1993 ರಿಂದ ಒಂದು ದಶಕದ ಕಾಲ ಕಣಿವೆಯ ಹೂವಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. <ref>https://web.archive.org/web/20130922190821/http://www.downtoearth.org.in/content/how-valley-flowers-got-world-heritage-site-tag</ref> ಅವರು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ 520 ಆಲ್ಪೈನ್ ಸಸ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು "ದಿ ವ್ಯಾಲಿ ಆಫ್ ಫ್ಲವರ್ಸ್ - ಮಿಥ್ ಅಂಡ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ" ಮತ್ತು "ಗರ್ವಾಲ್ [[ಹಿಮಾಲಯ]]ದ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಪರಿಸರ]] ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ" ಎಂಬ ಎರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://web.archive.org/web/20130922190821/http://www.downtoearth.org.in/content/how-valley-flowers-got-world-heritage-site-tag</ref> <ref>http://www.downtoearth.org.in/node/14692</ref> ಟೈಮ್‌ಲೈನ್ 1862: ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಕರ್ನಲ್ ಎಡ್ಮಂಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು; ೧೯೩೧: "ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ"ಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದ ಪರ್ವತಾರೋಹಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಎಸ್. ಸ್ಮಿತ್ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಕಣಿವೆ ; ೧೯೩೪: ಮೇಲ್ಭಾಗದ ನಂದಾ ದೇವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾದ ಎರಿಕ್ ಶಿಪ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ ಟಿಲ್ಮನ್ ತಲುಪಿದರು ಮತ್ತು ವಿವರಿಸಿದರು ; ೧೯೩೬: ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾದ ಬಿಲ್ ಟಿಲ್ಮನ್ ಮತ್ತು ನೋಯೆಲ್ ಒಡೆಲ್ ನಂದಾ ದೇವಿ ಶಿಖರವನ್ನು ಹತ್ತಿದರು ; ೧೯೩೯: ೭/೦೧ ರ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ೧೪೯೩/XIV- ೨೮ ರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ಗೇಮ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; ೧೯೬೨: ಗಡಿ ವಿವಾದಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ನಿಷೇಧಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದವು; ೧೯೭೪–೮೨: ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪರ್ವತಾರೋಹಣಕ್ಕೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ನಂತರದ ಅವನತಿಯಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅದು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ೧೯೮೦: ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ೩೯೧೨/ XIV ೩-೩೫-೮೦ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಾರೋಹಣ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು; ೧೯೮೦: ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ೧೯೭೨ ರ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ೪೨೭೮/XIV-೩-೬೬-೮೦ ರ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ; ೧೯೮೨: ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ೧೯೮೮: ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (೨೨೩,೬೭೪ ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಕೋರ್ ವಲಯವಾಗಿ (೬೨,೪೬೨ ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಸ್ಥಳಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ೫೧೪,೮೫೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಬಫರ್ ಪ್ರದೇಶವಿತ್ತು; ಹತ್ತಿರದ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ; <ref>https://whc.unesco.org/en/list/335/</ref> 2000: ಸರ್ಕಾರವು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 586,069 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಎರಡನೇ ಕೋರ್ ವಲಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು (62,462 ಹೆಕ್ಟೇರ್ + 8,750 ಹೆಕ್ಟೇರ್, ಒಟ್ಟು 71,212 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೋರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು); 2004: ಎರಡು ಕೋರ್ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಬಫರ್ ವಲಯವನ್ನು UNESCO MAB ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ==ಸ್ಥಳ== ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಹೋಗಲು ಸುಮಾರು 17 ಕಿ.ಮೀ (10.5 ಮೈಲಿ) ಪಾದಯಾತ್ರೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವೆಂದರೆ ಗರ್ವಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜೋಶಿಮಠ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-:0-10</ref> , ಇದು ಹರಿದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್‌ಗಳಿಂದ ಅನುಕೂಲಕರ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ , ಎರಡೂ ಜೋಶಿಮಠದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 270 ಕಿ.ಮೀ (168 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ದೆಹಲಿಯಿಂದ , ಹರಿದ್ವಾರಕ್ಕೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನಂತರ ರಿಷಿಕೇಶ ಮೂಲಕ ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ಗೆ ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-sancuatry-11</ref>ಗೋವಿಂದಘಾಟ್ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾದ ಬದರಿನಾಥಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 24 ಕಿ.ಮೀ ಮೊದಲು ಇದೆ . ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ಗೆ ಸುಮಾರು 500 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಲು ಸಹ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ . ಗೋವಿಂದಘಾಟ್ ಜೋಶಿಮಠಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಚಾರಣ ದೂರ), ಅಲ್ಲಿ ಚಾರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ನಿಂದ 4 ಕಿ.ಮೀ ವರೆಗೆ ಹಂಚಿಕೆಯ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ 11 ಕಿ.ಮೀ (8.6 ಮೈ) ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಚಾರಣವು ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು 3 ಕಿ.ಮೀ (ಸುಮಾರು 2 ಮೈ) ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಸಾಹತುವಾದ ಘಂಗಾರಿಯಾಕ್ಕೆ ಚಾರಣಿಗರನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ . ಘಂಗಾರಿಯಾವನ್ನು ತಲುಪಲು ಒಬ್ಬರು ಪೋರ್ಟರ್, ಹೇಸರಗತ್ತೆ ಅಥವಾ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ನಿಂದ ಘಂಗಾರಿಯಾಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಚಾರಣವು ಹೇಮಕುಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗುರುದ್ವಾರ ಶ್ರೀ ಹೇಮಕುಂಡ್ ಸಾಹಿಬ್ ಸಿಖ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಚಾರಣಿಗರು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಿಖ್ ಯಾತ್ರಿಕರನ್ನು ಕಾಣುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಘಂಗಾರಿಯಾವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾರ್ಗದ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧಭರಿತ ಕಾಡು ಹೂವುಗಳು, ಕಾಡು ಗುಲಾಬಿ ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡು ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳ ಹೊಲಗಳು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತವೆ. ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಘಂಗಾರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆಯಬೇಕು . ಪರವಾನಗಿ ಮೂರು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಗಲಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಚಾರಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-bhatt-1</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಒಳಗೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ತಂಗಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಘಂಗಾರಿಯಾದಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-bhatt-1</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-five-12</ref> ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಉತ್ತಮ ಸಮಯವೆಂದರೆ ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದ ನಡುವೆ, ಮಳೆಗಾಲ ಆರಂಭವಾದ ತಕ್ಷಣ ಕಣಿವೆ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park ==ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ== ಹೂವಿನ ಕಣಿವೆಯು ಗರ್ವಾಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ಜೋಶಿಮಠದ ಬಳಿಯ ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಗೋಬಿಂದ್‌ಘಾಟ್ ಬಳಿಯ ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಬ್ಯುಂದರ್ ಕಣಿವೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಷ್ಪಾವತಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ 30° 41' ರಿಂದ 30° 48'N ಮತ್ತು 79° 33' ರಿಂದ 79° 46'E ನಡುವೆ ಇರುವ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾದ ವಿಶಾಲ ಕಣಿವೆಯಾದ್ಯಂತ ನಂದಾದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ಇದು ಬ್ಯುಂದರ್ ಕಣಿವೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ನೇತಾಡುವ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಹೇಮಕುಂಡ್ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸುಮಾರು 10 ಕಿ.ಮೀ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹೂವಿನ ಕಣಿವೆಯು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 15 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ 6 ಕಿ.ಮೀ ಅಗಲವಿದೆ . ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಉಪನದಿಯು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಗೌರಿ ಪರ್ಬತ್‌ನಿಂದ ತಿಪ್ರಾ ಹಿಮನದಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹಿಮಾಲಯದ ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 6,719 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಗೌರಿ ಪರ್ಬತ್ ;ಹವಾಮಾನ ಇಂಪೇಷಿಯನ್ಸ್ ಸುಲ್ಕಾಟಾ ಎಂಬ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ದೃಶ್ಯ , ಆಗಸ್ಟ್ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಈ ಹೂವು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ಒಳ ಕಣಿವೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನಂದಾ ದೇವಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಶುಷ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಜೂನ್ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಭಾರೀ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮೋಡವು ಮಣ್ಣನ್ನು ತೇವವಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಒಣ ಒಳ ಹಿಮಾಲಯ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೊಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಜೂನ್ ವರೆಗೆ ತಾಪಮಾನವು ಮಧ್ಯಮದಿಂದ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ ( ಗರಿಷ್ಠ 19 °C). ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಸುತ್ತುವರಿದ ಒಳ ಹಿಮಾಲಯ ಕಣಿವೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅದರ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಗ್ರೇಟರ್ ಹಿಮಾಲಯ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಮಳೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ ಅಂತ್ಯದ ನಡುವೆ ಆರು ರಿಂದ ಏಳು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕಣಿವೆ ಎರಡೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿಮದಿಂದ ಆರರಿಂದ ಏಳು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಕಣಿವೆಗಳ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ನೆರಳಿನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಹಿಮವು ಆಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ;ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಎತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳು, ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ . ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಭಾರತೀಯ ಯೋಗಿಗಳು ಧ್ಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-swami-14</ref> ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಮಯ ಕಳೆದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಛಾಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯದ ಆಲ್ಪೈನ್ ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿರುವ ಆಲ್ಪೈನ್ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ . ಜಾತಿಗಳ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಕಣಿವೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ . ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಹೊರಗೆ ಹಲವಾರು ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಹಿಮಾಲಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರದೇಶ (EBA) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಎರಡನೇ ಪ್ರಮುಖ ವಲಯವಾಗಿದೆ. ಏಳು ನಿರ್ಬಂಧಿತ-ಶ್ರೇಣಿಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು EBA ಯ ಈ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿವೆ. <gallery> File:National Park, Flower Valley.jpg|ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳು ಅರಳಿದವು File:Valley of flowers pic.jpg|{{center|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೂವು (VoF).}}. File:"Flowers Blossom at Valley of Flowers Chamoli, India" 61.jpg|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೂವು (VoF) File:"Flowers Blossom At valley of flowers Chamoli, India" 40.jpg|VoF ನಲ್ಲಿ ಹೂವಿನ ಸ್ನ್ಯಾಪ್‌ಶಾಟ್ File:"Flowers Blossom At valley of flowers Chamoli, India" 38.jpg|ಹೂವು ಅರಳುತ್ತಿದೆ File:"Flowers Blossom at Valley of Flowers Chamoli, India" 52.jpg|VoF ನಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ನೇರಳೆ ಹೂವುಗಳು File:Valley of Flowers,Uttarakhand 02.jpg|ಸುಂದರವಾದ ಹೂವಿನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ </gallery> ==ಫ್ಲೋರಾ== ;ಮೂರು ವಿಧದ ಸಬ್-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯಗಳು ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಮಲೆನಾಡಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು [[File:Pushpawati vof2.jpg|thumb|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ .]] ಈ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧದ ಸಬ್-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯಗಳಿವೆ : 3,200 ಮೀ ಮತ್ತು 3,500 ಮೀ ನಡುವಿನ ತಪ್ಪಲಿನ ಆಲ್ಪೈನ್, ಇದು ಮರಗಳಿಗೆ ಮೇಲಿನ ಎತ್ತರದ ಮಿತಿಯಾಗಿದೆ, 3,500 ಮೀ ಮತ್ತು 3,700 ಮೀ ನಡುವಿನ ಕೆಳಗಿನ ಆಲ್ಪೈನ್ ಮತ್ತು 3,700 ಮೀ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರದ ಆಲ್ಪೈನ್. ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಣಿವೆಯ ತಳ, ನದಿಪಾತ್ರ, ಸಣ್ಣ ಕಾಡುಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಸವೆತ, ಕುರುಚಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಇಳಿಜಾರುಗಳು, ಮೊರೈನ್, ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ, ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಮರುಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಗುಹೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಬಫರ್ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಕೆಳಗಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳು ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. 1992 ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 600 ಜಾತಿಯ ಆಂಜಿಯೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 30 ಟೆರಿಡೋಫೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು, ಕಣಿವೆಗೆ 58 ಹೊಸ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 4 ಹಿಮಾಲಯನ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿವೆ. ಈ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ 6 ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ 5 ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಬೇರೆಡೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ : ಅಕೋನಿಟಮ್ ಫಾಲ್ಕನೇರಿ , ಎ. ಬಾಲ್ಫೌರಿ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೇಪಲ್ ( ಏಸರ್ ಸೀಸಿಯಮ್ ), ನೀಲಿ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗಸಗಸೆ ( ಮೆಕೊನೊಪ್ಸಿಸ್ ಅಕ್ಯುಲೇಟಾ ) ಮತ್ತು ಸಾಸುರಿಯಾ ಅಟ್ಕಿನ್ಸೋನಿ . 1998 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದೊಳಗೆ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಗಗಳ 31 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-15</ref>ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಕುಟುಂಬವು 62 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಸ್ಟರೇಸಿ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-iisc.ernet.in-16</ref> 45 ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಾಸುರಿಯಾ ಒಬ್ವಲ್ಲಟ (ಬ್ರಹ್ಮಕಮಲ್) ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಸುನಂದಾ ದೇವಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅರ್ಪಣೆಗಳಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ .<ref>https://link.springer.com/article/10.1023%2FB%3ABIOC.0000014459.26932.69</ref>ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸಸ್ಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-iisc.ernet.in-16</ref> ಉಪ-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಎತ್ತರದ ಕಾಡುಗಳು ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಹಿಮವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೂವಿನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೇಪಲ್ ಏಸರ್ ಸೀಸಿಯಮ್ (VU), ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಫರ್ ಅಬೀಸ್ ಪಿಂಡ್ರೋ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ವೈಟ್ ಬರ್ಚ್ ಬೆಟುಲಾ ಯುಟಿಲಿಸ್ ಮತ್ತು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಕ್ಯಾಂಪನುಲಟಮ್ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಯೂ ಟ್ಯಾಕ್ಸಸ್ ವಾಲಿಚಿಯಾನಾ , ಸಿರಿಂಗಾ ಇಮೋಡಿ ಮತ್ತು ಸೊರ್ಬಸ್ ಲಾನಾಟಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ . ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಅರಿಸೆಮಾ ಜಾಕ್ವೆಮೊಂಟಿ , ಬೊಸ್ಚ್ನಿಯಾಕಿಯಾ ಹಿಮಾಲೈಕಾ , ಕೊರಿಡಾಲಿಸ್ ಕ್ಯಾಶ್ಮೆರಿಯಾನಾ , ಪೊಲೆಮೊನಿಯಮ್ ಕೆರುಲಿಯಮ್ , ಇಂಪಟಿಯೆನ್ಸ್ ಸಲ್ಕಾಟಾ , ಜೆರೇನಿಯಂ ವಾಲಿಚಿಯಾನಮ್ , ಗ್ಯಾಲಿಯಂ ಅಪರಿನ್ , ಮೊರಿನಾ ಲಾಂಗಿಫೋಲಿಯಾ , ಇನುಲಾ ಗ್ರ್ಯಾಂಡಿಫ್ಲೋರಿಸ್ , ನೋ ಪೆಟ್ ಮೊಲಾರಿಫ್ಲೋರಾ , ನೋ ಪೆಡಿಕ್ಯುಲಾರಿಸ್ ಪೆಕ್ಟಿನಾಟಾ , ಪಿ. ಬೈಕಾರ್ನುಟಾ , ಪ್ರಿಮುಲಾ ಡೆಂಟಿಕ್ಯುಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಲ್ಲಿಡಿಯಮ್ ಗೊವಾನಿಯಾನಮ್ . <ref>https://doi.org/10.1080%2F17451590509618077</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-19</ref> ಹಿಂದಿನ ಜಾನುವಾರುಗಳು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹಿಮಾಲಯನ್ ನಾಟ್ವೀಡ್ ಪಾಲಿಗೋನಮ್ ಪಾಲಿಸ್ಟಾಚಿಯಂ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕಳೆ. ಹೂವುಗಳು; 1987 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ , 1992 ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು 1997 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಐದು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡಿದೆ . ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೂವುಗಳು ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು , ಗಸಗಸೆಗಳು , ಪ್ರೈಮುಲಾಗಳು, ಮಾರಿಗೋಲ್ಡ್‌ಗಳು , ಡೈಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಎನಿಮೋನ್‌ಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.ಬರ್ಚ್ ಮತ್ತು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್‌ಗಳ ಉಪ-ಆಲ್ಪೈನ್ ಕಾಡುಗಳು ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತವೆ. 1993 ರಿಂದ ಸಿಪಿ ಕಲಾ ನಡೆಸಿದ ದಶಕದ ದೀರ್ಘ ಅಧ್ಯಯನವು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು 520 ಜಾತಿಯ ಉನ್ನತ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ( ಆಂಜಿಯೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು , ಜಿಮ್ನೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಟೆರಿಡೋಫೈಟ್‌ಗಳು ) ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ , ಈ 498 ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿವೆ . ಉದ್ಯಾನವನವು ಡಾಕ್ಟಿಲೋರ್ಹಿಜಾ ಹಟಗಿರಿಯಾ , ಪಿಕ್ರೊರ್ಹಿಜಾ ಕುರ್ರೂವಾ , ಅಕೋನಿಟಮ್ ವಯೋಲೇಸಿಯಮ್ , ಪಾಲಿಗೊನಾಟಮ್ ಮಲ್ಟಿಫ್ಲೋರಮ್ , ಫ್ರಿಟಿಲೇರಿಯಾ ರಾಯ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೊಡೊಫಿಲಮ್ ಹೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಜಾತಿಯ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ .<ref>https://web.archive.org/web/20181017190453/http://www.iisc.ernet.in/currsci/sep252005/919.pdf</ref> <gallery widths="200" heights="200"> File:ValleyOfFlowers purpleflower.JPG|ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗಂಟೆ ಹೂವು, ಕ್ಯಾಂಪನುಲಾ ಲ್ಯಾಟಿಫೋಲಿಯಾ File:ValleyOfFlowers MorningDew.JPG|ಗುಲಾಬಿ ಹೂವಿನ ಮೇಲೆ ಬೆಳಗಿನ ಇಬ್ಬನಿ, ಜೆರೇನಿಯಂ ಜಾತಿ File:ValleyOfFlowers MultistoryFlower.JPG|ಬಹುಮಹಡಿ ಹೂವುಗಳು, ಮೊರಿನಾ ಲಾಂಗಿಫೋಲಿಯಾ File:Meadow Geranium (Geranium pratense).jpg| ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಜೆರೇನಿಯಂ ಅಥವಾ ಜೆರೇನಿಯಂ ಪ್ರಾಟೆನ್ಸ್), ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ಟ್ರೆಕ್ </gallery> ==ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ== ;ಜಾತಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕಂಡುಬರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಪರೂಪ ಅಥವಾ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ. 2004 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 13 ಜಾತಿಯ ಸಸ್ತನಿಗಳನ್ನು ಸಿಪಿ ಕಲಾ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-Kala,_C.P._2004-22</ref> ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಆದರೆ ಅವರು ನೇರವಾಗಿ 9 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡಿದ್ದಾರೆ: ಉತ್ತರ ಬಯಲು ಬೂದು ಲಂಗೂರ್ ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್ ಎಂಟೆಲಸ್ , ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಾರುವ ಅಳಿಲು ಪೆಟೌರಿಸ್ಟಾ ಪೆಟೌರಿಸ್ಟಾ , ಹಿಮಾಲಯದ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ ಉರ್ಸಸ್ ಥಿಬೆಟಾನಸ್ (VU) , ಕೆಂಪು ನರಿ ವಲ್ಪ್ಸ್ ವಲ್ಪ್ಸ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ವೀಸೆಲ್ ಮುಸ್ಟೆಲಾ ಸಿಬಿರಿಕಾ , ಹಿಮಾಲಯದ ಹಳದಿ ಗಂಟಲಿನ ಮಾರ್ಟೆನ್ ಮಾರ್ಟೆಸ್ ಫ್ಲೇವಿಗುಲಾ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗೋರಲ್ ನೆಮೊರ್ಹೆಡಸ್ ಗೋರಲ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆ ಮೊಸ್ಚಸ್ ಲ್ಯುಕೋಗ್ಯಾಸ್ಟರ್ , ಭಾರತೀಯ ಚುಕ್ಕೆ ಚೆವ್ರೊಟೈನ್ ಮೊಶಿಯೋಲಾ ಇಂಡಿಕಾ , ಭಾರಲ್ ಅಥವಾ ನೀಲಿ ಕುರಿ ಸ್ಯೂಡೋಯಿಸ್ ನಯೌರ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಹರ್ ಹೆಮಿತ್ರಗಸ್ ಜೆಮ್ಲಾಹಿಕಸ್ (ವಿಯು) ಮತ್ತು ಸೆರೋವ್ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಸುಮಾತ್ರೆನ್ಸಿಸ್ (VU) . ತಹರ್ ಸಾಮಾನ್ಯ; ಸೆರೋ, ಗೋರಲ್, ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆ ಮತ್ತು ಭರಲ್ ಅಪರೂಪ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-Kala,_C.P._2004-22</ref> ಹಿಮ ಚಿರತೆ . ಚಿರತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರಡಿಗಳು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2004 ರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಹಿಮ ಚಿರತೆ ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಉನ್ಸಿಯಾ (EN) ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು . ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿರತೆ ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಪಾರ್ಡಸ್ ಕಣಿವೆಯ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಕಂದು ಕರಡಿ ಉರ್ಸಸ್ ಆರ್ಕ್ಟೋಸ್ ಅನ್ನು ನೋಡಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ . ಸರೀಸೃಪಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸರೀಸೃಪಗಳು: *ಎತ್ತರದ ಹಲ್ಲಿ ಅಗಾಮ ಟ್ಯೂಬರ್ಕ್ಯುಲಾಟಾ , *ಹಿಮಾಲಯ ನೆಲದ ಸ್ಕಿಂಕ್ ಲಿಯೋಲೋಪಿಸ್ಮ ಹಿಮಾಲಯನ ಮತ್ತು *ಹಿಮಾಲಯನ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ ಗ್ಲೋಡಿಯಸ್ ಹಿಮಾಲಯನಸ್ . ===ಜೇನುನೊಣಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಟ್ಟೆಗಳು=== ಹೂವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕಾಡು ಜೇನುನೊಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಜಾತಿಯ ಚಿಟ್ಟೆಗಳಿವೆ, ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳು: * ನಿಂಬೆ ಚಿಟ್ಟೆ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಡೆಮೊಲಿಯಸ್ ಡೆಮೊಲಿಯಸ್ , * ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಳದಿ ಸ್ವಾಲೋಟೈಲ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಮಚಾವೊನ್ , * ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಮನ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಪಾಲಿಟ್ಸ್ ರೋಮುಲಸ್ , * ಸ್ಪ್ಯಾಂಗಲ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಪ್ರೊಟೆನರ್ ಪ್ರೊಟೆನರ್ ಮತ್ತು * ಸಾಮಾನ್ಯ ನೀಲಿ ಅಪೊಲೊ ಪಾರ್ನಾಸಿಯಸ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವಿಕಿ . ==ಪಕ್ಷಿಗಳು== ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಇದೆ ಆದರೆ ಕಣಿವೆಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಯಾವುದೇ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆದಿಲ್ಲ. 1993 ರಲ್ಲಿ ನಂದಾ ದೇವಿ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ 114 ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳು: ಲ್ಯಾಮರ್ಜೀಯರ್ ಗೈಪೇಟಸ್ ಬಾರ್ಬಟಸ್ , * ಹಿಮಾಲಯನ್ ರಣಹದ್ದು ಜಿಪ್ಸ್ ಹಿಮಾಲಯೆನ್ಸಿಸ್ , * ಹಳದಿ ಕೊಕ್ಕಿನ ಚೌ ಪೈರೋಕೊರಾಕ್ಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಕ್ಯುಲಸ್ , * ಕೆಂಪು ಕೊಕ್ಕಿನ ಚೌ ಪಿ. ಪೈರೋಕೊರಾಕ್ಸ್ , * ಕೋಕ್ಲಾಸ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಪುಕ್ರಾಸಿಯಾ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಲೋಫಾ , * ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೋನಲ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಲೋಫೋಫೋರಸ್ ಇಂಪೆಜಾನಸ್ , * ನೆತ್ತಿಯ-ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮರಕುಟಿಗ ಪಿಕಸ್ ಸ್ಕ್ವಾಮಾಟಸ್ , * ಹಳದಿನೇಪ್ ಮರಕುಟಿಗಗಳು ಪಿ. ಫ್ಲೇವಿನುಚಾ , * ಮಹಾನ್ ಮೆಗಲೈಮಾ ವೀರೆನ್ಸ್ , * ನೀಲಿ ಗಂಟಲಿನ ಬಾರ್ಬೆಟ್ ಎಂ. ಏಷ್ಯಾಟಿಕಾ , * ಹಿಮ ಪಾರಿವಾಳ ಕೊಲಂಬಾ ಲ್ಯುಕೋನೋಟಾ ಮತ್ತು * ಚುಕ್ಕೆ ಪಾರಿವಾಳ ಸ್ಟಿಗ್ಮಾಟೊಪೆಲಿಯಾ ಚೈನೆನ್ಸಿಸ್ . ==ಸಂರಕ್ಷಣೆ== ;ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿರ್ವಹಣೆ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯವಾದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಜನವಸತಿ ಇಲ್ಲ ಮತ್ತು 1983 ರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೂನ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗಿನ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 4 ರಿಂದ 5 ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ===ಸಂಶೋಧನಾ ನರ್ಸರಿ ಮತ್ತು ಬೀಜ ಬ್ಯಾಂಕ್=== ಮುಸಾಧರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಳಿ ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಔಷಧೀಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಸಂಶೋಧನಾ ನರ್ಸರಿ ಮತ್ತು ಬೀಜ/ರೈಜೋಮ್/ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಕೋನಿಟಮ್ ಹೆಟೆರೊಫಿಲಮ್ , ಎ. ಫಾಲ್ಕೋನೆರಿ , ಆರ್ನೆಬಿಯಾ ಬೆಂಥಮಿ , ಡ್ಯಾಕ್ಟಿಲೋರ್ಹಿಜಾ ಹಟಗಿರಿಯಾ , ಜಿಮ್ನಾಡೇನಿಯಾ ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು , ಮೆಗಾಕಾರ್ಪಿಯಾ ಪಾಲಿಯಾಂಡ್ರಾ , ಪಿಕ್ರೋರಿಜಾ ಕುರ್ರೂವಾ , ಪೊಡೊಫಿಲಮ್ ಹೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಕ್ಸಸ್ ವಾಲಿಚಿಯಾನಾ ಸೇರಿವೆ. ಎತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ನಾಟ್‌ವೀಡ್ ಪಾಲಿಗೋನಮ್ ಪಾಲಿಸ್ಟಾಚಿಯಂ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಇತರ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ . ಮೊದಲ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು 2004 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== pxl7486mwggt42l2ejo22tl7kkimuwq 1383503 1383502 2026-08-19T16:04:02Z Pragathi. BH 88266 1383503 wikitext text/x-wiki {{Short description|Park in Uttarakhand, India}} {{About|the national park in Uttarakhand| the "Valley of Flowers" sanctuary in Sikkim|Yumthang Valley of Flowers|the 2006 film|Valley of Flowers (film)}} {{Use Indian English|date=September 2013}} {{Use dmy dates|date=October 2024}} {{Infobox UNESCO World Heritage Site | image = Valley of flowers national park, Uttarakhand, India 03 (edit).jpg | image_upright = 1.2 | caption = ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ | location = ಚಮೋಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ , ಉತ್ತರಾಖಂಡ , ಭಾರತ | part_of = ನಂದಾ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು | criteria = UNESCO WHS type|(vii), (x)}}(vii), (x) | ID = 335-002 | coordinates = {{coord|30|43|48|N|79|37|03|E|region:IN_dim:10000|display=inline,title}} | year = 1988 | extension = 2005 | area = {{cvt|8,750|ha|sqmi}} | pushpin_map = India Uttarakhand#India#World | map_caption = | WHS = }} ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು 1982 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . ಇದು ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ಚಮೋಲಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಲ್ಪೈನ್ ಹೂವುಗಳ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ . ಈ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರದೇಶವು ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಕಪ್ಪು [[ಕರಡಿ]] ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> [[ಹಿಮ ಚಿರತೆ]] ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ಕಸ್ತೂರಿ [[ಜಿಂಕೆ]] , <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ಕಂದು ಕರಡಿ , ಕೆಂಪು [[ನರಿ]] <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref>ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಕುರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . [[ಉದ್ಯಾನವನ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೋನಲ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಎತ್ತರದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸೇರಿವೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-butler-2</ref> ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 3,352 ರಿಂದ 3,658 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ, ಹೂವುಗಳ [[ಕಣಿವೆ]]ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಒರಟಾದ ಪರ್ವತ [[ಅರಣ್ಯ|ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ]] ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಒಟ್ಟಾಗಿ, ಅವು ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 87.50 ಕಿಮೀ 2 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 8 ಕಿಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 2 ಕಿಮೀ ಅಗಲವಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-butler-2</ref>ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ. ಎರಡೂ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (223,674 ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ, ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಫರ್ ವಲಯದಿಂದ (5,148.57 ಕಿಮೀ 2 ) ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-wcmc-4</ref> ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಯುನೆಸ್ಕೋ [[ವಿಶ್ವ]] ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಜಾಲದಲ್ಲಿದೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಜೂನ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗೆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಭಾರೀ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Margaretc.jpg|thumb|ಲೇಡಿ ಜೋನ್ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಲೆಗ್ಗೆ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಾಧಿ.]] ;ದಾಖಲಿಸಲಾದ ಅನ್ವೇಷಕರು ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದ ಕಾರಣ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. 1931 ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾಂಕ್ ಎಸ್. ಸ್ಮಿಥ್ , ಎರಿಕ್ ಶಿಪ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಎಲ್ ಹೋಲ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್ , ಎಲ್ಲರೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾಗಿದ್ದವರು, ಮೌಂಟ್ ಕಾಮೆಟ್‌ಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗುವಾಗ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದರು. ಅವರು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು "ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ನಂತರ ಸ್ಮಿಥ್ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> ೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಯೂವಿನ ರಾಯಲ್ ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಲೇಡಿ ಜೋನ್ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಲೆಗ್ಜ್ , (೨೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮೮೫ - ೪ ಜುಲೈ ೧೯೩೯) , <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780203380307</ref>ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಕಣಿವೆಗೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಕೆಲವು ಕಲ್ಲಿನ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ, ಅವರು ಜಾರಿಬಿದ್ದು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> ನಂತರ ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. <ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪ್ರೊ. ಚಂದ್ರ ಪ್ರಕಾಶ್ ಕಲಾ , 1993 ರಿಂದ ಒಂದು ದಶಕದ ಕಾಲ ಕಣಿವೆಯ ಹೂವಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. <ref>https://web.archive.org/web/20130922190821/http://www.downtoearth.org.in/content/how-valley-flowers-got-world-heritage-site-tag</ref> ಅವರು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ 520 ಆಲ್ಪೈನ್ ಸಸ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು "ದಿ ವ್ಯಾಲಿ ಆಫ್ ಫ್ಲವರ್ಸ್ - ಮಿಥ್ ಅಂಡ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ" ಮತ್ತು "ಗರ್ವಾಲ್ [[ಹಿಮಾಲಯ]]ದ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಪರಿಸರ]] ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ" ಎಂಬ ಎರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://web.archive.org/web/20130922190821/http://www.downtoearth.org.in/content/how-valley-flowers-got-world-heritage-site-tag</ref> <ref>http://www.downtoearth.org.in/node/14692</ref> ಟೈಮ್‌ಲೈನ್ 1862: ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಕರ್ನಲ್ ಎಡ್ಮಂಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು; ೧೯೩೧: "ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ"ಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದ ಪರ್ವತಾರೋಹಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಎಸ್. ಸ್ಮಿತ್ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಕಣಿವೆ ; ೧೯೩೪: ಮೇಲ್ಭಾಗದ ನಂದಾ ದೇವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾದ ಎರಿಕ್ ಶಿಪ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ ಟಿಲ್ಮನ್ ತಲುಪಿದರು ಮತ್ತು ವಿವರಿಸಿದರು ; ೧೯೩೬: ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾದ ಬಿಲ್ ಟಿಲ್ಮನ್ ಮತ್ತು ನೋಯೆಲ್ ಒಡೆಲ್ ನಂದಾ ದೇವಿ ಶಿಖರವನ್ನು ಹತ್ತಿದರು ; ೧೯೩೯: ೭/೦೧ ರ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ೧೪೯೩/XIV- ೨೮ ರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ಗೇಮ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; ೧೯೬೨: ಗಡಿ ವಿವಾದಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ನಿಷೇಧಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದವು; ೧೯೭೪–೮೨: ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪರ್ವತಾರೋಹಣಕ್ಕೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ನಂತರದ ಅವನತಿಯಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅದು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ೧೯೮೦: ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ೩೯೧೨/ XIV ೩-೩೫-೮೦ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಾರೋಹಣ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು; ೧೯೮೦: ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ೧೯೭೨ ರ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ೪೨೭೮/XIV-೩-೬೬-೮೦ ರ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ; ೧೯೮೨: ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ೧೯೮೮: ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (೨೨೩,೬೭೪ ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಕೋರ್ ವಲಯವಾಗಿ (೬೨,೪೬೨ ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಸ್ಥಳಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ೫೧೪,೮೫೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಬಫರ್ ಪ್ರದೇಶವಿತ್ತು; ಹತ್ತಿರದ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ; <ref>https://whc.unesco.org/en/list/335/</ref> 2000: ಸರ್ಕಾರವು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 586,069 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಎರಡನೇ ಕೋರ್ ವಲಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು (62,462 ಹೆಕ್ಟೇರ್ + 8,750 ಹೆಕ್ಟೇರ್, ಒಟ್ಟು 71,212 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೋರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು); 2004: ಎರಡು ಕೋರ್ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಬಫರ್ ವಲಯವನ್ನು UNESCO MAB ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ==ಸ್ಥಳ== ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಹೋಗಲು ಸುಮಾರು 17 ಕಿ.ಮೀ (10.5 ಮೈಲಿ) ಪಾದಯಾತ್ರೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವೆಂದರೆ ಗರ್ವಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜೋಶಿಮಠ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-:0-10</ref> , ಇದು ಹರಿದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್‌ಗಳಿಂದ ಅನುಕೂಲಕರ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ , ಎರಡೂ ಜೋಶಿಮಠದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 270 ಕಿ.ಮೀ (168 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ದೆಹಲಿಯಿಂದ , ಹರಿದ್ವಾರಕ್ಕೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನಂತರ ರಿಷಿಕೇಶ ಮೂಲಕ ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ಗೆ ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-sancuatry-11</ref>ಗೋವಿಂದಘಾಟ್ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾದ ಬದರಿನಾಥಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 24 ಕಿ.ಮೀ ಮೊದಲು ಇದೆ . ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ಗೆ ಸುಮಾರು 500 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಲು ಸಹ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ . ಗೋವಿಂದಘಾಟ್ ಜೋಶಿಮಠಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಚಾರಣ ದೂರ), ಅಲ್ಲಿ ಚಾರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ನಿಂದ 4 ಕಿ.ಮೀ ವರೆಗೆ ಹಂಚಿಕೆಯ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ 11 ಕಿ.ಮೀ (8.6 ಮೈ) ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಚಾರಣವು ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು 3 ಕಿ.ಮೀ (ಸುಮಾರು 2 ಮೈ) ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಸಾಹತುವಾದ ಘಂಗಾರಿಯಾಕ್ಕೆ ಚಾರಣಿಗರನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ . ಘಂಗಾರಿಯಾವನ್ನು ತಲುಪಲು ಒಬ್ಬರು ಪೋರ್ಟರ್, ಹೇಸರಗತ್ತೆ ಅಥವಾ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ನಿಂದ ಘಂಗಾರಿಯಾಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಚಾರಣವು ಹೇಮಕುಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗುರುದ್ವಾರ ಶ್ರೀ ಹೇಮಕುಂಡ್ ಸಾಹಿಬ್ ಸಿಖ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಚಾರಣಿಗರು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಿಖ್ ಯಾತ್ರಿಕರನ್ನು ಕಾಣುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಘಂಗಾರಿಯಾವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾರ್ಗದ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧಭರಿತ ಕಾಡು ಹೂವುಗಳು, ಕಾಡು ಗುಲಾಬಿ ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡು ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳ ಹೊಲಗಳು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತವೆ. ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಘಂಗಾರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆಯಬೇಕು . ಪರವಾನಗಿ ಮೂರು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಗಲಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಚಾರಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-bhatt-1</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಒಳಗೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ತಂಗಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಘಂಗಾರಿಯಾದಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-bhatt-1</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-five-12</ref> ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಉತ್ತಮ ಸಮಯವೆಂದರೆ ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದ ನಡುವೆ, ಮಳೆಗಾಲ ಆರಂಭವಾದ ತಕ್ಷಣ ಕಣಿವೆ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park ==ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ== ಹೂವಿನ ಕಣಿವೆಯು ಗರ್ವಾಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ಜೋಶಿಮಠದ ಬಳಿಯ ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಗೋಬಿಂದ್‌ಘಾಟ್ ಬಳಿಯ ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಬ್ಯುಂದರ್ ಕಣಿವೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಷ್ಪಾವತಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ 30° 41' ರಿಂದ 30° 48'N ಮತ್ತು 79° 33' ರಿಂದ 79° 46'E ನಡುವೆ ಇರುವ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾದ ವಿಶಾಲ ಕಣಿವೆಯಾದ್ಯಂತ ನಂದಾದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ಇದು ಬ್ಯುಂದರ್ ಕಣಿವೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ನೇತಾಡುವ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಹೇಮಕುಂಡ್ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸುಮಾರು 10 ಕಿ.ಮೀ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹೂವಿನ ಕಣಿವೆಯು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 15 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ 6 ಕಿ.ಮೀ ಅಗಲವಿದೆ . ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಉಪನದಿಯು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಗೌರಿ ಪರ್ಬತ್‌ನಿಂದ ತಿಪ್ರಾ ಹಿಮನದಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹಿಮಾಲಯದ ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 6,719 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಗೌರಿ ಪರ್ಬತ್ ;ಹವಾಮಾನ ಇಂಪೇಷಿಯನ್ಸ್ ಸುಲ್ಕಾಟಾ ಎಂಬ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ದೃಶ್ಯ , ಆಗಸ್ಟ್ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಈ ಹೂವು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ಒಳ ಕಣಿವೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನಂದಾ ದೇವಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಶುಷ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಜೂನ್ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಭಾರೀ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮೋಡವು ಮಣ್ಣನ್ನು ತೇವವಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಒಣ ಒಳ ಹಿಮಾಲಯ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೊಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಜೂನ್ ವರೆಗೆ ತಾಪಮಾನವು ಮಧ್ಯಮದಿಂದ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ ( ಗರಿಷ್ಠ 19 °C). ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಸುತ್ತುವರಿದ ಒಳ ಹಿಮಾಲಯ ಕಣಿವೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅದರ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಗ್ರೇಟರ್ ಹಿಮಾಲಯ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಮಳೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ ಅಂತ್ಯದ ನಡುವೆ ಆರು ರಿಂದ ಏಳು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕಣಿವೆ ಎರಡೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿಮದಿಂದ ಆರರಿಂದ ಏಳು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಕಣಿವೆಗಳ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ನೆರಳಿನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಹಿಮವು ಆಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ;ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಎತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳು, ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ . ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತೀಯ ಯೋಗಿಗಳು ಧ್ಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-swami-14</ref> ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಮಯ ಕಳೆದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಛಾಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯದ ಆಲ್ಪೈನ್ ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿರುವ ಆಲ್ಪೈನ್ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ . ಜಾತಿಗಳ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಕಣಿವೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ . ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಹೊರಗೆ ಹಲವಾರು ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಹಿಮಾಲಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರದೇಶ (EBA) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಎರಡನೇ ಪ್ರಮುಖ ವಲಯವಾಗಿದೆ. ಏಳು ನಿರ್ಬಂಧಿತ-ಶ್ರೇಣಿಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು EBA ಯ ಈ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿವೆ. <gallery> File:National Park, Flower Valley.jpg|ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳು ಅರಳಿದವು File:Valley of flowers pic.jpg|{{center|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೂವು (VoF).}}. File:"Flowers Blossom at Valley of Flowers Chamoli, India" 61.jpg|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೂವು (VoF) File:"Flowers Blossom At valley of flowers Chamoli, India" 40.jpg|VoF ನಲ್ಲಿ ಹೂವಿನ ಸ್ನ್ಯಾಪ್‌ಶಾಟ್ File:"Flowers Blossom At valley of flowers Chamoli, India" 38.jpg|ಹೂವು ಅರಳುತ್ತಿದೆ File:"Flowers Blossom at Valley of Flowers Chamoli, India" 52.jpg|VoF ನಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ನೇರಳೆ ಹೂವುಗಳು File:Valley of Flowers,Uttarakhand 02.jpg|ಸುಂದರವಾದ ಹೂವಿನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ </gallery> ==ಫ್ಲೋರಾ== ;ಮೂರು ವಿಧದ ಸಬ್-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯಗಳು ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಮಲೆನಾಡಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು [[File:Pushpawati vof2.jpg|thumb|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ .]] ಈ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧದ ಸಬ್-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯಗಳಿವೆ : 3,200 ಮೀ ಮತ್ತು 3,500 ಮೀ ನಡುವಿನ ತಪ್ಪಲಿನ ಆಲ್ಪೈನ್, ಇದು ಮರಗಳಿಗೆ ಮೇಲಿನ ಎತ್ತರದ ಮಿತಿಯಾಗಿದೆ, 3,500 ಮೀ ಮತ್ತು 3,700 ಮೀ ನಡುವಿನ ಕೆಳಗಿನ ಆಲ್ಪೈನ್ ಮತ್ತು 3,700 ಮೀ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರದ ಆಲ್ಪೈನ್. ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಣಿವೆಯ ತಳ, ನದಿಪಾತ್ರ, ಸಣ್ಣ ಕಾಡುಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಸವೆತ, ಕುರುಚಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಇಳಿಜಾರುಗಳು, ಮೊರೈನ್, ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ, ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಮರುಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಗುಹೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಬಫರ್ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಕೆಳಗಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳು ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. 1992 ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 600 ಜಾತಿಯ ಆಂಜಿಯೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 30 ಟೆರಿಡೋಫೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು, ಕಣಿವೆಗೆ 58 ಹೊಸ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 4 ಹಿಮಾಲಯನ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿವೆ. ಈ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ 6 ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ 5 ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಬೇರೆಡೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ : ಅಕೋನಿಟಮ್ ಫಾಲ್ಕನೇರಿ , ಎ. ಬಾಲ್ಫೌರಿ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೇಪಲ್ ( ಏಸರ್ ಸೀಸಿಯಮ್ ), ನೀಲಿ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗಸಗಸೆ ( ಮೆಕೊನೊಪ್ಸಿಸ್ ಅಕ್ಯುಲೇಟಾ ) ಮತ್ತು ಸಾಸುರಿಯಾ ಅಟ್ಕಿನ್ಸೋನಿ . 1998 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದೊಳಗೆ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಗಗಳ 31 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-15</ref>ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಕುಟುಂಬವು 62 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಸ್ಟರೇಸಿ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-iisc.ernet.in-16</ref> 45 ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಾಸುರಿಯಾ ಒಬ್ವಲ್ಲಟ (ಬ್ರಹ್ಮಕಮಲ್) ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಸುನಂದಾ ದೇವಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅರ್ಪಣೆಗಳಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ .<ref>https://link.springer.com/article/10.1023%2FB%3ABIOC.0000014459.26932.69</ref>ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸಸ್ಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-iisc.ernet.in-16</ref> ಉಪ-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಎತ್ತರದ ಕಾಡುಗಳು ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಹಿಮವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೂವಿನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೇಪಲ್ ಏಸರ್ ಸೀಸಿಯಮ್ (VU), ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಫರ್ ಅಬೀಸ್ ಪಿಂಡ್ರೋ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ವೈಟ್ ಬರ್ಚ್ ಬೆಟುಲಾ ಯುಟಿಲಿಸ್ ಮತ್ತು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಕ್ಯಾಂಪನುಲಟಮ್ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಯೂ ಟ್ಯಾಕ್ಸಸ್ ವಾಲಿಚಿಯಾನಾ , ಸಿರಿಂಗಾ ಇಮೋಡಿ ಮತ್ತು ಸೊರ್ಬಸ್ ಲಾನಾಟಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ . ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಅರಿಸೆಮಾ ಜಾಕ್ವೆಮೊಂಟಿ , ಬೊಸ್ಚ್ನಿಯಾಕಿಯಾ ಹಿಮಾಲೈಕಾ , ಕೊರಿಡಾಲಿಸ್ ಕ್ಯಾಶ್ಮೆರಿಯಾನಾ , ಪೊಲೆಮೊನಿಯಮ್ ಕೆರುಲಿಯಮ್ , ಇಂಪಟಿಯೆನ್ಸ್ ಸಲ್ಕಾಟಾ , ಜೆರೇನಿಯಂ ವಾಲಿಚಿಯಾನಮ್ , ಗ್ಯಾಲಿಯಂ ಅಪರಿನ್ , ಮೊರಿನಾ ಲಾಂಗಿಫೋಲಿಯಾ , ಇನುಲಾ ಗ್ರ್ಯಾಂಡಿಫ್ಲೋರಿಸ್ , ನೋ ಪೆಟ್ ಮೊಲಾರಿಫ್ಲೋರಾ , ನೋ ಪೆಡಿಕ್ಯುಲಾರಿಸ್ ಪೆಕ್ಟಿನಾಟಾ , ಪಿ. ಬೈಕಾರ್ನುಟಾ , ಪ್ರಿಮುಲಾ ಡೆಂಟಿಕ್ಯುಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಲ್ಲಿಡಿಯಮ್ ಗೊವಾನಿಯಾನಮ್ . <ref>https://doi.org/10.1080%2F17451590509618077</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-19</ref> ಹಿಂದಿನ ಜಾನುವಾರುಗಳು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹಿಮಾಲಯನ್ ನಾಟ್ವೀಡ್ ಪಾಲಿಗೋನಮ್ ಪಾಲಿಸ್ಟಾಚಿಯಂ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕಳೆ. ಹೂವುಗಳು; 1987 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ , 1992 ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು 1997 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಐದು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡಿದೆ . ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೂವುಗಳು ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು , ಗಸಗಸೆಗಳು , ಪ್ರೈಮುಲಾಗಳು, ಮಾರಿಗೋಲ್ಡ್‌ಗಳು , ಡೈಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಎನಿಮೋನ್‌ಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.ಬರ್ಚ್ ಮತ್ತು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್‌ಗಳ ಉಪ-ಆಲ್ಪೈನ್ ಕಾಡುಗಳು ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತವೆ. 1993 ರಿಂದ ಸಿಪಿ ಕಲಾ ನಡೆಸಿದ ದಶಕದ ದೀರ್ಘ ಅಧ್ಯಯನವು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು 520 ಜಾತಿಯ ಉನ್ನತ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ( ಆಂಜಿಯೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು , ಜಿಮ್ನೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಟೆರಿಡೋಫೈಟ್‌ಗಳು ) ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ , ಈ 498 ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿವೆ . ಉದ್ಯಾನವನವು ಡಾಕ್ಟಿಲೋರ್ಹಿಜಾ ಹಟಗಿರಿಯಾ , ಪಿಕ್ರೊರ್ಹಿಜಾ ಕುರ್ರೂವಾ , ಅಕೋನಿಟಮ್ ವಯೋಲೇಸಿಯಮ್ , ಪಾಲಿಗೊನಾಟಮ್ ಮಲ್ಟಿಫ್ಲೋರಮ್ , ಫ್ರಿಟಿಲೇರಿಯಾ ರಾಯ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೊಡೊಫಿಲಮ್ ಹೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಜಾತಿಯ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ .<ref>https://web.archive.org/web/20181017190453/http://www.iisc.ernet.in/currsci/sep252005/919.pdf</ref> <gallery widths="200" heights="200"> File:ValleyOfFlowers purpleflower.JPG|ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗಂಟೆ ಹೂವು, ಕ್ಯಾಂಪನುಲಾ ಲ್ಯಾಟಿಫೋಲಿಯಾ File:ValleyOfFlowers MorningDew.JPG|ಗುಲಾಬಿ ಹೂವಿನ ಮೇಲೆ ಬೆಳಗಿನ ಇಬ್ಬನಿ, ಜೆರೇನಿಯಂ ಜಾತಿ File:ValleyOfFlowers MultistoryFlower.JPG|ಬಹುಮಹಡಿ ಹೂವುಗಳು, ಮೊರಿನಾ ಲಾಂಗಿಫೋಲಿಯಾ File:Meadow Geranium (Geranium pratense).jpg| ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಜೆರೇನಿಯಂ ಅಥವಾ ಜೆರೇನಿಯಂ ಪ್ರಾಟೆನ್ಸ್), ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ಟ್ರೆಕ್ </gallery> ==ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ== ;ಜಾತಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕಂಡುಬರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಪರೂಪ ಅಥವಾ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ. 2004 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 13 ಜಾತಿಯ ಸಸ್ತನಿಗಳನ್ನು ಸಿಪಿ ಕಲಾ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-Kala,_C.P._2004-22</ref> ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಆದರೆ ಅವರು ನೇರವಾಗಿ 9 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡಿದ್ದಾರೆ: ಉತ್ತರ ಬಯಲು ಬೂದು ಲಂಗೂರ್ ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್ ಎಂಟೆಲಸ್ , ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಾರುವ ಅಳಿಲು ಪೆಟೌರಿಸ್ಟಾ ಪೆಟೌರಿಸ್ಟಾ , ಹಿಮಾಲಯದ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ ಉರ್ಸಸ್ ಥಿಬೆಟಾನಸ್ (VU) , ಕೆಂಪು ನರಿ ವಲ್ಪ್ಸ್ ವಲ್ಪ್ಸ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ವೀಸೆಲ್ ಮುಸ್ಟೆಲಾ ಸಿಬಿರಿಕಾ , ಹಿಮಾಲಯದ ಹಳದಿ ಗಂಟಲಿನ ಮಾರ್ಟೆನ್ ಮಾರ್ಟೆಸ್ ಫ್ಲೇವಿಗುಲಾ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗೋರಲ್ ನೆಮೊರ್ಹೆಡಸ್ ಗೋರಲ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆ ಮೊಸ್ಚಸ್ ಲ್ಯುಕೋಗ್ಯಾಸ್ಟರ್ , ಭಾರತೀಯ ಚುಕ್ಕೆ ಚೆವ್ರೊಟೈನ್ ಮೊಶಿಯೋಲಾ ಇಂಡಿಕಾ , ಭಾರಲ್ ಅಥವಾ ನೀಲಿ ಕುರಿ ಸ್ಯೂಡೋಯಿಸ್ ನಯೌರ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಹರ್ ಹೆಮಿತ್ರಗಸ್ ಜೆಮ್ಲಾಹಿಕಸ್ (ವಿಯು) ಮತ್ತು ಸೆರೋವ್ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಸುಮಾತ್ರೆನ್ಸಿಸ್ (VU) . ತಹರ್ ಸಾಮಾನ್ಯ; ಸೆರೋ, ಗೋರಲ್, ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆ ಮತ್ತು ಭರಲ್ ಅಪರೂಪ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-Kala,_C.P._2004-22</ref> ಹಿಮ ಚಿರತೆ . ಚಿರತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರಡಿಗಳು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2004 ರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಹಿಮ ಚಿರತೆ ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಉನ್ಸಿಯಾ (EN) ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು . ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿರತೆ ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಪಾರ್ಡಸ್ ಕಣಿವೆಯ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಕಂದು ಕರಡಿ ಉರ್ಸಸ್ ಆರ್ಕ್ಟೋಸ್ ಅನ್ನು ನೋಡಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ . ಸರೀಸೃಪಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸರೀಸೃಪಗಳು: *ಎತ್ತರದ ಹಲ್ಲಿ ಅಗಾಮ ಟ್ಯೂಬರ್ಕ್ಯುಲಾಟಾ , *ಹಿಮಾಲಯ ನೆಲದ ಸ್ಕಿಂಕ್ ಲಿಯೋಲೋಪಿಸ್ಮ ಹಿಮಾಲಯನ ಮತ್ತು *ಹಿಮಾಲಯನ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ ಗ್ಲೋಡಿಯಸ್ ಹಿಮಾಲಯನಸ್ . ===ಜೇನುನೊಣಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಟ್ಟೆಗಳು=== ಹೂವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕಾಡು ಜೇನುನೊಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಜಾತಿಯ ಚಿಟ್ಟೆಗಳಿವೆ, ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳು: * ನಿಂಬೆ ಚಿಟ್ಟೆ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಡೆಮೊಲಿಯಸ್ ಡೆಮೊಲಿಯಸ್ , * ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಳದಿ ಸ್ವಾಲೋಟೈಲ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಮಚಾವೊನ್ , * ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಮನ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಪಾಲಿಟ್ಸ್ ರೋಮುಲಸ್ , * ಸ್ಪ್ಯಾಂಗಲ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಪ್ರೊಟೆನರ್ ಪ್ರೊಟೆನರ್ ಮತ್ತು * ಸಾಮಾನ್ಯ ನೀಲಿ ಅಪೊಲೊ ಪಾರ್ನಾಸಿಯಸ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವಿಕಿ . ==ಪಕ್ಷಿಗಳು== ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಇದೆ ಆದರೆ ಕಣಿವೆಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಯಾವುದೇ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆದಿಲ್ಲ. 1993 ರಲ್ಲಿ ನಂದಾ ದೇವಿ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ 114 ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳು: ಲ್ಯಾಮರ್ಜೀಯರ್ ಗೈಪೇಟಸ್ ಬಾರ್ಬಟಸ್ , * ಹಿಮಾಲಯನ್ ರಣಹದ್ದು ಜಿಪ್ಸ್ ಹಿಮಾಲಯೆನ್ಸಿಸ್ , * ಹಳದಿ ಕೊಕ್ಕಿನ ಚೌ ಪೈರೋಕೊರಾಕ್ಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಕ್ಯುಲಸ್ , * ಕೆಂಪು ಕೊಕ್ಕಿನ ಚೌ ಪಿ. ಪೈರೋಕೊರಾಕ್ಸ್ , * ಕೋಕ್ಲಾಸ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಪುಕ್ರಾಸಿಯಾ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಲೋಫಾ , * ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೋನಲ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಲೋಫೋಫೋರಸ್ ಇಂಪೆಜಾನಸ್ , * ನೆತ್ತಿಯ-ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮರಕುಟಿಗ ಪಿಕಸ್ ಸ್ಕ್ವಾಮಾಟಸ್ , * ಹಳದಿನೇಪ್ ಮರಕುಟಿಗಗಳು ಪಿ. ಫ್ಲೇವಿನುಚಾ , * ಮಹಾನ್ ಮೆಗಲೈಮಾ ವೀರೆನ್ಸ್ , * ನೀಲಿ ಗಂಟಲಿನ ಬಾರ್ಬೆಟ್ ಎಂ. ಏಷ್ಯಾಟಿಕಾ , * ಹಿಮ ಪಾರಿವಾಳ ಕೊಲಂಬಾ ಲ್ಯುಕೋನೋಟಾ ಮತ್ತು * ಚುಕ್ಕೆ ಪಾರಿವಾಳ ಸ್ಟಿಗ್ಮಾಟೊಪೆಲಿಯಾ ಚೈನೆನ್ಸಿಸ್ . ==ಸಂರಕ್ಷಣೆ== ;ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿರ್ವಹಣೆ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯವಾದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಜನವಸತಿ ಇಲ್ಲ ಮತ್ತು 1983 ರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೂನ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗಿನ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 4 ರಿಂದ 5 ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ===ಸಂಶೋಧನಾ ನರ್ಸರಿ ಮತ್ತು ಬೀಜ ಬ್ಯಾಂಕ್=== ಮುಸಾಧರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಳಿ ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಔಷಧೀಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಸಂಶೋಧನಾ ನರ್ಸರಿ ಮತ್ತು ಬೀಜ/ರೈಜೋಮ್/ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಕೋನಿಟಮ್ ಹೆಟೆರೊಫಿಲಮ್ , ಎ. ಫಾಲ್ಕೋನೆರಿ , ಆರ್ನೆಬಿಯಾ ಬೆಂಥಮಿ , ಡ್ಯಾಕ್ಟಿಲೋರ್ಹಿಜಾ ಹಟಗಿರಿಯಾ , ಜಿಮ್ನಾಡೇನಿಯಾ ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು , ಮೆಗಾಕಾರ್ಪಿಯಾ ಪಾಲಿಯಾಂಡ್ರಾ , ಪಿಕ್ರೋರಿಜಾ ಕುರ್ರೂವಾ , ಪೊಡೊಫಿಲಮ್ ಹೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಕ್ಸಸ್ ವಾಲಿಚಿಯಾನಾ ಸೇರಿವೆ. ಎತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ನಾಟ್‌ವೀಡ್ ಪಾಲಿಗೋನಮ್ ಪಾಲಿಸ್ಟಾಚಿಯಂ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಇತರ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ . ಮೊದಲ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು 2004 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== izdzaud5yz5syvntduy7b9eekh32uyx 1383504 1383503 2026-08-19T16:05:11Z Pragathi. BH 88266 1383504 wikitext text/x-wiki {{Short description|Park in Uttarakhand, India}} {{About|the national park in Uttarakhand| the "Valley of Flowers" sanctuary in Sikkim|Yumthang Valley of Flowers|the 2006 film|Valley of Flowers (film)}} {{Use Indian English|date=September 2013}} {{Use dmy dates|date=October 2024}} {{Infobox UNESCO World Heritage Site | image = Valley of flowers national park, Uttarakhand, India 03 (edit).jpg | image_upright = 1.2 | caption = ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ | location = ಚಮೋಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ , ಉತ್ತರಾಖಂಡ , ಭಾರತ | part_of = ನಂದಾ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು | criteria = UNESCO WHS type|(vii), (x)}}(vii), (x) | ID = 335-002 | coordinates = {{coord|30|43|48|N|79|37|03|E|region:IN_dim:10000|display=inline,title}} | year = 1988 | extension = 2005 | area = {{cvt|8,750|ha|sqmi}} | pushpin_map = India Uttarakhand#India#World | map_caption = | WHS = }} ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು 1982 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . ಇದು ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ಚಮೋಲಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಲ್ಪೈನ್ ಹೂವುಗಳ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ . ಈ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರದೇಶವು ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಕಪ್ಪು [[ಕರಡಿ]] ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> [[ಹಿಮ ಚಿರತೆ]] ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ಕಸ್ತೂರಿ [[ಜಿಂಕೆ]] , <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ಕಂದು ಕರಡಿ , ಕೆಂಪು [[ನರಿ]] <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref>ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಕುರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . [[ಉದ್ಯಾನವನ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೋನಲ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಎತ್ತರದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸೇರಿವೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-butler-2</ref> ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 3,352 ರಿಂದ 3,658 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ, ಹೂವುಗಳ [[ಕಣಿವೆ]]ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಒರಟಾದ ಪರ್ವತ [[ಅರಣ್ಯ|ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ]] ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಒಟ್ಟಾಗಿ, ಅವು ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 87.50 ಕಿಮೀ 2 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 8 ಕಿಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 2 ಕಿಮೀ ಅಗಲವಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-butler-2</ref>ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ. ಎರಡೂ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (223,674 ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ, ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಫರ್ ವಲಯದಿಂದ (5,148.57 ಕಿಮೀ 2 ) ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-wcmc-4</ref> ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಯುನೆಸ್ಕೋ [[ವಿಶ್ವ]] ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಜಾಲದಲ್ಲಿದೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಜೂನ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗೆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಭಾರೀ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Margaretc.jpg|thumb|ಲೇಡಿ ಜೋನ್ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಲೆಗ್ಗೆ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಾಧಿ.]] ;ದಾಖಲಿಸಲಾದ ಅನ್ವೇಷಕರು ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದ ಕಾರಣ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. 1931 ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾಂಕ್ ಎಸ್. ಸ್ಮಿಥ್ , ಎರಿಕ್ ಶಿಪ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಎಲ್ ಹೋಲ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್ , ಎಲ್ಲರೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾಗಿದ್ದವರು, ಮೌಂಟ್ ಕಾಮೆಟ್‌ಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗುವಾಗ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದರು. ಅವರು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು "ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ನಂತರ ಸ್ಮಿಥ್ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> ೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಯೂವಿನ ರಾಯಲ್ ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಲೇಡಿ ಜೋನ್ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಲೆಗ್ಜ್ , (೨೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮೮೫ - ೪ ಜುಲೈ ೧೯೩೯) , <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780203380307</ref>ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಕಣಿವೆಗೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಕೆಲವು ಕಲ್ಲಿನ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ, ಅವರು ಜಾರಿಬಿದ್ದು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> ನಂತರ ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. <ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪ್ರೊ. ಚಂದ್ರ ಪ್ರಕಾಶ್ ಕಲಾ , 1993 ರಿಂದ ಒಂದು ದಶಕದ ಕಾಲ ಕಣಿವೆಯ ಹೂವಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. <ref>https://web.archive.org/web/20130922190821/http://www.downtoearth.org.in/content/how-valley-flowers-got-world-heritage-site-tag</ref> ಅವರು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ 520 ಆಲ್ಪೈನ್ ಸಸ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು "ದಿ ವ್ಯಾಲಿ ಆಫ್ ಫ್ಲವರ್ಸ್ - ಮಿಥ್ ಅಂಡ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ" ಮತ್ತು "ಗರ್ವಾಲ್ [[ಹಿಮಾಲಯ]]ದ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಪರಿಸರ]] ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ" ಎಂಬ ಎರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://web.archive.org/web/20130922190821/http://www.downtoearth.org.in/content/how-valley-flowers-got-world-heritage-site-tag</ref> <ref>http://www.downtoearth.org.in/node/14692</ref> ಟೈಮ್‌ಲೈನ್ 1862: ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಕರ್ನಲ್ ಎಡ್ಮಂಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು; ೧೯೩೧: "ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ"ಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದ ಪರ್ವತಾರೋಹಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಎಸ್. ಸ್ಮಿತ್ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಕಣಿವೆ ; ೧೯೩೪: ಮೇಲ್ಭಾಗದ ನಂದಾ ದೇವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾದ ಎರಿಕ್ ಶಿಪ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ ಟಿಲ್ಮನ್ ತಲುಪಿದರು ಮತ್ತು ವಿವರಿಸಿದರು ; ೧೯೩೬: ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾದ ಬಿಲ್ ಟಿಲ್ಮನ್ ಮತ್ತು ನೋಯೆಲ್ ಒಡೆಲ್ ನಂದಾ ದೇವಿ ಶಿಖರವನ್ನು ಹತ್ತಿದರು ; ೧೯೩೯: ೭/೦೧ ರ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ೧೪೯೩/XIV- ೨೮ ರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ಗೇಮ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; ೧೯೬೨: ಗಡಿ ವಿವಾದಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ನಿಷೇಧಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದವು; ೧೯೭೪–೮೨: ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪರ್ವತಾರೋಹಣಕ್ಕೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ನಂತರದ ಅವನತಿಯಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅದು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ೧೯೮೦: ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ೩೯೧೨/ XIV ೩-೩೫-೮೦ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಾರೋಹಣ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು; ೧೯೮೦: ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ೧೯೭೨ ರ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ೪೨೭೮/XIV-೩-೬೬-೮೦ ರ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ; ೧೯೮೨: ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ೧೯೮೮: ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (೨೨೩,೬೭೪ ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಕೋರ್ ವಲಯವಾಗಿ (೬೨,೪೬೨ ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಸ್ಥಳಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ೫೧೪,೮೫೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಬಫರ್ ಪ್ರದೇಶವಿತ್ತು; ಹತ್ತಿರದ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ; <ref>https://whc.unesco.org/en/list/335/</ref> 2000: ಸರ್ಕಾರವು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 586,069 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಎರಡನೇ ಕೋರ್ ವಲಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು (62,462 ಹೆಕ್ಟೇರ್ + 8,750 ಹೆಕ್ಟೇರ್, ಒಟ್ಟು 71,212 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೋರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು); 2004: ಎರಡು ಕೋರ್ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಬಫರ್ ವಲಯವನ್ನು UNESCO MAB ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ==ಸ್ಥಳ== ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಹೋಗಲು ಸುಮಾರು 17 ಕಿ.ಮೀ (10.5 ಮೈಲಿ) ಪಾದಯಾತ್ರೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವೆಂದರೆ ಗರ್ವಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜೋಶಿಮಠ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-:0-10</ref> , ಇದು ಹರಿದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್‌ಗಳಿಂದ ಅನುಕೂಲಕರ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ , ಎರಡೂ ಜೋಶಿಮಠದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 270 ಕಿ.ಮೀ (168 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ದೆಹಲಿಯಿಂದ , ಹರಿದ್ವಾರಕ್ಕೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನಂತರ ರಿಷಿಕೇಶ ಮೂಲಕ ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ಗೆ ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-sancuatry-11</ref>ಗೋವಿಂದಘಾಟ್ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾದ ಬದರಿನಾಥಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 24 ಕಿ.ಮೀ ಮೊದಲು ಇದೆ . ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ಗೆ ಸುಮಾರು 500 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಲು ಸಹ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ . ಗೋವಿಂದಘಾಟ್ ಜೋಶಿಮಠಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಚಾರಣ ದೂರ), ಅಲ್ಲಿ ಚಾರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ನಿಂದ 4 ಕಿ.ಮೀ ವರೆಗೆ ಹಂಚಿಕೆಯ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ 11 ಕಿ.ಮೀ (8.6 ಮೈ) ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಚಾರಣವು ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು 3 ಕಿ.ಮೀ (ಸುಮಾರು 2 ಮೈ) ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಸಾಹತುವಾದ ಘಂಗಾರಿಯಾಕ್ಕೆ ಚಾರಣಿಗರನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ . ಘಂಗಾರಿಯಾವನ್ನು ತಲುಪಲು ಒಬ್ಬರು ಪೋರ್ಟರ್, ಹೇಸರಗತ್ತೆ ಅಥವಾ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ನಿಂದ ಘಂಗಾರಿಯಾಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಚಾರಣವು ಹೇಮಕುಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗುರುದ್ವಾರ ಶ್ರೀ ಹೇಮಕುಂಡ್ ಸಾಹಿಬ್ ಸಿಖ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಚಾರಣಿಗರು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಿಖ್ ಯಾತ್ರಿಕರನ್ನು ಕಾಣುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಘಂಗಾರಿಯಾವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾರ್ಗದ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧಭರಿತ ಕಾಡು ಹೂವುಗಳು, ಕಾಡು ಗುಲಾಬಿ ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡು ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳ ಹೊಲಗಳು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತವೆ. ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಘಂಗಾರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆಯಬೇಕು . ಪರವಾನಗಿ ಮೂರು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಗಲಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಚಾರಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-bhatt-1</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಒಳಗೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ತಂಗಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಘಂಗಾರಿಯಾದಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-bhatt-1</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-five-12</ref> ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಉತ್ತಮ ಸಮಯವೆಂದರೆ ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದ ನಡುವೆ, ಮಳೆಗಾಲ ಆರಂಭವಾದ ತಕ್ಷಣ ಕಣಿವೆ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park ==ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ== ಹೂವಿನ ಕಣಿವೆಯು ಗರ್ವಾಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ಜೋಶಿಮಠದ ಬಳಿಯ ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಗೋಬಿಂದ್‌ಘಾಟ್ ಬಳಿಯ ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಬ್ಯುಂದರ್ ಕಣಿವೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಷ್ಪಾವತಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ 30° 41' ರಿಂದ 30° 48'N ಮತ್ತು 79° 33' ರಿಂದ 79° 46'E ನಡುವೆ ಇರುವ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾದ ವಿಶಾಲ ಕಣಿವೆಯಾದ್ಯಂತ ನಂದಾದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ಇದು ಬ್ಯುಂದರ್ ಕಣಿವೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ನೇತಾಡುವ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಹೇಮಕುಂಡ್ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸುಮಾರು 10 ಕಿ.ಮೀ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹೂವಿನ ಕಣಿವೆಯು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 15 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ 6 ಕಿ.ಮೀ ಅಗಲವಿದೆ . ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಉಪನದಿಯು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಗೌರಿ ಪರ್ಬತ್‌ನಿಂದ ತಿಪ್ರಾ ಹಿಮನದಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹಿಮಾಲಯದ ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 6,719 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಗೌರಿ ಪರ್ಬತ್ ;ಹವಾಮಾನ ಇಂಪೇಷಿಯನ್ಸ್ ಸುಲ್ಕಾಟಾ ಎಂಬ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ದೃಶ್ಯ , ಆಗಸ್ಟ್ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಈ ಹೂವು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ಒಳ ಕಣಿವೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನಂದಾ ದೇವಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಶುಷ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಜೂನ್ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಭಾರೀ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮೋಡವು ಮಣ್ಣನ್ನು ತೇವವಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಒಣ ಒಳ ಹಿಮಾಲಯ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೊಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಜೂನ್ ವರೆಗೆ ತಾಪಮಾನವು ಮಧ್ಯಮದಿಂದ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ ( ಗರಿಷ್ಠ 19 °C). ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಸುತ್ತುವರಿದ ಒಳ ಹಿಮಾಲಯ ಕಣಿವೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅದರ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಗ್ರೇಟರ್ ಹಿಮಾಲಯ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಮಳೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ ಅಂತ್ಯದ ನಡುವೆ ಆರು ರಿಂದ ಏಳು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕಣಿವೆ ಎರಡೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿಮದಿಂದ ಆರರಿಂದ ಏಳು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಕಣಿವೆಗಳ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ನೆರಳಿನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಹಿಮವು ಆಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ;ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಎತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳು, ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ . ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತೀಯ ಯೋಗಿಗಳು ಧ್ಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಮಯ ಕಳೆದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಛಾಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯದ ಆಲ್ಪೈನ್ ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿರುವ ಆಲ್ಪೈನ್ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ . ಜಾತಿಗಳ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಕಣಿವೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ . ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಹೊರಗೆ ಹಲವಾರು ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಹಿಮಾಲಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರದೇಶ (EBA) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಎರಡನೇ ಪ್ರಮುಖ ವಲಯವಾಗಿದೆ. ಏಳು ನಿರ್ಬಂಧಿತ-ಶ್ರೇಣಿಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು EBA ಯ ಈ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿವೆ. <gallery> File:National Park, Flower Valley.jpg|ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳು ಅರಳಿದವು File:Valley of flowers pic.jpg|{{center|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೂವು (VoF).}}. File:"Flowers Blossom at Valley of Flowers Chamoli, India" 61.jpg|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೂವು (VoF) File:"Flowers Blossom At valley of flowers Chamoli, India" 40.jpg|VoF ನಲ್ಲಿ ಹೂವಿನ ಸ್ನ್ಯಾಪ್‌ಶಾಟ್ File:"Flowers Blossom At valley of flowers Chamoli, India" 38.jpg|ಹೂವು ಅರಳುತ್ತಿದೆ File:"Flowers Blossom at Valley of Flowers Chamoli, India" 52.jpg|VoF ನಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ನೇರಳೆ ಹೂವುಗಳು File:Valley of Flowers,Uttarakhand 02.jpg|ಸುಂದರವಾದ ಹೂವಿನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ </gallery> ==ಫ್ಲೋರಾ== ;ಮೂರು ವಿಧದ ಸಬ್-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯಗಳು ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಮಲೆನಾಡಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು [[File:Pushpawati vof2.jpg|thumb|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ .]] ಈ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧದ ಸಬ್-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯಗಳಿವೆ : 3,200 ಮೀ ಮತ್ತು 3,500 ಮೀ ನಡುವಿನ ತಪ್ಪಲಿನ ಆಲ್ಪೈನ್, ಇದು ಮರಗಳಿಗೆ ಮೇಲಿನ ಎತ್ತರದ ಮಿತಿಯಾಗಿದೆ, 3,500 ಮೀ ಮತ್ತು 3,700 ಮೀ ನಡುವಿನ ಕೆಳಗಿನ ಆಲ್ಪೈನ್ ಮತ್ತು 3,700 ಮೀ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರದ ಆಲ್ಪೈನ್. ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಣಿವೆಯ ತಳ, ನದಿಪಾತ್ರ, ಸಣ್ಣ ಕಾಡುಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಸವೆತ, ಕುರುಚಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಇಳಿಜಾರುಗಳು, ಮೊರೈನ್, ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ, ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಮರುಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಗುಹೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಬಫರ್ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಕೆಳಗಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳು ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. 1992 ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 600 ಜಾತಿಯ ಆಂಜಿಯೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 30 ಟೆರಿಡೋಫೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು, ಕಣಿವೆಗೆ 58 ಹೊಸ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 4 ಹಿಮಾಲಯನ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿವೆ. ಈ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ 6 ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ 5 ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಬೇರೆಡೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ : ಅಕೋನಿಟಮ್ ಫಾಲ್ಕನೇರಿ , ಎ. ಬಾಲ್ಫೌರಿ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೇಪಲ್ ( ಏಸರ್ ಸೀಸಿಯಮ್ ), ನೀಲಿ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗಸಗಸೆ ( ಮೆಕೊನೊಪ್ಸಿಸ್ ಅಕ್ಯುಲೇಟಾ ) ಮತ್ತು ಸಾಸುರಿಯಾ ಅಟ್ಕಿನ್ಸೋನಿ . 1998 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದೊಳಗೆ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಗಗಳ 31 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-15</ref>ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಕುಟುಂಬವು 62 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಸ್ಟರೇಸಿ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-iisc.ernet.in-16</ref> 45 ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಾಸುರಿಯಾ ಒಬ್ವಲ್ಲಟ (ಬ್ರಹ್ಮಕಮಲ್) ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಸುನಂದಾ ದೇವಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅರ್ಪಣೆಗಳಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ .<ref>https://link.springer.com/article/10.1023%2FB%3ABIOC.0000014459.26932.69</ref>ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸಸ್ಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-iisc.ernet.in-16</ref> ಉಪ-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಎತ್ತರದ ಕಾಡುಗಳು ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಹಿಮವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೂವಿನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೇಪಲ್ ಏಸರ್ ಸೀಸಿಯಮ್ (VU), ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಫರ್ ಅಬೀಸ್ ಪಿಂಡ್ರೋ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ವೈಟ್ ಬರ್ಚ್ ಬೆಟುಲಾ ಯುಟಿಲಿಸ್ ಮತ್ತು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಕ್ಯಾಂಪನುಲಟಮ್ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಯೂ ಟ್ಯಾಕ್ಸಸ್ ವಾಲಿಚಿಯಾನಾ , ಸಿರಿಂಗಾ ಇಮೋಡಿ ಮತ್ತು ಸೊರ್ಬಸ್ ಲಾನಾಟಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ . ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಅರಿಸೆಮಾ ಜಾಕ್ವೆಮೊಂಟಿ , ಬೊಸ್ಚ್ನಿಯಾಕಿಯಾ ಹಿಮಾಲೈಕಾ , ಕೊರಿಡಾಲಿಸ್ ಕ್ಯಾಶ್ಮೆರಿಯಾನಾ , ಪೊಲೆಮೊನಿಯಮ್ ಕೆರುಲಿಯಮ್ , ಇಂಪಟಿಯೆನ್ಸ್ ಸಲ್ಕಾಟಾ , ಜೆರೇನಿಯಂ ವಾಲಿಚಿಯಾನಮ್ , ಗ್ಯಾಲಿಯಂ ಅಪರಿನ್ , ಮೊರಿನಾ ಲಾಂಗಿಫೋಲಿಯಾ , ಇನುಲಾ ಗ್ರ್ಯಾಂಡಿಫ್ಲೋರಿಸ್ , ನೋ ಪೆಟ್ ಮೊಲಾರಿಫ್ಲೋರಾ , ನೋ ಪೆಡಿಕ್ಯುಲಾರಿಸ್ ಪೆಕ್ಟಿನಾಟಾ , ಪಿ. ಬೈಕಾರ್ನುಟಾ , ಪ್ರಿಮುಲಾ ಡೆಂಟಿಕ್ಯುಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಲ್ಲಿಡಿಯಮ್ ಗೊವಾನಿಯಾನಮ್ . <ref>https://doi.org/10.1080%2F17451590509618077</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-19</ref> ಹಿಂದಿನ ಜಾನುವಾರುಗಳು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹಿಮಾಲಯನ್ ನಾಟ್ವೀಡ್ ಪಾಲಿಗೋನಮ್ ಪಾಲಿಸ್ಟಾಚಿಯಂ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕಳೆ. ಹೂವುಗಳು; 1987 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ , 1992 ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು 1997 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಐದು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡಿದೆ . ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೂವುಗಳು ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು , ಗಸಗಸೆಗಳು , ಪ್ರೈಮುಲಾಗಳು, ಮಾರಿಗೋಲ್ಡ್‌ಗಳು , ಡೈಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಎನಿಮೋನ್‌ಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.ಬರ್ಚ್ ಮತ್ತು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್‌ಗಳ ಉಪ-ಆಲ್ಪೈನ್ ಕಾಡುಗಳು ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತವೆ. 1993 ರಿಂದ ಸಿಪಿ ಕಲಾ ನಡೆಸಿದ ದಶಕದ ದೀರ್ಘ ಅಧ್ಯಯನವು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು 520 ಜಾತಿಯ ಉನ್ನತ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ( ಆಂಜಿಯೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು , ಜಿಮ್ನೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಟೆರಿಡೋಫೈಟ್‌ಗಳು ) ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ , ಈ 498 ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿವೆ . ಉದ್ಯಾನವನವು ಡಾಕ್ಟಿಲೋರ್ಹಿಜಾ ಹಟಗಿರಿಯಾ , ಪಿಕ್ರೊರ್ಹಿಜಾ ಕುರ್ರೂವಾ , ಅಕೋನಿಟಮ್ ವಯೋಲೇಸಿಯಮ್ , ಪಾಲಿಗೊನಾಟಮ್ ಮಲ್ಟಿಫ್ಲೋರಮ್ , ಫ್ರಿಟಿಲೇರಿಯಾ ರಾಯ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೊಡೊಫಿಲಮ್ ಹೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಜಾತಿಯ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ .<ref>https://web.archive.org/web/20181017190453/http://www.iisc.ernet.in/currsci/sep252005/919.pdf</ref> <gallery widths="200" heights="200"> File:ValleyOfFlowers purpleflower.JPG|ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗಂಟೆ ಹೂವು, ಕ್ಯಾಂಪನುಲಾ ಲ್ಯಾಟಿಫೋಲಿಯಾ File:ValleyOfFlowers MorningDew.JPG|ಗುಲಾಬಿ ಹೂವಿನ ಮೇಲೆ ಬೆಳಗಿನ ಇಬ್ಬನಿ, ಜೆರೇನಿಯಂ ಜಾತಿ File:ValleyOfFlowers MultistoryFlower.JPG|ಬಹುಮಹಡಿ ಹೂವುಗಳು, ಮೊರಿನಾ ಲಾಂಗಿಫೋಲಿಯಾ File:Meadow Geranium (Geranium pratense).jpg| ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಜೆರೇನಿಯಂ ಅಥವಾ ಜೆರೇನಿಯಂ ಪ್ರಾಟೆನ್ಸ್), ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ಟ್ರೆಕ್ </gallery> ==ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ== ;ಜಾತಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕಂಡುಬರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಪರೂಪ ಅಥವಾ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ. 2004 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 13 ಜಾತಿಯ ಸಸ್ತನಿಗಳನ್ನು ಸಿಪಿ ಕಲಾ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-Kala,_C.P._2004-22</ref> ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಆದರೆ ಅವರು ನೇರವಾಗಿ 9 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡಿದ್ದಾರೆ: ಉತ್ತರ ಬಯಲು ಬೂದು ಲಂಗೂರ್ ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್ ಎಂಟೆಲಸ್ , ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಾರುವ ಅಳಿಲು ಪೆಟೌರಿಸ್ಟಾ ಪೆಟೌರಿಸ್ಟಾ , ಹಿಮಾಲಯದ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ ಉರ್ಸಸ್ ಥಿಬೆಟಾನಸ್ (VU) , ಕೆಂಪು ನರಿ ವಲ್ಪ್ಸ್ ವಲ್ಪ್ಸ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ವೀಸೆಲ್ ಮುಸ್ಟೆಲಾ ಸಿಬಿರಿಕಾ , ಹಿಮಾಲಯದ ಹಳದಿ ಗಂಟಲಿನ ಮಾರ್ಟೆನ್ ಮಾರ್ಟೆಸ್ ಫ್ಲೇವಿಗುಲಾ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗೋರಲ್ ನೆಮೊರ್ಹೆಡಸ್ ಗೋರಲ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆ ಮೊಸ್ಚಸ್ ಲ್ಯುಕೋಗ್ಯಾಸ್ಟರ್ , ಭಾರತೀಯ ಚುಕ್ಕೆ ಚೆವ್ರೊಟೈನ್ ಮೊಶಿಯೋಲಾ ಇಂಡಿಕಾ , ಭಾರಲ್ ಅಥವಾ ನೀಲಿ ಕುರಿ ಸ್ಯೂಡೋಯಿಸ್ ನಯೌರ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಹರ್ ಹೆಮಿತ್ರಗಸ್ ಜೆಮ್ಲಾಹಿಕಸ್ (ವಿಯು) ಮತ್ತು ಸೆರೋವ್ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಸುಮಾತ್ರೆನ್ಸಿಸ್ (VU) . ತಹರ್ ಸಾಮಾನ್ಯ; ಸೆರೋ, ಗೋರಲ್, ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆ ಮತ್ತು ಭರಲ್ ಅಪರೂಪ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-Kala,_C.P._2004-22</ref> ಹಿಮ ಚಿರತೆ . ಚಿರತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರಡಿಗಳು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2004 ರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಹಿಮ ಚಿರತೆ ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಉನ್ಸಿಯಾ (EN) ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು . ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿರತೆ ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಪಾರ್ಡಸ್ ಕಣಿವೆಯ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಕಂದು ಕರಡಿ ಉರ್ಸಸ್ ಆರ್ಕ್ಟೋಸ್ ಅನ್ನು ನೋಡಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ . ಸರೀಸೃಪಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸರೀಸೃಪಗಳು: *ಎತ್ತರದ ಹಲ್ಲಿ ಅಗಾಮ ಟ್ಯೂಬರ್ಕ್ಯುಲಾಟಾ , *ಹಿಮಾಲಯ ನೆಲದ ಸ್ಕಿಂಕ್ ಲಿಯೋಲೋಪಿಸ್ಮ ಹಿಮಾಲಯನ ಮತ್ತು *ಹಿಮಾಲಯನ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ ಗ್ಲೋಡಿಯಸ್ ಹಿಮಾಲಯನಸ್ . ===ಜೇನುನೊಣಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಟ್ಟೆಗಳು=== ಹೂವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕಾಡು ಜೇನುನೊಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಜಾತಿಯ ಚಿಟ್ಟೆಗಳಿವೆ, ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳು: * ನಿಂಬೆ ಚಿಟ್ಟೆ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಡೆಮೊಲಿಯಸ್ ಡೆಮೊಲಿಯಸ್ , * ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಳದಿ ಸ್ವಾಲೋಟೈಲ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಮಚಾವೊನ್ , * ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಮನ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಪಾಲಿಟ್ಸ್ ರೋಮುಲಸ್ , * ಸ್ಪ್ಯಾಂಗಲ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಪ್ರೊಟೆನರ್ ಪ್ರೊಟೆನರ್ ಮತ್ತು * ಸಾಮಾನ್ಯ ನೀಲಿ ಅಪೊಲೊ ಪಾರ್ನಾಸಿಯಸ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವಿಕಿ . ==ಪಕ್ಷಿಗಳು== ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಇದೆ ಆದರೆ ಕಣಿವೆಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಯಾವುದೇ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆದಿಲ್ಲ. 1993 ರಲ್ಲಿ ನಂದಾ ದೇವಿ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ 114 ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳು: ಲ್ಯಾಮರ್ಜೀಯರ್ ಗೈಪೇಟಸ್ ಬಾರ್ಬಟಸ್ , * ಹಿಮಾಲಯನ್ ರಣಹದ್ದು ಜಿಪ್ಸ್ ಹಿಮಾಲಯೆನ್ಸಿಸ್ , * ಹಳದಿ ಕೊಕ್ಕಿನ ಚೌ ಪೈರೋಕೊರಾಕ್ಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಕ್ಯುಲಸ್ , * ಕೆಂಪು ಕೊಕ್ಕಿನ ಚೌ ಪಿ. ಪೈರೋಕೊರಾಕ್ಸ್ , * ಕೋಕ್ಲಾಸ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಪುಕ್ರಾಸಿಯಾ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಲೋಫಾ , * ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೋನಲ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಲೋಫೋಫೋರಸ್ ಇಂಪೆಜಾನಸ್ , * ನೆತ್ತಿಯ-ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮರಕುಟಿಗ ಪಿಕಸ್ ಸ್ಕ್ವಾಮಾಟಸ್ , * ಹಳದಿನೇಪ್ ಮರಕುಟಿಗಗಳು ಪಿ. ಫ್ಲೇವಿನುಚಾ , * ಮಹಾನ್ ಮೆಗಲೈಮಾ ವೀರೆನ್ಸ್ , * ನೀಲಿ ಗಂಟಲಿನ ಬಾರ್ಬೆಟ್ ಎಂ. ಏಷ್ಯಾಟಿಕಾ , * ಹಿಮ ಪಾರಿವಾಳ ಕೊಲಂಬಾ ಲ್ಯುಕೋನೋಟಾ ಮತ್ತು * ಚುಕ್ಕೆ ಪಾರಿವಾಳ ಸ್ಟಿಗ್ಮಾಟೊಪೆಲಿಯಾ ಚೈನೆನ್ಸಿಸ್ . ==ಸಂರಕ್ಷಣೆ== ;ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿರ್ವಹಣೆ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯವಾದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಜನವಸತಿ ಇಲ್ಲ ಮತ್ತು 1983 ರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೂನ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗಿನ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 4 ರಿಂದ 5 ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ===ಸಂಶೋಧನಾ ನರ್ಸರಿ ಮತ್ತು ಬೀಜ ಬ್ಯಾಂಕ್=== ಮುಸಾಧರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಳಿ ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಔಷಧೀಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಸಂಶೋಧನಾ ನರ್ಸರಿ ಮತ್ತು ಬೀಜ/ರೈಜೋಮ್/ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಕೋನಿಟಮ್ ಹೆಟೆರೊಫಿಲಮ್ , ಎ. ಫಾಲ್ಕೋನೆರಿ , ಆರ್ನೆಬಿಯಾ ಬೆಂಥಮಿ , ಡ್ಯಾಕ್ಟಿಲೋರ್ಹಿಜಾ ಹಟಗಿರಿಯಾ , ಜಿಮ್ನಾಡೇನಿಯಾ ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು , ಮೆಗಾಕಾರ್ಪಿಯಾ ಪಾಲಿಯಾಂಡ್ರಾ , ಪಿಕ್ರೋರಿಜಾ ಕುರ್ರೂವಾ , ಪೊಡೊಫಿಲಮ್ ಹೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಕ್ಸಸ್ ವಾಲಿಚಿಯಾನಾ ಸೇರಿವೆ. ಎತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ನಾಟ್‌ವೀಡ್ ಪಾಲಿಗೋನಮ್ ಪಾಲಿಸ್ಟಾಚಿಯಂ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಇತರ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ . ಮೊದಲ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು 2004 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== e1bqikdfgw809hciz814sap6pttbxji 1383505 1383504 2026-08-19T16:07:02Z Pragathi. BH 88266 1383505 wikitext text/x-wiki {{Short description|Park in Uttarakhand, India}} {{About|the national park in Uttarakhand| the "Valley of Flowers" sanctuary in Sikkim|Yumthang Valley of Flowers|the 2006 film|Valley of Flowers (film)}} {{Use Indian English|date=September 2013}} {{Use dmy dates|date=October 2024}} {{Infobox UNESCO World Heritage Site | image = Valley of flowers national park, Uttarakhand, India 03 (edit).jpg | image_upright = 1.2 | caption = ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ | location = ಚಮೋಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ , ಉತ್ತರಾಖಂಡ , ಭಾರತ | part_of = ನಂದಾ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು | criteria = UNESCO WHS type|(vii), (x)}}(vii), (x) | ID = 335-002 | coordinates = {{coord|30|43|48|N|79|37|03|E|region:IN_dim:10000|display=inline,title}} | year = 1988 | extension = 2005 | area = {{cvt|8,750|ha|sqmi}} | pushpin_map = India Uttarakhand#India#World | map_caption = | WHS = }} ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು 1982 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . ಇದು ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ಚಮೋಲಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಲ್ಪೈನ್ ಹೂವುಗಳ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ . ಈ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರದೇಶವು ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಕಪ್ಪು [[ಕರಡಿ]] ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> [[ಹಿಮ ಚಿರತೆ]] ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ಕಸ್ತೂರಿ [[ಜಿಂಕೆ]] , <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ಕಂದು ಕರಡಿ , ಕೆಂಪು [[ನರಿ]] <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref>ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಕುರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . [[ಉದ್ಯಾನವನ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೋನಲ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಎತ್ತರದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸೇರಿವೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-butler-2</ref> ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 3,352 ರಿಂದ 3,658 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ, ಹೂವುಗಳ [[ಕಣಿವೆ]]ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಒರಟಾದ ಪರ್ವತ [[ಅರಣ್ಯ|ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ]] ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಒಟ್ಟಾಗಿ, ಅವು ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 87.50 ಕಿಮೀ 2 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 8 ಕಿಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 2 ಕಿಮೀ ಅಗಲವಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-butler-2</ref>ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ. ಎರಡೂ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (223,674 ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ, ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಫರ್ ವಲಯದಿಂದ (5,148.57 ಕಿಮೀ 2 ) ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-wcmc-4</ref> ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಯುನೆಸ್ಕೋ [[ವಿಶ್ವ]] ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಜಾಲದಲ್ಲಿದೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಜೂನ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗೆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಭಾರೀ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Margaretc.jpg|thumb|ಲೇಡಿ ಜೋನ್ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಲೆಗ್ಗೆ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಾಧಿ.]] ;ದಾಖಲಿಸಲಾದ ಅನ್ವೇಷಕರು ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದ ಕಾರಣ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. 1931 ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾಂಕ್ ಎಸ್. ಸ್ಮಿಥ್ , ಎರಿಕ್ ಶಿಪ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಎಲ್ ಹೋಲ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್ , ಎಲ್ಲರೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾಗಿದ್ದವರು, ಮೌಂಟ್ ಕಾಮೆಟ್‌ಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗುವಾಗ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದರು. ಅವರು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು "ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ನಂತರ ಸ್ಮಿಥ್ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> ೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಯೂವಿನ ರಾಯಲ್ ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಲೇಡಿ ಜೋನ್ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಲೆಗ್ಜ್ , (೨೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮೮೫ - ೪ ಜುಲೈ ೧೯೩೯) , <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780203380307</ref>ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಕಣಿವೆಗೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಕೆಲವು ಕಲ್ಲಿನ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ, ಅವರು ಜಾರಿಬಿದ್ದು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine</ref> ನಂತರ ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. <ref>http://www.flowersofindia.net/vof-trek/</ref> ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪ್ರೊ. ಚಂದ್ರ ಪ್ರಕಾಶ್ ಕಲಾ , 1993 ರಿಂದ ಒಂದು ದಶಕದ ಕಾಲ ಕಣಿವೆಯ ಹೂವಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. <ref>https://web.archive.org/web/20130922190821/http://www.downtoearth.org.in/content/how-valley-flowers-got-world-heritage-site-tag</ref> ಅವರು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ 520 ಆಲ್ಪೈನ್ ಸಸ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು "ದಿ ವ್ಯಾಲಿ ಆಫ್ ಫ್ಲವರ್ಸ್ - ಮಿಥ್ ಅಂಡ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ" ಮತ್ತು "ಗರ್ವಾಲ್ [[ಹಿಮಾಲಯ]]ದ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಪರಿಸರ]] ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ" ಎಂಬ ಎರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://web.archive.org/web/20130922190821/http://www.downtoearth.org.in/content/how-valley-flowers-got-world-heritage-site-tag</ref> <ref>http://www.downtoearth.org.in/node/14692</ref> ಟೈಮ್‌ಲೈನ್ 1862: ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಕರ್ನಲ್ ಎಡ್ಮಂಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು; ೧೯೩೧: "ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ"ಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದ ಪರ್ವತಾರೋಹಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಎಸ್. ಸ್ಮಿತ್ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಕಣಿವೆ ; ೧೯೩೪: ಮೇಲ್ಭಾಗದ ನಂದಾ ದೇವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾದ ಎರಿಕ್ ಶಿಪ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ ಟಿಲ್ಮನ್ ತಲುಪಿದರು ಮತ್ತು ವಿವರಿಸಿದರು ; ೧೯೩೬: ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾದ ಬಿಲ್ ಟಿಲ್ಮನ್ ಮತ್ತು ನೋಯೆಲ್ ಒಡೆಲ್ ನಂದಾ ದೇವಿ ಶಿಖರವನ್ನು ಹತ್ತಿದರು ; ೧೯೩೯: ೭/೦೧ ರ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ೧೪೯೩/XIV- ೨೮ ರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ಗೇಮ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; ೧೯೬೨: ಗಡಿ ವಿವಾದಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ನಿಷೇಧಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದವು; ೧೯೭೪–೮೨: ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪರ್ವತಾರೋಹಣಕ್ಕೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ನಂತರದ ಅವನತಿಯಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅದು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ೧೯೮೦: ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ೩೯೧೨/ XIV ೩-೩೫-೮೦ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಾರೋಹಣ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು; ೧೯೮೦: ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ೧೯೭೨ ರ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ೪೨೭೮/XIV-೩-೬೬-೮೦ ರ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ; ೧೯೮೨: ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ೧೯೮೮: ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (೨೨೩,೬೭೪ ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಕೋರ್ ವಲಯವಾಗಿ (೬೨,೪೬೨ ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಸ್ಥಳಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ೫೧೪,೮೫೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಬಫರ್ ಪ್ರದೇಶವಿತ್ತು; ಹತ್ತಿರದ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ; <ref>https://whc.unesco.org/en/list/335/</ref> 2000: ಸರ್ಕಾರವು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 586,069 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಎರಡನೇ ಕೋರ್ ವಲಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು (62,462 ಹೆಕ್ಟೇರ್ + 8,750 ಹೆಕ್ಟೇರ್, ಒಟ್ಟು 71,212 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೋರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು); 2004: ಎರಡು ಕೋರ್ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಬಫರ್ ವಲಯವನ್ನು UNESCO MAB ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ==ಸ್ಥಳ== ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಹೋಗಲು ಸುಮಾರು 17 ಕಿ.ಮೀ (10.5 ಮೈಲಿ) ಪಾದಯಾತ್ರೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವೆಂದರೆ ಗರ್ವಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜೋಶಿಮಠ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788178353838</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-:0-10</ref> , ಇದು ಹರಿದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್‌ಗಳಿಂದ ಅನುಕೂಲಕರ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ , ಎರಡೂ ಜೋಶಿಮಠದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 270 ಕಿ.ಮೀ (168 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ದೆಹಲಿಯಿಂದ , ಹರಿದ್ವಾರಕ್ಕೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನಂತರ ರಿಷಿಕೇಶ ಮೂಲಕ ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ಗೆ ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-sancuatry-11</ref>ಗೋವಿಂದಘಾಟ್ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾದ ಬದರಿನಾಥಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 24 ಕಿ.ಮೀ ಮೊದಲು ಇದೆ . ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ಗೆ ಸುಮಾರು 500 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಲು ಸಹ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ . ಗೋವಿಂದಘಾಟ್ ಜೋಶಿಮಠಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಚಾರಣ ದೂರ), ಅಲ್ಲಿ ಚಾರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ನಿಂದ 4 ಕಿ.ಮೀ ವರೆಗೆ ಹಂಚಿಕೆಯ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ 11 ಕಿ.ಮೀ (8.6 ಮೈ) ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಚಾರಣವು ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು 3 ಕಿ.ಮೀ (ಸುಮಾರು 2 ಮೈ) ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಸಾಹತುವಾದ ಘಂಗಾರಿಯಾಕ್ಕೆ ಚಾರಣಿಗರನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ . ಘಂಗಾರಿಯಾವನ್ನು ತಲುಪಲು ಒಬ್ಬರು ಪೋರ್ಟರ್, ಹೇಸರಗತ್ತೆ ಅಥವಾ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಗೋವಿಂದಘಾಟ್‌ನಿಂದ ಘಂಗಾರಿಯಾಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಚಾರಣವು ಹೇಮಕುಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗುರುದ್ವಾರ ಶ್ರೀ ಹೇಮಕುಂಡ್ ಸಾಹಿಬ್ ಸಿಖ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಚಾರಣಿಗರು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಿಖ್ ಯಾತ್ರಿಕರನ್ನು ಕಾಣುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಘಂಗಾರಿಯಾವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾರ್ಗದ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧಭರಿತ ಕಾಡು ಹೂವುಗಳು, ಕಾಡು ಗುಲಾಬಿ ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡು ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳ ಹೊಲಗಳು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತವೆ. ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಘಂಗಾರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆಯಬೇಕು . ಪರವಾನಗಿ ಮೂರು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಗಲಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಚಾರಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-bhatt-1</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಒಳಗೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ತಂಗಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಘಂಗಾರಿಯಾದಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-bhatt-1</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-five-12</ref> ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಉತ್ತಮ ಸಮಯವೆಂದರೆ ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದ ನಡುವೆ, ಮಳೆಗಾಲ ಆರಂಭವಾದ ತಕ್ಷಣ ಕಣಿವೆ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park ==ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ== ಹೂವಿನ ಕಣಿವೆಯು ಗರ್ವಾಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ಜೋಶಿಮಠದ ಬಳಿಯ ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಗೋಬಿಂದ್‌ಘಾಟ್ ಬಳಿಯ ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಬ್ಯುಂದರ್ ಕಣಿವೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಷ್ಪಾವತಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ 30° 41' ರಿಂದ 30° 48'N ಮತ್ತು 79° 33' ರಿಂದ 79° 46'E ನಡುವೆ ಇರುವ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಬ್ಯುಂದರ್ ಗಂಗಾದ ವಿಶಾಲ ಕಣಿವೆಯಾದ್ಯಂತ ನಂದಾದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ಇದು ಬ್ಯುಂದರ್ ಕಣಿವೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ನೇತಾಡುವ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಹೇಮಕುಂಡ್ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸುಮಾರು 10 ಕಿ.ಮೀ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹೂವಿನ ಕಣಿವೆಯು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 15 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ 6 ಕಿ.ಮೀ ಅಗಲವಿದೆ . ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಉಪನದಿಯು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಗೌರಿ ಪರ್ಬತ್‌ನಿಂದ ತಿಪ್ರಾ ಹಿಮನದಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹಿಮಾಲಯದ ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 6,719 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಗೌರಿ ಪರ್ಬತ್ ;ಹವಾಮಾನ ಇಂಪೇಷಿಯನ್ಸ್ ಸುಲ್ಕಾಟಾ ಎಂಬ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ದೃಶ್ಯ , ಆಗಸ್ಟ್ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಈ ಹೂವು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ಒಳ ಕಣಿವೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನಂದಾ ದೇವಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಶುಷ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಜೂನ್ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಭಾರೀ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮೋಡವು ಮಣ್ಣನ್ನು ತೇವವಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಒಣ ಒಳ ಹಿಮಾಲಯ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೊಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಜೂನ್ ವರೆಗೆ ತಾಪಮಾನವು ಮಧ್ಯಮದಿಂದ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ ( ಗರಿಷ್ಠ 19 °C). ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಸುತ್ತುವರಿದ ಒಳ ಹಿಮಾಲಯ ಕಣಿವೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅದರ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಗ್ರೇಟರ್ ಹಿಮಾಲಯ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಮಳೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ ಅಂತ್ಯದ ನಡುವೆ ಆರು ರಿಂದ ಏಳು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕಣಿವೆ ಎರಡೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿಮದಿಂದ ಆರರಿಂದ ಏಳು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಕಣಿವೆಗಳ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ನೆರಳಿನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಹಿಮವು ಆಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ== ;ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಎತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳು, ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ . ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತೀಯ ಯೋಗಿಗಳು ಧ್ಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕಣಿವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಮಯ ಕಳೆದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಛಾಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯದ ಆಲ್ಪೈನ್ ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿರುವ ಆಲ್ಪೈನ್ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ . ಜಾತಿಗಳ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಕಣಿವೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಝನ್ಸ್ಕಾರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ . ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಹೊರಗೆ ಹಲವಾರು ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಹಿಮಾಲಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರದೇಶ (EBA) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ನಂದಾ ದೇವಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಎರಡನೇ ಪ್ರಮುಖ ವಲಯವಾಗಿದೆ. ಏಳು ನಿರ್ಬಂಧಿತ-ಶ್ರೇಣಿಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು EBA ಯ ಈ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿವೆ. <gallery> File:National Park, Flower Valley.jpg|ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳು ಅರಳಿದವು File:Valley of flowers pic.jpg|{{center|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೂವು (VoF).}}. File:"Flowers Blossom at Valley of Flowers Chamoli, India" 61.jpg|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೂವು (VoF) File:"Flowers Blossom At valley of flowers Chamoli, India" 40.jpg|VoF ನಲ್ಲಿ ಹೂವಿನ ಸ್ನ್ಯಾಪ್‌ಶಾಟ್ File:"Flowers Blossom At valley of flowers Chamoli, India" 38.jpg|ಹೂವು ಅರಳುತ್ತಿದೆ File:"Flowers Blossom at Valley of Flowers Chamoli, India" 52.jpg|VoF ನಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ನೇರಳೆ ಹೂವುಗಳು File:Valley of Flowers,Uttarakhand 02.jpg|ಸುಂದರವಾದ ಹೂವಿನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ </gallery> ==ಫ್ಲೋರಾ== ;ಮೂರು ವಿಧದ ಸಬ್-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯಗಳು ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಮಲೆನಾಡಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು [[File:Pushpawati vof2.jpg|thumb|ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಪುಷ್ಪಾವತಿ ನದಿ .]] ಈ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧದ ಸಬ್-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯಗಳಿವೆ : 3,200 ಮೀ ಮತ್ತು 3,500 ಮೀ ನಡುವಿನ ತಪ್ಪಲಿನ ಆಲ್ಪೈನ್, ಇದು ಮರಗಳಿಗೆ ಮೇಲಿನ ಎತ್ತರದ ಮಿತಿಯಾಗಿದೆ, 3,500 ಮೀ ಮತ್ತು 3,700 ಮೀ ನಡುವಿನ ಕೆಳಗಿನ ಆಲ್ಪೈನ್ ಮತ್ತು 3,700 ಮೀ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರದ ಆಲ್ಪೈನ್. ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಣಿವೆಯ ತಳ, ನದಿಪಾತ್ರ, ಸಣ್ಣ ಕಾಡುಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಸವೆತ, ಕುರುಚಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಇಳಿಜಾರುಗಳು, ಮೊರೈನ್, ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ, ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಮರುಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಗುಹೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಬಫರ್ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಕೆಳಗಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳು ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. 1992 ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 600 ಜಾತಿಯ ಆಂಜಿಯೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 30 ಟೆರಿಡೋಫೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು, ಕಣಿವೆಗೆ 58 ಹೊಸ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 4 ಹಿಮಾಲಯನ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿವೆ. ಈ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ 6 ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ 5 ನಂದಾ ದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಬೇರೆಡೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ : ಅಕೋನಿಟಮ್ ಫಾಲ್ಕನೇರಿ , ಎ. ಬಾಲ್ಫೌರಿ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೇಪಲ್ ( ಏಸರ್ ಸೀಸಿಯಮ್ ), ನೀಲಿ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗಸಗಸೆ ( ಮೆಕೊನೊಪ್ಸಿಸ್ ಅಕ್ಯುಲೇಟಾ ) ಮತ್ತು ಸಾಸುರಿಯಾ ಅಟ್ಕಿನ್ಸೋನಿ . 1998 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದೊಳಗೆ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಗಗಳ 31 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-15</ref>ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಕುಟುಂಬವು 62 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಸ್ಟರೇಸಿ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-iisc.ernet.in-16</ref> 45 ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಾಸುರಿಯಾ ಒಬ್ವಲ್ಲಟ (ಬ್ರಹ್ಮಕಮಲ್) ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ನಂದಾ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಸುನಂದಾ ದೇವಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅರ್ಪಣೆಗಳಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ .<ref>https://link.springer.com/article/10.1023%2FB%3ABIOC.0000014459.26932.69</ref>ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸಸ್ಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-iisc.ernet.in-16</ref> ಉಪ-ಆಲ್ಪೈನ್ ವಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಎತ್ತರದ ಕಾಡುಗಳು ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಹಿಮವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೂವಿನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೇಪಲ್ ಏಸರ್ ಸೀಸಿಯಮ್ (VU), ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಫರ್ ಅಬೀಸ್ ಪಿಂಡ್ರೋ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ವೈಟ್ ಬರ್ಚ್ ಬೆಟುಲಾ ಯುಟಿಲಿಸ್ ಮತ್ತು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಕ್ಯಾಂಪನುಲಟಮ್ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಯೂ ಟ್ಯಾಕ್ಸಸ್ ವಾಲಿಚಿಯಾನಾ , ಸಿರಿಂಗಾ ಇಮೋಡಿ ಮತ್ತು ಸೊರ್ಬಸ್ ಲಾನಾಟಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ . ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಅರಿಸೆಮಾ ಜಾಕ್ವೆಮೊಂಟಿ , ಬೊಸ್ಚ್ನಿಯಾಕಿಯಾ ಹಿಮಾಲೈಕಾ , ಕೊರಿಡಾಲಿಸ್ ಕ್ಯಾಶ್ಮೆರಿಯಾನಾ , ಪೊಲೆಮೊನಿಯಮ್ ಕೆರುಲಿಯಮ್ , ಇಂಪಟಿಯೆನ್ಸ್ ಸಲ್ಕಾಟಾ , ಜೆರೇನಿಯಂ ವಾಲಿಚಿಯಾನಮ್ , ಗ್ಯಾಲಿಯಂ ಅಪರಿನ್ , ಮೊರಿನಾ ಲಾಂಗಿಫೋಲಿಯಾ , ಇನುಲಾ ಗ್ರ್ಯಾಂಡಿಫ್ಲೋರಿಸ್ , ನೋ ಪೆಟ್ ಮೊಲಾರಿಫ್ಲೋರಾ , ನೋ ಪೆಡಿಕ್ಯುಲಾರಿಸ್ ಪೆಕ್ಟಿನಾಟಾ , ಪಿ. ಬೈಕಾರ್ನುಟಾ , ಪ್ರಿಮುಲಾ ಡೆಂಟಿಕ್ಯುಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಲ್ಲಿಡಿಯಮ್ ಗೊವಾನಿಯಾನಮ್ . <ref>https://doi.org/10.1080%2F17451590509618077</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-19</ref> ಹಿಂದಿನ ಜಾನುವಾರುಗಳು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹಿಮಾಲಯನ್ ನಾಟ್ವೀಡ್ ಪಾಲಿಗೋನಮ್ ಪಾಲಿಸ್ಟಾಚಿಯಂ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕಳೆ. ;ಹೂವುಗಳು 1987 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ , 1992 ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು 1997 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಐದು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡಿದೆ . ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೂವುಗಳು ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು , ಗಸಗಸೆಗಳು , ಪ್ರೈಮುಲಾಗಳು, ಮಾರಿಗೋಲ್ಡ್‌ಗಳು , ಡೈಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಎನಿಮೋನ್‌ಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.ಬರ್ಚ್ ಮತ್ತು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್‌ಗಳ ಉಪ-ಆಲ್ಪೈನ್ ಕಾಡುಗಳು ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತವೆ. 1993 ರಿಂದ ಸಿಪಿ ಕಲಾ ನಡೆಸಿದ ದಶಕದ ದೀರ್ಘ ಅಧ್ಯಯನವು ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯು 520 ಜಾತಿಯ ಉನ್ನತ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ( ಆಂಜಿಯೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು , ಜಿಮ್ನೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಟೆರಿಡೋಫೈಟ್‌ಗಳು ) ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ , ಈ 498 ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿವೆ . ಉದ್ಯಾನವನವು ಡಾಕ್ಟಿಲೋರ್ಹಿಜಾ ಹಟಗಿರಿಯಾ , ಪಿಕ್ರೊರ್ಹಿಜಾ ಕುರ್ರೂವಾ , ಅಕೋನಿಟಮ್ ವಯೋಲೇಸಿಯಮ್ , ಪಾಲಿಗೊನಾಟಮ್ ಮಲ್ಟಿಫ್ಲೋರಮ್ , ಫ್ರಿಟಿಲೇರಿಯಾ ರಾಯ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೊಡೊಫಿಲಮ್ ಹೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಜಾತಿಯ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ .<ref>https://web.archive.org/web/20181017190453/http://www.iisc.ernet.in/currsci/sep252005/919.pdf</ref> <gallery widths="200" heights="200"> File:ValleyOfFlowers purpleflower.JPG|ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗಂಟೆ ಹೂವು, ಕ್ಯಾಂಪನುಲಾ ಲ್ಯಾಟಿಫೋಲಿಯಾ File:ValleyOfFlowers MorningDew.JPG|ಗುಲಾಬಿ ಹೂವಿನ ಮೇಲೆ ಬೆಳಗಿನ ಇಬ್ಬನಿ, ಜೆರೇನಿಯಂ ಜಾತಿ File:ValleyOfFlowers MultistoryFlower.JPG|ಬಹುಮಹಡಿ ಹೂವುಗಳು, ಮೊರಿನಾ ಲಾಂಗಿಫೋಲಿಯಾ File:Meadow Geranium (Geranium pratense).jpg| ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಜೆರೇನಿಯಂ ಅಥವಾ ಜೆರೇನಿಯಂ ಪ್ರಾಟೆನ್ಸ್), ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆಯ ಟ್ರೆಕ್ </gallery> ==ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ== ;ಜಾತಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕಂಡುಬರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಪರೂಪ ಅಥವಾ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ. 2004 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 13 ಜಾತಿಯ ಸಸ್ತನಿಗಳನ್ನು ಸಿಪಿ ಕಲಾ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-Kala,_C.P._2004-22</ref> ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಆದರೆ ಅವರು ನೇರವಾಗಿ 9 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡಿದ್ದಾರೆ: ಉತ್ತರ ಬಯಲು ಬೂದು ಲಂಗೂರ್ ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್ ಎಂಟೆಲಸ್ , ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಾರುವ ಅಳಿಲು ಪೆಟೌರಿಸ್ಟಾ ಪೆಟೌರಿಸ್ಟಾ , ಹಿಮಾಲಯದ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ ಉರ್ಸಸ್ ಥಿಬೆಟಾನಸ್ (VU) , ಕೆಂಪು ನರಿ ವಲ್ಪ್ಸ್ ವಲ್ಪ್ಸ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ವೀಸೆಲ್ ಮುಸ್ಟೆಲಾ ಸಿಬಿರಿಕಾ , ಹಿಮಾಲಯದ ಹಳದಿ ಗಂಟಲಿನ ಮಾರ್ಟೆನ್ ಮಾರ್ಟೆಸ್ ಫ್ಲೇವಿಗುಲಾ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗೋರಲ್ ನೆಮೊರ್ಹೆಡಸ್ ಗೋರಲ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆ ಮೊಸ್ಚಸ್ ಲ್ಯುಕೋಗ್ಯಾಸ್ಟರ್ , ಭಾರತೀಯ ಚುಕ್ಕೆ ಚೆವ್ರೊಟೈನ್ ಮೊಶಿಯೋಲಾ ಇಂಡಿಕಾ , ಭಾರಲ್ ಅಥವಾ ನೀಲಿ ಕುರಿ ಸ್ಯೂಡೋಯಿಸ್ ನಯೌರ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಹರ್ ಹೆಮಿತ್ರಗಸ್ ಜೆಮ್ಲಾಹಿಕಸ್ (ವಿಯು) ಮತ್ತು ಸೆರೋವ್ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಸುಮಾತ್ರೆನ್ಸಿಸ್ (VU) . ತಹರ್ ಸಾಮಾನ್ಯ; ಸೆರೋ, ಗೋರಲ್, ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆ ಮತ್ತು ಭರಲ್ ಅಪರೂಪ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Valley_of_Flowers_National_Park#cite_note-Kala,_C.P._2004-22</ref> ಹಿಮ ಚಿರತೆ . ಚಿರತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರಡಿಗಳು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2004 ರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಹಿಮ ಚಿರತೆ ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಉನ್ಸಿಯಾ (EN) ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು . ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿರತೆ ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಪಾರ್ಡಸ್ ಕಣಿವೆಯ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಕಂದು ಕರಡಿ ಉರ್ಸಸ್ ಆರ್ಕ್ಟೋಸ್ ಅನ್ನು ನೋಡಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ . ಸರೀಸೃಪಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸರೀಸೃಪಗಳು: *ಎತ್ತರದ ಹಲ್ಲಿ ಅಗಾಮ ಟ್ಯೂಬರ್ಕ್ಯುಲಾಟಾ , *ಹಿಮಾಲಯ ನೆಲದ ಸ್ಕಿಂಕ್ ಲಿಯೋಲೋಪಿಸ್ಮ ಹಿಮಾಲಯನ ಮತ್ತು *ಹಿಮಾಲಯನ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ ಗ್ಲೋಡಿಯಸ್ ಹಿಮಾಲಯನಸ್ . ===ಜೇನುನೊಣಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಟ್ಟೆಗಳು=== ಹೂವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕಾಡು ಜೇನುನೊಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಜಾತಿಯ ಚಿಟ್ಟೆಗಳಿವೆ, ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳು: * ನಿಂಬೆ ಚಿಟ್ಟೆ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಡೆಮೊಲಿಯಸ್ ಡೆಮೊಲಿಯಸ್ , * ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಳದಿ ಸ್ವಾಲೋಟೈಲ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಮಚಾವೊನ್ , * ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಮನ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಪಾಲಿಟ್ಸ್ ರೋಮುಲಸ್ , * ಸ್ಪ್ಯಾಂಗಲ್ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಪ್ರೊಟೆನರ್ ಪ್ರೊಟೆನರ್ ಮತ್ತು * ಸಾಮಾನ್ಯ ನೀಲಿ ಅಪೊಲೊ ಪಾರ್ನಾಸಿಯಸ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವಿಕಿ . ==ಪಕ್ಷಿಗಳು== ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಇದೆ ಆದರೆ ಕಣಿವೆಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಯಾವುದೇ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆದಿಲ್ಲ. 1993 ರಲ್ಲಿ ನಂದಾ ದೇವಿ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ 114 ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳು: ಲ್ಯಾಮರ್ಜೀಯರ್ ಗೈಪೇಟಸ್ ಬಾರ್ಬಟಸ್ , * ಹಿಮಾಲಯನ್ ರಣಹದ್ದು ಜಿಪ್ಸ್ ಹಿಮಾಲಯೆನ್ಸಿಸ್ , * ಹಳದಿ ಕೊಕ್ಕಿನ ಚೌ ಪೈರೋಕೊರಾಕ್ಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಕ್ಯುಲಸ್ , * ಕೆಂಪು ಕೊಕ್ಕಿನ ಚೌ ಪಿ. ಪೈರೋಕೊರಾಕ್ಸ್ , * ಕೋಕ್ಲಾಸ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಪುಕ್ರಾಸಿಯಾ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಲೋಫಾ , * ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೋನಲ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಲೋಫೋಫೋರಸ್ ಇಂಪೆಜಾನಸ್ , * ನೆತ್ತಿಯ-ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮರಕುಟಿಗ ಪಿಕಸ್ ಸ್ಕ್ವಾಮಾಟಸ್ , * ಹಳದಿನೇಪ್ ಮರಕುಟಿಗಗಳು ಪಿ. ಫ್ಲೇವಿನುಚಾ , * ಮಹಾನ್ ಮೆಗಲೈಮಾ ವೀರೆನ್ಸ್ , * ನೀಲಿ ಗಂಟಲಿನ ಬಾರ್ಬೆಟ್ ಎಂ. ಏಷ್ಯಾಟಿಕಾ , * ಹಿಮ ಪಾರಿವಾಳ ಕೊಲಂಬಾ ಲ್ಯುಕೋನೋಟಾ ಮತ್ತು * ಚುಕ್ಕೆ ಪಾರಿವಾಳ ಸ್ಟಿಗ್ಮಾಟೊಪೆಲಿಯಾ ಚೈನೆನ್ಸಿಸ್ . ==ಸಂರಕ್ಷಣೆ== ;ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿರ್ವಹಣೆ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯವಾದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಜನವಸತಿ ಇಲ್ಲ ಮತ್ತು 1983 ರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೂನ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗಿನ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 4 ರಿಂದ 5 ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ===ಸಂಶೋಧನಾ ನರ್ಸರಿ ಮತ್ತು ಬೀಜ ಬ್ಯಾಂಕ್=== ಮುಸಾಧರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಳಿ ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಔಷಧೀಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಸಂಶೋಧನಾ ನರ್ಸರಿ ಮತ್ತು ಬೀಜ/ರೈಜೋಮ್/ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಕೋನಿಟಮ್ ಹೆಟೆರೊಫಿಲಮ್ , ಎ. ಫಾಲ್ಕೋನೆರಿ , ಆರ್ನೆಬಿಯಾ ಬೆಂಥಮಿ , ಡ್ಯಾಕ್ಟಿಲೋರ್ಹಿಜಾ ಹಟಗಿರಿಯಾ , ಜಿಮ್ನಾಡೇನಿಯಾ ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು , ಮೆಗಾಕಾರ್ಪಿಯಾ ಪಾಲಿಯಾಂಡ್ರಾ , ಪಿಕ್ರೋರಿಜಾ ಕುರ್ರೂವಾ , ಪೊಡೊಫಿಲಮ್ ಹೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಕ್ಸಸ್ ವಾಲಿಚಿಯಾನಾ ಸೇರಿವೆ. ಎತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ನಾಟ್‌ವೀಡ್ ಪಾಲಿಗೋನಮ್ ಪಾಲಿಸ್ಟಾಚಿಯಂ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಇತರ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ . ಮೊದಲ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು 2004 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== pnf05l8f1gwr72rkuakai3bolo66bnn 3 180491 1383487 2026-08-19T12:39:22Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1383487 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Shravan Navi}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೦೯, ೧೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) lmj5o6cgrw6ffupyf9kismhf2xvlwpd 3 180492 1383494 2026-08-19T14:37:47Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1383494 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Arjunismart}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೦೭, ೧೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) qda0ny2g4ic4nn04t380qutulybourq 3 180493 1383495 2026-08-19T14:42:10Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1383495 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Moupiya seo}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೧೨, ೧೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) lkoleje8kjlgoodhm4vlx9at8f8wqwo 0 180494 1383499 2026-08-19T15:25:13Z Shreelatha.Halemane 88264 ಹೊಸ ಪುಟ: ಮಹಾಬಲಿಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಗುಂಪು ಭಾರತದ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿ]]ನ ಕರಾವಳಿ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಪಟ್ಟಣವಾದ [[ಮಹಾಬಲಿಪುರಂನ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಮೂಹ|ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ]]ನಲ್ಲಿರುವ 7 ನೇ ಮತ್ತು 8 ನೇ ಶತಮಾನದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ... 1383499 wikitext text/x-wiki ಮಹಾಬಲಿಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಗುಂಪು ಭಾರತದ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿ]]ನ ಕರಾವಳಿ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಪಟ್ಟಣವಾದ [[ಮಹಾಬಲಿಪುರಂನ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಮೂಹ|ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ]]ನಲ್ಲಿರುವ 7 ನೇ ಮತ್ತು 8 ನೇ ಶತಮಾನದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಕೋರಮಂಡಲ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಚೆನ್ನೈನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 60 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (37 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>https://whc.unesco.org/en/list/249/</ref> ಈ ಸ್ಥಳವು 40 ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತೆರೆದ ಶಿಲಾ ಪರಿಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ: ಗಂಗಾ ಮೂಲದವರು ಅಥವಾ ಅರ್ಜುನನ ತಪಸ್ಸು. ಈ ಗುಂಪು ಹಲವಾರು ವರ್ಗಗಳ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: 630 ಮತ್ತು 668 ರ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಏಕಶಿಲೆಯ ಮೆರವಣಿಗೆ ರಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಥ ದೇವಾಲಯಗಳು; ಮಹಾಭಾರತ ಮತ್ತು ಶೈವ, ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಶಾಕ್ತ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಶಾಸನಗಳ ನಿರೂಪಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಂಟಪ ವಿಹಾರಗಳು (ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳು) ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಿಪಿಗಳಲ್ಲಿ; ಶಿಲಾ ಪರಿಹಾರಗಳು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಾಸ್-ರಿಲೀಫ್‌ಗಳು); 695 ಮತ್ತು 722 ರ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಿದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು 6 ನೇ ಶತಮಾನ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಉತ್ಖನನಗಳು. ಪಲ್ಲವ ರಾಜವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅನೇಕ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಯುಗದ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಪಗೋಡಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಅಥವಾ ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. 1960 ರ ನಂತರ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಭಾರತದ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>https://www.britannica.com/place/Mahabalipuram</ref> ==ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ನಾಮಕರಣ== ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಆಗ್ನೇಯ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವಾದ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ, ಕೋರಮಂಡಲ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನಿಂದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 60 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (37 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಪಥಗಳ, ವಿಭಜಿತ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಸಲೈ (ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು 49 ಮತ್ತು 49A) ಮೂಲಕ ತಲುಪಬಹುದು. ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿದೆ (IATA ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕೋಡ್ MAA). ನಗರವು ರೈಲು ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ ಅನ್ನು ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಮಾಮಲ್ಲ ಎಂದರೆ "ಮಹಾ ಕುಸ್ತಿಪಟು", ಮತ್ತು 7 ನೇ ಶತಮಾನದ ರಾಜ ನರಸಿಂಹ ವರ್ಮನ್ I ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇತರ ಹೆಸರುಗಳು ಮಾಮಲ್ಲಪಟ್ಟಣ, ಮಾವಲಿಪುರಂ, ಮಾವಲಿವರಂ, ಮಾವೆಲ್ಲಿಪುರಂ, ಮೌವೆಲ್ಲಿಪೂರಂ ಮತ್ತು ಮಹಾಬಲಿಪುರ, ಇವೆಲ್ಲವೂ "ಮಹಾನ್ ಕುಸ್ತಿಪಟು ನಗರ" ಅಥವಾ "ಮಹಾಬಲಿಯ ನಗರ"ವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಎರಡನೆಯದು ಪೌರಾಣಿಕ ಮಹಾಬಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಕುಬ್ಜ ವಾಮನ (ವಿಷ್ಣು ಅವತಾರ) ನಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಕ್ಷಸ ರಾಜ. ನಾಗಸ್ವಾಮಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಹೆಸರು ತಮಿಳು ಪದ ಮಲ್ಲಲ್ (ಸಮೃದ್ಧಿ) ದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಭಕ್ತಿ ಚಳುವಳಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಕವಿ ತಿರುಮಂಗೈ ಆಳ್ವಾರ್ ಅವರ 8 ನೇ ಶತಮಾನದ ತಮಿಳು ಪಠ್ಯವು ಭಾಗಶಃ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ ಅನ್ನು "ಕಡಲ್ ಮಲ್ಲೈ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಳು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ ನಂತರ ಕರಾವಳಿಗೆ ಬಂದಿಳಿದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನಾವಿಕರು ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು "ಏಳು ಪಗೋಡಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಏಳನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನಗಳು ಇದನ್ನು "ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ" ಅಥವಾ ಹತ್ತಿರದ ರೂಪಾಂತರಗಳು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ; "ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ" 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರವೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು (ಏಳು ಪಗೋಡಗಳೊಂದಿಗೆ) ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಯುಗದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು 1957 ರಲ್ಲಿ ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ ಅನ್ನು ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 1964 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಶೇಷ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಹಾಬಲಿಪುರಂನ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸವು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೂ, ನಾಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು [[ಶಿಲಾಶಾಸನ]] ಪುರಾವೆಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೊದಲು ಇದು ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು 1 ನೇ ಶತಮಾನದ ಎರಿತ್ರೇಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಪೆರಿಪ್ಲಸ್ ಅಥವಾ 2 ನೇ ಶತಮಾನದ ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಯಾದಲ್ಲಿ ಟಾಲೆಮಿಯ ಮೆಲಾಂಜ್ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಸೋಪಾತ್ಮ ಬಂದರು ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಿಂದ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಪೆರುಂಪನರುಪದೈನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ನಿರ್ಪ್ಪೆಯಾರ್ವು ಬಂದರು ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ ಅಥವಾ ಕಾಂಚೀಪುರಂ ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಮತ್ತೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಹೇಳುತ್ತದೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವ ಆಸ್ಥಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದ 7 ನೇ-8 ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವಾಂಸ ದಂಡಿನ್ (ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವ ಆಸ್ಥಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದ) ತನ್ನ ಅವಂತಿಸುಂದರಿ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ, ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂನಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಶಿಲ್ಪದ ದುರಸ್ತಿಗಾಗಿ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಹೊಗಳಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಪಠ್ಯದ ದಂಡಿನ್ ಅವರ ಕರ್ತೃತ್ವವು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಠ್ಯವು ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ದುರಸ್ತಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ವೆನಿಸ್‌ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುವಾಗ ಮಾರ್ಕೊ ಪೋಲೊ (1271-1295 CE) ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಅವರು "ಏಳು ಪಗೋಡಗಳು" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು (ಆದರೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲಿಲ್ಲ) ಮತ್ತು ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಸರು ಮಹಾಬಲಿಪುರಂನ ತೀರ ದೇವಾಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿತು. ಇದು ಅಬ್ರಹಾಂ ಕ್ರೆಸ್ಕ್ವೆಸ್‌ನ 1375 ರ ಕ್ಯಾಟಲಾನ್ ಅಟ್ಲಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ "ಸೆಟೆಮೆಲ್ಟಿ" ಮತ್ತು "ಸಾಂಥೋಮ್" ಎಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಇದು ಏಷ್ಯಾದ ಕಚ್ಚಾ ನಕ್ಷೆ ಆದರೆ ಎರಡು ಬಂದರುಗಳ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿಖರವಾಗಿದೆ; ಮೊದಲನೆಯದು ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದು ಮೈಲಾಪುರ. ವೆನೆಷಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿ ಗ್ಯಾಸ್ಪರೋ ಬಾಲ್ಬಿ 1582 ರಲ್ಲಿ "ಏಳು ಪಗೋಡಗಳು" ಮತ್ತು "ಎಂಟು ಆಹ್ಲಾದಕರ ಗುಡ್ಡಗಳು" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ನಾಗಸ್ವಾಮಿ ಸೂಚಿಸುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಲ್ಕ್ ಪ್ರಕಾರ, ಬಲ್ಬಿ ಇದನ್ನು "[[ಚೀನಾದ ಏಳು ಪಗೋಡಗಳು]]" ಎಂದು ಕರೆದರು (ಬಾಲ್ಬಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಹೆನ್ರಿ ಯೂಲ್ ಅವರ ಬಾಲ್ಬಿಯ ಓದುವಿಕೆಯ ಮರು-ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, ನಂತರ ಅದು ಬಹುಶಃ ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ ಎಂದರ್ಥ ಎಂಬ ಆಯ್ದ ತಿದ್ದುಪಡಿ). ಈಗ ಏಳು ಗೋಪುರಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಹೆಸರು ಊಹಾಪೋಹ ಮತ್ತು ವಾದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2004 ರ ಸುನಾಮಿಯು ಸಲುವಂಕುಪ್ಪಂ (ಈಗ ಮಹಾಬಲಿಪುರಂನ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ) ಬಳಿಯ ಬೀಚ್‌ಫ್ರಂಟ್ ಅನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು, ಇದು ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. ಬದ್ರಿನಾರಾಯಣನ್ ಬಿಬಿಸಿ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಅವು 9 ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು ಮತ್ತು 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ಸುನಾಮಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಸುನಾಮಿಯು ಸಮುದ್ರತಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ದೊಡ್ಡ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು, ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಊಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸೈನ್ಸ್ ಲೇಖನದ ಪ್ರಕಾರ, ಸುನಾಮಿಯು "ಆನೆಯ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು ಕುದುರೆಯ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಿದ ತಲೆ", "ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಗೂಡು; ಒರಗುತ್ತಿರುವ ಸಿಂಹದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಬಂಡೆ" ಮತ್ತು ಇತರ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. 2004 ರ ಸುನಾಮಿಯ ನಂತರ, ಸಮುದ್ರ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಮತ್ತು ನೀರೊಳಗಿನ ಡೈವಿಂಗ್ ತಂಡಗಳು ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಶೋರ್ ಟೆಂಪಲ್‌ನ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಿವೆ. ಇದು ಕುಸಿದ ಗೋಡೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಯತಾಕಾರದ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ತೀರಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿರುವ ಇತರ ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ನಲವತ್ತು ಉಳಿದಿರುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ. ==ಆಧುನಿಕ ವರದಿಗಳು== 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಏಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನಾವಿಕರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಿಕೊಲಾವೊ ಮನುಚಿ (ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ದೂರದಿಂದ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದರು) ಮುಂತಾದ ಆರಂಭಿಕ ವರದಿಗಳು ಚೀನೀ ಮತ್ತು ಬರ್ಮೀಸ್ ಬೌದ್ಧ ಪಗೋಡ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಚೀನಿಯರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಆಂಥೋನಿ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಅವರ 1727 ರ "ನ್ಯೂ ಅಕೌಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್" ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸ್ಥಳವು ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರ ಹೊರಗಿನ ಶಿಲ್ಪವು ಡ್ರೂರಿ ಲೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನದಂತೆ "ಅಶ್ಲೀಲ, ಅಶ್ಲೀಲ"ವಾಗಿತ್ತು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಬರಹಗಾರ ಪಿಯರೆ ಸೊನ್ನೆರಾಟ್ ಭಾರತೀಯರ ಕಡೆಗೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ ದೇವಾಲಯಗಳು ತುಂಬಾ ಹಳೆಯವು ಎಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತಿಸಿದರು. ಮಹಾಬಲಿಪುರಂನ ವಿಲಿಯಂ ಚೇಂಬರ್ಸ್ ಅವರ 1788 ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದಿತು. ಚೇಂಬರ್ಸ್ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿ, ಅವರು ನೋಡಿದ ಸ್ಮಾರಕ ಕಲೆಯನ್ನು ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿದರು, ಅದನ್ನು ನಿರೂಪಣಾ ವಿವರಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಶೀಲ ಎಂದು ಕರೆದರು. ಬೆಂಜಮಿನ್ ಬಾಬಿಂಗ್ಟನ್ ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಂ ಎಲಿಯಟ್ ಅವರಂತಹ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಸರಣಿಯು ಸ್ಮಾರಕಗಳ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳ ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಊಹಾಪೋಹಗಳು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದವು. ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ವಿಲ್ಫೋರ್ಡ್ 1809 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು 450 BCE ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು, ಅವುಗಳನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ದೇವಾಲಯ ನಗರಗಳನ್ನು (ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ ಸೇರಿದಂತೆ) ನಿರ್ಮಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸಿಸೆರೊ (1 ನೇ ಶತಮಾನ BCE) ಭಾರತೀಯರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ವರದಿಗಳು ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಫ್‌ನಲ್ಲಿ "ಅನೇಕ ಪಗೋಡಗಳ ಚಿನ್ನದ ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳು" ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತವೆ, ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಹಿರಿಯರು ಮಾತನಾಡಿದರು ಆದರೆ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ ಸ್ಥಳವು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಯುಗದ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಊಹಾಪೋಹಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಭಾಗಗಳು ಮರಳಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಸ್ತೆ ಜಾಲ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪುರಾತತ್ವ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. 1984 ರಲ್ಲಿ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಗುಂಪು 1990 ರಿಂದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಸಕ್ತಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಖನನಗಳು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಜಾನ್ ಮಾರ್ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸ್ಥಳವು "ಒಂದು ಅಪ್ಸೈಡಲ್-ಆಕಾರದ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ನೀಡಿತು, ಅದರ ಬಾಗಿದ ತುದಿಯು ಶೋರ್ ಟೆಂಪಲ್‌ನ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದ ಕಡೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ" ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ದೇವಾಲಯಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ [[ಅನಂತಶಯನ]] (ಒರಗಿರುವ ವಿಷ್ಣು) ಇತ್ತು. ==ಪಲ್ಲವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಟ್ಟಡ== 6 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವ ಯುಗದ ಸಿಂಹವಿಷ್ಣುವಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ ಪ್ರಮುಖವಾಯಿತು, ಇದು ಪಾಂಡ್ಯರು, ಚೇರರು ಮತ್ತು 6 ರಿಂದ 8 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಕ್ತಿ ಚಳುವಳಿ ಕವಿ-ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ವೈಷ್ಣವ ಆಳ್ವಾರರು ಮತ್ತು ಶೈವ ನಾಯನಾರ್‌ಗಳ ಉದಯದೊಂದಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉತ್ಸಾಹದ ಅವಧಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮಾಮಲ್ಲಪುರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಸಿಂಹವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಗ ಮಹೇಂದ್ರವರ್ಮನ್ I (ಕ್ರಿ.ಶ. 600-630) ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ, ಅವರು ಕಲೆಗಳ ಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದರು. ಮಹೇಂದ್ರವರ್ಮನ್ ಅವರ ಮಗ ನರಸಿಂಹ ವರ್ಮನ್ I, ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅನೇಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ರಾಜಸಿಂಹ (ಅಥವಾ ನರಸಿಂಹವರ್ಮನ್ II; 690–728) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕ ನಿರ್ಮಾಣ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.<ref>https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.534008/page/175/mode/2up</ref> 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಎ. ಎಚ್. ಲಾಂಗ್‌ಹರ್ಸ್ಟ್, ಮಹಾಬಲಿಪುರಂನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಪಲ್ಲವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಮಹೇಂದ್ರ (610-640), ಮಾಮಲ್ಲ (640-670, ನರಸಿಂಹ ವರ್ಮನ್ I ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ), ರಾಜಸಿಂಹ (674-800) ಮತ್ತು ನಂದಿವರ್ಮನ್ (800-900). ಕೆ. ಆರ್. ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಇದನ್ನು ಮೂರು ಶೈಲಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು, ಮೂರನೇ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪರಮೇಶ್ವರ ಶೈಲಿ ಎಂದು ಕರೆದರು. ಮಹಾಬಲಿಪುರಂನ 1808 ರ ನಕ್ಷೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಬೆಟ್ಟವಿದೆ; ತೀರ ದೇವಾಲಯವು ಕರಾವಳಿಯ ಹೊರವಲಯದ ಬಳಿ ಇದೆ, ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮುಖ್ಯ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಕೆಲವು ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳ ಒಳಗೆ ಇವೆ. ಈ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮವು ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. 1987 ರಲ್ಲಿ ಮರ್ಲಿನ್ ಹಿರ್ಷ್‌ನಂತಹ ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಆರಂಭಿಕ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು 600 (ಕವಿ-ರಾಜ ಮಹೇಂದ್ರವರ್ಮನ್ I ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) ಗುರುತಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ನಾಗಸ್ವಾಮಿಯಂತಹ ಇತರರು, ರಾಜ ರಾಜಸಿಂಹ (೬೯೦-೭೨೮) ಅನೇಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂಭಾವ್ಯ ಪೋಷಕನಾಗಿದ್ದನೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ; ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಒಂದು ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಅವನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗ್ರಂಥ ಮತ್ತು ಅಲಂಕೃತ ನಾಗರೀ ಲಿಪಿಗಳಿವೆ. ಮಾಮಲ್ಲಾಪುರಂ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಕಾಲದವು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹೇಂದ್ರವರ್ಮನ್ I ರ ಮಂಡಗಪಟ್ಟು ಶಾಸನ (ಲಕ್ಷಿತಾಯನ ಶಾಸನ) ಸೇರಿದೆ. ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಅವನು "ಮರ ಅಥವಾ ಸುಣ್ಣ (ಗಾರೆ) ಅಥವಾ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಅಥವಾ ಲೋಹವನ್ನು ಬಳಸದೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ತಂದನು" ಎಂದು ಓದಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯವನ್ನು "ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವ" ಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಪಲ್ಲವ ಶಿಲಾ-ನಿರ್ಮಿತ ಮೊದಲ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮಹೇಂದ್ರವರ್ಮನ್ I ಮತ್ತು ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರು ಬಹುಶಃ ಇತರರನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರಬಹುದು. ಮಾಟೆ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ, ತಮಿಳು ಜನರು ೬ ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ವಸ್ತುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ದೇವಾಲಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ಶಾಸನವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.ಮಂಡಗಪಟ್ಟು ಶಾಸನವು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಹೇಂದ್ರವರ್ಮನ್ I ಶಾಸನಗಳು ಅವನ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ ಗುಹೆ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗಿಂತ ಹಿಂದಿನ ಗುಹೆ ದೇವಾಲಯಗಳ (ಉಂಡವಲ್ಲಿ ಗುಹೆಗಳಂತಹವು) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುರಾವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ಪಲ್ಲವರ ಅವಧಿಗೂ ಮುನ್ನ ಭಾರತೀಯ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಗುಹಾ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 7 ಮತ್ತು 8 ನೇ ಶತಮಾನಗಳದ್ದಾಗಿವೆ ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ದೇವತಾಗಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧರ್ಮ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ದಂತಕಥೆಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನವಾಗಿದೆ. ಅವು ಬಂಡೆ ಅಥವಾ ಒಳಗೆ ಬಂಡೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಐದು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: ರಥಗಳು: ರಥ-ಆಕಾರದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮಂಟಪಗಳು: ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳು ಶಿಲಾ ಉಬ್ಬುಗಳು ರಚನಾತ್ಮಕ ದೇವಾಲಯಗಳು ಉತ್ಖನನಗಳು ಹತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ರಥಗಳು, ಹತ್ತು ಮಂಟಪಗಳು, ಎರಡು ಶಿಲಾ ಉಬ್ಬುಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ರಚನಾತ್ಮಕ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಸ್ಮಾರಕ ಯೋಜನೆಯು ಚೌಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತ ಅಥವಾ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಚೌಕಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ (ಒಂದು ಆಯತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ). ಉಬ್ಬುಗಳು, ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಶೈವ ಧರ್ಮ, ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಪ್ರತಿ ಸ್ಮಾರಕವು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿನ ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಸ್ಮಾರಕಗಳು 7 ನೇ ಮತ್ತು 8 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಾಸನಗಳ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದು, ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಒಳನೋಟವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ==ರಥ ದೇವಾಲಯಗಳು== ದಕ್ಷಿಣ ಮಹಾಬಲಿಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ರಥ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ರಥಗಳ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಕಲಾವಿದರು ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಡಯೋರೈಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರಾನೈಟ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು, ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ದಂತಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿದರು. ಐದು ರಥಗಳು ಅಥವಾ ಪಾಂಡವ ರಥಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಡಲತೀರದ ಮೇಲೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಐದು ಏಕಶಿಲೆಯ ರಚನೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಪಾಂಡವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪತ್ನಿ ದ್ರೌಪದಿಯೊಂದಿಗೆ ಐದು ಸಹೋದರರು. ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಗುಂಪುಗಾರಿಕೆ ಈ ಜನಪ್ರಿಯ ಹೆಸರುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವು ನಿಜವಾದ ರಥಗಳಲ್ಲ ಅಥವಾ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ಅವು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಶೈವಿ, (ಶಿವ), ವೈಷ್ಣವಿ (ವಿಷ್ಣು) ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ (ದುರ್ಗಾ) ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ದೇವಾಲಯಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ರಥಗಳು 7 ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಐದು ರಥ ಗುಂಪು ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಅಕ್ಷದಲ್ಲಿದೆ, ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮರಾಜ ರಥವಿದೆ, ನಂತರ ಭೀಮ, ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿ ರಥಗಳಿವೆ. ನಂತರದ ಎರಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅರ್ಜುನ-ದ್ರೌಪದಿ ವೇದಿಕೆಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸಿಂಹವಿದೆ, ಅದರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಗೂಳಿ ಮತ್ತು ಅದರ ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಆನೆ ಇದೆ. ನಕುಲ ಮತ್ತು ಸಹದೇವ ರಥವು ಭೀಮ ರಥದ ವಾಯುವ್ಯ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ ರಥದ ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಆನೆಯ ಹಿಂದೆ ಇದೆ. ನಕುಲ ಮತ್ತು ಸಹದೇವ ರಥದ ಅಡ್ಡ-ವಿಭಾಗದ ಅಕ್ಷವು ಗುಂಪಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಕುಲ-ಸಹದೇವ ರಥವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ರಥಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದೆ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿದ ಸ್ತಂಭದ ಮೇಲೆ ಇದೆ; ಜಾರ್ಜ್ ಮೈಕೆಲ್ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸ್ತಂಭದ ಮೇಲೆ "ಗೋಡೆಗಳು ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಪಿಲಾಸ್ಟರ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ಹಲವಾರು ಪ್ರಕ್ಷೇಪಗಳು ಮತ್ತು ಹಿನ್ಸರಿತಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತವೆ" (ಗೂಡುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ). ಶಿಲ್ಪಗಳು ಗೂಡುಗಳ ಒಳಗೆ ಇವೆ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಅವುಗಳ ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಕರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಸೂರುಗಳಿವೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾನವ ಮುಖಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ಯಾರಪೆಟ್‌ಗೆ ಅಚ್ಚುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಮೇಲಿನ ಹಂತವು ಕೆಳ ಹಂತದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ (ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ) ಅಥವಾ ಬಾಗಿದ ಛಾವಣಿಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ==ಧರ್ಮರಾಜ ರಥ== [[File:Dharmaraja Ratha SE Mahabalipuram Sep22 A7C 02542.jpg|thumb|Dharmaraja Ratha, SE view, Mahabalipuram, Tamil Nadu, India. 15 Sep 2022]] ಧರ್ಮರಾಜ ರಥವು ಆಯತಾಕಾರದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ (26.75 ಅಡಿ x 20.67 ಅಡಿ) ಚದರ ನೆಲದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು 35.67 ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಇದು ಕಂಬಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾದ ತೆರೆದ ಮುಖಮಂಟಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಪಿರಮಿಡ್ ಗೋಪುರವು ಅಷ್ಟಭುಜಾಕೃತಿಯ ಶಿಖರದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಕುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಚೌಕಗಳ ವಿಮಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಅಂತಿಮ ಹಂತವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು (ಅಥವಾ ಹೊಂದಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು) ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ಇದರ ಕಂಬಗಳು ಬುಡದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಗಳನ್ನು ಕೂರಿಸಿವೆ. ಇದು ಮೂರು ಹಂತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಕೆಳಗಿನದು ಘನವಾಗಿದೆ (ಬಹುಶಃ ಎಂದಿಗೂ ಕೆತ್ತಲಾಗಿಲ್ಲ), ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಎರಡು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಎರಡು ಮೇಲಿನ ಹಂತಗಳು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. ಮಧ್ಯದ ಹಂತವು ಎರಡು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಥದ ಗೋಡೆಗಳು ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಒಂದರಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹವರ್ಮನ್ I ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೇಲಿನ ಮಹಡಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು ಸೋಮಸ್ಕಂದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕೆತ್ತನೆಯು ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯನ್ನು ದೈವಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ರಥದ ಕುಡು ಕಮಾನುಗಳಿಂದ ಮಾನವ ಮುಖಗಳು ಇಣುಕುತ್ತವೆ. ಅಮರಾವತಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಕಾರ್ನಿಸ್ ಕೆಳಗೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ನೆಲ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿವೆ; ಇತರ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಪಿಲಾಸ್ಟರ್‌ಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗೂಡುಗಳಿವೆ, ಕೆತ್ತಿದ ಆಕೃತಿಗಳು ಜನಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಬೀಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತವೆ. ದೇವತೆಗಳು ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ (ಅರ್ಧ ಪಾರ್ವತಿ, ಅರ್ಧ ಶಿವ), ಹರಿಹರ (ಅರ್ಧ ವಿಷ್ಣು, ಅರ್ಧ ಶಿವ), ಬ್ರಹ್ಮ, ಸ್ಕಂದ, ಭೈರವ (ಶಿವ) ಮತ್ತು ಶಿವನ ಇತರ ಎರಡು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪಗಳು. ಮೇಲಿನ-ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಂಶಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ, ಇದು ಕಲಾವಿದರು ಎರಡೂ ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಟರಾಜ (ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಶಿವ), ವಿನಧರ (ವೀಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಶಿವ), ಗಂಗಾಧರ (ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಗಂಗೆಯನ್ನು ತರುವ ಶಿವ), ವೃಷಭಂಟಿಕ (ನಂದಿಯೊಂದಿಗೆ ಶಿವ), ಕಂಕಲಮೂರ್ತಿ, ಚಂಡೇಶ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಮೇಲಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ (ಶಿವ ಗುರು), ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ. ಸೋಮಸ್ಕಂದ ಫಲಕವು ದೇವಾಲಯವನ್ನು 7 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜಸಿಂಹ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವ ಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದವುಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ==ಭೀಮ ರಥ== ಭೀಮ ರಥ (ಧರ್ಮರಾಜ ರಥದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ) ಬೃಹತ್ ಆಗಿದ್ದು, ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಕಮಾನಿನ ಬ್ಯಾರೆಲ್ ಅನ್ನು ಹೋಲುವ ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಥವು 46 ಅಡಿ (14 ಮೀ) ಉದ್ದ, ಸುಮಾರು 25 ಅಡಿ (7.6 ಮೀ) ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 25 ಅಡಿ ಅಗಲವಿದೆ. ಇದರ ಅಪೂರ್ಣ ಒಳಭಾಗವು ಬಹುಶಃ ಒರಗಿರುವ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು (ಅನಂತಶಯನ) ಇರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇತರ ರಥಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ದೇವಾಲಯವು ಯಾವುದೇ ಶಾಸನಗಳು ಅಥವಾ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಇದರ ವಿಮಾನವನ್ನು ಛಾವಣಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ನಿಸ್ ಏಳು ಜೋಡಿ ಕುಡುಗಳನ್ನು (ಸಂಸ್ಕೃತ: ಗವಾಕ್ಷ) ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಸಲಾಸ್ ಮತ್ತು ಕುಟಗಳು (ಈಡಿಕ್ಯುಲೇಗಳ ವಿಧಗಳು) ಹದಿಮೂರು ಸಣ್ಣ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪದರದ ಮೇಲೆ ಐದು ಗ್ರಿವಾಗಳು (ಕುತ್ತಿಗೆಗಳು, ಕ್ಲೆರೆಸ್ಟರಿ) ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಸಣ್ಣ ಪಿಲಾಸ್ಟರ್‌ಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಗೂಡುಗಳಂತೆ. ಪ್ರತಿ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಒಂದೇ ಗಾತ್ರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಮಧ್ಯದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಹದಿನೆಂಟು ಮೂಲ ಕಲಶಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ತ್ರಿಶೂಲಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಚನಾತ್ಮಕ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಪ್ರಕಾರ, ರಥವು ಎಂಟ್ಯಾಬ್ಲೇಚರ್ ವರೆಗೆ ಎಂಬೆಡೆಡ್ ಚದರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀವಾ ಮತ್ತು ಶಿಕಾರವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಉದ್ದನೆಯ ಬದಿಯು ನಾಲ್ಕು ಸುತ್ತಿನ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ದುಂಡಾದ ಪೈಲಾಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರ ತಳವು ಕುಳಿತಿರುವ ಸಿಂಹಗಳಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬದಿಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಎರಡು ಚದರ, ಬೃಹತ್ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಛಾವಣಿಯು ಬಿರುಕು ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಬಹುಶಃ ರಚನಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳು ಅಥವಾ ಶತಮಾನಗಳ ಹವಾಮಾನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ (ಮಿಂಚಿನಂತಹ) ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದು. ==ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿ ರಥಗಳು== [[File:Les temples monolithes (Mahabalipuram, Inde) (13924356674).jpg|thumb|Les temples monolithes (Mahabalipuram, Inde) (13924356674)]] ಭೀಮ ರಥದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಅರ್ಜುನ ರಥವು ಸಹ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಇದು ಧರ್ಮರಾಜ ರಥಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ಆರು ಪಟ್ಟು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ.ಚೌಕಾಕಾರದ, ಎರಡು ಹಂತದ ರಥವು ಒಂದು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮರಾಜ ರಥವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ; ಕಾರ್ನಿಸ್, ಕುಡುಗಳು ಮತ್ತು ಹರಗಳ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ರಚನೆಯು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದರ ಶಿಖರವು ಷಡ್ಭುಜಾಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ರಥದ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಶಿಲ್ಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ದ್ವಾರಪಾಲರು (ವಿಷ್ಣು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಂದಿಗೆ ಋಷಿ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ - ಅಥವಾ ಇಂದ್ರ - ಮತ್ತು ನಂದಿಯೊಂದಿಗೆ ಶಿವ), ಮತ್ತು ಉಳಿದವರು ಜೀವನದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮಾನವರು. ಅರ್ಜುನ ರಥ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ದ್ರೌಪದಿ ರಥದ ನಡುವೆ ಪ್ರತಿ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ನಂದಿ ಇದೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ರಥವು ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಸಾನ್ ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್ ಪ್ರಕಾರ, ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿರಬಹುದು. ಇದರ ಶಿಕಾರ ದುಂಡಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಮಾರಕವು ಬದಿಯಿಂದ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಮೂಲ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಮೂಲಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ (ಅಥವಾ ಶೈಲಿಗೆ) ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅರ್ಜುನ ರಥದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ಆನೆ ನಿಂತಿದೆ. ದ್ರೌಪದಿ ರಥವು ಅರ್ಜುನ ರಥದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ 11 ರಿಂದ 11 ಅಡಿ (3.4 ರಿಂದ 3.4 ಮೀ) ಕಲ್ಲಿನ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅವು ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ದ್ರೌಪದಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ (ಅವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹಿಂಭಾಗದ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ), ಇದು ಮರದ ಗುಡಿಸಲನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಾಗಿದ ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪರ್ಯಾಯ ಸಿಂಹಗಳು ಮತ್ತು ಆನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆತ್ತಿದ ರಚನೆ ಇದೆ, ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ದೇವತೆ ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಿನ್ಯಾಸವು ಸರಳೀಕೃತ ನಾಗರ-ಶೈಲಿಯ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ರಥವು ದುರ್ಗೆಯ ಉಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳು ಹೊರಗಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಒಳಗಿನ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿರುವ ದುರ್ಗೆಯು ಎಮ್ಮೆಯ ತಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಕೆಯ ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ ರೂಪ. ಆಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಭಕ್ತರು, ಮಕರರು (ಪೌರಾಣಿಕ ಸಮುದ್ರ ಜೀವಿಗಳು) ಮತ್ತು ಗಣಗಳು (ಪೌರಾಣಿಕ, ಹಾಸ್ಯ ಕುಬ್ಜರು) ಇದ್ದಾರೆ. ==ನಕುಲ ಸಹದೇವ ರಥ== ಅಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಕುಲ ಸಹದೇವ ರಥವು ಅಪ್ಸೈಡಲ್ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, [[ಐಹೊಳೆ]] ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಇತರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಹಿಂದೂ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ, ವೇಸರ ಶೈಲಿಯ ದೇವಾಲಯವು 16 ಅಡಿ (4.9 ಮೀ) ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 18 ಅಡಿ (5.5 ಮೀ) ಉದ್ದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಇತರರಂತೆ ಕುಟಗಳು ಮತ್ತು ಸಲಾಸ್ ಶೈಲಿಯ ಅಡಿಕ್ಯುಲೇಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಪಂಜರಗಳನ್ನು (ಅಪ್ಸೈಡಲ್ ಅಡಿಕ್ಯುಲಾ) ಹೊಂದಿರುವಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿರಬಹುದಾದ ದೇವತೆ ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಅಥವಾ ಇಂದ್ರ ಎಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಥದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಂತಿರುವ ಆನೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ ರಥವಿದೆ. ==ಇತರ ರಥಗಳು== ಮಹಾಬಲಿಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ರಥ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ 7 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ಗಣೇಶ ರಥ ಸೇರಿದೆ, ಇದನ್ನು ಪರಮೇಶ್ವರ-ವರ್ಮನ್ I (ಮಹಾಮಲ್ಲನ ಮೊಮ್ಮಗ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಂಚ ರಥಗಳಿಂದ ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಇದು ಗಂಗಾ ಮೂಲದ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ (ಮತ್ತು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ) ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ಬೆಣ್ಣೆ-ಚೆಂಡಿನ ಸ್ಮಾರಕದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿದೆ. ಭೀಮ ರಥವನ್ನು ಹೋಲುವ ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗದ ಗಣೇಶ ರಥವು 19 ಅಡಿ (5.8 ಮೀ) ಉದ್ದ, 11.25 ಅಡಿ (3.43 ಮೀ) ಅಗಲ ಮತ್ತು 28 ಅಡಿ (8.5 ಮೀ) ಎತ್ತರವಿದೆ. ಮೊದಲ ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ಸಣ್ಣ ವಿಮಾನಗಳಿವೆ; ಎರಡನೇ ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು, ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಮಾದರಿಗಳಿವೆ. ಸಾಲಾ ಒಂಬತ್ತು ಕಲಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಒಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲವಿದೆ (ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ). ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗವು ಎರಡು ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಪಿಲಾಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ತಂಭದ ತಳಪಾಯಗಳು ಕುಳಿತಿರುವ ಸಿಂಹಗಳಂತೆ ಆಕಾರದಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಭಾಗವು ಚೇಂಫರ್ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೊಳಲಿನ ರತ್ನವಿದೆ. ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪದ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹ, ಬಾಗಿದ ತಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು ನಿಂತ ದ್ವಾರಪಾಲಗಳಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆಯು 7 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೂಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಶಾಸನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನ ಪ್ರತಿಮೆ ಇದೆ, ಆದರೆ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಇದು ನಂತರದ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪಟ್ಟಣದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಪಿಡಾರಿ ರಥಗಳು ಮತ್ತು ವಲಯಯನ್‌ಕುಟ್ಟೈ ರಥ (ಅಪೂರ್ಣ, ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ ಸ್ಮಾರಕಗಳು) ಇವೆ. ಒಂದು ಪಿಡಾರಿ ಮತ್ತು ಒಂದು ವಲಯಯನ್‌ಕುಟ್ಟೈ ರಥವು ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಪಿಡಾರಿ ರಥವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳು== ಮಂಟಪವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚೌಕಾಕಾರದ ದ್ವಾರ, ಕಂಬಗಳ ಸಭಾಂಗಣ ಅಥವಾ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜನರು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಲು ಒಂದು ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಗಾಗಿ. ಕೋಶಗಳು ಅಥವಾ ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ವಿಹಾರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂಟಪಗಳು ಅದೇ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರೆದ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳು ಅಥವಾ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂನಲ್ಲಿ 7 ನೇ ಮತ್ತು 8 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಮಂಟಪಗಳಿವೆ. ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿವೆ, ಇದು 7 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗುಹೆ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿಯ ಮಹತ್ವದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಗುಹೆಗಳ ಭಾಗಗಳು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ತಂಭವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಅಂಚುಗಳೊಂದಿಗೆ ಒರಟಾದ-ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮುಂಚಾಚಿರುವಿಕೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಚಡಿಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದರು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ನಂತರ ನೇತಾಡುವ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು. ==ವರಾಹ== ವರಾಹ ಗುಹೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ ಬೆಟ್ಟದ ಪಶ್ಚಿಮ ಮುಖದ ಲಂಬ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸರಳವಾಗಿದೆ; ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂದೂ ದಂತಕಥೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ನಾಲ್ಕು ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ: ವಾಮನ-ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ ದಂತಕಥೆ, ವರಾಹ ದಂತಕಥೆ, ದುರ್ಗಾ ದಂತಕಥೆ ಮತ್ತು ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ದಂತಕಥೆ. ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಇದನ್ನು 7 ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗವು ಎರಡು ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಪಿಲಾಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಂಡೆಯ ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಸುಮಾರು 18 ಇಂಚುಗಳು (46 ಸೆಂ.ಮೀ.) ಹಿನ್ಸರಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಂಬದ ವೇದಿಕೆಯು ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಂಬದ ತಳವು ಅಚ್ಚೊತ್ತಿದ ಓಮ (ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಪದರ) ಮತ್ತು ಅಧಿಷ್ಠಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳ ಪೀಠಗಳು ಕಮಲದ ಆಕಾರದ (ಪದ್ಮ ಪೀಠಗಳು) ಮತ್ತು 2 ರಿಂದ 2 ಅಡಿ (0.61 ಮೀ × 0.61 ಮೀ) ಚದರ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಸಿಂಹ ಮುಖದ ವ್ಯಾಲಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ತಲೆಗಳು ಕಂಬಗಳ ಅಷ್ಟಭುಜಾಕೃತಿಯ ದಂಡಗಳಲ್ಲಿ (ಕಲ್) ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಅವು ಮೊನಚಾದ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಭುಜಾಕೃತಿಯ ಕಲಸ ಮತ್ತು ಅಲಂಕೃತ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಮೇಲಿನ ಫಲಕ (ಚಪ್ಪಟೆ ತಟ್ಟೆ) ಒಂದು ಚೌಕವಾಗಿದೆ. ಮೇಲಿನ ಕಪೋತ (ಒಂದು ರೀತಿಯ ಫ್ರೈಜ್) ಆರು ಕೂಡು ಕಮಾನುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕಪೋತದ ಮೇಲೆ ಬಂಡಿ ಶೈಲಿಯ ಛಾವಣಿಯಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಅಂತಿಮ ಮಂಟಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಗುಹೆಯ ಹಿಂಭಾಗದ ಗೋಡೆಯು ಚೌಕಾಕಾರದ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಬಂಡೆಯ ಒಳಗೆ, ನೆಲದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಪ್ರತಿ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯು ಒಳಮುಖವಾಗಿ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಎರಡು ಮುಳುಗಿದ ಗೂಡುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ರೂಪುಗೊಂಡ ದ್ವಾರಪಾಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪೈಲಸ್ಟರ್‌ಗಳಿವೆ, ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಹಲಗೆಗಳು ಹಂಸಗಳ ಗಣಗಳು ಮತ್ತು ಫ್ರೈಜ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಗುಹೆಯ ಒಳಗಿನ ಗೋಡೆಯ ಉತ್ತರ ಫಲಕವು ವರಾಹ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಾನವ-ಹಂದಿ ಅವತಾರವು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಾತಾಳ ನೀರಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿದೆ; ವರಾಹನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಎಡಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ತನ್ನ ಬಲಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತನ್ನ ದಂತಗಳಿಂದ ನೇತುಹಾಕುವ ಬದಲು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು (ಮತ್ತು ನೋಡುತ್ತಾನೆ). ಅವಳು ಅವನ ಎತ್ತರದ ಮೊಣಕಾಲಿನ ಬಳಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿರುವ ನೀರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ವರಾಹನು ತುಳಿದು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಫಲಕದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ವೈದಿಕ ಋಷಿ ನಾರದ, ಸೂರ್ಯ (ಸೂರ್ಯ), ಚಂದ್ರ (ಚಂದ್ರ) ಮತ್ತು ದಂತಕಥೆಯಲ್ಲಿನ ಇತರರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಫಲಕದ ಹತ್ತಿರದ ನಿರೂಪಣೆ ವೈಖಾನಸಾಗಮ. ಆಲಿಸ್ ಬೋನರ್ ಪ್ರಕಾರ, ಫಲಕವು ಒಂದು ಆಯತವಾಗಿದೆ; ದೈವಿಕ ಪಾತ್ರಗಳು (ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಒಂದು ಚೌಕದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಐಹಿಕ ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ-ಸಂಬಂಧಿತ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಂಡಲ ವೃತ್ತದ ಹೊರಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಂಟಪದ ದಕ್ಷಿಣ ಫಲಕವು ವಾಮನ-ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣು ಕುಬ್ಜ ಅವತಾರದ ದೈತ್ಯ ಅವತಾರವು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಆವರಿಸಲು ಮೂರನೇ ಬೃಹತ್ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಾಲಿ ಕೆಳಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತನಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ. ಫಲಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಶಿವ (ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿ ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ) ಮುಂತಾದ ದಂತಕಥೆಯ ಇತರ ಪಾತ್ರಗಳಿವೆ. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಫಲಕದ ಹತ್ತಿರದ ನಿರೂಪಣೆಯು ವೈಖಾನಸಾಗಮವಾಗಿದೆ. ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ ಚಿತ್ರಣವು ಮತ್ತೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ದಂತಕಥೆಯ ವಾಮನ ಭಾಗವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ (ಭಾರತದ ಇತರ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ). ಹಲವಾರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚೌಕಾಕಾರದ, ಕೆತ್ತಿದ ಗೋಡೆ [[File:Temple in chennai 4.jpg|thumb|Temple in chennai 4]] ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಉತ್ತರದ ಗೂಡಿನ ಹಿಂಭಾಗದ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಇದ್ದಾಳೆ, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ದುರ್ಗಾ ಫಲಕವು ಶಕ್ತಿ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ವಿಜಯದ ದೇವತೆ "ವಿಜಯ ಶ್ರೀ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕು ತೋಳುಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾದ ದುರ್ಗಾ ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳ ಬಳಿ ಒಬ್ಬ ಯೋಧನನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ, ತನ್ನನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಭಕ್ತನು ಒಂದು ಮೊಣಕಾಲಿನ ಮೇಲೆ ಅವಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಫಲಕದಲ್ಲಿ ಭಯಭೀತರಾದ ಗಣಗಳು, ಸಿಂಹ - ಅವಳ ವಾಹನ - ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಹುಲ್ಲೆ ಇವೆ. ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ಯೋಗ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಎರಡು ಕಮಲದ ಮೊಗ್ಗುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ರತ್ನಖಚಿತ ದುರ್ಗಾ ಪತ್ರ ಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ - ಐದು ವಿಧದ ಚಿನ್ನದ ಕಿವಿ ಆಭರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ - ಇದು ಸಂಪತ್ತಿನೊಂದಿಗಿನ ಅವಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳ ಹತ್ತಿರ ಅಪ್ಸರೆಯರು ನೀರಿನ ಜಾಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಆನೆ ತಲೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ; ಒಬ್ಬರು ನೀರಿನ ಹೂಜಿಯನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ನೀರನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸಲು ಹೂಜಿಯನ್ನು ಓರೆಯಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆಲಿಸ್ ಬೋನರ್ ಪ್ರಕಾರ, ಚೌಕಾಕಾರದ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಫಲಕದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ==ಕೋಟಿಕಲ್== ಕೋಟಿಕಲ್ ಸರಳವಾದ, ಆರಂಭಿಕ ಉತ್ಖನನವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಿಲಾಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಮುಂದೆ ಸಾಕೆಟ್‌ಗಳಿವೆ, ಇದು ರಚನಾತ್ಮಕ ಮುಖಮಂಟಪ (ಮುಖ್ಯ ಸಭಾಂಗಣ)ವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೋಟಿಕಲ್ ಗುಹೆ ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗೆ ಒಂದು ಉದ್ದವಾದ ಅರ್ಧಮಂಟಪ (ಅರ್ಧ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ಸಭಾಂಗಣ) ಮತ್ತು ಒಂದು ಚದರ ಗರ್ಭಗೃಹ (ಗರ್ಭ ಗ್ರಿಯಾ) ಇವೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮುಂಭಾಗವು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ದೇವಾಲಯದಂತೆಯೇ ಅಚ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>[[File:Tirumurthi-Caves-Mahabalipuarm-Chennai-2.JPG|thumb|Tirumurthi-Caves-Mahabalipuarm-Chennai-2]]</ref> ಗರ್ಭಗೃಹದ ಬಾಗಿಲಿನ ಪ್ರತಿ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ದ್ವಾರಪಾಲರು (ಬಾಗಿಲನ್ನು ಕಾಯುವ ಶಿಲ್ಪಗಳು) ಇದ್ದಾರೆ. ಯೋಧ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಗುರಾಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ; ಇನ್ನೊಬ್ಬರು, ತ್ರಿಭಂಗ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ, ಬಿಲ್ಲಿನ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ತನ್ನ ಎತ್ತಿದ ಪಾದದ ಬೆರಳಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಇಬ್ಬರೂ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅದು ಅವರ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಭುಜಗಳವರೆಗೆ ನೇತಾಡುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿರುವ ದೇವತೆ ಬಹುಶಃ ಹಿಂದೂ ಯೋಧ ದೇವತೆ ದುರ್ಗಾ ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಮಹಿಳಾ ರಕ್ಷಕರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚೌಕಾಕಾರದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಶಿಲೆ, ಅಧಿಷ್ಠಾನ (ನೆಲ), ಭಿತ್ತಿ (ಭಾಗಶಃ ಗೋಡೆ) ಮತ್ತು ಕುಡು (ಗವಾಕ್ಷ) ಇವೆ. ಒಂದು ಸ್ತಂಭವು ಗ್ರಂಥ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ "ಶ್ರೀ ವಾಮಂಕುಶ" ಎಂದು ಲಿಪ್ಯಂತರಗೊಳ್ಳುವ ಶಾಸನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಯಾವುದೇ ರಾಜ ಅಥವಾ ಪಲ್ಲವ ಅಧಿಕಾರಿ ಆ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪೋಷಕನು (ರಾಮಸ್ವಾಮಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಹುಶಃ ತೆಲುಗು) ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಇದನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ಮಹೇಂದ್ರ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದವನೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಧರ್ಮರಾಜ== ಧರ್ಮರಾಜ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತಕಾಮ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ ಬೆಟ್ಟದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಹಿಷಮರ್ದಿನಿ ಗುಹೆಯ ಬಳಿ ಇದೆ. ಇದು ಕೋಟಿಕಲ್ ಗುಹೆಯಂತೆ ಮುಖ-ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಅರ್ಧ-ಮಂಟಪ ಎಂಬ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತೆಳುವಾದ, ನಾಲ್ಕು ಬದಿಯ ಕಂಬಗಳು ಎರಡು ಮಂಟಪಗಳಿಗೆ ಜಾಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರ ಅರ್ಧ-ಮಂಟಪವು ಮುಖ-ಮಂಟಪಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಇಂಚುಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಮುಂಭಾಗವು ಎರಡು ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಪಿಲಾಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಎರಡು ಮಂಟಪಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಸ್ಥಳವೂ ಇದೆ. ಒಳಗಿನ ಸಭಾಂಗಣವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧಿಷ್ಠಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂರು ದೇವಾಲಯ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧಿಷ್ಠಾನವು ನಾಲ್ಕು ಅಧಿಷ್ಠಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಿನ್ಸರಿತ ಅಧಿಷ್ಠಾನ (ಕಂಠ), ಮೇಲಿನ ಫಿಲೆಟ್ (ಕಂಪ) ಮತ್ತು ದಪ್ಪ ಅಧಿಷ್ಠಾನ (ಪಟ್ಟಿಕಾ) ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ; ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನ ಅಚ್ಚು (ಉಪನ), ಲಂಬ ಅಚ್ಚು (ಜಗತಿ), ಮೂರು ಮುಖದ ಅಚ್ಚು (ತ್ರಿಪಟ್ಟ-ಕುಮುದ) ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಫಿಲೆಟ್ (ಕಂಪ) ಹೊಂದಿದೆ. ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರ ಗರ್ಭಗುಡಿಯು ಎರಡು ಪುರುಷ ದ್ವಾರಪಾಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ (ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ), ಚಿತ್ರಗಳು ಈಗ ಕಾಣೆಯಾಗಿವೆ. ದೇವಾಲಯವು ಗ್ರಂಥ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಾಸನವನ್ನು ವಿಶೇಷಣದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಈ ಗುಹೆಯನ್ನು ರಾಜ ರಾಜಸಿಂಹ (7 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ 8 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ) ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಮತ್ತು ಹಲ್ಟ್ಜ್ ಇದನ್ನು 7 ನೇ ಶತಮಾನದ ರಾಜ ಪರಮೇಶ್ವರ-ವರ್ಮನ್ I ಗೆ ಸೇರಿದೆ; ಇತರ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಇದನ್ನು ಅದರ ಶೈಲಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಹೇಂದ್ರ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ==ರಾಮಾನುಜ== ಅತ್ಯಂತ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ರಾಮಾನುಜರು ಮೂರು ಕೋಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ ಬೆಟ್ಟದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅದರ ಪೂರ್ವದ ಸ್ಕಾರ್ಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ ವೈಷ್ಣವ ವಿದ್ವಾಂಸ ರಾಮಾನುಜರಿಗೆ ದೇವಾಲಯವಾಗಿ ಭಾಗಶಃ ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರದ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಮುಂದೆ ಆರು ಒರಟಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ, ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು, ಬಹುಶಃ ಮಂಟಪವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು. ==ಕೋನೇರಿ== ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಕೋನೇರಿ ಮಂಟಪವು ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಸಭಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಐದು ಕೋಣೆಗಳನ್ನು (ದೇವಾಲಯಗಳು) ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕೋನೇರಿ-ಪಲ್ಲಂ ತೊಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂನ ಮುಖ್ಯ ಬೆಟ್ಟದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಇದರ ಮುಂಭಾಗವು ಒಂದು ನಮೂನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಕಾರ್ನಿಸ್ ಹತ್ತು ಕುಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲೆ ಐದು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ ಸಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಂಭಾಗದ ಸಾಲು ದೇವಾಲಯಗಳ ಬಳಿಯ ಸಾಲಿಗಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಕೋನೇರಿಗಳು ನಾಲ್ಕು ಬದಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಕಂಬಗಳು ಸಿಲಿಂಡರಾಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ==ಕೃಷ್ಣ== ಕೃಷ್ಣ ಮಂಟಪವು ಒಂದು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಗುಹೆಯಾಗಿದ್ದು, 7 ನೇ ಶತಮಾನದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಗಂಗಾ ಮೂಲದ ಮೂಲ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪದ ಬಳಿ ಇದೆ. ಇದರ ಮುಂಭಾಗವು ನಾಲ್ಕು ಸಿಂಹದ ಪೌರಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಲಾ, ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವ ಮತ್ತು ಎರಡು ಪಿಲಾಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಲು ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಕಂಬಗಳ ಮಂಟಪದ ಗೋಡೆಗಳು ಕೃಷ್ಣನ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಣೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೃಷ್ಣನು [[ಗೋವರ್ಧನ ಪರ್ವತ]]ವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ, ಅದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನರು, ದನಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿವೆ. ಇನ್ನೊಂದು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ಯುವಕ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯ ಕೈಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವನು ಹೋಗುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅವಳು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿರೋಧಿಸಿದರೂ, ಅವಳು ಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ನಂತರ ಫಲಕವು ಹಾಲಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳ ರಾಶಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ದನಗಳ ಮೇವಿನ ಕಟ್ಟನ್ನು ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಹಾಲುಗಾರಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ ಹಸುವಿಗೆ ಹಾಲು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಹಸುವಿಗೆ ಒಂದು ಕರು ಇದೆ, ಅದು ಬಾಗಿದ ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ನೆಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಮೇಲೆ, ಜನರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳುವಾಗ ಕೃಷ್ಣ ಕೊಳಲು ನುಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ==ಅತಿರಣಚಂದ== 7 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತಿರಣಚಂದ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯವು ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂನ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸಾಳುವಾಂಕುಪ್ಪಂ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಎರಡು ಅಷ್ಟಭುಜಾಕೃತಿಯ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಚದರ ಸದುರಾಮ್‌ಗಳು (ಬೇಸ್‌ಗಳು) ಮತ್ತು ಎರಡು ನಾಲ್ಕು-ಬದಿಯ ಪಿಲಾಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಂಭಾಗದ ಹಿಂದೆ ಅರ್ಧ-ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ, ಚದರ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಇದೆ. ಮುಂಭಾಗದ ಮುಂದೆ ಖಾಲಿ ಮೋರ್ಟೈಸ್ ರಂಧ್ರಗಳಿವೆ, ಬಹುಶಃ ಈಗ ಕಾಣೆಯಾದ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ನಂತರ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳಾಗಿರಬಹುದು. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಎರಡು ಶೈವ ದ್ವಾರಪಾಲರಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಒಳಗೆ ನಂತರದ ಕಪ್ಪು, ಹೊಳಪುಳ್ಳ, 16-ಬದಿಯ, ತಂತ್ರ-ಶೈಲಿಯ ಶಿವಲಿಂಗವಿದೆ. ಒಂದು ದ್ವಾರಪಾಲದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗದ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಅರ್ಪಣೆಗಳನ್ನು ಹರಿಸಲು ನಂತರದ ಚಾನಲ್ ಇದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಹಿಂಭಾಗದ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಶಿವ, ಪಾರ್ವತಿ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿರುವ ಶಿಶು ಸ್ಕಂದರ ಚೌಕಾಕಾರದ ಸೋಮಸ್ಕಂದ ಉಬ್ಬು ಫಲಕವಿದೆ. ಅರ್ಧಮಂಟಪದ ಮಂಟಪದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೆರಡು ಸೋಮಸ್ಕಂದ ಫಲಕಗಳಿವೆ ==ಆದಿವರಾಹ== ಮಹಾ ವರಾಹ ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಆದಿವರಾಹ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯವು ಇನ್ನೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ವರಾಹ (ವೈಷ್ಣವ), ದುರ್ಗಾ (ಶಕ್ತಿ ಧರ್ಮ), ಗಂಗಾಧರ (ಶೈವ ಧರ್ಮ), ಹರಿಹರ (ವೈಷ್ಣವ-ಶೈವ ಧರ್ಮ ಸಮ್ಮಿಳನ) ಮತ್ತು ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ (ವೈಷ್ಣವ) ಬಗ್ಗೆ ಹಿಂದೂ ದಂತಕಥೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮುಖ್ಯ ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ ಬೆಟ್ಟದ ಉತ್ತರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ, ಅದರ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ವರಾಹ ಮಂಟಪದಂತೆಯೇ, ಎರಡೂ 7 ನೇ ಶತಮಾನದ ನರಸಿಂಹ ವರ್ಮನ್ I ಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವ ನಂತರದ ಶಾಸನಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಇದ್ದರೂ, ಅದರ ಶೈಲಿಯು ಇದನ್ನು ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಒಂಬತ್ತನೇ ಅವತಾರವಾಗಿ ಬುದ್ಧನ ಮೇಲೆ ಪುಷ್ಪವನ್ನು ಇರಿಸುವ ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅವತಾರ ಶಾಸನವು 7 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ==ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ== [[File:Aerial view of Mahishasuramardini Mandapam Mahabalipuram, India.jpg|thumb|Aerial view of Mahishasuramardini Mandapam Mahabalipuram, India]] ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ ಗುಹೆ, ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ ಮಂಟಪ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಸ್ಥಳದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಯಮಪುರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ಮುಖ್ಯ ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಬಂಡೆಯ ಪೂರ್ವದ ಸ್ಕಾರ್ಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಓಲಕ್ಕಣ್ಣೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಪ್ರಕಾರ, ದೇವಾಲಯವು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ತಮಿಳು ದೇವಾಲಯದ ಶಿಲಾ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಗುಹೆಯು ಅನೇಕ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಪುರಾಣವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ==ಪಂಚಪಾಂಡವ ಮಂಟಪ== ಅರ್ಜುನನ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದ ಮೂಲ-ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪಂಚಪಾಂಡವ ಮಂಟಪವಿದೆ, ಇದು ಮಾಮಲ್ಲಾಪುರದಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಲಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ (ಅಪೂರ್ಣ) ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಆರು ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಮುಂಭಾಗವಾಗಿ ಎರಡು ಪಿಲಾಸ್ಟರ್‌ಗಳು. ಅರ್ಧಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಲು ಕಂಬಗಳು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಪೂರ್ಣ, ಆಳವಾದ ಪಕ್ಕದ ಸಭಾಂಗಣಗಳು ಸಹ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಗುಹೆಯು ನಡಿಗೆ ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಗೋಡೆಯ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಕೆಲಸದ ಪುರಾವೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ==ಇತರ ಮಂಟಪಗಳು== ಮಾಮಲ್ಲಾಪುರಂ ಸ್ಥಳವು ಹಲವಾರು ಇತರ ಅಪೂರ್ಣ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ ದೇವಾಲಯ; ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಪಂಚಪಾಂಡವ ಮಂಟಪ; ಕೋನೇರಿಪ್ಪಳ್ಳಂ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಬಳಿಯ ಪುಲಿಪುದರ್ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಯಲಿ ಮಂಟಪ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಟೈಗರ್ ಗುಹೆ, ಇದನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ (ಸಮೃದ್ಧಿಯ ದೇವತೆ, ದುರ್ಗಾದೇವಿಯ ಅಂಶ) ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ==ರಚನಾತ್ಮಕ ದೇವಾಲಯಗಳು== ಮಾಮಲ್ಲಾಪುರದಲ್ಲಿರುವ ರಚನಾತ್ಮಕ (ಸ್ವತಂತ್ರ) ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ (ಗುಹೆ ದೇವಾಲಯಗಳು) ಅಥವಾ ಬಂಡೆಯಿಂದ (ರಥ ದೇವಾಲಯಗಳು) ಕೆತ್ತುವ ಬದಲು, ಕತ್ತರಿಸಿದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಡ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉಳಿದಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳು, ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನ ಹಂತ, ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ತಮಿಳು ಹಿಂದೂ-ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕೆಲವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಗಳು (ಮಾಮಲ್ಲಾಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಸ್ಮಾರಕಗಳಂತೆ) ಶಿವ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ದುರ್ಗಾಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿವೆ, ಆದರೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿವ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರವು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ==ತೀರ ದೇವಾಲಯ== [[File:01MahabalipuramShoreTemple.jpg|thumb|01MahabalipuramShoreTemple]] ತೀರ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಮಾಮಲ್ಲಾಪುರಂ ತೀರದ ಬಳಿ ಇದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಆಧುನಿಕ ಹೆಸರು. ಇದು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯ, ಎರಡು ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳು, ತೆರೆದ ಸಭಾಂಗಣಗಳು, ದ್ವಾರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಮರಳಿನಿಂದ ಹೂಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯವು ಎರಡು ಹಂತದ, ಸಂಯುಕ್ತ ಗೋಡೆಯೊಳಗೆ ಶಿವನ ವಾಹನ (ವಾಹನ), ನಂದಿಯ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಇದೆ. 60-ಅಡಿ (18 ಮೀ)-ಎತ್ತರದ ದೇವಾಲಯವು 50-ಚದರ ಅಡಿ (4.6 ಮೀ2) ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಐದು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಪಿರಮಿಡ್ ಗೋಪುರವಾಗಿದ್ದು, ಶಿವನ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರದೊಂದಿಗೆ. ದೇವಾಲಯವು ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ದ್ವಾರದ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡದಾದ, ಬ್ಯಾರೆಲ್ ಕಮಾನು ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೊರಗಿನ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಂಬಗಳು ಇದನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯವು ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮರಾಜ ರಥಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿದಾದ ಮತ್ತು ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ, ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಕೆಳ ಹಂತವನ್ನು ಕುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಚದರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟಭುಜಾಕೃತಿಯ ಶಿಖರ ಮತ್ತು ಕಳಸ- (ಮಡಕೆ)-ಆಕಾರದ ಫಿನಿಯಲ್‌ಗಳು ಗೋಪುರವನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತವೆ. ==ಶಿಲಾ ಪರಿಹಾರಗಳು== [[File:Mahabalipuram pano2.jpg|thumb|Ganga River's descent]] ಶಿಲಾ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಬಂಡೆಗಳು ಅಥವಾ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಮಂಟಪದ ಗೋಡೆಯೂ ಸೇರಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪದ ಮುಂದೆ ಒಂದು ಮೇಲ್ವಿಚಾರವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಹಾಬಲಿಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿಲಾ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪವೆಂದರೆ ಗಂಗಾ ಅವರೋಹಣ (ಅರ್ಜುನನ ತಪಸ್ಸು ಅಥವಾ ಭಗೀರಥನ ತಪಸ್ಸು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ), ಇದು ಅತಿದೊಡ್ಡ ತೆರೆದ ಶಿಲಾ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪವಾಗಿದೆ. ಗಂಗಾ ಅವರೋಹಣವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಾಸ್-ರಿಲೀಫ್ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಎರಡು 27-ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ (89 ಅಡಿ), 9-ಮೀಟರ್-ಎತ್ತರದ (30 ಅಡಿ) ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ==ಇತರ ಶಿಲಾ ಸ್ಮಾರಕಗಳು== ಕೃಷ್ಣನ ಬಟರ್‌ಬಾಲ್ (ವಾನ್ ಇರೈ ಕಲ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕರಾವಳಿ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಒಂದು ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಬಂಡೆಯಾಗಿದೆ. ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಭ್ರಮೆಯಿಂದಾಗಿ ಇದು ಕಲ್ಲಿನ ಸ್ತಂಭದ ಮೇಲೆ ಅಷ್ಟೇನೂ ನಿಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಬೆಣ್ಣೆ ಬಾವಿ ಕೃಷ್ಣನ ಬಟರ್‌ಬಾಲ್‌ನಿಂದ 40 ಮೀಟರ್ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇದೆ, ಇದನ್ನು ಸವೆದ ಕಲ್ಲಿನ ಸ್ತಂಭದ ಆಳಕ್ಕೆ ಅಗೆದು ತೆಗೆಯಲಾಗಿದೆ. ==ಪ್ರಭಾವ== ಶಿಲೆಯಿಂದ ಕೆತ್ತಿದ ದೇವಾಲಯಗಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಥಗಳು, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಯಿತು. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ, ಕಾಂಬೋಡಿಯನ್, ಅನಾಮೀಸ್ ಮತ್ತು ಜಾವಾನೀಸ್ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ದೇವಾಲಯಗಳ ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ವಂಶಸ್ಥರು ಸಮಕಾಲೀನ ಮಹಾಬಲಿಪುರಂನಲ್ಲಿ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು. ==ಸಂರಕ್ಷಣೆ== ಸುಮಾರು 40 ವರ್ಷಗಳ ವಿಳಂಬದ ನಂತರ, ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ ಅನ್ನು ಸುಂದರಗೊಳಿಸುವ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ಲಾನ್ ಅನ್ನು 2003 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ಬಹುಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ ಯೋಜನೆಗೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬೇಲಿಗಳು, ಹುಲ್ಲುಹಾಸುಗಳು, ಮಾರ್ಗಗಳು, ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅತಿಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸನ್ ಎಟ್ ಲುಮಿಯರ್ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸುತ್ತಲಿನ ಹುಲ್ಲುಹಾಸುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದೆ ಮತ್ತು ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ (HUDCO) ಶೋರ್ ಟೆಂಪಲ್ ಮತ್ತು ಐದು ರಥಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ರಸ್ತೆಗಳ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದೆ. ಶೋರ್ ಟೆಂಪಲ್‌ನ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಐದು ರಥಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ವರ್ಗ:Event:Heritage Across Borders]] dwbo0iv66gtou2ll94368a2ihuuz1l8 0 180495 1383508 2026-08-19T17:05:04Z Ashwini Rai K 98657 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364676862|Sanchi Stupa No. 2]]" ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು 1383508 wikitext text/x-wiki {{Infobox building|image=Sanchi Stupa number 2 KSP 3589.jpg|caption=Stupa number 2 at [[Sanchi]]|coordinates={{coord|23.48|N|77.73|E|display=inline,title}}|building_type=[[Stupa]]|location=[[Sanchi Town]], Madhya Pradesh, India|architectural_style=[[Buddhist architecture|Buddhist]]|inauguration_date=|height=|other_dimensions=|embedded={{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | part_of = [[Buddhist Monuments at Sanchi]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(i)(ii)(iii)(iv)(vi)}}(i)(ii)(iii)(iv)(vi) | ID = 524 | year = 1989 }}}}[[ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ]] '''ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2''', ಇದನ್ನು '''ಸಾಂಚಿ II''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಬೌದ್ಧ [[ಸ್ತೂಪ|ಸ್ತೂಪಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದರಿಂದ ಇದು ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಬಹುಶಃ [[ಬೋಧ್ ಗಯಾ|ಬೋಧಗಯಾದ]] [[ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯ|ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿನ]] ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳು ಅಥವಾ ಭರ್ಹುತ್‌ನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಹಿಂದಿನದು. ಇದು "ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸ್ತೂಪ ಅಲಂಕಾರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ II ಸ್ತೂಪವನ್ನು [[ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು|ಜಾತಕ]] ಚಿತ್ರಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="Bell 15" /> == ಅಡಿಪಾಯ == [[ಚಿತ್ರ:Sanchi_map_with_Stupa_2.jpg|left|thumb| ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ತೂಪ II ಇರುವ ಸಾಂಚಿ ಬೆಟ್ಟದ ನಕ್ಷೆ.]] ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 [[ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸಾಂಚಿಯ]] ಬೌದ್ಧ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಬಹುಶಃ ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾ ಸ್ತೂಪ (ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 1) ಕ್ಕಿಂತ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಅವಧಿಯ (323-185 BCE) ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇದು ಸ್ತೂಪ Nb 1 ಗಿಂತ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಉಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂಚಿನದು. ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ನಂ.2 ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ಗರುಡಗಂಬ|ಹೆಲಿಯೊಡೋರಸ್ ಸ್ತಂಭದೊಂದಿಗೆ]] ಅದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್ [[ಅಂತಲಿಕಿತ|ಆಂಟಿಯಾಲ್ಸಿಡಾಸ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಾರಣ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ 113 ರಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು, ಜೊತೆಗೆ ಶಾಸನಗಳ ಪ್ಯಾಲಿಯೋಗ್ರಫಿಯ ಹೋಲಿಕೆಗಳು. ಈ ಸ್ತೂಪವು ಸಾಂಚಿಯ ಮುಖ್ಯ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಹೊರಗೆ, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 300 ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಚಿ ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸ್ತೂಪ 1 ಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅವಶೇಷಗಳು [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕನ]] ಕಾಲದ ಚರ್ಚ್ ಗಣ್ಯರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಅವರನ್ನು ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 1 ರಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನಿಗಿಂತ ಅಥವಾ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 3 ರಲ್ಲಿ ಅವನ ಶಿಷ್ಯರಿಗಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="Marshall 79" /> == ಅವಶೇಷಗಳು == ಸ್ತೂಪವು ಮಾನವ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಸಣ್ಣ ಸ್ಟೀಟೈಟ್ ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅವಶೇಷ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅವಶೇಷ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಆರಂಭಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಾಸನವು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ, ಅದು "ಕಸಪಗೋಟ ಮತ್ತು ವಾಚಿ-ಸುವಿಜಯಿತ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು" ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. [ಇದಲ್ಲದೆ, ಹತ್ತು ಸಂತರನ್ನು ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವರು ಅಶೋಕನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಬೌದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ದೂತರಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅವರಲ್ಲಿ "ಮೊಗಲಿಪುತ" ಒಬ್ಬರು, ಅವರು ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದ ಮೊಗಲಿಪುತ ಟಿಸ್ಸ ಆಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_No_2_relics.jpg|thumb| ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೆಲವು ಅವಶೇಷಗಳು.]] ಸ್ತೂಪವು ಮಾನವ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಬಳಪದ ಕಲ್ಲು|ಸ್ಟೀಟೈಟ್‌ನಿಂದ]] ಮಾಡಿದ ನಾಲ್ಕು ಸಣ್ಣ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಅವಶೇಷ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆ ಸ್ಮಾರಕ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಆರಂಭಿಕ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ]] ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಾಸನ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ "ಕಸಪಗೋಟ ಮತ್ತು ವಾಚಿ-ಸುವಿಜಯಿತ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರ ಅವಶೇಷಗಳು" ಇವೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕನ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಅಥವಾ ಬೌದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು [[ಹಿಮಾಲಯ|ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ]] ದೂತರಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹತ್ತು ಸಂತರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ "ಮೊಗಲಿಪುತ" ಇದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದ ಮೊಗಲಿಪುತ ಟಿಸ್ಸ ಆಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. <ref name="Marshall 79" /> == ಪರಿಹಾರಗಳ ವಿಷಯ == ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿನ ಆರಂಭಿಕ ಪದಕಗಳು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115 ರದ್ದಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕಂಬದ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 80 ರದ್ದಾಗಿವೆ, ಅಥವಾ ಮೊದಲನೆಯದಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 15 ರದ್ದಾಗಿವೆ. === ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115) === ಸಾಂಚಿ II ರ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115) ಈ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು ಭಾರತೀಯ ಕಲ್ಲಿನ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ; ಮೊದಲ ಜಾತಕಗಳು [[ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3638.jpg|left|thumb| ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ತಲೆಯ ರಾಕ್ಷಸನ ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರ.]] [[ಬೋಧ್ ಗಯಾ|ಬೋಧಗಯಾದ]] [[ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯ|ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ]] ಕುದುರೆ ತಲೆಯ ಮಹಿಳೆಯ ಒಂದು ಚಿತ್ರವು, ಬುದ್ಧನ ಹಿಂದಿನ ಜೀವನದ ಕಥೆಯಾದ ಪಾದಕುಶಲಮಾನವ [[ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು|ಜಾತಕದ]] ಮೊದಲ ತಿಳಿದಿರುವ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ತಲೆಯ ರಾಕ್ಷಸಿ ತನ್ನ ಬೇಟೆಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಬೋಧಿಸತ್ವ (ಭವಿಷ್ಯದ ಬುದ್ಧ) ಅವರ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sunga_railings_detail.jpg|thumb| ಸುಂಗ ಕಾಲದ ಕಂಬಿಬೇಲಿಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಖಾಲಿಯಾಗಿದ್ದವು (ಎಡ: ಸಾಂಚಿ ಮಹಾ ಸ್ತೂಪ), ಮತ್ತು 115 BCE ಸುಮಾರಿಗೆ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಬಲ) ದೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ]] ನಿರೂಪಣಾ ಕಲೆಯ ಈ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಬುದ್ಧನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ನೋಟವನ್ನು ಅಥವಾ ಅವನ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 455 ಪದಕಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ-ಪದಕಗಳಾಗಿವೆ, ಅಥವಾ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 293 ಕಮಲದ ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿವೆ, ಮತ್ತು 126 ಕಮಲದ ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೇವಲ 36 ಪದಕಗಳು ಮಾತ್ರ ಬೇರೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬೌದ್ಧ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬುದ್ಧನ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕು ಘಟನೆಗಳು: ಜನನ, ಜ್ಞಾನೋದಯ, ಮೊದಲ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ ಮತ್ತು ಮರಣ. ಕೆಲವು ಲೇಖಕರು ಈ ಉಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಭಾರ್ಹುತ್ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 100-80) ನಲ್ಲಿನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಮುನ್ನುಡಿ (" ಮುನ್ನುಡಿ ") ಮತ್ತು ಸಾಂಚಿಯ ಮಹಾ ಸ್ತೂಪದ ತೋರಣಗಳ ಮೇಲಿನ ನಂತರದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ವಿಕಸಿತ ಚಿತ್ರಣಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1 ನೇ ಶತಮಾನ/ಕ್ರಿ.ಶ.). <ref name="Bell 15" /> ==== ವಾಯುವ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಭಾವ ==== 2 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ ಆರಂಭಿಕ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದ, ಮಧ್ಯ ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್ ಪ್ರದೇಶವಾದ [[ಗಾಂಧಾರ]] ಪ್ರದೇಶದ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, <ref name="AG" /> ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ]] ಲಿಪಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ [[ಖರೋಷ್ಠಿ ಲಿಪಿ|ಖರೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ]] (ಗಾಂಧಾರ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತಲೂ ಬಳಸಲಾಗುವ ಲಿಪಿ) ಕಲ್ಲುಗಾರನ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿವೆ. <ref name="AG" /> ಸ್ತೂಪದ ಕಂಬಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುವ ಕೆಲವು ಆರಂಭಿಕ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಆಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಈ ವಿದೇಶಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕಾರಣರೆಂದು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪೂ 115 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ತೂಪ II ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್ [[ತಕ್ಷಶಿಲಾ|ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಲಾ]] ರಾಜ [[ಅಂತಲಿಕಿತ|ಆಂಟಿಯಾಲ್ಕಿದಾಸ್]] ನಿಂದ [[ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ಗರುಡಗಂಬ|ಹೆಲಿಯೊಡೋರಸ್]] ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯು ವಿದಿಶಾದಲ್ಲಿರುವ [[ಶುಂಗ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಸುಂಗಸ್]] ರಾಜ ಭಗಭದ್ರನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 6 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿತು.&nbsp;ಸಾಂಚಿಯಿಂದ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ವಿದಿಶಾದಲ್ಲಿ, ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ವಾಸುದೇವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ [[ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ಗರುಡಗಂಬ|ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ಸ್ತಂಭವನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು ಮತ್ತು ಸುಂಗರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದವು, ಜನರು ಎರಡೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. {| class="wikitable" align="center" cellpadding="3" style="font-size: 80%; width: 100%;" | colspan="2" align="center" style="background:#D3D3D3; font-size: 100%;" |'''[[ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿನ]] ಆರಂಭಿಕ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115)''' |- | colspan="2" align="center" |<gallery mode="packed" heights="150px"> ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_2_man_on_horse.jpg|alt=Foreigner on a horse. The medallions are dated circa 115 BC.| ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ವಿದೇಶಿ. ಪದಕಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115 ರ ಹಿಂದಿನದು. ಚಿತ್ರ:Lakshmi_Sanchi_Stupa_2.jpg|alt=Lakshmi with lotus and two child attendants, probably derived from similar images of Venus| ಕಮಲ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳ ಸೇವಕಿಯರೊಂದಿಗೆ [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ]], ಬಹುಶಃ ಶುಕ್ರನ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ ಚಿತ್ರ:Flying_griffin_Sanchi_Stupa_2.jpg|alt=Griffin.| ಗ್ರಿಫಿನ್ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_2_anguipede.jpg|alt=Anguipede, a Greek mythological figure.| ಅಂಗುಪಿಡೆ, ಗ್ರೀಕ್ ಪೌರಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಚಿತ್ರ:Female_riding_a_Centaur_Sanchi_Stupa_2.jpg|alt=Female riding a Centaur. Centaurs are generally considered as Western borrowings.| ಸೆಂಟೌರ್ ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ ಮಹಿಳೆಯರು. ಸೆಂಟೌರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಲಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>"The hippocamps, the tritons, centaurs and other weird creatures, which certainly were borrowed from Western Art, occur at Gaya and other places, in the sculptures of the early period. Forms more or less similar occur at Mathura and Arnaravati." {{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Banerjee |first=Gauranga Nath |url=https://archive.org/details/hellenisminancie00banerich |title=Hellenism in ancient India |date=1920 |publisher=Calcutta |page=[https://archive.org/details/hellenisminancie00banerich/page/64 64]}}</ref> ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3676.jpg|alt=Hero fighting against lions, a motif of West-Asian origin, such as this one or this one.| ಸಿಂಹಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ನಾಯಕ, ಪಶ್ಚಿಮ-ಏಷ್ಯನ್ ಮೂಲದ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇದು ಅಥವಾ ಇದು . ಚಿತ್ರ:Lion_with_calf_Stupa_II_Sanchi.jpg|alt=Lion with calf.| ಕರುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಿಂಹ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3628.jpg|alt=Bactrian camel.| ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯನ್ ಒಂಟೆ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3635.jpg|alt=Man on a centaur.| ಸೆಂಟಾರ್ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_2_winged_lions.jpg|alt=Symmetrical leaping winged lions among floral motifs.| ಹೂವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚಿತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಸಮ್ಮಿತೀಯ ಜಿಗಿಯುವ ರೆಕ್ಕೆಯ ಸಿಂಹಗಳು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3603.jpg|alt=Winged griffin.| ರೆಕ್ಕೆಯ ಗ್ರಿಫಿನ್. </gallery> |} ==== ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ==== ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪದಕಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ-ಪದಕಗಳು (455 ರಲ್ಲಿ 293) ಬಹುಪಾಲು ಕಮಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೂ 126 ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪದಕಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಪದಕಗಳು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣದೊಂದಿಗೆ ಕಮಲವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹೆಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್ ಅಲಂಕಾರಿಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. {| class="wikitable" align="center" style="font-size: 80%; width: 100%; margin-bottom: 10px;" | colspan="2" align="center" style="background:#D3D3D3; font-size: 100%;" |'''ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು, ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ 115)''' |- | colspan="2" align="center" |<gallery mode="packed" heights="150px"> ಚಿತ್ರ:Flower_motif_Stupa_No2_Sanchi.jpg|alt=Floral designs.| ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು. ಚಿತ್ರ:Elephant_and_riders_Stupa_No2_Sanchi.jpg|alt=Elephant.| ಆನೆ. ಚಿತ್ರ:Flower_medallion_Stupa_II_Sanchi.jpg|alt=Flower medallion.| ಹೂವಿನ ಪದಕ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_2_medallion.jpg|alt=Medallion.| ಪದಕ. ಚಿತ್ರ:Lotus_within_beads_and_reels_motif_Stupa_No2_Sanchi.jpg|alt=Lotus with Hellenistic Beads and reels motif.| ಹೆಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್ ಮಣಿಗಳು ಮತ್ತು ರೀಲ್‌ಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿರುವ ಕಮಲ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3626.jpg|alt=Lotus and guirland.| ಲೋಟಸ್ ಮತ್ತು ಗಿರ್ಲ್ಯಾಂಡ್. </gallery> |} ==== ಬೌದ್ಧ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ==== ಪದಕಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೌದ್ಧ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಅಪರೂಪ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತ್ರಿರತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ತಾಳೆಗರಿಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ( ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ, 3 ನೇ ಶತಮಾನ BCE ನಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ) ಅನೇಕ ಕಮಲದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. {| class="wikitable" align="center" style="font-size: 80%; width: 100%; margin-bottom: 10px;" | colspan="2" align="center" style="background:#D3D3D3; font-size: 100%;" |'''ಬೌದ್ಧ ಚಿಹ್ನೆಗಳು, ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ 115)''' |- | colspan="2" align="center" |<gallery mode="packed" heights="150px"> ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3634.jpg|alt=Palmette design, often present in early Buddhist decorations.| ಆರಂಭಿಕ ಬೌದ್ಧ ಅಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಾಲ್ಮೆಟ್ ವಿನ್ಯಾಸ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3642.jpg|alt=Triratna with decorative scrolls.| ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸುರುಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತ್ರಿರತ್ನ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3658_Medallion_2.jpg|alt=Motif based on triratnas.| ತ್ರಿರತ್ನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3658_Flame_palmette.jpg|alt=Palmette design.| ಪಾಲ್ಮೆಟ್ ವಿನ್ಯಾಸ. </gallery> |} === ನಂತರದ ಅವಧಿ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 15) === ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ಕೆಲವು ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹಿಂದಿನವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಮಧ್ಯಂತರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಕಲೆಯ ವಿಕಸನವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬಾರಿ, ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬೌದ್ಧ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾ ಸ್ತೂಪದ ತೋರಣ ದ್ವಾರಗಳ ಮೇಲಿನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿವೆ. {| class="wikitable" align="center" cellpadding="3" style="font-size: 80%; width: 100%;" | colspan="2" align="center" style="background:#D3D3D3; font-size: 100%;" |'''[[ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿನ]] ನಂತರದ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ 15)''' |- |<gallery mode="packed" heights="150px"> ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_Sculpture_15.jpg|alt=Floral frieze.| ಹೂವಿನ ಫ್ರೈಜ್. ಚಿತ್ರ:Sanchi_8-17.jpg|alt=Decorative pillar.| ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಂಬ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_8-18.JPG|alt=Decorative pillar.| ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಂಬ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_2_elephants_and_Dharmachakra.jpg|alt=Pillar with elephants and Dharmachakra.| ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ತಂಭ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_2_Northern_Gate_ballustrade_decoration.jpg|alt=The full pillar.| ಪೂರ್ಣ ಕಂಬ. ಚಿತ್ರ:Decorative_elements_from_Stupa_No_2_at_Sanchi.jpg|alt=Various decorative elements of Stupa No.2, Sanchi.| ಸಾಂಚಿಯ ಸ್ತೂಪ ನಂ.2 ರ ವಿವಿಧ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶಗಳು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_Sculpture_15.jpg|alt=Floral designs.| ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3655_Lakshmi.jpg|alt=Lakshmi.| [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3652.jpg|alt=Devotional scene.| ಭಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ದೃಶ್ಯ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3667_Wheel_and_Triratna.jpg|alt=Dharmachakra and Triratna.| ಧರ್ಮಚಕ್ರ ಮತ್ತು ತ್ರಿರತ್ನ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3671_Tree_in_railing.jpg|alt=Bodhi tree.| ಬೋಧಿ ಮರ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3672.jpg|alt=Apsaras.| [[ಅಪ್ಸರೆಯರು|ಅಪ್ಸರಗಳು]] . ಚಿತ್ರ:Ashoka_supported_by_his_two_wives_at_Stupa_2_Sanchi_with_reconstituted_pillar_detail.jpg|alt=Ashoka supported by his two wives, with reconstituted pillar detail. Also seen in a contemporary relief on the Southern Gateway of Stupa 1.| ಪುನರ್ರಚಿಸಲಾದ ಸ್ತಂಭ ವಿವರಗಳೊಂದಿಗೆ, [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕನಿಗೆ]] ಅವನ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ತೂಪ 1 ರ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರದ ಸಮಕಾಲೀನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿಯೂ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3640.jpg|alt=Man in costume from the northwest, fighting against lions.| ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ವೇಷಭೂಷಣಧಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಿಂಹಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವುದು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3659_Saluting_man.jpg|alt=Man in costume from the northwest, possibly an Indo-Scythian.| ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ವೇಷಭೂಷಣಧಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಬಹುಶಃ [[ಶಕ|ಇಂಡೋ-ಸಿಥಿಯನ್]] . </gallery> |} === ಸಮರ್ಪಿತ ಶಾಸನಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Inscriptions_on_the_railings_of_Sanchi_Stupa_II.jpg|thumb| ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ II ರ ಕಂಬಿಬೇಲಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಶಾಸನಗಳು]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ]] ಭರ್ಹುತ್ ಸ್ತೂಪದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ, ಎರಡನೇ ಸ್ತೂಪದ ಕಂಬಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ಸಮರ್ಪಿತ ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಪ್ಯಾಲಿಯೋಗ್ರಫಿಯಲ್ಲಿನ ಹೋಲಿಕೆಯು ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ಮತ್ತು ಭಾರ್ಹುತ್ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Kumar|first=Ajit|title=Bharhut Sculptures and their untenable Sunga Association|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|date=2014|volume=2|pages=223–241|url=https://www.academia.edu/10237709|language=en}}</ref> ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಕಾರ: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಆದರ್ಶ ಭೇಟಿ ಅವಧಿ: 1 ರಿಂದ 2 ಗಂಟೆಗಳು ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ: ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2, ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮಹಾ ಸ್ತೂಪಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಈ ಸ್ತೂಪವು ಬೌದ್ಧ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶಾಂತ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ 3 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಹರಡುವಿಕೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಮಹಾ ಸ್ತೂಪಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ಭವ್ಯವಾದ ಅರ್ಧಗೋಳದ ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದರ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತಿದ ಬ್ಯಾಲೆಸ್ಟ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಭೂದೃಶ್ಯದೊಂದಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬೆರೆಯುವ ಅದರ ರಚನೆಯ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಬುದ್ಧನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಅವತಾರಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರಂಭಿಕ ಬೌದ್ಧ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಿಂಕ್ರೆಟಿಸಂ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ. ಈ ಸ್ತೂಪವು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವದ ಸಮಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಾಯ ಸಮಯ ಸೋಮವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಮಂಗಳವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಬುಧವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಗುರುವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಶುಕ್ರವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಶನಿವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಭಾನುವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಹಕ್ಕುತ್ಯಾಗ: ನಿಮ್ಮ ಭೇಟಿಯನ್ನು ಯೋಜಿಸುವ ಮೊದಲು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ, ಏಕೆಂದರೆ ತೆರೆಯುವ ಸಮಯಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಥವಾ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಂದಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರಬಹುದು. ತೆರೆಯುವ ಸಮಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ಒಂದು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು, ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಅನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ (ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೆ) ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರ ಪ್ರವೇಶ ಟಿಕೆಟ್ ಬೆಲೆ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ INR 30 ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಹಕ್ಕು ನಿರಾಕರಣೆ: ಬೆಲೆಗಳು ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ, ಅಡ್ಡ ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] 83phz2ds09lu05o0i12jw29o0y9anzs 1383509 1383508 2026-08-19T17:08:38Z Ashwini Rai K 98657 1383509 wikitext text/x-wiki {{Infobox building|image=Sanchi Stupa number 2 KSP 3589.jpg|caption=Stupa number 2 at [[Sanchi]]|coordinates={{coord|23.48|N|77.73|E|display=inline,title}}|building_type=[[Stupa]]|location=[[Sanchi Town]], Madhya Pradesh, India|architectural_style=[[Buddhist architecture|Buddhist]]|inauguration_date=|height=|other_dimensions=|embedded={{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | ID = 524 | year = 1989 }}}}[[ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ]] '''ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2''', ಇದನ್ನು '''ಸಾಂಚಿ II''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಬೌದ್ಧ [[ಸ್ತೂಪ|ಸ್ತೂಪಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದರಿಂದ ಇದು ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಬಹುಶಃ [[ಬೋಧ್ ಗಯಾ|ಬೋಧಗಯಾದ]] [[ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯ|ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿನ]] ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳು ಅಥವಾ ಭರ್ಹುತ್‌ನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಹಿಂದಿನದು. ಇದು "ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸ್ತೂಪ ಅಲಂಕಾರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ II ಸ್ತೂಪವನ್ನು [[ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು|ಜಾತಕ]] ಚಿತ್ರಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಅಡಿಪಾಯ == [[ಚಿತ್ರ:Sanchi_map_with_Stupa_2.jpg|left|thumb| ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ತೂಪ II ಇರುವ ಸಾಂಚಿ ಬೆಟ್ಟದ ನಕ್ಷೆ.]] ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 [[ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸಾಂಚಿಯ]] ಬೌದ್ಧ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಬಹುಶಃ ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾ ಸ್ತೂಪ (ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 1) ಕ್ಕಿಂತ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಅವಧಿಯ (323-185 BCE) ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇದು ಸ್ತೂಪ Nb 1 ಗಿಂತ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಉಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂಚಿನದು. ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ನಂ.2 ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ಗರುಡಗಂಬ|ಹೆಲಿಯೊಡೋರಸ್ ಸ್ತಂಭದೊಂದಿಗೆ]] ಅದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್ [[ಅಂತಲಿಕಿತ|ಆಂಟಿಯಾಲ್ಸಿಡಾಸ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಾರಣ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ 113 ರಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು, ಜೊತೆಗೆ ಶಾಸನಗಳ ಪ್ಯಾಲಿಯೋಗ್ರಫಿಯ ಹೋಲಿಕೆಗಳು. ಈ ಸ್ತೂಪವು ಸಾಂಚಿಯ ಮುಖ್ಯ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಹೊರಗೆ, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 300 ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಚಿ ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸ್ತೂಪ 1 ಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅವಶೇಷಗಳು [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕನ]] ಕಾಲದ ಚರ್ಚ್ ಗಣ್ಯರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಅವರನ್ನು ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 1 ರಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನಿಗಿಂತ ಅಥವಾ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 3 ರಲ್ಲಿ ಅವನ ಶಿಷ್ಯರಿಗಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಅವಶೇಷಗಳು == ಸ್ತೂಪವು ಮಾನವ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಸಣ್ಣ ಸ್ಟೀಟೈಟ್ ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅವಶೇಷ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅವಶೇಷ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಆರಂಭಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಾಸನವು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ, ಅದು "ಕಸಪಗೋಟ ಮತ್ತು ವಾಚಿ-ಸುವಿಜಯಿತ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು" ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. [ಇದಲ್ಲದೆ, ಹತ್ತು ಸಂತರನ್ನು ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವರು ಅಶೋಕನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಬೌದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ದೂತರಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅವರಲ್ಲಿ "ಮೊಗಲಿಪುತ" ಒಬ್ಬರು, ಅವರು ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದ ಮೊಗಲಿಪುತ ಟಿಸ್ಸ ಆಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_No_2_relics.jpg|thumb| ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೆಲವು ಅವಶೇಷಗಳು.]] ಸ್ತೂಪವು ಮಾನವ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಬಳಪದ ಕಲ್ಲು|ಸ್ಟೀಟೈಟ್‌ನಿಂದ]] ಮಾಡಿದ ನಾಲ್ಕು ಸಣ್ಣ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಅವಶೇಷ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆ ಸ್ಮಾರಕ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಆರಂಭಿಕ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ]] ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಾಸನ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ "ಕಸಪಗೋಟ ಮತ್ತು ವಾಚಿ-ಸುವಿಜಯಿತ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರ ಅವಶೇಷಗಳು" ಇವೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕನ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಅಥವಾ ಬೌದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು [[ಹಿಮಾಲಯ|ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ]] ದೂತರಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹತ್ತು ಸಂತರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ "ಮೊಗಲಿಪುತ" ಇದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದ ಮೊಗಲಿಪುತ ಟಿಸ್ಸ ಆಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. == ಪರಿಹಾರಗಳ ವಿಷಯ == ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿನ ಆರಂಭಿಕ ಪದಕಗಳು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115 ರದ್ದಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕಂಬದ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 80 ರದ್ದಾಗಿವೆ, ಅಥವಾ ಮೊದಲನೆಯದಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 15 ರದ್ದಾಗಿವೆ. === ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115) === ಸಾಂಚಿ II ರ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115) ಈ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು ಭಾರತೀಯ ಕಲ್ಲಿನ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ; ಮೊದಲ ಜಾತಕಗಳು [[ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3638.jpg|left|thumb| ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ತಲೆಯ ರಾಕ್ಷಸನ ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರ.]] [[ಬೋಧ್ ಗಯಾ|ಬೋಧಗಯಾದ]] [[ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯ|ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ]] ಕುದುರೆ ತಲೆಯ ಮಹಿಳೆಯ ಒಂದು ಚಿತ್ರವು, ಬುದ್ಧನ ಹಿಂದಿನ ಜೀವನದ ಕಥೆಯಾದ ಪಾದಕುಶಲಮಾನವ [[ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು|ಜಾತಕದ]] ಮೊದಲ ತಿಳಿದಿರುವ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ತಲೆಯ ರಾಕ್ಷಸಿ ತನ್ನ ಬೇಟೆಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಬೋಧಿಸತ್ವ (ಭವಿಷ್ಯದ ಬುದ್ಧ) ಅವರ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sunga_railings_detail.jpg|thumb| ಸುಂಗ ಕಾಲದ ಕಂಬಿಬೇಲಿಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಖಾಲಿಯಾಗಿದ್ದವು (ಎಡ: ಸಾಂಚಿ ಮಹಾ ಸ್ತೂಪ), ಮತ್ತು 115 BCE ಸುಮಾರಿಗೆ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಬಲ) ದೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ]] ನಿರೂಪಣಾ ಕಲೆಯ ಈ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಬುದ್ಧನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ನೋಟವನ್ನು ಅಥವಾ ಅವನ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 455 ಪದಕಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ-ಪದಕಗಳಾಗಿವೆ, ಅಥವಾ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 293 ಕಮಲದ ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿವೆ, ಮತ್ತು 126 ಕಮಲದ ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೇವಲ 36 ಪದಕಗಳು ಮಾತ್ರ ಬೇರೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬೌದ್ಧ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬುದ್ಧನ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕು ಘಟನೆಗಳು: ಜನನ, ಜ್ಞಾನೋದಯ, ಮೊದಲ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ ಮತ್ತು ಮರಣ. ಕೆಲವು ಲೇಖಕರು ಈ ಉಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಭಾರ್ಹುತ್ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 100-80) ನಲ್ಲಿನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಮುನ್ನುಡಿ (" ಮುನ್ನುಡಿ ") ಮತ್ತು ಸಾಂಚಿಯ ಮಹಾ ಸ್ತೂಪದ ತೋರಣಗಳ ಮೇಲಿನ ನಂತರದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ವಿಕಸಿತ ಚಿತ್ರಣಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1 ನೇ ಶತಮಾನ/ಕ್ರಿ.ಶ.). <ref name="Bell 15" /> ==== ವಾಯುವ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಭಾವ ==== 2 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ ಆರಂಭಿಕ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದ, ಮಧ್ಯ ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್ ಪ್ರದೇಶವಾದ [[ಗಾಂಧಾರ]] ಪ್ರದೇಶದ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, <ref name="AG" /> ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ]] ಲಿಪಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ [[ಖರೋಷ್ಠಿ ಲಿಪಿ|ಖರೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ]] (ಗಾಂಧಾರ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತಲೂ ಬಳಸಲಾಗುವ ಲಿಪಿ) ಕಲ್ಲುಗಾರನ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿವೆ. <ref name="AG" /> ಸ್ತೂಪದ ಕಂಬಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುವ ಕೆಲವು ಆರಂಭಿಕ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಆಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಈ ವಿದೇಶಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕಾರಣರೆಂದು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪೂ 115 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ತೂಪ II ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್ [[ತಕ್ಷಶಿಲಾ|ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಲಾ]] ರಾಜ [[ಅಂತಲಿಕಿತ|ಆಂಟಿಯಾಲ್ಕಿದಾಸ್]] ನಿಂದ [[ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ಗರುಡಗಂಬ|ಹೆಲಿಯೊಡೋರಸ್]] ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯು ವಿದಿಶಾದಲ್ಲಿರುವ [[ಶುಂಗ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಸುಂಗಸ್]] ರಾಜ ಭಗಭದ್ರನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 6 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿತು.&nbsp;ಸಾಂಚಿಯಿಂದ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ವಿದಿಶಾದಲ್ಲಿ, ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ವಾಸುದೇವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ [[ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ಗರುಡಗಂಬ|ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ಸ್ತಂಭವನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು ಮತ್ತು ಸುಂಗರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದವು, ಜನರು ಎರಡೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. {| class="wikitable" align="center" cellpadding="3" style="font-size: 80%; width: 100%;" | colspan="2" align="center" style="background:#D3D3D3; font-size: 100%;" |'''[[ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿನ]] ಆರಂಭಿಕ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115)''' |- | colspan="2" align="center" |<gallery mode="packed" heights="150px"> ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_2_man_on_horse.jpg|alt=Foreigner on a horse. The medallions are dated circa 115 BC.| ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ವಿದೇಶಿ. ಪದಕಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115 ರ ಹಿಂದಿನದು. ಚಿತ್ರ:Lakshmi_Sanchi_Stupa_2.jpg|alt=Lakshmi with lotus and two child attendants, probably derived from similar images of Venus| ಕಮಲ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳ ಸೇವಕಿಯರೊಂದಿಗೆ [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ]], ಬಹುಶಃ ಶುಕ್ರನ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ ಚಿತ್ರ:Flying_griffin_Sanchi_Stupa_2.jpg|alt=Griffin.| ಗ್ರಿಫಿನ್ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_2_anguipede.jpg|alt=Anguipede, a Greek mythological figure.| ಅಂಗುಪಿಡೆ, ಗ್ರೀಕ್ ಪೌರಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಚಿತ್ರ:Female_riding_a_Centaur_Sanchi_Stupa_2.jpg|alt=Female riding a Centaur. Centaurs are generally considered as Western borrowings.| ಸೆಂಟೌರ್ ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ ಮಹಿಳೆಯರು. ಸೆಂಟೌರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಲಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>"The hippocamps, the tritons, centaurs and other weird creatures, which certainly were borrowed from Western Art, occur at Gaya and other places, in the sculptures of the early period. Forms more or less similar occur at Mathura and Arnaravati." {{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Banerjee |first=Gauranga Nath |url=https://archive.org/details/hellenisminancie00banerich |title=Hellenism in ancient India |date=1920 |publisher=Calcutta |page=[https://archive.org/details/hellenisminancie00banerich/page/64 64]}}</ref> ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3676.jpg|alt=Hero fighting against lions, a motif of West-Asian origin, such as this one or this one.| ಸಿಂಹಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ನಾಯಕ, ಪಶ್ಚಿಮ-ಏಷ್ಯನ್ ಮೂಲದ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇದು ಅಥವಾ ಇದು . ಚಿತ್ರ:Lion_with_calf_Stupa_II_Sanchi.jpg|alt=Lion with calf.| ಕರುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಿಂಹ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3628.jpg|alt=Bactrian camel.| ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯನ್ ಒಂಟೆ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3635.jpg|alt=Man on a centaur.| ಸೆಂಟಾರ್ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_2_winged_lions.jpg|alt=Symmetrical leaping winged lions among floral motifs.| ಹೂವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚಿತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಸಮ್ಮಿತೀಯ ಜಿಗಿಯುವ ರೆಕ್ಕೆಯ ಸಿಂಹಗಳು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3603.jpg|alt=Winged griffin.| ರೆಕ್ಕೆಯ ಗ್ರಿಫಿನ್. </gallery> |} ==== ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ==== ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪದಕಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ-ಪದಕಗಳು (455 ರಲ್ಲಿ 293) ಬಹುಪಾಲು ಕಮಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೂ 126 ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪದಕಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಪದಕಗಳು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣದೊಂದಿಗೆ ಕಮಲವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹೆಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್ ಅಲಂಕಾರಿಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. {| class="wikitable" align="center" style="font-size: 80%; width: 100%; margin-bottom: 10px;" | colspan="2" align="center" style="background:#D3D3D3; font-size: 100%;" |'''ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು, ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ 115)''' |- | colspan="2" align="center" |<gallery mode="packed" heights="150px"> ಚಿತ್ರ:Flower_motif_Stupa_No2_Sanchi.jpg|alt=Floral designs.| ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು. ಚಿತ್ರ:Elephant_and_riders_Stupa_No2_Sanchi.jpg|alt=Elephant.| ಆನೆ. ಚಿತ್ರ:Flower_medallion_Stupa_II_Sanchi.jpg|alt=Flower medallion.| ಹೂವಿನ ಪದಕ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_2_medallion.jpg|alt=Medallion.| ಪದಕ. ಚಿತ್ರ:Lotus_within_beads_and_reels_motif_Stupa_No2_Sanchi.jpg|alt=Lotus with Hellenistic Beads and reels motif.| ಹೆಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್ ಮಣಿಗಳು ಮತ್ತು ರೀಲ್‌ಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿರುವ ಕಮಲ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3626.jpg|alt=Lotus and guirland.| ಲೋಟಸ್ ಮತ್ತು ಗಿರ್ಲ್ಯಾಂಡ್. </gallery> |} ==== ಬೌದ್ಧ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ==== ಪದಕಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೌದ್ಧ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಅಪರೂಪ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತ್ರಿರತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ತಾಳೆಗರಿಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ( ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ, 3 ನೇ ಶತಮಾನ BCE ನಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ) ಅನೇಕ ಕಮಲದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. {| class="wikitable" align="center" style="font-size: 80%; width: 100%; margin-bottom: 10px;" | colspan="2" align="center" style="background:#D3D3D3; font-size: 100%;" |'''ಬೌದ್ಧ ಚಿಹ್ನೆಗಳು, ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ 115)''' |- | colspan="2" align="center" |<gallery mode="packed" heights="150px"> ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3634.jpg|alt=Palmette design, often present in early Buddhist decorations.| ಆರಂಭಿಕ ಬೌದ್ಧ ಅಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಾಲ್ಮೆಟ್ ವಿನ್ಯಾಸ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3642.jpg|alt=Triratna with decorative scrolls.| ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸುರುಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತ್ರಿರತ್ನ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3658_Medallion_2.jpg|alt=Motif based on triratnas.| ತ್ರಿರತ್ನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3658_Flame_palmette.jpg|alt=Palmette design.| ಪಾಲ್ಮೆಟ್ ವಿನ್ಯಾಸ. </gallery> |} === ನಂತರದ ಅವಧಿ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 15) === ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ಕೆಲವು ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹಿಂದಿನವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಮಧ್ಯಂತರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಕಲೆಯ ವಿಕಸನವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬಾರಿ, ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬೌದ್ಧ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾ ಸ್ತೂಪದ ತೋರಣ ದ್ವಾರಗಳ ಮೇಲಿನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿವೆ. {| class="wikitable" align="center" cellpadding="3" style="font-size: 80%; width: 100%;" | colspan="2" align="center" style="background:#D3D3D3; font-size: 100%;" |'''[[ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿನ]] ನಂತರದ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ 15)''' |- |<gallery mode="packed" heights="150px"> ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_Sculpture_15.jpg|alt=Floral frieze.| ಹೂವಿನ ಫ್ರೈಜ್. ಚಿತ್ರ:Sanchi_8-17.jpg|alt=Decorative pillar.| ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಂಬ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_8-18.JPG|alt=Decorative pillar.| ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಂಬ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_2_elephants_and_Dharmachakra.jpg|alt=Pillar with elephants and Dharmachakra.| ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ತಂಭ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_2_Northern_Gate_ballustrade_decoration.jpg|alt=The full pillar.| ಪೂರ್ಣ ಕಂಬ. ಚಿತ್ರ:Decorative_elements_from_Stupa_No_2_at_Sanchi.jpg|alt=Various decorative elements of Stupa No.2, Sanchi.| ಸಾಂಚಿಯ ಸ್ತೂಪ ನಂ.2 ರ ವಿವಿಧ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶಗಳು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_Sculpture_15.jpg|alt=Floral designs.| ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3655_Lakshmi.jpg|alt=Lakshmi.| [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3652.jpg|alt=Devotional scene.| ಭಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ದೃಶ್ಯ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3667_Wheel_and_Triratna.jpg|alt=Dharmachakra and Triratna.| ಧರ್ಮಚಕ್ರ ಮತ್ತು ತ್ರಿರತ್ನ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3671_Tree_in_railing.jpg|alt=Bodhi tree.| ಬೋಧಿ ಮರ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3672.jpg|alt=Apsaras.| [[ಅಪ್ಸರೆಯರು|ಅಪ್ಸರಗಳು]] . ಚಿತ್ರ:Ashoka_supported_by_his_two_wives_at_Stupa_2_Sanchi_with_reconstituted_pillar_detail.jpg|alt=Ashoka supported by his two wives, with reconstituted pillar detail. Also seen in a contemporary relief on the Southern Gateway of Stupa 1.| ಪುನರ್ರಚಿಸಲಾದ ಸ್ತಂಭ ವಿವರಗಳೊಂದಿಗೆ, [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕನಿಗೆ]] ಅವನ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ತೂಪ 1 ರ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರದ ಸಮಕಾಲೀನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿಯೂ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3640.jpg|alt=Man in costume from the northwest, fighting against lions.| ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ವೇಷಭೂಷಣಧಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಿಂಹಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವುದು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3659_Saluting_man.jpg|alt=Man in costume from the northwest, possibly an Indo-Scythian.| ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ವೇಷಭೂಷಣಧಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಬಹುಶಃ [[ಶಕ|ಇಂಡೋ-ಸಿಥಿಯನ್]] . </gallery> |} === ಸಮರ್ಪಿತ ಶಾಸನಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Inscriptions_on_the_railings_of_Sanchi_Stupa_II.jpg|thumb| ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ II ರ ಕಂಬಿಬೇಲಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಶಾಸನಗಳು]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ]] ಭರ್ಹುತ್ ಸ್ತೂಪದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ, ಎರಡನೇ ಸ್ತೂಪದ ಕಂಬಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ಸಮರ್ಪಿತ ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಪ್ಯಾಲಿಯೋಗ್ರಫಿಯಲ್ಲಿನ ಹೋಲಿಕೆಯು ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ಮತ್ತು ಭಾರ್ಹುತ್ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Kumar|first=Ajit|title=Bharhut Sculptures and their untenable Sunga Association|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|date=2014|volume=2|pages=223–241|url=https://www.academia.edu/10237709|language=en}}</ref> '''ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ''' ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಕಾರ: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಆದರ್ಶ ಭೇಟಿ ಅವಧಿ: 1 ರಿಂದ 2 ಗಂಟೆಗಳು ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ: ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2, ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮಹಾ ಸ್ತೂಪಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಈ ಸ್ತೂಪವು ಬೌದ್ಧ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶಾಂತ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ 3 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಹರಡುವಿಕೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಮಹಾ ಸ್ತೂಪಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ಭವ್ಯವಾದ ಅರ್ಧಗೋಳದ ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದರ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತಿದ ಬ್ಯಾಲೆಸ್ಟ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಭೂದೃಶ್ಯದೊಂದಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬೆರೆಯುವ ಅದರ ರಚನೆಯ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಬುದ್ಧನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಅವತಾರಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರಂಭಿಕ ಬೌದ್ಧ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಿಂಕ್ರೆಟಿಸಂ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ. ಈ ಸ್ತೂಪವು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವದ ಸಮಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಾಯ ಸಮಯ ಸೋಮವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಮಂಗಳವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಬುಧವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಗುರುವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಶುಕ್ರವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಶನಿವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಭಾನುವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಹಕ್ಕುತ್ಯಾಗ: ನಿಮ್ಮ ಭೇಟಿಯನ್ನು ಯೋಜಿಸುವ ಮೊದಲು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ, ಏಕೆಂದರೆ ತೆರೆಯುವ ಸಮಯಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಥವಾ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಂದಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರಬಹುದು. ತೆರೆಯುವ ಸಮಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ಒಂದು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು, ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಅನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ (ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೆ) ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರ ಪ್ರವೇಶ ಟಿಕೆಟ್ ಬೆಲೆ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ INR 30 ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಹಕ್ಕು ನಿರಾಕರಣೆ: ಬೆಲೆಗಳು ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ, ಅಡ್ಡ ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ.<ref{{https://travelsetu.com/guide/sanchi-stupa-number-2-tourism}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] qn4p1ja6jv257zv7dknr57fmqv1azo6 1383512 1383509 2026-08-19T17:09:39Z Ashwini Rai K 98657 1383512 wikitext text/x-wiki {{Infobox building|image=Sanchi Stupa number 2 KSP 3589.jpg|caption=Stupa number 2 at [[Sanchi]]|coordinates={{coord|23.48|N|77.73|E|display=inline,title}}|building_type=[[Stupa]]|location=[[Sanchi Town]], Madhya Pradesh, India|architectural_style=[[Buddhist architecture|Buddhist]]|inauguration_date=|height=|other_dimensions=|embedded={{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | ID = 524 | year = 1989 }}}}[[ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ]] '''ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2''', ಇದನ್ನು '''ಸಾಂಚಿ II''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಬೌದ್ಧ [[ಸ್ತೂಪ|ಸ್ತೂಪಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದರಿಂದ ಇದು ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಬಹುಶಃ [[ಬೋಧ್ ಗಯಾ|ಬೋಧಗಯಾದ]] [[ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯ|ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿನ]] ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳು ಅಥವಾ ಭರ್ಹುತ್‌ನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಹಿಂದಿನದು. ಇದು "ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸ್ತೂಪ ಅಲಂಕಾರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ II ಸ್ತೂಪವನ್ನು [[ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು|ಜಾತಕ]] ಚಿತ್ರಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಅಡಿಪಾಯ == [[ಚಿತ್ರ:Sanchi_map_with_Stupa_2.jpg|left|thumb| ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ತೂಪ II ಇರುವ ಸಾಂಚಿ ಬೆಟ್ಟದ ನಕ್ಷೆ.]] ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 [[ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸಾಂಚಿಯ]] ಬೌದ್ಧ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಬಹುಶಃ ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾ ಸ್ತೂಪ (ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 1) ಕ್ಕಿಂತ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಅವಧಿಯ (323-185 BCE) ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇದು ಸ್ತೂಪ Nb 1 ಗಿಂತ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಉಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂಚಿನದು. ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ನಂ.2 ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ಗರುಡಗಂಬ|ಹೆಲಿಯೊಡೋರಸ್ ಸ್ತಂಭದೊಂದಿಗೆ]] ಅದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್ [[ಅಂತಲಿಕಿತ|ಆಂಟಿಯಾಲ್ಸಿಡಾಸ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಾರಣ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ 113 ರಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು, ಜೊತೆಗೆ ಶಾಸನಗಳ ಪ್ಯಾಲಿಯೋಗ್ರಫಿಯ ಹೋಲಿಕೆಗಳು. ಈ ಸ್ತೂಪವು ಸಾಂಚಿಯ ಮುಖ್ಯ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಹೊರಗೆ, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 300 ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಚಿ ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸ್ತೂಪ 1 ಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅವಶೇಷಗಳು [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕನ]] ಕಾಲದ ಚರ್ಚ್ ಗಣ್ಯರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಅವರನ್ನು ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 1 ರಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನಿಗಿಂತ ಅಥವಾ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 3 ರಲ್ಲಿ ಅವನ ಶಿಷ್ಯರಿಗಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಅವಶೇಷಗಳು == ಸ್ತೂಪವು ಮಾನವ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಸಣ್ಣ ಸ್ಟೀಟೈಟ್ ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅವಶೇಷ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅವಶೇಷ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಆರಂಭಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಾಸನವು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ, ಅದು "ಕಸಪಗೋಟ ಮತ್ತು ವಾಚಿ-ಸುವಿಜಯಿತ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು" ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. [ಇದಲ್ಲದೆ, ಹತ್ತು ಸಂತರನ್ನು ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವರು ಅಶೋಕನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಬೌದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ದೂತರಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅವರಲ್ಲಿ "ಮೊಗಲಿಪುತ" ಒಬ್ಬರು, ಅವರು ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದ ಮೊಗಲಿಪುತ ಟಿಸ್ಸ ಆಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_No_2_relics.jpg|thumb| ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೆಲವು ಅವಶೇಷಗಳು.]] ಸ್ತೂಪವು ಮಾನವ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಬಳಪದ ಕಲ್ಲು|ಸ್ಟೀಟೈಟ್‌ನಿಂದ]] ಮಾಡಿದ ನಾಲ್ಕು ಸಣ್ಣ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಅವಶೇಷ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆ ಸ್ಮಾರಕ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಆರಂಭಿಕ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ]] ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಾಸನ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ "ಕಸಪಗೋಟ ಮತ್ತು ವಾಚಿ-ಸುವಿಜಯಿತ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರ ಅವಶೇಷಗಳು" ಇವೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕನ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಅಥವಾ ಬೌದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು [[ಹಿಮಾಲಯ|ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ]] ದೂತರಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹತ್ತು ಸಂತರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ "ಮೊಗಲಿಪುತ" ಇದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದ ಮೊಗಲಿಪುತ ಟಿಸ್ಸ ಆಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. == ಪರಿಹಾರಗಳ ವಿಷಯ == ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿನ ಆರಂಭಿಕ ಪದಕಗಳು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115 ರದ್ದಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕಂಬದ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 80 ರದ್ದಾಗಿವೆ, ಅಥವಾ ಮೊದಲನೆಯದಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 15 ರದ್ದಾಗಿವೆ. === ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115) === ಸಾಂಚಿ II ರ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115) ಈ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು ಭಾರತೀಯ ಕಲ್ಲಿನ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ; ಮೊದಲ ಜಾತಕಗಳು [[ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3638.jpg|left|thumb| ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ತಲೆಯ ರಾಕ್ಷಸನ ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರ.]] [[ಬೋಧ್ ಗಯಾ|ಬೋಧಗಯಾದ]] [[ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯ|ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ]] ಕುದುರೆ ತಲೆಯ ಮಹಿಳೆಯ ಒಂದು ಚಿತ್ರವು, ಬುದ್ಧನ ಹಿಂದಿನ ಜೀವನದ ಕಥೆಯಾದ ಪಾದಕುಶಲಮಾನವ [[ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು|ಜಾತಕದ]] ಮೊದಲ ತಿಳಿದಿರುವ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ತಲೆಯ ರಾಕ್ಷಸಿ ತನ್ನ ಬೇಟೆಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಬೋಧಿಸತ್ವ (ಭವಿಷ್ಯದ ಬುದ್ಧ) ಅವರ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sunga_railings_detail.jpg|thumb| ಸುಂಗ ಕಾಲದ ಕಂಬಿಬೇಲಿಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಖಾಲಿಯಾಗಿದ್ದವು (ಎಡ: ಸಾಂಚಿ ಮಹಾ ಸ್ತೂಪ), ಮತ್ತು 115 BCE ಸುಮಾರಿಗೆ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಬಲ) ದೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ]] ನಿರೂಪಣಾ ಕಲೆಯ ಈ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಬುದ್ಧನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ನೋಟವನ್ನು ಅಥವಾ ಅವನ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 455 ಪದಕಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ-ಪದಕಗಳಾಗಿವೆ, ಅಥವಾ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 293 ಕಮಲದ ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿವೆ, ಮತ್ತು 126 ಕಮಲದ ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೇವಲ 36 ಪದಕಗಳು ಮಾತ್ರ ಬೇರೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬೌದ್ಧ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬುದ್ಧನ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕು ಘಟನೆಗಳು: ಜನನ, ಜ್ಞಾನೋದಯ, ಮೊದಲ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ ಮತ್ತು ಮರಣ. ಕೆಲವು ಲೇಖಕರು ಈ ಉಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಭಾರ್ಹುತ್ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 100-80) ನಲ್ಲಿನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಮುನ್ನುಡಿ (" ಮುನ್ನುಡಿ ") ಮತ್ತು ಸಾಂಚಿಯ ಮಹಾ ಸ್ತೂಪದ ತೋರಣಗಳ ಮೇಲಿನ ನಂತರದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ವಿಕಸಿತ ಚಿತ್ರಣಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1 ನೇ ಶತಮಾನ/ಕ್ರಿ.ಶ.). <ref name="Bell 15" /> ==== ವಾಯುವ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಭಾವ ==== 2 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ ಆರಂಭಿಕ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದ, ಮಧ್ಯ ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್ ಪ್ರದೇಶವಾದ [[ಗಾಂಧಾರ]] ಪ್ರದೇಶದ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, <ref name="AG" /> ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ]] ಲಿಪಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ [[ಖರೋಷ್ಠಿ ಲಿಪಿ|ಖರೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ]] (ಗಾಂಧಾರ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತಲೂ ಬಳಸಲಾಗುವ ಲಿಪಿ) ಕಲ್ಲುಗಾರನ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಸ್ತೂಪದ ಕಂಬಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುವ ಕೆಲವು ಆರಂಭಿಕ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಆಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಈ ವಿದೇಶಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕಾರಣರೆಂದು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪೂ 115 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ತೂಪ II ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್ [[ತಕ್ಷಶಿಲಾ|ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಲಾ]] ರಾಜ [[ಅಂತಲಿಕಿತ|ಆಂಟಿಯಾಲ್ಕಿದಾಸ್]] ನಿಂದ [[ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ಗರುಡಗಂಬ|ಹೆಲಿಯೊಡೋರಸ್]] ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯು ವಿದಿಶಾದಲ್ಲಿರುವ [[ಶುಂಗ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಸುಂಗಸ್]] ರಾಜ ಭಗಭದ್ರನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 6 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿತು.&nbsp;ಸಾಂಚಿಯಿಂದ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ವಿದಿಶಾದಲ್ಲಿ, ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ವಾಸುದೇವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ [[ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ಗರುಡಗಂಬ|ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ಸ್ತಂಭವನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು ಮತ್ತು ಸುಂಗರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದವು, ಜನರು ಎರಡೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. {| class="wikitable" align="center" cellpadding="3" style="font-size: 80%; width: 100%;" | colspan="2" align="center" style="background:#D3D3D3; font-size: 100%;" |'''[[ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿನ]] ಆರಂಭಿಕ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115)''' |- | colspan="2" align="center" |<gallery mode="packed" heights="150px"> ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_2_man_on_horse.jpg|alt=Foreigner on a horse. The medallions are dated circa 115 BC.| ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ವಿದೇಶಿ. ಪದಕಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115 ರ ಹಿಂದಿನದು. ಚಿತ್ರ:Lakshmi_Sanchi_Stupa_2.jpg|alt=Lakshmi with lotus and two child attendants, probably derived from similar images of Venus| ಕಮಲ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳ ಸೇವಕಿಯರೊಂದಿಗೆ [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ]], ಬಹುಶಃ ಶುಕ್ರನ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ ಚಿತ್ರ:Flying_griffin_Sanchi_Stupa_2.jpg|alt=Griffin.| ಗ್ರಿಫಿನ್ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_2_anguipede.jpg|alt=Anguipede, a Greek mythological figure.| ಅಂಗುಪಿಡೆ, ಗ್ರೀಕ್ ಪೌರಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಚಿತ್ರ:Female_riding_a_Centaur_Sanchi_Stupa_2.jpg|alt=Female riding a Centaur. Centaurs are generally considered as Western borrowings.| ಸೆಂಟೌರ್ ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ ಮಹಿಳೆಯರು. ಸೆಂಟೌರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಲಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>"The hippocamps, the tritons, centaurs and other weird creatures, which certainly were borrowed from Western Art, occur at Gaya and other places, in the sculptures of the early period. Forms more or less similar occur at Mathura and Arnaravati." {{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Banerjee |first=Gauranga Nath |url=https://archive.org/details/hellenisminancie00banerich |title=Hellenism in ancient India |date=1920 |publisher=Calcutta |page=[https://archive.org/details/hellenisminancie00banerich/page/64 64]}}</ref> ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3676.jpg|alt=Hero fighting against lions, a motif of West-Asian origin, such as this one or this one.| ಸಿಂಹಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ನಾಯಕ, ಪಶ್ಚಿಮ-ಏಷ್ಯನ್ ಮೂಲದ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇದು ಅಥವಾ ಇದು . ಚಿತ್ರ:Lion_with_calf_Stupa_II_Sanchi.jpg|alt=Lion with calf.| ಕರುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಿಂಹ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3628.jpg|alt=Bactrian camel.| ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯನ್ ಒಂಟೆ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3635.jpg|alt=Man on a centaur.| ಸೆಂಟಾರ್ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_2_winged_lions.jpg|alt=Symmetrical leaping winged lions among floral motifs.| ಹೂವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚಿತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಸಮ್ಮಿತೀಯ ಜಿಗಿಯುವ ರೆಕ್ಕೆಯ ಸಿಂಹಗಳು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3603.jpg|alt=Winged griffin.| ರೆಕ್ಕೆಯ ಗ್ರಿಫಿನ್. </gallery> |} ==== ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ==== ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪದಕಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ-ಪದಕಗಳು (455 ರಲ್ಲಿ 293) ಬಹುಪಾಲು ಕಮಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೂ 126 ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪದಕಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಪದಕಗಳು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣದೊಂದಿಗೆ ಕಮಲವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹೆಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್ ಅಲಂಕಾರಿಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. {| class="wikitable" align="center" style="font-size: 80%; width: 100%; margin-bottom: 10px;" | colspan="2" align="center" style="background:#D3D3D3; font-size: 100%;" |'''ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು, ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ 115)''' |- | colspan="2" align="center" |<gallery mode="packed" heights="150px"> ಚಿತ್ರ:Flower_motif_Stupa_No2_Sanchi.jpg|alt=Floral designs.| ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು. ಚಿತ್ರ:Elephant_and_riders_Stupa_No2_Sanchi.jpg|alt=Elephant.| ಆನೆ. ಚಿತ್ರ:Flower_medallion_Stupa_II_Sanchi.jpg|alt=Flower medallion.| ಹೂವಿನ ಪದಕ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_2_medallion.jpg|alt=Medallion.| ಪದಕ. ಚಿತ್ರ:Lotus_within_beads_and_reels_motif_Stupa_No2_Sanchi.jpg|alt=Lotus with Hellenistic Beads and reels motif.| ಹೆಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್ ಮಣಿಗಳು ಮತ್ತು ರೀಲ್‌ಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿರುವ ಕಮಲ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3626.jpg|alt=Lotus and guirland.| ಲೋಟಸ್ ಮತ್ತು ಗಿರ್ಲ್ಯಾಂಡ್. </gallery> |} ==== ಬೌದ್ಧ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ==== ಪದಕಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೌದ್ಧ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಅಪರೂಪ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತ್ರಿರತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ತಾಳೆಗರಿಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ( ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ, 3 ನೇ ಶತಮಾನ BCE ನಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ) ಅನೇಕ ಕಮಲದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. {| class="wikitable" align="center" style="font-size: 80%; width: 100%; margin-bottom: 10px;" | colspan="2" align="center" style="background:#D3D3D3; font-size: 100%;" |'''ಬೌದ್ಧ ಚಿಹ್ನೆಗಳು, ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ 115)''' |- | colspan="2" align="center" |<gallery mode="packed" heights="150px"> ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3634.jpg|alt=Palmette design, often present in early Buddhist decorations.| ಆರಂಭಿಕ ಬೌದ್ಧ ಅಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಾಲ್ಮೆಟ್ ವಿನ್ಯಾಸ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3642.jpg|alt=Triratna with decorative scrolls.| ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸುರುಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತ್ರಿರತ್ನ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3658_Medallion_2.jpg|alt=Motif based on triratnas.| ತ್ರಿರತ್ನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3658_Flame_palmette.jpg|alt=Palmette design.| ಪಾಲ್ಮೆಟ್ ವಿನ್ಯಾಸ. </gallery> |} === ನಂತರದ ಅವಧಿ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 15) === ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ಕೆಲವು ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹಿಂದಿನವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಮಧ್ಯಂತರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಕಲೆಯ ವಿಕಸನವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬಾರಿ, ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬೌದ್ಧ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾ ಸ್ತೂಪದ ತೋರಣ ದ್ವಾರಗಳ ಮೇಲಿನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿವೆ. {| class="wikitable" align="center" cellpadding="3" style="font-size: 80%; width: 100%;" | colspan="2" align="center" style="background:#D3D3D3; font-size: 100%;" |'''[[ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿನ]] ನಂತರದ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ 15)''' |- |<gallery mode="packed" heights="150px"> ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_Sculpture_15.jpg|alt=Floral frieze.| ಹೂವಿನ ಫ್ರೈಜ್. ಚಿತ್ರ:Sanchi_8-17.jpg|alt=Decorative pillar.| ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಂಬ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_8-18.JPG|alt=Decorative pillar.| ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಂಬ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_2_elephants_and_Dharmachakra.jpg|alt=Pillar with elephants and Dharmachakra.| ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ತಂಭ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_2_Northern_Gate_ballustrade_decoration.jpg|alt=The full pillar.| ಪೂರ್ಣ ಕಂಬ. ಚಿತ್ರ:Decorative_elements_from_Stupa_No_2_at_Sanchi.jpg|alt=Various decorative elements of Stupa No.2, Sanchi.| ಸಾಂಚಿಯ ಸ್ತೂಪ ನಂ.2 ರ ವಿವಿಧ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶಗಳು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_Sculpture_15.jpg|alt=Floral designs.| ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3655_Lakshmi.jpg|alt=Lakshmi.| [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3652.jpg|alt=Devotional scene.| ಭಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ದೃಶ್ಯ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3667_Wheel_and_Triratna.jpg|alt=Dharmachakra and Triratna.| ಧರ್ಮಚಕ್ರ ಮತ್ತು ತ್ರಿರತ್ನ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3671_Tree_in_railing.jpg|alt=Bodhi tree.| ಬೋಧಿ ಮರ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3672.jpg|alt=Apsaras.| [[ಅಪ್ಸರೆಯರು|ಅಪ್ಸರಗಳು]] . ಚಿತ್ರ:Ashoka_supported_by_his_two_wives_at_Stupa_2_Sanchi_with_reconstituted_pillar_detail.jpg|alt=Ashoka supported by his two wives, with reconstituted pillar detail. Also seen in a contemporary relief on the Southern Gateway of Stupa 1.| ಪುನರ್ರಚಿಸಲಾದ ಸ್ತಂಭ ವಿವರಗಳೊಂದಿಗೆ, [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕನಿಗೆ]] ಅವನ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ತೂಪ 1 ರ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರದ ಸಮಕಾಲೀನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿಯೂ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3640.jpg|alt=Man in costume from the northwest, fighting against lions.| ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ವೇಷಭೂಷಣಧಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಿಂಹಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವುದು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3659_Saluting_man.jpg|alt=Man in costume from the northwest, possibly an Indo-Scythian.| ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ವೇಷಭೂಷಣಧಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಬಹುಶಃ [[ಶಕ|ಇಂಡೋ-ಸಿಥಿಯನ್]] . </gallery> |} === ಸಮರ್ಪಿತ ಶಾಸನಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Inscriptions_on_the_railings_of_Sanchi_Stupa_II.jpg|thumb| ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ II ರ ಕಂಬಿಬೇಲಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಶಾಸನಗಳು]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ]] ಭರ್ಹುತ್ ಸ್ತೂಪದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ, ಎರಡನೇ ಸ್ತೂಪದ ಕಂಬಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ಸಮರ್ಪಿತ ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಪ್ಯಾಲಿಯೋಗ್ರಫಿಯಲ್ಲಿನ ಹೋಲಿಕೆಯು ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ಮತ್ತು ಭಾರ್ಹುತ್ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Kumar|first=Ajit|title=Bharhut Sculptures and their untenable Sunga Association|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|date=2014|volume=2|pages=223–241|url=https://www.academia.edu/10237709|language=en}}</ref> '''ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ''' ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಕಾರ: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಆದರ್ಶ ಭೇಟಿ ಅವಧಿ: 1 ರಿಂದ 2 ಗಂಟೆಗಳು ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ: ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2, ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮಹಾ ಸ್ತೂಪಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಈ ಸ್ತೂಪವು ಬೌದ್ಧ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶಾಂತ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ 3 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಹರಡುವಿಕೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಮಹಾ ಸ್ತೂಪಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ಭವ್ಯವಾದ ಅರ್ಧಗೋಳದ ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದರ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತಿದ ಬ್ಯಾಲೆಸ್ಟ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಭೂದೃಶ್ಯದೊಂದಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬೆರೆಯುವ ಅದರ ರಚನೆಯ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಬುದ್ಧನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಅವತಾರಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರಂಭಿಕ ಬೌದ್ಧ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಿಂಕ್ರೆಟಿಸಂ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ. ಈ ಸ್ತೂಪವು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವದ ಸಮಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಾಯ ಸಮಯ ಸೋಮವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಮಂಗಳವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಬುಧವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಗುರುವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಶುಕ್ರವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಶನಿವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಭಾನುವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಹಕ್ಕುತ್ಯಾಗ: ನಿಮ್ಮ ಭೇಟಿಯನ್ನು ಯೋಜಿಸುವ ಮೊದಲು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ, ಏಕೆಂದರೆ ತೆರೆಯುವ ಸಮಯಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಥವಾ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಂದಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರಬಹುದು. ತೆರೆಯುವ ಸಮಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ಒಂದು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು, ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಅನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ (ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೆ) ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರ ಪ್ರವೇಶ ಟಿಕೆಟ್ ಬೆಲೆ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ INR 30 ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಹಕ್ಕು ನಿರಾಕರಣೆ: ಬೆಲೆಗಳು ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ, ಅಡ್ಡ ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ.<ref{{https://travelsetu.com/guide/sanchi-stupa-number-2-tourism}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] bdaw87s0lba117uv4xodx7bf1olah3o 1383513 1383512 2026-08-19T17:12:59Z Ashwini Rai K 98657 1383513 wikitext text/x-wiki {{Infobox building|image=Sanchi Stupa number 2 KSP 3589.jpg|caption=Stupa number 2 at [[Sanchi]]|coordinates={{coord|23.48|N|77.73|E|display=inline,title}}|building_type=[[Stupa]]|location=[[Sanchi Town]], Madhya Pradesh, India|architectural_style=[[Buddhist architecture|Buddhist]]|inauguration_date=|height=|other_dimensions=|embedded={{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | ID = 524 | year = 1989 }}}}[[ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ]] '''ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2''', ಇದನ್ನು '''ಸಾಂಚಿ II''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಬೌದ್ಧ [[ಸ್ತೂಪ|ಸ್ತೂಪಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದರಿಂದ ಇದು ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಬಹುಶಃ [[ಬೋಧ್ ಗಯಾ|ಬೋಧಗಯಾದ]] [[ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯ|ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿನ]] ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳು ಅಥವಾ ಭರ್ಹುತ್‌ನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಹಿಂದಿನದು. ಇದು "ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸ್ತೂಪ ಅಲಂಕಾರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ II ಸ್ತೂಪವನ್ನು [[ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು|ಜಾತಕ]] ಚಿತ್ರಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಅಡಿಪಾಯ == [[ಚಿತ್ರ:Sanchi_map_with_Stupa_2.jpg|left|thumb| ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ತೂಪ II ಇರುವ ಸಾಂಚಿ ಬೆಟ್ಟದ ನಕ್ಷೆ.]] ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 [[ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸಾಂಚಿಯ]] ಬೌದ್ಧ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಬಹುಶಃ ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾ ಸ್ತೂಪ (ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 1) ಕ್ಕಿಂತ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಅವಧಿಯ (323-185 BCE) ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇದು ಸ್ತೂಪ Nb 1 ಗಿಂತ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಉಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂಚಿನದು. ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ನಂ.2 ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ಗರುಡಗಂಬ|ಹೆಲಿಯೊಡೋರಸ್ ಸ್ತಂಭದೊಂದಿಗೆ]] ಅದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್ [[ಅಂತಲಿಕಿತ|ಆಂಟಿಯಾಲ್ಸಿಡಾಸ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಾರಣ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ 113 ರಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು, ಜೊತೆಗೆ ಶಾಸನಗಳ ಪ್ಯಾಲಿಯೋಗ್ರಫಿಯ ಹೋಲಿಕೆಗಳು. ಈ ಸ್ತೂಪವು ಸಾಂಚಿಯ ಮುಖ್ಯ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಹೊರಗೆ, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 300 ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಚಿ ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸ್ತೂಪ 1 ಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅವಶೇಷಗಳು [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕನ]] ಕಾಲದ ಚರ್ಚ್ ಗಣ್ಯರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಅವರನ್ನು ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 1 ರಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನಿಗಿಂತ ಅಥವಾ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 3 ರಲ್ಲಿ ಅವನ ಶಿಷ್ಯರಿಗಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಅವಶೇಷಗಳು == ಸ್ತೂಪವು ಮಾನವ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಸಣ್ಣ ಸ್ಟೀಟೈಟ್ ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅವಶೇಷ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅವಶೇಷ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಆರಂಭಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಾಸನವು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ, ಅದು "ಕಸಪಗೋಟ ಮತ್ತು ವಾಚಿ-ಸುವಿಜಯಿತ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು" ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. [ಇದಲ್ಲದೆ, ಹತ್ತು ಸಂತರನ್ನು ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವರು ಅಶೋಕನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಬೌದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ದೂತರಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅವರಲ್ಲಿ "ಮೊಗಲಿಪುತ" ಒಬ್ಬರು, ಅವರು ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದ ಮೊಗಲಿಪುತ ಟಿಸ್ಸ ಆಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_No_2_relics.jpg|thumb| ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೆಲವು ಅವಶೇಷಗಳು.]] ಸ್ತೂಪವು ಮಾನವ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಬಳಪದ ಕಲ್ಲು|ಸ್ಟೀಟೈಟ್‌ನಿಂದ]] ಮಾಡಿದ ನಾಲ್ಕು ಸಣ್ಣ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಅವಶೇಷ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆ ಸ್ಮಾರಕ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಆರಂಭಿಕ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ]] ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಾಸನ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ "ಕಸಪಗೋಟ ಮತ್ತು ವಾಚಿ-ಸುವಿಜಯಿತ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರ ಅವಶೇಷಗಳು" ಇವೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕನ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಅಥವಾ ಬೌದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು [[ಹಿಮಾಲಯ|ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ]] ದೂತರಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹತ್ತು ಸಂತರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ "ಮೊಗಲಿಪುತ" ಇದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದ ಮೊಗಲಿಪುತ ಟಿಸ್ಸ ಆಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. == ಪರಿಹಾರಗಳ ವಿಷಯ == ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿನ ಆರಂಭಿಕ ಪದಕಗಳು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115 ರದ್ದಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕಂಬದ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 80 ರದ್ದಾಗಿವೆ, ಅಥವಾ ಮೊದಲನೆಯದಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 15 ರದ್ದಾಗಿವೆ. === ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115) === ಸಾಂಚಿ II ರ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115) ಈ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು ಭಾರತೀಯ ಕಲ್ಲಿನ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ; ಮೊದಲ ಜಾತಕಗಳು [[ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3638.jpg|left|thumb| ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ತಲೆಯ ರಾಕ್ಷಸನ ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರ.]] [[ಬೋಧ್ ಗಯಾ|ಬೋಧಗಯಾದ]] [[ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯ|ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ]] ಕುದುರೆ ತಲೆಯ ಮಹಿಳೆಯ ಒಂದು ಚಿತ್ರವು, ಬುದ್ಧನ ಹಿಂದಿನ ಜೀವನದ ಕಥೆಯಾದ ಪಾದಕುಶಲಮಾನವ [[ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು|ಜಾತಕದ]] ಮೊದಲ ತಿಳಿದಿರುವ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ತಲೆಯ ರಾಕ್ಷಸಿ ತನ್ನ ಬೇಟೆಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಬೋಧಿಸತ್ವ (ಭವಿಷ್ಯದ ಬುದ್ಧ) ಅವರ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sunga_railings_detail.jpg|thumb| ಸುಂಗ ಕಾಲದ ಕಂಬಿಬೇಲಿಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಖಾಲಿಯಾಗಿದ್ದವು (ಎಡ: ಸಾಂಚಿ ಮಹಾ ಸ್ತೂಪ), ಮತ್ತು 115 BCE ಸುಮಾರಿಗೆ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಬಲ) ದೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ]] ನಿರೂಪಣಾ ಕಲೆಯ ಈ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಬುದ್ಧನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ನೋಟವನ್ನು ಅಥವಾ ಅವನ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 455 ಪದಕಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ-ಪದಕಗಳಾಗಿವೆ, ಅಥವಾ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 293 ಕಮಲದ ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿವೆ, ಮತ್ತು 126 ಕಮಲದ ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೇವಲ 36 ಪದಕಗಳು ಮಾತ್ರ ಬೇರೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬೌದ್ಧ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬುದ್ಧನ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕು ಘಟನೆಗಳು: ಜನನ, ಜ್ಞಾನೋದಯ, ಮೊದಲ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ ಮತ್ತು ಮರಣ. ಕೆಲವು ಲೇಖಕರು ಈ ಉಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಭಾರ್ಹುತ್ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 100-80) ನಲ್ಲಿನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಮುನ್ನುಡಿ (" ಮುನ್ನುಡಿ ") ಮತ್ತು ಸಾಂಚಿಯ ಮಹಾ ಸ್ತೂಪದ ತೋರಣಗಳ ಮೇಲಿನ ನಂತರದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ವಿಕಸಿತ ಚಿತ್ರಣಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1 ನೇ ಶತಮಾನ/ಕ್ರಿ.ಶ.). ==== ವಾಯುವ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಭಾವ ==== 2 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ ಆರಂಭಿಕ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದ, ಮಧ್ಯ ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್ ಪ್ರದೇಶವಾದ [[ಗಾಂಧಾರ]] ಪ್ರದೇಶದ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ]] ಲಿಪಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ [[ಖರೋಷ್ಠಿ ಲಿಪಿ|ಖರೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ]] (ಗಾಂಧಾರ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತಲೂ ಬಳಸಲಾಗುವ ಲಿಪಿ) ಕಲ್ಲುಗಾರನ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಸ್ತೂಪದ ಕಂಬಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುವ ಕೆಲವು ಆರಂಭಿಕ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಆಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಈ ವಿದೇಶಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕಾರಣರೆಂದು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪೂ 115 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ತೂಪ II ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್ [[ತಕ್ಷಶಿಲಾ|ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಲಾ]] ರಾಜ [[ಅಂತಲಿಕಿತ|ಆಂಟಿಯಾಲ್ಕಿದಾಸ್]] ನಿಂದ [[ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ಗರುಡಗಂಬ|ಹೆಲಿಯೊಡೋರಸ್]] ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯು ವಿದಿಶಾದಲ್ಲಿರುವ [[ಶುಂಗ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಸುಂಗಸ್]] ರಾಜ ಭಗಭದ್ರನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 6 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿತು.&nbsp;ಸಾಂಚಿಯಿಂದ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ವಿದಿಶಾದಲ್ಲಿ, ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ವಾಸುದೇವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ [[ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ಗರುಡಗಂಬ|ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ಸ್ತಂಭವನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು ಮತ್ತು ಸುಂಗರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದವು, ಜನರು ಎರಡೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. {| class="wikitable" align="center" cellpadding="3" style="font-size: 80%; width: 100%;" | colspan="2" align="center" style="background:#D3D3D3; font-size: 100%;" |'''[[ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿನ]] ಆರಂಭಿಕ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115)''' |- | colspan="2" align="center" |<gallery mode="packed" heights="150px"> ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_2_man_on_horse.jpg|alt=Foreigner on a horse. The medallions are dated circa 115 BC.| ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ವಿದೇಶಿ. ಪದಕಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115 ರ ಹಿಂದಿನದು. ಚಿತ್ರ:Lakshmi_Sanchi_Stupa_2.jpg|alt=Lakshmi with lotus and two child attendants, probably derived from similar images of Venus| ಕಮಲ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳ ಸೇವಕಿಯರೊಂದಿಗೆ [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ]], ಬಹುಶಃ ಶುಕ್ರನ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ ಚಿತ್ರ:Flying_griffin_Sanchi_Stupa_2.jpg|alt=Griffin.| ಗ್ರಿಫಿನ್ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_2_anguipede.jpg|alt=Anguipede, a Greek mythological figure.| ಅಂಗುಪಿಡೆ, ಗ್ರೀಕ್ ಪೌರಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಚಿತ್ರ:Female_riding_a_Centaur_Sanchi_Stupa_2.jpg|alt=Female riding a Centaur. Centaurs are generally considered as Western borrowings.| ಸೆಂಟೌರ್ ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ ಮಹಿಳೆಯರು. ಸೆಂಟೌರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಲಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>"The hippocamps, the tritons, centaurs and other weird creatures, which certainly were borrowed from Western Art, occur at Gaya and other places, in the sculptures of the early period. Forms more or less similar occur at Mathura and Arnaravati." {{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Banerjee |first=Gauranga Nath |url=https://archive.org/details/hellenisminancie00banerich |title=Hellenism in ancient India |date=1920 |publisher=Calcutta |page=[https://archive.org/details/hellenisminancie00banerich/page/64 64]}}</ref> ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3676.jpg|alt=Hero fighting against lions, a motif of West-Asian origin, such as this one or this one.| ಸಿಂಹಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ನಾಯಕ, ಪಶ್ಚಿಮ-ಏಷ್ಯನ್ ಮೂಲದ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇದು ಅಥವಾ ಇದು . ಚಿತ್ರ:Lion_with_calf_Stupa_II_Sanchi.jpg|alt=Lion with calf.| ಕರುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಿಂಹ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3628.jpg|alt=Bactrian camel.| ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯನ್ ಒಂಟೆ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3635.jpg|alt=Man on a centaur.| ಸೆಂಟಾರ್ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_2_winged_lions.jpg|alt=Symmetrical leaping winged lions among floral motifs.| ಹೂವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚಿತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಸಮ್ಮಿತೀಯ ಜಿಗಿಯುವ ರೆಕ್ಕೆಯ ಸಿಂಹಗಳು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3603.jpg|alt=Winged griffin.| ರೆಕ್ಕೆಯ ಗ್ರಿಫಿನ್. </gallery> |} ==== ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ==== ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪದಕಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ-ಪದಕಗಳು (455 ರಲ್ಲಿ 293) ಬಹುಪಾಲು ಕಮಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೂ 126 ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪದಕಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಪದಕಗಳು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣದೊಂದಿಗೆ ಕಮಲವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹೆಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್ ಅಲಂಕಾರಿಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. {| class="wikitable" align="center" style="font-size: 80%; width: 100%; margin-bottom: 10px;" | colspan="2" align="center" style="background:#D3D3D3; font-size: 100%;" |'''ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು, ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ 115)''' |- | colspan="2" align="center" |<gallery mode="packed" heights="150px"> ಚಿತ್ರ:Flower_motif_Stupa_No2_Sanchi.jpg|alt=Floral designs.| ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು. ಚಿತ್ರ:Elephant_and_riders_Stupa_No2_Sanchi.jpg|alt=Elephant.| ಆನೆ. ಚಿತ್ರ:Flower_medallion_Stupa_II_Sanchi.jpg|alt=Flower medallion.| ಹೂವಿನ ಪದಕ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_2_medallion.jpg|alt=Medallion.| ಪದಕ. ಚಿತ್ರ:Lotus_within_beads_and_reels_motif_Stupa_No2_Sanchi.jpg|alt=Lotus with Hellenistic Beads and reels motif.| ಹೆಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್ ಮಣಿಗಳು ಮತ್ತು ರೀಲ್‌ಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿರುವ ಕಮಲ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3626.jpg|alt=Lotus and guirland.| ಲೋಟಸ್ ಮತ್ತು ಗಿರ್ಲ್ಯಾಂಡ್. </gallery> |} ==== ಬೌದ್ಧ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ==== ಪದಕಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೌದ್ಧ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಅಪರೂಪ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತ್ರಿರತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ತಾಳೆಗರಿಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ( ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ, 3 ನೇ ಶತಮಾನ BCE ನಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ) ಅನೇಕ ಕಮಲದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. {| class="wikitable" align="center" style="font-size: 80%; width: 100%; margin-bottom: 10px;" | colspan="2" align="center" style="background:#D3D3D3; font-size: 100%;" |'''ಬೌದ್ಧ ಚಿಹ್ನೆಗಳು, ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ 115)''' |- | colspan="2" align="center" |<gallery mode="packed" heights="150px"> ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3634.jpg|alt=Palmette design, often present in early Buddhist decorations.| ಆರಂಭಿಕ ಬೌದ್ಧ ಅಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಾಲ್ಮೆಟ್ ವಿನ್ಯಾಸ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3642.jpg|alt=Triratna with decorative scrolls.| ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸುರುಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತ್ರಿರತ್ನ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3658_Medallion_2.jpg|alt=Motif based on triratnas.| ತ್ರಿರತ್ನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3658_Flame_palmette.jpg|alt=Palmette design.| ಪಾಲ್ಮೆಟ್ ವಿನ್ಯಾಸ. </gallery> |} === ನಂತರದ ಅವಧಿ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 15) === ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ಕೆಲವು ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹಿಂದಿನವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಮಧ್ಯಂತರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಕಲೆಯ ವಿಕಸನವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬಾರಿ, ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬೌದ್ಧ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾ ಸ್ತೂಪದ ತೋರಣ ದ್ವಾರಗಳ ಮೇಲಿನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿವೆ. {| class="wikitable" align="center" cellpadding="3" style="font-size: 80%; width: 100%;" | colspan="2" align="center" style="background:#D3D3D3; font-size: 100%;" |'''[[ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿನ]] ನಂತರದ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ 15)''' |- |<gallery mode="packed" heights="150px"> ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_Sculpture_15.jpg|alt=Floral frieze.| ಹೂವಿನ ಫ್ರೈಜ್. ಚಿತ್ರ:Sanchi_8-17.jpg|alt=Decorative pillar.| ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಂಬ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_8-18.JPG|alt=Decorative pillar.| ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಂಬ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_2_elephants_and_Dharmachakra.jpg|alt=Pillar with elephants and Dharmachakra.| ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ತಂಭ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_2_Northern_Gate_ballustrade_decoration.jpg|alt=The full pillar.| ಪೂರ್ಣ ಕಂಬ. ಚಿತ್ರ:Decorative_elements_from_Stupa_No_2_at_Sanchi.jpg|alt=Various decorative elements of Stupa No.2, Sanchi.| ಸಾಂಚಿಯ ಸ್ತೂಪ ನಂ.2 ರ ವಿವಿಧ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶಗಳು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_Sculpture_15.jpg|alt=Floral designs.| ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3655_Lakshmi.jpg|alt=Lakshmi.| [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3652.jpg|alt=Devotional scene.| ಭಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ದೃಶ್ಯ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3667_Wheel_and_Triratna.jpg|alt=Dharmachakra and Triratna.| ಧರ್ಮಚಕ್ರ ಮತ್ತು ತ್ರಿರತ್ನ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3671_Tree_in_railing.jpg|alt=Bodhi tree.| ಬೋಧಿ ಮರ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3672.jpg|alt=Apsaras.| [[ಅಪ್ಸರೆಯರು|ಅಪ್ಸರಗಳು]] . ಚಿತ್ರ:Ashoka_supported_by_his_two_wives_at_Stupa_2_Sanchi_with_reconstituted_pillar_detail.jpg|alt=Ashoka supported by his two wives, with reconstituted pillar detail. Also seen in a contemporary relief on the Southern Gateway of Stupa 1.| ಪುನರ್ರಚಿಸಲಾದ ಸ್ತಂಭ ವಿವರಗಳೊಂದಿಗೆ, [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕನಿಗೆ]] ಅವನ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ತೂಪ 1 ರ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರದ ಸಮಕಾಲೀನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿಯೂ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3640.jpg|alt=Man in costume from the northwest, fighting against lions.| ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ವೇಷಭೂಷಣಧಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಿಂಹಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವುದು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3659_Saluting_man.jpg|alt=Man in costume from the northwest, possibly an Indo-Scythian.| ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ವೇಷಭೂಷಣಧಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಬಹುಶಃ [[ಶಕ|ಇಂಡೋ-ಸಿಥಿಯನ್]] . </gallery> |} === ಸಮರ್ಪಿತ ಶಾಸನಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Inscriptions_on_the_railings_of_Sanchi_Stupa_II.jpg|thumb| ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ II ರ ಕಂಬಿಬೇಲಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಶಾಸನಗಳು]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ]] ಭರ್ಹುತ್ ಸ್ತೂಪದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ, ಎರಡನೇ ಸ್ತೂಪದ ಕಂಬಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ಸಮರ್ಪಿತ ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಪ್ಯಾಲಿಯೋಗ್ರಫಿಯಲ್ಲಿನ ಹೋಲಿಕೆಯು ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ಮತ್ತು ಭಾರ್ಹುತ್ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Kumar|first=Ajit|title=Bharhut Sculptures and their untenable Sunga Association|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|date=2014|volume=2|pages=223–241|url=https://www.academia.edu/10237709|language=en}}</ref> '''ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ''' ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಕಾರ: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಆದರ್ಶ ಭೇಟಿ ಅವಧಿ: 1 ರಿಂದ 2 ಗಂಟೆಗಳು ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ: ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2, ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮಹಾ ಸ್ತೂಪಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಈ ಸ್ತೂಪವು ಬೌದ್ಧ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶಾಂತ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ 3 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಹರಡುವಿಕೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಮಹಾ ಸ್ತೂಪಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ಭವ್ಯವಾದ ಅರ್ಧಗೋಳದ ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದರ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತಿದ ಬ್ಯಾಲೆಸ್ಟ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಭೂದೃಶ್ಯದೊಂದಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬೆರೆಯುವ ಅದರ ರಚನೆಯ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಬುದ್ಧನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಅವತಾರಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರಂಭಿಕ ಬೌದ್ಧ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಿಂಕ್ರೆಟಿಸಂ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ. ಈ ಸ್ತೂಪವು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವದ ಸಮಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಾಯ ಸಮಯ ಸೋಮವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಮಂಗಳವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಬುಧವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಗುರುವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಶುಕ್ರವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಶನಿವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಭಾನುವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಹಕ್ಕುತ್ಯಾಗ: ನಿಮ್ಮ ಭೇಟಿಯನ್ನು ಯೋಜಿಸುವ ಮೊದಲು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ, ಏಕೆಂದರೆ ತೆರೆಯುವ ಸಮಯಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಥವಾ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಂದಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರಬಹುದು. ತೆರೆಯುವ ಸಮಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ಒಂದು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು, ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಅನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ (ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೆ) ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರ ಪ್ರವೇಶ ಟಿಕೆಟ್ ಬೆಲೆ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ INR 30 ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಹಕ್ಕು ನಿರಾಕರಣೆ: ಬೆಲೆಗಳು ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ, ಅಡ್ಡ ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ.<ref{{https://travelsetu.com/guide/sanchi-stupa-number-2-tourism}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] 1qkc1tutpawj9p7uti9w667sj9ssc6t 1383514 1383513 2026-08-19T17:16:55Z Ashwini Rai K 98657 1383514 wikitext text/x-wiki {{Infobox building|image=Sanchi Stupa number 2 KSP 3589.jpg|caption=Stupa number 2 at [[Sanchi]]|coordinates={{coord|23.48|N|77.73|E|display=inline,title}}|building_type=[[Stupa]]|location=[[Sanchi Town]], Madhya Pradesh, India|architectural_style=[[Buddhist architecture|Buddhist]]|inauguration_date=|height=|other_dimensions=|embedded={{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | ID = 524 | year = 1989 }}}}[[ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ]] '''ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2''', ಇದನ್ನು '''ಸಾಂಚಿ II''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಬೌದ್ಧ [[ಸ್ತೂಪ|ಸ್ತೂಪಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದರಿಂದ ಇದು ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಬಹುಶಃ [[ಬೋಧ್ ಗಯಾ|ಬೋಧಗಯಾದ]] [[ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯ|ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿನ]] ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳು ಅಥವಾ ಭರ್ಹುತ್‌ನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಹಿಂದಿನದು. ಇದು "ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸ್ತೂಪ ಅಲಂಕಾರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ II ಸ್ತೂಪವನ್ನು [[ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು|ಜಾತಕ]] ಚಿತ್ರಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>"Bell 15"</ref> == ಅಡಿಪಾಯ == [[ಚಿತ್ರ:Sanchi_map_with_Stupa_2.jpg|left|thumb| ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ತೂಪ II ಇರುವ ಸಾಂಚಿ ಬೆಟ್ಟದ ನಕ್ಷೆ.]] ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 [[ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸಾಂಚಿಯ]] ಬೌದ್ಧ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಬಹುಶಃ ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾ ಸ್ತೂಪ (ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 1) ಕ್ಕಿಂತ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಅವಧಿಯ (323-185 BCE) ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇದು ಸ್ತೂಪ Nb 1 ಗಿಂತ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಉಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂಚಿನದು. ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ನಂ.2 ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ಗರುಡಗಂಬ|ಹೆಲಿಯೊಡೋರಸ್ ಸ್ತಂಭದೊಂದಿಗೆ]] ಅದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್ [[ಅಂತಲಿಕಿತ|ಆಂಟಿಯಾಲ್ಸಿಡಾಸ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಾರಣ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ 113 ರಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು, ಜೊತೆಗೆ ಶಾಸನಗಳ ಪ್ಯಾಲಿಯೋಗ್ರಫಿಯ ಹೋಲಿಕೆಗಳು. ಈ ಸ್ತೂಪವು ಸಾಂಚಿಯ ಮುಖ್ಯ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಹೊರಗೆ, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 300 ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಚಿ ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸ್ತೂಪ 1 ಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅವಶೇಷಗಳು [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕನ]] ಕಾಲದ ಚರ್ಚ್ ಗಣ್ಯರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಅವರನ್ನು ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 1 ರಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನಿಗಿಂತ ಅಥವಾ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 3 ರಲ್ಲಿ ಅವನ ಶಿಷ್ಯರಿಗಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಅವಶೇಷಗಳು == ಸ್ತೂಪವು ಮಾನವ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಸಣ್ಣ ಸ್ಟೀಟೈಟ್ ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅವಶೇಷ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅವಶೇಷ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಆರಂಭಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಾಸನವು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ, ಅದು "ಕಸಪಗೋಟ ಮತ್ತು ವಾಚಿ-ಸುವಿಜಯಿತ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು" ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. [ಇದಲ್ಲದೆ, ಹತ್ತು ಸಂತರನ್ನು ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವರು ಅಶೋಕನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಬೌದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ದೂತರಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅವರಲ್ಲಿ "ಮೊಗಲಿಪುತ" ಒಬ್ಬರು, ಅವರು ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದ ಮೊಗಲಿಪುತ ಟಿಸ್ಸ ಆಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_No_2_relics.jpg|thumb| ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೆಲವು ಅವಶೇಷಗಳು.]] ಸ್ತೂಪವು ಮಾನವ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಬಳಪದ ಕಲ್ಲು|ಸ್ಟೀಟೈಟ್‌ನಿಂದ]] ಮಾಡಿದ ನಾಲ್ಕು ಸಣ್ಣ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಅವಶೇಷ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆ ಸ್ಮಾರಕ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಆರಂಭಿಕ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ]] ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಾಸನ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ "ಕಸಪಗೋಟ ಮತ್ತು ವಾಚಿ-ಸುವಿಜಯಿತ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರ ಅವಶೇಷಗಳು" ಇವೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕನ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಅಥವಾ ಬೌದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು [[ಹಿಮಾಲಯ|ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ]] ದೂತರಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹತ್ತು ಸಂತರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ "ಮೊಗಲಿಪುತ" ಇದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದ ಮೊಗಲಿಪುತ ಟಿಸ್ಸ ಆಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. == ಪರಿಹಾರಗಳ ವಿಷಯ == ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿನ ಆರಂಭಿಕ ಪದಕಗಳು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115 ರದ್ದಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕಂಬದ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 80 ರದ್ದಾಗಿವೆ, ಅಥವಾ ಮೊದಲನೆಯದಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 15 ರದ್ದಾಗಿವೆ. === ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115) === ಸಾಂಚಿ II ರ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115) ಈ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು ಭಾರತೀಯ ಕಲ್ಲಿನ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ; ಮೊದಲ ಜಾತಕಗಳು [[ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3638.jpg|left|thumb| ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ತಲೆಯ ರಾಕ್ಷಸನ ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರ.]] [[ಬೋಧ್ ಗಯಾ|ಬೋಧಗಯಾದ]] [[ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯ|ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ]] ಕುದುರೆ ತಲೆಯ ಮಹಿಳೆಯ ಒಂದು ಚಿತ್ರವು, ಬುದ್ಧನ ಹಿಂದಿನ ಜೀವನದ ಕಥೆಯಾದ ಪಾದಕುಶಲಮಾನವ [[ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು|ಜಾತಕದ]] ಮೊದಲ ತಿಳಿದಿರುವ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ತಲೆಯ ರಾಕ್ಷಸಿ ತನ್ನ ಬೇಟೆಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಬೋಧಿಸತ್ವ (ಭವಿಷ್ಯದ ಬುದ್ಧ) ಅವರ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sunga_railings_detail.jpg|thumb| ಸುಂಗ ಕಾಲದ ಕಂಬಿಬೇಲಿಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಖಾಲಿಯಾಗಿದ್ದವು (ಎಡ: ಸಾಂಚಿ ಮಹಾ ಸ್ತೂಪ), ಮತ್ತು 115 BCE ಸುಮಾರಿಗೆ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಬಲ) ದೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ]] ನಿರೂಪಣಾ ಕಲೆಯ ಈ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಬುದ್ಧನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ನೋಟವನ್ನು ಅಥವಾ ಅವನ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 455 ಪದಕಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ-ಪದಕಗಳಾಗಿವೆ, ಅಥವಾ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 293 ಕಮಲದ ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿವೆ, ಮತ್ತು 126 ಕಮಲದ ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೇವಲ 36 ಪದಕಗಳು ಮಾತ್ರ ಬೇರೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬೌದ್ಧ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬುದ್ಧನ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕು ಘಟನೆಗಳು: ಜನನ, ಜ್ಞಾನೋದಯ, ಮೊದಲ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ ಮತ್ತು ಮರಣ. ಕೆಲವು ಲೇಖಕರು ಈ ಉಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಭಾರ್ಹುತ್ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 100-80) ನಲ್ಲಿನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಮುನ್ನುಡಿ (" ಮುನ್ನುಡಿ ") ಮತ್ತು ಸಾಂಚಿಯ ಮಹಾ ಸ್ತೂಪದ ತೋರಣಗಳ ಮೇಲಿನ ನಂತರದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ವಿಕಸಿತ ಚಿತ್ರಣಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1 ನೇ ಶತಮಾನ/ಕ್ರಿ.ಶ.). ==== ವಾಯುವ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಭಾವ ==== 2 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ ಆರಂಭಿಕ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದ, ಮಧ್ಯ ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್ ಪ್ರದೇಶವಾದ [[ಗಾಂಧಾರ]] ಪ್ರದೇಶದ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ]] ಲಿಪಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ [[ಖರೋಷ್ಠಿ ಲಿಪಿ|ಖರೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ]] (ಗಾಂಧಾರ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತಲೂ ಬಳಸಲಾಗುವ ಲಿಪಿ) ಕಲ್ಲುಗಾರನ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಸ್ತೂಪದ ಕಂಬಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುವ ಕೆಲವು ಆರಂಭಿಕ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಆಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಈ ವಿದೇಶಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕಾರಣರೆಂದು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪೂ 115 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ತೂಪ II ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್ [[ತಕ್ಷಶಿಲಾ|ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಲಾ]] ರಾಜ [[ಅಂತಲಿಕಿತ|ಆಂಟಿಯಾಲ್ಕಿದಾಸ್]] ನಿಂದ [[ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ಗರುಡಗಂಬ|ಹೆಲಿಯೊಡೋರಸ್]] ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯು ವಿದಿಶಾದಲ್ಲಿರುವ [[ಶುಂಗ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಸುಂಗಸ್]] ರಾಜ ಭಗಭದ್ರನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 6 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿತು.&nbsp;ಸಾಂಚಿಯಿಂದ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ವಿದಿಶಾದಲ್ಲಿ, ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ವಾಸುದೇವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ [[ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ಗರುಡಗಂಬ|ಹೆಲಿಯೋಡೋರಸ್ ಸ್ತಂಭವನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು ಮತ್ತು ಸುಂಗರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದವು, ಜನರು ಎರಡೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. {| class="wikitable" align="center" cellpadding="3" style="font-size: 80%; width: 100%;" | colspan="2" align="center" style="background:#D3D3D3; font-size: 100%;" |'''[[ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿನ]] ಆರಂಭಿಕ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115)''' |- | colspan="2" align="center" |<gallery mode="packed" heights="150px"> ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_2_man_on_horse.jpg|alt=Foreigner on a horse. The medallions are dated circa 115 BC.| ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ವಿದೇಶಿ. ಪದಕಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 115 ರ ಹಿಂದಿನದು. ಚಿತ್ರ:Lakshmi_Sanchi_Stupa_2.jpg|alt=Lakshmi with lotus and two child attendants, probably derived from similar images of Venus| ಕಮಲ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳ ಸೇವಕಿಯರೊಂದಿಗೆ [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ]], ಬಹುಶಃ ಶುಕ್ರನ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ ಚಿತ್ರ:Flying_griffin_Sanchi_Stupa_2.jpg|alt=Griffin.| ಗ್ರಿಫಿನ್ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_2_anguipede.jpg|alt=Anguipede, a Greek mythological figure.| ಅಂಗುಪಿಡೆ, ಗ್ರೀಕ್ ಪೌರಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಚಿತ್ರ:Female_riding_a_Centaur_Sanchi_Stupa_2.jpg|alt=Female riding a Centaur. Centaurs are generally considered as Western borrowings.| ಸೆಂಟೌರ್ ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ ಮಹಿಳೆಯರು. ಸೆಂಟೌರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಲಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>"The hippocamps, the tritons, centaurs and other weird creatures, which certainly were borrowed from Western Art, occur at Gaya and other places, in the sculptures of the early period. Forms more or less similar occur at Mathura and Arnaravati." {{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Banerjee |first=Gauranga Nath |url=https://archive.org/details/hellenisminancie00banerich |title=Hellenism in ancient India |date=1920 |publisher=Calcutta |page=[https://archive.org/details/hellenisminancie00banerich/page/64 64]}}</ref> ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3676.jpg|alt=Hero fighting against lions, a motif of West-Asian origin, such as this one or this one.| ಸಿಂಹಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ನಾಯಕ, ಪಶ್ಚಿಮ-ಏಷ್ಯನ್ ಮೂಲದ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇದು ಅಥವಾ ಇದು . ಚಿತ್ರ:Lion_with_calf_Stupa_II_Sanchi.jpg|alt=Lion with calf.| ಕರುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಿಂಹ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3628.jpg|alt=Bactrian camel.| ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯನ್ ಒಂಟೆ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3635.jpg|alt=Man on a centaur.| ಸೆಂಟಾರ್ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_2_winged_lions.jpg|alt=Symmetrical leaping winged lions among floral motifs.| ಹೂವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚಿತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಸಮ್ಮಿತೀಯ ಜಿಗಿಯುವ ರೆಕ್ಕೆಯ ಸಿಂಹಗಳು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3603.jpg|alt=Winged griffin.| ರೆಕ್ಕೆಯ ಗ್ರಿಫಿನ್. </gallery> |} ==== ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ==== ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪದಕಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ-ಪದಕಗಳು (455 ರಲ್ಲಿ 293) ಬಹುಪಾಲು ಕಮಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೂ 126 ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪದಕಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಪದಕಗಳು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣದೊಂದಿಗೆ ಕಮಲವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹೆಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್ ಅಲಂಕಾರಿಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. {| class="wikitable" align="center" style="font-size: 80%; width: 100%; margin-bottom: 10px;" | colspan="2" align="center" style="background:#D3D3D3; font-size: 100%;" |'''ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು, ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ 115)''' |- | colspan="2" align="center" |<gallery mode="packed" heights="150px"> ಚಿತ್ರ:Flower_motif_Stupa_No2_Sanchi.jpg|alt=Floral designs.| ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು. ಚಿತ್ರ:Elephant_and_riders_Stupa_No2_Sanchi.jpg|alt=Elephant.| ಆನೆ. ಚಿತ್ರ:Flower_medallion_Stupa_II_Sanchi.jpg|alt=Flower medallion.| ಹೂವಿನ ಪದಕ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_2_medallion.jpg|alt=Medallion.| ಪದಕ. ಚಿತ್ರ:Lotus_within_beads_and_reels_motif_Stupa_No2_Sanchi.jpg|alt=Lotus with Hellenistic Beads and reels motif.| ಹೆಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್ ಮಣಿಗಳು ಮತ್ತು ರೀಲ್‌ಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿರುವ ಕಮಲ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3626.jpg|alt=Lotus and guirland.| ಲೋಟಸ್ ಮತ್ತು ಗಿರ್ಲ್ಯಾಂಡ್. </gallery> |} ==== ಬೌದ್ಧ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ==== ಪದಕಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೌದ್ಧ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಅಪರೂಪ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತ್ರಿರತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ತಾಳೆಗರಿಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ( ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ, 3 ನೇ ಶತಮಾನ BCE ನಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ) ಅನೇಕ ಕಮಲದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. {| class="wikitable" align="center" style="font-size: 80%; width: 100%; margin-bottom: 10px;" | colspan="2" align="center" style="background:#D3D3D3; font-size: 100%;" |'''ಬೌದ್ಧ ಚಿಹ್ನೆಗಳು, ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ 115)''' |- | colspan="2" align="center" |<gallery mode="packed" heights="150px"> ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3634.jpg|alt=Palmette design, often present in early Buddhist decorations.| ಆರಂಭಿಕ ಬೌದ್ಧ ಅಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಾಲ್ಮೆಟ್ ವಿನ್ಯಾಸ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3642.jpg|alt=Triratna with decorative scrolls.| ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸುರುಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತ್ರಿರತ್ನ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3658_Medallion_2.jpg|alt=Motif based on triratnas.| ತ್ರಿರತ್ನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3658_Flame_palmette.jpg|alt=Palmette design.| ಪಾಲ್ಮೆಟ್ ವಿನ್ಯಾಸ. </gallery> |} === ನಂತರದ ಅವಧಿ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 15) === ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ಕೆಲವು ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹಿಂದಿನವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಮಧ್ಯಂತರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಕಲೆಯ ವಿಕಸನವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬಾರಿ, ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬೌದ್ಧ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾ ಸ್ತೂಪದ ತೋರಣ ದ್ವಾರಗಳ ಮೇಲಿನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿವೆ. {| class="wikitable" align="center" cellpadding="3" style="font-size: 80%; width: 100%;" | colspan="2" align="center" style="background:#D3D3D3; font-size: 100%;" |'''[[ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿನ]] ನಂತರದ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ 15)''' |- |<gallery mode="packed" heights="150px"> ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_Sculpture_15.jpg|alt=Floral frieze.| ಹೂವಿನ ಫ್ರೈಜ್. ಚಿತ್ರ:Sanchi_8-17.jpg|alt=Decorative pillar.| ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಂಬ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_8-18.JPG|alt=Decorative pillar.| ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಂಬ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_2_elephants_and_Dharmachakra.jpg|alt=Pillar with elephants and Dharmachakra.| ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ತಂಭ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_2_Northern_Gate_ballustrade_decoration.jpg|alt=The full pillar.| ಪೂರ್ಣ ಕಂಬ. ಚಿತ್ರ:Decorative_elements_from_Stupa_No_2_at_Sanchi.jpg|alt=Various decorative elements of Stupa No.2, Sanchi.| ಸಾಂಚಿಯ ಸ್ತೂಪ ನಂ.2 ರ ವಿವಿಧ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶಗಳು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_Sculpture_15.jpg|alt=Floral designs.| ಹೂವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3655_Lakshmi.jpg|alt=Lakshmi.| [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3652.jpg|alt=Devotional scene.| ಭಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ದೃಶ್ಯ. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3667_Wheel_and_Triratna.jpg|alt=Dharmachakra and Triratna.| ಧರ್ಮಚಕ್ರ ಮತ್ತು ತ್ರಿರತ್ನ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3671_Tree_in_railing.jpg|alt=Bodhi tree.| ಬೋಧಿ ಮರ . ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3672.jpg|alt=Apsaras.| [[ಅಪ್ಸರೆಯರು|ಅಪ್ಸರಗಳು]] . ಚಿತ್ರ:Ashoka_supported_by_his_two_wives_at_Stupa_2_Sanchi_with_reconstituted_pillar_detail.jpg|alt=Ashoka supported by his two wives, with reconstituted pillar detail. Also seen in a contemporary relief on the Southern Gateway of Stupa 1.| ಪುನರ್ರಚಿಸಲಾದ ಸ್ತಂಭ ವಿವರಗಳೊಂದಿಗೆ, [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕನಿಗೆ]] ಅವನ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ತೂಪ 1 ರ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರದ ಸಮಕಾಲೀನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿಯೂ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3640.jpg|alt=Man in costume from the northwest, fighting against lions.| ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ವೇಷಭೂಷಣಧಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಿಂಹಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವುದು. ಚಿತ್ರ:Sanchi_Stupa_number_2_KSP_3659_Saluting_man.jpg|alt=Man in costume from the northwest, possibly an Indo-Scythian.| ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ವೇಷಭೂಷಣಧಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಬಹುಶಃ [[ಶಕ|ಇಂಡೋ-ಸಿಥಿಯನ್]] . </gallery> |} === ಸಮರ್ಪಿತ ಶಾಸನಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Inscriptions_on_the_railings_of_Sanchi_Stupa_II.jpg|thumb| ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ II ರ ಕಂಬಿಬೇಲಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಶಾಸನಗಳು]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ]] ಭರ್ಹುತ್ ಸ್ತೂಪದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ, ಎರಡನೇ ಸ್ತೂಪದ ಕಂಬಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ಸಮರ್ಪಿತ ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಪ್ಯಾಲಿಯೋಗ್ರಫಿಯಲ್ಲಿನ ಹೋಲಿಕೆಯು ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ಮತ್ತು ಭಾರ್ಹುತ್ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Kumar|first=Ajit|title=Bharhut Sculptures and their untenable Sunga Association|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|date=2014|volume=2|pages=223–241|url=https://www.academia.edu/10237709|language=en}}</ref> '''ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ''' ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಕಾರ: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಆದರ್ಶ ಭೇಟಿ ಅವಧಿ: 1 ರಿಂದ 2 ಗಂಟೆಗಳು ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ: ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2, ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮಹಾ ಸ್ತೂಪಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಈ ಸ್ತೂಪವು ಬೌದ್ಧ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶಾಂತ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ 3 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಹರಡುವಿಕೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಮಹಾ ಸ್ತೂಪಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ಭವ್ಯವಾದ ಅರ್ಧಗೋಳದ ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದರ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತಿದ ಬ್ಯಾಲೆಸ್ಟ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಭೂದೃಶ್ಯದೊಂದಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬೆರೆಯುವ ಅದರ ರಚನೆಯ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಬುದ್ಧನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಅವತಾರಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರಂಭಿಕ ಬೌದ್ಧ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಿಂಕ್ರೆಟಿಸಂ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ. ಈ ಸ್ತೂಪವು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವದ ಸಮಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಾಯ ಸಮಯ ಸೋಮವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಮಂಗಳವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಬುಧವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಗುರುವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಶುಕ್ರವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಶನಿವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಭಾನುವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30 ರವರೆಗೆ ಹಕ್ಕುತ್ಯಾಗ: ನಿಮ್ಮ ಭೇಟಿಯನ್ನು ಯೋಜಿಸುವ ಮೊದಲು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ, ಏಕೆಂದರೆ ತೆರೆಯುವ ಸಮಯಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಥವಾ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಂದಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರಬಹುದು. ತೆರೆಯುವ ಸಮಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ಒಂದು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು, ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಅನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ (ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೆ) ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ರ ಪ್ರವೇಶ ಟಿಕೆಟ್ ಬೆಲೆ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ INR 30 ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಹಕ್ಕು ನಿರಾಕರಣೆ: ಬೆಲೆಗಳು ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ, ಅಡ್ಡ ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ.<ref{{https://travelsetu.com/guide/sanchi-stupa-number-2-tourism}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] 9g6zqy6fi1h03af0odsa6ynkvxds2g5 3 180496 1383521 2026-08-19T19:02:15Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1383521 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=H. Jayarama}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೩೨, ೨೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) dkr37z6ja3qtzfzj2lykz66rdcmgdt5 3 180497 1383522 2026-08-19T19:05:09Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1383522 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Ganesh Talawar}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೩೫, ೨೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) t39ppfam56be2u2z86xhkrkq8ulrahm 3 180498 1383528 2026-08-20T01:03:35Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1383528 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=AdvMdcgokak}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೩೩, ೨೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) 25cdelbnugswiysg8jymuus1myzkupg 1 180499 1383532 2026-08-20T01:17:51Z ~2026-45548-15 101234 /* ಸ ಮಾಜ */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1383532 wikitext text/x-wiki == ಸ ಮಾಜ == ಜ ಬಿಟ್ಟಿಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಬಗೆ ವಿವರಣೆ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/&#126;2026-45548-15|&#126;2026-45548-15]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:&#126;2026-45548-15|talk]]) ೦೬:೪೭, ೨೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) 68u5n1u6r823yd9omuf36gi42lhi5v1 0 180500 1383539 2026-08-20T06:07:28Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಸೋಫಿಯಿವ್ಸ್ಕಿ ಉದ್ಯಾನವನ'''(Sofiyivsky Park) ಅಥವಾ ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾ ಉದ್ಯಾನವನ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈ... 1383539 wikitext text/x-wiki '''ಸೋಫಿಯಿವ್ಸ್ಕಿ ಉದ್ಯಾನವನ'''(Sofiyivsky Park) ಅಥವಾ ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾ ಉದ್ಯಾನವನ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚೆರ್ಕಾಸಿ ಪ್ರದೇಶದ ಉಮಾನ ನಗರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಕಾಮಿಯಾಂಕಾ ನದಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭೂದೃಶ್ಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಇಂದು ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮನರಂಜನಾ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು ೩,೦೦,೦೦೦ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ೨೦೦೦ನೇ ವರ್ಷದಿಂದ, ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದ್ಯಾನ ವಿನ್ಯಾಸ ಕಲೆಯ ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಮೂಲದ ೨,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಯ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಪೊದೆಗಳು ಇವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜೌಗು ಸೈಪ್ರಸ್, ವೇಮೌತ್ ಪೈನ್, ಟ್ಯೂಲಿಪ್ ಮರ, ಪ್ಲಾಟನಸ್, ಗಿಂಕ್ಗೊ ಮರ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮರಗಳು ಸೇರಿವೆ. ೧೯೮೦ರಿಂದ, ಉದ್ಯಾನವನದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯ-ಸಂವಾದಿ ಹಾಗೂ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಡಾಕ್ಟರ್ ಇವಾನ್ ಕೊಸೆಂಕೊ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ, ೨೨೫೯ನೇ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಈ ಉದ್ಯಾನವನದ ಹೆಸರನ್ನು ಆಧರಿಸಿ “ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾ” ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. == ಇತಿಹಾಸ == ೧೭೯೬ರಲ್ಲಿ, ಪೋಲಿಷ್ ಶ್ರೀಮಂತ ಕೌಂಟ್ ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಶ್ಚೆನ್ಸ್ನಿ ಪೊಟೊಕ್ಕಿ ಅವರು ಈ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭೂದೃಶ್ಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ರೈತರ ಬಂಡಾಯದ ನಂತರ ಅವರು ಉಮಾನ ನಗರವನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಮಾನ ನಗರವು ರಷ್ಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಪೊಟೊಕ್ಕಿಯವರ ಗ್ರೀಕ್ ಪತ್ನಿ ಸೋಫಿಯಾ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಪೊಟೊಕ್ಕಿಯವರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಗೆ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ನೀಡಿದ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮೂಲ ಉದ್ಯಾನವನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಝ್ಲೋಟಿ ವೆಚ್ಚವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಉದ್ಯಾನವನದ ಮುಖ್ಯ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರ ಲುಡ್ವಿಕ್ ಮೆಟ್ಜೆಲ್ ಎಂಬ ಪೋಲಿಷ್ ಸೇನಾ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಯುರೋಪಿನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ತರಿಸಿದರು. ಸ್ಥಳೀಯ ರೈತರನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ಉದ್ಯಾನವನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಉದ್ಯಾನವನ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರದೇಶವು ಹಿಂದೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಂದರಗಳು ಇದ್ದವು ಮತ್ತು ಕಾಮಿಯಾಂಕಾ ನದಿ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಉದ್ಯಾನವನದ ಮುಖ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸವು ಇದೇ ನದಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಕೃತಕ ಜಲಾಶಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ: ಮೇಲಿನ ಜಲಾಶಯ – ೮ ಹೆಕ್ಟೇರ್, ಕೆಳಗಿನ ಜಲಾಶಯ – ೧.೫ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಇತರ ಜಲಾಶಯಗಳು, ಜಲಪಾತಗಳು, ನೀರಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ದ್ವಾರಗಳು, ಅಕೆರಾನ್ ಎಂಬ ಭೂಗರ್ಭ ನದಿ – ೨೨೪ ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ, ಕಾರಂಜಿಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಜಲಪಾತವು ಸುಮಾರು ೧೪ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ ಹೊಂದಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಟ್ರೆಂಬೆಕ್ಕಿ ಅವರೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಅದರ ಹೆಸರಿನ ಕುರಿತಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಾತ್ಮಕ ಕವನವನ್ನೂ ಬರೆದರು. ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಕೃತಕ ಬಂಡೆಗಳು, ಗುಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಟಪಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ. ೧೮೩೨ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪೋಲಿಷ್ ನವೆಂಬರ್ ಬಂಡಾಯದ ನಂತರ, ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕೀವ್ ಅಧಿಕೃತ ಮಂಡಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ ರಷ್ಯಾದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೊಲಾಯ್ ಪ್ರಥಮ ಅವರು ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ ಫ್ಯೋದೊರೋವ್ನಾ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ೧೮೩೬ರಿಂದ ೧೮೫೯ರವರೆಗೆ, ಉದ್ಯಾನವನವು ಸೈನಿಕ ವಸಾಹತುಗಳ ಆಡಳಿತದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಇಂದು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದ್ಯಾನ-ಉದ್ಯಾನವನ ಕಲೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಜಲಪಾತಗಳು, ಕಾರಂಜಿಗಳು, ಕೊಳಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಉದ್ಯಾನ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಅಥವಾ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಯುರೋಪಿನ ಭೂದೃಶ್ಯ ಉದ್ಯಾನ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ೨೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೭ರಂದು, ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಾಲ ಸಮುದಾಯ ನಡೆಸಿದ ಮತದಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ **ಸೋಫಿಯಿವ್ಸ್ಕಿ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು “ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು”**ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. == ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == ಮೂಲ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಉದ್ಯಾನವನದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹೋಮರ್‌ನ “ಒಡಿಸ್ಸಿ” ಮತ್ತು “ಇಲಿಯಡ್” ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ವಿವಿಧ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. '''ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ'''<br> ಉದ್ಯಾನವನವು **ಸಡೋವಾ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ “ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ”**ದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ನಂತರ ಕೇಂದ್ರ ದಾರಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ೧೮೫೦–೧೮೫೨ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಗೋಪುರಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಇದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರವಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಈಗ “ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಮನೆ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮೂಲ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣಾ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ: ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಹೋಟೆಲ್, ಉಪಹಾರಗೃಹ, ಸೌನಾ ಇವೆ. ಹಿಂದೆ ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಕಪ್ಪು ಪೋಪ್ಲರ್ ಮರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮರಗಳು ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾ ಉದ್ಯಾನವನದ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಮರಗಳು ಇಡೀ ರಷ್ಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು. ೧೯೯೬ರ ಮೊದಲು, ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೮೦ರ ನಂತರ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಹಿಂದಿನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸ್ಥಳದಿಂದ **ಗ್ರಾನೈಟ್ ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ “ಜಿನೀವಾ ಸರೋವರ”**ವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಈ ಸರೋವರವು ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. ಜಿನೀವಾ ಸರೋವರದ ಮೇಲಿರುವ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗಾರನಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮಂಟಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಆಕಾರವು ಅಣಬೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು “ಅಣಬೆ ಪ್ರದೇಶ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಮಂಟಪವನ್ನು ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. '''ಸಭಾ ಚೌಕ ಮತ್ತು ಐಯೋನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ''' ಮುಖ್ಯ ದಾರಿಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಟೈಪರ್ಸ್ಕ್ ಬಂಡೆಯ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೈಪ್ರಸ್ ಮತ್ತು ಪೈನ್ ಮರಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ.ಈ ಮರಗಳನ್ನು ೧೮೯೧ರಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಯಿತು. ದ್ವಿತೀಯ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು “ಸಣ್ಣ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. '''ಟೈಪರ್ಸ್ಕ್ ಬಂಡೆ''' ಸಣ್ಣ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರದೇಶದ ನಂತರ, ಮುಖ್ಯ ದಾರಿಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಟೈಪರ್ಸ್ಕ್ ಬಂಡೆ ಇದೆ. ಈ ಬಂಡೆಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮ್‌ನ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಕೋಟೆಯ ಆಗ್ನೇಯ ಗೋಡೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಮರದ ಮಂಟಪವಿದೆ. ಪೊಟೊಕ್ಕಿ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಈ ಸ್ಥಳವು ಉದ್ಯಾನವನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. == ಬೆಳ್ಳಿ ಜಲಮೂಲಗಳು (Silver Sources) == ಫ್ಲೋರಾ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ “ಬೆಳ್ಳಿ ಜಲಮೂಲಗಳು” (Silver Sources) ಎಂಬ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೀರಿನ ಮೂಲವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಲಮೂಲವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. '''ಫ್ಲೋರಾ ಮಂಟಪ''' ಮುಖ್ಯ ದಾರಿ “ಫ್ಲೋರಾ ಮಂಟಪ”ದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಲವು ದಾರಿಗಳು ವಿವಿಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಒಂದು ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. '''ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗ''' ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು ರೋಮ್‌ನ ಪುರಾಣಕಥೆಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳು ಗ್ರೀಕ್ ದೇವರುಗಳು, ವೀರರು, ಲೇಖಕರು ಮತ್ತು ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೋಲುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಗುಡುಗು ಗುಹೆ, ಅಂದರೆ ಕ್ಯಾಲಿಪ್ಸೋ ಗುಹೆ, ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ಜಲವಾಹಿನಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹರ್ಮೀಸ್ ಮತ್ತು ವೀನಸ್ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಯೂಪಿಡ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಎಡಬದಿಗೆ ಹೋಗುವ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಲೊಕೆಟೆಕ್ ಮತ್ತು ನಟ್ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಈ ಗುಹೆಗಳು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸೋಫಿಯಿವ್ಸ್ಕಿ ಉದ್ಯಾನವನದ ಮೊದಲ ನಿರ್ಮಾಣ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. '''ನಟ್ ಗುಹೆ'''<br> ನಟ್ ಗುಹೆ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ದೈತ್ಯರ ಕಣಿವೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಗುಹೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾನೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಒಂದು ಗುಹಾ ರಚನೆ ಇದೆ. ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಮೂರು ಹಂತಗಳ ಜಲಪಾತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == 3l48k30ydo595ylz55gqnzb71447hif 1383540 1383539 2026-08-20T06:09:54Z Santhosh Notagar99 82732 1383540 wikitext text/x-wiki '''ಸೋಫಿಯಿವ್ಸ್ಕಿ ಉದ್ಯಾನವನ'''(Sofiyivsky Park) ಅಥವಾ ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾ ಉದ್ಯಾನವನ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚೆರ್ಕಾಸಿ ಪ್ರದೇಶದ ಉಮಾನ ನಗರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಕಾಮಿಯಾಂಕಾ ನದಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭೂದೃಶ್ಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಇಂದು ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮನರಂಜನಾ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು ೩,೦೦,೦೦೦ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ೨೦೦೦ನೇ ವರ್ಷದಿಂದ, ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದ್ಯಾನ ವಿನ್ಯಾಸ ಕಲೆಯ ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಮೂಲದ ೨,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಯ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಪೊದೆಗಳು ಇವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜೌಗು ಸೈಪ್ರಸ್, ವೇಮೌತ್ ಪೈನ್, ಟ್ಯೂಲಿಪ್ ಮರ, ಪ್ಲಾಟನಸ್, ಗಿಂಕ್ಗೊ ಮರ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮರಗಳು ಸೇರಿವೆ. ೧೯೮೦ರಿಂದ, ಉದ್ಯಾನವನದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯ-ಸಂವಾದಿ ಹಾಗೂ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಡಾಕ್ಟರ್ ಇವಾನ್ ಕೊಸೆಂಕೊ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ, ೨೨೫೯ನೇ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಈ ಉದ್ಯಾನವನದ ಹೆಸರನ್ನು ಆಧರಿಸಿ “ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾ” ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. == ಇತಿಹಾಸ == ೧೭೯೬ರಲ್ಲಿ, ಪೋಲಿಷ್ ಶ್ರೀಮಂತ ಕೌಂಟ್ ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಶ್ಚೆನ್ಸ್ನಿ ಪೊಟೊಕ್ಕಿ ಅವರು ಈ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭೂದೃಶ್ಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ರೈತರ ಬಂಡಾಯದ ನಂತರ ಅವರು ಉಮಾನ ನಗರವನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಮಾನ ನಗರವು ರಷ್ಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಪೊಟೊಕ್ಕಿಯವರ ಗ್ರೀಕ್ ಪತ್ನಿ ಸೋಫಿಯಾ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಪೊಟೊಕ್ಕಿಯವರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಗೆ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ನೀಡಿದ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮೂಲ ಉದ್ಯಾನವನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಝ್ಲೋಟಿ ವೆಚ್ಚವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಉದ್ಯಾನವನದ ಮುಖ್ಯ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರ ಲುಡ್ವಿಕ್ ಮೆಟ್ಜೆಲ್ ಎಂಬ ಪೋಲಿಷ್ ಸೇನಾ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಯುರೋಪಿನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ತರಿಸಿದರು. ಸ್ಥಳೀಯ ರೈತರನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ಉದ್ಯಾನವನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಉದ್ಯಾನವನ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರದೇಶವು ಹಿಂದೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಂದರಗಳು ಇದ್ದವು ಮತ್ತು ಕಾಮಿಯಾಂಕಾ ನದಿ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಉದ್ಯಾನವನದ ಮುಖ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸವು ಇದೇ ನದಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಕೃತಕ ಜಲಾಶಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ: ಮೇಲಿನ ಜಲಾಶಯ – ೮ ಹೆಕ್ಟೇರ್, ಕೆಳಗಿನ ಜಲಾಶಯ – ೧.೫ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಇತರ ಜಲಾಶಯಗಳು, ಜಲಪಾತಗಳು, ನೀರಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ದ್ವಾರಗಳು, ಅಕೆರಾನ್ ಎಂಬ ಭೂಗರ್ಭ ನದಿ – ೨೨೪ ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ, ಕಾರಂಜಿಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಜಲಪಾತವು ಸುಮಾರು ೧೪ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ ಹೊಂದಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಟ್ರೆಂಬೆಕ್ಕಿ ಅವರೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಅದರ ಹೆಸರಿನ ಕುರಿತಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಾತ್ಮಕ ಕವನವನ್ನೂ ಬರೆದರು. ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಕೃತಕ ಬಂಡೆಗಳು, ಗುಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಟಪಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ. ೧೮೩೨ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪೋಲಿಷ್ ನವೆಂಬರ್ ಬಂಡಾಯದ ನಂತರ, ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕೀವ್ ಅಧಿಕೃತ ಮಂಡಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ ರಷ್ಯಾದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೊಲಾಯ್ ಪ್ರಥಮ ಅವರು ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ ಫ್ಯೋದೊರೋವ್ನಾ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ೧೮೩೬ರಿಂದ ೧೮೫೯ರವರೆಗೆ, ಉದ್ಯಾನವನವು ಸೈನಿಕ ವಸಾಹತುಗಳ ಆಡಳಿತದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಇಂದು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದ್ಯಾನ-ಉದ್ಯಾನವನ ಕಲೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಜಲಪಾತಗಳು, ಕಾರಂಜಿಗಳು, ಕೊಳಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಉದ್ಯಾನ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಅಥವಾ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಯುರೋಪಿನ ಭೂದೃಶ್ಯ ಉದ್ಯಾನ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ೨೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೭ರಂದು, ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಾಲ ಸಮುದಾಯ ನಡೆಸಿದ ಮತದಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸೋಫಿಯಿವ್ಸ್ಕಿ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು “ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು”ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. == ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == ಮೂಲ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಉದ್ಯಾನವನದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹೋಮರ್‌ನ “ಒಡಿಸ್ಸಿ” ಮತ್ತು “ಇಲಿಯಡ್” ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ವಿವಿಧ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. '''ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ'''<br> ಉದ್ಯಾನವನವು **ಸಡೋವಾ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ “ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ”**ದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ನಂತರ ಕೇಂದ್ರ ದಾರಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ೧೮೫೦–೧೮೫೨ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಗೋಪುರಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಇದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರವಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಈಗ “ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಮನೆ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮೂಲ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣಾ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ: ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಹೋಟೆಲ್, ಉಪಹಾರಗೃಹ, ಸೌನಾ ಇವೆ. ಹಿಂದೆ ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಕಪ್ಪು ಪೋಪ್ಲರ್ ಮರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮರಗಳು ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾ ಉದ್ಯಾನವನದ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಮರಗಳು ಇಡೀ ರಷ್ಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು. ೧೯೯೬ರ ಮೊದಲು, ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೮೦ರ ನಂತರ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಹಿಂದಿನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ “ಜಿನೀವಾ ಸರೋವರ”ವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಈ ಸರೋವರವು ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. ಜಿನೀವಾ ಸರೋವರದ ಮೇಲಿರುವ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗಾರನಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮಂಟಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಆಕಾರವು ಅಣಬೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು “ಅಣಬೆ ಪ್ರದೇಶ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಮಂಟಪವನ್ನು ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. '''ಸಭಾ ಚೌಕ ಮತ್ತು ಐಯೋನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ''' ಮುಖ್ಯ ದಾರಿಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಟೈಪರ್ಸ್ಕ್ ಬಂಡೆಯ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೈಪ್ರಸ್ ಮತ್ತು ಪೈನ್ ಮರಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ.ಈ ಮರಗಳನ್ನು ೧೮೯೧ರಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಯಿತು. ದ್ವಿತೀಯ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು “ಸಣ್ಣ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. '''ಟೈಪರ್ಸ್ಕ್ ಬಂಡೆ''' ಸಣ್ಣ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರದೇಶದ ನಂತರ, ಮುಖ್ಯ ದಾರಿಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಟೈಪರ್ಸ್ಕ್ ಬಂಡೆ ಇದೆ.ಈ ಬಂಡೆಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮ್‌ನ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಕೋಟೆಯ ಆಗ್ನೇಯ ಗೋಡೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಮರದ ಮಂಟಪವಿದೆ. ಪೊಟೊಕ್ಕಿ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಈ ಸ್ಥಳವು ಉದ್ಯಾನವನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. == ಬೆಳ್ಳಿ ಜಲಮೂಲಗಳು (Silver Sources) == ಫ್ಲೋರಾ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ “ಬೆಳ್ಳಿ ಜಲಮೂಲಗಳು” (Silver Sources) ಎಂಬ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೀರಿನ ಮೂಲವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಲಮೂಲವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. '''ಫ್ಲೋರಾ ಮಂಟಪ''' ಮುಖ್ಯ ದಾರಿ “ಫ್ಲೋರಾ ಮಂಟಪ”ದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಲವು ದಾರಿಗಳು ವಿವಿಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಒಂದು ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. '''ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗ''' ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು ರೋಮ್‌ನ ಪುರಾಣಕಥೆಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳು ಗ್ರೀಕ್ ದೇವರುಗಳು, ವೀರರು, ಲೇಖಕರು ಮತ್ತು ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೋಲುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಗುಡುಗು ಗುಹೆ, ಅಂದರೆ ಕ್ಯಾಲಿಪ್ಸೋ ಗುಹೆ, ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ಜಲವಾಹಿನಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹರ್ಮೀಸ್ ಮತ್ತು ವೀನಸ್ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಯೂಪಿಡ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಎಡಬದಿಗೆ ಹೋಗುವ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಲೊಕೆಟೆಕ್ ಮತ್ತು ನಟ್ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಈ ಗುಹೆಗಳು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸೋಫಿಯಿವ್ಸ್ಕಿ ಉದ್ಯಾನವನದ ಮೊದಲ ನಿರ್ಮಾಣ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. '''ನಟ್ ಗುಹೆ'''<br> ನಟ್ ಗುಹೆ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ದೈತ್ಯರ ಕಣಿವೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಗುಹೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾನೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಒಂದು ಗುಹಾ ರಚನೆ ಇದೆ. ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಮೂರು ಹಂತಗಳ ಜಲಪಾತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == l75nq81lbbwbeh6kpcsktpcv8o42t9o 1383541 1383540 2026-08-20T06:13:11Z Santhosh Notagar99 82732 1383541 wikitext text/x-wiki {{Short description|Arboretum in Cherkasy Oblast, Ukraine}} {{Infobox protected area | name = ಸೋಫಿಯಿವ್ಸ್ಕಿ (Sofiyivka) | iucn_category = IV | iucn_ref = <!-- images --> | image = 13.Парк „Софіївка" з комплексом водойм, паркових будівель, споруд і скульптур.JPG | image_caption = ಉದ್ಯಾನವನದ ನಕ್ಷೆ <!-- map --> | pushpin_map = ಉಕ್ರೇನ್‌ | image_map = | map_size = | map_caption = | pushpin_relief = <!-- location --> | location = ಉಮನ್, ಚೆರ್ಕಾಸಿ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್, ಉಕ್ರೇನ್‌ | nearest_city = | nearest_town = | coordinates = {{coord|48|45|51|N|30|14|37|E|scale:100000|display=inline,title}} | coords_ref = <!-- stats --> | length = | length_mi = | length_km = | width = | width_mi = | width_km = | area_km2 = 1.79 | area_ref = | elevation = | elevation_avg = | elevation_min = | elevation_max = | dimensions = | designation = <!-- dates & info --> | authorized = | created = | designated = | established = 1991 | named_for = | visitation_num = 300,000 | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ | administrator = | operator = | owner = <!-- website, embedded --> | website = [http://sofievka.org www.sofiyivka.org.ua] | module = }} '''ಸೋಫಿಯಿವ್ಸ್ಕಿ ಉದ್ಯಾನವನ'''(Sofiyivsky Park) ಅಥವಾ ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾ ಉದ್ಯಾನವನ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚೆರ್ಕಾಸಿ ಪ್ರದೇಶದ ಉಮಾನ ನಗರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಕಾಮಿಯಾಂಕಾ ನದಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭೂದೃಶ್ಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಇಂದು ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮನರಂಜನಾ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು ೩,೦೦,೦೦೦ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ೨೦೦೦ನೇ ವರ್ಷದಿಂದ, ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದ್ಯಾನ ವಿನ್ಯಾಸ ಕಲೆಯ ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಮೂಲದ ೨,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಯ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಪೊದೆಗಳು ಇವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜೌಗು ಸೈಪ್ರಸ್, ವೇಮೌತ್ ಪೈನ್, ಟ್ಯೂಲಿಪ್ ಮರ, ಪ್ಲಾಟನಸ್, ಗಿಂಕ್ಗೊ ಮರ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮರಗಳು ಸೇರಿವೆ. ೧೯೮೦ರಿಂದ, ಉದ್ಯಾನವನದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯ-ಸಂವಾದಿ ಹಾಗೂ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಡಾಕ್ಟರ್ ಇವಾನ್ ಕೊಸೆಂಕೊ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ, ೨೨೫೯ನೇ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಈ ಉದ್ಯಾನವನದ ಹೆಸರನ್ನು ಆಧರಿಸಿ “ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾ” ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. == ಇತಿಹಾಸ == ೧೭೯೬ರಲ್ಲಿ, ಪೋಲಿಷ್ ಶ್ರೀಮಂತ ಕೌಂಟ್ ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಶ್ಚೆನ್ಸ್ನಿ ಪೊಟೊಕ್ಕಿ ಅವರು ಈ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭೂದೃಶ್ಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ರೈತರ ಬಂಡಾಯದ ನಂತರ ಅವರು ಉಮಾನ ನಗರವನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಮಾನ ನಗರವು ರಷ್ಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಪೊಟೊಕ್ಕಿಯವರ ಗ್ರೀಕ್ ಪತ್ನಿ ಸೋಫಿಯಾ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಪೊಟೊಕ್ಕಿಯವರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಗೆ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ನೀಡಿದ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮೂಲ ಉದ್ಯಾನವನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಝ್ಲೋಟಿ ವೆಚ್ಚವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಉದ್ಯಾನವನದ ಮುಖ್ಯ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರ ಲುಡ್ವಿಕ್ ಮೆಟ್ಜೆಲ್ ಎಂಬ ಪೋಲಿಷ್ ಸೇನಾ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಯುರೋಪಿನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ತರಿಸಿದರು. ಸ್ಥಳೀಯ ರೈತರನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ಉದ್ಯಾನವನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಉದ್ಯಾನವನ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರದೇಶವು ಹಿಂದೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಂದರಗಳು ಇದ್ದವು ಮತ್ತು ಕಾಮಿಯಾಂಕಾ ನದಿ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಉದ್ಯಾನವನದ ಮುಖ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸವು ಇದೇ ನದಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಕೃತಕ ಜಲಾಶಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ: ಮೇಲಿನ ಜಲಾಶಯ – ೮ ಹೆಕ್ಟೇರ್, ಕೆಳಗಿನ ಜಲಾಶಯ – ೧.೫ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಇತರ ಜಲಾಶಯಗಳು, ಜಲಪಾತಗಳು, ನೀರಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ದ್ವಾರಗಳು, ಅಕೆರಾನ್ ಎಂಬ ಭೂಗರ್ಭ ನದಿ – ೨೨೪ ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ, ಕಾರಂಜಿಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಜಲಪಾತವು ಸುಮಾರು ೧೪ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ ಹೊಂದಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಟ್ರೆಂಬೆಕ್ಕಿ ಅವರೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಅದರ ಹೆಸರಿನ ಕುರಿತಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಾತ್ಮಕ ಕವನವನ್ನೂ ಬರೆದರು. ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಕೃತಕ ಬಂಡೆಗಳು, ಗುಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಟಪಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ. ೧೮೩೨ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪೋಲಿಷ್ ನವೆಂಬರ್ ಬಂಡಾಯದ ನಂತರ, ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕೀವ್ ಅಧಿಕೃತ ಮಂಡಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ ರಷ್ಯಾದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೊಲಾಯ್ ಪ್ರಥಮ ಅವರು ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ ಫ್ಯೋದೊರೋವ್ನಾ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ೧೮೩೬ರಿಂದ ೧೮೫೯ರವರೆಗೆ, ಉದ್ಯಾನವನವು ಸೈನಿಕ ವಸಾಹತುಗಳ ಆಡಳಿತದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಇಂದು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದ್ಯಾನ-ಉದ್ಯಾನವನ ಕಲೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಜಲಪಾತಗಳು, ಕಾರಂಜಿಗಳು, ಕೊಳಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಉದ್ಯಾನ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಅಥವಾ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಯುರೋಪಿನ ಭೂದೃಶ್ಯ ಉದ್ಯಾನ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ೨೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೭ರಂದು, ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಾಲ ಸಮುದಾಯ ನಡೆಸಿದ ಮತದಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸೋಫಿಯಿವ್ಸ್ಕಿ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು “ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು”ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. == ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == ಮೂಲ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಉದ್ಯಾನವನದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹೋಮರ್‌ನ “ಒಡಿಸ್ಸಿ” ಮತ್ತು “ಇಲಿಯಡ್” ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ವಿವಿಧ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. '''ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ'''<br> ಉದ್ಯಾನವನವು **ಸಡೋವಾ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ “ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ”**ದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ನಂತರ ಕೇಂದ್ರ ದಾರಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ೧೮೫೦–೧೮೫೨ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಗೋಪುರಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಇದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರವಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಈಗ “ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಮನೆ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮೂಲ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣಾ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ: ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಹೋಟೆಲ್, ಉಪಹಾರಗೃಹ, ಸೌನಾ ಇವೆ. ಹಿಂದೆ ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಕಪ್ಪು ಪೋಪ್ಲರ್ ಮರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮರಗಳು ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾ ಉದ್ಯಾನವನದ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಮರಗಳು ಇಡೀ ರಷ್ಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು. ೧೯೯೬ರ ಮೊದಲು, ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೮೦ರ ನಂತರ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಹಿಂದಿನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ “ಜಿನೀವಾ ಸರೋವರ”ವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಈ ಸರೋವರವು ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. ಜಿನೀವಾ ಸರೋವರದ ಮೇಲಿರುವ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗಾರನಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮಂಟಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಆಕಾರವು ಅಣಬೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು “ಅಣಬೆ ಪ್ರದೇಶ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಮಂಟಪವನ್ನು ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. '''ಸಭಾ ಚೌಕ ಮತ್ತು ಐಯೋನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ''' ಮುಖ್ಯ ದಾರಿಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಟೈಪರ್ಸ್ಕ್ ಬಂಡೆಯ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೈಪ್ರಸ್ ಮತ್ತು ಪೈನ್ ಮರಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ.ಈ ಮರಗಳನ್ನು ೧೮೯೧ರಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಯಿತು. ದ್ವಿತೀಯ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು “ಸಣ್ಣ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. '''ಟೈಪರ್ಸ್ಕ್ ಬಂಡೆ''' ಸಣ್ಣ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರದೇಶದ ನಂತರ, ಮುಖ್ಯ ದಾರಿಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಟೈಪರ್ಸ್ಕ್ ಬಂಡೆ ಇದೆ.ಈ ಬಂಡೆಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮ್‌ನ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಕೋಟೆಯ ಆಗ್ನೇಯ ಗೋಡೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಮರದ ಮಂಟಪವಿದೆ. ಪೊಟೊಕ್ಕಿ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಈ ಸ್ಥಳವು ಉದ್ಯಾನವನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. == ಬೆಳ್ಳಿ ಜಲಮೂಲಗಳು (Silver Sources) == ಫ್ಲೋರಾ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ “ಬೆಳ್ಳಿ ಜಲಮೂಲಗಳು” (Silver Sources) ಎಂಬ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೀರಿನ ಮೂಲವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಲಮೂಲವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. '''ಫ್ಲೋರಾ ಮಂಟಪ''' ಮುಖ್ಯ ದಾರಿ “ಫ್ಲೋರಾ ಮಂಟಪ”ದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಲವು ದಾರಿಗಳು ವಿವಿಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಒಂದು ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. '''ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗ''' ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು ರೋಮ್‌ನ ಪುರಾಣಕಥೆಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳು ಗ್ರೀಕ್ ದೇವರುಗಳು, ವೀರರು, ಲೇಖಕರು ಮತ್ತು ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೋಲುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಗುಡುಗು ಗುಹೆ, ಅಂದರೆ ಕ್ಯಾಲಿಪ್ಸೋ ಗುಹೆ, ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ಜಲವಾಹಿನಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹರ್ಮೀಸ್ ಮತ್ತು ವೀನಸ್ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಯೂಪಿಡ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಎಡಬದಿಗೆ ಹೋಗುವ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಲೊಕೆಟೆಕ್ ಮತ್ತು ನಟ್ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಈ ಗುಹೆಗಳು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸೋಫಿಯಿವ್ಸ್ಕಿ ಉದ್ಯಾನವನದ ಮೊದಲ ನಿರ್ಮಾಣ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. '''ನಟ್ ಗುಹೆ'''<br> ನಟ್ ಗುಹೆ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ದೈತ್ಯರ ಕಣಿವೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಗುಹೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾನೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಒಂದು ಗುಹಾ ರಚನೆ ಇದೆ. ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಮೂರು ಹಂತಗಳ ಜಲಪಾತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == 3el3snrggthgukjp3j79qj4p5zaaz81 1383542 1383541 2026-08-20T06:15:08Z Santhosh Notagar99 82732 1383542 wikitext text/x-wiki {{Short description|Arboretum in Cherkasy Oblast, Ukraine}} {{Infobox protected area | name = ಸೋಫಿಯಿವ್ಸ್ಕಿ (Sofiyivka) | iucn_category = IV | iucn_ref = <!-- images --> | image = 13.Парк „Софіївка" з комплексом водойм, паркових будівель, споруд і скульптур.JPG | image_caption = ಉದ್ಯಾನವನದ ನಕ್ಷೆ <!-- map --> | pushpin_map = ಉಕ್ರೇನ್‌ | image_map = | map_size = | map_caption = | pushpin_relief = <!-- location --> | location = ಉಮನ್, ಚೆರ್ಕಾಸಿ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್, ಉಕ್ರೇನ್‌ | nearest_city = | nearest_town = | coordinates = {{coord|48|45|51|N|30|14|37|E|scale:100000|display=inline,title}} | coords_ref = <!-- stats --> | length = | length_mi = | length_km = | width = | width_mi = | width_km = | area_km2 = 1.79 | area_ref = | elevation = | elevation_avg = | elevation_min = | elevation_max = | dimensions = | designation = <!-- dates & info --> | authorized = | created = | designated = | established = 1991 | named_for = | visitation_num = 300,000 | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ | administrator = | operator = | owner = <!-- website, embedded --> | website = [http://sofievka.org www.sofiyivka.org.ua] | module = }} '''ಸೋಫಿಯಿವ್ಸ್ಕಿ ಉದ್ಯಾನವನ'''(Sofiyivsky Park) ಅಥವಾ ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾ ಉದ್ಯಾನವನ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚೆರ್ಕಾಸಿ ಪ್ರದೇಶದ ಉಮಾನ ನಗರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಕಾಮಿಯಾಂಕಾ ನದಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭೂದೃಶ್ಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಇಂದು ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮನರಂಜನಾ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು ೩,೦೦,೦೦೦ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ೨೦೦೦ನೇ ವರ್ಷದಿಂದ, ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ.<ref>[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/674/ Dendrological Park "Sofijivka"]</ref> ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದ್ಯಾನ ವಿನ್ಯಾಸ ಕಲೆಯ ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಮೂಲದ ೨,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಯ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಪೊದೆಗಳು ಇವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜೌಗು ಸೈಪ್ರಸ್, ವೇಮೌತ್ ಪೈನ್, ಟ್ಯೂಲಿಪ್ ಮರ, ಪ್ಲಾಟನಸ್, ಗಿಂಕ್ಗೊ ಮರ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮರಗಳು ಸೇರಿವೆ. ೧೯೮೦ರಿಂದ, ಉದ್ಯಾನವನದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯ-ಸಂವಾದಿ ಹಾಗೂ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಡಾಕ್ಟರ್ ಇವಾನ್ ಕೊಸೆಂಕೊ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ, ೨೨೫೯ನೇ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಈ ಉದ್ಯಾನವನದ ಹೆಸರನ್ನು ಆಧರಿಸಿ “ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾ” ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Sofiyivka_Park</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ೧೭೯೬ರಲ್ಲಿ, ಪೋಲಿಷ್ ಶ್ರೀಮಂತ ಕೌಂಟ್ ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಶ್ಚೆನ್ಸ್ನಿ ಪೊಟೊಕ್ಕಿ ಅವರು ಈ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭೂದೃಶ್ಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ರೈತರ ಬಂಡಾಯದ ನಂತರ ಅವರು ಉಮಾನ ನಗರವನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಮಾನ ನಗರವು ರಷ್ಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಪೊಟೊಕ್ಕಿಯವರ ಗ್ರೀಕ್ ಪತ್ನಿ ಸೋಫಿಯಾ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಪೊಟೊಕ್ಕಿಯವರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಗೆ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ನೀಡಿದ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮೂಲ ಉದ್ಯಾನವನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಝ್ಲೋಟಿ ವೆಚ್ಚವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಉದ್ಯಾನವನದ ಮುಖ್ಯ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರ ಲುಡ್ವಿಕ್ ಮೆಟ್ಜೆಲ್ ಎಂಬ ಪೋಲಿಷ್ ಸೇನಾ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಯುರೋಪಿನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ತರಿಸಿದರು. ಸ್ಥಳೀಯ ರೈತರನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ಉದ್ಯಾನವನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಉದ್ಯಾನವನ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರದೇಶವು ಹಿಂದೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಂದರಗಳು ಇದ್ದವು ಮತ್ತು ಕಾಮಿಯಾಂಕಾ ನದಿ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಉದ್ಯಾನವನದ ಮುಖ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸವು ಇದೇ ನದಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಕೃತಕ ಜಲಾಶಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[File:Roslin Stanisław Szczęsny Potocki.jpg|thumb|150px|left|ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಶ್ಚೆಸ್ನಿ ಪೊಟೊಕಿ]] ಅವುಗಳಲ್ಲಿ: ಮೇಲಿನ ಜಲಾಶಯ – ೮ ಹೆಕ್ಟೇರ್, ಕೆಳಗಿನ ಜಲಾಶಯ – ೧.೫ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಇತರ ಜಲಾಶಯಗಳು, ಜಲಪಾತಗಳು, ನೀರಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ದ್ವಾರಗಳು, ಅಕೆರಾನ್ ಎಂಬ ಭೂಗರ್ಭ ನದಿ – ೨೨೪ ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ, ಕಾರಂಜಿಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಜಲಪಾತವು ಸುಮಾರು ೧೪ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ ಹೊಂದಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಟ್ರೆಂಬೆಕ್ಕಿ ಅವರೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಅದರ ಹೆಸರಿನ ಕುರಿತಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಾತ್ಮಕ ಕವನವನ್ನೂ ಬರೆದರು. ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಕೃತಕ ಬಂಡೆಗಳು, ಗುಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಟಪಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ. ೧೮೩೨ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪೋಲಿಷ್ ನವೆಂಬರ್ ಬಂಡಾಯದ ನಂತರ, ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕೀವ್ ಅಧಿಕೃತ ಮಂಡಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ ರಷ್ಯಾದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೊಲಾಯ್ ಪ್ರಥಮ ಅವರು ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ ಫ್ಯೋದೊರೋವ್ನಾ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ೧೮೩೬ರಿಂದ ೧೮೫೯ರವರೆಗೆ, ಉದ್ಯಾನವನವು ಸೈನಿಕ ವಸಾಹತುಗಳ ಆಡಳಿತದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಇಂದು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದ್ಯಾನ-ಉದ್ಯಾನವನ ಕಲೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಜಲಪಾತಗಳು, ಕಾರಂಜಿಗಳು, ಕೊಳಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಉದ್ಯಾನ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಅಥವಾ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಯುರೋಪಿನ ಭೂದೃಶ್ಯ ಉದ್ಯಾನ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ೨೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೭ರಂದು, ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಾಲ ಸಮುದಾಯ ನಡೆಸಿದ ಮತದಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸೋಫಿಯಿವ್ಸ್ಕಿ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು “ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು”ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. == ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == ಮೂಲ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಉದ್ಯಾನವನದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹೋಮರ್‌ನ “ಒಡಿಸ್ಸಿ” ಮತ್ತು “ಇಲಿಯಡ್” ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ವಿವಿಧ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. '''ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ'''<br> ಉದ್ಯಾನವನವು **ಸಡೋವಾ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ “ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ”**ದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ನಂತರ ಕೇಂದ್ರ ದಾರಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ೧೮೫೦–೧೮೫೨ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಗೋಪುರಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಇದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರವಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಈಗ “ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಮನೆ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮೂಲ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣಾ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ: ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಹೋಟೆಲ್, ಉಪಹಾರಗೃಹ, ಸೌನಾ ಇವೆ. ಹಿಂದೆ ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಕಪ್ಪು ಪೋಪ್ಲರ್ ಮರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮರಗಳು ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾ ಉದ್ಯಾನವನದ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಮರಗಳು ಇಡೀ ರಷ್ಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು. ೧೯೯೬ರ ಮೊದಲು, ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೮೦ರ ನಂತರ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಹಿಂದಿನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ “ಜಿನೀವಾ ಸರೋವರ”ವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಈ ಸರೋವರವು ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. ಜಿನೀವಾ ಸರೋವರದ ಮೇಲಿರುವ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗಾರನಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮಂಟಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಆಕಾರವು ಅಣಬೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು “ಅಣಬೆ ಪ್ರದೇಶ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಮಂಟಪವನ್ನು ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. '''ಸಭಾ ಚೌಕ ಮತ್ತು ಐಯೋನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ''' ಮುಖ್ಯ ದಾರಿಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಟೈಪರ್ಸ್ಕ್ ಬಂಡೆಯ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೈಪ್ರಸ್ ಮತ್ತು ಪೈನ್ ಮರಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ.ಈ ಮರಗಳನ್ನು ೧೮೯೧ರಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಯಿತು. ದ್ವಿತೀಯ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು “ಸಣ್ಣ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. '''ಟೈಪರ್ಸ್ಕ್ ಬಂಡೆ''' ಸಣ್ಣ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರದೇಶದ ನಂತರ, ಮುಖ್ಯ ದಾರಿಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಟೈಪರ್ಸ್ಕ್ ಬಂಡೆ ಇದೆ.ಈ ಬಂಡೆಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮ್‌ನ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಕೋಟೆಯ ಆಗ್ನೇಯ ಗೋಡೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಮರದ ಮಂಟಪವಿದೆ. ಪೊಟೊಕ್ಕಿ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಈ ಸ್ಥಳವು ಉದ್ಯಾನವನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. == ಬೆಳ್ಳಿ ಜಲಮೂಲಗಳು (Silver Sources) == ಫ್ಲೋರಾ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ “ಬೆಳ್ಳಿ ಜಲಮೂಲಗಳು” (Silver Sources) ಎಂಬ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೀರಿನ ಮೂಲವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಲಮೂಲವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. '''ಫ್ಲೋರಾ ಮಂಟಪ''' ಮುಖ್ಯ ದಾರಿ “ಫ್ಲೋರಾ ಮಂಟಪ”ದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಲವು ದಾರಿಗಳು ವಿವಿಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಒಂದು ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. '''ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗ''' ಸೋಫಿಯಿವ್ಕಾದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು ರೋಮ್‌ನ ಪುರಾಣಕಥೆಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳು ಗ್ರೀಕ್ ದೇವರುಗಳು, ವೀರರು, ಲೇಖಕರು ಮತ್ತು ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೋಲುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಗುಡುಗು ಗುಹೆ, ಅಂದರೆ ಕ್ಯಾಲಿಪ್ಸೋ ಗುಹೆ, ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ಜಲವಾಹಿನಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹರ್ಮೀಸ್ ಮತ್ತು ವೀನಸ್ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಯೂಪಿಡ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಎಡಬದಿಗೆ ಹೋಗುವ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಲೊಕೆಟೆಕ್ ಮತ್ತು ನಟ್ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಈ ಗುಹೆಗಳು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸೋಫಿಯಿವ್ಸ್ಕಿ ಉದ್ಯಾನವನದ ಮೊದಲ ನಿರ್ಮಾಣ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. '''ನಟ್ ಗುಹೆ'''<br> ನಟ್ ಗುಹೆ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ದೈತ್ಯರ ಕಣಿವೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಗುಹೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾನೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಒಂದು ಗುಹಾ ರಚನೆ ಇದೆ. ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಮೂರು ಹಂತಗಳ ಜಲಪಾತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://unknownukraine.com/sofiyivsky-park-uman-history-architecture-objects/|title = Sofiyivsky Park in Uman: History, architecture, objects &#124; Ineteresting about Ukraine|website=unknownukraine.com|date = 2 February 2015}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == pyjjuugeby6bv61nipgj1er190ugpdn 3 180501 1383543 2026-08-20T06:24:02Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1383543 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Vismitha R}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೫೪, ೨೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) mf17skp70g5787ktdsk5szir86gmurv 0 180502 1383544 2026-08-20T06:25:57Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Short description|Former residence of the Crimean Khans}} {{Infobox historic site | name = ಬಖಿಸಾರೈನಲ್ಲಿರುವ ಖಾನ್ ಅರಮನೆ | native_name = ಹಾನ್ ಸರಾಯ್ | native_name_lang = crh | image = Hansaray1.jpg | caption = ಬಖ್ಚಿಸರಾಯ್ ಅರಮನೆ | pushpin_map = | coordinates = {{coord|44|44|55.22|N|33|52|55.06|E|display=inline,title}} | location = [[Bakhchysarai]], [[Crimea]] | area = | built... 1383544 wikitext text/x-wiki {{Short description|Former residence of the Crimean Khans}} {{Infobox historic site | name = ಬಖಿಸಾರೈನಲ್ಲಿರುವ ಖಾನ್ ಅರಮನೆ | native_name = ಹಾನ್ ಸರಾಯ್ | native_name_lang = crh | image = Hansaray1.jpg | caption = ಬಖ್ಚಿಸರಾಯ್ ಅರಮನೆ | pushpin_map = | coordinates = {{coord|44|44|55.22|N|33|52|55.06|E|display=inline,title}} | location = [[Bakhchysarai]], [[Crimea]] | area = | built = 1532 | architect = | architecture = ಒಟ್ಟೋಮನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ | governing_body = | designation1 = UKRAINE NATIONAL | designation1_offname = {{Lang|uk|Комплекс Ханського палацу}} (''Complex of the Khan's Palace'') | designation1_type = ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ | designation1_number = 010077 | website = http://handvorec.ru/ | designation2 = | designation2_offname = | designation2_number = }} '''ಬಖ್ಚಿಸರಾಯ್ ಅರಮನೆ - (ಖಾನ್ ಅರಮನೆ)''' (ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಟಾಟರ್: ಹಾನ್ಸರಾಯ್; ಟರ್ಕಿಷ್: ಹಾನ್ ಸರಾಯ್) ಕ್ರಿಮಿಯಾದ ಬಖ್ಚಿಸರಾಯ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಇದನ್ನು 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಇದು ಸರಣಿ ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಖಾನ್‌ಗಳ ನಿವಾಸವಾಯಿತು. ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಈ ಅರಮನೆ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿ, ಅಂತಃಪುರ, ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳ, ವಾಸದ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನಗಳು ಇವೆ. ಅರಮನೆಯ ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಟಾಟರ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮುಸ್ಲಿಂ ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಸ್ತಾಂಬುಲ್‌ನ ಸುಲ್ತಾನರ ಅರಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಅಲ್ಹಾಂಬ್ರಾ ಅರಮನೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇದನ್ನೂ ಪ್ರಮುಖ ಮುಸ್ಲಿಂ ಅರಮನೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022ರಲ್ಲಿ, ರಷ್ಯನ್ ಪಡೆಗಳು ಅರಮನೆಯ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದವು. ಹೋರಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬಣ್ಣದ ಗಾಜಿನ ಕಿಟಕಿಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನೂ ತೆಗೆದುಹಾಕಿ, ಅವುಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಆಧುನಿಕ ಕಿಟಕಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಗವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಮೇಲಿನ “ಮುಂದುವರಿದ ದಾಳಿ”ಯ ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದು ವಿವರಿಸಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಬಖ್ಚಿಸರಾಯ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಅರಮನೆಗೆ ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಖಾನ್‌ಗಳ ವಂಶವು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿತು. 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸಲಾಚಿಕ್‌ನಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. ಅರಮನೆಯ ಸಂಕೀರ್ಣ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಮಿನಾರೆಟ್‌ಗಳನ್ನು 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟೋಮನ್, ಪರ್ಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ನಂತರ ಸಂಭವಿಸಿದ ಹಾನಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಅರಮನೆಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ರಚನೆಯು ಇಂದಿಗೂ ಅದರ ಮೂಲ ರೂಪಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು 18ನೇ ಶತಮಾನವನ್ನು ದಾಟಿ ಉಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. 2017ರಲ್ಲಿ, ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಸ್ಕೋ ಮೂಲದ ಅಟ್ಟಾ ಗ್ರೂಪ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸಿತು. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಭವ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಅರಮನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಓಕ್ ಮರದ ತೊಲೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ಅವುಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂಲ ಹಂಚುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಗೋಡೆಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡದ ನೀರಿನ ಹರಿವಿನಿಂದ ಹಾನಿಯಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಬಣ್ಣದ ಗಾಜಿನ ಕಿಟಕಿಗಳು, ನಾಲ್ಕು ಬದಿಗಳ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಮೂಲ ಚಮಚದ ಆಕಾರದ ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಹಂಚುಗಳು ಕೂಡ ನಾಶವಾದವು.ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಟ್ಟಡದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿರುಕುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು ಮತ್ತು ಒತ್ತಡದ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಕಾರ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಾರೆ ಕಳಚಿಬಿದ್ದಿತು. ಆರೋಪಿಸಲಾದ ಈ ಹಾನಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯವು ಯುನೆಸ್ಕೋಗೆ ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು. ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಯುನೆಸ್ಕೋ, ಬಖ್ಚಿಸರಾಯ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು 2003ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತ್ತು. == ಬಖ್ಚಿಸರಾಯ್ ಕಾರಂಜಿ == ಒಂದು ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಾರಂಜಿ ಇದೆ. ಅದರ ದುಃಖಭರಿತ ಕಥೆಯು ರಷ್ಯನ್ ಲೇಖಕ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪುಷ್ಕಿನ್ ಅವರನ್ನು ಎಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿಸಿತೆಂದರೆ, ಅವರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ನಂತರ “ಬಖ್ಚಿಸರಾಯ್‌ನ ಕಾರಂಜಿ” ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ದೀರ್ಘ ಕಥನಾತ್ಮಕ ಕವನವನ್ನು ಬರೆದರು. '''ಕಣ್ಣೀರಿನ ಕಾರಂಜಿ''' -ಈ ಕಾರಂಜಿಯನ್ನು ಕೊನೆಯ ಕಾಲದ ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಖಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಕಿರಿಮ್ ಗಿರಾಯ್ ಖಾನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಯುವ ಪತ್ನಿಯ ಮೇಲಿಟ್ಟಿದ್ದ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣದ ನಂತರ ಅನುಭವಿಸಿದ ದುಃಖದ ಪ್ರತೀಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಖಾನ್ ತನ್ನ ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾರಿಯಾ ಎಂಬ ಪೋಲಿಷ್ ಯುವತಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾರಿಯಾಳನ್ನು ಖಾನ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿ ಝರೆಮಾ ಕೊಂದಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಝರೆಮಾ ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಮೂಲದವಳಾಗಿದ್ದು, ಮಾರಿಯಾ ಖಾನ್‌ನ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಆಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅಸೂಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದಳು. ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ್ದ ಖಾನ್, ಮಾರಿಯಾ ಮೃತಪಟ್ಟಾಗ ಆಳವಾದ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಕಣ್ಣೀರಿಟ್ಟನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕಂಡು ಆತನನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದ ಎಲ್ಲರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದರು. ತಾನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದುಃಖದಂತೆ, ಕಲ್ಲೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುವಂತೆ, ಆತನು ಒಂದು ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಕಾರಂಜಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದನು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರಂಜಿಯನ್ನು ಯುವತಿಯ ಸಮಾಧಿಯ ಸಮೀಪದ ಶಾಂತವಾದ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ, ರಷ್ಯಾದ ಕ್ಯಾಥರಿನ್ ದ್ವಿತೀಯರು ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದ ನಂತರ, ಕಾರಂಜಿಯನ್ನು ಅದರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳವಾದ ರಾಯಭಾರಿಗಳ ಆವರಣಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಪುಷ್ಕಿನ್ ಅವರ ಕವನದ ಸಾಲುಗಳು ಈ ಅರಮನೆಯು ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ದೊಡ್ಡ ಖಾನ್ ಮಸೀದಿ == ದೊಡ್ಡ ಖಾನ್ ಮಸೀದಿ (ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಟಾಟರ್: ಬ್ಯೂಯುಕ್ ಹಾನ್ ಜಾಮಿ) ಅರಮನೆಯ ಚೌಕದಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ದ್ವಾರದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇದೆ. ಇದು ಕ್ರಿಮಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಖಾನ್ ಅರಮನೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಮಸೀದಿಯನ್ನು 1532ರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿಬ್ ಪ್ರಥಮ ಗಿರಾಯ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಮಸೀದಿಯು ಅವರ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಮಸೀದಿಯು ಮೂರು ಸಾಲುಗಳ ಚೌಕಾಕಾರದ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ, ಇಳಿಜಾರು ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ, ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಮುಖಮಾಡಿರುವ ಮುಂಭಾಗದ ಮಂಟಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಎರಡು ಸಮಮಿತಿಯ ಅಷ್ಟಭುಜಾಕಾರದ ಮಿನಾರೆಟ್‌ಗಳು ಈ ಮಂಟಪಗಳ ಮೂಲಕ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತವೆ. ಅವು 28 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ಮುಚ್ಚಳಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಚೌಕಾಕಾರದ ಗುಮ್ಮಟ ಹೊಂದಿರುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಮಂಟಪವನ್ನು ಮಸೀದಿಯ ಈಶಾನ್ಯ ಮೂಲೆಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. 1750ರಲ್ಲಿ ಖಾನ್ ಅರಸ್ಲಾನ್ ಗಿರಾಯ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮದರಸಾ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಯ ಪೂರ್ವ ಗೋಡೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಮಸೀದಿಗೆ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿರುವ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮೇಲ್ಮಂಟಪವನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಖಾನ್‌ಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಸೀದಿಯ ಮೂಲ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯು ವಿವಿಧ ಗಾತ್ರದ ಗುಮ್ಮಟಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. '''ಮಸೀದಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಹಾನಿ ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ'''<br> 1736ರಲ್ಲಿ, 1735–1739ರ ರಷ್ಯಾ–ಟರ್ಕಿ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಮಸೀದಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಯಿತು. ನಂತರ ಖಾನ್ ಸಲಾಮೆತ್ ದ್ವಿತೀಯ ಗಿರಾಯ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. == ಸಣ್ಣ ಖಾನ್ ಮಸೀದಿ == ಸಣ್ಣ ಖಾನ್ ಮಸೀದಿ (ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಟಾಟರ್: ಕಿಚಿಕ್ ಹಾನ್ ಜಾಮಿ) ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡದೊಳಗೆ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಖಾನ್ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಗಣ್ಯರಿಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಣ್ಣ ಮಸೀದಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವು 16ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದುದಾಗಿದೆ. ಮಸೀದಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚಿತ್ರಗಳು 17ನೇ ಮತ್ತು 18ನೇ ಶತಮಾನಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವುಗಳಾಗಿವೆ. '''ಮಿಹ್ರಾಬ್ ಮತ್ತು ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರ''' ಮಸೀದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಹ್ರಾಬ್ ಇದೆ. ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಏಳು ಅಲಂಕೃತ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಏಳು ಪಟ್ಟಿಗಳು ಸ್ವರ್ಗದ ಏಳು ಹಂತಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಿಹ್ರಾಬ್‌ನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಣ್ಣದ ಗಾಜಿನ ಕಿಟಕಿ ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಲೇಮಾನ್‌ನ ಮುದ್ರೆ, ಅಂದರೆ ಆರು ಮೂಲೆಗಳ ನಕ್ಷತ್ರದ ಚಿಹ್ನೆ, ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಖಾನ್ ಮಸೀದಿಯ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪಟಗಳಿರುವ ದೋಣಿಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆ ಸವಾರರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮಸೀದಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. knags4xjesx8h29g8ncqxd4emo4di3m 1383546 1383544 2026-08-20T06:30:19Z Santhosh Notagar99 82732 1383546 wikitext text/x-wiki {{Short description|Former residence of the Crimean Khans}} {{Infobox historic site | name = ಬಖಿಸಾರೈನಲ್ಲಿರುವ ಖಾನ್ ಅರಮನೆ | native_name = ಹಾನ್ ಸರಾಯ್ | native_name_lang = crh | image = Hansaray1.jpg | caption = ಬಖ್ಚಿಸರಾಯ್ ಅರಮನೆ | pushpin_map = | coordinates = {{coord|44|44|55.22|N|33|52|55.06|E|display=inline,title}} | location = [[Bakhchysarai]], [[Crimea]] | area = | built = 1532 | architect = | architecture = ಒಟ್ಟೋಮನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ | governing_body = | designation1 = UKRAINE NATIONAL | designation1_offname = {{Lang|uk|Комплекс Ханського палацу}} (''Complex of the Khan's Palace'') | designation1_type = ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ | designation1_number = 010077 | website = http://handvorec.ru/ | designation2 = | designation2_offname = | designation2_number = }} '''ಬಖ್ಚಿಸರಾಯ್ ಅರಮನೆ - (ಖಾನ್ ಅರಮನೆ)''' (ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಟಾಟರ್: ಹಾನ್ಸರಾಯ್; ಟರ್ಕಿಷ್: ಹಾನ್ ಸರಾಯ್) ಕ್ರಿಮಿಯಾದ ಬಖ್ಚಿಸರಾಯ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಇದನ್ನು 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಇದು ಸರಣಿ ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಖಾನ್‌ಗಳ ನಿವಾಸವಾಯಿತು. ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಈ ಅರಮನೆ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿ, ಅಂತಃಪುರ, ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳ, ವಾಸದ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನಗಳು ಇವೆ. ಅರಮನೆಯ ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಟಾಟರ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮುಸ್ಲಿಂ ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಸ್ತಾಂಬುಲ್‌ನ ಸುಲ್ತಾನರ ಅರಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಅಲ್ಹಾಂಬ್ರಾ ಅರಮನೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇದನ್ನೂ ಪ್ರಮುಖ ಮುಸ್ಲಿಂ ಅರಮನೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://archnet.org/library/sites/one-site.tcl?site_id=10681 ArchNet.org - ''Tatar Khans' Palace Complex'', 2005]</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022ರಲ್ಲಿ, ರಷ್ಯನ್ ಪಡೆಗಳು ಅರಮನೆಯ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದವು. ಹೋರಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬಣ್ಣದ ಗಾಜಿನ ಕಿಟಕಿಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನೂ ತೆಗೆದುಹಾಕಿ, ಅವುಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಆಧುನಿಕ ಕಿಟಕಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಗವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಮೇಲಿನ “ಮುಂದುವರಿದ ದಾಳಿ”ಯ ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದು ವಿವರಿಸಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಬಖ್ಚಿಸರಾಯ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಅರಮನೆಗೆ ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಖಾನ್‌ಗಳ ವಂಶವು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿತು. 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸಲಾಚಿಕ್‌ನಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. ಅರಮನೆಯ ಸಂಕೀರ್ಣ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಮಿನಾರೆಟ್‌ಗಳನ್ನು 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟೋಮನ್, ಪರ್ಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ನಂತರ ಸಂಭವಿಸಿದ ಹಾನಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಅರಮನೆಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ರಚನೆಯು ಇಂದಿಗೂ ಅದರ ಮೂಲ ರೂಪಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು 18ನೇ ಶತಮಾನವನ್ನು ದಾಟಿ ಉಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. 2017ರಲ್ಲಿ, ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಸ್ಕೋ ಮೂಲದ ಅಟ್ಟಾ ಗ್ರೂಪ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸಿತು. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಭವ ಇರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |title=Ukraine to appeal to UNESCO over the damage to Bakhchysarai Khan Palace in the Russian-annexed Crimea |url=http://www.uawire.org/ukraine-appeals-to-unesco-over-the-damage-to-khan-palace-in-the-russian-annexed-crimea |website=UAWire |accessdate=1 September 2020 |date=November 6, 2017}}</ref> ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಅರಮನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಓಕ್ ಮರದ ತೊಲೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ಅವುಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂಲ ಹಂಚುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಗೋಡೆಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡದ ನೀರಿನ ಹರಿವಿನಿಂದ ಹಾನಿಯಾಯಿತು.<ref name=rferl>{{cite web |last1=Wesolowsky |first1=Tony |title=Facelift Or Farce? 'Restoration' Of Palace Shocks Crimean Tatars |url=https://www.rferl.org/a/crimea-khan-s-palace-restoration-bakhchisary-shock-tatars-persecution-unesco/29046866.html |website=[[RadioFreeEurope]] |accessdate=1 September 2020 |date=February 18, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last1=Coynash |first1=Halya |title=Russia is destroying 16th Century Crimean Tatar Khan's Palace in occupied Crimea |url=https://risu.ua/en/russia-is-destroying-16th-century-crimean-tatar-khan-s-palace-in-occupied-crimea_n88620 |website=RISU |accessdate=1 September 2020}}</ref> ಅನೇಕ ಬಣ್ಣದ ಗಾಜಿನ ಕಿಟಕಿಗಳು, ನಾಲ್ಕು ಬದಿಗಳ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಮೂಲ ಚಮಚದ ಆಕಾರದ ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಹಂಚುಗಳು ಕೂಡ ನಾಶವಾದವು.ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಟ್ಟಡದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿರುಕುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು ಮತ್ತು ಒತ್ತಡದ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಕಾರ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಾರೆ ಕಳಚಿಬಿದ್ದಿತು.<ref>{{cite web |title=Bagçesaray Palace of the Crimean Khans |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1820/ |website=[[World Heritage Site|UNESCO World Heritage Centre]] |publisher=[[UNESCO]] |accessdate=1 September 2020}}</ref><ref>{{cite web |last1=Busol |first1=Kateryna |title=Crimea's Occupation Exemplifies the Threat of Attacks on Cultural Heritage |url=https://www.chathamhouse.org/expert/comment/crimea-s-occupation-exemplifies-threat-attacks-cultural-heritage# |accessdate=1 September 2020 |date=February 4, 2020}}</ref> ಆರೋಪಿಸಲಾದ ಈ ಹಾನಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯವು ಯುನೆಸ್ಕೋಗೆ ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು. ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಯುನೆಸ್ಕೋ, ಬಖ್ಚಿಸರಾಯ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು 2003ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತ್ತು.<ref name=rferl/> Many stained glass windows, the four-sided roof, and the original spoon-shaped artisanal tiles (tartar) were also lost.<ref>{{Cite book |title=Treasures of Ukraine: A Nation's Cultural Heritage |date=2022 |publisher=Thames & Hudson |isbn=978-0500026038 |location=London |pages=92 |language=en}}</ref> == ಬಖ್ಚಿಸರಾಯ್ ಕಾರಂಜಿ == ಒಂದು ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಾರಂಜಿ ಇದೆ. ಅದರ ದುಃಖಭರಿತ ಕಥೆಯು ರಷ್ಯನ್ ಲೇಖಕ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪುಷ್ಕಿನ್ ಅವರನ್ನು ಎಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿಸಿತೆಂದರೆ, ಅವರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ನಂತರ “ಬಖ್ಚಿಸರಾಯ್‌ನ ಕಾರಂಜಿ” ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ದೀರ್ಘ ಕಥನಾತ್ಮಕ ಕವನವನ್ನು ಬರೆದರು.<ref>{{Cite book| publisher = Peter Lang | isbn = 978-0820433462| last1 = Austin| first1 = Paul M.| title = The Exotic Prisoner in Russian Romanticism, Vol.9, p.77| date = 1997}}</ref> '''ಕಣ್ಣೀರಿನ ಕಾರಂಜಿ''' -ಈ ಕಾರಂಜಿಯನ್ನು ಕೊನೆಯ ಕಾಲದ ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಖಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಕಿರಿಮ್ ಗಿರಾಯ್ ಖಾನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಯುವ ಪತ್ನಿಯ ಮೇಲಿಟ್ಟಿದ್ದ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣದ ನಂತರ ಅನುಭವಿಸಿದ ದುಃಖದ ಪ್ರತೀಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಖಾನ್ ತನ್ನ ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾರಿಯಾ ಎಂಬ ಪೋಲಿಷ್ ಯುವತಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾರಿಯಾಳನ್ನು ಖಾನ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿ ಝರೆಮಾ ಕೊಂದಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಝರೆಮಾ ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಮೂಲದವಳಾಗಿದ್ದು, ಮಾರಿಯಾ ಖಾನ್‌ನ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಆಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅಸೂಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದಳು. ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ್ದ ಖಾನ್, ಮಾರಿಯಾ ಮೃತಪಟ್ಟಾಗ ಆಳವಾದ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಕಣ್ಣೀರಿಟ್ಟನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕಂಡು ಆತನನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದ ಎಲ್ಲರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದರು. ತಾನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದುಃಖದಂತೆ, ಕಲ್ಲೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುವಂತೆ, ಆತನು ಒಂದು ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಕಾರಂಜಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದನು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರಂಜಿಯನ್ನು ಯುವತಿಯ ಸಮಾಧಿಯ ಸಮೀಪದ ಶಾಂತವಾದ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ, ರಷ್ಯಾದ ಕ್ಯಾಥರಿನ್ ದ್ವಿತೀಯರು ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದ ನಂತರ, ಕಾರಂಜಿಯನ್ನು ಅದರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳವಾದ ರಾಯಭಾರಿಗಳ ಆವರಣಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಪುಷ್ಕಿನ್ ಅವರ ಕವನದ ಸಾಲುಗಳು ಈ ಅರಮನೆಯು ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ದೊಡ್ಡ ಖಾನ್ ಮಸೀದಿ == ದೊಡ್ಡ ಖಾನ್ ಮಸೀದಿ (ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಟಾಟರ್: ಬ್ಯೂಯುಕ್ ಹಾನ್ ಜಾಮಿ) ಅರಮನೆಯ ಚೌಕದಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ದ್ವಾರದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇದೆ. ಇದು ಕ್ರಿಮಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಖಾನ್ ಅರಮನೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಮಸೀದಿಯನ್ನು 1532ರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿಬ್ ಪ್ರಥಮ ಗಿರಾಯ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಮಸೀದಿಯು ಅವರ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web | title = Tatar Khans' Palace | publisher = ArchNet | url = https://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=10681 | accessdate = 2011-02-21 | archive-date = 2012-10-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121003054401/https://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=10681 | url-status = dead }}</ref> ಮಸೀದಿಯು ಮೂರು ಸಾಲುಗಳ ಚೌಕಾಕಾರದ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ, ಇಳಿಜಾರು ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ, ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಮುಖಮಾಡಿರುವ ಮುಂಭಾಗದ ಮಂಟಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಎರಡು ಸಮಮಿತಿಯ ಅಷ್ಟಭುಜಾಕಾರದ ಮಿನಾರೆಟ್‌ಗಳು ಈ ಮಂಟಪಗಳ ಮೂಲಕ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತವೆ. ಅವು 28 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ಮುಚ್ಚಳಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಚೌಕಾಕಾರದ ಗುಮ್ಮಟ ಹೊಂದಿರುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಮಂಟಪವನ್ನು ಮಸೀದಿಯ ಈಶಾನ್ಯ ಮೂಲೆಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. 1750ರಲ್ಲಿ ಖಾನ್ ಅರಸ್ಲಾನ್ ಗಿರಾಯ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮದರಸಾ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಯ ಪೂರ್ವ ಗೋಡೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಮಸೀದಿಗೆ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿರುವ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮೇಲ್ಮಂಟಪವನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಖಾನ್‌ಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಸೀದಿಯ ಮೂಲ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯು ವಿವಿಧ ಗಾತ್ರದ ಗುಮ್ಮಟಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. '''ಮಸೀದಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಹಾನಿ ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ'''<br> 1736ರಲ್ಲಿ, 1735–1739ರ ರಷ್ಯಾ–ಟರ್ಕಿ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಮಸೀದಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಯಿತು. ನಂತರ ಖಾನ್ ಸಲಾಮೆತ್ ದ್ವಿತೀಯ ಗಿರಾಯ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. == ಸಣ್ಣ ಖಾನ್ ಮಸೀದಿ == ಸಣ್ಣ ಖಾನ್ ಮಸೀದಿ (ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಟಾಟರ್: ಕಿಚಿಕ್ ಹಾನ್ ಜಾಮಿ) ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡದೊಳಗೆ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಖಾನ್ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಗಣ್ಯರಿಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಣ್ಣ ಮಸೀದಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವು 16ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದುದಾಗಿದೆ. ಮಸೀದಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚಿತ್ರಗಳು 17ನೇ ಮತ್ತು 18ನೇ ಶತಮಾನಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವುಗಳಾಗಿವೆ. '''ಮಿಹ್ರಾಬ್ ಮತ್ತು ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರ''' ಮಸೀದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಹ್ರಾಬ್ ಇದೆ. ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಏಳು ಅಲಂಕೃತ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಏಳು ಪಟ್ಟಿಗಳು ಸ್ವರ್ಗದ ಏಳು ಹಂತಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಿಹ್ರಾಬ್‌ನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಣ್ಣದ ಗಾಜಿನ ಕಿಟಕಿ ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಲೇಮಾನ್‌ನ ಮುದ್ರೆ, ಅಂದರೆ ಆರು ಮೂಲೆಗಳ ನಕ್ಷತ್ರದ ಚಿಹ್ನೆ, ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಖಾನ್ ಮಸೀದಿಯ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪಟಗಳಿರುವ ದೋಣಿಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆ ಸವಾರರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮಸೀದಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. <gallery class="center"> Image:Fontana slz.jpg|Fountain of Tears Image:Bakhchysarai 04-14 img10 Palace Golden Fountain.jpg|Golden Fountain Image:Hansaray5.jpg|Summer Pavilion Image:Hansaray8.jpg|Interior of the harem </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == tuouuau975joajf3sg4tbn1pt4dfqc0 3 180503 1383547 2026-08-20T08:08:37Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1383547 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Gajanan hullur}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೩೮, ೨೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) r37hbc95cc0nlbv748qdymgxjgr1u0x