ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 828 1383870 1348676 2026-08-22T15:17:17Z ~2026-45859-46 101288 /* ಕನ್ನಡಕ್ಕೊಬ್ನೆ ಕೈಲಾಸಂ */ 1383870 wikitext text/x-wiki 1383871 1383870 2026-08-22T15:18:22Z ~2026-45859-46 101288 /* ಕನ್ನಡಕ್ಕೊಬ್ನೆ ಕೈಲಾಸಂ */ 1383871 wikitext text/x-wiki 1383872 1383871 2026-08-22T15:21:58Z ~2026-45859-46 101288 /* ಕನ್ನಡಕ್ಕೊಬ್ನೆ ಕೈಲಾಸಂ */ 1383872 wikitext text/x-wiki 1383873 1383872 2026-08-22T15:24:35Z ~2026-45859-46 101288 /* ಕನ್ನಡಕ್ಕೊಬ್ನೆ ಕೈಲಾಸಂ */ 1383873 wikitext text/x-wiki 1383921 1383873 2026-08-22T15:52:43Z A826 72368 1383921 wikitext text/x-wiki {{tone}}{{databox}}[[Image:Tp_kailasam.jpg|thumb|150px|'ಟಿ.ಪಿ. ಕೈಲಾಸಂ']] {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ಟಿ.ಪಿ.ಕೈಲಾಸಂ | image = | caption = | pseudonym = | birth_date = {{birth date|df=yes|1884|7|29}} | birth_place = ಮೈಸೂರು, ಭಾರತ | death_date = ೧೯೪೬ | death_place = ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ,ಭಾರತ | occupation = ನಾಟಕಕಾರ, ಬರಹಗಾರರು | parents = ಟಿ ಪರಮಶಿವ ಅಯ್ಯರ್ Iyer]] (father) | period = | genre = ಕಾದಂಬರಿ, ಹಾಸ್ಯ | subject = | movement = | signature = | website = }} "ನಕ್ಕು ನಗಿಸುವಾತ ಸಾವಿರ್ಜನಕ್ತ್ರಾತ"."ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಹಸನ ಪಿತಾಮಹ". ತಂಜಾವೂರು ಪರಮಶಿವ ಕೈಲಾಸಂ ಕನ್ನಡದ ಜನರ ಮನ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿರಕಾಲ ಉಳಿಯುವ, ಜನಪ್ರಿಯ ಹೆಸರು. ಇವರು [[ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿ]]ಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. '''ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಹರಿಕಾರ'''ರೆಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಇ‌ವರ ಹಾಸ್ಯ ಚಟಾಕಿಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಜನರನ್ನು ನಗಿಸುತ್ತಾ ನಲಿಸುತ್ತಾ ಇವೆ. ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಯ ಸಂಕೋಲೆಗಳಿಂದ ಹೊರಗೆಳೆದು ತಂದು ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಸ ತಿರುವನ್ನು ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟವರು.<ref name=Family>{{cite book|last=Rao|first=L. S. Seshagiri|title=T.P Kailasam|year=984|publisher=Sahitya Akademi|pages=1–8}}</ref> ===ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನ=== ಕೈಲಾಸಂರವರು (೨೯.೦೭.೧೮೮೪-೧೯೪೬) ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ [[ತಮಿಳು]] ಮೂಲದ ಮನೆತನದಿಂದ ಬಂದವರು. ಅವರ ತಂದೆ ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಪರಮಶಿವ ಅಯ್ಯರ್, ತಾಯಿ ಕಮಲಮ್ಮ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕೈಲಾಸಂ ಅವರ ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನ ಅತ್ಯಂತ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಕಳೆಯಿತು. ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಡೆದುದು ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು, ಹಾಸನಗಳಲ್ಲಿ. ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಪಾಸು ಮಾಡಿದ್ದು ಮದರಾಸಿನ ಹಿಂದು ಹೈಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿ. ಮುಂದೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಓದಿ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿ. ಎಂ.ಎ.ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಸರಕಾರದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನದೊಂದಿಗೆ ಲಂಡನ್ನಿಗೆ ತೆರಳಿ ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಸೇರಿ ಏಳು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲದೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೂ ಭಾಜನರಾದರು. ರಾಯಲ್ ಜಿಯಾಲಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಗೆ ಪ್ರಬಂಧ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಪಡೆದರು. ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಯಂತೆ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲೂ ಆಸಕ್ತಿ. ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಜೇಯ ಗೋಲ್ ಕೀಪರ್. ಯೂಜಿನ್ ಸ್ಯಾಂಡೋರ ನೆಚ್ಚಿನ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿ ವ್ಯಾಯಾಮ ಪಟುವಾಗಿದ್ದರು.<ref>http://tpkailasam.blogspot.com Kailasam's English Poems and Plays</ref> ===ನಾಟಕಕಾರರಾಗಿ=== ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ನಾಡ್ ಶಾ ಅವರ ನಾಟಕಗಳು ಕೈಲಾಸಂರವರ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದವು. ಅದೇ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ ಬಳಸಿ ಹಲವು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ರವೀಂದ್ರನಾಥರು ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಅವರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ನಾಟಕ ಟೊಳ್ಳುಗಟ್ಟಿ ಪ್ರಥಮ ಬಹುಮಾನ ಗಳಿಸಿತಲ್ಲದೆ ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ ಎಬ್ಬಿಸಿತು.<ref>https://www.sapnaonline.com/shop/Author/tp-kailasam</ref> ==ಕೃತಿಗಳು== ===ನಾಟಕಗಳು=== *ಟೊಳ್ಳುಗಟ್ಟಿ ಅಥವಾ ಮಕ್ಕಳಸ್ಕೂಲ್ ಮನೇಲಲ್ವೇ! *ಹೋಂರೂಲು, *ಬಹಿಷ್ಕಾರ, *ಗಂಡಸ್ಕತ್ರಿ, *ನಮ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಕೆ, *ಬಂಡ್ವಾಳಿಲ್ಲದ ಬಡಾಯಿ, *ನಮ್ ಕ್ಲಬ್ಬು, *ಅಮ್ಮಾವ್ರಗಂಡ, *ಸತ್ತವನ ಸಂತಾಪ, *ಅನುಕೂಲಕ್ಕೊಬ್ಬಣ್ಣ, *ಸೀಕರ್ಣೆ ಸಾವಿತ್ರಿ, *ಶೂರ್ಪನಖಾ ಕುಲವೈಭವ ಅಥವಾ ನಂಕಂಪ್ನಿ, *ತಾಳಿ ಕಟ್ಟೋಕ್ಕೂಲೀನೇ, *ಪೋಲಿಕಿಟ್ಟಿ, *ವೈದ್ಯನವ್ಯಾಧಿ, *ಸೂಳೆ. -ಮೊದಲಾದ ನಾಟಕಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಾಟಕಗಳೂ ರಚನೆಯಾದವು. *([http://chilume.com/?p=8965 ಟೊಳ್ಳುಗಟ್ಟಿ; BY ಕೈಲಾಸಂ ಟಿ ಪಿ][http://chilume.com/?p=6805 ಪೋಲೀ ಕಿಟ್ಟಿ. BY ಕೈಲಾಸಂ ಟಿ ಪಿ]) ===ಕಥೆಗಳು=== # ತಾವರೆಕೆರೆ # ಸಮಶ್ಪೋಯಿನ ದಂಬ್ಡಿ # ಮುದ್ದೋ ಇಲ್ಲಾ ಕದ್ದೋ # ಸುಂಕದ ಕಟ್ಟೆ # ಶಾಮಿಯ ಸೇಡು<ref>http://tpkailasam.blogspot.com/2008/09/kailasam.html ಶ</ref> ===ಕವನಗಳು=== # ತಿಪ್ಪಾರಳ್ಳಿ # ಕೋಳಿಕೆ ರಂಗ <ref>{{Cite web |url=http://web.missouri.edu/~chandrasekharh/kannada/VYANGYA/vyangya.html |title=ವ್ಯಂಗ್ಯ-ಕೋಳೀಕೆ ರಂಗ |access-date=2014-06-08 |archive-date=2013-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009124621/http://web.missouri.edu/~chandrasekharh/kannada/VYANGYA/vyangya.html |url-status=dead }}</ref> # ನಂಜಿ ನನ್ ಅಪರಂಜಿ # ಕಾಶಿಗ್ ಹೋದ ನಂ ಬಾವ<ref>{{Cite web |url=https://www.kannadanudi.com/lekhana/vyaktivichara/T.%20P.%20Kailasam |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-01-11 |archive-date=2019-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220171513/https://www.kannadanudi.com/lekhana/vyaktivichara/T.%20P.%20Kailasam |url-status=dead }}</ref> # ಬೋರನ ಭಾರ # ಅಲ್ಪಜ್ಞನ ಪದ # ಅರಿವು #<ref>https://kn.wikisource.org/s/1jql ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ</ref> ===ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕವನಗಳು=== # ದಿ ಡ್ರಮಾಟಿಸ್ಟ್ (The Dramatist) # ಎಟೆರ್ನಲ್ ಕೆಯಿನ್ (Eternal Cain) #ಟ್ರುತ್ ನೆಕೆಡ್ (Truth Naked) # ದಿ ಲೇಕ್ (The Lake) # ಕೈಕೇಯೀ # ದ್ರೋಣ # ಕಮಿಸರೇಶನ್ (Commiseration) # ಮದರ್-ಲವ್ (Mother-Love) # ದಿ ಸಿಕ್ಸತ್ ಕಾಲಮಿಸ್ಟ್ ೧೯೪೩ (The Sixth columnist 1943) # ಎ ಮೋನೋಲಾಗ್ (A Monolougue) # ದಿ ರೆಸಿಪಿ (The Recipe) # ದಿ ಸ್ಮಿಲಿನ್ ಸೆವೆನ್ ೧೯೩೦ (The Smilin' Seven 1930) # ಕೃಷ್ಣ (Krishna) # ಸುಭದ್ರಾ (Subhadra) # ದಿ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ (The Artist) ===ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಾಟಕಗಳು=== # ದಿ ಬರ್ಡನ್ (The Burden) # ಫುಲ್ಫಿಲ್ಮೆಂಟ್ (Fulfilment) # ದಿ ಪರ್ಪಸ್ (The Purpose) # ದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿನ್ಸ್ ಕರ್ಸ್ (The Brahmin's Curse)(Karna ; Murder of Mercy?) #ಕೈಲಾಸಂ ಎಂದೂ ಪೆನ್ನು ಹಿಡಿದವರಲ್ಲ. ಕನ್ನಡಾಂಗ್ಲಾ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಸ್ನೇಹಿತರು ಬರೆದು ಕೊಂಡರು. ==ಅವರ 'ಕೋಳಿಕೆ ರಂಗ' ಕವನ== ಅವರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ 'ಕಾನ್ಸ್ಟಂಟಿನೊಪಲ್' ಕವನವನ್ನು ಒಬ್ಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಂಗೀತಗಾರ ಹೊಸ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿ, ಇದೇ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಹಾಡು ಹಾಡಿದರ ಅವರಿಗ ಬಹುಮಾನ ಕೊಡುವುದಾಗಿ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಕೈಲಾಸಂ ಅದೇರಾಗದಲ್ಲಿ 'ಕೋಳಿಕೆ ರಂಗಾ' ಹಾಡು ಹೇಳಿ ಬಹುಮಾನ ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕಥೆ ಇದೆ(ಪ್ರತಿ ೬ಗ್ರಾಂ ಗಳ ೧೦ ಪೌಂಡು). ಆ ಹಾಡು ಹೀಗಿದೆ (ಸುಮಾರು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ರಚನೆ.) ==='''ಕೋಳಿಕೆ ರಂಗ'''=== <poem> '''ನಾನು ಕೋಳಿಕೆ ರಂಗ''' ‘ಕೋ’ನು ‘ಳಿ’ನು ‘ಕೆ’ನು ‘ರ’ನು ಸೊನ್ನೆ ಗ ಕಕೋತ್ವ ಳಿ ಕಕೆತ್ವ ರ ಮತ್ ಸೋನ್ನೆಯುನು ಗ ಇದ್ನ ಹಾಡೋಕ್ ಬರ್ದೆ ಬಾಯ್ ಬಿಡೋವ್ನು ಹಃ ಹಃ ಹಃ ಬೆಪ್ಪು ನನ್ ಮಗ ನಾನು ಕೋಳಿಕೆ ರಂಗ ‘ಕೋ’ನು ‘ಳಿ’ನು ‘ಕೆ’ನು ‘ರ’ನು ಸೊನ್ನೆ ಗ ಕಕೊತ್ವ ಳಿ ಕಕೆತ್ವ ರ ಮತ್ ಸೋನ್ನೆಯುನು ಗ ನಮ್ಮ ತಿಪ್ಪಾರಳ್ಳಿ ಬೋರನ್ ಅಣ್ಣನ್ ತಮ್ಮನ್ ದೊಡ್ಡ್ ಮಗ ನಾ ಹುಟ್ಟಿದ್ ದೊಡ್ದ್ರಳ್ಳಿ, ಬೆಳ್ದಿದ್ ಬ್ಯಾಡ್ರಳ್ಳಿ, ಮದುವೆ ಮಾರ್ನಳ್ಳಿ ಬೆಳೆಗಳ್ ಹಾರ್ನಳ್ಳಿ; ನಮ್ ಶಾನ್ಬ್ಹೊಗಯ್ಯ, ಅಲ್ದೆ ಶೆಕ್ದಾರಪ್ಪ ಇವ್ರೆಲ್ರು ಕಂಡವ್ರೆ ನನ್ನಾ. ಹೆಂಡರ್ನು ಮಕ್ಕಳ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಹಟ್ಟಿ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಬಂದಿವ್ನಿ ನಾ, ನಿಮ್ಮುಂದೆ ನಿಂತಿವ್ನಿ ನಾ ನಂಹಳ್ಳಿ ಕಿಲಾಡಿ ಹುಂಜಾ! ನಾನು ಕೋಳಿಕೆ ರಂಗ ‘ಕೋ’ನು ‘ಳಿ’ನು ‘ಕೆ’ನು ‘ರ’ನು ಸೊನ್ನೆ ಗ ಕಕೋತ್ವ ಳಿ ಕಕೆತ್ವ ರ ಮತ್ ಸೋನ್ನೆಯುನು ಗ ಇದ್ನ ಹಾಡೋಕ್ ಬರ್ದೆ ಬಾಯ್ ಬಿಡೋವ್ನು ಹಃ ಹಃ ಹಃ ಬೆಪ್ಪು ನನ್ ಮಗ ಎತ್ತಿಲ್ಲದ್ ಬಂಡಿಗಳುವೆ ಎಣ್ಣೆಲ್ಲದ್ ದೀಪಗಳುವೆ, ತುಂಬಿದ್ ಮೈಸೂರಿಗ್ ಬಂದೆ; ದೊಡ್ಡ್ ಚೌಕದ ಮುಂದೆ, ದೊಡ್ಡ್ ಗಡಿಯಾರದ ಹಿಂದೆ ಕಟ್ ತಂದಿದ್ ಬುತ್ತಿನ್ ತಿಂತಿದ್ದೆ. ಅಲ್ ಕುದ್ರೆಮೇಲ್ ಕುಂತಿದ್ದೊಬ್ಬ್ ಸವಾರಯ್ಯ, ಕೆದ್ರಿದ್ ತನ್ ಮೀಸೆಮೇಲ್ ಹಾಕ್ದ ತನ್ ಕೈಯ್ಯ, ಕೇಳ್ತಾನ್ ನನ್ನಾ ಗದ್ರುಸ್ತಾಲಿ ಬೆದ್ರುಸ್ತಾಲಿ “ಲೇ, ಯಾರೋ ಯಾಕೋ ಇಲ್ಲಿ” ಅಂತ! ಹಃ ನಾನು.. ನಾನು ಕೋಳಿಕೆ ರಂಗ ‘ಕೋ’ನು ‘ಳಿ’ನು ‘ಕೆ’ನು ‘ರ’ನು ಸೊನ್ನೆ ಗ ಕಕೊತ್ವ ಳಿ ಕಕೆತ್ವ ರ ಮತ್ ಸೋನ್ನೆಯುನು ಗ ಇದ್ನ ಹಾಡೋಕ್ ಬರ್ದೆ ಬಾಯ್ ಬಿಡೋವ್ನು ಬೆಪ್ ನನ್ ಮಗ. - ಟಿ. ಪಿ. ಕೈಲಾಸಂ* </poem> <ref>[http://kannadabhavageetegalu.blogspot.com/2012/09/kolike-ranga.html ಕೋಳಿಕೆ ರಂಗ... / Kolike Ranga]</ref> ===ಕನ್ನಡಕ್ಕೊಬ್ನೆ ಕೈಲಾಸಂ=== * ಕೈಲಾಸಂ ಅವರು [[೧೯೪೫]]ರಲ್ಲಿ [[ಮದರಾಸು|ಮದರಾಸಿನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ | ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣ ಇಡೀ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕದೆಂದು, ಜೊಕ್ಕವಾಗಿತ್ತೆಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನೇ ಹೇಳುವ ಪರಿಪಾಠವಿರಲಿಲ್ಲ. *ಪ್ರತಿಪದ, ಪ್ರತಿವಾಕ್ಯಗಳೂ ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸಭಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಆ ದಿನದ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ್ದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಿದ್ದರಿಂದ ಇದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಅತಿ ಕ್ಲುಪ್ತ, ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಿ ಭಾಷಣಕ್ಕೆ, ಮಾತುಕತೆಗೆ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಮೊದಲ ತಯಾರಿಯಿಲ್ಲದೆ ಯಾವ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೂ ಅವರು ಹೋಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. *ಕನ್ನಡಕ್ಕೊಬ್ನೆ ಕೈಲಾಸಂ’, ಎಂದು ಎಲ್ಲರ ಕೈಲೂ, ಭೇಷ್ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡ ಕೈಲಾಸಂ, ಕನ್ನಡ ಸಾರಸ್ವತ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟ ಕೊಡುಗೆ ಅನನ್ಯ! ಯಾರೋ ಅವರನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಿ, ಟಿ.ಪಿ.ಕೈಲಾಸ್,ಎಂದಾಗ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೆ, ಟಿಪಿಕಲ್ ಆಸ್, ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡು, ನಗೆ ಯಾಡಿದ್ದರಂತೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತಾಸಕ್ತರಾಗಿ ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಾಗಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹಾಡು ಬರೆದು ಕೇಳುಗರಿಗೆ ಅಚ್ಚರಿ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. *'''ಕೈಲಾಸಂರ ಪದ್ಯದ ತುಣುಕೊಂದು ಹೀಗಿದೆ.''' <poem> "ಕಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದೇ ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲೆಂದೆನಿಸಿ ಕಲ್ಲನ್ನು ಕೊರೆಯಲು--ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಕೊರೆದರೂ ಕಲ್ಲಲ್ಲದೊಂದಿಲ್ಲ ! ಬಲ್ಲೆ-- ಕಲ್ಲೇ ಇದ್ದಿಲೆಂದನಲ್ಪಜ್ಞ ". :'''ಕೈಲಾಸಂ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ಭಾಷಣದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕವನದ ಕನ್ನಡಾನುವಾದ ಹೀಗಿದೆ,''' "ಹೊನ್ನೆ ? ಬಲ್ ಬಿರುದುಗಳೆ ? ಹಾಲುಗಲ್ ವಿಗ್ರಹವೆ ? ಕವಿ ಬಯಸನಿಂಥದೇ ಪ್ರತಿಫಲವೆ ಬೇಕು ! ಹಿರಿಯರುಂ ಕಿರಿಯರುಂ ಕಿಲಕಿಲನೆ ನಕ್ಕೆರೆಡು ಕಣ್ಣ ಹನಿಯಿತ್ತರೆನಗದು ಅನಿತೆ ಸಾಕು" !.(ಕಣ್ಣ ಹನಿಯಿತ್ತರೆ+ ಎನಗದು ಅನಿತೆ ಸಾಕು") </poem> <ref>{{Cite web |url=https://kannadasahithyaparishattu.in/?p=533 |title=೨೯ನೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಾಧ್ಯಕ್ಷರು;ಟಿ. ಪಿ. ಕೈಲಾಸಂ |access-date=2019-10-06 |archive-date=2025-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321093328/https://kannadasahithyaparishattu.in/?p=533 |url-status=dead }}</ref> ==ನಿಧನ== ಕೂತಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿ…ನಿಂತಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಕ ಎಂದು ಹೋದೆಡೆಯಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಜನರನ್ನು ನಕ್ಕು ನಗಿಸಿದ ಕೈಲಾಸಂ ನಿಜಜೀವನದ ರಂಗದಿಂದ ಮರೆಯಾದದ್ದು ೨೩.೧೧.೧೯೪೬ರಲ್ಲಿ.<ref>[https://www.geni.com/people/T-P-Kailasam/6000000003623931726 T.P. Kailasam]</ref> ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== *ಚಿಲುಮೆ - http://chilume.com/?author=43 *ಕೈಲಾಸಂ @ ನಂಜನಗೂಡು: ಮರೆತ ಅಧ್ಯಾಯದ ನೆನಪು;ಪದ್ಮಾ ಶ್ರೀರಾಮ;18 Sep, 2016 [http://www.prajavani.net/news/article/2016/09/18/438784.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160918144310/http://www.prajavani.net/news/article/2016/09/18/438784.html |date=2016-09-18 }} *[https://howlingpixel.com/i-kn/%E0%B2%9F%E0%B2%BF.%E0%B2%AA%E0%B2%BF.%E0%B2%95%E0%B3%88%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B2%82 ಟಿ.ಪಿ.ಕೈಲಾಸಂ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.sallapa.com/search/label/%E0%B2%9F%E0%B2%BF.%20%E0%B2%AA%E0%B2%BF.%20%E0%B2%95%E0%B3%88%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B2%82 ಟಿಪಿಕೈಲಾಸಂ] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು|ಟಿ.ಪಿ.ಕೈಲಾಸಂ]] [[ವರ್ಗ:ನಾಟಕಕಾರರು|ಟಿ.ಪಿ.ಕೈಲಾಸಂ]] [[ವರ್ಗ:ಹಾಸ್ಯ ಸಾಹಿತಿಗಳು|ಟಿ.ಪಿ.ಕೈಲಾಸಂ]] [[ವರ್ಗ:೧೮೮೪ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೪೬ ನಿಧನ]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರಿನ ಬರಹಗಾರರು]] s5oe3ij72kmm8rvf6k8uevn8oh4yzmk 0 1037 1384005 1378029 2026-08-23T06:51:01Z Nrprabhu1 80459 1384005 wikitext text/x-wiki '''ಮಂಡ್ಯ''' [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ]] ಒಂದು ನಗರ ಹಾಗೂ [[ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೆಂಗಳೂರು–ಮೈಸೂರು ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಕಬ್ಬು, ಸಕ್ಕರೆ, ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಂಡ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಸಕ್ಕರೆಯ ನಾಡು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಡ್ಯ ನಗರವು ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ರಸ್ತೆ ಹಾಗೂ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಗಳ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕೃಷಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಾಸನ ಮತ್ತು ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ತುಮಕೂರು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಹಾಸನ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಸುಮಾರು ೪,೯೬೨ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಮಂಡ್ಯ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About District |url=https://mandya.nic.in/en/about-district/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ [[ಮದ್ದೂರು]], [[ಮಳವಳ್ಳಿ]], [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]], [[ನಾಗಮಂಗಲ]], [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಂಡವಪುರ]] ಸೇರಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಏಳು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=About District |url=https://mandya.nic.in/en/about-district/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಗಳ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶದ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Map of District |url=https://mandya.nic.in/en/map-of-district/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ಕೃಷಿ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ನೀರಾವರಿ ಲಭ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಳೆ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಕಬ್ಬು, ಭತ್ತ, ರಾಗಿ, ತೆಂಗು, ಬಾಳೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಬೆಳೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Agriculture |url=https://mandya.nic.in/en/agriculture/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಕಬ್ಬು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕಬ್ಬಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ==ಸಕ್ಕರೆ ಉದ್ಯಮ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಉದ್ಯಮವು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕಬ್ಬು ಉತ್ಪಾದನೆ, ಸಾಗಣೆ, ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಪರಿಸರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಬಾರ್ಡ್‌ನ ಜಿಲ್ಲಾ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya District – Potential Linked Plan |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/KAR_Mandya.pdf |website=NABARD}}</ref> ==ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಜಗ್ಗರಿ ಉದ್ಯಮ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ [[ಕಬ್ಬು]] ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ಸಕ್ಕರೆಯ ಜೊತೆಗೆ [[ಬೆಲ್ಲ]]ವನ್ನೂ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ರಸವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು, ಅದನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ಅಥವಾ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಿ, ಬಿಸಿಮಾಡಿ ನೀರಿನ ಅಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸಾಂದ್ರೀಕೃತ ರಸವನ್ನು ಅಗತ್ಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ತಂದು ವಿವಿಧ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇತರ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಟ್ಟದ ಘಟಕಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ನಬಾರ್ಡ್‌ನ ೨೦೨೫–೨೬ರ ಜಿಲ್ಲಾ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೫೯೧ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕ ಸುಮಾರು ೧ ಲಕ್ಷ ಟನ್ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮಗಳ ಔಪಚಾರೀಕರಣ ಯೋಜನೆ (PMFME) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಬೆಂಬಲದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನೂ ವರದಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya District |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/pub_0701261125352036.pdf |website=NABARD}}</ref> ಮಂಡ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನ (ODOP) ಯೋಜನೆಯಡಿ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ನಬಾರ್ಡ್ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ODOP ಯೋಜನೆಯಡಿ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ಆಧಾರಿತ ಹಲವು ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಮಂಜೂರಾತಿಯೂ ದೊರೆತಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya PLP 2023-24 |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/KAR_Mandya.pdf |website=NABARD}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಬೆಲ್ಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಬಳಕೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಲದ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್, ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ ಎಂದು ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲಾ ವರದಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya PLP 2025-26 |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/pub_1301250417211329.pdf |website=NABARD}}</ref> ==ಆಲೆಮನೆ ಪರಂಪರೆ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂದ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನವು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ "ಆಲೆಮನೆ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬನ್ನು ಅರೆಯುವುದು, ರಸ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ರಸವನ್ನು ಶೋಧಿಸುವುದು, ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಮಾಡಿ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಹಂತಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆಧುನಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಘಟಕಗಳೂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳೂ ಆಗಿವೆ. ==ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್== ಮಂಡ್ಯದ [[ವಿ.ಸಿ. ಫಾರ್ಮ್]]ನಲ್ಲಿ ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಆರ್‌ಕೆವಿವೈ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯದ PMFME ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya}}</ref> ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಕಬ್ಬಿನ ತಳಿಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಕಬ್ಬಿನ ರಸ ತೆಗೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳ ಸುಧಾರಣೆ, ಕುಲುಮೆಗಳ ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನ, ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಕರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya}}</ref> ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉಪಕರಣಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧಾನಗಳ ಕುರಿತು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ತಜ್ಞರ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya}}</ref> ==ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು== ಮಂಡ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಘನ ಬೆಲ್ಲದ ಜೊತೆಗೆ ಪುಡಿ ಬೆಲ್ಲ, ದ್ರವ ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬೆಲ್ಲದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೂ ಸೇರಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya}}</ref> ==ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕಬ್ಬು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ನಬಾರ್ಡ್‌ನ ಜಿಲ್ಲಾ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಉದ್ಯಮಗಳು, ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಿವೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya District |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/pub_0701261125352036.pdf |website=NABARD}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ಪ್ರಾಚೀನ ಗಂಗರು, ಹೊಯ್ಸಳರು, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹಲವು ರಾಜವಂಶಗಳ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಡ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ಗಂಗವಾಡಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಗಂಗರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದರು. ನಂತರ ಹೊಯ್ಸಳರು ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಭಾವ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=History |url=https://mandya.nic.in/en/history/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]]ವು ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಕಾಲದ ಹಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸುವ ಅವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Agriculture |url=https://mandya.nic.in/en/agriculture/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮದ್ದೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆರ್ತಿಪುರವು ಜೈನ ಪುರಾತತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪುರಾತತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |last=girish |first=m b |date=2015-12-04 |title=Another Jain centre under excavation in Mandya district |url=https://www.deccanchronicle.com/151204/nation-current-affairs/article/another-jain-centre-under-excavation-mandya-district |website=Deccan Chronicle |language=en-IN}}</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ಮಂಡ್ಯ ನಗರವು ಸುಮಾರು ೧೨.೫೨° ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು ೭೬.೯° ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿದೆ. ನಗರದ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರವು ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು ೬೭೮ ಮೀಟರ್ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಗಳ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕೃಷಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹವಾಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ ಸುಮಾರು ೭೦೦ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About District |url=https://mandya.nic.in/en/about-district/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== ೨೦೧೧ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮಂಡ್ಯ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೩೭,೩೫೮ ಆಗಿತ್ತು. ನಗರದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ೮೫.೩೨% ಆಗಿತ್ತು. ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೮೯.೩೯% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೮೧.೨೯% ಆಗಿತ್ತು. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು ೧೯ ಲಕ್ಷದಷ್ಟಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗವು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About District |url=https://mandya.nic.in/en/about-district/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ== ಮಂಡ್ಯದ [[ವಿ.ಸಿ. ಫಾರ್ಮ್]] ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನಗಳ ಬಳಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ವಿ.ಸಿ. ಫಾರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬೆಳೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ರೈತರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=University of Agricultural Sciences, Mandya |url=https://uasmandya.edu.in/ |website=University of Agricultural Sciences, Mandya}}</ref> ==ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿವೆ. [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]], [[ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]], [[ಬೃಂದಾವನ ಉದ್ಯಾನ]], [[ಶಿವನಸಮುದ್ರ ಜಲಪಾತ]], [[ಮೇಲುಕೋಟೆ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತವು ಮಂಡ್ಯವನ್ನು ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿಯೂ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Tourism |url=https://mandya.nic.in/en/tourism/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ಸಾರಿಗೆ== ಮಂಡ್ಯ ನಗರವು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು]] ನಗರಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದಿಂದ ಮಂಡ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರವಿದೆ ಎಂದು ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=How to Reach |url=https://mandya.nic.in/en/how-to-reach/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಮಂಡ್ಯ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಬೆಂಗಳೂರು–ಮೈಸೂರು ರೈಲು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮದ್ದೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಪಾಂಡವಪುರ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಗಳ ಮೂಲಕವೂ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=How to Reach |url=https://mandya.nic.in/en/how-to-reach/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಮಂಡ್ಯ ನಗರವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಇತರ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು–ಮೈಸೂರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಮಾರ್ಗವೂ ಸೇರಿದೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸ್ವಂತ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಿಲ್ಲ. ಸಮೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=How to Reach |url=https://mandya.nic.in/en/how-to-reach/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== * [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ]] – ಕವಿ * [[ತ್ರಿವೇಣಿ]] – ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ * [[ಅಂಬರೀಷ್]] – ನಟ, ರಾಜಕಾರಣಿ * [[ಎ.ಎನ್.ಮೂರ್ತಿರಾವ್]] – ಸಾಹಿತಿ * [[ಕೆ.ಎಸ್.ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ]] – ಕವಿ * [[ಬಿ.ಎಸ್.ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ]] – ರಾಜಕಾರಣಿ * ಜಿ. ಮಾದೇಗೌಡ – ಕಾವೇರಿ ಚಳುವಳಿ ಹೋರಾಟಗಾರ * [[ಮಂಡ್ಯ ರಮೇಶ್]] – ನಟ * [[ಚಂದಗಾಲು ಬೋರಪ್ಪ]] – ತತ್ವಪದ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಲಾವಿದ * [[ಹ. ಕ. ರಾಜೇಗೌಡ]] – ಜಾನಪದ ಸಂಶೋಧಕ * [[ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೀತಾಪುರ]] – ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸೆ ಮತ್ತು ಲೇಖಕಿ * [[ಕೆ. ಎಸ್. ಎಲ್. ಸ್ವಾಮಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು * [[ಪು. ತಿ. ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್]] – ಕವಿ * [[ರಮ್ಯಾ]] – ನಟಿ * ಡಾ. ಶೆಲ್ವಪ್ಪಿಳ್ಳೆ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ – ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞ ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery widths="200px" heights="200px" class="center"> File:Ambedkar statue in front of DC office, Mandya.jpg|ಡಿಸಿ ಕಚೇರಿ File:Kaveri park in Mandya.jpg|ಕಾವೇರಿ ಪಾರ್ಕ್ File:Horticulture department in Mandya.jpg|ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆ, ಮಂಡ್ಯ File:Carmel convent school, Mandya.jpg|ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಶಾಲೆಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ File:Court complex, Mandya.jpg|ಕೋರ್ಟ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ File:Vishveshwaraiah stadium.jpg|ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಂಡ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}} ozdvr9c3kwl1hrfvw6yh4nyqmdy46yp 1384006 1384005 2026-08-23T06:54:13Z Nrprabhu1 80459 /* ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಜಗ್ಗರಿ ಉದ್ಯಮ */ 1384006 wikitext text/x-wiki '''ಮಂಡ್ಯ''' [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ]] ಒಂದು ನಗರ ಹಾಗೂ [[ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೆಂಗಳೂರು–ಮೈಸೂರು ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಕಬ್ಬು, ಸಕ್ಕರೆ, ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಂಡ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಸಕ್ಕರೆಯ ನಾಡು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಡ್ಯ ನಗರವು ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ರಸ್ತೆ ಹಾಗೂ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಗಳ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕೃಷಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಾಸನ ಮತ್ತು ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ತುಮಕೂರು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಹಾಸನ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಸುಮಾರು ೪,೯೬೨ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಮಂಡ್ಯ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About District |url=https://mandya.nic.in/en/about-district/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ [[ಮದ್ದೂರು]], [[ಮಳವಳ್ಳಿ]], [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]], [[ನಾಗಮಂಗಲ]], [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಂಡವಪುರ]] ಸೇರಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಏಳು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=About District |url=https://mandya.nic.in/en/about-district/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಗಳ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶದ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Map of District |url=https://mandya.nic.in/en/map-of-district/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ಕೃಷಿ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ನೀರಾವರಿ ಲಭ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಳೆ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಕಬ್ಬು, ಭತ್ತ, ರಾಗಿ, ತೆಂಗು, ಬಾಳೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಬೆಳೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Agriculture |url=https://mandya.nic.in/en/agriculture/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಕಬ್ಬು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕಬ್ಬಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ==ಸಕ್ಕರೆ ಉದ್ಯಮ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಉದ್ಯಮವು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕಬ್ಬು ಉತ್ಪಾದನೆ, ಸಾಗಣೆ, ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಪರಿಸರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಬಾರ್ಡ್‌ನ ಜಿಲ್ಲಾ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya District – Potential Linked Plan |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/KAR_Mandya.pdf |website=NABARD}}</ref> ==ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ [[ಕಬ್ಬು]] ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ಸಕ್ಕರೆಯ ಜೊತೆಗೆ [[ಬೆಲ್ಲ]]ವನ್ನೂ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಲೆಮನೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆಧುನಿಕ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳವರೆಗೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ರಸವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು, ಅದನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ಅಥವಾ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಿ, ಬಿಸಿಮಾಡಿ ನೀರಿನ ಅಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸಾಂದ್ರೀಕೃತ ರಸವನ್ನು ಅಗತ್ಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ತಂದು ವಿವಿಧ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇತರ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪಾದನಾ ವಿಧಾನವು ಘಟಕದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಉತ್ಪನ್ನದ ರೂಪ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಟ್ಟದ ಘಟಕಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ನಬಾರ್ಡ್‌ನ ೨೦೨೫–೨೬ರ ಜಿಲ್ಲಾ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೫೯೧ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕ ಸುಮಾರು ೧ ಲಕ್ಷ ಟನ್ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮಗಳ ಔಪಚಾರೀಕರಣ ಯೋಜನೆ (PMFME) ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಅವಕಾಶಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya District |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/pub_0701261125352036.pdf |website=NABARD}}</ref> ಮಂಡ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದ್ದು, [[ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನ]] (ODOP) ಯೋಜನೆಯಡಿ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ನಬಾರ್ಡ್ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ODOP ಯೋಜನೆಯಡಿ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬೆಂಬಲದ ಅವಕಾಶಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya PLP 2023-24 |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/KAR_Mandya.pdf |website=NABARD}}</ref> ===ಖಾದಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಾತ್ರ=== ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯಂತಹ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು [[ಖಾದಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗ]] ಕ್ಷೇತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸಹ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಖಾದಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗ ಮಂಡಳಿಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಖಾದಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ರಾಜ್ಯ ಖಾದಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=The Karnataka Khadi and Village Industries Act, 1956 |url=https://prsindia.org/files/bills_acts/acts_states/karnataka/1957/1957KR7.pdf |website=PRS India}}</ref> ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ, ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ===ಆಧುನಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು=== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಲೆಮನೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ನೀಡುವ ಆಧುನಿಕ ಘಟಕಗಳೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಇಂತಹ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ರಸ ತೆಗೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳು, ಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉಪಕರಣಗಳು, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ, ಮೌಲ್ಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಡ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಇಂತಹ ಖಾಸಗಿ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ [[Shree Agro Food Industries]] ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯು '''Shree Natural Jaggery''' ಎಂಬ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಕಬ್ಬಿನ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇದರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವು ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಪದ್ಧತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವುದಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆ ತಿಳಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/ |website=Shree Natural Jaggery}}</ref> Shree Natural Jaggery ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸೆಮಿ-ಸಾಲಿಡ್ ಬೆಲ್ಲ, ಅಚ್ಚು ಬೆಲ್ಲ, ಆಣಿ ಬೆಲ್ಲ, ಬಕೆಟ್-ಮೌಲ್ಡ್ ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದ ಪುಡಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಂಡ್ಯ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಕಬ್ಬಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Products |url=https://www.shreejaggery.com/products/ |website=Shree Natural Jaggery}}</ref> ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ SS 304 ಸ್ಟೇನ್‌ಲೆಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಪ್ಯಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬಣ್ಣಗಳು, ಕೃತಕ ಸುವಾಸನೆಗಳು, ಸಂರಕ್ಷಕಗಳು, ಸೇರಿಸಿದ ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಸೇರಿಸಿದ ಸಲ್ಫರ್ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/about-us/ |website=Shree Natural Jaggery}}</ref> Shree Agro Food Industriesನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಘನ ಮತ್ತು ಪುಡಿ ರೂಪದ ಬೆಲ್ಲದ ಜೊತೆಗೆ ದ್ರವ ಬೆಲ್ಲದಂತಹ ಉತ್ಪನ್ನಗಳೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಬಳಕೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Shree Agro Food Industries |url=https://www.justdial.com/Mandya/Shree-Agro-Food-Industries-Basaralu-Hobli-Doddagarudanahalli-Village-Basaralu-Mandya/9999P8232-8232-230324182428-Y9N6_BZDET |website=Justdial}}</ref> ===ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮದ ಆಧುನೀಕರಣ=== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಲೆಮನೆಗಳ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮದ ಮುಂದಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಬಹುದು. ಮಂಡ್ಯದ ವಿ.ಸಿ. ಫಾರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್]] ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ರಸ ತೆಗೆಯುವ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು, ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಕುಲುಮೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆ, ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ವಿಧಾನಗಳು, ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಬೆಲ್ಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಬಳಕೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಲದ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್, ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ ಎಂದು ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲಾ ವರದಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya PLP 2025-26 |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/pub_1301250417211329.pdf |website=NABARD}}</ref> ==ಆಲೆಮನೆ ಪರಂಪರೆ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂದ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನವು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ "ಆಲೆಮನೆ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬನ್ನು ಅರೆಯುವುದು, ರಸ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ರಸವನ್ನು ಶೋಧಿಸುವುದು, ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಮಾಡಿ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಹಂತಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆಧುನಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಘಟಕಗಳೂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳೂ ಆಗಿವೆ. ==ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್== ಮಂಡ್ಯದ [[ವಿ.ಸಿ. ಫಾರ್ಮ್]]ನಲ್ಲಿ ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಆರ್‌ಕೆವಿವೈ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯದ PMFME ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya}}</ref> ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಕಬ್ಬಿನ ತಳಿಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಕಬ್ಬಿನ ರಸ ತೆಗೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳ ಸುಧಾರಣೆ, ಕುಲುಮೆಗಳ ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನ, ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಕರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya}}</ref> ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉಪಕರಣಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧಾನಗಳ ಕುರಿತು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ತಜ್ಞರ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya}}</ref> ==ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು== ಮಂಡ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಘನ ಬೆಲ್ಲದ ಜೊತೆಗೆ ಪುಡಿ ಬೆಲ್ಲ, ದ್ರವ ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬೆಲ್ಲದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೂ ಸೇರಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya}}</ref> ==ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕಬ್ಬು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ನಬಾರ್ಡ್‌ನ ಜಿಲ್ಲಾ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಉದ್ಯಮಗಳು, ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಿವೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya District |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/pub_0701261125352036.pdf |website=NABARD}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ಪ್ರಾಚೀನ ಗಂಗರು, ಹೊಯ್ಸಳರು, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹಲವು ರಾಜವಂಶಗಳ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಡ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ಗಂಗವಾಡಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಗಂಗರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದರು. ನಂತರ ಹೊಯ್ಸಳರು ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಭಾವ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=History |url=https://mandya.nic.in/en/history/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]]ವು ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಕಾಲದ ಹಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸುವ ಅವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Agriculture |url=https://mandya.nic.in/en/agriculture/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮದ್ದೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆರ್ತಿಪುರವು ಜೈನ ಪುರಾತತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪುರಾತತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |last=girish |first=m b |date=2015-12-04 |title=Another Jain centre under excavation in Mandya district |url=https://www.deccanchronicle.com/151204/nation-current-affairs/article/another-jain-centre-under-excavation-mandya-district |website=Deccan Chronicle |language=en-IN}}</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ಮಂಡ್ಯ ನಗರವು ಸುಮಾರು ೧೨.೫೨° ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು ೭೬.೯° ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿದೆ. ನಗರದ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರವು ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು ೬೭೮ ಮೀಟರ್ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಗಳ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕೃಷಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹವಾಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ ಸುಮಾರು ೭೦೦ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About District |url=https://mandya.nic.in/en/about-district/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== ೨೦೧೧ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮಂಡ್ಯ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೩೭,೩೫೮ ಆಗಿತ್ತು. ನಗರದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ೮೫.೩೨% ಆಗಿತ್ತು. ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೮೯.೩೯% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೮೧.೨೯% ಆಗಿತ್ತು. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು ೧೯ ಲಕ್ಷದಷ್ಟಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗವು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About District |url=https://mandya.nic.in/en/about-district/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ== ಮಂಡ್ಯದ [[ವಿ.ಸಿ. ಫಾರ್ಮ್]] ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನಗಳ ಬಳಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ವಿ.ಸಿ. ಫಾರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬೆಳೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ರೈತರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=University of Agricultural Sciences, Mandya |url=https://uasmandya.edu.in/ |website=University of Agricultural Sciences, Mandya}}</ref> ==ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿವೆ. [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]], [[ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]], [[ಬೃಂದಾವನ ಉದ್ಯಾನ]], [[ಶಿವನಸಮುದ್ರ ಜಲಪಾತ]], [[ಮೇಲುಕೋಟೆ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತವು ಮಂಡ್ಯವನ್ನು ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿಯೂ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Tourism |url=https://mandya.nic.in/en/tourism/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ಸಾರಿಗೆ== ಮಂಡ್ಯ ನಗರವು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು]] ನಗರಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದಿಂದ ಮಂಡ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರವಿದೆ ಎಂದು ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=How to Reach |url=https://mandya.nic.in/en/how-to-reach/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಮಂಡ್ಯ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಬೆಂಗಳೂರು–ಮೈಸೂರು ರೈಲು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮದ್ದೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಪಾಂಡವಪುರ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಗಳ ಮೂಲಕವೂ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=How to Reach |url=https://mandya.nic.in/en/how-to-reach/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಮಂಡ್ಯ ನಗರವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಇತರ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು–ಮೈಸೂರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಮಾರ್ಗವೂ ಸೇರಿದೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸ್ವಂತ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಿಲ್ಲ. ಸಮೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=How to Reach |url=https://mandya.nic.in/en/how-to-reach/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== * [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ]] – ಕವಿ * [[ತ್ರಿವೇಣಿ]] – ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ * [[ಅಂಬರೀಷ್]] – ನಟ, ರಾಜಕಾರಣಿ * [[ಎ.ಎನ್.ಮೂರ್ತಿರಾವ್]] – ಸಾಹಿತಿ * [[ಕೆ.ಎಸ್.ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ]] – ಕವಿ * [[ಬಿ.ಎಸ್.ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ]] – ರಾಜಕಾರಣಿ * ಜಿ. ಮಾದೇಗೌಡ – ಕಾವೇರಿ ಚಳುವಳಿ ಹೋರಾಟಗಾರ * [[ಮಂಡ್ಯ ರಮೇಶ್]] – ನಟ * [[ಚಂದಗಾಲು ಬೋರಪ್ಪ]] – ತತ್ವಪದ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಲಾವಿದ * [[ಹ. ಕ. ರಾಜೇಗೌಡ]] – ಜಾನಪದ ಸಂಶೋಧಕ * [[ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೀತಾಪುರ]] – ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸೆ ಮತ್ತು ಲೇಖಕಿ * [[ಕೆ. ಎಸ್. ಎಲ್. ಸ್ವಾಮಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು * [[ಪು. ತಿ. ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್]] – ಕವಿ * [[ರಮ್ಯಾ]] – ನಟಿ * ಡಾ. ಶೆಲ್ವಪ್ಪಿಳ್ಳೆ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ – ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞ ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery widths="200px" heights="200px" class="center"> File:Ambedkar statue in front of DC office, Mandya.jpg|ಡಿಸಿ ಕಚೇರಿ File:Kaveri park in Mandya.jpg|ಕಾವೇರಿ ಪಾರ್ಕ್ File:Horticulture department in Mandya.jpg|ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆ, ಮಂಡ್ಯ File:Carmel convent school, Mandya.jpg|ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಶಾಲೆಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ File:Court complex, Mandya.jpg|ಕೋರ್ಟ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ File:Vishveshwaraiah stadium.jpg|ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಂಡ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}} cqv9dk7qkycrmb46yf9zayxhws79x3h 1384011 1384006 2026-08-23T07:18:52Z Nrprabhu1 80459 1384011 wikitext text/x-wiki '''ಮಂಡ್ಯ''' [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ]] ಒಂದು ನಗರ ಹಾಗೂ [[ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೆಂಗಳೂರು–ಮೈಸೂರು ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಕಬ್ಬು, ಸಕ್ಕರೆ, ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಂಡ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಸಕ್ಕರೆಯ ನಾಡು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಡ್ಯ ನಗರವು ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ರಸ್ತೆ ಹಾಗೂ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಗಳ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕೃಷಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಾಸನ ಮತ್ತು ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ತುಮಕೂರು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಹಾಸನ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಸುಮಾರು ೪,೯೬೨ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಮಂಡ್ಯ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About District |url=https://mandya.nic.in/en/about-district/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ [[ಮದ್ದೂರು]], [[ಮಳವಳ್ಳಿ]], [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]], [[ನಾಗಮಂಗಲ]], [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಂಡವಪುರ]] ಸೇರಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಏಳು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=About District |url=https://mandya.nic.in/en/about-district/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಗಳ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶದ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Map of District |url=https://mandya.nic.in/en/map-of-district/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ಕೃಷಿ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ನೀರಾವರಿ ಲಭ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಳೆ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಕಬ್ಬು, ಭತ್ತ, ರಾಗಿ, ತೆಂಗು, ಬಾಳೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಬೆಳೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Agriculture |url=https://mandya.nic.in/en/agriculture/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಕಬ್ಬು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕಬ್ಬಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ==ಸಕ್ಕರೆ ಉದ್ಯಮ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಉದ್ಯಮವು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕಬ್ಬು ಉತ್ಪಾದನೆ, ಸಾಗಣೆ, ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಪರಿಸರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಬಾರ್ಡ್‌ನ ಜಿಲ್ಲಾ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya District – Potential Linked Plan |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/KAR_Mandya.pdf |website=NABARD}}</ref> ==ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ [[ಕಬ್ಬು]] ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ಸಕ್ಕರೆಯ ಜೊತೆಗೆ [[ಬೆಲ್ಲ]]ವನ್ನೂ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಲೆಮನೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆಧುನಿಕ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳವರೆಗೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ರಸವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು, ಅದನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ಅಥವಾ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಿ, ಬಿಸಿಮಾಡಿ ನೀರಿನ ಅಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸಾಂದ್ರೀಕೃತ ರಸವನ್ನು ಅಗತ್ಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ತಂದು ವಿವಿಧ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇತರ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪಾದನಾ ವಿಧಾನವು ಘಟಕದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಉತ್ಪನ್ನದ ರೂಪ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಟ್ಟದ ಘಟಕಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ನಬಾರ್ಡ್‌ನ ೨೦೨೫–೨೬ರ ಜಿಲ್ಲಾ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೫೯೧ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕ ಸುಮಾರು ೧ ಲಕ್ಷ ಟನ್ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮಗಳ ಔಪಚಾರೀಕರಣ ಯೋಜನೆ (PMFME) ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಅವಕಾಶಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya District |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/pub_0701261125352036.pdf |website=NABARD}}</ref> ಮಂಡ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದ್ದು, [[ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನ]] (ODOP) ಯೋಜನೆಯಡಿ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ನಬಾರ್ಡ್ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ODOP ಯೋಜನೆಯಡಿ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬೆಂಬಲದ ಅವಕಾಶಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya PLP 2023-24 |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/KAR_Mandya.pdf |website=NABARD}}</ref> ===ಖಾದಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಾತ್ರ=== ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯಂತಹ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು [[ಖಾದಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗ]] ಕ್ಷೇತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸಹ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಖಾದಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗ ಮಂಡಳಿಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಖಾದಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ರಾಜ್ಯ ಖಾದಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=The Karnataka Khadi and Village Industries Act, 1956 |url=https://prsindia.org/files/bills_acts/acts_states/karnataka/1957/1957KR7.pdf |website=PRS India}}</ref> ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ, ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ==ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ [[ಕಬ್ಬು]] ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಬ್ಬಿನಿಂದ [[ಸಕ್ಕರೆ]]ಯ ಜೊತೆಗೆ [[ಬೆಲ್ಲ]]ವನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ರಸವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು, ಅದನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ಅಥವಾ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಿ, ಬಿಸಿಮಾಡಿ ನೀರಿನ ಅಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸಾಂದ್ರೀಕೃತ ರಸವನ್ನು ಅಗತ್ಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ತಂದು ವಿವಿಧ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇತರ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಲೆಮನೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆಧುನಿಕ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್, ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ ಎಂದು ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ವರದಿಗಳು ಗುರುತಿಸಿವೆ. NABARDನ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲಾ 2026–27ರ ಸಂಭಾವ್ಯತಾ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 591 ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು 1 ಲಕ್ಷ ಟನ್ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮಗಳ ಔಪಚಾರೀಕರಣ ಯೋಜನೆ (PMFME) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಬೆಂಬಲದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನೂ ವರದಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya District PLP 2026-27 |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/pub_0701261125352036.pdf |website=NABARD |access-date=2026-08-23 }}</ref> NABARDನ ಹಿಂದಿನ ಜಿಲ್ಲಾ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಂಡ್ಯವನ್ನು ಕಬ್ಬು, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. 2023–24ರ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಘಟಕಗಳ ಸಮೂಹವಿದ್ದು, ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ದೇಶೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಮತ್ತು ರಫ್ತು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya PLP 2023-24 |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/KAR_Mandya.pdf |website=NABARD |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==ಆಲೆಮನೆ ಪರಂಪರೆ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂದ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನವು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ '''ಆಲೆಮನೆ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಲೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಬ್ಬನ್ನು ಅರೆಯುವುದು, ಕಬ್ಬಿನ ರಸವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ರಸವನ್ನು ಶೋಧಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸುವುದು, ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಮಾಡಿ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ವಿವಿಧ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸುವ ಹಂತಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಲೆಮನೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಗಾರರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಕರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಹಾಗೂ ಸಾಗಣೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. ಆಧುನಿಕ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಬೆಲ್ಲ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ರಸ ತೆಗೆಯುವಿಕೆ, ಶೋಧನೆ, ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ, ಮೌಲ್ಡಿಂಗ್, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಂತಹ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ==ಆಧುನಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಲೆಮನೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ನೀಡುವ ಆಧುನಿಕ ಘಟಕಗಳೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇಂತಹ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ರಸ ತೆಗೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳು, ಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉಪಕರಣಗಳು, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ, ಮೌಲ್ಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಮಂಡ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಖಾಸಗಿ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ '''Shree Agro Food Industries''' ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯು '''Shree Natural Jaggery''' ಎಂಬ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಕಬ್ಬಿನ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇದರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವು ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> Shree Natural Jaggery ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಮಿ-ಸಾಲಿಡ್ ಬೆಲ್ಲ, ಅಚ್ಚು ಬೆಲ್ಲ, ಆಣಿ ಬೆಲ್ಲ, ಬಕೆಟ್-ಮೌಲ್ಡ್ ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದ ಪುಡಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Products – Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/products/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಟಿತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ SS 304 ಸ್ಟೇನ್‌ಲೆಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಪ್ಯಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬಣ್ಣಗಳು, ಕೃತಕ ಸುವಾಸನೆಗಳು, ಸಂರಕ್ಷಕಗಳು, ಸೇರಿಸಿದ ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಸೇರಿಸಿದ ಸಲ್ಫರ್ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/about-us/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮದ ಆಧುನೀಕರಣ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಲೆಮನೆಗಳ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮದ ಮುಂದಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಬಹುದು. NABARDನ ಜಿಲ್ಲಾ ವರದಿಗಳು ಕೂಡ ಬೆಲ್ಲ ಘಟಕಗಳ ಆಧುನೀಕರಣ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಗೆ ಹಣಕಾಸು ಹಾಗೂ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಬೆಂಬಲದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya District PLP 2026-27 |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/pub_0701261125352036.pdf |website=NABARD |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮದ ಆಧುನೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ರಸ ತೆಗೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳ ಸುಧಾರಣೆ, ಉತ್ತಮ ಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ, ಇಂಧನ ದಕ್ಷ ಕುಲುಮೆಗಳು, ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ, ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಉಪಕರಣಗಳು, ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ==ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್== ಮಂಡ್ಯದ [[ವಿ.ಸಿ. ಫಾರ್ಮ್]]ನಲ್ಲಿ '''ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್''' ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. University of Agricultural Sciences, Mandyaನ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, Jaggery Park Incubation Centre ಅನ್ನು 2011ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ Rashtriya Krishi Vikas Yojana (RKVY) ಮತ್ತು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ Ministry of Food Processing Industriesನ PMFME ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಬೆಂಬಲವಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛ ಮತ್ತು ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಸಲು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ SS 304 ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಸ್ಟೇನ್‌ಲೆಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಉಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಕಬ್ಬಿನ ತಳಿಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಕಬ್ಬಿನ ರಸ ತೆಗೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳ ಸುಧಾರಣೆ, ಕುಲುಮೆಗಳ ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನ, ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಕರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಾಂತ್ರಿಕ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪರಿಣಿತರ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಲದ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉಪಕರಣಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಈ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya |access-date=2026-08-23 }}</ref> ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ರಾಸಾಯನಿಕಮುಕ್ತ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಮಂಡ್ಯ ಡೇರಿ (KMF, ಮದ್ದೂರು)ಗೆ ನಂದಿನಿ ಬರ್ಫಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಪೂರೈಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು== ಮಂಡ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಘನ ಬೆಲ್ಲದ ಜೊತೆಗೆ ಬೆಲ್ಲದ ಪುಡಿ, ದ್ರವ ಬೆಲ್ಲ, ರುಚಿ ಸಂಯೋಜಿತ ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಂತಹ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬೆಲ್ಲದಿಂದ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೂ ಸೇರಿದೆ. ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೂ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==Shree Natural Jaggery== '''Shree Natural Jaggery''' Shree Agro Food Industriesನ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ನಡಿ ಮಂಡ್ಯ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಕಬ್ಬಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಟಿತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಬ್ಬಿನ ರಸ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=About Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/about-us/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==Shree Natural Jaggery ಉತ್ಪನ್ನಗಳು== Shree Natural Jaggery ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ: * ಸೆಮಿ-ಸಾಲಿಡ್ ಬೆಲ್ಲ * ಬಕೆಟ್-ಮೌಲ್ಡ್ ಬೆಲ್ಲ * ಅಚ್ಚು ಬೆಲ್ಲ * ಆಣಿ ಬೆಲ್ಲ * ಬೆಲ್ಲದ ಪುಡಿ ಮುಂತಾದ ಉತ್ಪನ್ನ ರೂಪಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಲಭ್ಯತೆ ಉತ್ಪನ್ನದ ಪ್ರಕಾರ ಹಾಗೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು.<ref>{{Cite web |title=Products – Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/products/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==Shree Natural Jaggeryಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ== Shree Natural Jaggeryಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ಆಯ್ಕೆ, ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ರಸ ತೆಗೆಯುವುದು, ರಸವನ್ನು ಶೋಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ತಯಾರಿಸುವುದು, SS 304 ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಸ್ಟೇನ್‌ಲೆಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಪ್ಯಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದು, ತಂಪುಗೊಳಿಸುವಿಕೆ, ಮೌಲ್ಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಹಂತಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=About Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/about-us/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಉಪಕರಣಗಳು== ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಟಿತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ '''SS 304 food-grade stainless steel pans''' ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ತಿಳಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/about-us/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆ== Shree Natural Jaggeryಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬಣ್ಣಗಳು, ಕೃತಕ ಸುವಾಸನೆಗಳು, ಸಂರಕ್ಷಕಗಳು, ಸೇರಿಸಿದ ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಸೇರಿಸಿದ ಸಲ್ಫರ್ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಈ ಮಾಹಿತಿಯು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಕಟಿತ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ಹೇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಉತ್ಪನ್ನದ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಡ್ಡಾಯ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಉತ್ಪನ್ನದ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಮೇಲಿನ ಲೇಬಲ್ ಅಂತಿಮ ಮಾಹಿತಿಯ ಮೂಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ==ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ== Shree Natural Jaggery ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮಾರಾಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Shop – Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/shop/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕ== Shree Agro Food Industriesನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಸಂಪರ್ಕ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕದ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ:<ref>{{Cite web |title=Contact Us – Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/contact-us/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> '''Shree Agro Food Industries''' No. 581/239/4/2, Sy.No. 239/4, Mandya–Nagamangala Main Road, H. Malligere Village & Post, Dudda Hobli, Mandya Taluk, Karnataka – 571403, India. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ಸ್ಥಳವನ್ನು Shree Natural Jaggeryಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Contact Us – Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/contact-us/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==ಮಂಡ್ಯ ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮದೊಂದಿಗೆ Shree Agro Food Industriesನ ಸಂಬಂಧ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಬ್ಬು ಆಧಾರಿತ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ಎರಡೂ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. Shree Agro Food Industries ಈ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಖಾಸಗಿ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, Shree Natural Jaggery ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮೂಲಕ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ==ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮವು ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಗಾರರು, ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಕರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳು, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಘಟಕಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಗಣೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಮೂಲ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಪುಡಿ ಬೆಲ್ಲ, ದ್ರವ ಬೆಲ್ಲ, ಮೌಲ್ಡೆಡ್ ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿ ರೂಪಿಸುವುದರಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಅವಕಾಶವಿದೆ. NABARDನ ಜಿಲ್ಲಾ ವರದಿಗಳು ಮಂಡ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಹಣಕಾಸು ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya District PLP 2026-27 |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/pub_0701261125352036.pdf |website=NABARD |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ== Shree Agro Food Industries ಮತ್ತು Shree Natural Jaggeryಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಧ್ಯಮ ವಿಷಯಗಳು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. * [https://www.youtube.com/watch?v=-zc2_DSkfGo Masala Chai Media – Shree Natural Jaggery ಕುರಿತು ವೀಡಿಯೊ] ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://www.shreejaggery.com/ Shree Natural Jaggery – ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] * [https://www.shreejaggery.com/about-us/ Shree Natural Jaggery – ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಾಹಿತಿ] * [https://www.shreejaggery.com/products/ Shree Natural Jaggery – ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪಟ್ಟಿ] * [https://www.shreejaggery.com/shop/ Shree Natural Jaggery – ಆನ್‌ಲೈನ್ ಅಂಗಡಿ] * [https://www.shreejaggery.com/contact-us/ Shree Agro Food Industries – ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಹಿತಿ] * [https://www.youtube.com/watch?v=-zc2_DSkfGo Shree Natural Jaggery ಕುರಿತು YouTube ವೀಡಿಯೊ] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕಬ್ಬು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ನಬಾರ್ಡ್‌ನ ಜಿಲ್ಲಾ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಉದ್ಯಮಗಳು, ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಿವೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya District |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/pub_0701261125352036.pdf |website=NABARD}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ಪ್ರಾಚೀನ ಗಂಗರು, ಹೊಯ್ಸಳರು, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹಲವು ರಾಜವಂಶಗಳ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಡ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ಗಂಗವಾಡಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಗಂಗರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದರು. ನಂತರ ಹೊಯ್ಸಳರು ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಭಾವ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=History |url=https://mandya.nic.in/en/history/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]]ವು ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಕಾಲದ ಹಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸುವ ಅವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Agriculture |url=https://mandya.nic.in/en/agriculture/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮದ್ದೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆರ್ತಿಪುರವು ಜೈನ ಪುರಾತತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪುರಾತತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |last=girish |first=m b |date=2015-12-04 |title=Another Jain centre under excavation in Mandya district |url=https://www.deccanchronicle.com/151204/nation-current-affairs/article/another-jain-centre-under-excavation-mandya-district |website=Deccan Chronicle |language=en-IN}}</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ಮಂಡ್ಯ ನಗರವು ಸುಮಾರು ೧೨.೫೨° ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು ೭೬.೯° ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿದೆ. ನಗರದ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರವು ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು ೬೭೮ ಮೀಟರ್ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಗಳ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕೃಷಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹವಾಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ ಸುಮಾರು ೭೦೦ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About District |url=https://mandya.nic.in/en/about-district/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== ೨೦೧೧ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮಂಡ್ಯ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೩೭,೩೫೮ ಆಗಿತ್ತು. ನಗರದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ೮೫.೩೨% ಆಗಿತ್ತು. ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೮೯.೩೯% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೮೧.೨೯% ಆಗಿತ್ತು. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು ೧೯ ಲಕ್ಷದಷ್ಟಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗವು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About District |url=https://mandya.nic.in/en/about-district/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ== ಮಂಡ್ಯದ [[ವಿ.ಸಿ. ಫಾರ್ಮ್]] ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನಗಳ ಬಳಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ವಿ.ಸಿ. ಫಾರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬೆಳೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ರೈತರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=University of Agricultural Sciences, Mandya |url=https://uasmandya.edu.in/ |website=University of Agricultural Sciences, Mandya}}</ref> ==ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿವೆ. [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]], [[ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]], [[ಬೃಂದಾವನ ಉದ್ಯಾನ]], [[ಶಿವನಸಮುದ್ರ ಜಲಪಾತ]], [[ಮೇಲುಕೋಟೆ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತವು ಮಂಡ್ಯವನ್ನು ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿಯೂ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Tourism |url=https://mandya.nic.in/en/tourism/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ಸಾರಿಗೆ== ಮಂಡ್ಯ ನಗರವು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು]] ನಗರಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದಿಂದ ಮಂಡ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರವಿದೆ ಎಂದು ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=How to Reach |url=https://mandya.nic.in/en/how-to-reach/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಮಂಡ್ಯ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಬೆಂಗಳೂರು–ಮೈಸೂರು ರೈಲು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮದ್ದೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಪಾಂಡವಪುರ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಗಳ ಮೂಲಕವೂ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=How to Reach |url=https://mandya.nic.in/en/how-to-reach/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಮಂಡ್ಯ ನಗರವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಇತರ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು–ಮೈಸೂರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಮಾರ್ಗವೂ ಸೇರಿದೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸ್ವಂತ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಿಲ್ಲ. ಸಮೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=How to Reach |url=https://mandya.nic.in/en/how-to-reach/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== * [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ]] – ಕವಿ * [[ತ್ರಿವೇಣಿ]] – ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ * [[ಅಂಬರೀಷ್]] – ನಟ, ರಾಜಕಾರಣಿ * [[ಎ.ಎನ್.ಮೂರ್ತಿರಾವ್]] – ಸಾಹಿತಿ * [[ಕೆ.ಎಸ್.ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ]] – ಕವಿ * [[ಬಿ.ಎಸ್.ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ]] – ರಾಜಕಾರಣಿ * ಜಿ. ಮಾದೇಗೌಡ – ಕಾವೇರಿ ಚಳುವಳಿ ಹೋರಾಟಗಾರ * [[ಮಂಡ್ಯ ರಮೇಶ್]] – ನಟ * [[ಚಂದಗಾಲು ಬೋರಪ್ಪ]] – ತತ್ವಪದ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಲಾವಿದ * [[ಹ. ಕ. ರಾಜೇಗೌಡ]] – ಜಾನಪದ ಸಂಶೋಧಕ * [[ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೀತಾಪುರ]] – ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸೆ ಮತ್ತು ಲೇಖಕಿ * [[ಕೆ. ಎಸ್. ಎಲ್. ಸ್ವಾಮಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು * [[ಪು. ತಿ. ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್]] – ಕವಿ * [[ರಮ್ಯಾ]] – ನಟಿ * ಡಾ. ಶೆಲ್ವಪ್ಪಿಳ್ಳೆ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ – ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞ ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery widths="200px" heights="200px" class="center"> File:Ambedkar statue in front of DC office, Mandya.jpg|ಡಿಸಿ ಕಚೇರಿ File:Kaveri park in Mandya.jpg|ಕಾವೇರಿ ಪಾರ್ಕ್ File:Horticulture department in Mandya.jpg|ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆ, ಮಂಡ್ಯ File:Carmel convent school, Mandya.jpg|ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಶಾಲೆಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ File:Court complex, Mandya.jpg|ಕೋರ್ಟ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ File:Vishveshwaraiah stadium.jpg|ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಂಡ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}} 4xabt6vvwwm3hvshiuz83bn4sb1pbzj 1384012 1384011 2026-08-23T07:26:54Z Nrprabhu1 80459 1384012 wikitext text/x-wiki '''ಮಂಡ್ಯ''' [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ]] ಒಂದು ನಗರ ಹಾಗೂ [[ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೆಂಗಳೂರು–ಮೈಸೂರು ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಕಬ್ಬು, ಸಕ್ಕರೆ, ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಂಡ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಸಕ್ಕರೆಯ ನಾಡು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಡ್ಯ ನಗರವು ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ರಸ್ತೆ ಹಾಗೂ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಗಳ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕೃಷಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಾಸನ ಮತ್ತು ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ತುಮಕೂರು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಹಾಸನ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಸುಮಾರು ೪,೯೬೨ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಮಂಡ್ಯ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About District |url=https://mandya.nic.in/en/about-district/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ [[ಮದ್ದೂರು]], [[ಮಳವಳ್ಳಿ]], [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]], [[ನಾಗಮಂಗಲ]], [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಂಡವಪುರ]] ಸೇರಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಏಳು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=About District |url=https://mandya.nic.in/en/about-district/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಗಳ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶದ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Map of District |url=https://mandya.nic.in/en/map-of-district/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ಕೃಷಿ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ನೀರಾವರಿ ಲಭ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಳೆ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಕಬ್ಬು, ಭತ್ತ, ರಾಗಿ, ತೆಂಗು, ಬಾಳೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಬೆಳೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Agriculture |url=https://mandya.nic.in/en/agriculture/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಕಬ್ಬು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕಬ್ಬಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ==ಸಕ್ಕರೆ ಉದ್ಯಮ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಉದ್ಯಮವು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಕಬ್ಬು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಬೆಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿವೆ. ಕಬ್ಬು ಉತ್ಪಾದನೆ, ಸಾಗಣೆ, ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಸೇವೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. NABARDನ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲಾ 2026–27ರ ಸಂಭಾವ್ಯತಾ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಹಾಗೂ ಬೆಲ್ಲ ಆಧಾರಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಕಬ್ಬು ಆಧಾರಿತ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya District PLP 2026-27 |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/pub_0701261125352036.pdf |website=NABARD |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಸಕ್ಕರೆ ಉದ್ಯಮದ ಜೊತೆಗೆ ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಸುವ ಚಟುವಟಿಕೆಯೂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ==ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ [[ಕಬ್ಬು]] ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಬ್ಬಿನಿಂದ [[ಸಕ್ಕರೆ]]ಯ ಜೊತೆಗೆ [[ಬೆಲ್ಲ]]ವನ್ನೂ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಲೆಮನೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆಧುನಿಕ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ, ಗ್ರಾಮೀಣ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ರಸವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು, ಅದನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ಅಥವಾ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಿ, ಬಿಸಿಮಾಡಿ ನೀರಿನ ಅಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸಾಂದ್ರೀಕೃತ ರಸವನ್ನು ಅಗತ್ಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ತಂದು ವಿವಿಧ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇತರ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪಾದನಾ ವಿಧಾನವು ಘಟಕದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಉತ್ಪನ್ನದ ರೂಪ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು. NABARDನ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲಾ 2026–27ರ ಸಂಭಾವ್ಯತಾ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 591 ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು 1 ಲಕ್ಷ ಟನ್ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮಗಳ ಔಪಚಾರೀಕರಣ ಯೋಜನೆ (PMFME) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಬೆಂಬಲದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನೂ ವರದಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya District PLP 2026-27 |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/pub_0701261125352036.pdf |website=NABARD |access-date=2026-08-23 }}</ref> NABARDನ ಹಿಂದಿನ ಜಿಲ್ಲಾ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಂಡ್ಯವನ್ನು ಕಬ್ಬು, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ದೇಶೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಜಿಲ್ಲಾ ವರದಿಗಳು ಗುರುತಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya PLP 2023-24 |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/KAR_Mandya.pdf |website=NABARD |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಮಂಡ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದ್ದು, [[ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನ]] (ODOP) ಯೋಜನೆಯಡಿ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಬೆಲ್ಲ ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು, ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬೆಂಬಲದ ಅವಕಾಶಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya PLP 2026-27 |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/pub_0701261125352036.pdf |website=NABARD |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==ಆಲೆಮನೆ ಪರಂಪರೆ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂದ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನವು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ '''ಆಲೆಮನೆ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಲೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಬ್ಬನ್ನು ಅರೆಯುವುದು, ಕಬ್ಬಿನ ರಸವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ರಸವನ್ನು ಶೋಧಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸುವುದು, ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಮಾಡಿ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ವಿವಿಧ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸುವ ಹಂತಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಲೆಮನೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಗಾರರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಕರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಹಾಗೂ ಸಾಗಣೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. ಆಧುನಿಕ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಬೆಲ್ಲ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ರಸ ತೆಗೆಯುವಿಕೆ, ಶೋಧನೆ, ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ, ಮೌಲ್ಡಿಂಗ್, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಂತಹ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ==ಖಾದಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಾತ್ರ== ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯಂತಹ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಖಾದಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗ ಮಂಡಳಿಯು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಖಾದಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಉತ್ತೇಜನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ, ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ==ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮದ ಆಧುನೀಕರಣ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಲೆಮನೆಗಳ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮದ ಮುಂದಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಬಹುದು. ಬೆಲ್ಲ ಘಟಕಗಳ ಆಧುನೀಕರಣ, ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಕ್ಕೆ ಹಣಕಾಸು ಬೆಂಬಲದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನೂ NABARDನ ಜಿಲ್ಲಾ ವರದಿಗಳು ಗುರುತಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya District PLP 2026-27 |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/pub_0701261125352036.pdf |website=NABARD |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮದ ಆಧುನೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ರಸ ತೆಗೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳ ಸುಧಾರಣೆ, ಉತ್ತಮ ಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ, ಇಂಧನ ದಕ್ಷ ಕುಲುಮೆಗಳು, ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ, ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಉಪಕರಣಗಳು, ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ==ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್== ಮಂಡ್ಯದ [[ವಿ.ಸಿ. ಫಾರ್ಮ್]]ನಲ್ಲಿ '''ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್''' ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. University of Agricultural Sciences, Mandyaನ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, Jaggery Park Incubation Centre ಅನ್ನು 2011ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ Rashtriya Krishi Vikas Yojana (RKVY) ಮತ್ತು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ Ministry of Food Processing Industriesನ PMFME ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಬೆಂಬಲವಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛ ಮತ್ತು ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಸಲು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ, ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಉಪಕರಣಗಳು, ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಿಧಾನಗಳು, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಕಬ್ಬಿನ ತಳಿಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಕಬ್ಬಿನ ರಸ ತೆಗೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳ ಸುಧಾರಣೆ, ಕುಲುಮೆಗಳ ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನ, ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಕರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು== ಮಂಡ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಘನ ಬೆಲ್ಲದ ಜೊತೆಗೆ ಬೆಲ್ಲದ ಪುಡಿ, ದ್ರವ ಬೆಲ್ಲ, ರುಚಿ ಸಂಯೋಜಿತ ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಂತಹ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬೆಲ್ಲದಿಂದ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೂ ಸೇರಿದೆ. ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೂ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==ಆಧುನಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಲೆಮನೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ನೀಡುವ ಆಧುನಿಕ ಘಟಕಗಳೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಮಂಡ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಖಾಸಗಿ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ [https://www.shreejaggery.com/ Shree Agro Food Industries] ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯು [https://www.shreejaggery.com/ Shree Natural Jaggery] ಎಂಬ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಕಬ್ಬಿನ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, Shree Natural Jaggeryಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/about-us/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==Shree Natural Jaggery== [https://www.shreejaggery.com/ Shree Natural Jaggery] ಎಂಬುದು [https://www.shreejaggery.com/ Shree Agro Food Industries]ನ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ನಡಿ ಮಂಡ್ಯ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಕಬ್ಬಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಟಿತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಬ್ಬಿನ ರಸ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=About Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/about-us/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==Shree Natural Jaggery ಉತ್ಪನ್ನಗಳು== [https://www.shreejaggery.com/ Shree Natural Jaggery] ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಉತ್ಪನ್ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ:<ref>{{Cite web |title=Products – Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/products/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> * ಸೆಮಿ-ಸಾಲಿಡ್ ಬೆಲ್ಲ * ಬಕೆಟ್-ಮೌಲ್ಡ್ ಬೆಲ್ಲ * ಅಚ್ಚು ಬೆಲ್ಲ * ಆಣಿ ಬೆಲ್ಲ * ಬೆಲ್ಲದ ಪುಡಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಲಭ್ಯತೆ ಉತ್ಪನ್ನದ ಪ್ರಕಾರ ಹಾಗೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧಿಕೃತ ಉತ್ಪನ್ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ಉತ್ಪನ್ನ ರೂಪಗಳು ಮತ್ತು 1 ಕೆಜಿ ಪ್ಯಾಕ್‌ಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Products – Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/products/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==Shree Natural Jaggeryಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ== [https://www.shreejaggery.com/ Shree Natural Jaggery]ಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ಆಯ್ಕೆ, ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ರಸ ತೆಗೆಯುವುದು, ರಸವನ್ನು ಶೋಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ತಯಾರಿಸುವುದು, SS 304 ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಸ್ಟೇನ್‌ಲೆಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಪ್ಯಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದು, ತಂಪುಗೊಳಿಸುವಿಕೆ, ಮೌಲ್ಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಹಂತಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=About Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/about-us/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ಕಬ್ಬನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ, ಸೂಕ್ತ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಮೂಲಕ ರಸ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ರಸವನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ಭೌತಿಕ ಅಶುದ್ಧಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ, ಸಾಂದ್ರೀಕರಣದ ಹಂತಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಟಿತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕಬ್ಬಿನ ರಸವನ್ನು SS 304 ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಸ್ಟೇನ್‌ಲೆಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಪ್ಯಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಗತ್ಯ ಸ್ಥಿರತೆ ತಲುಪಿದ ನಂತರ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ತಂಪುಗೊಳಿಸಿ, ವಿವಿಧ ಉತ್ಪನ್ನ ರೂಪಗಳಿಗೆ ಮೌಲ್ಡಿಂಗ್ ಮಾಡಿ, ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=About Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/about-us/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಉಪಕರಣಗಳು== ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಟಿತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ '''SS 304 food-grade stainless steel pans''' ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಉಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆಯು ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ತಿಳಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/about-us/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆ== [https://www.shreejaggery.com/ Shree Natural Jaggery]ಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬಣ್ಣಗಳು, ಕೃತಕ ಸುವಾಸನೆಗಳು, ಸಂರಕ್ಷಕಗಳು, ಸೇರಿಸಿದ ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಸೇರಿಸಿದ ಸಲ್ಫರ್ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ bleaching agents ಬಳಸದಿರುವುದನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಕಟಿತ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=About Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/about-us/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಉತ್ಪನ್ನದ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಡ್ಡಾಯ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಉತ್ಪನ್ನದ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಮೇಲಿನ ಲೇಬಲ್ ಅಂತಿಮ ಮಾಹಿತಿಯ ಮೂಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ==ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ== [https://www.shreejaggery.com/ Shree Natural Jaggery] ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮಾರಾಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Shop – Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/shop/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧಿಕೃತ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಮಿ-ಸಾಲಿಡ್ ಬೆಲ್ಲ, ಬಕೆಟ್-ಮೌಲ್ಡ್ ಬೆಲ್ಲ, ಅಚ್ಚು ಬೆಲ್ಲ, ಬೆಲ್ಲದ ಪುಡಿ ಮತ್ತು ಆಣಿ ಬೆಲ್ಲ ಸೇರಿದಂತೆ ಐದು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Shop – Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/shop/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕ== [https://www.shreejaggery.com/ Shree Agro Food Industries]ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಸಂಪರ್ಕ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕದ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ:<ref>{{Cite web |title=Contact Us – Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/contact-us/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> '''[https://www.shreejaggery.com/ Shree Agro Food Industries]''' No. 581/239/4/2, Sy.No. 239/4, Mandya–Nagamangala Main Road, H. Malligere Village & Post, Dudda Hobli, Mandya Taluk, Karnataka – 571403, India. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ಸ್ಥಳವನ್ನು Shree Natural Jaggeryಯ Manufacturing Plant ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Contact Us – Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/contact-us/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==ಮಂಡ್ಯ ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮದೊಂದಿಗೆ Shree Agro Food Industriesನ ಸಂಬಂಧ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಬ್ಬು ಆಧಾರಿತ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ಎರಡೂ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. [https://www.shreejaggery.com/ Shree Agro Food Industries] ಈ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಖಾಸಗಿ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, [https://www.shreejaggery.com/ Shree Natural Jaggery] ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮೂಲಕ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ website ಪ್ರಕಾರ, Shree Natural Jaggery ಅನ್ನು Shree Agro Food Industries, Mandya ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮವು ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಗಾರರು, ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಕರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳು, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಘಟಕಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಗಣೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಮೂಲ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಪುಡಿ ಬೆಲ್ಲ, ದ್ರವ ಬೆಲ್ಲ, ಮೌಲ್ಡೆಡ್ ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿ ರೂಪಿಸುವುದರಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಅವಕಾಶವಿದೆ. NABARDನ ಜಿಲ್ಲಾ ವರದಿಗಳು ಮಂಡ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಹಣಕಾಸು ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya District PLP 2026-27 |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/pub_0701261125352036.pdf |website=NABARD |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ== [https://www.shreejaggery.com/ Shree Agro Food Industries] ಮತ್ತು [https://www.shreejaggery.com/ Shree Natural Jaggery]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಧ್ಯಮ ವಿಷಯಗಳು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. * [https://www.youtube.com/watch?v=-zc2_DSkfGo Masala Chai Media – Shree Natural Jaggery ಕುರಿತು ವೀಡಿಯೊ] ಈ ವೀಡಿಯೊದಲ್ಲಿ Shree Natural Jaggeryಯ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಕುರಿತು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Chemical Free Processed Jaggery ಆಲೆಮನೆ ಬೆಲ್ಲ | Shree Naturals Jaggery Mandya | Kannada Vlogs |url=https://www.youtube.com/watch?v=-zc2_DSkfGo |website=YouTube |publisher=Masala Chai Media |date=2022-12-31 |access-date=2026-08-23 }}</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://www.shreejaggery.com/ Shree Natural Jaggery – ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] * [https://www.shreejaggery.com/about-us/ Shree Natural Jaggery – ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಾಹಿತಿ] * [https://www.shreejaggery.com/products/ Shree Natural Jaggery – ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪಟ್ಟಿ] * [https://www.shreejaggery.com/shop/ Shree Natural Jaggery – ಆನ್‌ಲೈನ್ ಅಂಗಡಿ] * [https://www.shreejaggery.com/contact-us/ Shree Agro Food Industries – ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕದ ಮಾಹಿತಿ] * [https://www.youtube.com/watch?v=-zc2_DSkfGo Masala Chai Media – Shree Natural Jaggery ಕುರಿತು ವೀಡಿಯೊ] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಲ್ಲ]] ==ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕಬ್ಬು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ನಬಾರ್ಡ್‌ನ ಜಿಲ್ಲಾ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಉದ್ಯಮಗಳು, ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಿವೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Mandya District |url=https://www.nabard.org/auth/writereaddata/tender/pub_0701261125352036.pdf |website=NABARD}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ಪ್ರಾಚೀನ ಗಂಗರು, ಹೊಯ್ಸಳರು, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹಲವು ರಾಜವಂಶಗಳ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಡ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ಗಂಗವಾಡಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಗಂಗರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದರು. ನಂತರ ಹೊಯ್ಸಳರು ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಭಾವ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=History |url=https://mandya.nic.in/en/history/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]]ವು ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಕಾಲದ ಹಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸುವ ಅವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Agriculture |url=https://mandya.nic.in/en/agriculture/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮದ್ದೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆರ್ತಿಪುರವು ಜೈನ ಪುರಾತತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪುರಾತತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |last=girish |first=m b |date=2015-12-04 |title=Another Jain centre under excavation in Mandya district |url=https://www.deccanchronicle.com/151204/nation-current-affairs/article/another-jain-centre-under-excavation-mandya-district |website=Deccan Chronicle |language=en-IN}}</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ಮಂಡ್ಯ ನಗರವು ಸುಮಾರು ೧೨.೫೨° ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು ೭೬.೯° ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿದೆ. ನಗರದ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರವು ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು ೬೭೮ ಮೀಟರ್ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಗಳ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕೃಷಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹವಾಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ ಸುಮಾರು ೭೦೦ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About District |url=https://mandya.nic.in/en/about-district/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== ೨೦೧೧ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮಂಡ್ಯ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೩೭,೩೫೮ ಆಗಿತ್ತು. ನಗರದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ೮೫.೩೨% ಆಗಿತ್ತು. ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೮೯.೩೯% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೮೧.೨೯% ಆಗಿತ್ತು. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು ೧೯ ಲಕ್ಷದಷ್ಟಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗವು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About District |url=https://mandya.nic.in/en/about-district/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ== ಮಂಡ್ಯದ [[ವಿ.ಸಿ. ಫಾರ್ಮ್]] ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನಗಳ ಬಳಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ವಿ.ಸಿ. ಫಾರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬೆಳೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ರೈತರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=University of Agricultural Sciences, Mandya |url=https://uasmandya.edu.in/ |website=University of Agricultural Sciences, Mandya}}</ref> ==ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ== ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿವೆ. [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]], [[ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]], [[ಬೃಂದಾವನ ಉದ್ಯಾನ]], [[ಶಿವನಸಮುದ್ರ ಜಲಪಾತ]], [[ಮೇಲುಕೋಟೆ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತವು ಮಂಡ್ಯವನ್ನು ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿಯೂ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Tourism |url=https://mandya.nic.in/en/tourism/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ಸಾರಿಗೆ== ಮಂಡ್ಯ ನಗರವು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು]] ನಗರಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದಿಂದ ಮಂಡ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರವಿದೆ ಎಂದು ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=How to Reach |url=https://mandya.nic.in/en/how-to-reach/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಮಂಡ್ಯ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಬೆಂಗಳೂರು–ಮೈಸೂರು ರೈಲು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮದ್ದೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಪಾಂಡವಪುರ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಗಳ ಮೂಲಕವೂ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=How to Reach |url=https://mandya.nic.in/en/how-to-reach/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ಮಂಡ್ಯ ನಗರವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಇತರ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು–ಮೈಸೂರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಮಾರ್ಗವೂ ಸೇರಿದೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸ್ವಂತ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಿಲ್ಲ. ಸಮೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=How to Reach |url=https://mandya.nic.in/en/how-to-reach/ |website=Mandya District Administration |publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== * [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ]] – ಕವಿ * [[ತ್ರಿವೇಣಿ]] – ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ * [[ಅಂಬರೀಷ್]] – ನಟ, ರಾಜಕಾರಣಿ * [[ಎ.ಎನ್.ಮೂರ್ತಿರಾವ್]] – ಸಾಹಿತಿ * [[ಕೆ.ಎಸ್.ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ]] – ಕವಿ * [[ಬಿ.ಎಸ್.ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ]] – ರಾಜಕಾರಣಿ * ಜಿ. ಮಾದೇಗೌಡ – ಕಾವೇರಿ ಚಳುವಳಿ ಹೋರಾಟಗಾರ * [[ಮಂಡ್ಯ ರಮೇಶ್]] – ನಟ * [[ಚಂದಗಾಲು ಬೋರಪ್ಪ]] – ತತ್ವಪದ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಲಾವಿದ * [[ಹ. ಕ. ರಾಜೇಗೌಡ]] – ಜಾನಪದ ಸಂಶೋಧಕ * [[ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೀತಾಪುರ]] – ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸೆ ಮತ್ತು ಲೇಖಕಿ * [[ಕೆ. ಎಸ್. ಎಲ್. ಸ್ವಾಮಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು * [[ಪು. ತಿ. ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್]] – ಕವಿ * [[ರಮ್ಯಾ]] – ನಟಿ * ಡಾ. ಶೆಲ್ವಪ್ಪಿಳ್ಳೆ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ – ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞ ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery widths="200px" heights="200px" class="center"> File:Ambedkar statue in front of DC office, Mandya.jpg|ಡಿಸಿ ಕಚೇರಿ File:Kaveri park in Mandya.jpg|ಕಾವೇರಿ ಪಾರ್ಕ್ File:Horticulture department in Mandya.jpg|ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆ, ಮಂಡ್ಯ File:Carmel convent school, Mandya.jpg|ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಶಾಲೆಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ File:Court complex, Mandya.jpg|ಕೋರ್ಟ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ File:Vishveshwaraiah stadium.jpg|ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಂಡ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}} duhj2n6n091mbdxj844bz75wd98dea4 0 2242 1383852 1353095 2026-08-22T12:05:17Z Mahaveer Indra 34672 /* */ ಅಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಗುರುತು ಮಾಡಿದೆ 1383852 wikitext text/x-wiki {{ಅಳಿಸುವಿಕೆ|[[ಪುದುಚೇರಿ]] ಹೆಸರಿನ ಬರಹ ಈಗಾಗಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಹಿತಿಗಳು ಇವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಬರಹ ಅನಗತ್ಯ.}} {{Infobox Indian Jurisdiction |native_name = ಪುದುಚೆರಿ |skyline = Pondicherry_map.png |skyline_caption = Map of the greater Pondicherry region |type = capital |latd = 11.93 |longd = 79.83 |locator_position = right |skyline=Puducherry street scene.jpg |skyline_caption= |state_name = ಪುದುಚೆರಿ |district = [[ಪುದುಚೆರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪುದುಚೆರಿ]] |leader_title = |leader_name = |altitude = 0 |population_as_of = 2007 |city population= 220,749 |population_density = |area_magnitude = sq. km |area_total = |area_telephone = |postal_code = |vehicle_code_range = |sex_ratio = |unlocode = |website = |footnotes = }} '''ಪುದುಚೆರಿ ನಗರ''' ಅಥವಾ '''ಪಾಂಡಿಚೆರಿ ನಗರ''' [[ಪುದುಚೆರಿ]] [[ಸಂಘ ರಾಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು|ಸಂಘ ರಾಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ]] [[ರಾಜಧಾನಿ]] ಮತ್ತು [[ಪುದಿಚೆರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ. [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]] ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹೆಸರನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ''ಪಾಂಡಿಚೆರಿ'' ಇಂದ ''ಪುದುಚೆರಿ''ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. {{Commons category|Pondicherry}} {{ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] mkukoh4twwu5ypievrkzxbhd2xxfk7q 1383858 1383852 2026-08-22T14:02:55Z A826 72368 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] ([[User talk:Mahaveer Indra|talk]]) to last revision by Anzx-ooo(TwinkleGlobal) 1383858 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |native_name = ಪುದುಚೆರಿ |skyline = Pondicherry_map.png |skyline_caption = Map of the greater Pondicherry region |type = capital |latd = 11.93 |longd = 79.83 |locator_position = right |skyline=Puducherry street scene.jpg |skyline_caption= |state_name = ಪುದುಚೆರಿ |district = [[ಪುದುಚೆರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪುದುಚೆರಿ]] |leader_title = |leader_name = |altitude = 0 |population_as_of = 2007 |city population= 220,749 |population_density = |area_magnitude = sq. km |area_total = |area_telephone = |postal_code = |vehicle_code_range = |sex_ratio = |unlocode = |website = |footnotes = }} '''ಪುದುಚೆರಿ ನಗರ''' ಅಥವಾ '''ಪಾಂಡಿಚೆರಿ ನಗರ''' [[ಪುದುಚೆರಿ]] [[ಸಂಘ ರಾಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು|ಸಂಘ ರಾಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ]] [[ರಾಜಧಾನಿ]] ಮತ್ತು [[ಪುದಿಚೆರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ. [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]] ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹೆಸರನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ''ಪಾಂಡಿಚೆರಿ'' ಇಂದ ''ಪುದುಚೆರಿ''ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. {{Commons category|Pondicherry}} {{ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] 3rtc0y8iimfqiqmxs429kxcsv14s4xz 1383868 1383858 2026-08-22T15:03:12Z A826 72368 [[ಪುದುಚೇರಿ]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಪುನರ್ನಿರ್ದೇಶನ 1383868 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಪುದುಚೇರಿ]] q3vsrh2pjcdv7jc3hy2b1kjy860s5lm 0 9831 1384033 1364075 2026-08-23T08:56:00Z A826 72368 (via JWB) 1384033 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ |image = V.k.JPG |birth_date = {{birth date and age|1966|7|22|df=y}} |birth_place = ಮುರೂರು, [[ಕುಮಟಾ]], [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಭಾರತ }} '''ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್''' ಕನ್ನಡದ ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಬರಹಗಾರರು, ಅಂಕಣಕಾರರು. [[ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡಪ್ರಭ]] ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಹಾಗೂ [[ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್]] ಸುದ್ದಿವಾಹಿನಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ೧೫ ಜನವರಿ ೨೦೧೬ರಂದು, ಪುನರಾರಂಭಿಸಿದ [[ವಿಶ್ವವಾಣಿ]] ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮಾತೃ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ 'ವಿಶ್ವಾಕ್ಷರ ಮೀಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್'ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರೂ ಸಹ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ==ಜನನ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಕುಮಟಾ|ಕುಮುಟಾದ]] ಮೂರೂರಿನವರು. ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ ಮಾಡಿ, ಭೂಗರ್ಭಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎಸ್ಸಿ ಮಾಡಿ, [[ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ|ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ]] (೪ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ದೊಂದಿಗೆ) ಎಂ.ಎ ಮಾಡಿದರು. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ]] ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ==ವೃತ್ತಿ-ಜೀವನ== ಏಷಿಯನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಜರ್ನಲಿಸಂನಲ್ಲಿ 'ಅಸಿಸ್ಟೆಂಟ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್' ಆಗಿ ಕೆಲವು ಸಮಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಖಾತೆ ಸಚಿವರಿಗೆ ([[ಅನಂತ್ ಕುಮಾರ್]]) ವಿಶೇಷ ಕರ್ತವ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ<ref>{{cite web|url=http://vbhat.in/about/|title=ಪರಿಚಯ|publisher=|access-date=2019-08-14|archive-date=2017-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170924213504/http://vbhat.in/about/|url-status=dead}}</ref>. ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ]] ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ [[ಕನ್ನಡಪ್ರಭ]] ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪ-ಸಂಪಾದಕನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ತದನಂತರ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಹುದ್ದೆ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. [[ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ]] ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. (೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರವರೆಗೆ). ೭ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೧ರಿಂದ [[ಕನ್ನಡಪ್ರಭ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ೨೦೧೦ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, [[ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಮೇಲೆ, ತಮ್ಮದೇ ಒಂದು ಬ್ಲಾಗ್ ಸಹ ಶುರು ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=https://ecitybuzz.wordpress.com/2011/01/23/issue-6/|title=Issue 6|date=23 January 2011|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.coastaldigest.com/index.php?option=com_content&view=article&id=20229:vishweshwar-bhat-begins-new-innings-as-editor-of-kannada-prabha&catid=57:news-stories&Itemid=18|title=Vishweshwar Bhat begins new innings as Editor of Kannada Prabha|date=2011-03-03|publisher=Coastaldigest.com|accessdate=2011-03-11}}</ref> ೧೫ ಜುಲೈ ೨೦೧೧ರಿಂದ [[ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್]] ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web |url=http://www.justkannada.in/breaking-now-vishweshwara-bhatt-resigned-as-editor-of-kannada-prabha/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-06-07 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304131351/http://www.justkannada.in/breaking-now-vishweshwara-bhatt-resigned-as-editor-of-kannada-prabha/ |url-status=dead }}</ref> ೨೦೧೬ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ [[ವಿಶ್ವವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆ|ವಿಶ್ವವಾಣಿ]] ಕನ್ನಡ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಇವರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಮರುಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ|ಡಾ.ಎ.ಪಿ.ಜೆ.ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ]] ಜೊತೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ದಿನ [[ರಷ್ಯಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ಉಕ್ರೇನ್‌]], [[ಐಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದ ಅನುಭವ ಸಹ ಇವರದು. ಇದುವರೆಗೂ, ಅವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 64 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ==ಅಂಕಣಗಳು== * 'ಸುದ್ದಿಮನೆ ಕತೆ' - [[ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ]] ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ 'ಸುದ್ದೀಶ' ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಈ ಅಂಕಣದಿಂದ 'ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ' ಓದುಗರಿಗೆ ಪತ್ರಿಕೊದ್ಯಮದ ಒಳಹೊರಗುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ನೂರೆಂಟು ಮಾತು * ಬತ್ತದ ತೆನೆ ('ಸ್ವಾಮಿ ಅನಾಮಧೇಯ ಪೂರ್ಣ'ರೆಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು <ref>{{Cite web |url=http://www.chukkubukku.com/kagada/1390681124 |title=ಚುಕ್ಕುಬುಕ್ಕು |access-date=2015-06-23 |archive-date=2014-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140307030740/http://www.chukkubukku.com/kagada/1390681124 |url-status=dead }}</ref>) * ಬಾಲ್ಕನಿಯಿಂದ ('ಸಹಜಾ' ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ) * ವಕ್ರತುಂಡೋಕ್ತಿ (ಕಿರುಸೂಕ್ತಿಗಳು) * +ve ಥಿಂಕಿಗ್ ('ಸಹನೆ' ಎಂಬ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು) ==ಕೃತಿಗಳು== ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ]] ೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದು/ಅನುವಾದಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳೂ ಇವೆ. {{colbegin|3}} # ಅಂಜಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಕರಂಜಿಯಾ # ಅಕ್ಷರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಕರೆಯ ಯಾನ # ಅಜಾತಶತ್ರು [[ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ]] # ಆಗಾಗ ಬಿದ್ದ ಮಳೆ - ಅಂಕಣ ಲೇಖನಗಳು # ಕಲಾಂ ಕಮಾಲ್ # ಜನಗಳ ಮನ - ೧ # ಜನಗಳ ಮನ - ೨ # ಜನಗಳ ಮನ - ೩ # ತಲೆಬರಹ ಪತ್ರಿಕೆ ಹಣೆಬರಹ # ತಾಜಮಹಲ - ಕಥಾ ಸಂಕಲನ # ಧನದೇವೋಭವ # ನನ್ನ ದೇಶ ನನ್ನ ಜೀವನ (ಅನುವಾದಿತ. ಮೂಲ: [[ಎಲ್. ಕೆ. ಅಡ್ವಾಣಿ]]) # ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಭಾರತ (ಅನುವಾದಿತ. ಮೂಲ: [[ಓಶೊ]]) # ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ವೈಯೆನ್ಕೆ # ನಾನೇಕೆ ಮಂತ್ರಿಯತ್ತ ಬೂಟನ್ನೆಸೆದೆ - ಆತ್ಮಕಥನ # ನಾಯಕನಾಗುವುದು ಹೇಗೆ? (ಅನುವಾದಿತ. ಮೂಲ:ಶಿವಖೇರಾ) # ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ರಾಮನಾಥ ಗೋಯೆಂಕಾ # ನೀವು ಗೆಲ್ಲಬಲ್ಲಿರಿ (ಅನುವಾದಿತ) # ನೂರೆಂಟು ಮಾತು-೧ # ನೂರೆಂಟು ಮಾತು-೨ # ನೂರೆಂಟು ಮಾತು-೩ # ನೂರೆಂಟು ಮಾತು-೪ (ಹೂಬಿಸಿಲಿನ ನೆರಳು) # ನೂರೆಂಟು ಮಾತು-೫ # ನೂರೆಂಟು ಮಾತು-೬ # ನೂರೆಂಟು ಮಾತು-೭ # ನೂರೆಂಟು ಮಾತು-೮ # ನೂರೆಂಟು ಮಾತು-೯ # ನೂರೆಂಟು ಮಾತು-೧೦ # ನೆನಪಿನ ಬಾಟಲಿಯಲ್ಲಿನ ಕುವೋರ್ಸಿಯರ್ # ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಕುರಿತು ಓಶೋ (ಅನುವಾದಿತ) # ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಪಲ್ಲವಿ # ಬತ್ತದ ತೆನೆ # ಬಾನಯಾನ (ಅನುವಾದಿತ. ಮೂಲ: ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಗೋಪಿನಾಥ್ Simply Fly) # ಬಿ. ಆರ್. ಪಂತುಲು - ಪರಿಚಯ # ಮತ್ತಷ್ಟು ವಕ್ರತುಂಡೋಕ್ತಿ # ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಜೊತೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ದಿನ # ರುಪರ್ಟ್ ಮುರ್ಡೋಕ್ - ಮಾಧ್ಯಮ ಮಹಾಶಯ # ವಂಡರ್ [[ವೈಯೆನ್ಕೆ]] # ವಕ್ರತುಂಡೋಕ್ತಿ # ವೈಯೆನ್ಕೆ ಅವರ ಕೊನೆ ಸಿಡಿ # ವೈಯೆನ್ಕೆ ಅವರ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ವಂಡರ್ಸ್ # ಶಾರದಾ ಪ್ರಸಾದ ಅವರ ಕಾಲದೇಶ # ಸಂಪಾದಕ ಅಂದ್ರೆ ಗಂಡ ಇದ್ದಂತೆ (ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಲೇಖನಗಳು) # ಸರಿಗಮಪದ - ಪತ್ರಿಕಾಭಾಷೆಗೊಂದು ಹದ # ಸಾಲದ ಜೋಕುಗಳು # ಸುದ್ದಿಮನೆ ಕತೆ-೧ # ಸುದ್ದಿಮನೆ ಕತೆ-೨ # ಸುದ್ದಿಮನೆ ಕತೆ-೩ # ನಿಮ್ಮಷ್ಟು ಸುಖಿ ಯಾರಿಲ್ಲ ನಿಮಗೇಕೆ ಅದು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ? # ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ನಾ ಹೇಳೋದು ಇಷ್ಟು (ಅನುವಾದಿತ. ಮೂಲ: ಸ್ವಪನ್ ಸೇಠ್) # ಪ್ರ'ದಕ್ಷಿಣ' ಆಫ್ರಿಕಾ # ಜೀವಸೆಲೆ # ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಉಕ್ಕಿನ ಮನುಷ್ಯ ಪತ್ರಕರ್ತ ಬಾಬುರಾವ್ ಪಟೇಲ್ # ಚದುರಿದ ಮೋಡ ಮಳೆಗರೆದಾಗ # ಸ್ಪೂರ್ತಿಸೆಲೆ # ಬಾಲ್ಕನಿಯಿಂದ-೧ # ಬಾಲ್ಕನಿಯಿಂದ-೨ # ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಕನ್ನಡಿ # ಗೊರಿಲ್ಲಾ ನಾಮಕರಣ ಪ್ರಸಂಗ (ರವಾಂಡ ಪ್ರವಾಸ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು) # ಸಂಜಯ ಉವಾಚ (ಪತ್ರಕರ್ತ ಕೆ.ಶಾಮರಾವ್ ಅಪೂರ್ಣ ಆತ್ಮಕತೆ) (ಸಂಗ್ರಹ, ಸಂಪಾದನೆ) # ರಿಚರ್ಡ್ ಬ್ರಾನ್ ಸನ್ ನ 'ವರ್ಜಿನಲ್' ವಿಚಾರಗಳು # ಸೆಲ್ಫಿ ವಿತ್ ಲೈಫ್ # ಚಿಕನ್ ಸಿಕ್ಸ್ಟಿಫೈವ್ (2018) # ನಿಮ್ಮಷ್ಟು ಸುಖಿ ಯಾರಿಲ್ಲ ನಿಮಗೇಕೆ ಅದು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ? # ಗಟ್ಟಿಗಿತ್ತಿ (ಅನುವಾದಿತ. ಮೂಲ: ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸರ್ [[ಮೇರಿ ಕೋಮ್]] ಆತ್ಮಕತೆ) {{colend|3}} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== *[[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ]]ದಿಂದ, 'ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ [[ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]' ೨೦೦೫ <ref>[https://kannada.oneindia.com/news/2005/10/30/award.html ಬಲ್ಲಾಳ ಸೇರಿದಂತೆ 125 ಮಂದಿಗೆ ‘ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪಶಸ್ತಿ]</ref> *[[ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ]]ಯಿಂದ '[[ಕೆ. ಶಾಮರಾವ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]' ೨೦೦೯ <ref>[https://kannada.oneindia.com/news/2009/01/15/rakshana-vedike-world-kannada-meet-bengaluru.html ಕರವೇಯಿಂದ ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡಿಗರ ಸಮಾವೇಶ], ದಟ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ವಾರ್ತೆ, ೧೫ಜನವರಿ೨೦೦೯ </ref> == ವಿವಾದಗಳು == * ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ, [[ಮುಸ್ಲಿಮ್]] ವಿರೋಧಿ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಶಂಕಿತರಿಂದ ಗುರಿಯಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪತ್ರಕರ್ತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.tehelka.com/story_main53.asp?filename=Ws010912Exclusive.asp|title=Confessions by terror suspects to the police|access-date=2019-08-14|archive-date=2012-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20121112230444/http://www.tehelka.com/story_main53.asp?filename=Ws010912Exclusive.asp|url-status=dead}}</ref> * ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ, ಹೊಸನಗರ ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರ ಮಠದ ರಾಘವೇಶ್ವರ ಭಾರತೀ ಶ್ರೀಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಆರೋಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವರದಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಪತ್ರಕರ್ತ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ ವಿರುದ್ಧ ಕಬ್ಬನ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಪೊಲೀಸರು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ದೋಷಾರೋಪ ಪಟ್ಟಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.<ref>[https://www.prajavani.net/news/article/2017/03/14/477672.html ಪತ್ರಕರ್ತ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್‌ ವಿರುದ್ಧ ದೋಷಾರೋಪ ಪಟ್ಟಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ]</ref> ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸಂತ್ರಸ್ತೆಯ ನಿಜವಾದ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಭಾವಚಿತ್ರ ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆ–1860 (ಐಪಿಸಿ) ಕಲಂ 228 ಅನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ, ಈ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತಡೆ ನೀಡಿತು.<ref>[https://www.prajavani.net/news/article/2017/03/14/477672.html ಪತ್ರಕರ್ತ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್‌ ವಿರುದ್ಧ ದೋಷಾರೋಪ ಪಟ್ಟಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ]<br /></ref> * ೨೫ ಮೇ ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ, ೨೦೧೯ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ, ‘[http://epaper.vishwavani.news/view.php?download_file=Vishwavani-BNG-BNG-25052019-01.pdf ಗೌಡರ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳ ಗದ್ದಲ ಗೊಂದಲ– ನಿಖಿಲ್ ರಾತ್ರಿ ರಂಪಾಟ]’ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ‘ವಿಶ್ವವಾಣಿ’ಯಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಕಟವಾತ್ತು. ಈ ಕುರಿತು, ನಿಖಿಲ್ ತೇಜೋವಧೆಗೆ ಯತ್ನಿಸಿದ ಆರೋಪದಡಿ, ವಿಶ್ವವಾಣಿ ಸಂಪಾದಕರ ವಿರುದ್ಧ ಎಫ್‌ಐಆರ್‌ ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[https://www.prajavani.net/stories/stateregional/vishweswar-bhat-fir-640038.html ನಿಖಿಲ್ ತೇಜೋವಧೆಗೆ ಯತ್ನಿಸಿದ ಆರೋಪ: ವಿಶ್ವವಾಣಿ ಸಂಪಾದಕರ ವಿರುದ್ಧ ಎಫ್‌ಐಆರ್‌] </ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://vbhat.in ವಿ.ಭಟ್ಟರ ಜಾಲತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170927135853/http://vbhat.in/ |date=2017-09-27 }} (ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ) {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಕರ್ತರು]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹವ್ಯಕ]] j530ij4qc4kpmon3k9cyasg41rqfgcr 0 9935 1384035 1366723 2026-08-23T08:56:08Z A826 72368 (via JWB) 1384035 wikitext text/x-wiki ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ [[ಸಾರ್ವಭೌಮತೆ|ಸಾರ್ವಭೌಮ]] [[ದೇಶ]]ಗಳ ಪಟ್ಟಿ. ಈ ಪಟ್ಟಿ ೧೯೪ ದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. {| id="toc" class="toc" summary="Contents" ! {{MediaWiki:Toc}}: | [[#ಪಟ್ಟಿಯ ರಚನೆ|ಪಟ್ಟಿಯ ರಚನೆ]] - [[#ಪಟ್ಟಿ|ಪಟ್ಟಿ]] - [[#ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು|ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು]] __NOTOC__ |} == ಪಟ್ಟಿಯ ರಚನೆ == [[೧೯೩೩]]ರ [[ಮಾಂಟೇವೀಡಿಯೊ ಸಮಾವೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದಂತೆ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.(೧) ನಿಶ್ಚಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ (೨) ನಿಶ್ಚಿತ ಭೂಪ್ರದೇಶ (೩) ಸರಕಾರ ಮತ್ತು (೪) ಇತರ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಭಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಈ ಪಟ್ಟಿ ತಯಾರಾಗಿದೆ. ದೇಶಗಳ/ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸ್ಥಾನದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ೧೯೪ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ೨ ದೇಶಗಳನ್ನು ([[ವ್ಯಾಟಿಕನ್ ನಗರ]] ಮತ್ತು [[ಟೈವಾನ್]]) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಮಿಕ್ಕಿದ ೧೯೨ ದೇಶಗಳು [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳು. ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊಂದದ ಕೆಲವು ಸ್ವತಂತ್ರ ದೇಶಗಳು (ಉದಾ.[[ಪಶ್ಚಿಮ ಸಹಾರ]]ದಲ್ಲಿರುವ [[ಸಹ್ರವಿ ಅರಬ್ ಲೋಕತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯ]], [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ತೈನ್]] ಅಧಿಕಾರ, ಇತ್ಯಾದಿ) ಸೇರಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ವಿಭಜನೆಯ ಬೇಡಿಕೆ ಹೊಂದಿರುವ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳೂ ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ದೇಶಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ, [[ಆಂಗ್ಲ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆ ದೇಶದ [[ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಅಧಿಕೃತವಲ್ಲ. == ಪಟ್ಟಿ == {{ಅಕ್ಷರ ಪರಿವಿಡಿ}} === ಅ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Angola}} [[ಅಂಗೋಲ]] - ಅಂಗೋಲ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Angola) * ''[[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Angola (ಅಂಗೋಲ) - República de Angola (ರಿಪಬ್ಲಿಕ ದೆ ಅಂಗೋಲ) ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Andorra}} [[ಅಂಡೋರ]] - ಅಂಡೋರ ರಾಜ್ಯ (Principality of Andorra) * ''[[ಕ್ಯಾಟಲನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Andorra (ಅಂಡೋರ) — Principat d’Andorra (ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾತ್ ದ್'ಅಂಡೋರ) ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Azerbaijan}} [[ಅಜೆರ್ಬೈಜಾನ್]] - ಅಜೆರ್ಬೈಜಾನ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Azerbaijan) * ''[[ಅಜೆರಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Azərbaycan — Azərbaycan Respublikası ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Afghanistan}} [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನ್]] - ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನ್ ಇಸ್ಲಾಮಿ ಗಣರಾಜ್ಯ (Islamic Republic of Afghanistan) * ''[[ಫಾರ್ಸಿ]] (ದರಿ-ಫಾರ್ಸಿ) ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ'': افغانستان (ಅಫ್ಘಾನೆಸ್ಥಾನ್) — دولت اسلامی افغانستان (ದೌಲತ್-ಎ ಎಸ್ಲಾಮಿ-ಯೆ ಅಫ್ಘಾನೆಸ್ಥಾನ್) * ''[[ಪುಶ್ತು]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ'': افغانستان (ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನ್) ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|USA}}<ref name=overseas /><ref name=federal /> [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] (United States of America) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': United States — United States of America ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Argentina}} [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನ]] - ಅರ್ಜೆಂಟೀನ ಗಣರಾಜ್ಯ (Argentine Nation ''or'' Argentine Republic) * ''[[ಸ್ಪಾನಿಶ್]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ '': Argentina — Nación Argentina ''or'' República Argentina ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Albania}} [[ಅಲ್ಬೇನಿಯ]] - ಅಲ್ಬೇನಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Albania) * ''[[ಅಲ್ಬೇನಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Shqipëria (ಶ್ಕಿಪೇರಿಯ)— Republika e Shqipërise (ರಿಪಬ್ಲಿಕ ಎ ಶ್ಕಿಪೇರಿಸೆ) ; {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Algeria}} [[ಅಲ್ಜೀರಿಯ]] - ಅಲ್ಜೀರಿಯ ಲೋಕತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯ (People's Democratic Republic of Algeria) * ''[[ಅರಬ್ಬಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': ಅಲ್-ಜಜಾ'ಇರ್ / الجمهورية الجزائرية — Al-Jumhūrīyah al-Jazā’irīyah ad-Dīmuqrāţīyah ash-Sha’bīyah / الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية === ಆ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Antigua and Barbuda}} [[ಆಂಟಿಗುವ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡ]] (Antigua and Barbuda) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Antigua and Barbuda ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Australia}} [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] - (Commonwealth of Australia) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Australia — Commonwealth of Australia ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Austria}} [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ]] - ಆಸ್ಟ್ರಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Austria) * ''[[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Österreich — Republik Österreich ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Armenia}} [[ಆರ್ಮೇನಿಯ]] - ಆರ್ಮೇನಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Armenia) * ''[[ಆರ್ಮೇನಿಯದ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': ಹಯಸ್ಥಾನ್ / Հայաստան — ಹಯಸ್ಥಾನಿ ಹನ್ರಪೆತುತ್'ಯುನ್ / Հայաստանի Հանրապետություն< === ಇ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Indonesia}} [[ಇಂಡೊನೇಷ್ಯ]] - ಇಂಡೊನೇಷ್ಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Indonesia) * ''[[ಇಂಡೊನೇಷ್ಯದ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Indonesia — Republik Indonesia ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Iran}} [[ಇರಾನ್]] - ಇರಾನ್ ಇಸ್ಲಾಮೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Islamic Republic of Iran) * ''[[ಪರ್ಶಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': ಇರಾನ್ / ایران — Jomhuri-ye Eslami-ye Īrān / جمهوری اسلامی ایران ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Iraq}} [[ಇರಾಕ್]] - ಇರಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Iraq) * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': ಅಲ್ ಇರಾಕ್/ العراق — Al-Jumhuriyah Al-Iraqiyah / الجمهورية العراقية * ''[[ಕರ್ಡಿಶ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': ಇರಾಕ್ / عیراق — Komara Iraqê / عیراق ; {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Israel}} [[ಇಸ್ರೇಲ್]] - ಇಸ್ರೇಲ್ ದೇಶ (State of Israel) * ''[[ಹೀಬ್ರೂ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Yisra'el / ישראל — Medinat Yisra'el / מדינת ישראל * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Isra'il / اسرائيل — Daulat Isra'il / دولة اسرائيل ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Italy}} [[ಇಟಲಿ]] - ಇಟಲಿ ಗಣರಾಜ್ಯ (Italian Republic) * ''[[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Italia — Repubblica Italiana ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Ethiopia}}<ref name=federal /> [[ಇಥಿಯೋಪಿಯ]] - ಇಥಿಯೋಪಿಯ ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಜಾತಾಂತ್ರಿಕ ಗಣರಾಜ್ಯ (Federal Democratic Republic of Ethiopia) * ''[[ಅಮ್ಹರಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Ityop'iya / ኢትዮጵያ — Ityop'iya Federalawi Demokrasiyawi Ripeblik / የኢትዮጵያ ፈደራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ === ಈ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Equatorial Guinea}} [[ಈಕ್ವಟೋರಿಯಲ್ ಗಿನಿ]] - ಈಕ್ವಟೋರಿಯಲ್ ಗಿನಿ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Equatorial Guinea) * ''[[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Guinea Ecuatorial — Républica de Guinea Ecuatorial ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Egypt}} [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] - ಈಜಿಪ್ಟ್ ಅರಬ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Arab Republic of Egypt) * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Mişr / مصر — Jumhuriyat Mişr al-Arabiyah / جمهوريّة مصرالعربيّة === ಉ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Uzbekistan}}<ref name=autonomous /> [[ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ಥಾನ್]] - ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ಥಾನ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Uzbekistan) * ''[[ಉಜ್ಬೇಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': O'zbekiston — O‘zbekiston Respublikasi ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Uganda}} [[ಉಗಾಂಡ]] - ಉಗಾಂಡ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Uganda) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Uganda — Republic of Uganda <!--- ===ಊ=== ---> === ಎ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Ecuador}} [[ಎಕ್ವಡಾರ್]] - ಎಕ್ವಡಾರ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Ecuador) * ''[[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Ecuador — República del Ecuador ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Estonia}} [[ಎಸ್ಟೊನಿಯ]] - ಎಸ್ಟೊನಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Estonia) * ''[[ಎಸ್ಟೊನಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Eesti — Eesti Vabariik ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Eritrea}} [[ಎರಿಟ್ರಿಯ]] - ಎರಿಟ್ರಿಯ ರಾಜ್ಯ (State of Eritrea) * ''[[ಟಿಗ್ರಿನ್ಯ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Ertra / ኤርትራ — Hagere Ertra / ሃግሬ ኤርትራ * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Irītriyā / إريتريا ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|El Salvador}} [[ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್]] - ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of El Salvador) * ''[[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': El Salvador — República de El Salvador <!---==ಏ==---> === ಐ === ;[[ಚಿತ್ರ:Flag of Ireland.svg|25px]] [[ಐರ್ಲೆಂಡ್]] - ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Ireland) * ''[[ಐರಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': [[Éire]] - Poblacht na hÉireann * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Ireland - Republic of Ireland ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Iceland}} [[ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]] - ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Iceland) * ''[[ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Ísland — Lýðveldið Ísland === ಒ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Oman}} [[ಒಮಾನ್]] - ಒಮಾನ್ ಸುಲ್ತನತ್ (Sultanate of Oman) * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': ʿUmmān / عمان — Saltanat Uman / سلطنة عُمان <!---==ಓ== ==ಔ== --> === ಕ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Cambodia}} [[ಕಾಂಬೋಡಿಯ]] - ಕಾಂಬೋಡಿಯ ರಾಜ್ಯ (Kingdom of Cambodia) * ''[[ಕಾಂಬೋಡಿಯದ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Kampuchea / កម្ពុជា — Preah Reachea Nachakr Kampuchea / ព្រះរាជាណាចក្រ កម្ពុជា ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Cameroon}} [[ಕ್ಯಾಮೆರೂನ್]] - ಕ್ಯಾಮೆರೂನ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Cameroon) * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Cameroun — République du Cameroun * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Cameroon — Republic of Cameroon ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Canada}} <ref name=canada>The legal name for '''Canada''' is the sole word; an officially sanctioned, though disused, name is '''Dominion of Canada''' (which includes its legal title); see: [[Canada's name]], [[Dominion]].</ref> [[ಕೆನಡ]] (Canada) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Canada * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Canada ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Cape Verde}} [[ಕೇಪ್ ವೆರ್ದ್]] - ಕೇಪ್ ವೆರ್ದ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Cape Verde) * ''[[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Cabo Verde — República de Cabo Verde ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Colombia}} [[ಕೊಲಂಬಿಯ]] - ಕೊಲಂಬಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Colombia) * ''[[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Colombia - República de Colombia ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|the Comoros}} [[ಕೊಮೊರೊಸ್]] - ಕೊಮೊರೊಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ (Union of the Comoros) * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Comores — Union des Comores * ''[[ಕೊಮೊರಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Komori — Udzima wa Komori * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Qumur / قمر — الاتحاد القمر ;[[ಚಿತ್ರ:Flag of the Republic of the Congo.svg|25px]] [[ಕಾಂಗೋ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಕಾಂಗೊ ಗಣರಾಜ್ಯ]] (Republic of Congo) * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Congo — République du Congo ;[[ಚಿತ್ರ:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|25px]] [[ಕಾಂಗೋ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಕಾಂಗೊ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಗಣರಾಜ್ಯ]] (Democratic Republic of Congo) * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Congo — République Démocratique du Congo ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Costa Rica}} [[ಕೋಸ್ಟಾ ರಿಕ]] - ಕೋಸ್ಟಾ ರಿಕ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Costa Rica) * ''[[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Costa Rica — República de Costa Rica ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Cote d'Ivoire}}<ref>Also known as '''Ivory Coast''' (which was formerly its official name).</ref> [[ಕೋತ್ ದ್'ಇವಾರ್]] - ಕೋತ್ ದ್'ಇವಾರ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Côte d'Ivoire) * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Côte d'Ivoire — République de Côte d'Ivoire ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Croatia}} [[ಕ್ರೊಯೆಶಿಯ]] - ಕ್ರೊಯೆಶಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Croatia) * ''[[ಕ್ರೊಯೆಶಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Hrvatska — Republika Hrvatska ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Cuba}} [[ಕ್ಯೂಬ]] - ಕ್ಯೂಬ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Cuba) * ''[[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Cuba — República de Cuba ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Kazakhstan}} [[ಕಜಾಕಸ್ಥಾನ್]] - ಕಜಾಕಸ್ಥಾನ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Kazakhstan) * ''[[ಕಜಾಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Qazaqstan / Қазақстан — Qazaqstan Respūblīkasy / Қазақстан Республикасы * ''Russian'': Kazachstan / Казахстан — Respublika Kazachstan / Республика Казахстан ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Kenya}} [[ಕೀನ್ಯ]] - ಕೀನ್ಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Kenya) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Kenya — Republic of Kenya * ''[[ಸ್ವಾಹಿಲಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Kenya — Jamhuri ya Kenya ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Kiribati}} [[ಕಿರಿಬಾತಿ]] - ಕಿರಿಬಾತಿ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Kiribati) * ''[[ಕಿರಿಬಾತಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Kiribati — Ribaberikin Kiribati * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Kiribati — Republic of Kiribati ;[[ಚಿತ್ರ:Flag of North Korea.svg|25px]] [[ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯ]] - ಕೊರಿಯ ಜನ ಗಣರಾಜ್ಯ (Democratic People's Republic of Korea) * ''[[ಕೊರಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Chosŏn / 조선 — Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk / 조선민주주의인민공화국 ;[[ಚಿತ್ರ:Flag_of_South_Korea.svg|25px]] [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯ]] - ಕೊರಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Korea) * ''[[ಕೊರಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Hanguk / 한국; - Daehan Minguk / 대한 민국 ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Kuwait}} [[ಕುವೈತ್]] - ಕುವೈತ್ ರಾಜ್ಯ (State of Kuwait) * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Al-Kuwayt / الكويت — Dawlat al Kuwayt / دولة الكويت ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Kyrgyzstan}} [[ಕಿರ್ಗಿಸ್ಥಾನ್]] - ಕಿರ್ಗಿಜ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Kyrgyz Republic) * ''[[ಕಿರ್ಗಿಜ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Kyrgyzstan / Кыргызстан — Kyrgyz Respublikasy / Кыргыз Республикасы * ''[[ರಷ್ಯಾದ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Kyrgyzstan / Кыргызстан — Kyrgyzskaya respublika - Кыргызская республика ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Qatar}} [[ಕಟಾರ್]] - ಕಟಾರ್ ರಾಜ್ಯ (State of Qatar) * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Qaṭar / قطر — Dawlat Qatar / دولة قطر <!---===ಖ===---> === ಗ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Gabon}} [[ಗಬೊನ್]] - ಗಬೊನ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Gabonese Republic) * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Gabon — République Gabonaise ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|The Gambia}} [[ಗ್ಯಾಂಬಿಯ]] - ಗ್ಯಾಂಬಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of The Gambia) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': The Gambia — Republic of the Gambia ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Greece}}<ref name=autonomous /> [[ಗ್ರೀಸ್]] - ಹೆಲೆನಿಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Hellenic Republic) * ''[[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'':Ellás / Ελλάδα — Ellinikí Dimokratía / Ελληνική Δημοκρατία ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Grenada}}<ref name=autonomous /> [[ಗ್ರೆನಾಡ]] (Grenada) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Grenada ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Guatemala}} [[ಗ್ವಾಟೆಮಾಲ]] - ಗ್ವಾಟೆಮಾಲ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Guatemala) * ''[[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Guatemala — República de Guatemala ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Guinea}} [[ಗಿನಿ]] - ಗಿನಿ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Guinea) * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Guinée — République de Guinée ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Guinea-Bissau}} [[ಗಿನಿ-ಬಿಸೌ]] - ಗಿನಿ-ಬಿಸೌ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Guinea-Bissau) * ''[[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Guiné-Bissau — Repùblica da Guiné-Bissau ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Guyana}} [[ಗಯಾನ]] - ಗಯಾನ ಸಹಕಾರಿ ಗಣರಾಜ್ಯ (Co-operative Republic of Guyana) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Guyana — Co-operative Republic of Guyana === ಘ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Ghana}} [[ಘಾನಾ|ಘಾನ]] - ಘಾನ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Ghana) * ''English'': Ghana — Republic of Ghana <!--===ಙ===--> === ಚ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Chad}} [[ಚಾಡ್]] - ಚಾಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Chad) * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Tchad — République du Tchad * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Tašād / تشاد — Jumhuriyat Tašād /جمهوريّة تشاد ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Chile}} [[ಚಿಲಿ]] - ಚಿಲಿ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Chile) * ''[[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Chile — República de Chile ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|China}} [[ಚೀನಿ ಜನ ಗಣರಾಜ್ಯ]] (People's Republic of China) * ''[[ಚೀನಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó / 中华人民共和国 ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|the Republic of China}} [[ಚೀನಿ ಗಣರಾಜ್ಯ]] (Republic of China) * ''[[ಚೀನಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': JhongHuá MínGuó / 中華民國 ; {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|the Czech Republic}} [[ಚೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ]] (Czech Republic) * ''[[ಚೆಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Česko — Česká republika <!--===ಛ===--> === ಜ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Jamaica}} [[ಜಮೈಕ]] (Jamaica) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Jamaica ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Japan}} [[ಜಪಾನ್]] - ಜಪಾನ್ ರಾಜ್ಯ (State of Japan) * ''[[ಜಪಾನಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Nihon / 日本 — Nihon-koku / 日本国 ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Djibouti}} [[ಜಿಬೂಟಿ]] - ಜಿಬೂಟಿ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Djibouti) * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Djibouti — République de Djibouti * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Jibuti / جيبوتي — Jumhuriyaa Jibuti / جمهورية جيبوتي ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Jordan}} [[ಜೋರ್ಡಾನ್]] - ಜೋರ್ಡಾನ್ ಹಶೆಮೈಟ್ ರಾಜ್ಯ (Hashemite Kingdom of Jordan) * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Al-Urdun / الاردن — Al Mamlakah al Urduniyah al Hashimiyah / المملكة الأردنّيّة الهاشميّة ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Georgia}}<ref name=autonomous /> [[ಜಾರ್ಜಿಯ]] (Georgia) * ''[[ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Sak’art’velo / საქართველო ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Germany}}<ref name=federal /> [[ಜರ್ಮನಿ]] - ಜರ್ಮನಿ ಒಕ್ಕೂಟದ ಗಣರಾಜ್ಯ (Federal Republic of Germany) * ''[[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Deutschland — Bundesrepublik Deutschland ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Zambia}} [[ಜಾಂಬಿಯ]] - ಜಾಂಬಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Zambia) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Zambia — Republic of Zambia ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Zimbabwe}} [[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ]] - ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Zimbabwe) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Zimbabwe — Republic of Zimbabwe <!---===ಝ=== ===ಞ===---> === ಟ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Togo}} [[ಟೊಗೊ]] - ಟೊಗೊ ಗಣರಾಜ್ಯ (Togolese Republic) * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Togo — République Togolaise ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Tonga}} [[ಟೊಂಗಾ]] - ಟೊಂಗಾ ರಾಜ್ಯ (Kingdom of Tonga) * ''[[ಟೊಂಗನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Tonga — Pule'anga Fakatu'i 'o Tonga * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Tonga — Kingdom of Tonga ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Trinidad and Tobago}}<ref name=autonomous /> [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬಾಗೊ]] - ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬಾಗೊ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Trinidad and Tobago) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Trinidad and Tobago — Republic of Trinidad and Tobago ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Tunisia}} [[ಟುನೀಶಿಯ]] - ಟುನೀಶಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Tunisia) * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Tūnis / تونس — Al Jumhuriyya at-Tūsiyya / الجمهرية التونسية ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Turkey}} [[ಟರ್ಕಿ]] - ಟರ್ಕಿ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Turkey) * ''[[ಟರ್ಕಿಶ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Türkiye — Türkiye Cumhuriyeti <!---===ಠ===---> === ಡ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Denmark}}^[[#Notes|2]] [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]] - ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ರಾಜ್ಯ (Kingdom of Denmark) * ''[[ಡೇನಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Danmark — Kongeriget Danmark ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Dominica}} [[ಡೊಮಿನಿಕ]] - ಡೊಮಿನಿಕ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ (Commonwealth of Dominica) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Dominica — Commonwealth of Dominica ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|the Dominican Republic}} [[ಡೊಮಿನಿಕ ಗಣರಾಜ್ಯ]] (Dominican Republic) * ''[[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': República Dominicana <!---===ಢ=== ===ಣ===--> === ತ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Tajikistan}}<ref name=autonomous /> [[ತಾಜಿಕಿಸ್ಥಾನ್]] - ತಾಜಿಕಿಸ್ಥಾನ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Tajikistan) * ''[[ಪರ್ಶಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Tojikistan / То{{Unicode|ҷ}}икистон — Jumhurii Tojikiston / {{Unicode|Ҷ}}умҳурии То{{Unicode|ҷ}}икистон ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Tanzania}} [[ತಾಂಜೇನಿಯ]] - ಒಟ್ಟಾದ ತಾಂಜೇನಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (United Republic of Tanzania) * ''[[ಸ್ವಾಹಿಲಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Tanzania — Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Tuvalu}}''' [[ತುವಾಲು]] (Tuvalu) * ''[[ತುವಾಲು ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Tuvalu * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Tuvalu ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Turkmenistan}}''' [[ತುರ್ಕ್ಮೇನಿಸ್ಥಾನ್]] (Turkmenistan) * ''[[ತುರ್ಕ್ಮೆನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Türkmenistan === ಥ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Thailand}} [[ಥೈಲೆಂಡ್]] - ಥೈಲೆಂಡ್ ರಾಜ್ಯ (Kingdom of Thailand) * ''[[ಥಾಯ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Prathēt Thai / ประเทศไทย — Rātcha Anāchak Thai / ราชอาณาจักรไทย === ದ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|South Africa}} [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ]] - ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of South Africa) * ''[[ಆಫ್ರಿಕಾನ್ಸ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Suid-Afrika — Republiek van Suid-Afrika * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': South Africa — Republic of South Africa * ''[[ಛೊಸ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Mzantsi Afrika — IRiphabliki yaseMzantsi Afrika * ''[[ಜೂಲು ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Ningizimu Afrika — IRiphabliki yaseNingizimu Afrika <!---===ಧ===---> === ನ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Namibia}} [[ನಮಿಬಿಯ]] - ನಮಿಬಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Namibia) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Namibia — Republic of Namibia ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Nauru}} [[ನೌರು]] - ನೌರು ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Nauru) * ''[[ನೌರು ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Naoero — Republik Naoero * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Nauru — Republic of Nauru ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Nepal}} [[ನೇಪಾಳ]] - ನೇಪಾಳ ರಾಜ್ಯ (State of Nepal) * ''[[ನೇಪಾಳಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Nēpāl / नेपाल — Nēpāl Rājya / नेपाल राज्य ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|the Netherlands}}<ref name=overseas /> [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] - ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ರಾಜ್ಯ (Kingdom of the Netherlands) * ''[[ಡಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Nederland — Koninkrijk der Nederlanden * ''[[ಫ್ರಿಸಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'' : Nederlân — Keninkryk fan Nederlân ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|New Zealand}}<ref name=overseas /> [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್]] (New Zealand) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': New Zealand ''or'' Aotearoa * ''[[ಮಾಒರಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Aotearoa'','' Niu Tireni ''or'' Nu Tirani ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Nicaragua}} [[ನಿಕರಾಗುವ]] - ನಿಕರಾಗುವ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Nicaragua) * ''[[ಸ್ಪ್ಯಾನಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Nicaragua — República de Nicaragua ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Niger}} [[ನೈಜರ್]] - ನೈಜರ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Niger) * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Niger — République du Niger ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Nigeria}}<ref name=federal /> [[ನೈಜೀರಿಯ]] - ನೈಜೀರಿಯ ಒಕ್ಕೂಟ ಗಣರಾಜ್ಯ (Federal Republic of Nigeria) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Nigeria — Federal Republic of Nigeria ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Norway}}<ref name=overseas /> [[ನಾರ್ವೆ]] - ನಾರ್ವೆ ರಾಜ್ಯ (Kingdom of Norway) * ''[[ಬೊಕ್ಮಾಲ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Norge — Kongeriket Norge * ''[[ನೈನಾರ್ಸ್ಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Noreg — Kongeriket Noreg === ಪ === ;[[ಚಿತ್ರ:Flag of East Timor.svg|25px]] [[ಪೂರ್ವ ಟೀಮೊರ್]] - ಟೀಮೊರ್-ಲೆಸ್ತೆ ಪ್ರಜಾತಾಂತ್ರಿಕ ಗಣರಾಜ್ಯ (Democratic Republic of Timor-Leste) * ''[[ತೆತುಮ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Timor Lorosa'e — Repúblika Demokrátika Timor Lorosa'e * ''[[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Timor-Leste — República Democrática de Timor-Leste ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Pakistan}} [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್]] - ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಇಸ್ಲಾಮಿ ಗಣರಾಜ್ಯ (Islamic Republic of Pakistan) * ''[[ಉರ್ದು ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Pākistān / پاکستان — Islami Jamhuria Pākistān / اسلامی جمہوریت پاکستان ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Palau}} [[ಪಲಾವ್]] - ಪಲಾವ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Palau) * ''[[ಪಲಾವಿನ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Belau — Beluu er a Belau * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Palau — Republic of Palau ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Panama}} [[ಪನಾಮ]] - ಪನಾಮ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Panama) * ''[[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Panamá — República de Panamá ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Papua New Guinea}} [[ಪಾಪುಅ ನ್ಯೂ ಗಿನಿ]] - ಪಾಪುಅ ನ್ಯೂ ಗಿನಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯ (Independent State of Papua New Guinea) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Papua New Guinea — Independent State of Papua New Guinea ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Paraguay}} [[ಪರಾಗ್ವೆ]] - ಪರಾಗ್ವೆ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Paraguay) * ''[[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Paraguay — República del Paraguay * ''[[ಗುಅರಾಣಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Paraguái — Têta Paraguái ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Peru}} [[ಪೆರು]] - ಪೆರು ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Peru) * ''[[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Perú — República del Perú ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Poland}} [[ಪೋಲೆಂಡ್]] - ಪೋಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Poland) * ''[[ಪೋಲಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Polska — Rzeczpospolita Polska ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Portugal}}<ref name=autonomous /> [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]] - ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Portuguese Republic) * ''[[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Portugal — República Portuguesa === ಫ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Fiji}}<ref name=autonomous /> [[ಫಿಜಿ]] - ಫಿಜಿ ದ್ವೀಪಗಳ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of the Fiji Islands) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Fiji — Republic of the Fiji Islands * ''[[ಫಿಜಿಯ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Viti — Matanitu Tu-Vaka-i-koya ko Viti ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Finland}}<ref name=autonomous /> [[ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]] - ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Finland) * ''[[ಫಿನ್ನಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Suomi — Suomen tasavalta * ''[[ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Finland — Republiken Finland ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|France}}<ref name=overseas /> [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] - ಫ್ರೆಂಚ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (French Republic) * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': France — République Française ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|the Philippines}} [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್]] - ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of the Philippines) * ''[[ಫಿಲಿಪ್ಪಿನೊ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Pilipinas — Republika ng Pilipinas === ಬ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|the Bahamas}} [[ಬಹಾಮಾಸ್]] - (Commonwealth of the Bahamas) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': The Bahamas — Commonwealth of the Bahamas ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Bahrain}} [[ಬಹರೇನ್]] - ಬಹರೇನ್ ರಾಜ್ಯ (Kingdom of Bahrain) * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': al-Ba{{ArabDIN|ḥ}}rayn / بحرين - Mamlakat al Bahrayn / مملكة البحرين ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Bangladesh}} [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] - ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಜನ ಗಣರಾಜ್ಯ (People's Republic of Bangladesh) * ''[[ಬೆಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Banglādeś / বাংলাদেশ — Gana Prajātantrī Bānglādesh - গণ প্রজাতঁত্রী বাংলাদেশ ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Barbados}} [[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್]] (Barbados) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Barbados ; {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Belarus}} [[ಬೆಲಾರುಸ್]]- ಬೆಲಾರುಸ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Belarus) * ''[[ಬೆಲಾರುಸಿನ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Bjelarúś / Белару́сь — Respublika Biełaruś / Рэспу́бліка Белару́сь * ''[[ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Bjelorússija / Белору́ссия ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Belgium}} [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]] - ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ರಾಜ್ಯ (Kingdom of Belgium) * ''[[ಡಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': België — Koninkrijk België * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Belgique — Royaume de Belgique * ''[[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Belgien — Königreich Belgien ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Belize}} [[ಬೆಲೀಜ್]] (Belize) * ''[[ಅಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Belize ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Benin}} [[ಬೆನಿನ್]] - ಬೆನಿನ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Benin) * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Bénin — République du Bénin ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Bolivia}} [[ಬೊಲಿವಿಯ]] - ಬೊಲಿವಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Bolivia) * ''[[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Bolivia — República de Bolivia * ''[[ಕ್ವೆಚುಅ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Bulibiya * ''[[ಐಮಾರ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Wuliwya ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Bosnia and Herzegovina}} [[ಬೊಸ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹೆರ್ಜೆಗೊವಿನ]] (Bosnia and Herzegovina) * ''[[ಬೊಸ್ನಿಯದ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Bosna i Hercegovina * ''[[ಸೆರ್ಬಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Bosna i Hercegovina / Босна и Херцеговина * ''[[ಕ್ರೊಯೆಶಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Bosna i Hercegovina ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Botswana}} [[ಬೊಟ್ಸ್ವಾನ]] - ಬೊಟ್ಸ್ವಾನ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Botswana) * ''[[ಟ್ಸ್ವಾನ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Botswana — Lefatshe la Botswana * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Botswana — Republic of Botswana ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Brazil}} [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] - ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಸಂಘಟಿತ ಗಣರಾಜ್ಯ (Federative Republic of Brazil) * ''[[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Brasil — República Federativa do Brasil ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Brunei}} [[ಬ್ರುನೈ]] - ಬ್ರುನೈ ದಾರುಸ್ಸಲಾಮ್ ರಾಜ್ಯ (State of Brunei Darussalam) * ''[[ಮಲೈ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Brunei Darussalam — Negara Brunei Darussalam ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Bulgaria}} [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ]] (Republic of Bulgaria) * ''[[ಬಲ್ಗೇರಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Bălgarija / България - Republika Bălgarija / Република България ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Burkina Faso}} [[ಬುರ್ಕೀನ ಫಾಸೊ]] (Burkina Faso) * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Burkina Faso ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Burundi}} [[ಬುರುಂಡಿ]] - ಬುರುಂಡಿ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Burundi) * ''[[ಕಿರುಂಡಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Uburundi — Republika y'Uburundi * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Burundi — République du Burundi === ಭ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Bhutan}} [[ಭೂತಾನ್]] - ಭೂತಾನ್ ರಾಜ್ಯ (Kingdom of Bhutan) * ''[[ದ್ಜೊಂಕ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Druk Yul / འབྲུག་ཡུལ — Druk Gyal Khab ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|India}}<ref name=federal /> [[ಭಾರತ]] - ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of India) * ''[[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Bharat / भारत — Bhārat Ganarājya / भारत गणराज्य * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': India — Republic of India === ಮ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|the Central African Republic}} [[ಮಧ್ಯ ಆಫ್ರಿಕ ಗಣರಾಜ್ಯ]] (Central African Republic) * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': République Centrafricaine * ''[[ಸಂಗೊ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Ködörösêse tî Bêafrîka ;[[ಚಿತ್ರ:Flag of North Macedonia.svg|25px]] [[ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾಸೆಡೊನಿಯ]]<ref name=macedonia>The [[Republic of Macedonia]] is known also as the '''Former Yugoslav Republic of Macedonia''', see [[Foreign relations of the Republic of Macedonia]].</ref> (North Macedonia) * ''[[ಮ್ಯಾಸೆಡೊನಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Severna Makedonija / Северна Македонија — Republika Severna Makedonija / Република Северна Македонија ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Madagascar}} [[ಮಾಡಗಾಸ್ಕರ್]] - ಮಾಡಗಾಸ್ಕರ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Madagascar) * ''[[ಮಾಲಗಸಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Madagasikara — Repoblikan'i Madagasikara * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Madagascar — Republique de Madagascar ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Malawi}} [[ಮಲಾವಿ]] - ಮಲಾವಿ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Malawi) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Malawi — Republic of Malawi * ''[[ಚೆವ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Malaŵi — Mfuko la Malaŵi ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Malaysia}}<ref name=federal /> [[ಮಲೇಶಿಯ]] - ಮಲೇಶಿಯ ಸಂಘಟನೆ (Federation of Malaysia) * ''[[ಮಲೈ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Malaysia — Persekutuan Malaysia ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Maldives}} [[ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್]] - ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Maldives) * ''[[ದಿವೇಹಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Divehi Rājje / ގުޖޭއްރާ ޔާއްރިހޫމްޖު — Divehi Rājje ge Jumhuriyyā / ހިވެދި ގުޖޭއްރާ ޔާއްރިހޫމްޖު ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Mali}} [[ಮಾಲಿ]] - ಮಾಲಿ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Mali) * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Mali — République de Mali ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Malta}} [[ಮಾಲ್ಟ]] - ಮಾಲ್ಟ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Malta) * ''[[ಮಾಲ್ಟೀಸ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Malta — Repubblika ta' Malta ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|the Marshall Islands}} [[ಮಾರ್ಶಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] - ಮಾರ್ಶಲ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of the Marshall Islands) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Marshall Islands — Republic of the Marshall Islands ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Mauritania}} [[ಮೌರಿಟೇನಿಯ]] - ಮೌರಿಟೇನಿಯ ಇಸ್ಲಾಮಿ ಗಣರಾಜ್ಯ (Islamic Republic of Mauritania) * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Mūrītāniyyah / موريتانية — Al-Jumhuriyah al-Islamiyah al-Mūrītāniyah / الجمهورية الإسلامية الموريتانية * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Mauritanie — République Islamique de la Mauritanie ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Mauritius}} [[ಮಾರಿಷ್ಯಸ್]] - ಮಾರಿಷ್ಯಸ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Mauritius) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Mauritius — Republic of Mauritius * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Maurice — République de Maurice ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Mexico}}<ref name=federal /> [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]] - ಸಂಯುಕ್ತ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ರಾಜ್ಯಗಳು (United Mexican States) * ''[[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': México — Estados Unidos Mexicanos ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Micronesia}}<ref name=federal /> [[ಮೈಕ್ರೊನೇಷ್ಯದ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯಗಳು]] (Federated States of Micronesia) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Micronesia — Federates States of Micronesia ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Moldova}}<ref name=autonomous /><ref name=dejure /> [[ಮಾಲ್ಡೊವ]] - ಮಾಲ್ಡೊವ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Moldova) * ''[[ಮಾಲ್ಡೊವಾದ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Moldova — Republica Moldova ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Monaco}} [[ಮೊನಾಕೊ]] - ಮೊನಾಕೊ ರಾಜ್ಯ (Principality of Monaco) * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Monaco — Principauté de Monaco ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Mongolia}} [[ಮಂಗೋಲಿಯ]] - ಮಂಗೋಲಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Mongolia) * ''[[ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Mongol Uls / Монгол Улс ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Montenegro}} [[ಮಾಂಟೆನೆಗ್ರೊ]] - ಮಾಂಟೆನೆಗ್ರೊ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Montenegro) * ''[[ಸೆರ್ಬಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Crna Gora / Црна Гора — Republika Crna Gora / Република Црна Гора ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Morocco}} [[ಮೊರಾಕೊ]] - ಮೊರಾಕೊ ರಾಜ್ಯ (Kingdom of Morocco) * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': al-Maġrib / مغرب — Al Mamlakah al-Maghribiyah / المملكة المغربية ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Mozambique}} [[ಮೊಜಾಂಬಿಕ್]] - ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Mozambique) * ''[[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Moçambique — República de Moçambique ; {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Myanmar}}<ref name=burma>Also known as '''Burma''' (which was formerly its official name).</ref> [[ಮಯನ್ಮಾರ್]] - ಮಯನ್ಮಾರ್ ಒಕ್ಕೂಟ (Union of Myanmar) * ''[[ಬರ್ಮೀಸ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Myanma / <font face=Myanmar1><big>ဴမန္မာ </big></font> — Pyidaungzu Myanma Naingngandaw / <font face=Myanmar1><big>ဴပည္ေထာင္စုဴမန္မာနုိင္ငံေတာ္ </big></font> === ಯ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Ukraine}}<ref name=autonomous /> [[ಉಕ್ರೇನ್‌]] (Ukraine) * ''[[ಯುಕ್ರೇನಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Ukrajina / Україна * ''[[ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Ukrajina / Украина ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|the United Arab Emirates}}<ref name=federal /> [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]] (United Arab Emirates) * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Al-Imarat Al-Arabiyah Al-Muttahidah / الإمارات العربيّة المتّحدة ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|the United Kingdom}}<ref name=overseas /> [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್]] - ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯ (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': United Kingdom — United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland * ''[[ವೆಲ್ಶ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Y Deyrnas Unedig — Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon * ''[[ಗೇಲಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': An Rìoghachd Aonaichte — An Rìoghachd Aonaichte na Breatainn Mhòr agus Eirinn a Tuath * ''[[ಐರಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': An Ríocht Aontaithe — Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Tuaisceart na hÉireann ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Uruguay}} [[ಯುರುಗ್ವೆ]] - ಯುರುಗ್ವೆ ಪೂರ್ವ ಗಣರಾಜ್ಯ (Eastern Republic of Uruguay) * ''[[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Uruguay — República Oriental del Uruguay ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Yemen}} [[ಯೆಮೆನ್]] - ಯೆಮೆನ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Yemen) * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Al-Yaman / اليمن — Al-Jumhuriyah al-Yamaniyah / الجمهوريّة اليمنية === ರ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Romania}} [[ರೊಮೇನಿಯ]] (Romania) * ''[[ರೊಮೇನಿಯದ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': România ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Russia}}<ref name=federal /> [[ರಷ್ಯಾ]] - ರಷ್ಯಾ ಒಕ್ಕೂಟ (Russian Federation) * ''[[ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Rossija / Россия — Rossijskaja Federacija / Российская Федерация ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Rwanda}} [[ರ್ವಾಂಡ]] - ರ್ವಾಂಡ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Rwanda) * ''[[ರ್ವಾಂಡಾದ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Rwanda — Repubulika y'u Rwanda * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Rwanda — République du Rwanda * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Rwanda — Republic of Rwanda === ಲ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Laos}} [[ಲಾಓಸ್]] - ಲಾಓ ಜನರ ಪ್ರಜಾತಾಂತ್ರಿಕ ಗಣರಾಜ್ಯ (Lao People's Democratic Republic) * ''[[ಲಾಓಷಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Lao / ນລາວ — Sathalanalat Paxathipatai Paxaxon Lao / ສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Latvia}} [[ಲಾಟ್ವಿಯ]] - ಲಾಟ್ವಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Latvia) * ''[[ಲಾಟ್ವಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Latvija — Latvijas Republika ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Lebanon}} [[ಲೆಬನನ್]] — ಲೆಬನನ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Lebanon) * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Lubnān / لبنان — Al Jumhuriyah al Lubnaniyah / الجمهوريّة البنانيّة ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Lesotho}} [[ಲೆಸೊಥೊ]] — ಲೆಸೊಥೊ ರಾಜ್ಯ (Kingdom of Lesotho) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Lesotho — Kingdom of Lesotho * ''[[ಸೊಥೊ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Lesotho — Mmuso wa Lesotho ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Liberia}} [[ಲೈಬೀರಿಯ]] — ಲೈಬೀರಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Liberia) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Liberia — Republic of Liberia ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Libya}} [[ಲಿಬ್ಯಾ]] — ಮಹಾನ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಲಿಬ್ಯಾದ ಜನರ ಅರಬ್ ಜಮ್ಹಾರಿಯ (Great Socialist People's Libyan Arab Jamahiriya) * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Lībiyah / ليبية — al-Jamāhīrīyah al-‘Arabīya al-Lībīyah ash-Sha‘bīyah al-Ishtirākīyah al-Uzma / الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الإشتراكية العظمى ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Liechtenstein}} [[ಲೈಕ್ಟೆನ್‍ಸ್ಟೈನ್]] — ಲೈಕ್ಟೆನ್‍ಸ್ಟೈನ್ ರಾಜ್ಯ (Principality of Liechtenstein) * ''[[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Liechtenstein — Fürstentum Liechtenstein ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Lithuania}} [[ಲಿಥುವೇನಿಯ]] — ಲಿಥುವೇನಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Lithuania) * ''[[ಲಿಥುವೇನಿಯದ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Lietuva — Lietuvos Respublika ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Luxembourg}} [[ಲಕ್ಸೆಂಬೊರ್ಗ್]] — (Grand-Duchy of Luxembourg) ^{[[Flag of Luxembourg|Flag]]} * ''[[ಲಕ್ಸೆಂಬೊರ್ಗಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Lëtzebuerg — Groussherzogdem Lëtzebuerg * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Luxembourg — Grand-Duché de Luxembourg * ''[[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Luxemburg — Großherzogtum Luxemburg === ವ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Vanuatu}} [[ವನುಆಟು]] — ವನುಆಟು ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Vanuatu) * ''[[ಬಿಸ್ಲಾಮ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Vanuatu — Ripablik blong Vanuatu * ''[[ಅಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Vanuatu — Republic of Vanuatu * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Vanuatu — République du Vanuatu ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|the Vatican City}} [[ವ್ಯಾಟಿಕನ್ ನಗರ]] — ವ್ಯಾಟಿಕನ್ ನಗರ ರಾಜ್ಯ (State of the Vatican City) * ''[[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Civitas Vaticana — Status Civitatis Vaticanæ * ''[[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Città del Vaticano — Stato della Città del Vaticano ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Venezuela}}<ref name=federal /> [[ವೆನೆಜುವೆಲ]] — ವೆನೆಜುವೆಲ ಬೊಲಿವಾರನ ಗಣರಾಜ್ಯ (Bolivarian Republic of Venezuela) * ''[[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Venezuela — República Bolivariana de Venezuela ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Vietnam}} [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್]] — ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯ (Socialist Republic of Vietnam) * ''[[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್‍ನ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Việt Nam — Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam === ಶ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Sri Lanka}} [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] - ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯ (Democratic Socialist Republic of Sri Lanka) * ''[[ಸಿಂಹಳ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Sri Lanka — Sri Lankā Prajathanthrika Samajavadi Janarajaya * ''[[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Llankai / இலங்கை — Illankai Chananaayaka Chosalisa Kudiyarasu <!---===ಷ===---> === ಸ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Cyprus}} [[ಸಿಪ್ರಸ್]] — ಸಿಪ್ರಸ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Cyprus) * ''[[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Kypros / Κυπρος — Kypriaki Dimokratia / Κυπριακή Δημοκρατία * ''[[ಟರ್ಕಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Kıbrıs — Kıbrıs Cumhuriyeti ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Saint Kitts and Nevis}}<ref name=autonomous /> [[ಸೇಂಟ್ ಕಿಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ನೆವಿಸ್]] — ಸೇಂಟ್ ಕಿಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ನೆವಿಸ್ ಸಂಘಟನೆ (Federation of Saint Kitts and Nevis) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Saint Kitts and Nevis — Federation of Saint Kitts and Nevis ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Saint Lucia}} [[ಸೇಂಟ್ ಲುಸಿಯ]] (Saint Lucia) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Saint Lucia ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Saint Vincent and the Grenadines}} ಸೇಂಟ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೆನಡೀನ್ಸ್ (Saint Vincent and the Grenadines) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Saint Vincent and the Grenadines ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Samoa}} [[ಸಮೋಅ]] — ಸಮೋಅ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯ (Independent State of Samoa) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Samoa — Independent State of Samoa * ''[[ಸಮೋಅದ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Samoa — Malo Sa'oloto Tuto'atasi o Samoa ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|San Marino}} [[ಸಾನ್ ಮರಿನೊ]] — ಸಾನ್ ಮರಿನೊದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಾಂತ ಗಣರಾಜ್ಯ (Most Serene Republic of San Marino) * ''[[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': San Marino — Serenissima Repubblica di San Marino ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Sao Tome and Principe}}<ref name=autonomous /> [[ಸಾಒ ಟೊಮೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಿನ್ಸಿಪೆ]] — ಸಾಒ ಟೊಮೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಿನ್ಸಿಪೆ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಗಣರಾಜ್ಯ (Democratic Republic of Sao Tome and Principe) * ''[[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': São Tomé e Príncipe - República Democrática de São Tomé e Príncipe ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Saudi Arabia}} [[ಸೌದಿ ಅರೆಬಿಯ]] — ಸೌದಿ ಅರೆಬಿಯ ರಾಜ್ಯ (Kingdom of Saudi Arabia) * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Al-ʿArabiyyah as-Saʿūdiyyah / العربية السعودية — Al-Mamlakah al-'Arabiyah as-Sa'udiyah / المملكة العربيّة السّعوديّة ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Senegal}} [[ಸೆನಗಲ್]] — ಸೆನಗಲ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Senegal) * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Sénégal — République du Sénégal ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Serbia}}<ref name=federal /><ref name=autonomous /> [[ಸೆರ್ಬಿಯ]] — ಸೆರ್ಬಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Serbia) * ''[[ಸೆರ್ಬಿಯದ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Srbija / Србија — Republika Srbija / Република Србија ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|the Seychelles}} [[ಸೆಶೆಲ್ಸ್]] — ಸೆಶೆಲ್ಸ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Seychelles) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Seychelles — Republic of Seychelles * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Seychelles — République des Seychelles * ''[[ಸೆಸೆಲ್ವ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Sesel — Repiblik Sesel ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Sierra Leone}} [[ಸಿಯೆರ್ರ ಲಿಯೋನ್]] — ಸಿಯೆರ್ರ ಲಿಯೋನ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Sierra Leone) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Sierra Leone — Republic of Sierra Leone ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Singapore}} [[ಸಿಂಗಾಪುರ]] — ಸಿಂಗಾಪುರ ಗಣಾರಾಜ್ಯ (Republic of Singapore) * ''[[ಮಲೈ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Singapura — Republik Singapura * ''[[ಚೀನಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Xinjiapo / 新加坡 — Xīnjīapō Gònghéguó / 新加坡共和国 * ''[[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Čiṅkappūr / சிங்கப்பூர் — Cingkappūr Kudiyarasu / சிங்கப்பூர் குடியரசு * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Singapore — Republic of Singapore ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Slovakia}} [[ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ]] — ಸ್ಲೊವಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Slovak Republic) * ''[[ಸ್ಲೊವಾಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Slovensko — Slovenská Republika ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Slovenia}} [[ಸ್ಲೊವೇನಿಯ]] — ಸ್ಲೊವೇನಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Slovenia) * ''[[ಸ್ಲೊವೇನಿಯದ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Slovenija — Republika Slovenija ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|the Solomon Islands}} [[ಸಾಲೊಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] (Solomon Islands) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Solomon Islands ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Somalia}}<ref name=dejure /><ref name=somalia>Somalia is a country that currently only exists in a ''[[de jure]]'' capacity.</ref> [[ಸೊಮಾಲಿಯ]] (Somalia) * ''[[ಸೊಮಾಲಿಯದ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Soomaaliya ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Spain}}<ref name=federal /> [[ಸ್ಪೇನ್]] — ಸ್ಪೇನ್ ರಾಜ್ಯ (Kingdom of Spain) * ''[[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': España — Reino de España * ''[[ಬಾಸ್ಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Espainia — Espainiako Erresuma * ''[[ಕ್ಯಾಟಲನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Espanya — Regne d'Espanya * ''[[ಗಲಿಸಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': España — Reino de España ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Sudan}} [[ಸುಡಾನ್]] — ಸುಡಾನ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of the Sudan) * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': As-Sūdān / السودان — Jumhuriyat as-Sudan / جمهورية السودان ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Suriname}} [[ಸುರಿನಾಮ್]] — ಸುರಿನಾಮ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Suriname) * ''[[ಡಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Suriname — Republiek Suriname ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Swaziland}} [[ಸ್ವಾಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]] — ಸ್ವಾಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಜ್ಯ (Kingdom of Swaziland) * ''[[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Swaziland — Kingdom of Swaziland * ''[[ಸ್ವಾಜಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': eSwatini — Umbuso weSwatini ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Sweden}} [[ಸ್ವೀಡನ್]] — ಸ್ವೀಡನ್ ರಾಜ್ಯ (Kingdom of Sweden) * ''[[ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Sverige — Konungariket Sverige ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Switzerland}}<ref name=federal /> [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]] — ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ (Swiss Confederation) * ''[[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Schweiz — Schweizerische Eidgenossenschaft * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Suisse — Confédération suisse * ''[[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Svizzera — Confederazione Svizzera * ''[[ರಎಟೊ-ರೊಮಾನ್ಸ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Svizra — Confederaziun Svizra ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Syria}} [[ಸಿರಿಯಾ]] — ಸಿರಿಯಾದ ಅರಬ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Syrian Arab Republic) * ''[[ಅರಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Sūriyyah / سورية — Al-Jumhuriyah al-'Arabiyah al-Suriyah / الجمهوريّة العربيّة السّوريّة === ಹ === ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Haiti}} [[ಹೈತಿ]] - ಹೈತಿ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Haiti) * ''[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Haïti — République d'Haïti * ''[[ಹೈತಿ ಕ್ರಿಯೋಲ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Ayiti — Repiblik Dayiti ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Honduras}} [[ಹೊಂಡುರಾಸ್]] - ಹೊಂಡುರಾಸ್ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Honduras) * ''[[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Honduras — República de Honduras ;{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Hungary}} [[ಹಂಗರಿ]] - ಹಂಗರಿ ಗಣರಾಜ್ಯ (Republic of Hungary) * ''[[ಹಂಗೆರಿಯ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ'': Magyarország — Magyar Köztársaság <!--===ಳ===---> == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist}} == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ದೇಶಗಳು|*]] [[nds:Land#Länner]] [[sv:Världsgeografi#Lista över länder]] e402mq97z0u1q2gxx3obqeanm6re7q6 0 11966 1384047 1361769 2026-08-23T08:58:29Z A826 72368 (via JWB) 1384047 wikitext text/x-wiki [[Image:WilliamOfOrange1580.jpg|right|thumb|150px|[[ವಿಲಿಯಮ್ ದ ಸೈಲೆಂಟ್]], [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]]ನ ರಾಷ್ಟ್ರಪಿತ. ಜನನ: [[೧೫೩೩]]]] [[Image:Washington (3).jpg|150px|right|thumb|[[ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್]]. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ರಾಷ್ಟ್ರಪಿತ. ಜನನ: [[೧೭೩೨]]]] [[Image:Hidalgo-standing.jpg|right|thumb|150px|[[Miguel Hidalgo]], Founding Father of [[Mexico]]. Born: 1753]] [[Image:José de San Martín (retrato, c.1828).jpg|right|thumb|155px|[[José de San Martín]], Founding Father of [[Argentina]]. Born: 1778]] [[Image:Theodor Herzl portrait.jpg|thumb|150px|[[Theodor Herzl]], the father of the [[Israel]]. Born: 1860]] [[Image:Sun Yat-sen 2.jpg|thumb|150px|[[Sun Yat-sen]], the father of the [[Republic of China]]. Born: 1866]] [[Image:Jinnah07.jpg|thumb|right|150px|[[Muhammad Ali Jinnah]], the father of [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]. Born: 1876]] '''ರಾಷ್ಟ್ರಪಿತ''' ಎಂಬದು ಹಲವು [[ರಾಷ್ಟ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಬಿರುದು. ==ದೇಶಾನುಸಾರ ಪಟ್ಟಿ== {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Nation !! Person |- | [[ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನ]] || [[ಮೊಹಮದ್ ಜಹೀರ್ ಶಾ]] |- | [[ಅಲ್ಬೇನಿಯ]] || [[ಸ್ಕಾನ್ದರ್‍ಬೆಗ್]] |- | [[ಅಲ್ಜೀರಿಯ]] || [[ಅಹ್ಮದ್ ಬೆನ್ ಬೆಲ್ಲ]] |- | [[ಆಂಟಿಗುವ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡ]] | ಸರ್ [[ವೆರೆ ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್ ಬರ್ಡ್]] |- | [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನ]] || [[ಹೊಸೆ ದೆ ಸಾನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್]] |- | [[ಆರ್ಮೇನಿಯ]] || [[ಸೇಂಟ್ ಗ್ರೆಗೊರಿ ದ ಇಲ್ಲ್ಯುಮಿನೇಟರ್]] |- | [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] || ಸರ್ [[ಹೆನ್ರಿ ಪಾರ್ಕ್ಸ್]] |- | [[ಬಹಾಮಾಸ್]] || Sir [[Lynden Pindling]] |- | [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] || [[Sheikh Mujibur Rahman]] ("Bangabandhu") |- | [[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್]] || [[Errol Barrow]] |- | [[ಬೊಲಿವಿಯ]], [[ಕೊಲೊಂಬಿಯ]], [[ಎಕ್ವಡಾರ್]], [[ಪನಾಮಾ]], [[ಪೆರು]], [[ವೆನೆಜುವೆಲಾ]] | [[Simón Bolívar]] ("El Libertador") |- | [[ಬೋಟ್ಸ್ವಾನ]] || Sir [[Seretse Khama]] |- | [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] || [[Pedro I of Brazil|Pedro I]], [[José Bonifácio de Andrade e Silva]] |- | [[ಮಯನ್ಮಾರ್]] || U [[Aung San]] |- | [[ಬುರುಂಡಿ]] || [[Louis Rwagasore]] |- | [[ಕಾಂಬೋಡಿಯ]] || [[Norodom Sihanouk]] |- | [[ಕೆನಡಾ]] || Sir [[John A. Macdonald]], [[George-Étienne Cartier]] |- | [[ಮಧ್ಯ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಗಣರಾಜ್ಯ]] | [[Barthélemy Boganda]] |- | [[ಚಿಲಿ]] || [[Bernardo O'Higgins]], [[José Miguel Carrera]] |- | [[ಚೀನಾ]] ||[[Qin Shi Huang]] |- | [[ಚೀನಿ ಗಣರಾಜ್ಯ]] (ತೈವಾನ್) | [[Sun Yat-sen]] |- | [[ಕೋತ್ ದ್'ಇವಾರ್]] || [[Félix Houphouët-Boigny]] |- | [[ಕ್ರೊಯೆಶಿಯ]] || [[Ante Starčević]], [[Franjo Tuđman]] |- | [[ಕ್ಯೂಬಾ]] || [[Carlos Manuel de Céspedes]], [[José Martí]] |- | [[ಜೆಕೊಸ್ಲೊವಾಕಿಯ]],<br>[[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ]] | [[Charles IV, Holy Roman Emperor]],<br>[[Tomáš Garrigue Masaryk]] |- | [[ಡೊಮಿನಿಕ ಗಣರಾಜ್ಯ]] | [[Juan Pablo Duarte]] |- | [[ಪೂರ್ವ ಟೀಮೊರ್]] || [[Xanana Gusmão]] |- | [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] || The Egyptian [[Pharaoh]]s, [[Saad Zaghlul]], [[Gamal Nasser]] |- | [[ಇತಿಯೋಪಿಯ|ಇಥಿಯೋಪಿಯ]] || [[Menelik I]] |- | [[ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್]] || [[José Matías Delgado]] |- | [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] || [[Alfred the Great]], [[William the Conqueror]] |- | [[ಫಿಜಿ]] || Ratu Sir [[Kamisese Mara]] |- | [[ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]] || [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] |- | [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] || [[Charles de Gaulle]] ([[Fourth French Republic|Fourth Republic]]), [[Napoleon Bonaparte]] ([[First French Empire]]), [[Jean d'Arc]], [[Charlemagne]] ([[Holy Roman Empire]] & [[Frankish Empire]]), [[Vercingetorix]] |- | [[ಗ್ಯಾಂಬಿಯ]] | Sir [[Dawda Jawara]] |- | [[ಜರ್ಮನಿ]] || [[Konrad Adenauer]] ([[FRG]]), [[Willy Brandt]]([[FRG]]), [[Karl Liebknecht]] ([[GDR]]), [[Adolf Hitler]] ([[Third Reich]]), [[Otto von Bismarck]] ([[Second Reich]]), [[Arminius]] ([[Second Reich]]), [[Otto I, Holy Roman Emperor|Otto The Great]] ([[Holy Roman Empire|HREGN]]), [[Charlemagne|Karl der Große (Charlemagne)]] ([[Holy Roman Empire|HREGN]]) & East Frankian Kingdom (Germany) |- | [[ಘಾನಾ]] || [[Kwame Nkrumah]] ("Osagyefo") |- | [[ಗ್ರೀಸ್]] || [[Ioannis Kapodistrias]] |- | [[ಗಿನಿ]] || [[Ahmed Sékou Touré]] |- | [[ಹೈತಿ]] || [[Jean-Jacques Dessalines]] |- | [[ಹೊಂಡುರಾಸ್]] || [[Francisco Morazán]] |- | [[ಹಂಗರಿ]] || [[Árpád]], [[Lajos Kossuth]] |- | [[ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]] || [[Jón Sigurðsson]] |- | [[ಭಾರತ]] || [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]] |- | [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ]] || [[Sukarno]] |- | [[ಇರಾನ್]] || [[Cyrus the Great]] |- | [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ]] | [[Michael Collins (Irish leader)|Michael Collins]] |- | [[ಇಟಲಿ]] || [[Giuseppe Garibaldi]], [[Giuseppe Mazzini]], [[Camillo Benso, conte di Cavour]] |- | [[ಇಸ್ರೇಲ್]] || [[Theodor Herzl]] |- | [[ಜಪಾನ್]] || [[Emperor Meiji]] |- | [[ಕೀನ್ಯಾ]] || [[Jomo Kenyatta]] |- | [[ಲಾವೋಸ್]] || Prince [[Phetsarath]] |- | [[ಲೆಸೊಥೊ]] || [[Moshoeshoe I]] |- | [[ಮಲಾವಿ]] || [[Hastings Banda]] |- | [[ಮಲೇಶಿಯ]] || Tunku [[Tunku Abdul Rahman|Abdul Rahman]] ("Bapa Malaysia") |- | [[ಮಾಲ್ಟ]] || [[Manwel Dimech]] |- | [[ಮಾರಿಟಾನಿಯ]] || [[Moktar Ould Daddah]] |- | [[ಮಾರಿಷಸ್]] || Sir [[Seewoosagur Ramgoolam]] |- | [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]] || [[Miguel Hidalgo]] |- | [[ಮಂಗೋಲಿಯ]] || [[Genghis Khan]] |- | [[ಮಾಂಟೆನೆಗ್ರೊ]] || [[Milo Djukanovic]] |- | [[ಮೊರಾಕೊ]] || [[Moulay Idriss I]] |- | [[ನಮೀಬಿಯ]] || [[Sam Nujoma]] |- | [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] || [[William the Silent]] |- | [[ನೈಜೀರಿಯ]] || [[Nnamdi Azikiwe]] |- | [[ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ]] || [[Kim Il-sung]] |- | [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] || [[Muhammad Ali Jinnah]] ("Quaid-e-Azam") |- | [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ]] || [[Mao Zedong]] |- | [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್]] | [[Yasser Arafat]] |- | [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್]] || [[José P. Rizal]] |- | [[ಪೋಲೆಂಡ್]] || [[Mieszko I]] |- | [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]] || [[Alfonso I of Portugal]] |- | [[ರಷ್ಯಾ]] || [[Yuri Dolgoruki]], [[Dmitry Donskoi]] |- | [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಷಿಯ]] || Sir [[John Compton]] |- | [[ಸೇಂಟ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೆನಡೀನ್ಸ್]] | Sir [[James F. Mitchell]] |- | [[ಸೌದಿ ಅರೆಬಿಯ]] || [[Ibn Saud]] |- | [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್]] || [[William Wallace]], [[Robert Bruce]] |- | [[ಸೆನೆಗಲ್]] || [[Léopold Sédar Senghor]] |- | [[ಸೆರ್ಬಿಯ]] || [[Stefan Nemanja|Stephen Nemanya]], [[Saint Abbas]] |- | [[ಸಿಯೆರ್ರಾ ಲಿಯೋನ್]] || Sir [[Milton Margai]] |- | [[ಸಿಂಗಾಪುರ]] || [[Lee Kuan Yew]] |- | [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] || [[Nelson Mandela]] |- | [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] || [[Kim Gu]] |- | [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ]] || [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]] |- | [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] || [[Don Stephen Senanayake]] |- | [[ಸುಡಾನ್]] || [[Ismail al-Azhari]] |- | [[ಸ್ವೀಡನ್]] || [[Birger jarl]], [[Gustav I of Sweden|Gustav I]] |- | [[ಟಾಂಜಾನಿಯ]] || [[Julius Nyerere]] |- | [[ಟುನೀಶಿಯ]] || [[Habib Bourguiba]] |- | [[ಟರ್ಕಿ]] || [[Mustafa Kemal Atatürk]] |- | [[ತುರ್ಕಮೆನಿಸ್ತಾನ್]] || [[Saparmurat Niyazov]] ("Turkmenbashi") |- | [[ಉಗಾಂಡ]] || [[Milton Obote]] |- | [[ಉಕ್ರೇನ್‌]] || [[Kyi, Schek and Khoryv]] |- | [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]] | Sheikh [[Zayed ibn Sultan Al Nahayan]] |- | [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] || [[George Washington]], [[John Adams]], [[Thomas Jefferson]], [[James Madison]], [[Alexander Hamilton]], [[Benjamin Franklin]], [[John Jay]], others. ("[[Founding Fathers]]") |- | [[ಉರುಗ್ವೆ]] || [[José Gervasio Artigas]] |- | [[ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ಥಾನ್]] || [[Tamerlane]] |- | [[ವ್ಯಾಟಿಕನ್ ನಗರ]] || [[Saint Peter|Peter]] |- | [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್]] || [[Hồ Chí Minh]] |- | [[ವೇಲ್ಸ್]] || [[Owain Glyndŵr]] |- | [[ಪಶ್ಚಿಮ ಸಹಾರ]] || [[El Ouali Mustafa Sayed]] |- | [[ಯುಗೊಸ್ಲಾವಿಯ]] || [[Alexander I of Yugoslavia|Alexander Karađorđević]] |- | [[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ]] || [[Joshua Nkomo]] ("Father Zimbabwe") |} {{Unreferenced}} [[ವರ್ಗ:ನಾಯಕರು]] [[en:Father of the Nation]] [[he:אבי האומה]] [[nl:Vader des vaderlands]] [[ja:国家の父]] [[no:Landsfader]] [[sv:Landsfader]] [[zh:國父]] [[pt:Pai da Pátria]] cr1pud3sa1di4d3333w1qkhapdepb6k 0 11991 1384031 1346787 2026-08-23T08:55:55Z A826 72368 (via JWB) 1384031 wikitext text/x-wiki {{FA}}[[Image:Chernobyl Disaster.jpg|thumb|280px|ದುರಂತದ ನಂತರ ಸ್ಥಾವರದ ನೋಟ. ಅಣು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುವ ಭಾಗ (ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ) ಹಾಗು ತುರ್ಬೀನನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಟ್ಟಡ (ಕೆಳಗಿನ ಎಡ ಭಾಗ) ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಧ್ವಂಸಗೊಂಡಿವೆ]] '''ಚೆರ್ನೊಬಿಲ್ ದುರಂತ'''ವು [[ಉಕ್ರೇನ್‌‌]]ನ ಪ್ರಿಪ್ಯಟ್ ನಗರದ ಸಮೀಪದ ಚೆರ್ನೊಬಿಲ್ [[ಅಣು ಸ್ಥಾವರ]]ದಲ್ಲಿ [[ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೬]], [[೧೯೮೬]]ರಂದು ಉಂಟಾದ ಸ್ಪೋಟ ಮತ್ತದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹರಡಿದ [[ವಿಕಿರಣ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಾವು-ನೋವು-ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ದುರಂತವು [[ಅಣುಶಕ್ತಿ]]ಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರವಾದುದು. ಇದರಿಂದ ಹರಡಿದ ವಿಕಿರಣಾತ್ಮಕ ಪದಾರ್ಥವು ಅಂದಿನ ಇಡೀ [[ಸೊವಿಯಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ]] ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್]] ಅಲ್ಲದೆ [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ]]ದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೂ ತಲುಪಿತ್ತು. [[ಉಕ್ರೇನ್‌]], [[ರಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಲಾರಸ್]] ಪ್ರದೇಶಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಲುಷಿತಗೊಂಡು ಸುಮಾರು ೩೩೬,೦೦೦ ಜನರ ಪುನರ್ವಸತಿಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಣುಶಕ್ತಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]]ದ (IAEA) ಪ್ರಕಾರ ಈ ದುರಂತದ ನೇರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉಂಟಾದ ಸಾವುಗಳು ೫೬. ಆದರೆ ವಿಕಿರಣದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ತಲೆದೋರುವುದರಿಂದ ದುರಂತದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅಳೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈಗ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾಗಿರುವ ರಷ್ಯಾ, ಉಕ್ರೇನ್‌ ಮತ್ತು ಬೆಲಾರಸ್‍ಗಳು ಇನ್ನೂ ಈ ದುರಂತದ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ತೆರುತ್ತಿವೆ. ==ಅಣುಸ್ಥಾವರ== [[Image:Chernobyl Nuclear Power Plant.PNG|thumb|250px|ಚೆರ್ನೊಬಿಲ್ ಅಣುಸ್ಥಾವರದ ಜಾಗವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ನಕ್ಷೆ ({{coor dms|51|23|23|ಉ|30|5|58|ಪೂ|}})]] ''ವಿ.ಐ. ಲೆನಿನ್ ಸ್ಮಾರಕ ಚೆರ್ನೊಬಿಲ್ ಅಣುಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರ'' ವು ({{coor dms|51|23|14|N|30|06|41|E|}}) [[ಚೆರ್ನೊಬಿಲ್]] ನಗರದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ೧೮ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ೧ [[ಗಿಗಾವಾಟ್]]ನಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಲ್ಲ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಾವರಗಳಿದ್ದವು. ಈ ಸ್ಥಾವರಗಳು ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ [[ಆರ್ ಬಿ ಎಮ್ ಕೆ ಮಾದರಿ ಅಣುಸ್ಥಾವರ|ಆರ್ ಬಿ ಎಮ್ ಕೆ ಮಾದರಿಯವಾಗಿದ್ದವು]]. ಈ ಕೇಂದ್ರವು ಅಂದಿನ ಉಕ್ರೇನ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ೧೦% ವಿದ್ಯುತ್ಚಕ್ತಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿತ್ತು. [[೧೯೭೦ರ ದಶಕ]]ದಲ್ಲಿ ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾವರ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡಿತು. ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಹಾಗು ಕೊನೆಯ ಸ್ಥಾವರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದೇ ರೀತಿಯ ೫ನೇ ಹಾಗು ೬ನೇ ಸ್ಥಾವರಗಳು ಅಪಘಾತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ==ಅಪಘಾತ== [[೧೯೮೬]]ರ [[ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೬]]ರ ಶನಿವಾರದಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ೧:೨೩:೫೮ಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾವರದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಆವಿಯ ಸ್ಪೋಟವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಬೆಂಕಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇತರ ಸ್ಪೋಟಗಳು ಉಂಟಾಗಿ ಸ್ಥಾವರದ ತಿರುಳಿನ [[ಪರಮಾಣು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಯು ಹತೋಟಿಯಿಂದ ಕೈತಪ್ಪಿತು (Nuclear meltdown). ಪರಮಾಣು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ವಿಷದಾಯಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಬೆಂಕಿ ಹಾಗು ಸ್ಪೋಟಗಳಿಂದ ಬಹಳ ದೂರದವರೆಗೆ ಪಸರಿತವಾದವು. ==ಕಾರಣಗಳು== ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ ಮೊದಲ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಥಾವರದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರ ತಪ್ಪುಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ [[ವಲೇರಿ ಲೆಗಸೊವ್]]ನ ಮಂದಾಡಳಿತದಲ್ಲಿನ ಆಯೋಗವು ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಚೆರ್ನೊಬಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿತ ಆರ್ ಬಿ ಎಮ್ ಕೆ ಮಾದರಿಯ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿನ ವಿನ್ಯಾಸದ ದೋಷಗಳೇ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು. [[ಐ ಎ ಇ ಎ]] ಕೂಡ ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕರ ದೋಷವೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ಮುಂದೆ ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾವರದ ದೋಷವೇ ಕಾರಣವೆಂದು ತನ್ನ ನಿಲುವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ವರದಿಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದವು: * [[ಆರ್ ಬಿ ಎಮ್ ಕೆ ಮಾದರಿ ಅಣುಸ್ಥಾವರ]]ದ ದೋಷಗಳು: ** ಸ್ಥಾವರದ ತಿರುಳನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸಲು [[ಗ್ರಾಫೈಟ್]] ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ತಂಪಾಗಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ಪರಮಾಣು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕಾರಣೀಭೂತವಾಗುವ [[ನ್ಯುಟ್ರಾನ್]] ಗಳನ್ನು ನಿಧಾನಿಸುತ್ತವೆ ಕೂಡ. ಆದರೆ ನೀರು ಆವಿಯಾದರೆ ಈ ರೀತಿ ನಿಧಾನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಅಣುಸ್ಥಾವರದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಚಲನೆಗೆ ಹಾಕಿದ್ದ ಕೊಳವೆಗಳು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆವಿಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ** ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ವೇಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಗ್ರಾಫೈಟ್ ಕೋಲುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳಿದ್ದಿದ್ದರಿಂದ ಅವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಧಾನಿಸುವ ಬದಲು ಇನ್ನೂ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ** ಸ್ಥಾವರ ಬೃಹತ್ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ ಹಣ ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡಲು ಅದರ ಸುತ್ತ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಪಘಾತದ ನಂತರ ವಿಕಿರಣ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹರಡಿದವು. * ನಿರ್ವಾಹಕರ ದೋಷಗಳು: ** ಸ್ಥಾವರದ ನಿರ್ವಾಹಕರಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಮುಂಚೆ ಈ ರೀತಿಯ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಅನುಭವವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ಸರಿಯಾದ ತರಬೇತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಪಘಾತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅನೇಕ ನಿಯಮಿತ ಸುರಕ್ಷ ಮುಂಜಾಗ್ರತೆ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅವರು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ==ದುರಂತದ ಸಂಭವ== [[Image:AirDoseChernobylVector.svg|thumb|right|300px|ಸ್ಪೋಟದ ನಂತರ ಸ್ಥಾವರದ ಬಳಿ ವಿಕಿರಣದ ಮಟ್ಟ]] ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೫ರಂದು ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಸಾಧಾರಣ ದುರಸ್ತಿಗಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ನಿಲುಗಡೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಕಾಗುವ ಸುರಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದನ್ನು ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಥಾವರದ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ತಂಪು ಮಾಡಲು ಹರಿಸುವ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ಛಕ್ತಿಯಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ನಿಂತರೆ, ಕೆಲವು ಕಾಲ ಸ್ಥಾವರದ ಸ್ವಂತ [[ತರ್ಬೀನು]] ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆಯೇ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದೇ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಅಂದು ಅದೇ ಪ್ರದೇಶದ ಬೇರೆ ವಿದ್ಯುತ್ಛಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರವೊಂದು ವಿಫಲವಾದುದರಿಂದ ದಿನವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ರಾತ್ರಿಗೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. ರಾತ್ರಿ ಪಾಳೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವೇ ಜನರ ಮೇಲೆ ಈ ಹೊಣೆ ಬಿದ್ದಿತು. ===ಅಣುಸ್ಥಾವರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪೋಟ=== ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ತಡೆಯಲಾಗಿತ್ತೆಂಬ ಸಂಗತಿ ತಿಳಿಯದೆ ರಾತ್ರಿ ಪಾಳೆಯವರು ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ನಿಲುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮುಂಚೆ ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಈ ಕೆಲಸ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದರಿಂದ ನಿಲುಗಡೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ನಿಯಮಿತ ವೇಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಗನೆಯೇ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪತೊಡಗಿತು. ಇದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಗ್ರಾಫೈಟ್ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ಮಟ್ಟಕಿಂತ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಿಂತೆಗೆಯಲಾಯಿತು. ಪುನಃ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಪರೀಕ್ಷೆಯೆ ಅಂಗವಾಗಿ ತುರ್ಬೀನಿನಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ನೀರಿನ ಪಂಪ್‍ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಹರಿಯಲಾರಂಭಿಸಿದ ನೀರು ಬೇಗನೆ ಆವಿಯಾಗ ತೊಡಗಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವಾಯಿತು. ಪರಮಾಣು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿತು. ಬೆಳಗ್ಗೆ ೧:೨೩:೪೦ಕ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಹಿಂತೆಗೆದಿದ್ದ ಗ್ರಾಫೈಟ್ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಮುಂಚೆ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ ಈ ಕೋಲುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ದೋಷವಿದ್ದಿದ್ದರಿಂದ ಅವು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಬದಲು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು. ಈ ಹತೋಟಿ ತಪ್ಪಿದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಅಗಾಧವಾದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸತೊಡಗಿತು. ಈ ಬಿಸಿಗೆ ಕೋಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿರುಕು ಬಂದು ಅವನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ಒಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಆವಿಯ ಒತ್ತಡ ಬಹುಬೇಗನ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆವಿಯನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದ ಕೊಳವೆಗಳು ವಿಸ್ಪೋಟಗೊಂಡವು. ಈ ವಿಸ್ಪೋಟವು ಸ್ಥಾವರದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ರಂಧ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ಒಳಹೊಕ್ಕ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ದಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗಿದ್ದ ಗ್ರಾಫೈಟ್ ಕೋಲುಗಳು ಬೆಂಕಿ ಹತ್ತಿಕೊಂಡವು. ಈ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ವಿಕಿರಣಾತ್ಮಕ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಪಸರಿಕೆಯಾಗತೊಡಗಿತು. ==ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು== ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಬಳಿ ಸರಿಯಾದ ಉಪಕರಣಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣದಿಂದ ಸ್ಪೋಟದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡಿತು. ಸ್ಥಾವರದ ಬಳಿ ಅಂದಾಜಿತ ವಿಕಿರಣದ ಮಟ್ಟ ಸುಮಾರು ಗಂಟೆಗೆ ೨೦,೦೦೦ [[ರೊಣ್ಟ್‍ಜೆನ್]]ಗಳಷ್ಟಾಗಿತ್ತು. ೫ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ೫೦೦ ರೊಣ್ಟ್‍ಜನ್ ಮರಣಕಾರಕ ಮಟ್ಟವಾದುದರಿಂದ ಹಲವು ಸುರಕ್ಷರಹಿತ ಕೆಲಸಗಾರರು, ಈ ಮಟ್ಟದಷ್ಟು ವಿಕಿರಣವನ್ನು ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು. ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಮಾಪನಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ನಮೂದಿತ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗಿಂತ ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಈ ವಿಷಯ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಾವರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಅಕಿಮೊವ್, ಈ ಮಾಪನಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಂಗದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಸ್ಥಾವರದೊಳಗೆ ನೀರನ್ನು ತುಂಬುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬೆಳಗಿನಜಾವದವರೆಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ. ಕೆಲಸಗಾರರು ಯಾರೂ ಸುರಕ್ಷೆ ಕವಚ ಧರಿಸದಿದ್ದರಿಂದ ಸುಮಾರು ಎಲ್ಲರೂ ಮುಂದಿನ ಮೂರು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟರು. ಹತ್ತಿದ್ದ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಆರಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಗ್ನಿಪಡೆಯೂ ಬಂದಿತು. ಅವರಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯ ಕಾರಣ ಸ್ಥಾವರದ ಸ್ಫೋಟವೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲದಿದ್ದರಿಂದ ಅವರೂ ಕವಚಗಳನ್ನು ಧರಿಸದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕಿರಣವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite visual |title=Meltdown in Chernobyl |date=2004 |crew=National Geographic |medium=Video}}</ref> ಸುತ್ತಲಿನ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು ಬೆಳಗ್ಗೆ ೫ ಗಂಟೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆರಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾವರದ ಒಳಗಿನ ಬೆಂಕಿಯು ಆರದಿದ್ದರಿಂದ ಹೆಲಕಾಪ್ಟರ್‍ಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮರಳು, [[ಸೀಸ]], [[ಬೋರಾನ್]] ಮುಂತಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಚಿಮುಕಿಸಿ ಆರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ದುರಂತದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಲು ನೇಮಕಗೊಂಡ ಸರ್ಕಾರಿ ತಂಡವು ಚೆರ್ನೊಬಿಲ್‍ಗೆ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೬ರ ರಾತ್ರಿ ತಲುಪಿತು. ಆ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೆ ಇಬ್ಬರು ಮೃತಪಟ್ಟು ೫೨ ಜನರು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ದುರಂತದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದ ತಂಡವು ಇಡೀ ಪ್ರಿಪ್ಯಾಟ್ ನಗರವನ್ನು ತೆರವು ಮಾಡಲು ಜನರಿಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು. ವಿಕಿರಣ ದೂಷಿತ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಜನರು ಓಯ್ಯದಂತೆ ಮಾಡಲು ಈ ತೆರವು ಕೇವಲ ಮೂರು ದಿನದವರೆಗೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೭ರ ಮಧ್ಯಾನ್ನಕ್ಕೆ ಜನರ ತೆರವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇತ್ತ ಸ್ಥಾವರದೊಳಗೆ ತಾಪ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ತಳದ [[ಕಾಂಕ್ರೀಟು]] ಕರಗಿ [[ಲಾವಾರಸ]]ದಂತೆ ಹರಿಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‍ಗಳಿಂದ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಕುಲುಮೆಗೆ ಉರುವಲನ್ನು ಹಾಕಿದಂತಾಯಿತು. ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಆರಿಸಲು ವಿಫಲ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಹಾಕಿದ್ದ ನೀರು ಸ್ಥಾವರದ ಕೆಳಗೆ ಸೋರಿ ಸಂಗ್ರಹಿತವಾಗಿತ್ತು. ಕರಗಿದ ಕಾಂಕ್ರೀಟು ಈ ನೀರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರೆ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ವಿಸ್ಫೋಟವಾಗುವ ಸಂಭವವಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಮೂರುಜನರ ತಂಡವೊಂದು ಸಾಹಸದಿಂದ ನೀರನ್ನು ಹೊರಬಿಟ್ಟರು.<ref>The Worst Accident in the World: Chernobyl: The End of the Nuclear Dream, 1986, p178, by Nigel Hawkes et al., IBSN0330297430</ref> ವಿಕಿರಣಾತ್ಮಕ ಪದಾರ್ಥವು ಇನ್ನೂ ಸ್ಥಾವರದ ಒಳಗೆ ಹೇರಳವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಮುಂದಿನ ವಾರಗಳಲ್ಲ ಸುಮಾರು ೫೦೦೦ [[ಟನ್]]ಗಳಷ್ಟು ಮರಳು, ಸೀಸ ಮತ್ತು [[ಬೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ವನ್ನು ಅದರ ಮೇಲೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಈ ಸ್ಥಾವರದ ಸುತ್ತಲು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗೋರಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೮೬ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಈ ಗೋರಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. ==ದುರಂತದ ಪರಿಣಾಮಗಳು== [[Image:Chornobyl radiation map.jpg|thumb|right|300px|ವಿಕಿರಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹರಡಿದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ.]] ಪಸರಿತ ವಿಕಿರಣಾತ್ಮಕ ಪದಾರ್ಥದ ಸುಮಾರು ೬೦% ಬೆಲಾರಸ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿತು.<ref name="Chernobyl.info">{{cite web|1=|title=Geographical location and extent of radioactive contamination|publisher=Swiss Agency for Development and Cooperation|url=http://www.chernobyl.info/index.php?navID=2|access-date=2007-03-19|archive-date=2007-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070630071332/http://www.chernobyl.info/index.php?navID=2|url-status=dead}} (quoting the "Committee on the Problems of the Consequences of the Catastrophe at the Chernobyl NPP: 15 Years after Chernobyl Disaster", Minsk, 2001, p. 5/6 ff., and the "Chernobyl Interinform Agency, Kiev und", and "Chernobyl Committee: MailTable of official data on the reactor accident")</ref> ವಿಕಿರಣದ ಮಲಿನ ವಾಯುಗುಣದ ಪ್ರಭಾವ ಒಯ್ದಂತೆ ಹರಡಿತು. ಸ್ಫೋಟದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೦೦ ಜನರು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗಬೇಕಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ೩೧ ಜನ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಪ್ರಿಪ್ಯಟ್‌ನಲ್ಲಿ ೫೦,೦೦೦ ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೩೫,೦೦೦ ಜನರನ್ನು ಪುನರ್ವಸತಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ವಿಸ್ಫೋಟದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉದ್ಭವವಾದ ವಿಕಿರಣಾತ್ಮಕ ಕಣಗಳ ಮೋಡವು ರಷ್ಯಾ, ಬೆಲಾರಸ್, ಉಕ್ರೇನ್‌‍ಗಳಲ್ಲದೇ ಕ್ರಮೇಣ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್]] ಸಹಿತ ಇಡೀ ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಹರಡಿತು.<ref name="TORCH">{{Cite web | title=TORCH report executive summary | publisher=[[European Greens]] and UK scientists Ian Fairlie PhD and David Sumner | date=April 2006 | accessdate=2006-04-21 | url=http://www.greens-efa.org/cms/topics/dokbin/118/118559.torch_executive_summary@en.pdf | archive-date=2006-06-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060621080838/http://www.greens-efa.org/cms/topics/dokbin/118/118559.torch_executive_summary%40en.pdf | url-status=dead }} (page 3)</ref> ಹೊರ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಈ ಪ್ರಕರಣ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೭ರಂದು. ಚೆರ್ನೊಬಿಲ್‍ನಿಂದ ಸುಮಾರು ೧,೧೦೦ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿ [[ಸ್ವೀಡನ್]]ನ ಅಣುಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಂದು ವಿಕಿರಣ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಗಿದ್ದು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ತಮ್ಮ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಇದು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ಖಾತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಇದರ ಮೂಲವು ಪಶ್ವಿಮ ಸೋವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟವೆಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ===ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು=== ಅಣುಸ್ಥಾವರದ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಿಪ್ಯಟ್ ನದಿಯು ಯುರೋಪಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನದಿ ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ದ್ನೀಪರ್ ನದಿ]]ಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ನದಿನೀರು ವಿಕಿರಣ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಕಲುಷಿತಗೊಂಡು ಹಲವೆಡೆ ಹರಡಿತು.<ref name=smithber05>Chernobyl: Catastrophe and Consequences, Springer, Berlin ISBN 3-540-23866-2</ref> ಉಕ್ರೇನ್‌‍ನ ಹಲವೆಡೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿನ ವಿಕಿರಣದ ಮಟ್ಟ ನಿಯಮಿತವಾದದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ನೀರಿನ ಅಭಾವವುಂಟಾಯಿತು. ವಿಕಿರಣವು ನದಿಯಲ್ಲಿನ ಮೀನುಗಳಲ್ಲೂ ಕ್ರೂಢಿಕರಣಗೊಂಡು ಅವು ಅಹಾರವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಅನರ್ಹವಾದವು.<ref name=kryshev95>Kryshev, I.I., Radioactive contamination of aquatic ecosystems following the Chernobyl accident. Journal of Environmental Radioactivity, 1995. 27: p. 207-219</ref> ವಿಕಿರಣದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮಯೈ ಮಣ್ಣು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೀರಿದ್ದರಿಂದ [[ಭೂಜಲ]]ಕ್ಕೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಲುಪಲಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಸ್ಥಾವರ ಅತೀ ಸಮೀಪದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈ ತೊಂದರೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ದುರಂತದ ನಂತರ ಸ್ಥಾವರದ ಸುತ್ತಲಿನ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಚದುರ [[ಕಿಲೊಮೀಟರ್]]ಗಳಷ್ಟು ಜಾಗದ [[ಪೈನ್]] ಮರಗಳೆಲ್ಲ ಒಣಗಿ ಕೆಂಪಾದವು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕೂಡ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದವು, ಇಲ್ಲವೆ ಬಂಜೆಯಾದವು. ಇದರ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಹಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಥೈರಾಯ್ಡ್]] ಗ್ರಂಥಿಯ ದೋಷಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದವು. ಆದರೆ ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸಕ್ತ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ಅಡಚಣೆಗಳಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ವನ್ಯಮೃಗಗಳು ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, [[ಬೆಲಾರಸ್]] ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಾಣ]]ವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ. ===ಮಾನವನ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳು=== ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ ಹಲವು ವರದಿಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ನಿರ್ಣಯಗಳಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಈ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳು ಚೆರ್ನೊಬಿಲ್ ಫೋರಮ್ ವರದಿ, ಟಾರ್ಚ್ ವರದಿ, [[ಗ್ರೀನ್‍ಪೀಸ್]] ವರದಿ, ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೬ರ "ಅಣುಸಮರದ ವಿರುದ್ಧ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರು" ಸಂಘಟನೆಯ ವರದಿ. ಮೊದಲು ಹೊರಬಂದ ಚೆರ್ನೊಬಿಲ್ ಫೋರಮ್ ವರದಿ ಅಪಘಾತದ ನೇರ ಸಾವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟು ೪,೦೦೦ <ref name="iaea">{{cite web|title=IAEA Report|work=In Focus: Chernobyl|accessdate=2006-03-29|url=http://www.iaea.org/NewsCenter/Focus/Chernobyl/index.shtml|archive-date=2006-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20060327223301/http://www.iaea.org/NewsCenter/Focus/Chernobyl/index.shtml|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣಕ್ಕೆ ಈಡಾದ ೬.೯ [[ಮಿಲಿಯನ್]] ಸೋವಿಯೆಟ್ ನಾಗರೀಕರಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]]ನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾವುಗಳು ೯,೦೦೦<ref name="Nature 2006">{{Cite news|title=Special Report: Counting the dead|publisher=[[Nature]]|date=[[2006-04-19]] | accessdate=2006-04-21 | url=http://www.nature.com/news/2006/060417/full/440982a.html}}</ref> ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ "ದಿ ಅದರ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಆನ್ ಚೆರ್ನೊಬಿಲ್" (ಟಾರ್ಚ್) ವರದಿಯು ೩೦,೦೦೦ದಿಂದ ೬೦,೦೦೦ ಜನರು ಮುಂದೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‍ನಿಂದ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿತು.<ref name=TORCH>{{Cite web | title=TORCH report executive summary | publisher=[[European Greens]] and UK scientists Ian Fairlie PhD and David Sumner | date=April 2006 | accessdate=April 21, 2006 | url=http://www.greens-efa.org/cms/topics/dokbin/118/118559.torch_executive_summary@en.pdf}}</ref> ಇದರ ನಂತರದ ಗ್ರೀನ್‍ಪೀಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ "ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಬೆಲಾರಸ್, ಉಕ್ರೇನ್‌ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾಗಳಲ್ಲಿ ೧೯೯೦ರಿಂದ ೨೦೦೪ರ ಒಳಗೆ ಈ ದುರಂತದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಾವುಗಳು ೨೦೦,೦೦೦" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ೨೦೦೬ರ ವೈದ್ಯರ ಸಂಘಟನೆಯ ವರದಿಯು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ [[ಥೈರಾಯ್ಡ್]]ನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‍ ೧೦,೦೦೦ ಜನರಿಗೆ ಈ ದುರಂತದಿಂದ ಆಗಿದ್ದು ಮುಂದೆ ಇದೇ ರೋಗವು ಇನ್ನೂ ೫೦,೦೦೦ ಜನರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=20 years after Chernobyl – The ongoing health effects|publisher=[[IPPNW]]|date=April, 2006|accessdate=2006-04-24|url=http://www.ippnw-students.org/chernobyl/research.html|archive-date=2012-06-29|archive-url=https://archive.is/20120629110109/http://www.ippnw-students.org/chernobyl/research.html|url-status=dead}}</ref> ==ದುರಂತದ ನಂತರ ಚೆರ್ನೊಬಿಲ್== ದುರಂತದ ನಂತರ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾವರದ ಸುತ್ತಲೂ [[ಕಾಂಕ್ರೀಟು|ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನ]] ರಕ್ಷಣಾಕವಚವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಉಕ್ರೇನ್‌‍ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಚಕ್ತಿಯ ಅಭಾವವಿದ್ದುದ್ದರಿಂದ ಉಳಿದ ಎರಡು ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತವಾಗಿ ಇಡಲಾಯಿತು. ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾವರದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಶುರವಾದುದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಮತ್ತು ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಹಾಗು ಕೊನೆಯ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ದುರಂತದ ನಂತರ ಅವಸರವಾಗಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ಕವಚವು ಇಂದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹದಗೆಡುತ್ತಿದೆ. ಸ್ಥಾವರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅಂದಾಜಿತ ೧೮೦ [[ಟನ್]] ಅಣು ಇಂಧನ ಉಳಿದಿದೆ. ಕವಚದ ಒಳಗೆ ನೀರು ಸೋರಿರುವುದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚು ಧೂಳು ತುಂಬಿರುವುದರಿಂದ ಕವಚದ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಲು ಹಾಳಾಗುತ್ತಿವೆ. ಈ ಕವಚ ಕುಸಿದರೆ ಒಳಗಿರುವ ಅಂದಾಜಿತ ೪ ಟನ್ ವಿಕಿರಣಾತ್ಮಕ ಧೂಳು ಬಹಳ ಬೇಗ ಪಸರಿಸಬಹುದು. ಈ ರೀತಿ ಆಗದಂತೆ ತಡೆಯಲು ೧೯೯೭ರ [[ಜೀ ೮]] ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರಕ್ಷಣಾಕವಚವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ೨೦೦೬ರ ಅಂದಾಜಿನಂತೆ ೧.೨ [[ಬಿಲಿಯ]] [[$]]ಗಳಷ್ಟು ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಈ ಕವಚವು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಅರ್ಧಗೋಲಾಕಾರದ ಈ ಕವಚವನ್ನು ಚೆರ್ನೊಬಿಲ್‍ನಿಂದ ಹೊರಗಡೆ ಕಟ್ಟಿ ಈಗಿರುವ ಕವಚದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಇಡಲಾಗುವುದು. ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿರುವ ೧೦೦ಮೀ ಅಗಲ ಮತ್ತು ೧೫೦ಮೀ ಉದ್ದದ ಈ ಹೊಸ ಕವಚ, ಚಲಿಸಬಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ರಚನೆಯಾಗಲಿದೆ. ==ಜನಮನದಲ್ಲಿ ಚೆರ್ನೊಬಿಲ್== ಅಂದಿನ [[ಸೋವಿಯಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ]] ಹೊರ ಜಗತ್ತಿಗೆ ರಹಸ್ಯಮಯವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ದುರಂತದ ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಹೊರ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಈ ದುರಂತ ಬಹಳ ಭಯೋತ್ಪಾದಕವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಘಟನೆಯಿಂದ ಸೋವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಳಗಲ್ಲದೆ, ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅಣು ಸ್ಥಾವರಗಳ ಮತ್ತು ಆಣು ಶಕ್ತಿಯ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಭಯ ಉಂಟಾಯಿತು. ವಿಕಿರಣ ಹಾಗು ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಜನರು ಜಾಗೃತರಾದರು. ಸುಮಾರು ೭ ಮಿಲಿಯ ಜನರನ್ನು ತಟ್ಟಿದ ಈ ದುರಂತದ ವಿಕಿರಣದ ಪರಿಣಾಮ ಇಂದಿಗೂ ಹಲವರು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಗಳು== {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಣುಶಕ್ತಿ ದುರಂತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೋವಿಯಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ]] o9epgxcamfqeirhi8lwz9hgq3epfhu4 0 12109 1384028 1347092 2026-08-23T08:55:34Z A826 72368 (via JWB) 1384028 wikitext text/x-wiki '''ಜನವರಿ ೨೫''' - [[ಜನವರಿ]] [[ತಿಂಗಳು|ತಿಂಗಳಿನ]] ಇಪ್ಪತ್ತ ಐದನೇ [[ದಿನ]]. [[ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]] ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಈ ದಿನದ ನಂತರ ೩೪೦ ದಿನಗಳು ([[ಅಧಿಕ ವರ್ಷ]]ದಲ್ಲಿ ೩೪೧ ದಿನಗಳು) ಇರುತ್ತವೆ.ಈ ದಿನವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತದಾರರ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ೨೦೧೧ ರಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಜನವರಿ ೨೫ ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು.{{ಜನವರಿ ತಿಂಗಳು}} == ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು == * [[೧೫೫೪]] - [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]]ನ [[ಸಾವೊ ಪಾಲೊ]] ನಗರದ ಸ್ಥಾಪನೆ. * [[೧೮೮೧]] - [[ಥಾಮಸ್ ಎಡಿಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರಹಮ್ ಬೆಲ್]] [[ಓರಿಯೆಂಟಲ್ ಟೆಲಿಫೋನ್ ಕಂಪನಿ]]ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. * [[೧೯೨೪]] - [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]]ನ [[ಚಮೊನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[ಚಳಿಗಾಲದ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್]] ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. * [[೧೯೭೧]] - [[ಉಗಾಂಡ]]ದಲ್ಲಿ [[ಇದಿ ಅಮಿನ್]] ನೇತೃತ್ವದ [[ವಿಪ್ಲವ]] ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಆತ [[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]ಯಾದನು. * [[೧೯೭೧]] - [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]]ವು ಭಾರತದ ೧೮ನೇ [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ|ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು]] == ಜನನ == * [[೧೭೩೬]] - [[ಜೋಸೆಫ್ ಲಗ್ರಾಂಜ್]], [[ಇಟಲಿ]] ಮೂಲದ [[ಗಣಿತಜ್ಞ]]. * [[೧೯೦೦]] - [[ಥಿಯಡೋಸಿಯಸ್ ಡೋಬ್ಜಾನ್ಸ್ಕಿ]], [[ಉಕ್ರೇನ್‌]] ಮೂಲದ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನಿ. * [[೧೯೨೮]] - [[ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಶೆವರ್ಡ್ನಾಡ್ಜೆ]], [[ಜಾರ್ಜಿಯ]]ದ [[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]. == ನಿಧನ == * == ಹಬ್ಬಗಳು/ಆಚರಣೆಗಳು == * == ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [http://www.tnl.net/when/today ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050805011822/http://www.tnl.net/when/today |date=2005-08-05 }} * [http://www.todayinsci.com/ ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ] * [[ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಚಾನೆಲ್]]: [http://www.historychannel.com/today/ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ] * [http://www.on-this-day.com/ ಆನ್-ದಿಸ್-ಡೇ ತಾಣ] {{ತಿಂಗಳುಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜನವರಿಯ ದಿನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜನವರಿ]] km4uepn2kfai6rrm2p9jyjhexy00o0z 0 12420 1384034 1368754 2026-08-23T08:56:04Z A826 72368 (via JWB) 1384034 wikitext text/x-wiki {{FA}} {{Taxobox | color = lightgreen | name = ಹತ್ತಿ ಗಿಡ | image = CottonPlant.JPG | image caption = ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ತಯಾರಾಗಿರುವ ಹತ್ತಿ. | regnum = [[ಸಸ್ಯ]] ([[ಪ್ಲಾಂಟೆ]]) | divisio = [[ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯ]] ([[ಮ್ಯಾಗ್ನೊಲಿಯೊಫೈಟ]]) | classis = [[ಮ್ಯಾಗ್ನೊಲಿಯೊಪ್ಸಿಡ]] | ordo = [[ಮಾಲ್ವೇಲ್ಸ್]] | familia = [[ಮಾಲ್ವೇಸೆ]] | genus = ''[[ಗಾಸಿಪಿಯಮ್]]'' }} '''ಹತ್ತಿ''' ''[[ಗಾಸಿಪಿಯಮ್]]'' ಜಾತಿಯ ಗಿಡಗಳ ಬೀಜದ ಸುತ್ತಲು ಬೆಳೆಯುವ ಮೃದು [[ನಾರು]]. ಗಾಸಿಪಿಯಮ್ ಗಿಡಗಳು [[ಅಮೇರಿಕ]], [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಆಫ್ರಿಕ]]ಗಳ ಮೂಲದವು. ಆದರೆ ಇಂದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಸಾಗುವಳಿಗೆ, ಮೂಲತಃ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡದ ''[[ಗಾಸಿಪಿಯಮ್ ಹಿರ್ಸುಟಮ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಗಾಸಿಪಿಯಮ್ ಬಾರ್ಬಡೆನ್ಸ್]]'' ತಳಿಗಳು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಹತ್ತಿಯ ನಾರಿನಿಂದ ಸೆಣೆದ ದಾರದಿಂದ ಮೃದುವಾದ, ಗಾಳಿ ತೂರಬಲ್ಲ [[ಬಟ್ಟೆ]] ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಿ ನಾರು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ನಂತರ ಶುದ್ಧ [[ಸೆಲ್ಲ್ಯುಲೊಸ್]] ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಸೆಲ್ಲ್ಯುಲೊಸ್‍ನ ರಚನೆ ಹತ್ತಿಗೆ ಅದರ ತ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಹೀರುವಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಗಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೇರಳವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪದಾರ್ಥ. == ಪ್ರಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತವುಗಳ ಇತಿಹಾಸ == ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೩೯ ಹತ್ತಿ [[ಪ್ರಜಾತಿ]]ಗಳಿದ್ದರೂ, [[ಬಟ್ಟೆ ಕೈಗಾರಿಕೆ]]ಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ಹತ್ತಿ ಪ್ರಜಾತಿಗಳು ಕೇವಲ ೪. === ''[[ಗಾ. ಅರ್ಬೋರಿಯಮ]]'' ತಳಿ === ಇದು ಮೂಲತಃ [[ಭಾರತ ಉಪಖಂಡ]]ದ [[ವಾಯವ್ಯ]] ಪ್ರದೇಶದ್ದು ([[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], [[ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ]]). ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳೆ. [[ಹರಪ್ಪ]] ಹಾಗೂ [[ಸಿಂಧೂನದಿ ತೀರದ ಸಭ್ಯತೆ]]ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಿತೆಂಬುದು ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. [[ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೦ನೇ ಶತಮಾನ]]ದಲ್ಲೇ [[ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕ]]ದ [[ನ್ಯೂಬಿಯ]]ದ ’[[ಮೆರೋ]]’ ಜನಸಮುದಾಯ ಇದರಿಂದ ಹತ್ತಿಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. [[೯ನೇ ಶತಮಾನ]]ದಲ್ಲಿ [[ನೈಜೀರಿಯ]] ಕೂಡ ಹತ್ತಿ ಸಂಬಂಧದ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿತ್ತು. === ''[[ಗಾ. ಹರ್ಬೇಸಿಯಮ್]]'' ತಳಿ === [[ಚಿತ್ರ:Beklädnadsväxter, Gossypium herbaceum, Nordisk familjebok.png|thumb|left|120px|''ಗಾಸಿಪಿಯಮ್ ಹರ್ಬೇಸಿಯಮ್'']] [[ಆಫ್ರಿಕ]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷಿಯಾ]]ದ ಬೆಳೆ. [[ಸಹರಾ ಮರುಭೂಮಿ]], ಅರ್ಥಮರುಭೂಮಿ [[ಅರೆಬಿಯ]], [[ಸವನ್ನ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳೆ. [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದಿಂದ [[ಪರ್ಶಿಯ]], [[ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನ]], [[ಟರ್ಕಿ]], [[ಸ್ಪೆನ್]], [[ಉಕ್ರೇನ್‌]], [[ಟುರ್ಕಿಸ್ತಾನ್]], [[ಭಾರತ]], ಹಾಗೂ [[ಚೈನ]]ದ ವರೆಗೆ ಇದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಇದು [[ಚೈನ]]ದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ. [[೬೦೦]] ರಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿಯು ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳೆಯಾಗಿತ್ತೆಂದು ಮೂಲಗಳು ವರದಿಮಾಡಿವೆ. === ''[[ಗಾ. ಹರ್ಸುಟಮ್]]'' ತಳಿ === ಹರ್ಸುಟಮ್ ಹತ್ತಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]] ದೇಶದ ಬೆಳೆ. ಈ ಕಾಡುಜಾತಿ ಹತ್ತಿಗಿಡಗಳು, [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ಮಹಾಸಾಗರಗಳ ತೀರಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ]]ದ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು [[ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಜನಜಾತಿ, [[ತೆಹುಕಾನ್]] [[ಕ್ರಿ.ಪೂ ೨ನೇ ಶತಮಾನ]]ದಲ್ಲೆ ಹಗ್ಗ, ಹುರಿ, ಬಟ್ಟೆ-ಬರೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಪುರಾವೆಯಿದೆ. [[ಮಾಯಾ ನಾಗರೀಕತೆ]] ಮತ್ತು [[ಅಝಟೆಕ್ ನಾಗರೀಕತೆ]]ಯ ಜನರೂ ಹತ್ತಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. [[೨ನೇ ಶತಮಾನ]]ದಲ್ಲಿ [[ಅರಿಝೋನ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲೂ, ಹತ್ತಿವಸ್ತ್ರದ ಬಳಕೆಯ ಪುರಾವೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. [[೧೬ನೇ ಶತಮಾನ]]ದಲ್ಲಿ, [[ಸ್ಪೇನ್|ಸ್ಪಾನಿಷ್]] ವಲಸೆಗಾರರು, ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕ-ಪಕ್ಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿಬೆಳೆ ವ್ಯವಸಾಯವನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. === ''[[ಗಾ. ಬಾರ್ಬಡನ್ಸ್]]'' ತಳಿ === [[ಚಿತ್ರ:Gossypium barbadense - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-068.jpg|thumb|right|160px|''ಗಾಸಿಪಿಯಮ್ ಬಾರ್ಬಡನ್ಸ್'']] ಇದು [[ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್]]ನ [[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್]] ದ್ವೀಪಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಹತ್ತಿ- ತಳಿಗಳು. ಪೂರ್ಣ ಬಿಳುಪಿಲ್ಲದ ಬೂದುಬಣ್ಣದ ನಾರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಈ ಹತ್ತಿಯ ವಿಶೇಷತೆ. ಅತಿ- ಉದ್ದವಾದ ತಂತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ರೇಷ್ಮೆ]]ಯಂತೆ, ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ೧೨೦ ರಿಂದ, ೩೦೦ ಅಂಕಗಳ ಅತ್ಯಂತ ನವಿರಾದ, ನಜೂಕಾದ ಹತ್ತಿದಾರಗಳನ್ನು ನೂಲಬಹುದು. ಈ ಹತ್ತಿಯನ್ನು [[ಈಜಿಪ್ಟ್]]ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ತಂದವರು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ಕೃಷಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕರು. ಈಗ [[ಅಮೆರಿಕ ದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ, ’ಪಿಮ’ ಎಂಬ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಹತ್ತಿಯ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಗಿದೆ. ಪಿಮ ಹತ್ತಿಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಬೇಡಿಕೆ ಇದೆ. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಯ ಸುಮಾರು ಪಾಲು, ಅಲ್ಲಿನ [[ಗುಲಾಮಗಿರಿ|ಗುಲಾಮ]] ಕೂಲಿಗಾರರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು '[[ಜಿನ್ನಿಂಗ್ ಯಂತ್ರ]]' ದ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ತರುವಾಯ, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಾವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹತ್ತಿಬಟ್ಟೆಗಳ ಪಾಲು ಮೊದಲು ಶೇ. ೫ % ಇದ್ದದ್ದು ಶೇ ೭೫ % ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. [[೧೮೩೫]]ರಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ಅಮೆರಿಕದ [[ಆಗ್ನೇಯ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಭಾವ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. [[೧೮೫೦]]ರಲ್ಲಿ, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ]] ಸರಬರಾಜುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ೮೦% ಹತ್ತಿ ರಫ್ತು, ಈ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ [[೧೯೬೫]]ರ, [[ಅಮೇರಿಕದ ಅಂತಃಕಲಹ]]ದ ನಂತರ, ಗುಲಾಮ ಕೂಲಿಗಾರರಿಗೆ [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] ಬಂದಿತು. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಹತ್ತಿ- ಬೆಳೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ನಿಂತೇ ಹೋಯಿತು. ನಂತರ, ಕೂಲಿಗಾರರ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ, ಯಂತ್ರಗಳ ಮುಖೇನ ಹತ್ತಿ ಬಿಡಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು, ದಾರ ನೂಲುವ, ಬಟ್ಟೆತಯಾರಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಪರಿಕ್ರಮಗಳೂ ಯಂತ್ರದ ಮೂಲಕವೇ ನಡೆಯುವ ಪರಿಪಾಠ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಹತ್ತಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಗೆ ಸರಬರಾಜುಮಾಡುವ ಕಚ್ಚಾಹತ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದವು. == ಹತ್ತಿಯ ಸಾಗುವಳಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:2005cottonseed.PNG |thumb|left|300px|೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ]] {| align="right" border="1" |- ! width="100"| ದೇಶ || width="170" | ಸಾಗುವಳಿ ಪ್ರದೇಶ ([[ಮಿಲಿಯನ್]] [[ಹೆಕ್ಟೇರು]]ಗಳು) || width="150" | ಉತ್ಪಾದನೆ ([[ಮಿಲಿಯನ್]] [[ಟನ್]]ಗಳು) || width="150" | ಪ್ರತಿ ಹೆಕ್ಟೇರಿಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ([[ಕಿಲೊಗ್ರಾಂ]]) |- | [[ಚೀನ ಜನ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನ]] || ೪.೧೦ || ೪.೨೦ || ೧,೦೨೪ |- | [[ಅಮೇರಿಕ ದೇಶ]] || ೫.೮೦ || ೩.೯೦ || ೬೭೨ |- | [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ|ಭಾರತ]] || ೯.೧೦ || ೨.೮೦ || ೩೦೮ |- | ಪ್ರಪಂಚ || ೩೩.೮೯ ||೧೯.೬೬ || ೫೭೬ |- |} {{Clear}} ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ೫ ದೊಡ್ಡ ಹತ್ತಿ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಕ್ರಮಾಂಕದಲ್ಲಿ [[ಚೀನ]], [[ಭಾರತ]], [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] ಆಗಿವೆ.<ref>[http://www.cotton.org/econ/cropinfo/cropdata/rankings.cfm 'National Cotton Council, (provides entire cotton data)]</ref> ಹತ್ತಿಯ ಬೆಳವಣೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಬಿಸಿಲು ಮತ್ತು ೬-೧೨ [[ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್]] ಮಳೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಪೋಷಕಾಂಶ ಅತೀವವಾಗಿ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ [[ನೀರಾವರಿ]] ಸೌಲಭ್ಯವಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಹತ್ತಿ ಸಾಗುವಳಿಯಲ್ಲಿ [[ಕೃತಕ ಗೊಬ್ಬರ]] ಮತ್ತು [[ಕೀಟನಾಶಕ]]ಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸತತ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಾಗಿ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೃಕ್ಷವಾಗಿದ್ದ ಮರ-ಹತ್ತಿ, ಈಗ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಪೊದೆಯಂತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಮತ್ತು ಮೊದಲು ಬಹುವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿದ್ದ ಈ ಬೆಳೆ ಈಗ ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳೆಯಾಗಿದೆ. === ಸಾಗುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರೀಕರಣ === [[ಚಿತ್ರ:Baumwoll-Erntemaschine auf Feld.jpeg|thumb|right|300px|ಹತ್ತಿಯನ್ನು ಕೀಳುವ ಒಂದು ಆಧುನಿಕ ಯಂತ್ರ]] [[ಅಮೇರಿಕದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯುದ್ಧ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]ಗೆ ಅಲ್ಲಿನ ವಸಾಹತುಗಳಿಂದ ಬರುವ ಹತ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ [[ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಸಮಯವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಯಂತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಯಿತು. [[ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಜೆನ್ನಿ]]ಯ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಇದಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು. ನಂತರ, [[ಆರ್ಕ್ರೈಟ್‍ನ ಯಂತ್ರ]] ಹಾಗು, [[ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯಲ್ ಕ್ರಾಂಟನ್]]ನ ’[[ಮ್ಯೂಲ್ ಯಂತ್ರ]]’ ಕೂಡ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ಹತ್ತಿ ಕೀಳುವ ಯಂತ್ರಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿವೆ. ಕಿತ್ತ ಹತ್ತಿಯ ಶೇಖರಣೆಯಲ್ಲೂ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. [[ಹತ್ತಿ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಬಿಲ್ಡರ್]] ಯಂತ್ರವು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹತ್ತಿಯನ್ನು ಅಡಕವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಚೌಕಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸುತ್ತದೆ. == ಸಂಸ್ಕರಣೆ == ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹತ್ತಿಯಿಂದ ಮೊದಲು ಬೀಜವನ್ನು ತಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[Ginning]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹತ್ತಿಯನ್ನು ದಾರವಾಗಿ ಸೆಣೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರಗಳ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖ. [[ಅಮೇರಿಕ ದೇಶ]]ದ [[ಏಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ [[ಎಲಿ ವಿಟ್ನಿ]] [[೧೭೯೩]]ರಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿಯ ಬೀಜವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಯಂತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನೇ ತಂದನು. == ಹತ್ತಿಯ ಉಪಯೋಗಗಳು == ಹತ್ತಿಯು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬಟ್ಟೆಯ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಹೀರುವಿಕೆಯ [[ಟೆರಿಕ್ಲಾತ್]], [[ಜೀನ್ಸ್]] ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ [[ಡೆನಿಮ್]] ಬಟ್ಟೆ, [[ಕಾರ್ಡುರಾಯ್]], ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃತಕ ಪದಾರ್ಥಗಳಾದ [[ರೆಯಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಪಾಲಿಯೆಸ್ಟರ್]]ಗಳ ಜೊತೆಗೂ ಹತ್ತಿಯನ್ನು ಮಿಶ್ರಿಸಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ಹತ್ತಿ, ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ಕಟ್ಟಲು ಬಳಸುವ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆ, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಬಳಸುವ 'ಸ್ಯಾನಿಟರಿವೇರ್‍ಗಳು' ಹತ್ತಿಯ ಇತರ ಉಪಯೋಗಗಳು. ಬಟ್ಟೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲದೆ [[ಮೀನು ಜಾಲ]], [[ಕಾಫಿ]] ಫಿಲ್ಟರ್, [[ಸಿಡಿಮದ್ದು]]ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಹತ್ತಿಯ ಉಪಯೋಗವಿದೆ. [[ಹಾಸಿಗೆ]]ಗಳನ್ನು ತುಂಬಲು ಕೂಡ ಹತ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಿಯ ಬೀಜಗಳಿಂದ [[ಅಡಿಗೆ ಎಣ್ಣೆ]]ಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಣ್ಣೆ ತಯಾರಕೆಯಿಂದ ಉಳಿಯುವ [[ಹಿಂಡನ್ನು|ಹಿಂಡಿಯನ್ನು]] ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರವಾಗುವ ತೀರ ನುಸಿಯಂತಹ ಪುಡಿಯಿಂದ (Micro dust) [[ಬಯೋಗ್ಯಾಸ್]] ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ತಿನ್ನಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಅಣಬೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಕೂಡ ಹತ್ತಿಯ ಉಪಯೋಗವಿದೆ. [[ಪಾರ್ಟಿಕಲ್ ಬೋರ್ಡ್‍]], ವಿಧ-ವಿಧದ ಕಾಗದಗಳು, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ದಪ್ಪಕಾಗದ, ಕಾರುಗೇಟೆಡ್ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು, ಮುಂತಾದವುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಹತ್ತಿಯ ಬಳಕೆಯಿದೆ. == ಹತ್ತಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು == ಹತ್ತಿಯ ಸಾಗುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಮುನ್ನಡೆಗಳಂತೆ, ಹತ್ತಿಯ ನಾರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲೂ ಕೂಡ ಪ್ರಪಂಚಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಸಾಗಿದವು. === ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಟನ್ ಗ್ರೋಯಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (೧೯೦೪-೧೯೫೪) (BCGA) === ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದ ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತಿತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಗತಿಯುಂಟಾಯಿತು. ಈ ಸಂಘವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವರು ಸರ್ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಜೋನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜೆ. ಆರ್ಥರ್ ಹಟನ್. ಇದರ ಜೊತೆಯ "ಶರ್ಲಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಈಗ (BTTG), ಭಾರತವೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಪ್ರಪಂಚದ ಹತ್ತಿ ಸುಧಾರಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆಲ್ಲಾ ತನಿಕೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಲಹೆ, ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಾಯ ಒದಗಿಸಿತು. ಹತ್ತಿ ಗುಣವಿಶೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಗೂ ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತಿ ಸಂಶೋಧಕರು ಉತ್ಸುಕತೆಯಿಂದ ಇಂದಿಗೂ ಎದುರುನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಬಿಸಿಜಿಯ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ, [[ಯುಗಾಂಡ]], [[ಕಿನ್ಯಾ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ]], [[ಟ್ಯಾಂಗನಿಕ]], [[ರೊಢೀಶಿಯ]], [[ಸೂಡಾನ್]], [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ಮತ್ತು ಭಾರತಗಳಲ್ಲಾಯಿತು. === ಕಸಾಲ ಕಾಟನ್ ಕಂಪನಿ, [[ಸುಡಾನ್]] (KCC) === ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ಗಿಝಿರ]] ದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ [[ನೀರಾವರಿ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಅಲ್ಲಿನ ಸೆನ್ನಾರ್ [[ಅಣೆಕಟ್ಟ]]ನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಸಾವಿರಾರು ಎಕರೆ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಶ ಜನತೆ, ಸರ್ಕಾರದ, ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯ, ಮುಂದಾಳತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿ, ಮಾಡಿದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಹತ್ತಿ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅತಿಹೆಚ್ಚು. ಜೊತೆಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸದ, ಆರೋಗ್ಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಇವುಗಳೆಲ್ಲದರ ಮುತುವರ್ಜಿವಹಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಂದ, ಕೇವಲ ೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಕಾಲೋನಿಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾದ ಹತ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣ - ೧ ಮಿಲಿಯ ಹತ್ತಿ ಬೇಲ್‍ಗಳಷ್ಟು ಆಯಿತು.. ಮುಂದೆ, ಯಂತ್ರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ, ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದನೆ, ಹತ್ತಿ ಪೈಬರ್, ಹತ್ತಿದಾರ, ಬಟ್ಟೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ಗಳಲ್ಲೂ ಹಲವಾರು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆದವು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ, ಅಮೆರಿಕ, ಜಪಾನ್, ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅನುಸಂಧಾನಗಳು, ಹತ್ತಿ ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದವು. === ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು === ಹತ್ತಿಯ ತಳಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಲು ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದ [[ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]]ಯ ಸಹಾಯ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿತ ಕೆಲವು ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ ಕೀಟವಾದ [[ಬೊಲ್ ‍ವರ್ಮ್]], [[ಹತ್ತಿ- ಕಾಯಿ, ಕೊರೆಯುವ ಹುಳು]] ವಿನ ಪರಿಣಾಮ ತಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಶ್ವದ ಸ್ತರದಲ್ಲಿ ಬಯೋಟೆಕ್ ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಸುವ ಪ್ರಮಾಣ-‍ ೨೮%, ಭಾರತದ ಬಯೋಟೆಕ್ ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ-೧೫.೬%. === ಮಾಹಿತಿತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪರಿಣಾಮಗಳು === ಹತ್ತಿಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪಾತ್ರವು ತುಂಭ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ತಜ್ಞರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮೊದಲು ಹತ್ತಿಯ ಗುಣವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾದ್ಯವಾಗುತಿತ್ತು ಆದರೆ [[ಗಣಕಯಂತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಅಂತರಜಾಲ]] ಗಳಿಂದ ಈಗ ರೈತರು ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತಾವಾಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಗಿರಾಕಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಕೆಲವೇ ಸೆಕೆಂಡ್ಗಳಲ್ಲಿ ರವಾನಿಸಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಗತಿಯು ಹತ್ತಿಯ ಮಾರಟ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೂ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ.. ಒಂದೇ ತರಹದ ಮಾನಕಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಾಹಿತಿಗಳು, ವಿಶ್ವದ ೯೦ ಕ್ಕೂಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಮಸ್ಯೆ, ಅನುಕೂಲ-ಪ್ರತಿಕೂಲಗಳನ್ನು ಅರಿತು ಮಾರಾಟವನ್ನು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು. === ಹತ್ತಿ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವೈಜ್ಞಾನಿಕರು === * ಎಸ್.ಸಿ. ಹರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ([[ಬ್ರಿಟನ್]]), * ಜೆ. ಬಿ. ಹುಚಿನ್ಸನ್ ([[ಬ್ರಿಟನ್]]), * ಜೆ. ಒ, ಬೀಸ್ಲಿ ([[ಯು.ಎಸ್.ಎ]]), * ಜಿ.ಎಸ್. ಜೈಟ್ಸೆವ್ ([[ರಶ್ಯ]]), * ಜೆ. ಎಮ್. ವೆಬರ್ (ಯು.ಎಸ್.ಎ), * ಟಿ. ಎಚ್. ಕಾರ್ನೆ, * ಎನ್. ಐ. ವಾವ್ಲೋವ್ (ರಶ್ಯ), * ಎ. ಸ್ಕೋವ್ಸ್ಟೆಡ್ (ರಶ್ಯ), ಹಾಗೂ * ವಿ. ಸಂತಾನಂ (ಭಾರತ) * ಸಿ. ಟಿ. ಪಟೇಲ್ (ಭಾರತ) * ಮುನ್ಷೀ ಸಿಂಗ್ (ಭಾರತ) * ಕತಾರ್ಕಿ (ಭಾರತ) * ಮಾರಪ್ಪನ್ (ಭಾರತ) <ref>" Evolutionary Studies in World Cottons,"- Santanam V,Huchinson J.B, 1974 and " Handbook of Cottons in India," (1999), Sundaram. V et al.</ref> 'ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ' {{ಮುಖ್ಯ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ}} [[ಚಿತ್ರ:Cotton picking in India.jpg|thumb|250px|right|[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಹತ್ತಿ ಕೀಳುತ್ತಿರುವುದು]] ಹತ್ತಿಯು ಭಾರತದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ [[ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆ]]ಯಾಗಿದೆ. ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದಲೂ ಹತ್ತಿ ಭಾರತದ ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಾಸು-ಹೊಕ್ಕಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಇದನ್ನು ತಮ್ಮ ಜೀವನಾವಲಂಬನೆಗೆ ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ -೬೦ [[ಮಿಲಿಯನ್]] ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಹತ್ತಿಯನ್ನು "ದೇಸಿ ಹತ್ತಿ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ''[[ಗಾ. ಆರ್ಬೊರಿಯಮ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಗಾ. ಹರ್ಬೆಸಿಯಮ್]]'' ಪ್ರಜಾತಿಯ ಹತ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ತಂತುಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿಯೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಒರಟಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತವೆ. ತಂತು-ಶಕ್ತಿಯೂ ಕಡಿಮೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಯಾರಾದ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಒರಟಾಗಿರುವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. === ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿಯ ಇತಿಹಾಸ === [[ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತ]]ದ ಹತ್ತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕೌಶಲ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. [[ಯುರೋಪ್]]ನ ಸಮುದ್ರನಾವಿಕರು ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಹತ್ತಿಬಟ್ಟೆಗಳ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು. [[ಮೊಘಲ್|ಮೊಘಲರ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ - ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. [[೧೮೨೮]]ರಲ್ಲಿ, [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ]]ಯ ಕೆಲವು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹತ್ತಿಯ ಬೀಜಗಳನ್ನು [[ಧಾರವಾಡ]]ದ ರೈತರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿದರು. ಆ ಹತ್ತಿ ತಳಿಗಳು- ಬೊರ್ಬೊನ್ ಎಂಬ ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಮರಹತ್ತಿ. ಮುಂದೆ [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಜಾರ್ಜಿಯ (ರಾಜ್ಯ)|ಜಾರ್ಜಿಯ]]ದಿಂದ ಆಗಮಿಸಿದ ಇನ್ನೆರಡು ತಳಿಗಳು ಮುಂದೆ ಧಾರವಾಡ್ ಅಮೆರಿಕನ್-೧ ಹತ್ತಿಗಳೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದವು. ಇದೇ ರೀತಿ, [[೧೯೦೬]]ರಲ್ಲಿ [[ಇಂಡೋಚೈನ]]ದಿಂದ ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ತಂದ ಹತ್ತಿಬೀಜಗಳನ್ನು [[ಚೆನ್ನೈ|ಮದ್ರಾಸಿನ]] ತರಿಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಿ ಸಾಗುವಳಿಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು "ಕ್ಯಾಂಬೋಡಿಯ ಹತ್ತಿ"ಯೆಂದು (CO2) ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ನಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಈ ಹತ್ತಿ ತಳಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು, [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಗುಜರಾತ್]]ನ [[ಕಾಥೆವಾಡ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದೇ ತಳಿ, ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಎಮ್.ಸಿ.ಯು. ಹತ್ತಿಯ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿ ಎಮ್.ಸಿ.ಯು-೫ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದೆ. === ಇಂಡಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಟನ್ ಕಮಿಟಿ === ಬ್ರಿಟಿಷರು, ಬೊಂಬಯಿನಲ್ಲಿ ೧೯೧೯ ರಲ್ಲೇ, "[[ಇಂಡಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಟನ್ ಕಮಿಟಿ]]" ಎಂಬ ಸಂಘವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು.<ref>[https://archive.org/stream/Venk6Copy/Venk6%20-%20Copy#page/n7/mode/2up 'My_Spin_Lab'-By_Holalkere_Rangarao_Laxmivenkatesh.pdf'-೨೦೦೫]</ref> ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಬೆಳೆಸಿದ ಹತ್ತಿಯ ಹೊಲದಲ್ಲಿನ ಫಸಲನ್ನು [[ಬೊಂಬಾಯಿ]]ನ ಹವಾ-ನಿಯಂತ್ರಿತ ವೇದಶಾಲೆಯಾದ "The Technological Laboratory, C.T.R.L." ನಲ್ಲಿ (ಈಗ, CIRCOT) ಮೂಲ್ಯಾಂಕನ ಮಾಡಿ, ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಉತ್ತಮವಾದ ತಳಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮುಂದುವರಿಸುವ ಪರಿಕ್ರಮವನ್ನು ಶುರುಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಹತ್ತಿ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೂಲ ಪರಿಕ್ರಮದ ಪಾದಾರ್ಪಣೆಯನ್ನು [[ಡಾ. ಆರ್ಥರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಟರ್ನರ್]], ಮತ್ತು [[ರಾಲ್ಫ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಸನ್]] ರವರು [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩]], [[೧೯೨೪]]ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿದರು. [[೧೯೬೬]]ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಕಾರ್ಯಾಡಳಿತವನ್ನು [[ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಅನುಸಂಧಾನ ಸಂಸ್ಥಾನ]] (ICAR) ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ, [[ಡಾ. ನಾಸಿರ್ ಅಹ್ಮೆದ್]], [[ಡಾ. ಡಿ. ಎಲ್. ಸೇನ್]], [[ಡಾ. ಸಿ. ನಂಜುಂಡಯ್ಯ]], [[ಹರಿರಾವ್ ನವಕಲ್]], [[ಡಾ. ವಿ. ಸಂತಾನಂ]], ಶ್ರೀ. ಮಾರಪ್ಪನ್, ಡಾ. ಕಾತರ್ಕಿ, ಶ್ರೀ.ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಸಂಶೋಧಕರ ಸಹಯೋಗದಿಂದ, ಭಾರತದ ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆ ಒಂದು ಮಹತ್ತರ ಹಂತವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ೧೯೭೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, [[ಗುಜರಾತ್ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ [[ಸಿ.ಟಿ. ಪಟೇಲ್]], ಭಾರತದ ಗುಜರಾತ್-೬೭ ತಳಿ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕದ ನೆಕ್ಟರಿಲೆಸ್ ತಳಿಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಹೈಬ್ರಿಡ್ -೪ ಹತ್ತಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು. ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಥಮ [[ಹೈಬ್ರಿಡ್]] ಹತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಈ ಹತ್ತಿ-ತಳಿ, ಪ್ರತಿ [[ಹೆಕ್ಟೇರ್]]ಗೆ ೮೦ ರಿಂದ ೧೦೦ [[ಕಿ.ಗ್ರಾಂ.]] ಕಪಾಸ್ ಇಳುವರಿಕೊಟ್ಟು ಒಂದು ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ಅನುಸಂಧಾನದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ, [[ಧಾರವಾಡ]]ದ [[ಡಾ. ಕಾತರ್ಕಿ]]ಯವರು, ವರಲಕ್ಷ್ಮಿ ಹಾಗೂ ಡಿ. ಸಿ. ಎಚ್ -೩೨, ಎಂಬ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮಕೊಟ್ಟರು. ಇಂದು ನಮ್ಮ ಹತ್ತಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ೮೭ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಗಳು ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿವೆ. === ನವ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ === {| border="1" |- ! ವಲಯಗಳು || ವಲಯದ ಮುಖ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳು || ಸಾಗುವಳಿ ಪ್ರದೇಶ (%) || [[ಮಿಲಿಯನ್]] [[ಹೆಕ್ಟೇರು]]ಗಳು || ಪ್ರತಿ ಹೆಕ್ಟೇರಿಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ([[ಕಿಲೊಗ್ರಾಂ]]) |- | [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ಉತ್ತರ]] || [[ಪಂಜಾಬ್]], [[ಹರ್ಯಾಣ]], [[ರಾಜಾಸ್ಥಾನ]], [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] || ೨೪% || ೨.೨೧ || ೨೨೫ |- | [[ಮಧ್ಯ ಭಾರತ|ಮಧ್ಯ]] || [[ಗುಜರಾತ್]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]] || ೫೭% || ೫.೨೫ || ೨೮೫ |- | [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ]] || [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]] || ೧೯% || ೧.೫೦ || ೩೯೫ |- |} [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ]]ಯಾಗಿದ್ದ [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ]] ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ICARನ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರಾದ [[ಎಮ್.ಎಸ್.ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್]]ರವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ [[ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಪ್ರಭಾವ ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಗೂ ತಟ್ಟಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ದೇಶದ ಬಟ್ಟೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉತ್ತಮಗೊಂಡು, ಹತ್ತಿಯನ್ನು ರಫ್ತುಮಾಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂದಿತು. ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತ ತಳಿಗಳ ದೊರೆಯುವಿಕೆ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾರಣ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ರೈತರಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲು [[ಬಾಲ್ ವರ್ಮ್]]ನಿಂದ ರಕ್ಷಿತ [[ಬೀಟಿ ಹತ್ತಿ]]ಯ ೩ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತ್ತು. ಆಗ ಇದ್ದದ್ದು, ಒಂದು ಕಂಪೆನಿ ಮಾತ್ರ. ಇಂದು, ಸುಮಾರು ೪ ಬೀಜಕಂಪೆನಿಗಳು ಮುಂದೆಬಂದು, ೨೦ ಬೀ.ಟಿ ಹತ್ತಿಯ ಉತ್ತಮ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜುಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಈಗ ಭಾರತದ ಬಯೋಟೆಕ್ ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ-೧೫.೬ %. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <references/> == ಇತರ ಆಧಾರಗಳು == # A Seminar on 'How to improve Quality of Indian Textiles to meet International Standards.'IFS/CIRCOT, Feb,20, 1999. # Seed Industry and Cotton Production-Shri. B. R. Barwale, Chairman, MAHYCO, Silver Jubilee Lecture series, ISCI Publication. July, 28, 2001. # Present status of the Indian Cottons and strategies for improvement, Lecture by Shri.M.B.Lal, Adviser/ former CMD/ TMC Mission, CCI, Mumbai- Nov, 23, 2001. ISCI, Journal, Mumbai. # Indian Cotton Trade-Past Present and Future,Silver Jubilee Lecture Series, ISCI Publication, April, 26, 2002. # 'My Spin Lab', A book by, Shri. Holalkere Rangarao Laxmivenkatesh. Published in 2005. # Referral Laboratory on Cotton Textiles at CIRCOT. An Insight into the Additional facilities. CIRCOT Publication.(Under NATP Sponsered Programme) # Cotton Production, Technology Mission, and new plans for paradigm shift, ISCI Joural, 2006. # Quality profile of the cottons- 2006, Director, CIRCOT. # " Breeding for Fibre Quality Improvement of Cotton."-R. Krishnamourthy, Res Dir; Rasi seeds (P)Ltd ; Salem,T.N. Dr. V. sundaram Lecture Series, ISCI Publication, June, 16, 2007. == ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [http://www.cicr.org.in/ CICR, Central Institute for Cotton Research, Nagpur,'ಕೇಂದ್ರೀಯ ಹತ್ತಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221175445/http://www.cicr.org.in/ |date=2019-12-21 }} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹತ್ತಿ]] jn45ozje8co75uwzkib9khyzll1xa5o 4 12595 1384045 805194 2026-08-23T08:58:23Z A826 72368 (via JWB) 1384045 wikitext text/x-wiki [[Image:Chernobyl Disaster.jpg|right|150px]] '''[[ಚೆರ್ನೊಬಿಲ್ ದುರಂತ]]'''ವು [[ಉಕ್ರೇನ್‌]]ನ ಪ್ರಿಪ್ಯಟ್ ನಗರದ ಸಮೀಪದ ಚೆರ್ನೊಬಿಲ್ [[ಅಣು ಸ್ಥಾವರ]]ದಲ್ಲಿ [[ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೬]], [[೧೯೮೬]]ರಂದು ಉಂಟಾದ ಸ್ಪೋಟ ಮತ್ತದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹರಡಿದ [[ವಿಕಿರಣ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಾವು-ನೋವು-ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ದುರಂತವು [[ಅಣುಶಕ್ತಿ]]ಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರವಾದುದು. ಇದರಿಂದ ಹರಡಿದ ವಿಕಿರಣಾತ್ಮಕ ಪದಾರ್ಥವು ಅಂದಿನ ಇಡೀ [[ಸೊವಿಯಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ]] ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್]] ಅಲ್ಲದೆ [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ]]ದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೂ ತಲುಪಿತ್ತು. [[ಉಕ್ರೇನ್‌]], [[ರಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಲಾರಸ್]] ಪ್ರದೇಶಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಲುಷಿತಗೊಂಡು ಸುಮಾರು ೩೩೬,೦೦೦ ಜನರ ಪುನರ್ವಸತಿಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಣುಶಕ್ತಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]]ದ (IAEA) ಪ್ರಕಾರ ಈ ದುರಂತದ ನೇರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉಂಟಾದ ಸಾವುಗಳು ೫೬. ಆದರೆ ವಿಕಿರಣದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ತಲೆದೋರುವುದರಿಂದ ದುರಂತದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅಳೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈಗ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾಗಿರುವ ರಷ್ಯಾ, ಉಕ್ರೇನ್‌ ಮತ್ತು ಬೆಲಾರಸ್‍ಗಳು ಇನ್ನೂ ಈ ದುರಂತದ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ತತ್ತುತ್ತಿವೆ. [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ವಿಶೇಷ ಬರಹ]] f1vit30n8dm09u0qu2x7qoo3066wn94 0 12612 1384020 1360729 2026-08-23T08:53:45Z A826 72368 (via JWB) 1384020 wikitext text/x-wiki {{Infobox ದೇಶ |native_name = Україна<br />''ಯುಕ್ರಯಿನ'' |conventional_long_name = ಯುಕ್ರೇನ್ |common_name = ಯುಕ್ರೇನ್ |image_flag = Flag of Ukraine.svg |image_coat = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg |image_map = Europe-Ukraine (disputed territory).svg |map_caption = [[ಯುರೋಪ್]]ನ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಯುಕ್ರೇನ್ |national_anthem = Ще не вмерла України ні слава, ні воля <small>([[ಯುಕ್ರೇನಿನ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ)</small><br />''[[Shche ne vmerla Ukrainy|Shche ne vmerla Ukrayiny ni slava, ni volya]]''<small><br />''ಯುಕ್ರೇನಿನ ತೇಜಸ್ಸು ಇನ್ನೂ ಅಳಿದಿಲ್ಲ, ಅದರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕೂಡ''</small> |official_languages = [[ಯುಕ್ರೇನಿನ ಭಾಷೆ]] |capital = [[ಕಿಯೆವ್]] |latd=50 |latm=27 |latNS=N |longd=30 |longm=30 |longEW=E |largest_city = ರಾಜಧಾನಿ |government_type = [[ಅರೆ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪದ್ಧತಿ]] |leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ |leader_name1 = [[ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಝೆಲೆನ್ಸ್ಕಿ]] |leader_title2 = ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ |leader_name2 = [[ಯೂಲಿಯಾ ಸ್ವೈರಿಡೆಂಕೊ]] |sovereignty_type = [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] |sovereignty_note = [[ಸೋವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಿಂದ |established_event1 = ಘೋಷಿತ |established_date1 = [[ಆಗಸ್ಟ್ ೨೪]], [[೧೯೯೧]] |established_event2 = [[ಜನಾಭಿಮತ]] |established_date2 = [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧]], [[೧೯೯೧]] |established_event3 = ನಿರ್ಧಾರಿತ |established_date3 = [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೫]], [[೧೯೯೧]] |area_rank = ೪೪ನೇ |area_magnitude = 1 E8 |area = 603,700 |areami² = 233,090 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 7% |population_estimate = 46,299,874 |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 27th |population_census = 48,457,102 |population_census_year = 2001 |population_density = 77 |population_densitymi² = 199 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 115th |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP = $355.8 billion |GDP_PPP_rank = 28th |GDP_PPP_per_capita = $8,000 |GDP_PPP_per_capita_rank = 86th |GDP_nominal = $81.53 billion |GDP_nominal_rank = 53rd |GDP_nominal_year = 2006 |GDP_nominal_per_capita = $1,760 |GDP_nominal_per_capita_rank = 108th |HDI_year = ೨೦೦೪ |HDI = 0.774 |HDI_rank = 77th |HDI_category = <span style="color:#ffcc00;">ಮಧ್ಯಮ</span> |Gini = 28.1 |Gini_year = ೨೦೦೩ |Gini_category = <span style="color:#009900;">low</span> |currency = [[ಹ್ರಿವ್ನಿಯ]] |currency_code = UAH |country_code = UKR |time_zone = [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] |utc_offset_DST = +3 |cctld = [[.ua]] |calling_code = 380 |footnotes = }} '''ಯುಕ್ರೇನ್''' ({{lang|uk|Україна}} / [[:en:IPA|/ukraˈjina/]]) [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್]]ನ ಒಂದು ದೇಶ. [[ಈಶಾನ್ಯ]]ಕ್ಕ [[ರಷ್ಯಾ]], ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ಬೆಲಾರಸ್]], ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಪೋಲೆಂಡ್]], [[ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ]] ಮತ್ತು [[ಹಂಗೆರಿ]], ನೈರುತ್ಯಕ್ಕೆ [[ರೊಮೇನಿಯ]] ಮತ್ತು [[ಮಾಲ್ಡೊವ]], ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ]] ಈ ದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸತ್ತದೆ. ಈ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ [[ಕೀವ್]]. ಉಕ್ರೇನ್- ರಷ್ಯಾ ಗಡಿ ವಿವಾದ ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ==ಚರಿತ್ರೆ== [[File:Skythian archer plate BM E135 by Epiktetos.jpg|thumb|The [[Scythians|Scythian]] archer by [[Epiktetos]], c. 520 BC.]] ಉಕ್ರೇನು ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪರಾಕ್ರಮಣಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ದೇಶ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನು ಸಿತಿಯನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶ. ಪ್ರ,ಶ. ಪು. 8-7ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಗ್ರೀಕರ ವಸಾಹತು. ಮುಂದೆ ಇದನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡವರು ರೋಮನ್ನರು. ಪ್ರ.ಶ. 4ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಾಥರೂ ಅನಂತರ ಹೂಣರೂ ಈ ನೆಲೆವನ್ನು ಆಳಿದರು. ಪೂರ್ವ ಮಧ್ಯ ಯುಗದಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ವನಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರು ಪೂರ್ವ ಸ್ಲಾವ್ (ರಷ್ಯನ್) ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನ. ಮುಂದೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಇದು ಕಾಝಾರರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. 9ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ಕೀಫನ್ ರಷ್ಯದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಹೋಯಿತು. ಆಗಲೂ ಇಲ್ಲಿನ ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಲೆಮಾರಿ ಜನಾಂಗಗಳಿದ್ದುವು. ಕೀಫನ್ ರಷ್ಯದ ಪ್ರಭುತ್ವವೂ ಕ್ಷೀಣದೆಸೆಗೆ ಬಂದಾಗ, 13ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಈ ಸುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶವೆಲ್ಲ ಟಾರ್ಟರರ ವಶವಾಯಿತು. ಆಗ ಆಡಳಿತದ ಶಕ್ತಿಕೇಂದ್ರ ಪಶ್ಚಿಮದತ್ತ ಚಲಿಸಿತು. 15ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿನ ಬಹುಭಾಗ ಲಿಥೂವೇನಿಯದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಆಗ್ನೇಯಭಾಗ ಖಾನರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು. ಲಿಥೂವೇನಿಯದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಜ್ಯ 1569ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂತು. ಆಗ ಪೋಲಿಷ್ ಕೆಥೊಲಿಕರ ಮತೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ರಷ್ಯನ್ ಆಚಾರಶೀಲರು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. ಇವರ ಪೈಕಿ ತುಂಬ ಉಗ್ರವಾಗಿದ್ದವರೆಂದರೆ ಕಾಸ್ಯಾಕರು. ಕೊನೆಗೂ 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ನಡುಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಉಕ್ರೇನು ಪೋಲೆಂಡಿನ ಹಿಡಿತದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆಗಲೂ ಇದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. 1653ರಲ್ಲಿ ಮಸ್ಕವಿಯೊಂದಿಗೆ (ಮಾಸ್ಕೋ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ) ಕೂಡಿಕೊಂಡಿತು. ನೀಪರ್ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ ಮಾತ್ರ 1790ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡಿನ ವಿಭಜನೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ಆ ದೇಶದ ಅಧೀನದಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. 18ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪುಸಮುದ್ರದ ತೀರಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತುರ್ಕಿಯಿಂದ ರಷ್ಯನರು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ಉಕ್ರೇನ್ ಜನ ಮಸ್ಕವಿಯ ರಷ್ಯನ್ನರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜನಾಂಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದದ್ದು 14-16ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ. ತಮ್ಮತನದ ಈ ಅರಿವಿನ ಫಲವೆಂದರೆ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭವಾದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಮ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ. ಟಿ.ಜಿ. ಷೆವ್ಚೆಂಕೊ ಈ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ. ಆದರೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರ ಈ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ರಷ್ಯನ್ ಸರ್ಕಾರ ಸಹಿಸಲಿಲ್ಲ. 1863ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್ ಬಂಡಾಯದ ಅನಂತರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಅಜ್ಞೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ್ದು 1905ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗಲೇ. ಉಕ್ರೇನಿಗೆ ಸ್ವಯಾಡಳಿತಾಧಿಕಾರ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಚಳುವಳಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ದೊರಕಿದ್ದು 1917ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅನಂತರ. ಆಗ ರಷ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮಂಡಲಿಗೆ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಷೆವಿಕರು ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯವೆಂದು ಸಾರಿಕೊಂಡಿತು. ಮುಂದಿನ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದಲ್ಲೂ ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ದಲ್ಲೂ ಉಕ್ರೇನಿಗೆ ಪೆಟ್ಟು ತಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಉಕ್ರೇನು 1917ರ ಡಿಸೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಗಣರಾಜ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಕೊಂಡಿತು. 1922ರಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದೀ ಗಣರಾಜ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ರಚನೆಯಾದಾಗ ಈ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನಾಲ್ಕು ಅಂಗ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನೂ ಒಂದು. 1939ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವನ್ನು ಪೋಲೆಂಡಿನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿತ್ತು. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಗಣರಾಜ್ಯ 1991ರಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ. <gallery class="center"> File:001 Kievan Rus' Kyivan Rus' Ukraine map 1220 1240.jpg|Historical map of Kievan Rus' and territory of Ukraine: last 20 years of the state (1220–1240). File:Kingdom of Galicia Volhynia Rus' Ukraine 1245 1349.jpg|The [[Kingdom of Galicia–Volhynia]] or Kingdom of Halych-Volynia (1245–1349). File:Grand Duchy of Lithuania Rus and Samogitia 1434.jpg|Historical map of [[Grand Duchy of Lithuania]], Rus' and Samogitia until 1434. File:Polish Lithuanian Ruthenian Commonwealth 1658 historical map.jpg|Proposed [[Polish–Lithuanian–Ruthenian Commonwealth]] or Commonwealth of Three Nations (1658). File:007 Ukrainian Cossack Hetmanate and Russian Empire 1751.jpg|Historical map of Ukrainian Cossack Hetmanate and territory of Zaporozhian Cossacks under rule of [[Russian Empire]] (1751). </gallery> ==ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣ== {{multiple image | align =left | image1 = Crimea Laspi Sunset.jpg | width1 = 185 | caption1 = The Bay of Laspi on [[Crimean Peninsula|Crimea]]'s [[Black Sea]] coast at sunset | alt1 = Bay of Laspi | image2 = Ai-Petri.jpg | width2 = 185 | caption2 = The [[Ai-Petri]]'s peak is {{convert|1234.2|m|ft}} above mean sea level.<ref>{{cite web|url=http://ukrainian.su/kurortnyie-rayonyi-kryima/gora-ay-petri.html|title=Города и области Украины – Гора Ай-Петри [Cities and regions of Ukraine – Mount Ai-Petri&#93;|publisher=Ukrainian.su|accessdate=26 January 2014|archive-date=8 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100408104609/http://ukrainian.su/kurortnyie-rayonyi-kryima/gora-ay-petri.html|url-status=dead}}</ref> | alt2 = Ai-Petri }} ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. *ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದ ನೀಪರ್ ನದಿಯ ತಗ್ಗು ನೆಲ. * ಇಲ್ಲಿ ನೀಪರ್ ಹಾಗೂ ಅದರ ಉಪನದಿಗಳಾದ ಪ್ರಿಪೆಟ್, ಡಿಸ್ನ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. * ಈಶಾನ್ಯದ ಎತ್ತರದ ನೆಲ-ಮಧ್ಯ ರಷ್ಯನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಅಂಚು.ಈ ಬಂಡೆಯಂಚುಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹೊಳೆತೊರೆಗಳು ಕೊರೆದು ಹಾಕಿ ನೀಪರನ್ನು ಸಂಗಮಿಸಲು ಧಾವಿಸುತ್ತವೆ. *ಮಧ್ಯನೀಪರ್ ತಗ್ಗುನೆಲದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸರಪಳಿಯಾಗಿ ಹಬ್ಬಿರುವ ಬೆಟ್ಟಸಮೂಹ ಹಾಗೂ ನೀಪರಿನ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಆಜೋವ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ.ಈ ಬೆಟ್ಟಸಮೂಹಕ್ಕೆ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪುಸಮುದ್ರ ಹಾಗೂ ಅಜೋವ್ ಸಮುದ್ರಗಳ ಕಡೆಗೆ ತಗ್ಗಿ ಸಾಗುವ ವಿಶಾಲ ಬಯಲು. *ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಪೇಥಿಯನ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ. * ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ. ==ವಾಯುಗುಣ== ಉಕ್ರೇನಿನದು ಖಂಡಾಂತರ ವಾಯುಗುಣ. ಆದರೆ ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದ ಸನಿಯದಿಂದಾಗಿ ಇದು ತೀವ್ರವಲ್ಲ. ಜನವರಿಯಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣತೆ 7ಲಿ ಸೆಂ.ಗ್ರೇ.-3ಲಿ ಸೆಂ.ಗ್ರೇ. ವರೆಗೆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರದ ಬೀಸುಗಾಳಿಯಿಂದ ಉಷ್ಣತೆ ಥಟ್ಟನೆ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಆದರೆ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲೂ ದಕ್ಷಿಣದ ಸಮುದ್ರದೆಡೆಯ ಬಿಸಿಗಾಳಿಗಳು ಬೀಸಿ ಹಿಮಗಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸುತ್ತವೆ. ಮಳೆ ಕಡಿಮೆ, ಕಾರ್ಪೇಥಿಯನ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 100-116ಸೆಂ.ಮೀ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಬಂದಂತೆ ಮಳೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಬರುತ್ತದೆ. ಬೇಸಗೆಯ ಮಳೆ ಗುಡುಗು ಮಿಂಚುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ==ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು== [[File:Vylkove Ukrainy.jpg|thumb|right|ಪಕ್ಷಿ ಸಂಕುಲ]] ಉಕ್ರೇನು ಮುಖ್ಯ ಸಸ್ಯ ವಲಯಗಳ ಕೂಡು ನೆಲ. ಉತ್ತರದ ತಗ್ಗುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ [[ಓಕ್]], ಹಾರ್ನ್‌ಬೀಮ್, ಪೈನುಗಳಿವೆ. ಆಷ್, ಮೇಪಲ್ ಸಾಮಾನ್ಯ, ಮರಳುಮಿಶ್ರಿತ ನೆಲವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪೀತದಾರು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಜವುಗುನೆಲದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಡರ್, ವಿಲೊ ಪ್ರಧಾನ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜೊಂಡೂ ಸಾಮಾನ್ಯ. ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದಂತೆ ಓಕ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪರ್ಣಪಾತೀವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಹುಲ್ಲು ಬಯಲು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲು ತೆಳುವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಸ್ಯಗಳು ಬಹುತೇಕ ಇಂದು ಇಲ್ಲ. ಹುಲ್ಲು ಕೆತ್ತಿ ಮರ ಕಡಿದು ಸಾಗುವಳಿ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಭೂನಗ್ನೀಕರಣದ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಪರ್ವತಗಳ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳವೇ ಆದ ಸಸ್ಯವಲಯಗಳಿವೆ. ಕಾರ್ಪೇಥಿಯನುಗಳ ಕೆಳಭಾಗ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಅಚ್ಛಾದಿತವಾಗಿದೆ. ಮೇಲೇರಿದಂತೆ ಶಂಕುಧಾರಿ ಮರಗಳ ಕಾಡು. ಇನ್ನೂ ಮೇಲೆ ಆಲ್ಪ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವಂಥ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು. ಕಾರ್ಪೇಥಿಯನ್ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳನ್ನಲ್ಲದೆ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಮಾದರಿಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ==ವ್ಯವಸಾಯ; ಕೈಗಾರಿಕೆ== [[File:Typical agricultural landscape of Kherson Oblast.jpg|thumb|right|ಉಕ್ರೇನ್‍ನ ಗೋಧಿ ಹೊಲ]] ಉಕ್ರೇನಿನಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶೇ.60 ಭಾಗ ವ್ಯವಸಾಯಯೋಗ್ಯ. ಇದರ ಮೂರರಲ್ಲೆರಡು ಪಾಲು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಳಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮುಖ್ಯಬೆಳೆ ಚಳಿಗಾಲದ ಗೋಧಿ. ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದ ತಗ್ಗುನೆಲದಲ್ಲೂ ಉತ್ತರ ಕ್ರಿಮಿಯದಲ್ಲೂ ಇದು ಪ್ರಧಾನ. ಎರಡನೆಯ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ. ಸೋವಿಯತ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾಗಿದ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ ಬೆಳೆಯುವ ಕೆಲವೇ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಒಂದು. ಚಳಿಗಾಲದ ರೈ, ವಸಂತದ ಯವೆ (ಬಾರ್ಲಿ), ಮಿಲೆಟ್, ಕಪ್ಪುಗೋದಿ ಇತರ ಬೆಳೆಗಳು. ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಬೀಟ್ ಮುಖ್ಯ. ಇದು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಪ್ರಧಾನ ಸಕ್ಕರೆ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಜ್ಯ. ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ರೇಪ್, ಅಗಸೆ, ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು, ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, [[ಕರ್ಬೂಜ|ಕರಬೂಜ]] ಇವೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ವ್ಯವಸಾಯದ ಉಪಚಟುವಟಿಕೆಯಾ ಗಿರುವ ಪಶುಪಾಲನೆಯೂ ಮುಖ್ಯ. ದನ, ಹಂದಿ, ಕುರಿ, ಕೋಳಿ ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಸಾಕಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಆಹಾರದ ಬುಟ್ಟಿಯೆಂದು ಈ ರಾಜ್ಯ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಈಚೆಗೆ ಪೂರ್ವ ರಾಜ್ಯಗಳು ವ್ಯವಸಾಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಗಳಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೂ ವ್ಯವಸಾಯದಂತೆಯೇ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. [[ಕಬ್ಬಿಣ]], [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]], [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು]], ಆಂಥ್ರಸೈಟ್, ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು, [[ಲವಣ]], ಫಾಸ್ಫೇಟುಗಳು, [[ಪಾದರಸ]] ಇಲ್ಲಿನ ಖನಿಜಗಳು. ಇವುಗಳ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬೆಳೆದಿವೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ರೈಲು, ಜಲಮಾರ್ಗಗಳೂ ಈ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿವೆ. ಬೃಹತ್ ರಸಾಯನ ಕೈಗಾರಿಗೆ, ಸೂಪರ್ ಫಾಸ್ಫೇಟುಗಳು, ಬಣ್ಣಗಳು, ಹಡಗುನಿರ್ಮಾಣ-ಇವು ಮುಖ್ಯ. ಯುದ್ಧಾನಂತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿನ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಹಿಂದಿದ್ದಷ್ಟಿಲ್ಲವೆನ್ನಬಹುದು. ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತುಂಬ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಡೆಸ, ನಿಕಲೈಯಫ್, ಟಗನ್ರಾಕ್, ಮಾರಿಯೂಪಾಲ್ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಬಂದರುಗಳು. ಪುರಾತನ ನಗರವಾದ ಕೀವ್ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದರೂ ಖಾರ್ಕಾಫ್ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಗರಾಂತರವಾಸಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ವೇಗವಾಗಿ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತಿದೆ. ==ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಬ== ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ ವಂಶಪರಂಪರಾಗತ ವಾದ ಕೀವನ್ರಸ್ನ ಆಡುನುಡಿ. ಇದು ರಷ್ಯನ್ಗಿಂತ ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ನನ್ನೇ (ಬೈಲೊ ರಷ್ಯನ್) ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳೊಡನೆ ಒಳಭೇದಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ ಇವೆರಡು ಭಾಷೆಗಳಿಗೂ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾವಣೆಯ ಒಳಭೇದಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಉಪಭಾಷೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀವ್ ನಗರ ನಾಶವಾದಾಗ, ಲಿಥುವೇನಿಯದ ಗ್ರಾಂಡ್ ಡಚಿಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿನ ಅಧೀನಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿದ ಅನಂತರ ಮೂಲರೂಪವಿದ್ದೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಒಳಭೇದದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆ ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಆಗಿತ್ತು. ಅನಂತರ 16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯಾಯಿತು. ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಮತ್ತು ಪೋಲಿಷ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕಾನೂನಿನ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. 14ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ ಆಜ್ಞಾಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. 16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್, ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಹಾಗೂ ಪೋಲಿಷ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಆಘಾತ ಉಂಟುಮಾಡಿತು. 17ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರೂಪದ ಚರ್ಚ್ ಸ್ಲವೋನಿಕರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಉಕ್ರೇನಿನ ಬುದ್ದಿಜೀವಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿಯೇ ಈ ಭಾಷೆಯ ಆಡುನುಡಿಯ ರೂಪವನ್ನು ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಕವನ ಹಾಗೂ ವಿಡಂಬನ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವಾನ್ ಕೋತ್ಲ್ಯಾರೇವ್ಸ್ಕಿಯ ಎನೆಇಡಾದ ಜೊತೆಗೆ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ನೂತನ ರೂಪ ಈ ಆಡುನುಡಿಯ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಅಂದಿನಿಂದೇಚೆಗೆ ನೂತನ ರೂಪದ ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯಂತೆಯೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾಷಾ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುವಂಥವಾದರೂ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ ಪೋಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಅನೇಕ ಪದಗುಚ್ಛಗಳನ್ನೇ ಅಲ್ಲದೆ ಆಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 11ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಮಂಗೋಲ್-ಟಾರ್ಟರ್ ಅತಿಕ್ರಮಣವಾದ 13ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಜನಾಂಗದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ ರಷ್ಯನ್ ಹಾಗೂ ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆಯಂತೆಯೇ (ಅಂದರೆ, ಕೀವನ್ರಸ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯ) ಇತ್ತು. ಕೀವನ್ರಸ್ನ ಪತನದಿಂದಾಗಿ 13-16ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಅದರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಇಳಿಮುಖಗೊಂಡಿತು. ಅನಂತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶೀಯ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ, ಮುದ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಲು ಪಟ್ಟ ಶ್ರಮ-ಇವುಗಳಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡಿತು. ಅನೇಕ ಹೊಸ ಬರೆಹಗಾರರು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದವ ಇವಾನ್ ವಿಶೆನ್ಸ್ಕಿ (ನಿ. 1925). 15- 17ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಗುಣವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ವೀರಗೀತೆಗಳು (ಮಹಾಕಾವ್ಯ). ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಾಡುಗಳು ಹಾಗೂ ಲಾವಣಿಗಳು. 17ನೆಯ ಮತ್ತು 18ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಗದ್ಯ, ಶಾಲಾ ನಾಟಕಗಳು, ಭಾವಗೀತೆ ಹಾಗೂ ವಿಡಂಬನ ಕಾವ್ಯಗಳು ಆಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದಿದವು. ಹ್ರಿಹೋರಿ ಸ್ಕವರದಾ (1722-94)ಎಂಬ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪ್ರಬೋಧಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ವಿಚಾರವನ್ನು ತನ್ನ ವೇದಾಂತ ಪ್ರಕರಣಗ್ರಂಥ, ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಕವನಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಚರ್ಚ್ಸ್ಲವೋನಿಕ್ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಭಾಷೆಯ ಅಡಿಗಲ್ಲಾಗಿತ್ತು. ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ದೇಶೀಯ ಭಾಷೆ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಭಾಷೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಇವಾನ್ ಕೋತ್ಲ್ಯಾರೇವ್ಸ್ಕಿಯ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು. ಇವನ ಕೃತಿಗಳು ವರ್ಜಿಲನ ಪ್ರಹಸನ ಮತ್ತು ಎನೆಇಡ, ಎನೆಇಡ ದೇಶೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಥಮ ಗ್ರಂಥ. ನಿತ್ಯಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಏಕಾಂತ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ. ನಾಟಲ್ಕ ಪೊಲ್ತಾವ್ಕ ಈತನ ಮತ್ತೊಂದು ಕೃತಿ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗೆ ಜಯ ದೊರಕಿತು. ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಗಳು, ಇತಿಹಾಸ ಲೇಖನಗಳು, ಉತ್ತಮ ನಾಟಕಗಳು, ಜಾನಪದ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡುವು. ಪೆತ್ರೊ ಗುಲಾಕ್ ಅರ್ತೆಮೋವೆಸ್ಕಿ (1790-1865) ಪ್ರಹಸನಗಳನ್ನೂ ರಮ್ಯಸಾಹಿತ್ಯಗಳನ್ನೂ ಅದರಲ್ಲೂ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ಇವ್ಗೆನ್ ಗ್ರಿಬಿಂಕ (1812-48) ನೈಜ ಕಥೆಗಳನ್ನು, ಭಾವಗೀತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ಈತ ಲಾಸ್ತಿವ್ಕ ಅಲ್ಮಾನಾಕ್ನ (1841) ಸಂಪಾದಕನಾಗಿದ್ದ. ಗ್ರಿಗೋರಿಕ್ವೀತ್ಕ (1778-1843) ಒಬ್ಬ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಗದ್ಯ ಲೇಖಕ. ಈತ ನಿತ್ಯಜೀವನವನ್ನು ಕುರಿತ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಕರ್ತೃ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುಸ್ಯ ಹಾಗೂ ಸೆರ್ದೇಚ್ನ ಅಕ್ಸಾನಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅನಂತರ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದವರಿವರು: ಮಾರ್ಕಿಯಾನ್ ಷಷ್ಕೆವಿಚ್ (1811-43) ಮತ್ತು ಯಾಕಿಫ್ ಗಲೋವಾತ್ಸ್‌ಕಿ (1814-88), ಇವಾನ್ ವಹಿಲೇವಿಚ್ (1811-66). ಗಹನವಾದ ಅನುಭವ ದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ದುಕ್ನೊವಿಚ್ ಅಸಾಮಾನ್ಯನಾಗಿದ್ದ. ಆಧುನಿಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕನೆಂದರೆ ತರಾಸ್ ಷೆವ್ಚೆಂಕೊ (1814-61). ಈತ ಬುದ್ದಿಜೀವಿ, ಕವಿ, ಗದ್ಯಲೇಖಕ, ನಾಟಕಕಾರ, ದಾರ್ಶನಿಕ. ಕಲೆಗಾರ, ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟಗಾರ-ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಿದ್ದ. ಇವನ ಮೊದಲ ಕವನ ಸಂಕಲನ ಕೊಬ್ಜಾರ್ (1840). ಇದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪ್ರಜೆಗಳ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಅಗಾಧ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಷೆವ್ಚೆಂಕೊವಿನ ಗದ್ಯ ಬರಹದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವಳೆಂದರೆ ಮಾರ್ಯ ವಿಲಿನ್ಸ್ಕಾಯ (1833-1907). ಇವಳು ಓ.ಮಾರ್ಕೊವಿಚ್ನ ಪತ್ನಿ. ಇವಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿಯೆಂದರೆ ನರೋದ್ನಿ ಒಪವಿದಾನ್ಯ (ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು, 1857). ನೈಜಕವನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದವರೆಂದರೆ ಲಿಯೋನಿಡ್ ಗ್ಲಿಬೋಯ್ (1827-93), ಸ್ಚಿಪಾನ್ ರುದಾನ್ಸ್ಕಿ (1834-73) ಇವಾನ್ ಮನ್ಝೂ ರ (1851-93), ಪಾವ್ಲೊ ಗ್ರಬೊವ್ಸ್ಕಿ (1864-1902) ಹಾಗೂ ಮತ್ತಿತರರು. ಷೆವ್ಚೆಂಕೊ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಕೊವೊವ್ ಚೊಕ್ರ ಗದ್ಯರೀತಿಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳೆಂದರೆ ಯೂರಿಫೆಡ್ ಕೊವಿಚ್ (1834-88), ಅನತೋಲ್ ಸ್ವಿದ್ನಿತ್ಸ್ಕಿ (1834-71). ಇವಾನ್ ಲೆವಿತ್ ಸ್ಕಿ (1838-1918). ಇವಾನ್ ಲೆವಿತ್ಸ್ಕಿಯ ಉತ್ತಮ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ಮಿಕೋಲ ಜೇರ್ಯ ಹಾಗೂ ಕಯದಾಷವ ಸೀಮ್ಯ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ನೈಜ ನಾಟಕಕಾರರೆಂದರೆ ಮಿಹೈಲೋಸ್ತರೀಸ್ಕಿ (1840-1904). ಮಾರ್ಕೋ ಕ್ರಪಿವ್ನಿತ್ ಸ್ಕಿ (1840-1910) ಹಾಗೂ ಇವಾನ್ ತೊಬಿಲೆವಿಚ್ (1845-1907). ಇವನ ಕಾವ್ಯನಾಮ ಕರ್ಪೆಂಕಕಾರಿ. ಇವರು ಬಹಳ ಕಾರ್ಯಶೀಲ ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದರು. ಉತ್ತಮ ವಿಮರ್ಶಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶಕನಾಗಿದ್ದ ಮಿಹೈಲ ದ್ರಗಮಾನಫ್ (1841-95) ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಒಂದು ಹೊಸಮಜಲು ಮತ್ತು ಇವಾನ್ ಫ್ರಾಂಕೋನ (1856-1919) ಹೆಸರು ಎರಡೂ ಅವಿಭಾಜ್ಯವಾಗಿವೆ. ಈತ ಗಾಲ್ ದೇಶದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬರೆಹಗಾರ ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ. ಇವನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯನ್ನು ಉನ್ನತಮಟ್ಟಕೆ ಏರಿಸಿದ. ದುಡಿಮೆಗಾರರ ಬದುಕು, ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ಬೋ-ಕನ್ಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟರ್, ಬಾರಿಸ್ಲಾವ್ ಸ್ಮಿಯೇತ್ಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ. 1880ನೆಯ ದಶವರ್ಷ ಮಿಹೈಲೋ ಪಾವ್ಲಿಕ್ (1853-1915), ಸ್ತಿಪಾನ್ ಕವಾಲಿಫ್ (1848-1920), ನತಾಲ್ಯ ಕಬ್ರೀನ್ಸ್ಕ (18512-1920) ಚಿಮಫೈಬರ್ದುಲ್ಯಾಕ್ (1863-1936) ಓಸಿಪ್ಮಕವ್ಯೆ (1867-1925) ಅಗತಾಂಗಿಲ್ಕ್ರಿಮ್ಸ್ಕಿ (1871-1941) ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರರು ನೀಡಿದ ಸಮೃದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಮೈತುಂಬಿಕೊಡಿತು. ಹಿಂದಿನವರು ನಡೆದು ಬಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ನೈಜ ಗದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರವೀಣರಾದ ವಸೀಲ್ ಸ್ಟಿಫಾನಿಕ್(1874-1936). ಇವಾನ್ ಸಿಮನ್ಯೂಕ್ (1871-1927), ಲೆಸ್ ಮರ್ತೋವಿಚ್ (1871-1919) ಓಲ್ಗಕಬಿಲ್ಯಾನ್ಸ್ಕ (1865-1942). ಅರ್ಹಿಪ್ ಚಿಸ್ಲೆಂಕ (1882-1911), ಸ್ತಿಪಾನ್ ಪನಾಸೆಂಕ (1871-1932) ಮತ್ತು ಕವಿಗಳಾದ ಓಲೊಜಿಮಿರಿ ಸಮೋಯ್ಲೆಂಕ (1864-1925), ಮಿಕೋಲ ವರೋನಿ (1871-1942), ಅಲೆಸ್ ಇವರು ಮುಖ್ಯರು. 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕರೆಂದರೆ ಲೇಸ್ಕ ಉಕ್ರಾಯಾಕ (1871-1913) ಹಾಗೂ ಮಿಹೈಲೋ ಕುತ್ಸುಉಬಿನ್ಸ್ಕಿ (1864-1913) ಲೇಸ್ಯ ಉಕ್ರಾಯಾಕನ ಕೃತಿಗಳು ಅನೇಕ ಭಾವಗೀತೆಗಳು ಪದ್ಯರೂಪಕಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂವಾದಗಳನ್ನೊಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕುತ್ಸುಉಬಿನ್ಸ್ಕಿ ನೈಜ ಗದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಾಗೂ ನಾಡಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪ್ರೇಮಿಗಳ ವಕ್ತಾರ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದ. 1917ನೆಯ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಮುಂಚಿನ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಫ್ರಾಂಕೋ ಹಾಗೂ ಇವರಿಬ್ಬರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೊಡುಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಮೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. ಕ್ರಾಂತಿಯಾದನಂತರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನವಯುಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಜನತೆಯ ಹಿತವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಆದರ್ಶ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜವಾದದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಹೊಸ ಸೌಂದರ್ಯೋಪಾಸನೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದವು. ಇದು ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಮಾಜವಾದದ ವಿಧಾನ. ನವ್ಯಕವಿಗಳು, ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕವಿಗಳು, ಸಮಷ್ಟಿವಾದಿಗಳು, ಮಾನವತಾವಾದಿಗಳು ಇವರು: ಪಾವ್ಲೊ ತಿಚೀನಾ (1891- ) ವಸೀಲ್ ಎಲಾಂಸ್ಕಿ (1893-1923), ಓಲಜಿಮಿರ್ ಸಸ್ಯೂರ (1898-1965) ಮಿಕೋಲ ಬಷಾನ್ (1904-1969) ಹಾಗೂ ಮಾಕ್ಸಿಮ್ರಿಲ್ಸ್ಕಿ (1895-1964), 1920ರ ಅನಂತರದ ತರುಣದಲ್ಲಿ ಮಹಾಗದ್ಯದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯುಂಟಾಯಿತು. ಆಂದ್ರೀ ಗಲೋಫ್ಕ (1897- ), ಪೆತ್ರೋ ಪಾಂಚೆಂಕ (1891- ), ಯೂರಿಯನೋಫ್ಸ್ಕಿ (1902-1954) ಹಾಗೂ ಪಾವ್ಲೊ ಗುಬ್ಯೆಂಕೊ (ಕಾವ್ಯನಾಮ ಅಸ್ತಾಪ್ ವೀಷ್ಣ್ಯ). (1889-1956) ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿನೋದ ಹಾಗೂ ವಿಡಂಬನೆಯ ಶಾಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ದೊರಕಿಸಿದರು. ನಾಟಕಗಳು ಜಯಭೇರಿ ಹೊಡೆದು ವೃತ್ತಿನಾಟಕಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಹವ್ಯಾಸಿ ನಾಟಕಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಉತ್ತಮರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದುವು. ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾದ ನಾಟಕಕರ್ತೃಗಳು: ಯಕೀಫ್ ಮಮಂತೋಫ್ (1888-1940) ಹಾಗೂ ಇವಾನ್ ದ್ವಿಪ್ರೋವ್ಸ್ಕಿ (1895-1934), ಮಿಕೋಲ ಕೂಲಿಷ್ (1881-1952) ಎಂ.ಇರ್ಚನ್. ಐ. ಮಿಕಿಚ್ಯಂಕ ಹಾಗೂ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕೋರ್ನೀಚುಕ್ (1905- ) ಮೊದಲಾದವರು. 1939ರವರೆಗೆ ಪೋಲೆಂಡಿನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಕರ್ತೃಗ ಳೆಂದರೆ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗವ್ರಿಲ್ಯೂಕ್ (1911-1941), ಸ್ವಿಫಾನ್ ಅಲೆಕ್ಸ್ಯೂಕ್ (1892-1941) ಪೆತ್ರೊ ಕಸ್ಲಾನ್ಯೂಕ್ (1904-1965) ಮತ್ತು ಯರಾಸ್ಲಾಫ್ ಗಲಾನ್ (1902-49). <center> {| class="wikitable" style="text-align:right; margin-right:50px;" |- ! align=center |[[ಇವಾನ್ ಕೋತ್ಲ್ಯಾರೇವ್ಸ್ಕಿ]]<br /><small>(1769–1838)</small> ! align=center |[[ತರಾಸ್ ಷೆವ್ಚೆಂಕೊ]]<br /><small>(1814–1861)</small> ! align=center |[[ಇವಾನ್ ಫ್ರಾಂಕೋ]]<br /><small>(1856–1916)</small> ! align=center |[[Mykhailo Kotsiubynsky|Mykhailo]]<br>[[Mykhailo Kotsiubynsky|ಮಿಹೈಲೋ ಕುತ್ಸುಉಬಿನ್ಸ್ಕಿ]]<br /><small>(1864–1913)</small> ! align=center |[[ಲೇಸ್ಕ ಉಕ್ರೈಂಕ]]<br /><small>(1871–1913)</small> |- | align=left | '''[[File:Ivan Petrovich Kotlyarevsky 2.jpg|130px]]''' | align=left | '''[[File:Taras Shevchenko selfportrait oil 1840-2.jpg|130px]]''' | align=left | '''[[File:Ivan Franko (1898).png|110px]]''' | align=left | '''[[File:Mykhailo Kotsiubynsky.jpg|120px]]''' | align=left | '''[[File:Lesya Ukrainka portrait crop.jpg|119px]]''' |} </center> 1920ರ ಮತ್ತು 1930ರ ನಡುವಣ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಪ್ರಧಾನಸ್ವರಗತಿಯ ಎಲ್ಲೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಜೀವನದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಉದ್ಭವ, ನೂತನ ರೂಪದ ನಾಯಕನ ಅವತಾರ, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯಶೈಲಿಯ—ಅದರಲ್ಲೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಸ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಪುರಾಣ ಕಾವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಯುವಜನಾಂಗದ ಹಾಗೂ ಎಳೆಯರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳ—ಅಭಿವೃದ್ಧಿ. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧವಾದ ಅನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮ, ಸಮರವಿರೋಧಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವು. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗೊಂಚಾರ್ (1918- ) ಪ್ರಪರನೋಸ್ತ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಿಹೈಲ ಸ್ತೇಲ್ ಮಹ್ (1912- ) ಅನೇಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವೈಲಿಕರಿದ್ನ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೀವನದ ವಿಶಾಲ ಕಾವ್ಯರೂಪಕವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಯೂರಿಸ್ಮೋಲಿಚ್ (1900- ), ನತಾನ್ ರಿಬಾಕ್ (1913- ), ಸಿವ್ಯೋನ್ ಸ್ಕ್ಲರ್ಯಂಕ (1901-1962) ಹಾಗೂ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಇಲ್ಚಿಂಕ ಇವರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಆಂದ್ರೀ ಮಾಲಿಷ್ಠ (1912- ), ಸ್ಚಿಪಾನ್ ಅಲೀಯ್ ನ್ಯೂಕ್ (1908- ), ಎಲ್. ಪಿರ್ವಮಾಯ್ಸ್ಕೆ (1908- ), ಪಿ.ವೊರಂಕೊ ಮತ್ತು ಡಿ. ಪವ್ಲೀಚ್ಕ ಮೊದಲಾದವರು ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದವರು. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ದೆದವ್ಷೆಂಕ (1894-1956) ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದು ಹೆಸರುಗಳಿಸಿ, ಕಲೆಗಾರನಾಗಿ ಯಶಸ್ಸುಗಳಿಸಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕನೂ ನಾಟಕಕಾರನೂ ಕಾದಂಬರಿಕಾರನೂ ಪ್ರಕಾಶಕನೂ ಆಗಿದ್ದ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದೊಡನೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ತಾರಾಸ್ಷೆವ್ ಚೆಂಕೂ ನೀಡಿರುವ ಕೊಡುಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನೀಯವಾದುದಾಗಿಯೂ ಅಗಾಧವಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಇಂದಿಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬರೆಹಗಾರರು ಹಾಗೂ ಕವಿಗಳಿಗೆ ಈತನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತಿಗಳು ಹಿಂದಿನವರ ಕೃತಿಘನತೆ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತಗುಣ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಅವರ ಪರಂಪರೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಮುನ್ನಡೆದು ಕೃತಿರಚನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವರು. == ಉಕ್ರೇನ್‌ ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಮಸ್ಯೆ == *ಯುಕ್ರೇನಿನಲ್ಲಿ 2014 ಜನವರಿಯಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಗಲಭೆ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು ಭಾರತದ ಔಷಧ ರಪ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ವಾಗಬಹುದು ಎನ್ನುವ ಭಯವಿದೆ. *ಅಲ್ಲಿಯ ಕರೆನ್ಸಿ ಡಾಲರ್ ಲೆಖ್ಖದಲ್ಲಿ ೨೦% ಕುಸಿದಿದೆ. ಇದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ನಷ್ಟವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆಯೆಂದು ಭಾರತೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯೋಗ್ಯಮ ಮಹಾ ಸಂಘಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ -'ಫಿಕ್ಕಿ'. ಕಳವಳವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. * ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ (ಸಿಐಎಸ್)ರಷ್ಯಾನಂತರ ಉಕ್ರೇನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲುದಾರ ದೇಶ. ೨೦೧೨-೧೩ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ೫೧೯೦ಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ (ರೂ.೩.೨೧ ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ) ಮೊತ್ತದ ಸರಕು ಅಲ್ಲಿಗೆ ರಫ್ತಾಗಿದೆ. ೨೬೫ ಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ (೧೬೪೩೦ಕೋ/ರೂ.)ಅಮದು ಆಗಿದೆ. ಅಮದು ಆಗುವ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆ ಏರಬಹುದೆಂಬ ಭಯವಿದೆ. *೨೦೧೨-೧೩ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ೧೫,೪೦೦ ಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ (೯.೫೪ ಕೋಟಿ ರೂ.)ಔಷಧ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಶೇ. ೫೬ ರಷ್ಟು ಔಷಧ ಕಂಪನಿಗಳ ಸರಕು ಮಾರಾಟವಾಗುವುದು ಗಲಭೆ ಪೀಡಿತ ಕ್ರಿಮಿಯಾದಲ್ಲಿ ಈಗ ಅವುಗಳ ಬೆಲೆ ತಗ್ಗಿದೆ. ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮುಂದುವರೆದರೆ ರಫ್ತು ಕಡಿಮೆ ಆಗಬಹುದು; ಅದರಿಂದ, ಭಾರತದ ವ್ಯಾಪರ/ವಹಿವಾಟುದಾರಿಗೆ ನಷ್ಟವಾಗುವುದೆಂಬ ಭಯವಿದೆ. == ರಾಜಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆ == ;ಮಾರ್ಚಿ,2014 :ಕ್ರಿಮಿಯಾದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯನರು ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಜನರು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಇದ್ದು ಅವರು ಉಕ್ರೇನಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ರಷ್ಯಾ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಬಯಸಿದ್ದಾರೆ. ಉಕ್ರೇನ ಅದನ್ನು ಸೈನ್ಯ, ಪೋಲೀಸ್ ಬಳಸಿ ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಹವಣಿಸಿದೆ, ಕ್ರಿಮಿಯಾ ಜನರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ರಷ್ಯಾ ೨೦,೦೦೦ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿದಾಟಿ ಕ್ರಿಮಿಯಾದೊಳಗೆ ನುಗ್ಗಿಸಿದೆ. ::'''ದಿಗ್ಬಂಧನ''' :ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ನ್ಯಾಟೋ ರಾಷ್ರಗಳು ಗಾಬರಿಯಾಗಿವೆ. ಅಮೇರಿಕಾ (ಒಬಾಮಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ) ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ದಿಗ್ಭಂಧನ - ವ್ಯಾಪಾರ - ವಹಿವಾಟು ಸ್ಥಗಿತ,ಮಾಡಿದೆ.ಅಮೇರಿಕಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅಂಜಿಲ್ಲ. ರಷ್ಯಾ (ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪುತಿನ್) ಅದು ತನ್ನ ಹಕ್ಕೆಂದು ವಾದಿಸಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಜಗತ್ತು ಎರಡು ಬಣಗಳಾಗಿ, ಪುನಃ ಶೀತಲ ಸಮರ ಆರಂಭವಾಗುವುದೇ ಎಂದು ಭಯಪಟ್ಟಿವೆ. ಭಾರತದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಭಾರತ ತಟಸ್ತ ನೀತಿ (ನೆಹರೂನೀತಿ) ಅನುಸರಿಸಿದೆ. ರಷ್ಯಾವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿಲ್ಲ -ಯಾವುದೇ ದಿಗ್ಭಂಧನ ವಿಧಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಲ್ಲ. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ತಾಳ್ಮೆ ವಹಿಸಲು ಇರಡೂ ಬಣಗಳನ್ನು ಕೋರಿದೆ. == ಮಲೇಷ್ಯಾ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್ ಬೋಯಿಂಗ್ 777 ವಿಮಾನ == [[ಚಿತ್ರ:RECONSTRUCT02-articleLarge.jpg|thumb|left|ಬೋಯಿಂಗ್ 777 ವಿಮಾನದ- ಬಿದ್ದ ಅವಶೇಷಗಳು- NY times]] [[ಚಿತ್ರ:25-malaysia-airlines4-600.jpg|thumb|right| ಉಕ್ರೇನ್‌ ಬಂಡುಕೋರರು ಹೊಡೆದು ಉರುಳಿಸಿಸಿದ 295 ಜನರಿದ್ದ ಬೋಯಿಂಗ್ ವಿಮಾನ (ಒನ್ ಇಂಡಿಯಾ)]] ::ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನ ಪತನ, 295 ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದುರ್ಮರಣ '''->>''' [[ಚಿತ್ರ:Rebel-activity-ai2html-600.png|thumb|right|ಬೋಯಿಂಗ್ 777 ವಿಮಾನ ಬಿದ್ದ ಜಾಗ- NY times]] {{Quote_box|width=45%|align=left|quote=*ಭಾರತದ ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಏರ್ ಲೈನರ್ -ವಿಮಾನವು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು ಹೊಡದು ಉರುಳಸಿದ ಬೋಯಿಂಗ್‘ ವಿಮಾನದ ಸಮೀಪ-ಹಿಂದೆಯೇ ೯೦/90 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಷ್ಟು ಪಯಣದ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ೨೫/25 ಕಿ.ಮೀ.ದೂರದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಬರ‍್ಮಿಂಗ್‘ಹ್ಯಾಮಿಗೆ ಹಾರುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಅದು ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಬರ‍್ಮಿಂಗ್‘ಹ್ಯಾಮಿಗೆ ಹೋಗುವ ನೇರ ಸಮೀಪದ ದಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಪೈಲೆಟ್ ಗಳಿಗೆ ಹೀಗೆ ತಮ್ಮ ಮುಂದಿರುವ ವಿಮಾನವು ಹೊಡೆದು ಉರುಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೆಂದು ತಿಳದಾಗ ದಿಗ್ಭ್ರಾಂತರಾದರು. ನಿಮ್ಮ ಪಕ್ಕದವನಿಗೆ ದೂರದಿಂದ ಅಡಗಿಕುಳಿತವನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿದರೆ ಆಗುವ ಅನುಭವ ನಮಗಾಯಿತೆಂದು ಅದರ ಪೈಲೆಟ್‘ಗಳು ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ದೆಹಲಿಯ ಸಂಪುಟದ ವಕ್ತಾರರು ಇದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿದ್ದಾರೆ!!."|source=timesofindia [http://timesofindia.indiatimes.com/india/Air-India-flight-was-90-seconds-away-when-missile-struck-Malaysia-Airlines-Flight-MH17/articleshow/38702536.cms]]|--}} == ಉಕ್ರೇನ ಬಂಡುಕೋರರಿಂದ ಮಲೇಷ್ಯಾದ ವಿಮಾನ ಪತನ == ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನ ಪತನ, 295 ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದುರ್ಮರಣ, ರಷ್ಯಾ ಪರ ಇರುವ ಉಕ್ರೇನ್ ಬಂಡುಕೋರರ ಕೃತ್ಯ- ಕೌಲಾಲಂಪುರ/ಕೀವ್: ಮಲೇಷ್ಯಾ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್ ಬೋಯಿಂಗ್ 777 ವಿಮಾನವು ರಷ್ಯಾ ಗಡಿ ಸಮೀಪದ ಯುದ್ಧಪೀಡಿತ ಪೂರ್ವ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುರುವಾರ ಪತನಗೊಂಡಿದ್ದು, ವಿಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ 295 ಮಂದಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಒಳಾಡಳಿತ ಸಚಿವಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ. ರಷ್ಯಾ ಪರ ಇರುವ ಉಕ್ರೇನ್ ಬಂಡುಕೋರರು ಈ ಕೃತ್ಯದ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. {{Quote_box| width=40%|align=right|quote='''ಉಕ್ರೇನ್ ರಾಜಕೀಯ''' -- ಉಕ್ರೇನ್ ತೀವ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಾಗ ಅದನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಶಗಳು ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯತ್ನ ಒಳ್ಳೆಯದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅಂಥ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದುದು ದೊಡ್ಡ ತಪ್ಪು. ರಷ್ಯಾವನ್ನು ದೂರ ಇಟ್ಟು ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಲು ಯೂರೋಪ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದವು. ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಉಕ್ರೇನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ ಜತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಇಂಥ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮುರಿಯುವ ಯತ್ನ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ರಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಅಸಮಾಧಾನ ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಯದಿರುವುದೇನಲ್ಲ. ರಷ್ಯಾದ ಮಗ್ಗುಲಿಗೇ ಹೋಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿನ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಿಗೆ ಇತ್ತು. ಇದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯಕ್ಕೆ ರಷ್ಯಾ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ರಷ್ಯಾದ ಜತೆ ಇರಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವವರು ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ನರಳುತ್ತಿರುವುದು ಉಕ್ರೇನ್. ವಿಮಾನ ದುರಂತ ಸಂಭವಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಆ ಸಂಬಂಧವಾದ ಎಲ್ಲ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್ ಹೊರಬೇಕು ಎಂದು ಪುಟಿನ್ ವಾದ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಉಕ್ರೇನ್ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಈಗಾಗಲೇ ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲೆ ಅಮೆರಿಕ ಹಲವು ರೀತಿಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇರಿದೆ.|| "|source=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ.([[೪]])|-}} ಎಂಎಚ್ 370 ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನವು ನಿಗೂಢವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾದ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹಾನ್ ದುರಂತವನ್ನು ಮಲೇಷ್ಯಾ ಕಂಡಂತಾಗಿದೆ. 33 ಸಾವಿರ ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದ ವಿಮಾನವನ್ನು 77 ಸಾವಿರ ಆಡಿ ಎತ್ತರ ಜಿಗಿಯಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಕ್ಷಿಪಣಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ಡಮ್‌ನಿಂದ ಕೌಲಾಲಂಪುರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಈ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ 280 ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು 15 ವಿಮಾನ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸೇರಿದಂತೆ 295 ಜನ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಎಲ್ಲರೂ ಸಾವಿಗೀಡಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೃತ ಶರೀರದ ಚೂರುಗಳು 15 ಕಿಮೀ ವರೆಗೆ ಚೆಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದವು. ರಷ್ಯಾ ಗಡಿಗೆ 40 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದ ರಷ್ಯಾ ಪರ ಬಂಡುಕೋರರ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಗ್ರಾಬೋವೊ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ಹೊತ್ತಿಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. 10 ಸಾವಿರ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದ ವಿಮಾನ ಇದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ರಾಡರ್ ಸಂಪರ್ಕ ತಪ್ಪಿದ್ದು, ನಂತರ ಅದು ಉಕ್ರೇನ್ ಬಂಡುಕೋರರ ಡಾನೆಸ್ಕ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಶಾಕ್ಟರ್‌ಸ್ಕ್ ಪಟ್ಟಣದ ಸಮೀಪ ಕೆಳಕ್ಕುರುಳಿದೆ. ತುರ್ತು ಸೇವಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತಂಡಗಳು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿವೆ. ವಿಮಾನವು ಅಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಡೆಯದಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಉಕ್ರೇನ್ ವಾಯು ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿದ ವಿಮಾನ, ರಷ್ಯಾ ವೈಮಾನಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿವೆ. ರಷ್ಯಾ ವಿರುದ್ಧ ದೂರು: ''ಉಕ್ರೇನ್ ಸೇನೆಯ ಕೆಲವು ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದ ಘಟನೆಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದಿವೆ. ಉಕ್ರೇನ್ ಬಂಡುಕೋರರಿಗೆ ರಷ್ಯಾ ಸೇನೆಯು ಆಧುನಿಕ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಿದೆ. ತನ್ನ ವಿಮಾನವೊಂದರ ಮೇಲೆ ರಷ್ಯಾ ವಾಯು ಸೇನೆಯು ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದೆ,'' ಎಂದು ಉಕ್ರೇನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ದೂರಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದೆ ಉಕ್ರೇನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಅವಿಕ್ಟರ್ ಯಾನ್‌ಕೋವಿಚ್ ಪದಚ್ಯುತಿಗೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಹೆಚ್ಚಿ, ಅವರು ಕಳೆದ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ತಲೆ ಮರೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆ ನಂತರ ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್ ನಡುವೆ ತಿಕ್ಕಾಟ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ರಷ್ಯಾ ಪರ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾದಿ ಬಂಡುಕೋರರು ಉಕ್ರೇನ್ ಪೂರ್ವದ ಲುಹಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡಾಂಟೆಸ್ಕ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬಂಡುಕೋರರ ಮಟ್ಟ ಹಾಕಲು ಉಕ್ರೇನ್ ಸೇನೆಗಳು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿವೆ. ಬಂಡುಕೋರರಿಗೆ ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗಳು, ಸೇನಾ ಸಾಧನ ಸಲಕರಣೆ, ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಗಡಿಯನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ನುಸುಳಿ ಬಂಡುಕೋರರಿಗೆ ರಷ್ಯಾ ನೆರವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಉಕ್ರೇನ್ ದೂರಿದೆ. ತನಿಖೆಗೆ ಆದೇಶ: ವಿಮಾನವನ್ನು ಕ್ಷಿಪಣಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದು ಉರುಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉಕ್ರೇನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪೊರೊಶೇಂಕೊ ಹೇಳಿದ್ದು, ಉಕ್ರೇನ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಅರ್ಸೆನಿ ಯತ್ಸೆನ್ಯುಕ್ ಅವರು ತನಿಖೆಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದು ಹೇಗೆ? == ಉಕ್ರೇನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ ನಡುವೆ ತಿಕ್ಕಾಟ ಇದ್ದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನ ಬಲಿಯಾಗಿದ್ದು ಹೇಗೆ ಅನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಉಕ್ರೇನ್ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಹಾದು ಹೋದ ವಿಮಾನವು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ದಾಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತೇ ಅಥವಾ ಉದ್ದೇಶ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ದಾಳಿ ನಡೆದಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ''ಉಕ್ರೇನ್ ಸರಕಾರದ ಸೇನೆಯೇ ವಿಮಾನವನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದೆ,'' ಎಂದು ಉಕ್ರೇನ್ ಬಂಡುಕೋರ ನಾಯಕ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬೋರೊಡೈ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಇದನ್ನು ತಳ್ಳಿ ಹಾಕಿರುವ ಉಕ್ರೇನ್, ''ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನವು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹೊಡೆದಿದ್ದು ರಷ್ಯಾ ಪರ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿಗಳು. ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಕೆಟ್ಟ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡಲೆಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿಗಳು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ,'' ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ''ನಮ್ಮ ಸೇನೆ ಯಾವುದೇ ವಿಮಾನವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿಲ್ಲ,'' ಎಂದು ಉಕ್ರೇನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪೀಟ್ರೊ ಪೊರೊಶೆನ್ಕೊ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. == ಪ್ರಬಲ ಎಸ್‌-11ಎಂಬ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಯುದ್ಧ ಕ್ಷಿಪಣಿ == [[ಚಿತ್ರ:Buk-ai2html-600.png|thumb|right|ಬೋಯಿಂಗ್ 777 ನ್ನು ಹೊಡೆದು ಉರುಳಿಸಿರಬಹುದಾದ ಪ್ರಬಲ ಎಸ್‌-11ಎಂಬ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಯುದ್ಧ ಕ್ಷಿಪಣಿ -NY times-ಸ್ಪಷ್ಟ ದೊಡ್ಡ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಫೋಟೋದ ಮೇಲೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ]] ಯುದ್ಧಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಸೇನೆ, ಉಕ್ರೇನ್‌ ಸೇನೆಯಲ್ಲದೆ, ರಷ್ಯಾಪರ ಬಂಡುಕೋರರು ಮೂರು ಪಡೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲೊಂದು ಸಿಡಿಸಿದ ಪ್ರಬಲ ಎಸ್‌-11ಎಂಬ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಯುದ್ಧ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವಿಮಾನ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ತರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಗಿನ ರಷ್ಯಾ ಒಕ್ಕೂಟ 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಎಸ್-11 ಕ್ಷಿಪಣಿಯ ವಿವಿಧ ಅವತರಣಿಕೆಗಳು ರಷ್ಯಾ ಹಾಗೂ ಉಕ್ರೇನ್‌ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಬಳಿ ಇವೆ. ಇದನ್ನು ವಾಹನಗಳ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲವೇ ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತವಾಗಿ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಜಾಡು ಹುಡುಕುವುದು ಕಷ್ಟ. 18 ಅಡಿ ಉದ್ದವಿರುವ ಎಸ್‌-11ರ ಆಧುನಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯ ಕ್ಷಿಪಣಿ ನೆಲದಿಂದ 33 ಸಾವಿರ ಅಡಿ ಎತ್ತರದವರೆಗೂ ನುಗ್ಗಬಲ್ಲ ಕ್ಷಮತೆ ಹೊಂದಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ತಜ್ಞರು. ಇದೇ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದ ಹಾಗೆ ಈ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು 77 ಸಾವಿರ ಅಡಿವರೆಗೂ ಬೆನ್ನತ್ತಿ ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಯಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿವೆ. ತನಿಖೆಗೆ ಒಬಾಮ ಒಲವು: ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ 298 ಮಂದಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಲು ಕಾರಣವಾದ ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಗ್ರ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬರಾಕ್‌ ಒಬಾಮ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. 154 ಡಚ್‌ ಪ್ರಯಾಣಿಕರೂ ಈ ದುರ್ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರು. == ನೋಡಿ == [[ರಷ್ಯಾ]] ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{CIA World Factbook link|up|Ukraine}} *[http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/europe-central-asia/ukraine/business-corruption-in-ukraine.aspx Ukraine Corruption Profile] from the [[Business-Anti-Corruption Portal|Business Anti-Corruption Portal]] * [http://en.ukrainecityguide.com/ Website Ukraine-CityGuide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121072359/http://en.ukrainecityguide.com/ |date=2010-11-21 }} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/up/ Ukraine] information from the [[United States Department of State]] * [http://www.loc.gov/rr/international/european/ukraine/ua.html Portals to the World] from the United States [[Library of Congress]] * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/ukraine.htm Ukraine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080607040136/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/ukraine.htm |date=2008-06-07 }} at ''UCB Libraries GovPubs'' * {{dmoz|Regional/Europe/Ukraine}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18018002 Ukraine] from the [[BBC News]] * {{Wikiatlas|Ukraine}} * {{osmrelation-inline|60199}} * {{Wikivoyage-inline}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=UA Key Development Forecasts for Ukraine] from [[International Futures]] * [http://encyclopediaofukraine.com/ Encyclopedia of Ukraine] *[http://www.enpi-info.eu/countryeast.php?country=62 EU Neighbourhood Info Centre: Ukraine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140319051350/http://www.enpi-info.eu/countryeast.php?country=62 |date=2014-03-19 }} *[http://www.enpi-info.eu/library/ EU Neighbourhood Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426235959/http://www.enpi-info.eu/library/ |date=2014-04-26 }} ; Government * [http://www.president.gov.ua/en/ The President of Ukraine] * [http://www.kmu.gov.ua/control/en Government Portal of Ukraine] * [http://rada.gov.ua/en The Parliament of Ukraine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140129205722/http://rada.gov.ua/en/ |date=2014-01-29 }} * [http://www.escher.com.ua/ Ukrainian art. Most famous modern painters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828095953/http://www.escher.com.ua/ |date=2008-08-28 }} ;Trade *[http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/UKR/Year/2012/Summary World Bank Summary Trade Statistics Ukraine] {{coord|49|N|32|E|scale:10000000_source:GNS|display=title}} {{Geographic Location | Centre = {{flag|Ukraine}} | North = {{flag|Belarus}} | Northeast = {{flag|Russia}} | East = {{flag|Russia}} | Southeast = [[Azov Sea]]<br>{{flag|Russia}} | South = [[Black Sea]] | Southwest = {{flag|Romania}}<br /> {{flag|Moldova}} | West = {{flag|Poland}}<br /> {{flag|Slovakia}}<br /> {{flag|Hungary}} | Northwest = {{flag|Poland}} }} {{ {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ|ಉಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೇನ್}} == ಆಧಾರ == ೧.ವಿಕಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ೨.ಸುದ್ದಿ ಮಾದ್ಯಮ ವಾಣಿಜ್ಯ(ನವದೆಹಲಿ-ಪಿಟಿಐ)-ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ೨೦-೩-೨೦೧೪ ಮತ್ತು ವಿಜಯ ವಾಣಿ ೧೯-೭-೨೦೧೪ & NY times & ಒನ್ ಇಂಡಿಯಾ) == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುಕ್ರೇನ್]] neyd3jegufso1xlbzrsz3hfh8fc1lde 1384054 1384020 2026-08-23T08:59:50Z A826 72368 A826 [[ಯುಕ್ರೇನ್]] ಪುಟವನ್ನು [[ಉಕ್ರೇನ್‌]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸೂಕ್ತವಾದ ಪುಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1384020 wikitext text/x-wiki {{Infobox ದೇಶ |native_name = Україна<br />''ಯುಕ್ರಯಿನ'' |conventional_long_name = ಯುಕ್ರೇನ್ |common_name = ಯುಕ್ರೇನ್ |image_flag = Flag of Ukraine.svg |image_coat = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg |image_map = Europe-Ukraine (disputed territory).svg |map_caption = [[ಯುರೋಪ್]]ನ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಯುಕ್ರೇನ್ |national_anthem = Ще не вмерла України ні слава, ні воля <small>([[ಯುಕ್ರೇನಿನ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ)</small><br />''[[Shche ne vmerla Ukrainy|Shche ne vmerla Ukrayiny ni slava, ni volya]]''<small><br />''ಯುಕ್ರೇನಿನ ತೇಜಸ್ಸು ಇನ್ನೂ ಅಳಿದಿಲ್ಲ, ಅದರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕೂಡ''</small> |official_languages = [[ಯುಕ್ರೇನಿನ ಭಾಷೆ]] |capital = [[ಕಿಯೆವ್]] |latd=50 |latm=27 |latNS=N |longd=30 |longm=30 |longEW=E |largest_city = ರಾಜಧಾನಿ |government_type = [[ಅರೆ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪದ್ಧತಿ]] |leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ |leader_name1 = [[ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಝೆಲೆನ್ಸ್ಕಿ]] |leader_title2 = ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ |leader_name2 = [[ಯೂಲಿಯಾ ಸ್ವೈರಿಡೆಂಕೊ]] |sovereignty_type = [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] |sovereignty_note = [[ಸೋವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಿಂದ |established_event1 = ಘೋಷಿತ |established_date1 = [[ಆಗಸ್ಟ್ ೨೪]], [[೧೯೯೧]] |established_event2 = [[ಜನಾಭಿಮತ]] |established_date2 = [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧]], [[೧೯೯೧]] |established_event3 = ನಿರ್ಧಾರಿತ |established_date3 = [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೫]], [[೧೯೯೧]] |area_rank = ೪೪ನೇ |area_magnitude = 1 E8 |area = 603,700 |areami² = 233,090 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 7% |population_estimate = 46,299,874 |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 27th |population_census = 48,457,102 |population_census_year = 2001 |population_density = 77 |population_densitymi² = 199 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 115th |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP = $355.8 billion |GDP_PPP_rank = 28th |GDP_PPP_per_capita = $8,000 |GDP_PPP_per_capita_rank = 86th |GDP_nominal = $81.53 billion |GDP_nominal_rank = 53rd |GDP_nominal_year = 2006 |GDP_nominal_per_capita = $1,760 |GDP_nominal_per_capita_rank = 108th |HDI_year = ೨೦೦೪ |HDI = 0.774 |HDI_rank = 77th |HDI_category = <span style="color:#ffcc00;">ಮಧ್ಯಮ</span> |Gini = 28.1 |Gini_year = ೨೦೦೩ |Gini_category = <span style="color:#009900;">low</span> |currency = [[ಹ್ರಿವ್ನಿಯ]] |currency_code = UAH |country_code = UKR |time_zone = [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] |utc_offset_DST = +3 |cctld = [[.ua]] |calling_code = 380 |footnotes = }} '''ಯುಕ್ರೇನ್''' ({{lang|uk|Україна}} / [[:en:IPA|/ukraˈjina/]]) [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್]]ನ ಒಂದು ದೇಶ. [[ಈಶಾನ್ಯ]]ಕ್ಕ [[ರಷ್ಯಾ]], ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ಬೆಲಾರಸ್]], ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಪೋಲೆಂಡ್]], [[ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ]] ಮತ್ತು [[ಹಂಗೆರಿ]], ನೈರುತ್ಯಕ್ಕೆ [[ರೊಮೇನಿಯ]] ಮತ್ತು [[ಮಾಲ್ಡೊವ]], ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ]] ಈ ದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸತ್ತದೆ. ಈ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ [[ಕೀವ್]]. ಉಕ್ರೇನ್- ರಷ್ಯಾ ಗಡಿ ವಿವಾದ ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ==ಚರಿತ್ರೆ== [[File:Skythian archer plate BM E135 by Epiktetos.jpg|thumb|The [[Scythians|Scythian]] archer by [[Epiktetos]], c. 520 BC.]] ಉಕ್ರೇನು ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪರಾಕ್ರಮಣಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ದೇಶ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನು ಸಿತಿಯನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶ. ಪ್ರ,ಶ. ಪು. 8-7ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಗ್ರೀಕರ ವಸಾಹತು. ಮುಂದೆ ಇದನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡವರು ರೋಮನ್ನರು. ಪ್ರ.ಶ. 4ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಾಥರೂ ಅನಂತರ ಹೂಣರೂ ಈ ನೆಲೆವನ್ನು ಆಳಿದರು. ಪೂರ್ವ ಮಧ್ಯ ಯುಗದಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ವನಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರು ಪೂರ್ವ ಸ್ಲಾವ್ (ರಷ್ಯನ್) ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನ. ಮುಂದೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಇದು ಕಾಝಾರರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. 9ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ಕೀಫನ್ ರಷ್ಯದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಹೋಯಿತು. ಆಗಲೂ ಇಲ್ಲಿನ ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಲೆಮಾರಿ ಜನಾಂಗಗಳಿದ್ದುವು. ಕೀಫನ್ ರಷ್ಯದ ಪ್ರಭುತ್ವವೂ ಕ್ಷೀಣದೆಸೆಗೆ ಬಂದಾಗ, 13ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಈ ಸುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶವೆಲ್ಲ ಟಾರ್ಟರರ ವಶವಾಯಿತು. ಆಗ ಆಡಳಿತದ ಶಕ್ತಿಕೇಂದ್ರ ಪಶ್ಚಿಮದತ್ತ ಚಲಿಸಿತು. 15ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿನ ಬಹುಭಾಗ ಲಿಥೂವೇನಿಯದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಆಗ್ನೇಯಭಾಗ ಖಾನರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು. ಲಿಥೂವೇನಿಯದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಜ್ಯ 1569ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂತು. ಆಗ ಪೋಲಿಷ್ ಕೆಥೊಲಿಕರ ಮತೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ರಷ್ಯನ್ ಆಚಾರಶೀಲರು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. ಇವರ ಪೈಕಿ ತುಂಬ ಉಗ್ರವಾಗಿದ್ದವರೆಂದರೆ ಕಾಸ್ಯಾಕರು. ಕೊನೆಗೂ 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ನಡುಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಉಕ್ರೇನು ಪೋಲೆಂಡಿನ ಹಿಡಿತದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆಗಲೂ ಇದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. 1653ರಲ್ಲಿ ಮಸ್ಕವಿಯೊಂದಿಗೆ (ಮಾಸ್ಕೋ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ) ಕೂಡಿಕೊಂಡಿತು. ನೀಪರ್ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ ಮಾತ್ರ 1790ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡಿನ ವಿಭಜನೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ಆ ದೇಶದ ಅಧೀನದಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. 18ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪುಸಮುದ್ರದ ತೀರಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತುರ್ಕಿಯಿಂದ ರಷ್ಯನರು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ಉಕ್ರೇನ್ ಜನ ಮಸ್ಕವಿಯ ರಷ್ಯನ್ನರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜನಾಂಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದದ್ದು 14-16ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ. ತಮ್ಮತನದ ಈ ಅರಿವಿನ ಫಲವೆಂದರೆ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭವಾದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಮ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ. ಟಿ.ಜಿ. ಷೆವ್ಚೆಂಕೊ ಈ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ. ಆದರೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರ ಈ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ರಷ್ಯನ್ ಸರ್ಕಾರ ಸಹಿಸಲಿಲ್ಲ. 1863ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್ ಬಂಡಾಯದ ಅನಂತರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಅಜ್ಞೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ್ದು 1905ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗಲೇ. ಉಕ್ರೇನಿಗೆ ಸ್ವಯಾಡಳಿತಾಧಿಕಾರ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಚಳುವಳಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ದೊರಕಿದ್ದು 1917ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅನಂತರ. ಆಗ ರಷ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮಂಡಲಿಗೆ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಷೆವಿಕರು ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯವೆಂದು ಸಾರಿಕೊಂಡಿತು. ಮುಂದಿನ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದಲ್ಲೂ ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ದಲ್ಲೂ ಉಕ್ರೇನಿಗೆ ಪೆಟ್ಟು ತಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಉಕ್ರೇನು 1917ರ ಡಿಸೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಗಣರಾಜ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಕೊಂಡಿತು. 1922ರಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದೀ ಗಣರಾಜ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ರಚನೆಯಾದಾಗ ಈ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನಾಲ್ಕು ಅಂಗ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನೂ ಒಂದು. 1939ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವನ್ನು ಪೋಲೆಂಡಿನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿತ್ತು. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಗಣರಾಜ್ಯ 1991ರಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ. <gallery class="center"> File:001 Kievan Rus' Kyivan Rus' Ukraine map 1220 1240.jpg|Historical map of Kievan Rus' and territory of Ukraine: last 20 years of the state (1220–1240). File:Kingdom of Galicia Volhynia Rus' Ukraine 1245 1349.jpg|The [[Kingdom of Galicia–Volhynia]] or Kingdom of Halych-Volynia (1245–1349). File:Grand Duchy of Lithuania Rus and Samogitia 1434.jpg|Historical map of [[Grand Duchy of Lithuania]], Rus' and Samogitia until 1434. File:Polish Lithuanian Ruthenian Commonwealth 1658 historical map.jpg|Proposed [[Polish–Lithuanian–Ruthenian Commonwealth]] or Commonwealth of Three Nations (1658). File:007 Ukrainian Cossack Hetmanate and Russian Empire 1751.jpg|Historical map of Ukrainian Cossack Hetmanate and territory of Zaporozhian Cossacks under rule of [[Russian Empire]] (1751). </gallery> ==ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣ== {{multiple image | align =left | image1 = Crimea Laspi Sunset.jpg | width1 = 185 | caption1 = The Bay of Laspi on [[Crimean Peninsula|Crimea]]'s [[Black Sea]] coast at sunset | alt1 = Bay of Laspi | image2 = Ai-Petri.jpg | width2 = 185 | caption2 = The [[Ai-Petri]]'s peak is {{convert|1234.2|m|ft}} above mean sea level.<ref>{{cite web|url=http://ukrainian.su/kurortnyie-rayonyi-kryima/gora-ay-petri.html|title=Города и области Украины – Гора Ай-Петри [Cities and regions of Ukraine – Mount Ai-Petri&#93;|publisher=Ukrainian.su|accessdate=26 January 2014|archive-date=8 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100408104609/http://ukrainian.su/kurortnyie-rayonyi-kryima/gora-ay-petri.html|url-status=dead}}</ref> | alt2 = Ai-Petri }} ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. *ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದ ನೀಪರ್ ನದಿಯ ತಗ್ಗು ನೆಲ. * ಇಲ್ಲಿ ನೀಪರ್ ಹಾಗೂ ಅದರ ಉಪನದಿಗಳಾದ ಪ್ರಿಪೆಟ್, ಡಿಸ್ನ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. * ಈಶಾನ್ಯದ ಎತ್ತರದ ನೆಲ-ಮಧ್ಯ ರಷ್ಯನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಅಂಚು.ಈ ಬಂಡೆಯಂಚುಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹೊಳೆತೊರೆಗಳು ಕೊರೆದು ಹಾಕಿ ನೀಪರನ್ನು ಸಂಗಮಿಸಲು ಧಾವಿಸುತ್ತವೆ. *ಮಧ್ಯನೀಪರ್ ತಗ್ಗುನೆಲದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸರಪಳಿಯಾಗಿ ಹಬ್ಬಿರುವ ಬೆಟ್ಟಸಮೂಹ ಹಾಗೂ ನೀಪರಿನ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಆಜೋವ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ.ಈ ಬೆಟ್ಟಸಮೂಹಕ್ಕೆ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪುಸಮುದ್ರ ಹಾಗೂ ಅಜೋವ್ ಸಮುದ್ರಗಳ ಕಡೆಗೆ ತಗ್ಗಿ ಸಾಗುವ ವಿಶಾಲ ಬಯಲು. *ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಪೇಥಿಯನ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ. * ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ. ==ವಾಯುಗುಣ== ಉಕ್ರೇನಿನದು ಖಂಡಾಂತರ ವಾಯುಗುಣ. ಆದರೆ ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದ ಸನಿಯದಿಂದಾಗಿ ಇದು ತೀವ್ರವಲ್ಲ. ಜನವರಿಯಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣತೆ 7ಲಿ ಸೆಂ.ಗ್ರೇ.-3ಲಿ ಸೆಂ.ಗ್ರೇ. ವರೆಗೆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರದ ಬೀಸುಗಾಳಿಯಿಂದ ಉಷ್ಣತೆ ಥಟ್ಟನೆ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಆದರೆ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲೂ ದಕ್ಷಿಣದ ಸಮುದ್ರದೆಡೆಯ ಬಿಸಿಗಾಳಿಗಳು ಬೀಸಿ ಹಿಮಗಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸುತ್ತವೆ. ಮಳೆ ಕಡಿಮೆ, ಕಾರ್ಪೇಥಿಯನ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 100-116ಸೆಂ.ಮೀ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಬಂದಂತೆ ಮಳೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಬರುತ್ತದೆ. ಬೇಸಗೆಯ ಮಳೆ ಗುಡುಗು ಮಿಂಚುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ==ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು== [[File:Vylkove Ukrainy.jpg|thumb|right|ಪಕ್ಷಿ ಸಂಕುಲ]] ಉಕ್ರೇನು ಮುಖ್ಯ ಸಸ್ಯ ವಲಯಗಳ ಕೂಡು ನೆಲ. ಉತ್ತರದ ತಗ್ಗುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ [[ಓಕ್]], ಹಾರ್ನ್‌ಬೀಮ್, ಪೈನುಗಳಿವೆ. ಆಷ್, ಮೇಪಲ್ ಸಾಮಾನ್ಯ, ಮರಳುಮಿಶ್ರಿತ ನೆಲವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪೀತದಾರು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಜವುಗುನೆಲದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಡರ್, ವಿಲೊ ಪ್ರಧಾನ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜೊಂಡೂ ಸಾಮಾನ್ಯ. ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದಂತೆ ಓಕ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪರ್ಣಪಾತೀವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಹುಲ್ಲು ಬಯಲು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲು ತೆಳುವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಸ್ಯಗಳು ಬಹುತೇಕ ಇಂದು ಇಲ್ಲ. ಹುಲ್ಲು ಕೆತ್ತಿ ಮರ ಕಡಿದು ಸಾಗುವಳಿ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಭೂನಗ್ನೀಕರಣದ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಪರ್ವತಗಳ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳವೇ ಆದ ಸಸ್ಯವಲಯಗಳಿವೆ. ಕಾರ್ಪೇಥಿಯನುಗಳ ಕೆಳಭಾಗ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಅಚ್ಛಾದಿತವಾಗಿದೆ. ಮೇಲೇರಿದಂತೆ ಶಂಕುಧಾರಿ ಮರಗಳ ಕಾಡು. ಇನ್ನೂ ಮೇಲೆ ಆಲ್ಪ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವಂಥ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು. ಕಾರ್ಪೇಥಿಯನ್ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳನ್ನಲ್ಲದೆ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಮಾದರಿಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ==ವ್ಯವಸಾಯ; ಕೈಗಾರಿಕೆ== [[File:Typical agricultural landscape of Kherson Oblast.jpg|thumb|right|ಉಕ್ರೇನ್‍ನ ಗೋಧಿ ಹೊಲ]] ಉಕ್ರೇನಿನಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶೇ.60 ಭಾಗ ವ್ಯವಸಾಯಯೋಗ್ಯ. ಇದರ ಮೂರರಲ್ಲೆರಡು ಪಾಲು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಳಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮುಖ್ಯಬೆಳೆ ಚಳಿಗಾಲದ ಗೋಧಿ. ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದ ತಗ್ಗುನೆಲದಲ್ಲೂ ಉತ್ತರ ಕ್ರಿಮಿಯದಲ್ಲೂ ಇದು ಪ್ರಧಾನ. ಎರಡನೆಯ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ. ಸೋವಿಯತ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾಗಿದ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ ಬೆಳೆಯುವ ಕೆಲವೇ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಒಂದು. ಚಳಿಗಾಲದ ರೈ, ವಸಂತದ ಯವೆ (ಬಾರ್ಲಿ), ಮಿಲೆಟ್, ಕಪ್ಪುಗೋದಿ ಇತರ ಬೆಳೆಗಳು. ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಬೀಟ್ ಮುಖ್ಯ. ಇದು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಪ್ರಧಾನ ಸಕ್ಕರೆ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಜ್ಯ. ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ರೇಪ್, ಅಗಸೆ, ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು, ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, [[ಕರ್ಬೂಜ|ಕರಬೂಜ]] ಇವೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ವ್ಯವಸಾಯದ ಉಪಚಟುವಟಿಕೆಯಾ ಗಿರುವ ಪಶುಪಾಲನೆಯೂ ಮುಖ್ಯ. ದನ, ಹಂದಿ, ಕುರಿ, ಕೋಳಿ ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಸಾಕಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಆಹಾರದ ಬುಟ್ಟಿಯೆಂದು ಈ ರಾಜ್ಯ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಈಚೆಗೆ ಪೂರ್ವ ರಾಜ್ಯಗಳು ವ್ಯವಸಾಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಗಳಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೂ ವ್ಯವಸಾಯದಂತೆಯೇ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. [[ಕಬ್ಬಿಣ]], [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]], [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು]], ಆಂಥ್ರಸೈಟ್, ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು, [[ಲವಣ]], ಫಾಸ್ಫೇಟುಗಳು, [[ಪಾದರಸ]] ಇಲ್ಲಿನ ಖನಿಜಗಳು. ಇವುಗಳ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬೆಳೆದಿವೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ರೈಲು, ಜಲಮಾರ್ಗಗಳೂ ಈ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿವೆ. ಬೃಹತ್ ರಸಾಯನ ಕೈಗಾರಿಗೆ, ಸೂಪರ್ ಫಾಸ್ಫೇಟುಗಳು, ಬಣ್ಣಗಳು, ಹಡಗುನಿರ್ಮಾಣ-ಇವು ಮುಖ್ಯ. ಯುದ್ಧಾನಂತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿನ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಹಿಂದಿದ್ದಷ್ಟಿಲ್ಲವೆನ್ನಬಹುದು. ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತುಂಬ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಡೆಸ, ನಿಕಲೈಯಫ್, ಟಗನ್ರಾಕ್, ಮಾರಿಯೂಪಾಲ್ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಬಂದರುಗಳು. ಪುರಾತನ ನಗರವಾದ ಕೀವ್ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದರೂ ಖಾರ್ಕಾಫ್ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಗರಾಂತರವಾಸಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ವೇಗವಾಗಿ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತಿದೆ. ==ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಬ== ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ ವಂಶಪರಂಪರಾಗತ ವಾದ ಕೀವನ್ರಸ್ನ ಆಡುನುಡಿ. ಇದು ರಷ್ಯನ್ಗಿಂತ ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ನನ್ನೇ (ಬೈಲೊ ರಷ್ಯನ್) ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳೊಡನೆ ಒಳಭೇದಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ ಇವೆರಡು ಭಾಷೆಗಳಿಗೂ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾವಣೆಯ ಒಳಭೇದಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಉಪಭಾಷೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀವ್ ನಗರ ನಾಶವಾದಾಗ, ಲಿಥುವೇನಿಯದ ಗ್ರಾಂಡ್ ಡಚಿಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿನ ಅಧೀನಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿದ ಅನಂತರ ಮೂಲರೂಪವಿದ್ದೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಒಳಭೇದದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆ ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಆಗಿತ್ತು. ಅನಂತರ 16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯಾಯಿತು. ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಮತ್ತು ಪೋಲಿಷ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕಾನೂನಿನ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. 14ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ ಆಜ್ಞಾಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. 16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್, ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಹಾಗೂ ಪೋಲಿಷ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಆಘಾತ ಉಂಟುಮಾಡಿತು. 17ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರೂಪದ ಚರ್ಚ್ ಸ್ಲವೋನಿಕರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಉಕ್ರೇನಿನ ಬುದ್ದಿಜೀವಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿಯೇ ಈ ಭಾಷೆಯ ಆಡುನುಡಿಯ ರೂಪವನ್ನು ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಕವನ ಹಾಗೂ ವಿಡಂಬನ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವಾನ್ ಕೋತ್ಲ್ಯಾರೇವ್ಸ್ಕಿಯ ಎನೆಇಡಾದ ಜೊತೆಗೆ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ನೂತನ ರೂಪ ಈ ಆಡುನುಡಿಯ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಅಂದಿನಿಂದೇಚೆಗೆ ನೂತನ ರೂಪದ ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯಂತೆಯೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾಷಾ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುವಂಥವಾದರೂ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ ಪೋಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಅನೇಕ ಪದಗುಚ್ಛಗಳನ್ನೇ ಅಲ್ಲದೆ ಆಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 11ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಮಂಗೋಲ್-ಟಾರ್ಟರ್ ಅತಿಕ್ರಮಣವಾದ 13ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಜನಾಂಗದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ ರಷ್ಯನ್ ಹಾಗೂ ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆಯಂತೆಯೇ (ಅಂದರೆ, ಕೀವನ್ರಸ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯ) ಇತ್ತು. ಕೀವನ್ರಸ್ನ ಪತನದಿಂದಾಗಿ 13-16ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಅದರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಇಳಿಮುಖಗೊಂಡಿತು. ಅನಂತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶೀಯ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ, ಮುದ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಲು ಪಟ್ಟ ಶ್ರಮ-ಇವುಗಳಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡಿತು. ಅನೇಕ ಹೊಸ ಬರೆಹಗಾರರು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದವ ಇವಾನ್ ವಿಶೆನ್ಸ್ಕಿ (ನಿ. 1925). 15- 17ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಗುಣವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ವೀರಗೀತೆಗಳು (ಮಹಾಕಾವ್ಯ). ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಾಡುಗಳು ಹಾಗೂ ಲಾವಣಿಗಳು. 17ನೆಯ ಮತ್ತು 18ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಗದ್ಯ, ಶಾಲಾ ನಾಟಕಗಳು, ಭಾವಗೀತೆ ಹಾಗೂ ವಿಡಂಬನ ಕಾವ್ಯಗಳು ಆಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದಿದವು. ಹ್ರಿಹೋರಿ ಸ್ಕವರದಾ (1722-94)ಎಂಬ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪ್ರಬೋಧಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ವಿಚಾರವನ್ನು ತನ್ನ ವೇದಾಂತ ಪ್ರಕರಣಗ್ರಂಥ, ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಕವನಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಚರ್ಚ್ಸ್ಲವೋನಿಕ್ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಭಾಷೆಯ ಅಡಿಗಲ್ಲಾಗಿತ್ತು. ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ದೇಶೀಯ ಭಾಷೆ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಭಾಷೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಇವಾನ್ ಕೋತ್ಲ್ಯಾರೇವ್ಸ್ಕಿಯ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು. ಇವನ ಕೃತಿಗಳು ವರ್ಜಿಲನ ಪ್ರಹಸನ ಮತ್ತು ಎನೆಇಡ, ಎನೆಇಡ ದೇಶೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಥಮ ಗ್ರಂಥ. ನಿತ್ಯಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಏಕಾಂತ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ. ನಾಟಲ್ಕ ಪೊಲ್ತಾವ್ಕ ಈತನ ಮತ್ತೊಂದು ಕೃತಿ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗೆ ಜಯ ದೊರಕಿತು. ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಗಳು, ಇತಿಹಾಸ ಲೇಖನಗಳು, ಉತ್ತಮ ನಾಟಕಗಳು, ಜಾನಪದ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡುವು. ಪೆತ್ರೊ ಗುಲಾಕ್ ಅರ್ತೆಮೋವೆಸ್ಕಿ (1790-1865) ಪ್ರಹಸನಗಳನ್ನೂ ರಮ್ಯಸಾಹಿತ್ಯಗಳನ್ನೂ ಅದರಲ್ಲೂ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ಇವ್ಗೆನ್ ಗ್ರಿಬಿಂಕ (1812-48) ನೈಜ ಕಥೆಗಳನ್ನು, ಭಾವಗೀತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ಈತ ಲಾಸ್ತಿವ್ಕ ಅಲ್ಮಾನಾಕ್ನ (1841) ಸಂಪಾದಕನಾಗಿದ್ದ. ಗ್ರಿಗೋರಿಕ್ವೀತ್ಕ (1778-1843) ಒಬ್ಬ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಗದ್ಯ ಲೇಖಕ. ಈತ ನಿತ್ಯಜೀವನವನ್ನು ಕುರಿತ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಕರ್ತೃ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುಸ್ಯ ಹಾಗೂ ಸೆರ್ದೇಚ್ನ ಅಕ್ಸಾನಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅನಂತರ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದವರಿವರು: ಮಾರ್ಕಿಯಾನ್ ಷಷ್ಕೆವಿಚ್ (1811-43) ಮತ್ತು ಯಾಕಿಫ್ ಗಲೋವಾತ್ಸ್‌ಕಿ (1814-88), ಇವಾನ್ ವಹಿಲೇವಿಚ್ (1811-66). ಗಹನವಾದ ಅನುಭವ ದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ದುಕ್ನೊವಿಚ್ ಅಸಾಮಾನ್ಯನಾಗಿದ್ದ. ಆಧುನಿಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕನೆಂದರೆ ತರಾಸ್ ಷೆವ್ಚೆಂಕೊ (1814-61). ಈತ ಬುದ್ದಿಜೀವಿ, ಕವಿ, ಗದ್ಯಲೇಖಕ, ನಾಟಕಕಾರ, ದಾರ್ಶನಿಕ. ಕಲೆಗಾರ, ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟಗಾರ-ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಿದ್ದ. ಇವನ ಮೊದಲ ಕವನ ಸಂಕಲನ ಕೊಬ್ಜಾರ್ (1840). ಇದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪ್ರಜೆಗಳ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಅಗಾಧ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಷೆವ್ಚೆಂಕೊವಿನ ಗದ್ಯ ಬರಹದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವಳೆಂದರೆ ಮಾರ್ಯ ವಿಲಿನ್ಸ್ಕಾಯ (1833-1907). ಇವಳು ಓ.ಮಾರ್ಕೊವಿಚ್ನ ಪತ್ನಿ. ಇವಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿಯೆಂದರೆ ನರೋದ್ನಿ ಒಪವಿದಾನ್ಯ (ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು, 1857). ನೈಜಕವನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದವರೆಂದರೆ ಲಿಯೋನಿಡ್ ಗ್ಲಿಬೋಯ್ (1827-93), ಸ್ಚಿಪಾನ್ ರುದಾನ್ಸ್ಕಿ (1834-73) ಇವಾನ್ ಮನ್ಝೂ ರ (1851-93), ಪಾವ್ಲೊ ಗ್ರಬೊವ್ಸ್ಕಿ (1864-1902) ಹಾಗೂ ಮತ್ತಿತರರು. ಷೆವ್ಚೆಂಕೊ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಕೊವೊವ್ ಚೊಕ್ರ ಗದ್ಯರೀತಿಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳೆಂದರೆ ಯೂರಿಫೆಡ್ ಕೊವಿಚ್ (1834-88), ಅನತೋಲ್ ಸ್ವಿದ್ನಿತ್ಸ್ಕಿ (1834-71). ಇವಾನ್ ಲೆವಿತ್ ಸ್ಕಿ (1838-1918). ಇವಾನ್ ಲೆವಿತ್ಸ್ಕಿಯ ಉತ್ತಮ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ಮಿಕೋಲ ಜೇರ್ಯ ಹಾಗೂ ಕಯದಾಷವ ಸೀಮ್ಯ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ನೈಜ ನಾಟಕಕಾರರೆಂದರೆ ಮಿಹೈಲೋಸ್ತರೀಸ್ಕಿ (1840-1904). ಮಾರ್ಕೋ ಕ್ರಪಿವ್ನಿತ್ ಸ್ಕಿ (1840-1910) ಹಾಗೂ ಇವಾನ್ ತೊಬಿಲೆವಿಚ್ (1845-1907). ಇವನ ಕಾವ್ಯನಾಮ ಕರ್ಪೆಂಕಕಾರಿ. ಇವರು ಬಹಳ ಕಾರ್ಯಶೀಲ ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದರು. ಉತ್ತಮ ವಿಮರ್ಶಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶಕನಾಗಿದ್ದ ಮಿಹೈಲ ದ್ರಗಮಾನಫ್ (1841-95) ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಒಂದು ಹೊಸಮಜಲು ಮತ್ತು ಇವಾನ್ ಫ್ರಾಂಕೋನ (1856-1919) ಹೆಸರು ಎರಡೂ ಅವಿಭಾಜ್ಯವಾಗಿವೆ. ಈತ ಗಾಲ್ ದೇಶದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬರೆಹಗಾರ ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ. ಇವನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯನ್ನು ಉನ್ನತಮಟ್ಟಕೆ ಏರಿಸಿದ. ದುಡಿಮೆಗಾರರ ಬದುಕು, ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ಬೋ-ಕನ್ಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟರ್, ಬಾರಿಸ್ಲಾವ್ ಸ್ಮಿಯೇತ್ಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ. 1880ನೆಯ ದಶವರ್ಷ ಮಿಹೈಲೋ ಪಾವ್ಲಿಕ್ (1853-1915), ಸ್ತಿಪಾನ್ ಕವಾಲಿಫ್ (1848-1920), ನತಾಲ್ಯ ಕಬ್ರೀನ್ಸ್ಕ (18512-1920) ಚಿಮಫೈಬರ್ದುಲ್ಯಾಕ್ (1863-1936) ಓಸಿಪ್ಮಕವ್ಯೆ (1867-1925) ಅಗತಾಂಗಿಲ್ಕ್ರಿಮ್ಸ್ಕಿ (1871-1941) ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರರು ನೀಡಿದ ಸಮೃದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಮೈತುಂಬಿಕೊಡಿತು. ಹಿಂದಿನವರು ನಡೆದು ಬಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ನೈಜ ಗದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರವೀಣರಾದ ವಸೀಲ್ ಸ್ಟಿಫಾನಿಕ್(1874-1936). ಇವಾನ್ ಸಿಮನ್ಯೂಕ್ (1871-1927), ಲೆಸ್ ಮರ್ತೋವಿಚ್ (1871-1919) ಓಲ್ಗಕಬಿಲ್ಯಾನ್ಸ್ಕ (1865-1942). ಅರ್ಹಿಪ್ ಚಿಸ್ಲೆಂಕ (1882-1911), ಸ್ತಿಪಾನ್ ಪನಾಸೆಂಕ (1871-1932) ಮತ್ತು ಕವಿಗಳಾದ ಓಲೊಜಿಮಿರಿ ಸಮೋಯ್ಲೆಂಕ (1864-1925), ಮಿಕೋಲ ವರೋನಿ (1871-1942), ಅಲೆಸ್ ಇವರು ಮುಖ್ಯರು. 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕರೆಂದರೆ ಲೇಸ್ಕ ಉಕ್ರಾಯಾಕ (1871-1913) ಹಾಗೂ ಮಿಹೈಲೋ ಕುತ್ಸುಉಬಿನ್ಸ್ಕಿ (1864-1913) ಲೇಸ್ಯ ಉಕ್ರಾಯಾಕನ ಕೃತಿಗಳು ಅನೇಕ ಭಾವಗೀತೆಗಳು ಪದ್ಯರೂಪಕಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂವಾದಗಳನ್ನೊಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕುತ್ಸುಉಬಿನ್ಸ್ಕಿ ನೈಜ ಗದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಾಗೂ ನಾಡಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪ್ರೇಮಿಗಳ ವಕ್ತಾರ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದ. 1917ನೆಯ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಮುಂಚಿನ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಫ್ರಾಂಕೋ ಹಾಗೂ ಇವರಿಬ್ಬರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೊಡುಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಮೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. ಕ್ರಾಂತಿಯಾದನಂತರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನವಯುಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಜನತೆಯ ಹಿತವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಆದರ್ಶ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜವಾದದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಹೊಸ ಸೌಂದರ್ಯೋಪಾಸನೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದವು. ಇದು ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಮಾಜವಾದದ ವಿಧಾನ. ನವ್ಯಕವಿಗಳು, ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕವಿಗಳು, ಸಮಷ್ಟಿವಾದಿಗಳು, ಮಾನವತಾವಾದಿಗಳು ಇವರು: ಪಾವ್ಲೊ ತಿಚೀನಾ (1891- ) ವಸೀಲ್ ಎಲಾಂಸ್ಕಿ (1893-1923), ಓಲಜಿಮಿರ್ ಸಸ್ಯೂರ (1898-1965) ಮಿಕೋಲ ಬಷಾನ್ (1904-1969) ಹಾಗೂ ಮಾಕ್ಸಿಮ್ರಿಲ್ಸ್ಕಿ (1895-1964), 1920ರ ಅನಂತರದ ತರುಣದಲ್ಲಿ ಮಹಾಗದ್ಯದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯುಂಟಾಯಿತು. ಆಂದ್ರೀ ಗಲೋಫ್ಕ (1897- ), ಪೆತ್ರೋ ಪಾಂಚೆಂಕ (1891- ), ಯೂರಿಯನೋಫ್ಸ್ಕಿ (1902-1954) ಹಾಗೂ ಪಾವ್ಲೊ ಗುಬ್ಯೆಂಕೊ (ಕಾವ್ಯನಾಮ ಅಸ್ತಾಪ್ ವೀಷ್ಣ್ಯ). (1889-1956) ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿನೋದ ಹಾಗೂ ವಿಡಂಬನೆಯ ಶಾಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ದೊರಕಿಸಿದರು. ನಾಟಕಗಳು ಜಯಭೇರಿ ಹೊಡೆದು ವೃತ್ತಿನಾಟಕಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಹವ್ಯಾಸಿ ನಾಟಕಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಉತ್ತಮರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದುವು. ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾದ ನಾಟಕಕರ್ತೃಗಳು: ಯಕೀಫ್ ಮಮಂತೋಫ್ (1888-1940) ಹಾಗೂ ಇವಾನ್ ದ್ವಿಪ್ರೋವ್ಸ್ಕಿ (1895-1934), ಮಿಕೋಲ ಕೂಲಿಷ್ (1881-1952) ಎಂ.ಇರ್ಚನ್. ಐ. ಮಿಕಿಚ್ಯಂಕ ಹಾಗೂ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕೋರ್ನೀಚುಕ್ (1905- ) ಮೊದಲಾದವರು. 1939ರವರೆಗೆ ಪೋಲೆಂಡಿನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಕರ್ತೃಗ ಳೆಂದರೆ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗವ್ರಿಲ್ಯೂಕ್ (1911-1941), ಸ್ವಿಫಾನ್ ಅಲೆಕ್ಸ್ಯೂಕ್ (1892-1941) ಪೆತ್ರೊ ಕಸ್ಲಾನ್ಯೂಕ್ (1904-1965) ಮತ್ತು ಯರಾಸ್ಲಾಫ್ ಗಲಾನ್ (1902-49). <center> {| class="wikitable" style="text-align:right; margin-right:50px;" |- ! align=center |[[ಇವಾನ್ ಕೋತ್ಲ್ಯಾರೇವ್ಸ್ಕಿ]]<br /><small>(1769–1838)</small> ! align=center |[[ತರಾಸ್ ಷೆವ್ಚೆಂಕೊ]]<br /><small>(1814–1861)</small> ! align=center |[[ಇವಾನ್ ಫ್ರಾಂಕೋ]]<br /><small>(1856–1916)</small> ! align=center |[[Mykhailo Kotsiubynsky|Mykhailo]]<br>[[Mykhailo Kotsiubynsky|ಮಿಹೈಲೋ ಕುತ್ಸುಉಬಿನ್ಸ್ಕಿ]]<br /><small>(1864–1913)</small> ! align=center |[[ಲೇಸ್ಕ ಉಕ್ರೈಂಕ]]<br /><small>(1871–1913)</small> |- | align=left | '''[[File:Ivan Petrovich Kotlyarevsky 2.jpg|130px]]''' | align=left | '''[[File:Taras Shevchenko selfportrait oil 1840-2.jpg|130px]]''' | align=left | '''[[File:Ivan Franko (1898).png|110px]]''' | align=left | '''[[File:Mykhailo Kotsiubynsky.jpg|120px]]''' | align=left | '''[[File:Lesya Ukrainka portrait crop.jpg|119px]]''' |} </center> 1920ರ ಮತ್ತು 1930ರ ನಡುವಣ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಪ್ರಧಾನಸ್ವರಗತಿಯ ಎಲ್ಲೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಜೀವನದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಉದ್ಭವ, ನೂತನ ರೂಪದ ನಾಯಕನ ಅವತಾರ, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯಶೈಲಿಯ—ಅದರಲ್ಲೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಸ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಪುರಾಣ ಕಾವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಯುವಜನಾಂಗದ ಹಾಗೂ ಎಳೆಯರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳ—ಅಭಿವೃದ್ಧಿ. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧವಾದ ಅನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮ, ಸಮರವಿರೋಧಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವು. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗೊಂಚಾರ್ (1918- ) ಪ್ರಪರನೋಸ್ತ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಿಹೈಲ ಸ್ತೇಲ್ ಮಹ್ (1912- ) ಅನೇಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವೈಲಿಕರಿದ್ನ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೀವನದ ವಿಶಾಲ ಕಾವ್ಯರೂಪಕವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಯೂರಿಸ್ಮೋಲಿಚ್ (1900- ), ನತಾನ್ ರಿಬಾಕ್ (1913- ), ಸಿವ್ಯೋನ್ ಸ್ಕ್ಲರ್ಯಂಕ (1901-1962) ಹಾಗೂ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಇಲ್ಚಿಂಕ ಇವರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಆಂದ್ರೀ ಮಾಲಿಷ್ಠ (1912- ), ಸ್ಚಿಪಾನ್ ಅಲೀಯ್ ನ್ಯೂಕ್ (1908- ), ಎಲ್. ಪಿರ್ವಮಾಯ್ಸ್ಕೆ (1908- ), ಪಿ.ವೊರಂಕೊ ಮತ್ತು ಡಿ. ಪವ್ಲೀಚ್ಕ ಮೊದಲಾದವರು ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದವರು. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ದೆದವ್ಷೆಂಕ (1894-1956) ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದು ಹೆಸರುಗಳಿಸಿ, ಕಲೆಗಾರನಾಗಿ ಯಶಸ್ಸುಗಳಿಸಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕನೂ ನಾಟಕಕಾರನೂ ಕಾದಂಬರಿಕಾರನೂ ಪ್ರಕಾಶಕನೂ ಆಗಿದ್ದ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದೊಡನೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ತಾರಾಸ್ಷೆವ್ ಚೆಂಕೂ ನೀಡಿರುವ ಕೊಡುಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನೀಯವಾದುದಾಗಿಯೂ ಅಗಾಧವಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಇಂದಿಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬರೆಹಗಾರರು ಹಾಗೂ ಕವಿಗಳಿಗೆ ಈತನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತಿಗಳು ಹಿಂದಿನವರ ಕೃತಿಘನತೆ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತಗುಣ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಅವರ ಪರಂಪರೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಮುನ್ನಡೆದು ಕೃತಿರಚನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವರು. == ಉಕ್ರೇನ್‌ ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಮಸ್ಯೆ == *ಯುಕ್ರೇನಿನಲ್ಲಿ 2014 ಜನವರಿಯಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಗಲಭೆ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು ಭಾರತದ ಔಷಧ ರಪ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ವಾಗಬಹುದು ಎನ್ನುವ ಭಯವಿದೆ. *ಅಲ್ಲಿಯ ಕರೆನ್ಸಿ ಡಾಲರ್ ಲೆಖ್ಖದಲ್ಲಿ ೨೦% ಕುಸಿದಿದೆ. ಇದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ನಷ್ಟವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆಯೆಂದು ಭಾರತೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯೋಗ್ಯಮ ಮಹಾ ಸಂಘಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ -'ಫಿಕ್ಕಿ'. ಕಳವಳವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. * ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ (ಸಿಐಎಸ್)ರಷ್ಯಾನಂತರ ಉಕ್ರೇನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲುದಾರ ದೇಶ. ೨೦೧೨-೧೩ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ೫೧೯೦ಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ (ರೂ.೩.೨೧ ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ) ಮೊತ್ತದ ಸರಕು ಅಲ್ಲಿಗೆ ರಫ್ತಾಗಿದೆ. ೨೬೫ ಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ (೧೬೪೩೦ಕೋ/ರೂ.)ಅಮದು ಆಗಿದೆ. ಅಮದು ಆಗುವ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆ ಏರಬಹುದೆಂಬ ಭಯವಿದೆ. *೨೦೧೨-೧೩ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ೧೫,೪೦೦ ಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ (೯.೫೪ ಕೋಟಿ ರೂ.)ಔಷಧ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಶೇ. ೫೬ ರಷ್ಟು ಔಷಧ ಕಂಪನಿಗಳ ಸರಕು ಮಾರಾಟವಾಗುವುದು ಗಲಭೆ ಪೀಡಿತ ಕ್ರಿಮಿಯಾದಲ್ಲಿ ಈಗ ಅವುಗಳ ಬೆಲೆ ತಗ್ಗಿದೆ. ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮುಂದುವರೆದರೆ ರಫ್ತು ಕಡಿಮೆ ಆಗಬಹುದು; ಅದರಿಂದ, ಭಾರತದ ವ್ಯಾಪರ/ವಹಿವಾಟುದಾರಿಗೆ ನಷ್ಟವಾಗುವುದೆಂಬ ಭಯವಿದೆ. == ರಾಜಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆ == ;ಮಾರ್ಚಿ,2014 :ಕ್ರಿಮಿಯಾದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯನರು ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಜನರು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಇದ್ದು ಅವರು ಉಕ್ರೇನಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ರಷ್ಯಾ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಬಯಸಿದ್ದಾರೆ. ಉಕ್ರೇನ ಅದನ್ನು ಸೈನ್ಯ, ಪೋಲೀಸ್ ಬಳಸಿ ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಹವಣಿಸಿದೆ, ಕ್ರಿಮಿಯಾ ಜನರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ರಷ್ಯಾ ೨೦,೦೦೦ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿದಾಟಿ ಕ್ರಿಮಿಯಾದೊಳಗೆ ನುಗ್ಗಿಸಿದೆ. ::'''ದಿಗ್ಬಂಧನ''' :ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ನ್ಯಾಟೋ ರಾಷ್ರಗಳು ಗಾಬರಿಯಾಗಿವೆ. ಅಮೇರಿಕಾ (ಒಬಾಮಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ) ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ದಿಗ್ಭಂಧನ - ವ್ಯಾಪಾರ - ವಹಿವಾಟು ಸ್ಥಗಿತ,ಮಾಡಿದೆ.ಅಮೇರಿಕಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅಂಜಿಲ್ಲ. ರಷ್ಯಾ (ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪುತಿನ್) ಅದು ತನ್ನ ಹಕ್ಕೆಂದು ವಾದಿಸಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಜಗತ್ತು ಎರಡು ಬಣಗಳಾಗಿ, ಪುನಃ ಶೀತಲ ಸಮರ ಆರಂಭವಾಗುವುದೇ ಎಂದು ಭಯಪಟ್ಟಿವೆ. ಭಾರತದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಭಾರತ ತಟಸ್ತ ನೀತಿ (ನೆಹರೂನೀತಿ) ಅನುಸರಿಸಿದೆ. ರಷ್ಯಾವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿಲ್ಲ -ಯಾವುದೇ ದಿಗ್ಭಂಧನ ವಿಧಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಲ್ಲ. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ತಾಳ್ಮೆ ವಹಿಸಲು ಇರಡೂ ಬಣಗಳನ್ನು ಕೋರಿದೆ. == ಮಲೇಷ್ಯಾ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್ ಬೋಯಿಂಗ್ 777 ವಿಮಾನ == [[ಚಿತ್ರ:RECONSTRUCT02-articleLarge.jpg|thumb|left|ಬೋಯಿಂಗ್ 777 ವಿಮಾನದ- ಬಿದ್ದ ಅವಶೇಷಗಳು- NY times]] [[ಚಿತ್ರ:25-malaysia-airlines4-600.jpg|thumb|right| ಉಕ್ರೇನ್‌ ಬಂಡುಕೋರರು ಹೊಡೆದು ಉರುಳಿಸಿಸಿದ 295 ಜನರಿದ್ದ ಬೋಯಿಂಗ್ ವಿಮಾನ (ಒನ್ ಇಂಡಿಯಾ)]] ::ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನ ಪತನ, 295 ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದುರ್ಮರಣ '''->>''' [[ಚಿತ್ರ:Rebel-activity-ai2html-600.png|thumb|right|ಬೋಯಿಂಗ್ 777 ವಿಮಾನ ಬಿದ್ದ ಜಾಗ- NY times]] {{Quote_box|width=45%|align=left|quote=*ಭಾರತದ ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಏರ್ ಲೈನರ್ -ವಿಮಾನವು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು ಹೊಡದು ಉರುಳಸಿದ ಬೋಯಿಂಗ್‘ ವಿಮಾನದ ಸಮೀಪ-ಹಿಂದೆಯೇ ೯೦/90 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಷ್ಟು ಪಯಣದ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ೨೫/25 ಕಿ.ಮೀ.ದೂರದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಬರ‍್ಮಿಂಗ್‘ಹ್ಯಾಮಿಗೆ ಹಾರುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಅದು ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಬರ‍್ಮಿಂಗ್‘ಹ್ಯಾಮಿಗೆ ಹೋಗುವ ನೇರ ಸಮೀಪದ ದಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಪೈಲೆಟ್ ಗಳಿಗೆ ಹೀಗೆ ತಮ್ಮ ಮುಂದಿರುವ ವಿಮಾನವು ಹೊಡೆದು ಉರುಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೆಂದು ತಿಳದಾಗ ದಿಗ್ಭ್ರಾಂತರಾದರು. ನಿಮ್ಮ ಪಕ್ಕದವನಿಗೆ ದೂರದಿಂದ ಅಡಗಿಕುಳಿತವನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿದರೆ ಆಗುವ ಅನುಭವ ನಮಗಾಯಿತೆಂದು ಅದರ ಪೈಲೆಟ್‘ಗಳು ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ದೆಹಲಿಯ ಸಂಪುಟದ ವಕ್ತಾರರು ಇದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿದ್ದಾರೆ!!."|source=timesofindia [http://timesofindia.indiatimes.com/india/Air-India-flight-was-90-seconds-away-when-missile-struck-Malaysia-Airlines-Flight-MH17/articleshow/38702536.cms]]|--}} == ಉಕ್ರೇನ ಬಂಡುಕೋರರಿಂದ ಮಲೇಷ್ಯಾದ ವಿಮಾನ ಪತನ == ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನ ಪತನ, 295 ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದುರ್ಮರಣ, ರಷ್ಯಾ ಪರ ಇರುವ ಉಕ್ರೇನ್ ಬಂಡುಕೋರರ ಕೃತ್ಯ- ಕೌಲಾಲಂಪುರ/ಕೀವ್: ಮಲೇಷ್ಯಾ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್ ಬೋಯಿಂಗ್ 777 ವಿಮಾನವು ರಷ್ಯಾ ಗಡಿ ಸಮೀಪದ ಯುದ್ಧಪೀಡಿತ ಪೂರ್ವ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುರುವಾರ ಪತನಗೊಂಡಿದ್ದು, ವಿಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ 295 ಮಂದಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಒಳಾಡಳಿತ ಸಚಿವಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ. ರಷ್ಯಾ ಪರ ಇರುವ ಉಕ್ರೇನ್ ಬಂಡುಕೋರರು ಈ ಕೃತ್ಯದ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. {{Quote_box| width=40%|align=right|quote='''ಉಕ್ರೇನ್ ರಾಜಕೀಯ''' -- ಉಕ್ರೇನ್ ತೀವ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಾಗ ಅದನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಶಗಳು ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯತ್ನ ಒಳ್ಳೆಯದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅಂಥ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದುದು ದೊಡ್ಡ ತಪ್ಪು. ರಷ್ಯಾವನ್ನು ದೂರ ಇಟ್ಟು ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಲು ಯೂರೋಪ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದವು. ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಉಕ್ರೇನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ ಜತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಇಂಥ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮುರಿಯುವ ಯತ್ನ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ರಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಅಸಮಾಧಾನ ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಯದಿರುವುದೇನಲ್ಲ. ರಷ್ಯಾದ ಮಗ್ಗುಲಿಗೇ ಹೋಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿನ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಿಗೆ ಇತ್ತು. ಇದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯಕ್ಕೆ ರಷ್ಯಾ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ರಷ್ಯಾದ ಜತೆ ಇರಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವವರು ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ನರಳುತ್ತಿರುವುದು ಉಕ್ರೇನ್. ವಿಮಾನ ದುರಂತ ಸಂಭವಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಆ ಸಂಬಂಧವಾದ ಎಲ್ಲ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್ ಹೊರಬೇಕು ಎಂದು ಪುಟಿನ್ ವಾದ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಉಕ್ರೇನ್ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಈಗಾಗಲೇ ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲೆ ಅಮೆರಿಕ ಹಲವು ರೀತಿಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇರಿದೆ.|| "|source=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ.([[೪]])|-}} ಎಂಎಚ್ 370 ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನವು ನಿಗೂಢವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾದ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹಾನ್ ದುರಂತವನ್ನು ಮಲೇಷ್ಯಾ ಕಂಡಂತಾಗಿದೆ. 33 ಸಾವಿರ ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದ ವಿಮಾನವನ್ನು 77 ಸಾವಿರ ಆಡಿ ಎತ್ತರ ಜಿಗಿಯಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಕ್ಷಿಪಣಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ಡಮ್‌ನಿಂದ ಕೌಲಾಲಂಪುರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಈ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ 280 ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು 15 ವಿಮಾನ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸೇರಿದಂತೆ 295 ಜನ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಎಲ್ಲರೂ ಸಾವಿಗೀಡಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೃತ ಶರೀರದ ಚೂರುಗಳು 15 ಕಿಮೀ ವರೆಗೆ ಚೆಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದವು. ರಷ್ಯಾ ಗಡಿಗೆ 40 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದ ರಷ್ಯಾ ಪರ ಬಂಡುಕೋರರ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಗ್ರಾಬೋವೊ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ಹೊತ್ತಿಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. 10 ಸಾವಿರ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದ ವಿಮಾನ ಇದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ರಾಡರ್ ಸಂಪರ್ಕ ತಪ್ಪಿದ್ದು, ನಂತರ ಅದು ಉಕ್ರೇನ್ ಬಂಡುಕೋರರ ಡಾನೆಸ್ಕ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಶಾಕ್ಟರ್‌ಸ್ಕ್ ಪಟ್ಟಣದ ಸಮೀಪ ಕೆಳಕ್ಕುರುಳಿದೆ. ತುರ್ತು ಸೇವಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತಂಡಗಳು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿವೆ. ವಿಮಾನವು ಅಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಡೆಯದಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಉಕ್ರೇನ್ ವಾಯು ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿದ ವಿಮಾನ, ರಷ್ಯಾ ವೈಮಾನಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿವೆ. ರಷ್ಯಾ ವಿರುದ್ಧ ದೂರು: ''ಉಕ್ರೇನ್ ಸೇನೆಯ ಕೆಲವು ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದ ಘಟನೆಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದಿವೆ. ಉಕ್ರೇನ್ ಬಂಡುಕೋರರಿಗೆ ರಷ್ಯಾ ಸೇನೆಯು ಆಧುನಿಕ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಿದೆ. ತನ್ನ ವಿಮಾನವೊಂದರ ಮೇಲೆ ರಷ್ಯಾ ವಾಯು ಸೇನೆಯು ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದೆ,'' ಎಂದು ಉಕ್ರೇನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ದೂರಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದೆ ಉಕ್ರೇನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಅವಿಕ್ಟರ್ ಯಾನ್‌ಕೋವಿಚ್ ಪದಚ್ಯುತಿಗೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಹೆಚ್ಚಿ, ಅವರು ಕಳೆದ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ತಲೆ ಮರೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆ ನಂತರ ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್ ನಡುವೆ ತಿಕ್ಕಾಟ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ರಷ್ಯಾ ಪರ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾದಿ ಬಂಡುಕೋರರು ಉಕ್ರೇನ್ ಪೂರ್ವದ ಲುಹಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡಾಂಟೆಸ್ಕ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬಂಡುಕೋರರ ಮಟ್ಟ ಹಾಕಲು ಉಕ್ರೇನ್ ಸೇನೆಗಳು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿವೆ. ಬಂಡುಕೋರರಿಗೆ ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗಳು, ಸೇನಾ ಸಾಧನ ಸಲಕರಣೆ, ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಗಡಿಯನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ನುಸುಳಿ ಬಂಡುಕೋರರಿಗೆ ರಷ್ಯಾ ನೆರವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಉಕ್ರೇನ್ ದೂರಿದೆ. ತನಿಖೆಗೆ ಆದೇಶ: ವಿಮಾನವನ್ನು ಕ್ಷಿಪಣಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದು ಉರುಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉಕ್ರೇನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪೊರೊಶೇಂಕೊ ಹೇಳಿದ್ದು, ಉಕ್ರೇನ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಅರ್ಸೆನಿ ಯತ್ಸೆನ್ಯುಕ್ ಅವರು ತನಿಖೆಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದು ಹೇಗೆ? == ಉಕ್ರೇನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ ನಡುವೆ ತಿಕ್ಕಾಟ ಇದ್ದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನ ಬಲಿಯಾಗಿದ್ದು ಹೇಗೆ ಅನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಉಕ್ರೇನ್ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಹಾದು ಹೋದ ವಿಮಾನವು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ದಾಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತೇ ಅಥವಾ ಉದ್ದೇಶ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ದಾಳಿ ನಡೆದಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ''ಉಕ್ರೇನ್ ಸರಕಾರದ ಸೇನೆಯೇ ವಿಮಾನವನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದೆ,'' ಎಂದು ಉಕ್ರೇನ್ ಬಂಡುಕೋರ ನಾಯಕ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬೋರೊಡೈ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಇದನ್ನು ತಳ್ಳಿ ಹಾಕಿರುವ ಉಕ್ರೇನ್, ''ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನವು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹೊಡೆದಿದ್ದು ರಷ್ಯಾ ಪರ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿಗಳು. ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಕೆಟ್ಟ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡಲೆಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿಗಳು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ,'' ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ''ನಮ್ಮ ಸೇನೆ ಯಾವುದೇ ವಿಮಾನವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿಲ್ಲ,'' ಎಂದು ಉಕ್ರೇನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪೀಟ್ರೊ ಪೊರೊಶೆನ್ಕೊ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. == ಪ್ರಬಲ ಎಸ್‌-11ಎಂಬ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಯುದ್ಧ ಕ್ಷಿಪಣಿ == [[ಚಿತ್ರ:Buk-ai2html-600.png|thumb|right|ಬೋಯಿಂಗ್ 777 ನ್ನು ಹೊಡೆದು ಉರುಳಿಸಿರಬಹುದಾದ ಪ್ರಬಲ ಎಸ್‌-11ಎಂಬ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಯುದ್ಧ ಕ್ಷಿಪಣಿ -NY times-ಸ್ಪಷ್ಟ ದೊಡ್ಡ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಫೋಟೋದ ಮೇಲೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ]] ಯುದ್ಧಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಸೇನೆ, ಉಕ್ರೇನ್‌ ಸೇನೆಯಲ್ಲದೆ, ರಷ್ಯಾಪರ ಬಂಡುಕೋರರು ಮೂರು ಪಡೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲೊಂದು ಸಿಡಿಸಿದ ಪ್ರಬಲ ಎಸ್‌-11ಎಂಬ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಯುದ್ಧ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವಿಮಾನ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ತರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಗಿನ ರಷ್ಯಾ ಒಕ್ಕೂಟ 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಎಸ್-11 ಕ್ಷಿಪಣಿಯ ವಿವಿಧ ಅವತರಣಿಕೆಗಳು ರಷ್ಯಾ ಹಾಗೂ ಉಕ್ರೇನ್‌ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಬಳಿ ಇವೆ. ಇದನ್ನು ವಾಹನಗಳ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲವೇ ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತವಾಗಿ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಜಾಡು ಹುಡುಕುವುದು ಕಷ್ಟ. 18 ಅಡಿ ಉದ್ದವಿರುವ ಎಸ್‌-11ರ ಆಧುನಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯ ಕ್ಷಿಪಣಿ ನೆಲದಿಂದ 33 ಸಾವಿರ ಅಡಿ ಎತ್ತರದವರೆಗೂ ನುಗ್ಗಬಲ್ಲ ಕ್ಷಮತೆ ಹೊಂದಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ತಜ್ಞರು. ಇದೇ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದ ಹಾಗೆ ಈ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು 77 ಸಾವಿರ ಅಡಿವರೆಗೂ ಬೆನ್ನತ್ತಿ ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಯಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿವೆ. ತನಿಖೆಗೆ ಒಬಾಮ ಒಲವು: ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ 298 ಮಂದಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಲು ಕಾರಣವಾದ ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಗ್ರ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬರಾಕ್‌ ಒಬಾಮ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. 154 ಡಚ್‌ ಪ್ರಯಾಣಿಕರೂ ಈ ದುರ್ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರು. == ನೋಡಿ == [[ರಷ್ಯಾ]] ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{CIA World Factbook link|up|Ukraine}} *[http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/europe-central-asia/ukraine/business-corruption-in-ukraine.aspx Ukraine Corruption Profile] from the [[Business-Anti-Corruption Portal|Business Anti-Corruption Portal]] * [http://en.ukrainecityguide.com/ Website Ukraine-CityGuide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121072359/http://en.ukrainecityguide.com/ |date=2010-11-21 }} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/up/ Ukraine] information from the [[United States Department of State]] * [http://www.loc.gov/rr/international/european/ukraine/ua.html Portals to the World] from the United States [[Library of Congress]] * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/ukraine.htm Ukraine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080607040136/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/ukraine.htm |date=2008-06-07 }} at ''UCB Libraries GovPubs'' * {{dmoz|Regional/Europe/Ukraine}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18018002 Ukraine] from the [[BBC News]] * {{Wikiatlas|Ukraine}} * {{osmrelation-inline|60199}} * {{Wikivoyage-inline}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=UA Key Development Forecasts for Ukraine] from [[International Futures]] * [http://encyclopediaofukraine.com/ Encyclopedia of Ukraine] *[http://www.enpi-info.eu/countryeast.php?country=62 EU Neighbourhood Info Centre: Ukraine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140319051350/http://www.enpi-info.eu/countryeast.php?country=62 |date=2014-03-19 }} *[http://www.enpi-info.eu/library/ EU Neighbourhood Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426235959/http://www.enpi-info.eu/library/ |date=2014-04-26 }} ; Government * [http://www.president.gov.ua/en/ The President of Ukraine] * [http://www.kmu.gov.ua/control/en Government Portal of Ukraine] * [http://rada.gov.ua/en The Parliament of Ukraine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140129205722/http://rada.gov.ua/en/ |date=2014-01-29 }} * [http://www.escher.com.ua/ Ukrainian art. Most famous modern painters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828095953/http://www.escher.com.ua/ |date=2008-08-28 }} ;Trade *[http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/UKR/Year/2012/Summary World Bank Summary Trade Statistics Ukraine] {{coord|49|N|32|E|scale:10000000_source:GNS|display=title}} {{Geographic Location | Centre = {{flag|Ukraine}} | North = {{flag|Belarus}} | Northeast = {{flag|Russia}} | East = {{flag|Russia}} | Southeast = [[Azov Sea]]<br>{{flag|Russia}} | South = [[Black Sea]] | Southwest = {{flag|Romania}}<br /> {{flag|Moldova}} | West = {{flag|Poland}}<br /> {{flag|Slovakia}}<br /> {{flag|Hungary}} | Northwest = {{flag|Poland}} }} {{ {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ|ಉಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೇನ್}} == ಆಧಾರ == ೧.ವಿಕಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ೨.ಸುದ್ದಿ ಮಾದ್ಯಮ ವಾಣಿಜ್ಯ(ನವದೆಹಲಿ-ಪಿಟಿಐ)-ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ೨೦-೩-೨೦೧೪ ಮತ್ತು ವಿಜಯ ವಾಣಿ ೧೯-೭-೨೦೧೪ & NY times & ಒನ್ ಇಂಡಿಯಾ) == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುಕ್ರೇನ್]] neyd3jegufso1xlbzrsz3hfh8fc1lde 1384056 1384054 2026-08-23T09:00:25Z A826 72368 removed [[Category:ಯುಕ್ರೇನ್]]; added [[Category:ಉಕ್ರೇನ್‌]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1384056 wikitext text/x-wiki {{Infobox ದೇಶ |native_name = Україна<br />''ಯುಕ್ರಯಿನ'' |conventional_long_name = ಯುಕ್ರೇನ್ |common_name = ಯುಕ್ರೇನ್ |image_flag = Flag of Ukraine.svg |image_coat = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg |image_map = Europe-Ukraine (disputed territory).svg |map_caption = [[ಯುರೋಪ್]]ನ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಯುಕ್ರೇನ್ |national_anthem = Ще не вмерла України ні слава, ні воля <small>([[ಯುಕ್ರೇನಿನ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ)</small><br />''[[Shche ne vmerla Ukrainy|Shche ne vmerla Ukrayiny ni slava, ni volya]]''<small><br />''ಯುಕ್ರೇನಿನ ತೇಜಸ್ಸು ಇನ್ನೂ ಅಳಿದಿಲ್ಲ, ಅದರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕೂಡ''</small> |official_languages = [[ಯುಕ್ರೇನಿನ ಭಾಷೆ]] |capital = [[ಕಿಯೆವ್]] |latd=50 |latm=27 |latNS=N |longd=30 |longm=30 |longEW=E |largest_city = ರಾಜಧಾನಿ |government_type = [[ಅರೆ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪದ್ಧತಿ]] |leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ |leader_name1 = [[ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಝೆಲೆನ್ಸ್ಕಿ]] |leader_title2 = ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ |leader_name2 = [[ಯೂಲಿಯಾ ಸ್ವೈರಿಡೆಂಕೊ]] |sovereignty_type = [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] |sovereignty_note = [[ಸೋವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಿಂದ |established_event1 = ಘೋಷಿತ |established_date1 = [[ಆಗಸ್ಟ್ ೨೪]], [[೧೯೯೧]] |established_event2 = [[ಜನಾಭಿಮತ]] |established_date2 = [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧]], [[೧೯೯೧]] |established_event3 = ನಿರ್ಧಾರಿತ |established_date3 = [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೫]], [[೧೯೯೧]] |area_rank = ೪೪ನೇ |area_magnitude = 1 E8 |area = 603,700 |areami² = 233,090 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 7% |population_estimate = 46,299,874 |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 27th |population_census = 48,457,102 |population_census_year = 2001 |population_density = 77 |population_densitymi² = 199 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 115th |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP = $355.8 billion |GDP_PPP_rank = 28th |GDP_PPP_per_capita = $8,000 |GDP_PPP_per_capita_rank = 86th |GDP_nominal = $81.53 billion |GDP_nominal_rank = 53rd |GDP_nominal_year = 2006 |GDP_nominal_per_capita = $1,760 |GDP_nominal_per_capita_rank = 108th |HDI_year = ೨೦೦೪ |HDI = 0.774 |HDI_rank = 77th |HDI_category = <span style="color:#ffcc00;">ಮಧ್ಯಮ</span> |Gini = 28.1 |Gini_year = ೨೦೦೩ |Gini_category = <span style="color:#009900;">low</span> |currency = [[ಹ್ರಿವ್ನಿಯ]] |currency_code = UAH |country_code = UKR |time_zone = [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] |utc_offset_DST = +3 |cctld = [[.ua]] |calling_code = 380 |footnotes = }} '''ಯುಕ್ರೇನ್''' ({{lang|uk|Україна}} / [[:en:IPA|/ukraˈjina/]]) [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್]]ನ ಒಂದು ದೇಶ. [[ಈಶಾನ್ಯ]]ಕ್ಕ [[ರಷ್ಯಾ]], ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ಬೆಲಾರಸ್]], ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಪೋಲೆಂಡ್]], [[ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ]] ಮತ್ತು [[ಹಂಗೆರಿ]], ನೈರುತ್ಯಕ್ಕೆ [[ರೊಮೇನಿಯ]] ಮತ್ತು [[ಮಾಲ್ಡೊವ]], ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ]] ಈ ದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸತ್ತದೆ. ಈ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ [[ಕೀವ್]]. ಉಕ್ರೇನ್- ರಷ್ಯಾ ಗಡಿ ವಿವಾದ ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ==ಚರಿತ್ರೆ== [[File:Skythian archer plate BM E135 by Epiktetos.jpg|thumb|The [[Scythians|Scythian]] archer by [[Epiktetos]], c. 520 BC.]] ಉಕ್ರೇನು ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪರಾಕ್ರಮಣಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ದೇಶ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನು ಸಿತಿಯನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶ. ಪ್ರ,ಶ. ಪು. 8-7ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಗ್ರೀಕರ ವಸಾಹತು. ಮುಂದೆ ಇದನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡವರು ರೋಮನ್ನರು. ಪ್ರ.ಶ. 4ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಾಥರೂ ಅನಂತರ ಹೂಣರೂ ಈ ನೆಲೆವನ್ನು ಆಳಿದರು. ಪೂರ್ವ ಮಧ್ಯ ಯುಗದಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ವನಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರು ಪೂರ್ವ ಸ್ಲಾವ್ (ರಷ್ಯನ್) ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನ. ಮುಂದೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಇದು ಕಾಝಾರರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. 9ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ಕೀಫನ್ ರಷ್ಯದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಹೋಯಿತು. ಆಗಲೂ ಇಲ್ಲಿನ ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಲೆಮಾರಿ ಜನಾಂಗಗಳಿದ್ದುವು. ಕೀಫನ್ ರಷ್ಯದ ಪ್ರಭುತ್ವವೂ ಕ್ಷೀಣದೆಸೆಗೆ ಬಂದಾಗ, 13ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಈ ಸುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶವೆಲ್ಲ ಟಾರ್ಟರರ ವಶವಾಯಿತು. ಆಗ ಆಡಳಿತದ ಶಕ್ತಿಕೇಂದ್ರ ಪಶ್ಚಿಮದತ್ತ ಚಲಿಸಿತು. 15ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿನ ಬಹುಭಾಗ ಲಿಥೂವೇನಿಯದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಆಗ್ನೇಯಭಾಗ ಖಾನರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು. ಲಿಥೂವೇನಿಯದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಜ್ಯ 1569ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂತು. ಆಗ ಪೋಲಿಷ್ ಕೆಥೊಲಿಕರ ಮತೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ರಷ್ಯನ್ ಆಚಾರಶೀಲರು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. ಇವರ ಪೈಕಿ ತುಂಬ ಉಗ್ರವಾಗಿದ್ದವರೆಂದರೆ ಕಾಸ್ಯಾಕರು. ಕೊನೆಗೂ 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ನಡುಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಉಕ್ರೇನು ಪೋಲೆಂಡಿನ ಹಿಡಿತದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆಗಲೂ ಇದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. 1653ರಲ್ಲಿ ಮಸ್ಕವಿಯೊಂದಿಗೆ (ಮಾಸ್ಕೋ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ) ಕೂಡಿಕೊಂಡಿತು. ನೀಪರ್ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ ಮಾತ್ರ 1790ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡಿನ ವಿಭಜನೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ಆ ದೇಶದ ಅಧೀನದಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. 18ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪುಸಮುದ್ರದ ತೀರಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತುರ್ಕಿಯಿಂದ ರಷ್ಯನರು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ಉಕ್ರೇನ್ ಜನ ಮಸ್ಕವಿಯ ರಷ್ಯನ್ನರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜನಾಂಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದದ್ದು 14-16ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ. ತಮ್ಮತನದ ಈ ಅರಿವಿನ ಫಲವೆಂದರೆ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭವಾದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಮ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ. ಟಿ.ಜಿ. ಷೆವ್ಚೆಂಕೊ ಈ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ. ಆದರೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರ ಈ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ರಷ್ಯನ್ ಸರ್ಕಾರ ಸಹಿಸಲಿಲ್ಲ. 1863ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್ ಬಂಡಾಯದ ಅನಂತರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಅಜ್ಞೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ್ದು 1905ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗಲೇ. ಉಕ್ರೇನಿಗೆ ಸ್ವಯಾಡಳಿತಾಧಿಕಾರ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಚಳುವಳಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ದೊರಕಿದ್ದು 1917ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅನಂತರ. ಆಗ ರಷ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮಂಡಲಿಗೆ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಷೆವಿಕರು ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯವೆಂದು ಸಾರಿಕೊಂಡಿತು. ಮುಂದಿನ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದಲ್ಲೂ ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ದಲ್ಲೂ ಉಕ್ರೇನಿಗೆ ಪೆಟ್ಟು ತಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಉಕ್ರೇನು 1917ರ ಡಿಸೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಗಣರಾಜ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಕೊಂಡಿತು. 1922ರಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದೀ ಗಣರಾಜ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ರಚನೆಯಾದಾಗ ಈ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನಾಲ್ಕು ಅಂಗ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನೂ ಒಂದು. 1939ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವನ್ನು ಪೋಲೆಂಡಿನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿತ್ತು. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಗಣರಾಜ್ಯ 1991ರಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ. <gallery class="center"> File:001 Kievan Rus' Kyivan Rus' Ukraine map 1220 1240.jpg|Historical map of Kievan Rus' and territory of Ukraine: last 20 years of the state (1220–1240). File:Kingdom of Galicia Volhynia Rus' Ukraine 1245 1349.jpg|The [[Kingdom of Galicia–Volhynia]] or Kingdom of Halych-Volynia (1245–1349). File:Grand Duchy of Lithuania Rus and Samogitia 1434.jpg|Historical map of [[Grand Duchy of Lithuania]], Rus' and Samogitia until 1434. File:Polish Lithuanian Ruthenian Commonwealth 1658 historical map.jpg|Proposed [[Polish–Lithuanian–Ruthenian Commonwealth]] or Commonwealth of Three Nations (1658). File:007 Ukrainian Cossack Hetmanate and Russian Empire 1751.jpg|Historical map of Ukrainian Cossack Hetmanate and territory of Zaporozhian Cossacks under rule of [[Russian Empire]] (1751). </gallery> ==ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣ== {{multiple image | align =left | image1 = Crimea Laspi Sunset.jpg | width1 = 185 | caption1 = The Bay of Laspi on [[Crimean Peninsula|Crimea]]'s [[Black Sea]] coast at sunset | alt1 = Bay of Laspi | image2 = Ai-Petri.jpg | width2 = 185 | caption2 = The [[Ai-Petri]]'s peak is {{convert|1234.2|m|ft}} above mean sea level.<ref>{{cite web|url=http://ukrainian.su/kurortnyie-rayonyi-kryima/gora-ay-petri.html|title=Города и области Украины – Гора Ай-Петри [Cities and regions of Ukraine – Mount Ai-Petri&#93;|publisher=Ukrainian.su|accessdate=26 January 2014|archive-date=8 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100408104609/http://ukrainian.su/kurortnyie-rayonyi-kryima/gora-ay-petri.html|url-status=dead}}</ref> | alt2 = Ai-Petri }} ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. *ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದ ನೀಪರ್ ನದಿಯ ತಗ್ಗು ನೆಲ. * ಇಲ್ಲಿ ನೀಪರ್ ಹಾಗೂ ಅದರ ಉಪನದಿಗಳಾದ ಪ್ರಿಪೆಟ್, ಡಿಸ್ನ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. * ಈಶಾನ್ಯದ ಎತ್ತರದ ನೆಲ-ಮಧ್ಯ ರಷ್ಯನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಅಂಚು.ಈ ಬಂಡೆಯಂಚುಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹೊಳೆತೊರೆಗಳು ಕೊರೆದು ಹಾಕಿ ನೀಪರನ್ನು ಸಂಗಮಿಸಲು ಧಾವಿಸುತ್ತವೆ. *ಮಧ್ಯನೀಪರ್ ತಗ್ಗುನೆಲದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸರಪಳಿಯಾಗಿ ಹಬ್ಬಿರುವ ಬೆಟ್ಟಸಮೂಹ ಹಾಗೂ ನೀಪರಿನ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಆಜೋವ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ.ಈ ಬೆಟ್ಟಸಮೂಹಕ್ಕೆ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪುಸಮುದ್ರ ಹಾಗೂ ಅಜೋವ್ ಸಮುದ್ರಗಳ ಕಡೆಗೆ ತಗ್ಗಿ ಸಾಗುವ ವಿಶಾಲ ಬಯಲು. *ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಪೇಥಿಯನ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ. * ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ. ==ವಾಯುಗುಣ== ಉಕ್ರೇನಿನದು ಖಂಡಾಂತರ ವಾಯುಗುಣ. ಆದರೆ ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದ ಸನಿಯದಿಂದಾಗಿ ಇದು ತೀವ್ರವಲ್ಲ. ಜನವರಿಯಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣತೆ 7ಲಿ ಸೆಂ.ಗ್ರೇ.-3ಲಿ ಸೆಂ.ಗ್ರೇ. ವರೆಗೆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರದ ಬೀಸುಗಾಳಿಯಿಂದ ಉಷ್ಣತೆ ಥಟ್ಟನೆ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಆದರೆ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲೂ ದಕ್ಷಿಣದ ಸಮುದ್ರದೆಡೆಯ ಬಿಸಿಗಾಳಿಗಳು ಬೀಸಿ ಹಿಮಗಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸುತ್ತವೆ. ಮಳೆ ಕಡಿಮೆ, ಕಾರ್ಪೇಥಿಯನ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 100-116ಸೆಂ.ಮೀ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಬಂದಂತೆ ಮಳೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಬರುತ್ತದೆ. ಬೇಸಗೆಯ ಮಳೆ ಗುಡುಗು ಮಿಂಚುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ==ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು== [[File:Vylkove Ukrainy.jpg|thumb|right|ಪಕ್ಷಿ ಸಂಕುಲ]] ಉಕ್ರೇನು ಮುಖ್ಯ ಸಸ್ಯ ವಲಯಗಳ ಕೂಡು ನೆಲ. ಉತ್ತರದ ತಗ್ಗುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ [[ಓಕ್]], ಹಾರ್ನ್‌ಬೀಮ್, ಪೈನುಗಳಿವೆ. ಆಷ್, ಮೇಪಲ್ ಸಾಮಾನ್ಯ, ಮರಳುಮಿಶ್ರಿತ ನೆಲವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪೀತದಾರು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಜವುಗುನೆಲದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಡರ್, ವಿಲೊ ಪ್ರಧಾನ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜೊಂಡೂ ಸಾಮಾನ್ಯ. ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದಂತೆ ಓಕ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪರ್ಣಪಾತೀವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಹುಲ್ಲು ಬಯಲು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲು ತೆಳುವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಸ್ಯಗಳು ಬಹುತೇಕ ಇಂದು ಇಲ್ಲ. ಹುಲ್ಲು ಕೆತ್ತಿ ಮರ ಕಡಿದು ಸಾಗುವಳಿ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಭೂನಗ್ನೀಕರಣದ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಪರ್ವತಗಳ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳವೇ ಆದ ಸಸ್ಯವಲಯಗಳಿವೆ. ಕಾರ್ಪೇಥಿಯನುಗಳ ಕೆಳಭಾಗ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಅಚ್ಛಾದಿತವಾಗಿದೆ. ಮೇಲೇರಿದಂತೆ ಶಂಕುಧಾರಿ ಮರಗಳ ಕಾಡು. ಇನ್ನೂ ಮೇಲೆ ಆಲ್ಪ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವಂಥ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು. ಕಾರ್ಪೇಥಿಯನ್ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳನ್ನಲ್ಲದೆ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಮಾದರಿಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ==ವ್ಯವಸಾಯ; ಕೈಗಾರಿಕೆ== [[File:Typical agricultural landscape of Kherson Oblast.jpg|thumb|right|ಉಕ್ರೇನ್‍ನ ಗೋಧಿ ಹೊಲ]] ಉಕ್ರೇನಿನಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶೇ.60 ಭಾಗ ವ್ಯವಸಾಯಯೋಗ್ಯ. ಇದರ ಮೂರರಲ್ಲೆರಡು ಪಾಲು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಳಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮುಖ್ಯಬೆಳೆ ಚಳಿಗಾಲದ ಗೋಧಿ. ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದ ತಗ್ಗುನೆಲದಲ್ಲೂ ಉತ್ತರ ಕ್ರಿಮಿಯದಲ್ಲೂ ಇದು ಪ್ರಧಾನ. ಎರಡನೆಯ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ. ಸೋವಿಯತ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾಗಿದ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ ಬೆಳೆಯುವ ಕೆಲವೇ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಒಂದು. ಚಳಿಗಾಲದ ರೈ, ವಸಂತದ ಯವೆ (ಬಾರ್ಲಿ), ಮಿಲೆಟ್, ಕಪ್ಪುಗೋದಿ ಇತರ ಬೆಳೆಗಳು. ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಬೀಟ್ ಮುಖ್ಯ. ಇದು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಪ್ರಧಾನ ಸಕ್ಕರೆ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಜ್ಯ. ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ರೇಪ್, ಅಗಸೆ, ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು, ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, [[ಕರ್ಬೂಜ|ಕರಬೂಜ]] ಇವೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ವ್ಯವಸಾಯದ ಉಪಚಟುವಟಿಕೆಯಾ ಗಿರುವ ಪಶುಪಾಲನೆಯೂ ಮುಖ್ಯ. ದನ, ಹಂದಿ, ಕುರಿ, ಕೋಳಿ ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಸಾಕಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಆಹಾರದ ಬುಟ್ಟಿಯೆಂದು ಈ ರಾಜ್ಯ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಈಚೆಗೆ ಪೂರ್ವ ರಾಜ್ಯಗಳು ವ್ಯವಸಾಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಗಳಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೂ ವ್ಯವಸಾಯದಂತೆಯೇ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. [[ಕಬ್ಬಿಣ]], [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]], [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು]], ಆಂಥ್ರಸೈಟ್, ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು, [[ಲವಣ]], ಫಾಸ್ಫೇಟುಗಳು, [[ಪಾದರಸ]] ಇಲ್ಲಿನ ಖನಿಜಗಳು. ಇವುಗಳ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬೆಳೆದಿವೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ರೈಲು, ಜಲಮಾರ್ಗಗಳೂ ಈ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿವೆ. ಬೃಹತ್ ರಸಾಯನ ಕೈಗಾರಿಗೆ, ಸೂಪರ್ ಫಾಸ್ಫೇಟುಗಳು, ಬಣ್ಣಗಳು, ಹಡಗುನಿರ್ಮಾಣ-ಇವು ಮುಖ್ಯ. ಯುದ್ಧಾನಂತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿನ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಹಿಂದಿದ್ದಷ್ಟಿಲ್ಲವೆನ್ನಬಹುದು. ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತುಂಬ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಡೆಸ, ನಿಕಲೈಯಫ್, ಟಗನ್ರಾಕ್, ಮಾರಿಯೂಪಾಲ್ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಬಂದರುಗಳು. ಪುರಾತನ ನಗರವಾದ ಕೀವ್ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದರೂ ಖಾರ್ಕಾಫ್ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಗರಾಂತರವಾಸಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ವೇಗವಾಗಿ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತಿದೆ. ==ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಬ== ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ ವಂಶಪರಂಪರಾಗತ ವಾದ ಕೀವನ್ರಸ್ನ ಆಡುನುಡಿ. ಇದು ರಷ್ಯನ್ಗಿಂತ ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ನನ್ನೇ (ಬೈಲೊ ರಷ್ಯನ್) ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳೊಡನೆ ಒಳಭೇದಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ ಇವೆರಡು ಭಾಷೆಗಳಿಗೂ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾವಣೆಯ ಒಳಭೇದಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಉಪಭಾಷೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀವ್ ನಗರ ನಾಶವಾದಾಗ, ಲಿಥುವೇನಿಯದ ಗ್ರಾಂಡ್ ಡಚಿಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿನ ಅಧೀನಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿದ ಅನಂತರ ಮೂಲರೂಪವಿದ್ದೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಒಳಭೇದದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆ ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಆಗಿತ್ತು. ಅನಂತರ 16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯಾಯಿತು. ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಮತ್ತು ಪೋಲಿಷ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕಾನೂನಿನ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. 14ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ ಆಜ್ಞಾಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. 16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್, ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಹಾಗೂ ಪೋಲಿಷ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಆಘಾತ ಉಂಟುಮಾಡಿತು. 17ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರೂಪದ ಚರ್ಚ್ ಸ್ಲವೋನಿಕರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಉಕ್ರೇನಿನ ಬುದ್ದಿಜೀವಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿಯೇ ಈ ಭಾಷೆಯ ಆಡುನುಡಿಯ ರೂಪವನ್ನು ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಕವನ ಹಾಗೂ ವಿಡಂಬನ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವಾನ್ ಕೋತ್ಲ್ಯಾರೇವ್ಸ್ಕಿಯ ಎನೆಇಡಾದ ಜೊತೆಗೆ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ನೂತನ ರೂಪ ಈ ಆಡುನುಡಿಯ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಅಂದಿನಿಂದೇಚೆಗೆ ನೂತನ ರೂಪದ ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯಂತೆಯೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾಷಾ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುವಂಥವಾದರೂ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ ಪೋಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಅನೇಕ ಪದಗುಚ್ಛಗಳನ್ನೇ ಅಲ್ಲದೆ ಆಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 11ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಮಂಗೋಲ್-ಟಾರ್ಟರ್ ಅತಿಕ್ರಮಣವಾದ 13ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಜನಾಂಗದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ ರಷ್ಯನ್ ಹಾಗೂ ಬಿಳಿರಷ್ಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆಯಂತೆಯೇ (ಅಂದರೆ, ಕೀವನ್ರಸ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯ) ಇತ್ತು. ಕೀವನ್ರಸ್ನ ಪತನದಿಂದಾಗಿ 13-16ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಅದರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಇಳಿಮುಖಗೊಂಡಿತು. ಅನಂತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶೀಯ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ, ಮುದ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಲು ಪಟ್ಟ ಶ್ರಮ-ಇವುಗಳಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡಿತು. ಅನೇಕ ಹೊಸ ಬರೆಹಗಾರರು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದವ ಇವಾನ್ ವಿಶೆನ್ಸ್ಕಿ (ನಿ. 1925). 15- 17ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಗುಣವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ವೀರಗೀತೆಗಳು (ಮಹಾಕಾವ್ಯ). ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಾಡುಗಳು ಹಾಗೂ ಲಾವಣಿಗಳು. 17ನೆಯ ಮತ್ತು 18ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಗದ್ಯ, ಶಾಲಾ ನಾಟಕಗಳು, ಭಾವಗೀತೆ ಹಾಗೂ ವಿಡಂಬನ ಕಾವ್ಯಗಳು ಆಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದಿದವು. ಹ್ರಿಹೋರಿ ಸ್ಕವರದಾ (1722-94)ಎಂಬ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪ್ರಬೋಧಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ವಿಚಾರವನ್ನು ತನ್ನ ವೇದಾಂತ ಪ್ರಕರಣಗ್ರಂಥ, ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಕವನಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಚರ್ಚ್ಸ್ಲವೋನಿಕ್ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಭಾಷೆಯ ಅಡಿಗಲ್ಲಾಗಿತ್ತು. ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ದೇಶೀಯ ಭಾಷೆ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಭಾಷೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಇವಾನ್ ಕೋತ್ಲ್ಯಾರೇವ್ಸ್ಕಿಯ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು. ಇವನ ಕೃತಿಗಳು ವರ್ಜಿಲನ ಪ್ರಹಸನ ಮತ್ತು ಎನೆಇಡ, ಎನೆಇಡ ದೇಶೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಥಮ ಗ್ರಂಥ. ನಿತ್ಯಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಏಕಾಂತ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ. ನಾಟಲ್ಕ ಪೊಲ್ತಾವ್ಕ ಈತನ ಮತ್ತೊಂದು ಕೃತಿ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗೆ ಜಯ ದೊರಕಿತು. ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಗಳು, ಇತಿಹಾಸ ಲೇಖನಗಳು, ಉತ್ತಮ ನಾಟಕಗಳು, ಜಾನಪದ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡುವು. ಪೆತ್ರೊ ಗುಲಾಕ್ ಅರ್ತೆಮೋವೆಸ್ಕಿ (1790-1865) ಪ್ರಹಸನಗಳನ್ನೂ ರಮ್ಯಸಾಹಿತ್ಯಗಳನ್ನೂ ಅದರಲ್ಲೂ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ಇವ್ಗೆನ್ ಗ್ರಿಬಿಂಕ (1812-48) ನೈಜ ಕಥೆಗಳನ್ನು, ಭಾವಗೀತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ಈತ ಲಾಸ್ತಿವ್ಕ ಅಲ್ಮಾನಾಕ್ನ (1841) ಸಂಪಾದಕನಾಗಿದ್ದ. ಗ್ರಿಗೋರಿಕ್ವೀತ್ಕ (1778-1843) ಒಬ್ಬ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಗದ್ಯ ಲೇಖಕ. ಈತ ನಿತ್ಯಜೀವನವನ್ನು ಕುರಿತ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಕರ್ತೃ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುಸ್ಯ ಹಾಗೂ ಸೆರ್ದೇಚ್ನ ಅಕ್ಸಾನಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅನಂತರ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದವರಿವರು: ಮಾರ್ಕಿಯಾನ್ ಷಷ್ಕೆವಿಚ್ (1811-43) ಮತ್ತು ಯಾಕಿಫ್ ಗಲೋವಾತ್ಸ್‌ಕಿ (1814-88), ಇವಾನ್ ವಹಿಲೇವಿಚ್ (1811-66). ಗಹನವಾದ ಅನುಭವ ದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ದುಕ್ನೊವಿಚ್ ಅಸಾಮಾನ್ಯನಾಗಿದ್ದ. ಆಧುನಿಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕನೆಂದರೆ ತರಾಸ್ ಷೆವ್ಚೆಂಕೊ (1814-61). ಈತ ಬುದ್ದಿಜೀವಿ, ಕವಿ, ಗದ್ಯಲೇಖಕ, ನಾಟಕಕಾರ, ದಾರ್ಶನಿಕ. ಕಲೆಗಾರ, ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟಗಾರ-ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಿದ್ದ. ಇವನ ಮೊದಲ ಕವನ ಸಂಕಲನ ಕೊಬ್ಜಾರ್ (1840). ಇದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪ್ರಜೆಗಳ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಅಗಾಧ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಷೆವ್ಚೆಂಕೊವಿನ ಗದ್ಯ ಬರಹದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವಳೆಂದರೆ ಮಾರ್ಯ ವಿಲಿನ್ಸ್ಕಾಯ (1833-1907). ಇವಳು ಓ.ಮಾರ್ಕೊವಿಚ್ನ ಪತ್ನಿ. ಇವಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿಯೆಂದರೆ ನರೋದ್ನಿ ಒಪವಿದಾನ್ಯ (ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು, 1857). ನೈಜಕವನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದವರೆಂದರೆ ಲಿಯೋನಿಡ್ ಗ್ಲಿಬೋಯ್ (1827-93), ಸ್ಚಿಪಾನ್ ರುದಾನ್ಸ್ಕಿ (1834-73) ಇವಾನ್ ಮನ್ಝೂ ರ (1851-93), ಪಾವ್ಲೊ ಗ್ರಬೊವ್ಸ್ಕಿ (1864-1902) ಹಾಗೂ ಮತ್ತಿತರರು. ಷೆವ್ಚೆಂಕೊ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಕೊವೊವ್ ಚೊಕ್ರ ಗದ್ಯರೀತಿಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳೆಂದರೆ ಯೂರಿಫೆಡ್ ಕೊವಿಚ್ (1834-88), ಅನತೋಲ್ ಸ್ವಿದ್ನಿತ್ಸ್ಕಿ (1834-71). ಇವಾನ್ ಲೆವಿತ್ ಸ್ಕಿ (1838-1918). ಇವಾನ್ ಲೆವಿತ್ಸ್ಕಿಯ ಉತ್ತಮ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ಮಿಕೋಲ ಜೇರ್ಯ ಹಾಗೂ ಕಯದಾಷವ ಸೀಮ್ಯ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ನೈಜ ನಾಟಕಕಾರರೆಂದರೆ ಮಿಹೈಲೋಸ್ತರೀಸ್ಕಿ (1840-1904). ಮಾರ್ಕೋ ಕ್ರಪಿವ್ನಿತ್ ಸ್ಕಿ (1840-1910) ಹಾಗೂ ಇವಾನ್ ತೊಬಿಲೆವಿಚ್ (1845-1907). ಇವನ ಕಾವ್ಯನಾಮ ಕರ್ಪೆಂಕಕಾರಿ. ಇವರು ಬಹಳ ಕಾರ್ಯಶೀಲ ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದರು. ಉತ್ತಮ ವಿಮರ್ಶಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶಕನಾಗಿದ್ದ ಮಿಹೈಲ ದ್ರಗಮಾನಫ್ (1841-95) ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಒಂದು ಹೊಸಮಜಲು ಮತ್ತು ಇವಾನ್ ಫ್ರಾಂಕೋನ (1856-1919) ಹೆಸರು ಎರಡೂ ಅವಿಭಾಜ್ಯವಾಗಿವೆ. ಈತ ಗಾಲ್ ದೇಶದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬರೆಹಗಾರ ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ. ಇವನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯನ್ನು ಉನ್ನತಮಟ್ಟಕೆ ಏರಿಸಿದ. ದುಡಿಮೆಗಾರರ ಬದುಕು, ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ಬೋ-ಕನ್ಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟರ್, ಬಾರಿಸ್ಲಾವ್ ಸ್ಮಿಯೇತ್ಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ. 1880ನೆಯ ದಶವರ್ಷ ಮಿಹೈಲೋ ಪಾವ್ಲಿಕ್ (1853-1915), ಸ್ತಿಪಾನ್ ಕವಾಲಿಫ್ (1848-1920), ನತಾಲ್ಯ ಕಬ್ರೀನ್ಸ್ಕ (18512-1920) ಚಿಮಫೈಬರ್ದುಲ್ಯಾಕ್ (1863-1936) ಓಸಿಪ್ಮಕವ್ಯೆ (1867-1925) ಅಗತಾಂಗಿಲ್ಕ್ರಿಮ್ಸ್ಕಿ (1871-1941) ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರರು ನೀಡಿದ ಸಮೃದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಮೈತುಂಬಿಕೊಡಿತು. ಹಿಂದಿನವರು ನಡೆದು ಬಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ನೈಜ ಗದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರವೀಣರಾದ ವಸೀಲ್ ಸ್ಟಿಫಾನಿಕ್(1874-1936). ಇವಾನ್ ಸಿಮನ್ಯೂಕ್ (1871-1927), ಲೆಸ್ ಮರ್ತೋವಿಚ್ (1871-1919) ಓಲ್ಗಕಬಿಲ್ಯಾನ್ಸ್ಕ (1865-1942). ಅರ್ಹಿಪ್ ಚಿಸ್ಲೆಂಕ (1882-1911), ಸ್ತಿಪಾನ್ ಪನಾಸೆಂಕ (1871-1932) ಮತ್ತು ಕವಿಗಳಾದ ಓಲೊಜಿಮಿರಿ ಸಮೋಯ್ಲೆಂಕ (1864-1925), ಮಿಕೋಲ ವರೋನಿ (1871-1942), ಅಲೆಸ್ ಇವರು ಮುಖ್ಯರು. 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕರೆಂದರೆ ಲೇಸ್ಕ ಉಕ್ರಾಯಾಕ (1871-1913) ಹಾಗೂ ಮಿಹೈಲೋ ಕುತ್ಸುಉಬಿನ್ಸ್ಕಿ (1864-1913) ಲೇಸ್ಯ ಉಕ್ರಾಯಾಕನ ಕೃತಿಗಳು ಅನೇಕ ಭಾವಗೀತೆಗಳು ಪದ್ಯರೂಪಕಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂವಾದಗಳನ್ನೊಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕುತ್ಸುಉಬಿನ್ಸ್ಕಿ ನೈಜ ಗದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಾಗೂ ನಾಡಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪ್ರೇಮಿಗಳ ವಕ್ತಾರ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದ. 1917ನೆಯ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಮುಂಚಿನ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಫ್ರಾಂಕೋ ಹಾಗೂ ಇವರಿಬ್ಬರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೊಡುಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಮೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. ಕ್ರಾಂತಿಯಾದನಂತರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನವಯುಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಜನತೆಯ ಹಿತವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಆದರ್ಶ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜವಾದದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಹೊಸ ಸೌಂದರ್ಯೋಪಾಸನೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದವು. ಇದು ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಮಾಜವಾದದ ವಿಧಾನ. ನವ್ಯಕವಿಗಳು, ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕವಿಗಳು, ಸಮಷ್ಟಿವಾದಿಗಳು, ಮಾನವತಾವಾದಿಗಳು ಇವರು: ಪಾವ್ಲೊ ತಿಚೀನಾ (1891- ) ವಸೀಲ್ ಎಲಾಂಸ್ಕಿ (1893-1923), ಓಲಜಿಮಿರ್ ಸಸ್ಯೂರ (1898-1965) ಮಿಕೋಲ ಬಷಾನ್ (1904-1969) ಹಾಗೂ ಮಾಕ್ಸಿಮ್ರಿಲ್ಸ್ಕಿ (1895-1964), 1920ರ ಅನಂತರದ ತರುಣದಲ್ಲಿ ಮಹಾಗದ್ಯದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯುಂಟಾಯಿತು. ಆಂದ್ರೀ ಗಲೋಫ್ಕ (1897- ), ಪೆತ್ರೋ ಪಾಂಚೆಂಕ (1891- ), ಯೂರಿಯನೋಫ್ಸ್ಕಿ (1902-1954) ಹಾಗೂ ಪಾವ್ಲೊ ಗುಬ್ಯೆಂಕೊ (ಕಾವ್ಯನಾಮ ಅಸ್ತಾಪ್ ವೀಷ್ಣ್ಯ). (1889-1956) ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿನೋದ ಹಾಗೂ ವಿಡಂಬನೆಯ ಶಾಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ದೊರಕಿಸಿದರು. ನಾಟಕಗಳು ಜಯಭೇರಿ ಹೊಡೆದು ವೃತ್ತಿನಾಟಕಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಹವ್ಯಾಸಿ ನಾಟಕಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಉತ್ತಮರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದುವು. ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾದ ನಾಟಕಕರ್ತೃಗಳು: ಯಕೀಫ್ ಮಮಂತೋಫ್ (1888-1940) ಹಾಗೂ ಇವಾನ್ ದ್ವಿಪ್ರೋವ್ಸ್ಕಿ (1895-1934), ಮಿಕೋಲ ಕೂಲಿಷ್ (1881-1952) ಎಂ.ಇರ್ಚನ್. ಐ. ಮಿಕಿಚ್ಯಂಕ ಹಾಗೂ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕೋರ್ನೀಚುಕ್ (1905- ) ಮೊದಲಾದವರು. 1939ರವರೆಗೆ ಪೋಲೆಂಡಿನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಕರ್ತೃಗ ಳೆಂದರೆ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗವ್ರಿಲ್ಯೂಕ್ (1911-1941), ಸ್ವಿಫಾನ್ ಅಲೆಕ್ಸ್ಯೂಕ್ (1892-1941) ಪೆತ್ರೊ ಕಸ್ಲಾನ್ಯೂಕ್ (1904-1965) ಮತ್ತು ಯರಾಸ್ಲಾಫ್ ಗಲಾನ್ (1902-49). <center> {| class="wikitable" style="text-align:right; margin-right:50px;" |- ! align=center |[[ಇವಾನ್ ಕೋತ್ಲ್ಯಾರೇವ್ಸ್ಕಿ]]<br /><small>(1769–1838)</small> ! align=center |[[ತರಾಸ್ ಷೆವ್ಚೆಂಕೊ]]<br /><small>(1814–1861)</small> ! align=center |[[ಇವಾನ್ ಫ್ರಾಂಕೋ]]<br /><small>(1856–1916)</small> ! align=center |[[Mykhailo Kotsiubynsky|Mykhailo]]<br>[[Mykhailo Kotsiubynsky|ಮಿಹೈಲೋ ಕುತ್ಸುಉಬಿನ್ಸ್ಕಿ]]<br /><small>(1864–1913)</small> ! align=center |[[ಲೇಸ್ಕ ಉಕ್ರೈಂಕ]]<br /><small>(1871–1913)</small> |- | align=left | '''[[File:Ivan Petrovich Kotlyarevsky 2.jpg|130px]]''' | align=left | '''[[File:Taras Shevchenko selfportrait oil 1840-2.jpg|130px]]''' | align=left | '''[[File:Ivan Franko (1898).png|110px]]''' | align=left | '''[[File:Mykhailo Kotsiubynsky.jpg|120px]]''' | align=left | '''[[File:Lesya Ukrainka portrait crop.jpg|119px]]''' |} </center> 1920ರ ಮತ್ತು 1930ರ ನಡುವಣ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಪ್ರಧಾನಸ್ವರಗತಿಯ ಎಲ್ಲೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಜೀವನದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಉದ್ಭವ, ನೂತನ ರೂಪದ ನಾಯಕನ ಅವತಾರ, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯಶೈಲಿಯ—ಅದರಲ್ಲೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಸ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಪುರಾಣ ಕಾವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಯುವಜನಾಂಗದ ಹಾಗೂ ಎಳೆಯರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳ—ಅಭಿವೃದ್ಧಿ. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧವಾದ ಅನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮ, ಸಮರವಿರೋಧಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವು. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗೊಂಚಾರ್ (1918- ) ಪ್ರಪರನೋಸ್ತ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಿಹೈಲ ಸ್ತೇಲ್ ಮಹ್ (1912- ) ಅನೇಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವೈಲಿಕರಿದ್ನ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೀವನದ ವಿಶಾಲ ಕಾವ್ಯರೂಪಕವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಯೂರಿಸ್ಮೋಲಿಚ್ (1900- ), ನತಾನ್ ರಿಬಾಕ್ (1913- ), ಸಿವ್ಯೋನ್ ಸ್ಕ್ಲರ್ಯಂಕ (1901-1962) ಹಾಗೂ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಇಲ್ಚಿಂಕ ಇವರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಆಂದ್ರೀ ಮಾಲಿಷ್ಠ (1912- ), ಸ್ಚಿಪಾನ್ ಅಲೀಯ್ ನ್ಯೂಕ್ (1908- ), ಎಲ್. ಪಿರ್ವಮಾಯ್ಸ್ಕೆ (1908- ), ಪಿ.ವೊರಂಕೊ ಮತ್ತು ಡಿ. ಪವ್ಲೀಚ್ಕ ಮೊದಲಾದವರು ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದವರು. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ದೆದವ್ಷೆಂಕ (1894-1956) ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದು ಹೆಸರುಗಳಿಸಿ, ಕಲೆಗಾರನಾಗಿ ಯಶಸ್ಸುಗಳಿಸಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕನೂ ನಾಟಕಕಾರನೂ ಕಾದಂಬರಿಕಾರನೂ ಪ್ರಕಾಶಕನೂ ಆಗಿದ್ದ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದೊಡನೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ತಾರಾಸ್ಷೆವ್ ಚೆಂಕೂ ನೀಡಿರುವ ಕೊಡುಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನೀಯವಾದುದಾಗಿಯೂ ಅಗಾಧವಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಇಂದಿಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬರೆಹಗಾರರು ಹಾಗೂ ಕವಿಗಳಿಗೆ ಈತನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತಿಗಳು ಹಿಂದಿನವರ ಕೃತಿಘನತೆ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತಗುಣ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಅವರ ಪರಂಪರೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಮುನ್ನಡೆದು ಕೃತಿರಚನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವರು. == ಉಕ್ರೇನ್‌ ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಮಸ್ಯೆ == *ಯುಕ್ರೇನಿನಲ್ಲಿ 2014 ಜನವರಿಯಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಗಲಭೆ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು ಭಾರತದ ಔಷಧ ರಪ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ವಾಗಬಹುದು ಎನ್ನುವ ಭಯವಿದೆ. *ಅಲ್ಲಿಯ ಕರೆನ್ಸಿ ಡಾಲರ್ ಲೆಖ್ಖದಲ್ಲಿ ೨೦% ಕುಸಿದಿದೆ. ಇದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ನಷ್ಟವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆಯೆಂದು ಭಾರತೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯೋಗ್ಯಮ ಮಹಾ ಸಂಘಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ -'ಫಿಕ್ಕಿ'. ಕಳವಳವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. * ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ (ಸಿಐಎಸ್)ರಷ್ಯಾನಂತರ ಉಕ್ರೇನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲುದಾರ ದೇಶ. ೨೦೧೨-೧೩ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ೫೧೯೦ಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ (ರೂ.೩.೨೧ ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ) ಮೊತ್ತದ ಸರಕು ಅಲ್ಲಿಗೆ ರಫ್ತಾಗಿದೆ. ೨೬೫ ಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ (೧೬೪೩೦ಕೋ/ರೂ.)ಅಮದು ಆಗಿದೆ. ಅಮದು ಆಗುವ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆ ಏರಬಹುದೆಂಬ ಭಯವಿದೆ. *೨೦೧೨-೧೩ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ೧೫,೪೦೦ ಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ (೯.೫೪ ಕೋಟಿ ರೂ.)ಔಷಧ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಶೇ. ೫೬ ರಷ್ಟು ಔಷಧ ಕಂಪನಿಗಳ ಸರಕು ಮಾರಾಟವಾಗುವುದು ಗಲಭೆ ಪೀಡಿತ ಕ್ರಿಮಿಯಾದಲ್ಲಿ ಈಗ ಅವುಗಳ ಬೆಲೆ ತಗ್ಗಿದೆ. ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮುಂದುವರೆದರೆ ರಫ್ತು ಕಡಿಮೆ ಆಗಬಹುದು; ಅದರಿಂದ, ಭಾರತದ ವ್ಯಾಪರ/ವಹಿವಾಟುದಾರಿಗೆ ನಷ್ಟವಾಗುವುದೆಂಬ ಭಯವಿದೆ. == ರಾಜಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆ == ;ಮಾರ್ಚಿ,2014 :ಕ್ರಿಮಿಯಾದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯನರು ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಜನರು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಇದ್ದು ಅವರು ಉಕ್ರೇನಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ರಷ್ಯಾ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಬಯಸಿದ್ದಾರೆ. ಉಕ್ರೇನ ಅದನ್ನು ಸೈನ್ಯ, ಪೋಲೀಸ್ ಬಳಸಿ ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಹವಣಿಸಿದೆ, ಕ್ರಿಮಿಯಾ ಜನರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ರಷ್ಯಾ ೨೦,೦೦೦ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿದಾಟಿ ಕ್ರಿಮಿಯಾದೊಳಗೆ ನುಗ್ಗಿಸಿದೆ. ::'''ದಿಗ್ಬಂಧನ''' :ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ನ್ಯಾಟೋ ರಾಷ್ರಗಳು ಗಾಬರಿಯಾಗಿವೆ. ಅಮೇರಿಕಾ (ಒಬಾಮಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ) ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ದಿಗ್ಭಂಧನ - ವ್ಯಾಪಾರ - ವಹಿವಾಟು ಸ್ಥಗಿತ,ಮಾಡಿದೆ.ಅಮೇರಿಕಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅಂಜಿಲ್ಲ. ರಷ್ಯಾ (ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪುತಿನ್) ಅದು ತನ್ನ ಹಕ್ಕೆಂದು ವಾದಿಸಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಜಗತ್ತು ಎರಡು ಬಣಗಳಾಗಿ, ಪುನಃ ಶೀತಲ ಸಮರ ಆರಂಭವಾಗುವುದೇ ಎಂದು ಭಯಪಟ್ಟಿವೆ. ಭಾರತದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಭಾರತ ತಟಸ್ತ ನೀತಿ (ನೆಹರೂನೀತಿ) ಅನುಸರಿಸಿದೆ. ರಷ್ಯಾವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿಲ್ಲ -ಯಾವುದೇ ದಿಗ್ಭಂಧನ ವಿಧಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಲ್ಲ. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ತಾಳ್ಮೆ ವಹಿಸಲು ಇರಡೂ ಬಣಗಳನ್ನು ಕೋರಿದೆ. == ಮಲೇಷ್ಯಾ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್ ಬೋಯಿಂಗ್ 777 ವಿಮಾನ == [[ಚಿತ್ರ:RECONSTRUCT02-articleLarge.jpg|thumb|left|ಬೋಯಿಂಗ್ 777 ವಿಮಾನದ- ಬಿದ್ದ ಅವಶೇಷಗಳು- NY times]] [[ಚಿತ್ರ:25-malaysia-airlines4-600.jpg|thumb|right| ಉಕ್ರೇನ್‌ ಬಂಡುಕೋರರು ಹೊಡೆದು ಉರುಳಿಸಿಸಿದ 295 ಜನರಿದ್ದ ಬೋಯಿಂಗ್ ವಿಮಾನ (ಒನ್ ಇಂಡಿಯಾ)]] ::ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನ ಪತನ, 295 ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದುರ್ಮರಣ '''->>''' [[ಚಿತ್ರ:Rebel-activity-ai2html-600.png|thumb|right|ಬೋಯಿಂಗ್ 777 ವಿಮಾನ ಬಿದ್ದ ಜಾಗ- NY times]] {{Quote_box|width=45%|align=left|quote=*ಭಾರತದ ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಏರ್ ಲೈನರ್ -ವಿಮಾನವು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು ಹೊಡದು ಉರುಳಸಿದ ಬೋಯಿಂಗ್‘ ವಿಮಾನದ ಸಮೀಪ-ಹಿಂದೆಯೇ ೯೦/90 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಷ್ಟು ಪಯಣದ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ೨೫/25 ಕಿ.ಮೀ.ದೂರದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಬರ‍್ಮಿಂಗ್‘ಹ್ಯಾಮಿಗೆ ಹಾರುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಅದು ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಬರ‍್ಮಿಂಗ್‘ಹ್ಯಾಮಿಗೆ ಹೋಗುವ ನೇರ ಸಮೀಪದ ದಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಪೈಲೆಟ್ ಗಳಿಗೆ ಹೀಗೆ ತಮ್ಮ ಮುಂದಿರುವ ವಿಮಾನವು ಹೊಡೆದು ಉರುಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೆಂದು ತಿಳದಾಗ ದಿಗ್ಭ್ರಾಂತರಾದರು. ನಿಮ್ಮ ಪಕ್ಕದವನಿಗೆ ದೂರದಿಂದ ಅಡಗಿಕುಳಿತವನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿದರೆ ಆಗುವ ಅನುಭವ ನಮಗಾಯಿತೆಂದು ಅದರ ಪೈಲೆಟ್‘ಗಳು ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ದೆಹಲಿಯ ಸಂಪುಟದ ವಕ್ತಾರರು ಇದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿದ್ದಾರೆ!!."|source=timesofindia [http://timesofindia.indiatimes.com/india/Air-India-flight-was-90-seconds-away-when-missile-struck-Malaysia-Airlines-Flight-MH17/articleshow/38702536.cms]]|--}} == ಉಕ್ರೇನ ಬಂಡುಕೋರರಿಂದ ಮಲೇಷ್ಯಾದ ವಿಮಾನ ಪತನ == ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನ ಪತನ, 295 ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದುರ್ಮರಣ, ರಷ್ಯಾ ಪರ ಇರುವ ಉಕ್ರೇನ್ ಬಂಡುಕೋರರ ಕೃತ್ಯ- ಕೌಲಾಲಂಪುರ/ಕೀವ್: ಮಲೇಷ್ಯಾ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್ ಬೋಯಿಂಗ್ 777 ವಿಮಾನವು ರಷ್ಯಾ ಗಡಿ ಸಮೀಪದ ಯುದ್ಧಪೀಡಿತ ಪೂರ್ವ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುರುವಾರ ಪತನಗೊಂಡಿದ್ದು, ವಿಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ 295 ಮಂದಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಒಳಾಡಳಿತ ಸಚಿವಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ. ರಷ್ಯಾ ಪರ ಇರುವ ಉಕ್ರೇನ್ ಬಂಡುಕೋರರು ಈ ಕೃತ್ಯದ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. {{Quote_box| width=40%|align=right|quote='''ಉಕ್ರೇನ್ ರಾಜಕೀಯ''' -- ಉಕ್ರೇನ್ ತೀವ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಾಗ ಅದನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಶಗಳು ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯತ್ನ ಒಳ್ಳೆಯದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅಂಥ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದುದು ದೊಡ್ಡ ತಪ್ಪು. ರಷ್ಯಾವನ್ನು ದೂರ ಇಟ್ಟು ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಲು ಯೂರೋಪ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದವು. ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಉಕ್ರೇನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ ಜತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಇಂಥ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮುರಿಯುವ ಯತ್ನ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ರಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಅಸಮಾಧಾನ ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಯದಿರುವುದೇನಲ್ಲ. ರಷ್ಯಾದ ಮಗ್ಗುಲಿಗೇ ಹೋಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿನ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಿಗೆ ಇತ್ತು. ಇದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯಕ್ಕೆ ರಷ್ಯಾ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ರಷ್ಯಾದ ಜತೆ ಇರಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವವರು ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ನರಳುತ್ತಿರುವುದು ಉಕ್ರೇನ್. ವಿಮಾನ ದುರಂತ ಸಂಭವಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಆ ಸಂಬಂಧವಾದ ಎಲ್ಲ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್ ಹೊರಬೇಕು ಎಂದು ಪುಟಿನ್ ವಾದ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಉಕ್ರೇನ್ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಈಗಾಗಲೇ ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲೆ ಅಮೆರಿಕ ಹಲವು ರೀತಿಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇರಿದೆ.|| "|source=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ.([[೪]])|-}} ಎಂಎಚ್ 370 ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನವು ನಿಗೂಢವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾದ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹಾನ್ ದುರಂತವನ್ನು ಮಲೇಷ್ಯಾ ಕಂಡಂತಾಗಿದೆ. 33 ಸಾವಿರ ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದ ವಿಮಾನವನ್ನು 77 ಸಾವಿರ ಆಡಿ ಎತ್ತರ ಜಿಗಿಯಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಕ್ಷಿಪಣಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ಡಮ್‌ನಿಂದ ಕೌಲಾಲಂಪುರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಈ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ 280 ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು 15 ವಿಮಾನ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸೇರಿದಂತೆ 295 ಜನ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಎಲ್ಲರೂ ಸಾವಿಗೀಡಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೃತ ಶರೀರದ ಚೂರುಗಳು 15 ಕಿಮೀ ವರೆಗೆ ಚೆಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದವು. ರಷ್ಯಾ ಗಡಿಗೆ 40 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದ ರಷ್ಯಾ ಪರ ಬಂಡುಕೋರರ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಗ್ರಾಬೋವೊ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ಹೊತ್ತಿಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. 10 ಸಾವಿರ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದ ವಿಮಾನ ಇದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ರಾಡರ್ ಸಂಪರ್ಕ ತಪ್ಪಿದ್ದು, ನಂತರ ಅದು ಉಕ್ರೇನ್ ಬಂಡುಕೋರರ ಡಾನೆಸ್ಕ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಶಾಕ್ಟರ್‌ಸ್ಕ್ ಪಟ್ಟಣದ ಸಮೀಪ ಕೆಳಕ್ಕುರುಳಿದೆ. ತುರ್ತು ಸೇವಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತಂಡಗಳು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿವೆ. ವಿಮಾನವು ಅಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಡೆಯದಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಉಕ್ರೇನ್ ವಾಯು ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿದ ವಿಮಾನ, ರಷ್ಯಾ ವೈಮಾನಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿವೆ. ರಷ್ಯಾ ವಿರುದ್ಧ ದೂರು: ''ಉಕ್ರೇನ್ ಸೇನೆಯ ಕೆಲವು ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದ ಘಟನೆಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದಿವೆ. ಉಕ್ರೇನ್ ಬಂಡುಕೋರರಿಗೆ ರಷ್ಯಾ ಸೇನೆಯು ಆಧುನಿಕ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಿದೆ. ತನ್ನ ವಿಮಾನವೊಂದರ ಮೇಲೆ ರಷ್ಯಾ ವಾಯು ಸೇನೆಯು ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದೆ,'' ಎಂದು ಉಕ್ರೇನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ದೂರಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದೆ ಉಕ್ರೇನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಅವಿಕ್ಟರ್ ಯಾನ್‌ಕೋವಿಚ್ ಪದಚ್ಯುತಿಗೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಹೆಚ್ಚಿ, ಅವರು ಕಳೆದ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ತಲೆ ಮರೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆ ನಂತರ ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್ ನಡುವೆ ತಿಕ್ಕಾಟ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ರಷ್ಯಾ ಪರ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾದಿ ಬಂಡುಕೋರರು ಉಕ್ರೇನ್ ಪೂರ್ವದ ಲುಹಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡಾಂಟೆಸ್ಕ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬಂಡುಕೋರರ ಮಟ್ಟ ಹಾಕಲು ಉಕ್ರೇನ್ ಸೇನೆಗಳು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿವೆ. ಬಂಡುಕೋರರಿಗೆ ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗಳು, ಸೇನಾ ಸಾಧನ ಸಲಕರಣೆ, ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಗಡಿಯನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ನುಸುಳಿ ಬಂಡುಕೋರರಿಗೆ ರಷ್ಯಾ ನೆರವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಉಕ್ರೇನ್ ದೂರಿದೆ. ತನಿಖೆಗೆ ಆದೇಶ: ವಿಮಾನವನ್ನು ಕ್ಷಿಪಣಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದು ಉರುಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉಕ್ರೇನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪೊರೊಶೇಂಕೊ ಹೇಳಿದ್ದು, ಉಕ್ರೇನ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಅರ್ಸೆನಿ ಯತ್ಸೆನ್ಯುಕ್ ಅವರು ತನಿಖೆಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದು ಹೇಗೆ? == ಉಕ್ರೇನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ ನಡುವೆ ತಿಕ್ಕಾಟ ಇದ್ದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನ ಬಲಿಯಾಗಿದ್ದು ಹೇಗೆ ಅನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಉಕ್ರೇನ್ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಹಾದು ಹೋದ ವಿಮಾನವು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ದಾಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತೇ ಅಥವಾ ಉದ್ದೇಶ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ದಾಳಿ ನಡೆದಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ''ಉಕ್ರೇನ್ ಸರಕಾರದ ಸೇನೆಯೇ ವಿಮಾನವನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದೆ,'' ಎಂದು ಉಕ್ರೇನ್ ಬಂಡುಕೋರ ನಾಯಕ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬೋರೊಡೈ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಇದನ್ನು ತಳ್ಳಿ ಹಾಕಿರುವ ಉಕ್ರೇನ್, ''ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನವು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹೊಡೆದಿದ್ದು ರಷ್ಯಾ ಪರ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿಗಳು. ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಕೆಟ್ಟ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡಲೆಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿಗಳು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ,'' ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ''ನಮ್ಮ ಸೇನೆ ಯಾವುದೇ ವಿಮಾನವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿಲ್ಲ,'' ಎಂದು ಉಕ್ರೇನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪೀಟ್ರೊ ಪೊರೊಶೆನ್ಕೊ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. == ಪ್ರಬಲ ಎಸ್‌-11ಎಂಬ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಯುದ್ಧ ಕ್ಷಿಪಣಿ == [[ಚಿತ್ರ:Buk-ai2html-600.png|thumb|right|ಬೋಯಿಂಗ್ 777 ನ್ನು ಹೊಡೆದು ಉರುಳಿಸಿರಬಹುದಾದ ಪ್ರಬಲ ಎಸ್‌-11ಎಂಬ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಯುದ್ಧ ಕ್ಷಿಪಣಿ -NY times-ಸ್ಪಷ್ಟ ದೊಡ್ಡ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಫೋಟೋದ ಮೇಲೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ]] ಯುದ್ಧಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಸೇನೆ, ಉಕ್ರೇನ್‌ ಸೇನೆಯಲ್ಲದೆ, ರಷ್ಯಾಪರ ಬಂಡುಕೋರರು ಮೂರು ಪಡೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲೊಂದು ಸಿಡಿಸಿದ ಪ್ರಬಲ ಎಸ್‌-11ಎಂಬ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಯುದ್ಧ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವಿಮಾನ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ತರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಗಿನ ರಷ್ಯಾ ಒಕ್ಕೂಟ 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಎಸ್-11 ಕ್ಷಿಪಣಿಯ ವಿವಿಧ ಅವತರಣಿಕೆಗಳು ರಷ್ಯಾ ಹಾಗೂ ಉಕ್ರೇನ್‌ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಬಳಿ ಇವೆ. ಇದನ್ನು ವಾಹನಗಳ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲವೇ ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತವಾಗಿ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಜಾಡು ಹುಡುಕುವುದು ಕಷ್ಟ. 18 ಅಡಿ ಉದ್ದವಿರುವ ಎಸ್‌-11ರ ಆಧುನಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯ ಕ್ಷಿಪಣಿ ನೆಲದಿಂದ 33 ಸಾವಿರ ಅಡಿ ಎತ್ತರದವರೆಗೂ ನುಗ್ಗಬಲ್ಲ ಕ್ಷಮತೆ ಹೊಂದಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ತಜ್ಞರು. ಇದೇ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದ ಹಾಗೆ ಈ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು 77 ಸಾವಿರ ಅಡಿವರೆಗೂ ಬೆನ್ನತ್ತಿ ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಯಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿವೆ. ತನಿಖೆಗೆ ಒಬಾಮ ಒಲವು: ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ 298 ಮಂದಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಲು ಕಾರಣವಾದ ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಿಮಾನ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಗ್ರ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬರಾಕ್‌ ಒಬಾಮ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. 154 ಡಚ್‌ ಪ್ರಯಾಣಿಕರೂ ಈ ದುರ್ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರು. == ನೋಡಿ == [[ರಷ್ಯಾ]] ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{CIA World Factbook link|up|Ukraine}} *[http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/europe-central-asia/ukraine/business-corruption-in-ukraine.aspx Ukraine Corruption Profile] from the [[Business-Anti-Corruption Portal|Business Anti-Corruption Portal]] * [http://en.ukrainecityguide.com/ Website Ukraine-CityGuide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121072359/http://en.ukrainecityguide.com/ |date=2010-11-21 }} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/up/ Ukraine] information from the [[United States Department of State]] * [http://www.loc.gov/rr/international/european/ukraine/ua.html Portals to the World] from the United States [[Library of Congress]] * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/ukraine.htm Ukraine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080607040136/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/ukraine.htm |date=2008-06-07 }} at ''UCB Libraries GovPubs'' * {{dmoz|Regional/Europe/Ukraine}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18018002 Ukraine] from the [[BBC News]] * {{Wikiatlas|Ukraine}} * {{osmrelation-inline|60199}} * {{Wikivoyage-inline}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=UA Key Development Forecasts for Ukraine] from [[International Futures]] * [http://encyclopediaofukraine.com/ Encyclopedia of Ukraine] *[http://www.enpi-info.eu/countryeast.php?country=62 EU Neighbourhood Info Centre: Ukraine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140319051350/http://www.enpi-info.eu/countryeast.php?country=62 |date=2014-03-19 }} *[http://www.enpi-info.eu/library/ EU Neighbourhood Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426235959/http://www.enpi-info.eu/library/ |date=2014-04-26 }} ; Government * [http://www.president.gov.ua/en/ The President of Ukraine] * [http://www.kmu.gov.ua/control/en Government Portal of Ukraine] * [http://rada.gov.ua/en The Parliament of Ukraine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140129205722/http://rada.gov.ua/en/ |date=2014-01-29 }} * [http://www.escher.com.ua/ Ukrainian art. Most famous modern painters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828095953/http://www.escher.com.ua/ |date=2008-08-28 }} ;Trade *[http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/UKR/Year/2012/Summary World Bank Summary Trade Statistics Ukraine] {{coord|49|N|32|E|scale:10000000_source:GNS|display=title}} {{Geographic Location | Centre = {{flag|Ukraine}} | North = {{flag|Belarus}} | Northeast = {{flag|Russia}} | East = {{flag|Russia}} | Southeast = [[Azov Sea]]<br>{{flag|Russia}} | South = [[Black Sea]] | Southwest = {{flag|Romania}}<br /> {{flag|Moldova}} | West = {{flag|Poland}}<br /> {{flag|Slovakia}}<br /> {{flag|Hungary}} | Northwest = {{flag|Poland}} }} {{ {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ|ಉಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೇನ್}} == ಆಧಾರ == ೧.ವಿಕಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ೨.ಸುದ್ದಿ ಮಾದ್ಯಮ ವಾಣಿಜ್ಯ(ನವದೆಹಲಿ-ಪಿಟಿಐ)-ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ೨೦-೩-೨೦೧೪ ಮತ್ತು ವಿಜಯ ವಾಣಿ ೧೯-೭-೨೦೧೪ & NY times & ಒನ್ ಇಂಡಿಯಾ) == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉಕ್ರೇನ್‌]] 77a5agottco4e3d1o5bxfoqoibhw5i2 0 12624 1384032 1356101 2026-08-23T08:55:58Z A826 72368 (via JWB) 1384032 wikitext text/x-wiki {{Infobox ದೇಶ |native_name = <span style="line-height:1.33em;">Рэспубліка Беларусь<br />Республика Беларусь<br />ಬೆಲಾರುಸ್ ಗಣರಾಜ್ಯ</span> |common_name = ಬೆಲಾರುಸ್ |image_flag = Flag_of_Belarus.svg |image_coat = Coat of arms of Belarus.svg |symbol_type = ಚಿಹ್ನೆ |national_motto = none |image_map = Europe_location_BLR.png |map_caption = |national_anthem = Мы, беларусы<small> ([[ಬೆಲಾರುಸ್‍ನ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ) </small><br />''ಮಯ್, ಬೆರಾರುಸಿ'' <small><br />(''ನಾವು, ಬೆಲಾರುಸಿನವರು'')</small> |official_languages = [[ಬೆಲಾರುಸಿನ ಭಾಷೆ]], [[ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ]] |capital = [[ಮಿನ್ಸ್ಕ್]] |latd=53 |latm=55 |latNS=N |longd=27 |longm=33 |longEW=E |largest_city = ರಾಜಧಾನಿ |government_type = [[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಡಳಿತ ಗಣರಾಜ್ಯ]] |leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ |leader_name1 = [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಲುಕಶೆಂಕೊ]] |leader_title2 = ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ |leader_name2 = [[ಸೆರ್ಗೆ ಸಿಡೊರ್ಸ್ಕಿ]] |sovereignty_type = [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] |sovereignty_note = [[ಸೋವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಿಂದ |established_event1 = ಘೋಷಿತ |established_date1 = [[ಜುಲೈ ೨೭]], [[೧೯೯೦]] |established_event2 = ಸ್ಥಾಪನೆ |established_date2 = [[ಆಗಸ್ಟ್ ೨೫]], [[೧೯೯೧]] |established_event3 = ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭ |established_date3 = [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೫]], [[೧೯೯೧]] |area = 207,600 |areami² = 80,155 <!--Do not remove [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 85th |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = negligible (183&nbsp;km²)¹ |population_estimate = 9,724,723 |population_estimate_year = ೨೦೦೭ |population_estimate_rank = 86th |population_census = 10,045,237 |population_census_year = ೧೯೯೯ |population_density = 49 |population_densitymi² = 127 <!--Do not remove [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 142nd |GDP_PPP_year = ೨೦೦೫ |GDP_PPP = $79.13 billion |GDP_PPP_rank = 64th |GDP_PPP_per_capita = $7,700 |GDP_PPP_per_capita_rank = 78th |Gini = 29.7 |Gini_year = ೨೦೦೨ |Gini_category = <span style="color:#009900;">low</span> |HDI_year = ೨೦೦೪ |HDI = 0.794 |HDI_rank = 67th |HDI_category = <span style="color:#FFCC00;">medium</span> |currency = [[ಬೆಲಾರುಸಿಯದ ರೂಬಲ್|ರೂಬಲ್]] |currency_code = BYR |time_zone = [[FET]] |utc_offset = +3 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |cctld = [[.by]] |calling_code = 375 |footnote1 = {{cite web |url=http://www.cci.by/En/Belarus/Tourism.html |publisher=Belarusian Chamber of Commerce and Industry |title=Tourism |accessdate=2006-03-26 |archive-date=2008-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081113053032/http://www.cci.by/En/Belarus/Tourism.html |url-status=dead }} }} '''ಬೆಲಾರುಸ್''' ([[ಬೆಲಾರುಸಿನ ಭಾಷೆ]] ಮತ್ತು [[ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ: '''Беларусь'''; {{Audio|Be-Belarus.oga|ಉಚ್ಛಾರ}}) [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್]]ನ ಒಂದು ದೇಶ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ರಷ್ಯಾ]], ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಉಕ್ರೇನ್‌]], ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಪೊಲೆಂಡ್]], ಮತ್ತು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ಲಿಥುವೇನಿಯ]] ಮತ್ತು [[ಲಾಟ್ವಿಯ]] ದೇಶಗಳು ಇದರ ಗಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರ ರಾಜಧಾನಿ [[ಮಿನ್ಸ್ಕ್]]. ದೇಶದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಕಾಡಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಈ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆನ್ನೆಲಬು ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆ. ಬೆಲಾರುಸ್ [[ಚೆರ್ನೊಬಿಲ್ ದುರಂತ]]ದಿ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ದೇಶ. ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯ [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ]] ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತವುಳ್ಳ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ವಿಭಾಗ. ಇದನ್ನು ಬ್ಯೆಲೋ ರಷ್ಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜ ಗಣರಾಜ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ರಾಜ್ಯ ಉ. ಅ. 50( 15(-56( 45' ಪೊ. ರೇ. 23( 30(-34(ವರೆಗೆ ಪ್ರಸರಿಸಿದೆ. ಇದರ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಪೋಲೆಂಡ್, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸೋಲೆನ್‍ಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಉರಾಲ್ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶ, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಲೆನಿನ್‍ಗ್ರಾಡಿನ ಪಸ್ಕೋಫ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. 1919 ಜನವರಿ 1ರಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಉಕ್ರೇನಿನಂತೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ. ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣವಾಗಿ 560 ಕಿಮೀ ಪೂರ್ವಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ 650 ಕಿಮೀ ಇರುವ ಇದರ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 2,07,600 ಚ.ಕಿಮೀ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ 9,559,000) 1979. ರಾಜಧಾನಿ ಮಿನ್ಸ್‍ಕ್. ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯನ್ನರು. ಇತರರೆಂದರೆ ರಷ್ಯನ್, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್, ಪೋಲಿಷ್, ಯಹೂದಿ, ಲಿಥುಅನಿಯನ್ ಮುಂತಾದವರು. ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ದಟ್ಟವಾಗಿಯೂ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಹವಾಗುಣ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 17(-19(ಅ ವರೆಗೆ ಇದ್ದು ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ 50(ಅ ಯಿಂದ 8(ಅ ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ 559ರಿಂದ 711 ಮಿಮೀ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳ ದಿಣ್ಣೆ ಬಯಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರದೇಶ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 346 ಮೀ ಎತ್ತರ ಇರುವ ಜಿರ್‍ಷಿನ್‍ಸ್ಕಿ ಪರ್ವತವೇ ಅತಿ ಎತ್ತರವಾದ್ದು. ಯೂರೋಪಿನ ಪ್ರಾಚೀನತಮ ಅಭಯಾರಣ್ಯವೆನಿಸಿದ ಬ್ಯೆಲೊವೆಷ್‍ಸ್ಕಯ ರಮಣೀಯ ಪ್ರದೇಶ. ಮೊದಲಿಗಿಂತ ಕಾಡು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯದ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಜಿಂಕೆ, ಕರಡಿ, ಮೊಲ, ಅಳಿಲು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಕಾಡೆಮ್ಮೆ, ಎಲ್ಕ್, 'ರೋ ಜಿಂಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ; ತೋಳ, ನರಿ, ಬ್ಯಾಡರ್, ಅರ್ಮಿನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್, ನೀರುನಾಯಿ, ಮಿಂಕ್, ಬೀವರ್ ಮುಂತಾದವೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರೌಸ್, ಗೌಜಲು, ಕಾಡುಕೋಳಿ, ಉಲ್ಲಂಗಿ ಮುಂತಾದವು ಸೇರಿವೆ. ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಬಗೆಬಗೆಯ ಮೀನುಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಬಹುಭಾಗ ಜವುಗು ಭೂಮಿ, [[ಕಾಳು|ಕಾಳುಗಳು]], [[ಆಲೂಗಡ್ಡೆ]], [[ತರಕಾರಿ]], [[ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು]], [[ಗೋಧಿ|ಗೋದಿ]] ವಿವಿಧ ತೆರನ ನಾರಿನ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಮೇವಿನ ಹುಲ್ಲನ್ನೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. [[ರಬ್ಬರು|ರಬ್ಬರ್]] ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಕೊಸಾಗಿಜ್ ಗಿಡ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. [[ಜೇನು ಹುಳು|ಜೇನು]], [[ಕೋಳಿ]], [[ಹಂದಿ]] ಮುಂತಾದವುಗಳ ಸಾಕಣೆ, [[ಹಾಲು ಕರೆಯುವುದು|ಡೈರಿ ಫಾರಮ್]] ಇತ್ಯಾದಿ ಕಸುಬುಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ರೈತಾಪಿಜನ ನಿರತರು. [[ಮಿಂಕ್]] ಮತ್ತು [[ನರಿ|ಬೆಳ್ಳಿ ನರಿಗಳ]] ತಳಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲ್ಲಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ. ರಾಜಧಾನಿ ಮಿನ್ಸ್ಕ್‍ನಲ್ಲಿಯ ಯಾಕೂಬ್ ಕೋಲಾಸ್ ಚೌಕ ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯ ನದಿಸರೋವರಗಳ ನಾಡು. ಸುಮಾರು ಮೂರು ಸಾವಿರ ನದಿಗಳು ಒಟ್ಟು 51,000 ಕಿಮೀ ದೂರ ಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಸರೋವರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ಹನ್ನೊಂದು ಸಾವಿರ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಿನಾ, ಬಿರ್ಯೇಜಿನಾ, ನೀಪರ್, ಪ್ರಿಪ್ಯಾತ್, ಸೋಷ್ ಹಾಗೂ ನೀಮನ್ ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳು. ನರೊಕ್, ಆಸ್ಟೆಯ್‍ಸ್ಕಾಯ್ ಹಾಗೂ ಡ್ರಿಸ್ವ್ಯಾತಿ ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರಗಳು. ದೋಣಿಯಾನ, ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ನದಿಗಳು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಖನಿಜ ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯ ಶ್ರೀಮಂತರಾಜ್ಯ. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಂತೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಪೀಟ್ ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. [[ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಮ್|ಎಣ್ಣೆ]], [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು]], [[ಉಪ್ಪು]], ಫಾಸ್ಫೇಟ್, [[ಕಬ್ಬಿಣ|ಕಬ್ಬಿಣದ]] ಅದುರು ಮುಂತಾದವು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾದ [[ಗಾಜು|ಗಾಜಿನ]] ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದ [[ಸುಣ್ಣ|ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು]], [[ಡಾಲಮೈಟ್|ಡಾಲೊಮೈಟ್]], [[ಮರಳು]], ಬೆಣಚು ಮರಳು, ಸುಣ್ಣ ಜೇಡಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಹಂಚು ಮತ್ತು ಕೊಳವೆ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಬಿರುಸು ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಬ್ರೆಸ್ಟ್ ಲಟಾಷಸ್ಕ್ ಎಂಬ ನಗರದ ಬಳಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಮಹಾಯುದ್ದಗಳ ಅನಂತರ ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿವೆ. [[ಮಿನ್ಸ್ಕ್]], ಗೋಮಲ್ ಮತ್ತು ಮಗೀಲ್ಯೆಫ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಂತ್ರಗಳು, ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್, ಲೋಹ ಕತ್ತರಿಸುವ ಸಾಧನಗಳು, ವಾಹನಗಳು, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಘಟಕಗಳಾಗಿವೆ. ಸೊಲಗಾಸ್ರ್ಕ್ ಗ್ರಾಡ್ನೋ ಹಾಗೂ ಗೋಮಲ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರ, ರಬ್ಬರ್ ಸಾಧನಗಳು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಬಣ್ಣ, ಶಾಖ ನಿರೋಧಕ ಗಾಜಿನ ಕೊಳವೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ಲೈವುಡ್, ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ, ಪೀಠೋಪಕರಣ, ಲಿನನ್, ಉಲ್ಲನ್, ಸಿಲ್ಕ್ ಹಾಗೂ ಸಿಂಥೆಟಿಕ್ ದಾರಗಳು, ಸ್ಟಾರ್ಚ್, ಸೆಲ್ಯೂಲೋಸ್. ಚರ್ಮದ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮುಂತಾದವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ಯೆಲೋ ಎಂದರೆ ಬಿಳಿ ಎಂದರ್ಥ. ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯವನ್ನು ಬಿಳಿ ರಷ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನೆಯ್ದ ಬಿಳಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯ ಜನ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. 1386ರಲ್ಲಿ ಲಿಥುವಾನಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರ ಯಾಗಿಲನ್ ಪೋಲೆಂಡಿನ ಯಾಡ್ವೀಗಾ ಎಂಬಾಕೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದಾಗ ಬ್ಯೆಲೋರಷಿಯಾ ಪೋಲೆಂಡಿನ ಅಂಗವಾಯಿತು. ರಷ್ಯಾದ ಅರಸನಾದ ಮೂರನೆಯ ಇವಾನ್ (1465-1505) ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಬ್ಯಾಜಿಲ್ (1505-33) ಪೋಲೆಂಡಿನಿಂದ ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡರು. 1656ರ ವಿಲ್ನಾ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ಪೋಲೆಂಡ್ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಾಸ್ಕೋಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಮೂರು ಬಾರಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಪೋಲೆಂಡಿನ ವಿಭಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಳಿದುಳಿದ ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯನ್ ಪ್ರದೇಶವೂ ರಷ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಹೊರಟಾಗ ಮತ್ತೆ 1812ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯ ಕಾದಾಟದ ಕಣವಾಯಿತು. 1916ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ನರ ಧಾಳಿಗೆ ತುತ್ತಾದ ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯವನ್ನು ಕಭಳಿಸಲು ಪೋಲೆಂಡ್ ಹಾತೊರೆಯಿತು. 1919ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯ-ಪೋಲೆಂಡ್ ನಡುವೆ ಹೋರಾಟವಾಯಿತು. ರೀಗಾದ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ (1921) ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯದ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗ ಪೋಲೆಂಡಿಗೆ ಸೇರಿತು. ಎರಡನೆಯಮಹಾಯುದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (1941)ರಿಂದ (1944)ರ ತನಕ ಮತ್ತೆ ಜರ್ಮನರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯ ವಸ್ತುಶಃ ಬರಿದಾಯಿತು. ನಗರಗಳು ನೆಲಸಮವಾದುವು; ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ನಾಶವಾದುವು. ಮೂರು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನ ನಿರಾಶ್ರಿತರಾದರು. (1945)ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ಯಾಲ್ಟಾ ಶಾಂತಿಮೇಳದಲ್ಲಿ 'ಕರ್ಜನ್ ರೇಖೆ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಪ್ರದೇಶ ಪೋಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯ ನಡುವಣ ಗಡಿ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಯುದ್ಧಾನಂತರ ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯ ಅಪಾರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ. ಪೊಲೊಸ್ಕದ ಸೇಂಟ್ ಸೋಫಿಯಾ ಕೆತೆಡ್ರಲ್ ಕ್ರಿ. ಶ. 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ರಚನೆ. 17-18ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಬರಾಕ್ ಶೈಲಿಯ ಹಳವು ಕಟ್ಟಡಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲಿಯ ಮರದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸುಮಾರು 13ನೆಯ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದು. 16ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಪುಸ್ತಕ ಮುದ್ರಣ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 19-20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೆಲವು ಲೇಖಕರು ಸುಪ್ರಸಿದ್ದರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಪೈಕಿ ಯಾಂಕ್ ಕುಪಾಲ (1882-1942) ಮತ್ತು ಯಾಕೂಬ್ ಕೊಲಾಸ್ (1886-1956) ಅಗ್ರಗಣ್ಯರು. ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಣ್ಯರಾದ ಇ.ಎ.ಗೆಬ್ಲೊಫ್, ಜೋಲತಾರ್ಯೆಫ್ ಮತ್ತು ಆಲ್‍ದೊಫ್ ಮುಂತಾದವರು ಹಳವು ಬ್ಯಾಲೆ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಜನಪದ ಸಂಗೀತದ ತಂಡಗಳು ಹಾಗೂ ನಾಟಕದ ಕಂಪೆನಿಗಳೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. (ಎಚ್.ಎಂ.ಎನ್.ಆರ್.) {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಲಾರುಸ್]] dvni0yfmau6mpsacybu9luem7qvxemk 0 12832 1384030 1349178 2026-08-23T08:55:39Z A826 72368 (via JWB) 1384030 wikitext text/x-wiki '''ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೮''' - [[ಡಿಸೆಂಬರ್]] [[ತಿಂಗಳು|ತಿಂಗಳಿನ]] ಹದಿನೆಂಟನೇ [[ದಿನ]]. [[ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]] [[ವರ್ಷ]]ದಲ್ಲಿನ ೩೫೨ನೇ ([[ಅಧಿಕ ವರ್ಷ]]ದಲ್ಲಿ ೩೫೩ನೇ) [[ದಿನ]]. {{ಡಿಸೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳು}} == ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು == * [[ಕ್ರಿ.ಪೂ.೨೧೮]] - [[ಎರಡನೇ ಪ್ಯುನಿಕ್ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ [[ಹ್ಯಾನಿಬಾಲ್]] ನೇತೃತ್ವದ [[ಕಾರ್ಥೇಜ್]]ನ ಸೇನೆ [[ರೋಮ್ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು. * [[೧೨೭೧]] - [[ಕುಬ್ಲೈ ಖಾನ್]] [[ಚೀನಾ]] ಆಳಿದ [[ಯುವಾನ್ ರಾಜಸಂತತಿ]]ಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. * [[೧೮೬೫]] - [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ವು [[ಗುಲಾಮಗಿರಿ]]ಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು. * [[೧೯೬೧]] - [[ಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾ]] [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]]ನ [[ವಸಾಹತು]] ಆಗಿದ್ದ [[ಪಾಪುಅ ನ್ಯೂ ಗಿನಿ]] ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿತು. * == ಜನನ == * [[೧೮೭೮]] - [[ಜೊಸೆಫ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್]], [[ಸೋವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ನಾಯಕ. * [[೧೮೯೦]] - [[ಎಡ್ವಿನ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್]], ಅಮೇರಿಕಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಇಂಜಿನಿಯರ್ * [[೧೯೧೩]] - [[ವಿಲಿ ಬ್ರಾನ್ಡ್ಟ್]], [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ [[ಛಾನ್ಸೆಲರ್]], [[ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ವಿಜೇತ. * [[೧೯೩೪]] - [[ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎನ್.ರಾವ|ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎನ್.ರಾವ್]], ಕನ್ನಡದ ಕಥೆಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ * [[೧೯೭೮]] - [[ಬಸವರಾಜು ಎ.ಪಿ.]],ಯವ ನಾಯಕ ಕಾ೦ಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಶ == ಮರಣ == * [[೧೯೭೫]] - [[ಥಿಯೊಡೊಸಿಯಸ್ ಡೊಬ್ಜಾನ್ಸ್ಕಿ]], [[ಉಕ್ರೇನ್‌]] ಮೂಲದ [[ವಂಶವಾಹಿಶಾಸ್ತ್ರ]] ತಜ್ಞ. == ದಿನಾಚರಣೆಗಳು == * [[ನೈಜರ್]] - [[ಗಣರಾಜ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆ]]. == ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == *[http://www.tnl.net/when/today ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050805011822/http://www.tnl.net/when/today |date=2005-08-05 }} *[http://www.todayinsci.com/ ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ] *[[ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಚಾನೆಲ್]]: [http://www.historychannel.com/today/ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ] *[http://www.on-this-day.com/ ಆನ್-ದಿಸ್-ಡೇ ತಾಣ] {{ತಿಂಗಳುಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಡಿಸೆಂಬರ್‍ನ ದಿನಗಳು|೧]] [[ವರ್ಗ:ಡಿಸೆಂಬರ್|೧]] hbbnafbc7tj3myet3eo7hwedj83kxvz 0 13026 1384022 1353668 2026-08-23T08:54:47Z A826 72368 (via JWB) 1384022 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Location-Europe-UNsubregions,_Kosovo_as_part_of_Serbia.png|right|thumb|350px|[[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಭೂವಿಂಗಡನೆ]] ಪ್ರಕಾರ ಯುರೋಪ್‍ನ ವಿಂಗಡನೆ [http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm]: {{legend|#4080FF|[[ಉತ್ತರ ಯುರೋಪ್]]}} {{legend|#00FFFF|[[ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್]]}} {{legend|#FF8080|ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್}} {{legend|#00FF00|[[ದಕ್ಷಿಣ ಯುರೋಪ್]]}}]] '''ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್''' [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಭೂವಿಂಗಡನೆ]] ಪ್ರಕಾರ [[ಯುರೋಪ್]] ಖಂಡದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ೧೦ ದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವು * [[ಬೆಲಾರುಸ್]] * [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ]] * [[ಚೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ]] * [[ಹಂಗೆರಿ]] * [[ಮಾಲ್ಡೋವ]] * [[ಪೋಲೆಂಡ್]] * [[ರೊಮೇನಿಯ]] * [[ರಷ್ಯಾ]] * [[ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ]] * [[ಉಕ್ರೇನ್‌]] ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್ ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿನ ದೇಶಗಳು. ಇದು ಯಾವುದೇ ನಿಖರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಭಾಗಶಃ ಏಕೆಂದರೆ ರಾಜಕೀಯ ಭೌಗೋಳಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಒಂದು ಪದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಾಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದು ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. "ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳ ಪ್ರತಿಭಾವಂತರು ಎಂದು" ಇವೆ. {{Clear}} {{ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರದೇಶಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್|*]] a6e5o2ji3yhiot2wacgd0z6tx22pdk7 0 13279 1383937 1342932 2026-08-22T17:49:48Z ~2026-45944-17 101292 /* ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ */ 1383937 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction | native_name = ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ | type = city | latd = 12.66 | longd = 76.49| locator_position = right | state_name = ಕರ್ನಾಟಕ| district = [[ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಂಡ್ಯ]] | leader_title = | leader_name = | altitude = 790| population_as_of = ೨೦೧೧ | population_total = 25942| population_density = | area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = 08230 | postal_code = 571426| vehicle_code_range = KA 54| sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | }} ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆಯು ಸಕ್ಕರೆಯ ಸೀಮೆ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ [[ಮಂಡ್ಯ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಏಳು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಪಾಂಡವಪುರ]] ಉಪವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ, ಜಾನಪದ ಕಣಜವಾಗಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಠ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ತಾಲ್ಲೂಕಾಗಿದ್ದು, ೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ ನೂತನ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ ಉದಯವಾಗುವವರೆಗೆ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕು ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿತ್ತು. ಒಟ್ಟು ೯೦೪.೪೨ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೮೧೨.೨೮ ಮೀ. ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ೧೨’ ೩೫ ಅಕ್ಷಾಂಶದಿಂದ ೭೬’ ೧೯ ೫೦ ರೇಖಾಂಶದವರೆಗೆ ತಾಲ್ಲೂಕು ಸ್ಥಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಪೂರ್ವ, ಈಶಾನ್ಯ, ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ [[ನಾಗಮಂಗಲ]] ಮತ್ತು ಪಾಂಡವಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು, ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ. ನಾಗಮಂಗಲ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ]], ಪಾಂಡವಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಕೆರೆತೊಣ್ಣೂರು]] ಮತ್ತು [[ಮೇಲುಕೋಟೆ]], [[ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ]] ಇವು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ [[ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು]], [[ಬೂಕನಕೆರೆ]], ಕಸಬಾ, [[ಕಿಕ್ಕೇರಿ]], [[ಶೀಳನೆರೆ]] ಮತ್ತು [[ಸಂತೇಬಾಚಹಳ್ಳಿ]] ಎಂಬ ೬ ಹೋಬಳಿಗಳಿವೆ. ಒಟ್ಟು ೩೧೬ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ೨ ನಾಡಕಚೇರಿಗಳು, ೬೬ ಗ್ರಾಮ ಲೆಕ್ಕಾಧಿಕಾರಿಗಳ ವೃತ್ತಗಳು, ೩೪ ಗ್ರಾಮಪಂಚಾಯ್ತಿಗಳಿವೆ. ೬ ಜಿ.ಪಂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ೨೩ ತಾ.ಪಂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿದ್ದವು ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಮುರುಕನಹಳ್ಳಿ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊಸ ತಾಲೂಕು ಪಂಚಾಯಿತಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ವನ್ನಾಗಿ ಸೃಷ್ಠಿಸಲಾಗಿದೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಈಗ ಒಟ್ಟು ೨೪ ತಾ.ಪಂ.ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಪುರಸಭೆಯಿದೆ. ==ಸ್ಥಳಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ== ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕು ವಿವಿಧ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳರ, ಜೈನರ, ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಹೊಯ್ಸಳರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ‘[[ಸಿಂಧಘಟ್ಟ]] ಸೀಮೆ’ ಎಂಬ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗವಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವ ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ಮೊದಲು ‘ಅತ್ತಿಗುಪ್ಪೆ’ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಡೆಯಿಂದ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಹತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾರಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದವರು ಇಲ್ಲಿ ಬೀಡು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಹತ್ತಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ನಿಂತಿದ್ದ ಎತ್ತಿನ ಗಾಡಿಗಳು ನೋಡುಗರಿಗೆ ಹತ್ತಿಯ ಗುಪ್ಪೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳ ‘ಹತ್ತಿಗುಪ್ಪೆ’ ಎನಿಸಿಕೊಂಡು ಕ್ರಮೇಣ ‘ಅತ್ತಿಗುಪ್ಪೆ’ಯಾಯಿತು. ಹಿಂದೆ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಹೋಗುವ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅತ್ತಿಮರಗಳಿದ್ದವು. ರಸ್ತೆಯ ತುಂಬೆಲ್ಲಾ ಅತ್ತಿಯ ಹಣ್ಣುಗಳ ರಾಶಿ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ತಿಗುಪ್ಪೆ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು ಎಂಬ ಸ್ಥಳಗಥೆಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಜೈನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ, ಅತ್ತಿಗ ಮುಂತಾದ ಪದಗಳ ಬಳಕೆಯಂತೆ ಇದೂ ಅತ್ತಿಗುಪ್ಪೆಯಾಯಿತು ಎಂದೂ ಸಹ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ೧೭೨೨ರ ತೊಂಡನೂರು ತಾಮ್ರ ಶಾಸನವು ಅತ್ತಿಗುಪ್ಪೆಯನ್ನು ಅಗ್ರಹಾರವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ ವರ್ಧಂತಿಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಎಡತೊರೆ ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರವಾಗಿ, ಅತ್ತಿಗುಪ್ಪೆಯು ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆಯಾಯಿತು ಎಂದು ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ೧೮೯೦ ರವರೆಗೆ ಕಿಕ್ಕೇರಿಯು ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ತರುವಾಯ ೧೮೯೧ರಿಂದ ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಪುರಸಭೆಯನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೬೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪಟ್ಟಣದ ಮೂಲಕ ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣ -ಮೈಸೂರು ಹೆದ್ದಾರಿ ಹಾಗೂ ಬೆಂಗಳೂರು - ಜಲಸೂರು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರಿಗೂ ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೂ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ನಾಗಮಂಗಲ ಸೀಮೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗಲೆಲ್ಲ ಈ ಮಾರ್ಗವಾಗಿಯೇ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ದಾರಿ ಮಧ್ಯೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಜಾಗಿನಕೆರೆಯ ಛತ್ರದಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಡು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲೆ ಒದಗಿಸುವ ಕುದುರೆ ಲಾಯ, ಅಪರೂಪದ ಕೆತ್ತನೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮನೆ ಈಗಲೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನಿಂದ ಮೈಸೂರಿನ ಅರಮನೆಗೆ ಹಣ್ಣು, ತರಕಾರಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು ಹೋಗಿ ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ, ಮಹಾರಾಜರ ಸೇವೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಲಭ್ಯವಾದ ಬಗ್ಗೆ ಹಿರಿಯರು ಈಗಲೂ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ಮತ್ತು ನಾಗಮಂಗಲ ನಡುವಿನ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ, ಪಟ್ಟಣದ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ, ಪಟ್ಟಣದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಇವರೇ ಕಾರಣಕರ್ತರು. ಅಲ್ಲದೆ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಟ್ಟಹಳ್ಳಿ ಅಣೆ (ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರದ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಹೋಗಿದೆ), ಮಂದಗೆರೆ ಅಣೆ ಮತ್ತು ಹೇಮಗಿರಿ ಅಣೆ (೧೮೮೦ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ, ೧೪೫ಮೀ. ಉದ್ದ, ೯೯೨ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರು) ಇವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಒಡೆಯರೇ ಕಾರಣ. ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ ದೇವೀರಮ್ಮಣ್ಣಿಯವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿರುವ ಕೆರೆಯು ಇಂದಿಗೂ ಇದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಹಿಂದಿನ ಅತ್ತಿಗುಪ್ಪೆ ಈಗಿನ ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆಯಾಯಿತು. '''ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು :''' ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪಾಲು ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದು. ೧೯೪೨ ರಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಕರೆನೀಡಿದ ಕ್ವಿಟ್‌ಇಂಡಿಯಾ ಚಳುವಳಿಗೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಜನರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಚಳುವಳಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾನೂನನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವ ಕೃತ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯ರ ರಾತ್ರಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆನೆಗೊಳ ಮತ್ತು ಕಿಕ್ಕೇರಿ ನಡುವಿನ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ ತಂತಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳನ್ನು ಮುರಿದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದದ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ ತಂತಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ತೀವ್ರಗೊಂಡ ಚಳುವಳಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನೆರೆಯ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಸಂತೆ ಸುಂಕವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಚಳುವಳಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೧ರಂದು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂತೆಯಾದ ತೆಂಡೆಕೆರೆಯ ಸಂತೆಯಲ್ಲಿ ಪಿಕೆಟಿಂಗ್ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ೮ ಜನರನ್ನು ಪೋಲೀಸರು ಬಂಧಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ದೇಶಾಭಿಮಾನದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮನೆ ಮಠಗಳನ್ನು ತೊರೆದು, ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸುಖಗಳಿಗೆ ತಿಲಾಂಜಲಿಯಿತ್ತು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಜೈಲುವಾಸ ಅನುಭವಿಸಿದವರಿದ್ದಾರೆ. ಹೊಸಹೊಳಲು ಗೋವಿಂದೇಗೌಡ, ಬಳ್ಳೇಕೆರೆಯ ಬಿ.ಆರ್. ರಂಗೇಗೌಡ ಉರುಪ್ ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿಗೌಡ, ಕೆ.ಎಸ್. ಬೋರೇಗೌಡ ಶೀಳನೆರೆ, ಕಾಗೇಪುರದ ಸುಬ್ಬೇಗೌಡ, ಮಡುವಿನಕೋಡಿ ಸಿದ್ದೇಗೌಡ, ಬೊಮ್ಮನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ ಮಾಯಣ್ಣಗೌಡ, ಅಘಲಯದ ವೀರಭದ್ರಯ್ಯ, ಜವರೇಗೌಡ, ಮರಡಹಳ್ಳಿಯ ಗಿರೀಗೌಡ, ಎಂ.ಬಿ.ಬೋರೇಗೌಡ, ಮೊಸಳೆಕೊಪ್ಪಲು ನಿಂಗೇಗೌಡ, ಬೂಕನಕೆರೆ ಬೋರೇಗೌಡ, ಹೊಸಹೊಳಲು ಗೋವಿಂದಶೆಟ್ಟಿ, ಮಡುವಿನಕೋಡಿ ಎಂ.ಪಿ.ಹಾಳೇಗೌಡ, ಬಿದರಹಳ್ಳಿಯ ಶಿವರಾಮಯ್ಯ, ಕಿಕ್ಕೇರಿಯ ನರಸೇಗೌಡ, ಸೊಳ್ಳೇಪುರದ ಕಂಬೇಗೌಡ, ಸಿಂಧಘಟ್ಟದ ದೇವೇಗೌಡ, ಎಸ್.ಎಂ.ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಪ್ಪ, ರಾಮೇಗೌಡ, ಸಿದ್ದೇಗೌಡ, ಎಸ್.ಕೆ.ಲಿಂಗೇಗೌಡ, ಕಾಳೇಗೌಡ, ಎಸ್.ಸಿ.ಸದಾಶಿವಯ್ಯ, ನಂಜೇಗೌಡ, ಕಾಗೇಪುರದ ಮರೀಗೌಡ, ಪಟ್ಟಣದ ಮುದಲಿಂಗೇಗೌಡ ಸೇರಿದಂತೆ ೩೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ೧,೩೦,೭೪೪ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ೧,೨೯,೯೧೩ ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ೨,೬೦,೬೫೭ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ.ಗೆ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ೨೭೫ ರಷ್ಟಿದೆ. ==ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರ== ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ೫೭೬೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಷ್ಟು ಕಾಡು, ೧೫,೪೨೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಗೋಮಾಳ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ೨೪,೩೪೪ ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ಕೃಷಿಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿಯಿದ್ದರೆ, ೧೨೨೧೧ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಭೂಮಿ ಕೃಷಿಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಷದ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಿಂದ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ನೈರುತ್ಯ ಮಾರುತಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸರಾಸರಿ ೬೫೦ಮಿ.ಮೀ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಶೇ.೯೦ ರಷ್ಟು ಜನರು ವ್ಯವಸಾಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಸಬಾ, ಕಿಕ್ಕೇರಿ, ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು ಹೋಬಳಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ೨೦೫೦೧ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿ ನೀರಾವರಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಉಳಿದ ಬೂಕನಕೆರೆ, ಸಂತೇಬಾಚಹಳ್ಳಿ, ಶೀಳನೆರೆ ಹೋಬಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಳವೆಬಾವಿ ಆಧಾರಿತ ಅರೆನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಮಳೆಯಾಧಾರಿತ ಬೇಸಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹುರಳಿ, ರಾಗಿ, ಬತ್ತ, ಕಬ್ಬು, ಬಾಳೆ ತೆಂಗಿನ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ರೇಷ್ಮೆ ಸಾಕಣೆ ಅಲ್ಲದೆ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಿಕೆ ತಯಾರಿಕೆ, ಕೈಮಗ್ಗದ ನೇಯ್ಗೆಯಂತಹ ಗುಡಿಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಮೇಲೂ ಸಹ ಕೆಲವರು ಅವಲಂಭಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೨೦ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ಬ್ರಾಡ್‌ಗೇಜ್ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗವಿದ್ದು, ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು, ಬೀರವಳ್ಳಿ ಮತ್ತು [[ಮಂದಗೆರೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ರೇಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ. ೮೮.೪೦ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ, ೫೭೦.೫೨ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ಜಿಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆ, ೧೭೧.೫೦ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ಜಿಲ್ಲಾ ಇತರೆ ರಸ್ತೆ ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ೧೮೬೮.೯೪ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ರಸ್ತೆ ಸೌಲಭ್ಯ ಇದೆ. ಖನಿಜ, ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು : ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕತ್ತರಘಟ್ಟದ ಬಳಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟದ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಚಿನ್ನದ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಅದಿರು ಪತ್ತೆಯಾಗಿತ್ತು. ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯಿತಾದರೂ, ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚವು ದುಬಾರಿಯಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದೆ. ಹೇಮಗಿರಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಚಿನ್ನದ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಗಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಹುಡುಕಾಟ ನಡೆದಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶೀಳನೆರೆ ಹೋಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗಜರಾಜಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಮೈಟ್, ಬೆಣಚುಕಲ್ಲು, ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಶಿಲೆ, ಬೆಳ್ಳಿಬೆಟ್ಟದ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ನಾರು ಹಾಗೂ ಬೂಕನಕೆರೆ ಹೋಬಳಿಯ ವಿವಿಧೆಡೆ ಆಭ್ರಕದ ಅದಿರುಗಳು ದೊರಕಿವೆ ===ಪ್ರಮುಖ ಕೆರೆಗಳು, ನಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಗಳು=== ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೧೦೪ ಕೆರೆಗಳಿದ್ದವು ಎಂದು ದಾಖಲೆಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಬಹುತೇಕ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಒತ್ತುವರಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿವೆ. ಪ್ರಮುಖ ಕೆರೆಗಳೆಂದರೆ ವಳಗೆರೆಮೆಣಸ, ಅಗ್ರಹಾರಬಾಚಹಳ್ಳಿ, [[ಅಘಲಯ]], ಬಳ್ಳೇಕೆರೆ, ಸಿಂಧಘಟ್ಟ, ಕಿಕ್ಕೇರಿ, ಸಂತೇಬಾಚಹಳ್ಳಿ, ಬೀರವಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆರೆಗಳು, ಪಟ್ಟಣದ ದೇವೀರಮ್ಮಣ್ಣಿ ಕೆರೆ, [[ಹೊಸಹೊಳಲು]] ಗ್ರಾಮದ ದೊಡ್ಡಕೆರೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕೆರೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಜನ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗಲ್ಲದೆ, ಸುಮಾರು ೫೫೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ನೀರೊದಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು ನಾಲೆ, ಹೇಮಗಿರಿ ನಾಲೆ, ಮಂದಗೆರೆ ನಾಲೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಾಮದೇವರ ನಾಲೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಾಲೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೧೧೯೫೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರನ್ನುಣಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು ಸೇತುವೆ, ಕಟ್ಟಹಳ್ಳಿ ಸೇತುವೆ, ಬಂಡಿಹೊಳೆ ಸೇತುವೆ, ಮಂದಗೆರೆ ಸೇತುವೆ, ಗೊಂದಿಹಳ್ಳಿ ಸೇತುವೆ, ಒಡೆಯರ ಕಾಲದ [[ಹೇಮಗಿರಿ]] ಅಣೆ, ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರದ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಹೋದ ಕಟ್ಟಹಳ್ಳಿ ಅಣೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಚಟ್ಟಂಗೆರೆ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಸುಮಾರು ೨ ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಏಕೈಕ ಸುರಂಗ ಈ ಭಾಗದ ನೂರಾರು ಎಕರೆ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರೊದಗಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೆ [[ಹೇಮಾವತಿ]]ಯನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಸಾರಂಗಿ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಮೀ. ಉದ್ದದ ಮೇಲ್ಗಾಲುವೆ ಈ ಭಾಗದ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರುಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ==ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು== ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಂಚೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸೇರಿ ೫೮ ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಗಳು, ಉಪಠಾಣೆ ಸೇರಿ ೫ ಪೋಲಿಸ್ ಠಾಣೆಗಳು, ವಿವಿಧ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ೧೨ ಶಾಖೆಗಳು, ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ೮ ಶಾಖೆಗಳು, ೧೦ ವಿವಿಧ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, ೩೦ ವ್ಯವಸಾಯ ಆಧಾರಿತ, ೫೭ ಇತರೆ ಮತ್ತು ೧೬೦ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು ಇವೆ. ಮೂವರು ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನು ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ೨೪ ಪಶುವೈದ್ಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಇವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಮಮ್ಮ ದುಂಡಶೆಟ್ಟಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ (೧), ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯ ಪದ್ದತಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು(೫), ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು (೨೫), ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಕೇಂದ್ರಗಳು (೨), ಉಪಕೇಂದ್ರಗಳು (೬೩) ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಇವೆ == ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು== ದೇಶವು ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಂಡ ನಂತರ ಈವರೆಗೆ ೭ ಮಂದಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಿರಿಯ ಸಹಕಾರಿ ಧುರೀಣ [[ಎಸ್.ಎಂ.ಲಿಂಗಪ್ಪ]]ನವರು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಒಟ್ಟು ಮೂರು ಅವಧಿಗೆ (೧೯೫೨, ೧೯೭೨, ೧೯೭೮) ಶಾಸಕರಾಗಿದ್ದರು. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಏಕೈಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜನ್ನು ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೆ ತಂದ ಖ್ಯಾತಿಯ [[ಎಂ.ಕೆ.ಬೊಮ್ಮೇಗೌಡ]]ರು ಎರಡು ಅವಧಿಗೆ (೧೯೫೭, ೧೯೬೭) ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದರು. ಹೇಮಗಿರಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪುರದ ಎನ್.ನಂಜೇಗೌಡರು (೧೯೬೨), ಬಳ್ಳೇಕೆರೆಯ ಎಂ.ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿಗೌಡರು (೧೯೮೩, ೧೯೮೯) ಬೊಮ್ಮೇನಹಳ್ಳಿಯ ಬಿ.ಪ್ರಕಾಶ್ (೧೯೯೬) ಶಾಸಕರಾಗಿದ್ದರು. ೨೦೦೪-೨೦೦೮ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ ಕೂಡಾ ಆಗಿದ್ದ [[ಕೊತ್ತಮಾರನಹಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣ]] ಅವರು ರಾಜ್ಯದ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ ಮತ್ತು ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಸಚಿವರಾಗಿ, ಮಂಡ್ಯದ ಸಂಸದರಾಗಿದ್ದವರು ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ (೧೯೮೫, ೧೯೯೪, ೨೦೦೪) ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆ.ಬಿ.ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರು ಎರಡು ಅವಧಿಗೆ (೧೯೯೯, ೨೦೦೯) ಶಾಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಉದ್ಯಮಿ ಶ್ರೀ ಕೆ.ಸಿ.ನಾರಾಯಣಗೌಡ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ (೨೦೧೩)<ref>[http://vijaykarnataka.indiatimes.com/articleshow/19956969.cms ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ - ಪತ್ರಿಕೆಯ ವರದಿ]</ref>. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ದೇಶದ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಉಪ ಸಭಾಪತಿಗಳಾಗಿರುವ [[ಕೆ.ರೆಹಮಾನ್‌ಖಾನ್‌]]ರವರು ಇದೇ ತಾಲ್ಲೂಕಿನವರು. ವಿಧಾನಪರಿಷತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ, ಸಭಾಪತಿಯಾಗಿ, ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯವರಾದ [[ಬಿ.ಎಸ್.ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ]]ನವರು ಸಹ ಇದೇ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬೂಕನಕೆರೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು. ನಂತರ ಅವರು [[ಶಿಕಾರಿಪುರ]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಉನ್ನತಿ ಪಡೆದರು. == ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರ== ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಅವಕಾಶಗಳಿದ್ದು, ಶಿಕ್ಷಣಕಾಶಿ ಎಂದು ಕರೆದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಕ್ಕಳ ಮನೆ ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿಯೇ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಅವಕಾಶಗಳಿಗೆ ಕಾರಣರಾದ ನಮ್ಮ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಪ್ರಾಥಃಸ್ಮರಣೀಯರು. ಸರ್ಕಾರಿ ಎಂಜಿನೀಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು (೧), ಸರ್ಕಾರಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು(೧), ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು(೩), ಸರ್ಕಾರಿ, ಅನುದಾನಿತ, ಖಾಸಗಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಿಎಡ್ ಕಾಲೇಜು(೧), ಪದವಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು(೩), ಡಿಎಡ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು(೩), ಐಟಿಐ ಕಾಲೇಜುಗಳು(೯), ಪಿಯುಸಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು (೧೯) ಇವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ೫೬ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು, ೩೮೧ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಇವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾದರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ಕೀರ್ತಿ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿರಿಯ ಸಹಕಾರಿ ಧುರೀಣ, ನಿಷ್ಠುರವಾದಿ, ಶಿಸ್ತಿನ ಸಿಪಾಯಿ, ದಿ.ಎಸ್.ಎಂ.ಲಿಂಗಪ್ಪ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಇವರು ಆರಂಭಿಸಿದ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ‘ಗ್ರಾಮಭಾರತಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ’ ಇಂದು ಹೆಮ್ಮರವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದೆ. ಇವರ ನಂತರ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೆಳೆಸಿದ ದಿ.ಎಸ್.ಸಿ.ಚಿಕ್ಕಣ್ಣಗೌಡ ಮೂಲ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯನ್ನು ಇಂದಿನ ಬೃಹತ್ ರೂಪಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದ್ದಾರೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅಘಲಯ ಗ್ರಾಮದ ಎ.ಶೇಷಯ್ಯಂಗಾರ್ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದವರು. ರಾಜ್ಯ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ‘ವಿದ್ಯಾಧಾಯಿನಿ’ ಎಂಬ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ದೊಡ್ಡಕ್ಯಾತನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದವರಾದ ಎಂ.ಆರ್.ರಾಮಯ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯ ವಿವಿಧ ಉನ್ನತ ಸ್ಥರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜ್ಯದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಇವರು ನೀಡಿರುವ ವರದಿ ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಮಾದರಿಯಾದುದು. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅಂಬಿಗರಹಳ್ಳಿಯವರಾದ ಅಂ.ಚಿ.ಸಣ್ಣಸ್ವಾಮಿಗೌಡ ರಾಜ್ಯ, ರಾಷ್ಟೃ ಮತ್ತು ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಕ ಪುರಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಭಾಜನರಾದ ಏಕೈಕ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಆ ಮೂಲಕ ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೆ ಕೀರ್ತಿ ತಂದವರು. ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯ ವಿವಿಧ ಸ್ಥರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಿಲ್ಲಾ ಲೋಕಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಜೈನಹಳ್ಳಿಯ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣಗೌಡ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ‘ಜ್ಞಾನಬುತ್ತಿ’ ಎಂಬ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಇಂದು ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥರಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಹೇಮಾವತಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿರುವ ಆಲೇನಹಳ್ಳಿ ರಾಮೇಗೌಡರ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖನಾರ್ಹ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಹೇಮಗಿರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಸಹಿತ ಶಾಲೆಯೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಗದ್ದೆಹೊಸೂರಿನವರಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ ನಿವೃತ್ತ ಜಂಟಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜಿ.ಪಿ.ಶಿವರಾಂ, ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪುರ ನಂಜೇಗೌಡ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಸೇರಬೇಕು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉತ್ತಮವಾದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಠಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಒಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದೇ ರೀತಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬೀರವಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಯುತ ಕಿವುಡಪ್ಪನವರ ನೇತೃತ್ವದ ತಂಡ ಆರಂಭಿಸಿದ ಬಾಬು ರಾಜೇಂದ್ರಪ್ರಸಾದ್ ಸ್ಮಾರಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ಮಂದಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಜಿ.ಪಿ.ಶಿವರಾಂರಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಹೇಮಾವತಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ಸೋಮನಹಳ್ಳಿಯ ಕುಂಟೇಗೌಡರು ಆರಂಭಿಸಿದ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ಮಾರೇನಹಳ್ಳಿ (ಹರಿಯಾಲದಮ್ಮನ ದೇವಸ್ಥಾನ) ಬಳಿಯಿರುವ ಕೆ.ಎನ್.ಜವರೇಗೌಡರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ eನದೇಗುಲ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ಬೊಮ್ಮೇನಹಳ್ಳಿ ಬಳಿಯಿರುವ ಡಾ.ಎಂ.ಎನ್ ದೇವರಾಜ್ ಆರಂಭಿಸಿರುವ ವಿವೇಕಾನಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ನೀತಿಮಂಗಲ ಬಳಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿರುವ ಆದರ್ಶ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ಸಾಸಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬೇಬಿಬೆಟ್ಟದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಶಾಲೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಮಕ್ಕಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಪೂರೈಸುತ್ತಿವೆ. ==ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆ== ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಟಿಎಪಿಸಿಎಂಎಸ್ (೧), ಎಪಿಎಂಸಿ (೧), ಹಾಲು ಶೀಥಲೀಕರಣ ಕೇಂದ್ರ (೧) ಇವೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕು ಬೈವೋಲ್ಟಿನ್ ರೇಷ್ಮೆ ಬಿತ್ತನೆಗೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಚಿಕ್ಕೋನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆ ಕೃಷಿ ತರಬೇತಿ ಕಾಲೇಜು, ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆಗೂಡಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳೂ ಇವೆ. [[ಬಲ್ಲೇನಹಳ್ಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪ ಎನಿಸುವ ಸೇವಂತಿಗೆ ಹೂವಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿದ್ದು, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೂವಿನ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಮಂದಗರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಭರೂಕಾ, [[ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು]] ಬಳಿ ಕಾವೇರಿ ಹೈಡ್ರೋಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮತ್ತು [[ಹೇಮಗಿರಿ]] ಬಳಿ ತ್ರಿಶೂಲ್ ಪವರ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಇವೆ. ಉಯ್ಗೋನಹಳ್ಳಿ ಬಳಿ ೨೨೦ ಕೆವಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ವೀಕರಣಾ ಕೇಂದ್ರ ಸಹ ಇದೆ. ಮಾಕವಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಒಡೆತನದ ಕೋರಮಂಡಲ್ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ (ಹಿಂದಿನ ಐಸಿಎಲ್) ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ನಂತರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬನ್ನು ಬಳೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಕಬ್ಬಿನ ಕ್ರಷರ್‌ಗಳು (ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗಾಣಗಳು) ಸಹ ಇವೆ. ==ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಿನ್ನಲೆ== ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹಿಂದೂ, ಇಸ್ಲಾಂ, ಜೈನ, ಕ್ರೈಸ್ತ, ಮತ್ತು ಸಿಖ್ ಧರ್ಮೀಯರನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅವರವರ ಧರ್ಮದ ಆಚರಣೆಗಳು, ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಕಾಪನಹಳ್ಳಿ ಗವಿಮಠ]]ದಲ್ಲಿ ೧೩ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪವಾಡಪುರುಷ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ [[ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಿದ್ದಲಿಂಗೇಶ್ವರರು]] ಇಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಗದ್ದುಗೆ ಸಹ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಗದ್ದುಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಅತಿವೃಷ್ಟಿಯಿಂದಾದ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ನಾಶವಾಗಿದ್ದು, ಇದೀಗ ಪುನರ್‌ನವೀಕರಣ ಗೊಂಡಿದೆ. ೧೫೦ ಅಂಕಣದ ಮೂಲ ಮಂಟಪವನ್ನು ಹೈದರಾಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೯೦೦ ಎಕರೆಯಷ್ಟು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಈ ಗದ್ದುಗೆಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಮಾಘಮಾಸದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ರಥೋತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಜೀವನದಿ ಹೇಮಾವತಿಯ ತಟದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವ ಹೇಮಗಿರಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು. ವಿಷ್ಣುವು ವೈಕುಂಠದಲ್ಲಿ ಬೇಸರವಾದಾಗ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಎಂಬ ಸ್ಥಳಗಥೆ ಇದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಭೃಗು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶಾಂತ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಮನಸೋತು, ಕೆಲಕಾಲ ತಪೋನಿರತರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಪುರಾಣಕಥೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ರಥಸಪ್ತಮಿಯ ದಿನ ಇಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣ ವೆಂಕಟರಮಣ ಸ್ವಾಮಿಯ ರಥೋತ್ಸವ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವಾರದ ಕಾಲ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಮಠದ ಶಾಖೆಯೊಂದು ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಯಾಣ ವೆಂಕಟರಮಣಸ್ವಾಮಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಠದ ವತಿಯಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಒಡೆಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಅಣೆಯ ಮೇಲಿಂದ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುವ ಹೇಮಾವತಿ ಪುಟ್ಟ ಜಲಪಾತವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದು, ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಕೈಬೀಸಿ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಇಲ್ಲಿನ ನದಿಯ ಮಧ್ಯದ ನಡುಗಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವೇ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ದೇಶ ವಿದೇಶಗಳ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಗೂಡುಕಟ್ಟಿ ಮರಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೆಂಗೇರಿಯ ಬಳಿ ವಿಶ್ವ ಒಕ್ಕಲಿಗರ ಮಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಶಿಕ್ಷಣ, ದಾಸೋಹ ಮತ್ತಿತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಚಂದ್ರಶೇಖರನಾಥ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನವರು. ಗೋವಿಂದೇಗೌಡ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮದ ಹೆಸರಿನ ಇವರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ ಓಡಿಸಿದ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಬಸ್ ತಿಮ್ಮೇಗೌಡ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣಮ್ಮ ದಂಪತಿಯ ಪುತ್ರರು. [[ಬೇಬಿಮಠ]]ದ ಈಗಿನ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ತ್ರಿನೇತ್ರ ಮಹಾಂತ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಇದೇ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತೆಂಡೆಕೆರೆ ಗ್ರಾಮದವರು. ಮಂಜುನಾಥ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮದ ಹೆಸರಿನ ಇವರು ಇಲ್ಲಿನ ಪಂಚಾಕ್ಷರಯ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ದಂಪತಿಯ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನಾಟನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಸಿದ್ದಲಿಂಗೇಗೌಡರು ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದ ನಂತರ ಸನ್ಯಾಸತ್ವ ಪಡೆದವರು. ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಮಠವನ್ನು ಸೇರಿದ ಇವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯಾಗಿ ಮಠದ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಶಾಖೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಳೆಹೊನ್ನೂರಿನ ಜಗದ್ಗುರು ರಂಬಾಪುರಿ ಮಠದ ಖಾಸಾ ಶಾಖಾಮಠವು ಸಹ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತೆಂಡೆಕೆರೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕುಂದೂರು ಬಳಿ ಬಾಬಯ್ಯನ ಗುಡ್ಡ ಇದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ವಿಯೊಬ್ಬ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಎಂಬ ಸ್ಥಳಪುರಾಣ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗದ ಬಂಧುಗಳು ಆಗಾಗ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮೀಪದ ಭಾರತೀಪುರದಲ್ಲಿ ಹಜರತ್ ನಿಜಾಮುದ್ದೀನ್ ಔಲಿಯಾ ದರ್ಗಾ ಇದ್ದು, ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಗ್ರಾಮದ ಒಂದೇ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮಗಳ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಕೋಮು ಸೌಹಾರ್ಧಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಮುರುಕನಹಳ್ಳಿ ಬಳಿಯಿರುವ ಹಜರತ್ ಜಂಗ್ಲಿಪೀರ್ ದರ್ಗಾ, ಆಲಂಬಾಡಿ ಕಾವಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೈಯದ್ ಗೌಸ್‌ಪೀರ್ ಷಾ ಖಾದ್ರಿ ಮತ್ತು ಸೈಯದ್ ಹಫೀಜುಲ್ಲಾ ಷಾ ಖಾದ್ರಿ, ಸಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಬಳಿಯಿರುವ ಹಜರತ್ ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ಔಲಿಯಾ, ಹರಿಹರಪುರ ಬಳಿಯಿರುವ ಜಷ್ನೆ ಸೊಂದಲ್- ಓ- ಉರುಸೆ ಷರೀಫ್ ಹಜ್ರತ್, ಸೈಯದ್ ಸಫ್ದರ್ ಆಲಿಷಾ ಔಲಿಯಾ, ಹಜ್ರತ್ ಸೈಯದ್ ಶಿರಾಜ್ ಆಲಿಷಾ ಔಲಿಯಾ, ಸಿಂಧಘಟ್ಟ ಬಳಿಯಿರುವ ದರ್ಗಾ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸೋಂದಲ್ ಇಲ್ಲವೇ ಖವ್ವಾಲಿ ಎಂಬ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಹೊಸಹೊಳಲು]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ವನಾಥ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಬಸದಿಯಿದೆ. ಸಮೀಪದ [[ಕತ್ತರಘಟ್ಟ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜೈನಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು, ಕತ್ತರಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಕೂಟ ಜಿನಾಲಯವಿತ್ತು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ವಿವಿಧ ತೀರ್ಥಕರರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತಲೇ ಇವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಸ್ತಿ ಹೊಸಕೋಟೆಯ ಬಳಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿತೀರದಲ್ಲಿ ೧೮ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಗೊಮ್ಮಟನ ಏಕಶಿಲಾ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ಯಾವುದೇ ರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಉಪೇಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಜನರು ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಈ ಗೊಮ್ಮಟನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವ ಪದ್ದತಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುರುಕನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ದಿಗಂಬರ ಬಸದಿ ಇದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಶ್ರವಣನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿಯೂ ಜೈನರ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಗಳಿವೆ. ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಬಾಲ ಏಸುವಿನ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರಮುಖ ಆರಾಧನಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಚಾರಿಟೀಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ತಾಲಯದ ವತಿಯಿಂದ ಒಂದೊಂದು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಕೋಡೀಮಾರನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ಹಾದನೂರು ಬಳಿ ಒಂದು ಹಾವು ಕಡಿತದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರ ಸಹ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ==ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು== [[File:Lakshminarayana Temple at Hosaholalu.jpg|thumb|ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಹೊಸಹೊಳಲು]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ದೇವಾಲಯಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ೧೨-೧೩ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿರುವ ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಅಗ್ರಹಾರಬಾಚಹಳ್ಳಿ, [[ಅಘಲಯ]], [[ಕಿಕ್ಕೇರಿ]], [[ಗೋವಿಂದನಹಳ್ಳಿ]], ತೆಂಗಿನಘಟ್ಟ, ತೊಣಚಿ, (ತೊಳಸಿ), ಮಾದಾಪುರ, ಸಂತೇಬಾಚಹಳ್ಳಿ, [[ಸಿಂಧಘಟ್ಟ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಖರಪ್ರಾಯವಾದದು ಹೊಸಹೊಳಲು ಗ್ರಾಮದ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ. ಇದು ತ್ರಿಕೂಟಾಚಲ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಸಹ ಇಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅನುಪಮವಾದ ಕೆತ್ತನೆ, ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತ, ಭಗವತಗಳ ಕಥಾಪ್ರಸಂಗಗಳು, ದಶಾವತಾರ, ಸಮುದ್ರಮಥನ, ತ್ರಿಪುರ ದಹನ, ಅಹಲ್ಯೋದ್ದಾರ ಮತ್ತಿತರ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ಗಾತ್ರದ ಕೋತಿಯೊಂದು ಎಳನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಕೆತ್ತನೆ ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಕೈಚಳಕಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಿಯಂತಿದೆ. ಗೋವಿಂದನಹಳ್ಳಿಯ ಪಂಚಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಸಹ ಉತ್ತಮವಾದ ಕಲಾಕೌಶಲಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸದ್ಯೋಜಾತೇಶ್ವರ, ವಾಮದೇವೇಶ್ವರ, ಅಘೋರೇಶ್ವರ, ತತ್ಪುರುಷೇಶರ ಮತ್ತು ಈಶಾನೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಐದು ಲಿಂಗಗಳುಳ್ಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳಿವೆ. ೧೩ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಇದನ್ನು ಮಲ್ಲಿತಮ್ಮ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು ಎಂದು ದಾಖಲೆಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಸೂಕ್ತ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಸೌಂದರ್ಯವು ಸೊರಗುತ್ತಿದೆ. ಕಿಕ್ಕೇರಿಯ ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಹೊಯ್ಸಳ ಶಿಲ್ಪ ಲಕ್ಷಣವುಳ್ಳ ಏಕಕೂಟ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದನೇ ನರಸಿಂಹನ ಕಾಲದ್ದು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಬಮ್ಮವ್ವೆ ನಾಯಕಿತಿ ಎಂಬಾಕೆ ಕ್ರಿ.ಶ.೧೧೭೧ರಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದಳು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ (ಶಾಸನ ಕೃಪೇ.೨೭) ದಾಖಲೆಯಿದೆ. ಇದೇ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ (ಶಾಸನ ಕೃಪೇ.೪೯, ಕಾಲ ಕ್ರಿ.ಶ.೧೧೧೧), ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಯೋಗಾನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಜಯನಗರದ ಹರಿಹರ- ಬುಕ್ಕರಾಯರ ಕಾಲದ್ದು ಎನ್ನಲಾದ ಗ್ರಾಮದೇವತೆ ಕಿಕ್ಕೇರಮ್ಮನ ದೇವಾಲಯ ಸಹ ಇವೆ. ಕಿಕ್ಕೇರಮ್ಮನ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಕೊಂತವನ್ನು ಕುಣಿಸುವ ಆಚರಣೆ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದದ್ದು. ಅಗ್ರಹಾರಬಾಚಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಹುಣಸೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಗರುಡಗಲ್ಲುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಗರುಡಗಲ್ಲುಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಗರುಡ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ೧೨೫೭ರ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ‘ಮುಗಿಲಕುಲ’ ಎಂಬ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಿವನೆನಾಯಕ, ಲಖ್ಖಯನಾಯಕ, ಕಂನೆಯ ನಾಯಕ, ಸಿಂಗನಾಯಕ ಎಂಬುವವರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಯದಾತರಾದ ಹೊಯ್ಸಳ ದೊರೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು ಮತ್ತು ಪರಿವಾರದ ಸಮೇತ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ತೆತ್ತರು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿಂಧಘಟ್ಟದದಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ದ್ವಿಕೂಟಾಚಲ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಜನ್ನೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಎರಡು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ ೧೧೭೯ರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಪುರ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ ೧೨೯೯ರ ಹೊಯ್ಸಳ ವೀರಬಲ್ಲಾಳನ ಶಾಸನ ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿದೆ. ಹಿಂದೂಗಳು ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದು ಎಂಬ ದಾಖಲೆಯಿರುವ ಇಲ್ಲಿನ ಮಸೀದಿಯೊಂದು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಿಂದೂಗಳ ಉದಾರತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ೧೫೩೭ರ ಶಾಸನ ಸಮೀಪದ ಶಿವಪುರವನ್ನು ಈ ಮಸೀದಿಗೆ ದತ್ತಿಯಾಗಿ ನೀಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವೂ ಇಲ್ಲಿದೆ. ‘ಸಿಂಧಘಟ್ಟದ ದೇವರು ಹಿಂದುಮುಂದು’ ಎಂಬ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ತಿರುಮಲ ದೇವರ ಗುಡಿ ಸಹ ಇದ್ದು, ವಿಗ್ರಹ ಹಿಂದುಮುಂದಾಗಿದೆ. ಅಘಲಯ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರನಾಥ ದೇವಾಲಯವು ಹೊಯ್ಸಳರ ಶೈಲಿಯ ತ್ರಿಕೂಟಾಚಲ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಮೂರನೇ ನರಸಿಂಹನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು ಎನ್ನಲಾಗಿದ್ದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಗೊಂಡು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪಾಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯಿದೆ ಎಂಬ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ‘ಅಘಲಯ’ (ಅಘ-ಪಾಪ, ಲಯ-ನಾಶ) ಸ್ಥಳಗಥೆಯೊಂದು ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಸಂತೇಬಾಚಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಹೊಯ್ಸಳರ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಮುಂಭಾಗದ ದ್ಯಾವನಕೆರೆಯ ಎದುರಿಗೆ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಇರುವ ದೇವಾಲಯ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶಿಥಿಲಾವಸ್ಥೆ ತಲುಪಿತ್ತು. ಇದೀಗ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಗೊಂಡು ದರ್ಶನಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮದೇವತೆ ಪಟಲದಮ್ಮ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಮಾಳಗೂರಿನ ಪಂಚಲಿಂಗಗಳ ದೇವಾಲಯ ಸಹ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಐದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಿಂಗಗಳಿರುವ ಐದು ದೇವಾಲಯಗಳಿದ್ದು, ಪಂಚಲಿಂಗಗಳ ದೇವಾಲಯ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಯ್ಸಳ ದೊರೆ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಪತ್ನಿ ನಾಟ್ಯರಾಣಿ ಶಾಂತಲೆ ಇದೇ ಗ್ರಾಮದವಳು ಎಂಬುದು ವಿಧ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ತೆಂಗಿನಘಟ್ಟದ ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ, ಮಾದಾಪುರದ ತ್ರಯಂಬಕೇಶ್ವರ, ತೊಣಚಿಯ (ತೊಳಸಿ) ಬಸವೇಶ್ವರ ಸಹ ಹೊಯ್ಸಳ ಶೈಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳಾಗಿವೆ. ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ ಅಪರೂಪದ ಕಲಾವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದ್ದು ಎನ್ನಲಾದ ಶಿವಾಲಯ, ಕೊಂಗಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ದೇವಾಲಯಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಒಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಬತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳ ಕಣಜ ಎನಿಸಿದೆ, ಪ್ರತಿಭಾವಂತರ ಆಗರವಾಗಿದೆ. ಮೋದೂರಿನ ರಾಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಸುಂದರ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರ ಒಮ್ಮೆ ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದ ಎಂದು ಸ್ಥಳಗಥೆಯೊಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ವಿಭೂತಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಸಹ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯ ಚೋಳರ ಕಾಲದ್ದು ಎನ್ನಲಾಗಿದ್ದು, ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡದ್ದು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳೂ ಇವೆ. [[ವರಾಹನಾಥ ಕಲ್ಲಹಳ್ಳಿ]] ಎಂಬ ಗ್ರಾಮ ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದದ್ದು, ಅಪರೂಪದ್ದು ಎನ್ನಲಾದ ಭೂವರಾಹನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ ಇದೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ವರಾಹಾವತಾರದ ಭವ್ಯವಾದ ೧೪ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಮೂರ್ತಿ ಭೂದೇವಿಯ ಸಹಿತವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಹೊಯ್ಸಳ ದೊರೆ ೩ನೇ ಬಲ್ಲಾಳ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ನೆನಪಿಗೆ ಅಗ್ರಹಾರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದ ದೇಮಲಾಪುರ ಈಗಿನ ಕಲ್ಲಹಳ್ಳಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರಿನ ಪರಕಾಯ ಮಠದ ನಿರ್ವಹಣೆ ನಡುವೆಯೂ ಉಪೇಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ಈ ದೇವಾಲಯ ಇದೀಗ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣಗೊಳುತ್ತಿದೆ. ಸಂಗಾಪುರದ ಬಳಿ ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯ. ಗೂಡೇಹೊಸಳ್ಳಿಯಿಂದ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿ ಬರುವ ಹೇಮಾವತಿಯು, ಇಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿಯಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಇವೆರಡರ ಜೊತೆಗೆ ಇಲ್ಲಿಗೇ ಹರಿದು ಬರುವ ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ ಸೇರಿ ಮೂರು ನದಿಗಳ ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರದ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಂಗಳಿಸುವ ಇಲ್ಲಿನ ಸುಂದರ, ಪ್ರಶಾಂತವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವಿದ್ದು, ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ತಿಪ್ಪೂರಿನ ಪಾಳಯಗಾರ ಮಾಚನಾಯಕ ಎಂಬಾತ ಇಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜಾ ಕೈಂಕರ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸಾಸಲಿನ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಶಂಭುಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಬಯಲು ಸೀಮೆಯ ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿವೆ. ಕಾರ್ತೀಕ ಮಾಸ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರತಿ ಸೋಮವಾರ ಇಲ್ಲಿಗೆ ನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸಿ ನಾಗಾರಾಧನೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಷದ ಹಾವಿನ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಸಿಗುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಚರ್ಮರೋಗಗಳನ್ನು ವಾಸಿಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎನ್ನಲಾದ ಇಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ಕುದುರೆ ಮಂಡಮ್ಮ ಇಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಮದೇವತೆ. ಮಾನಿಗ ಶೆಟ್ಟಿಯ (ಕತ್ತೆಯ) ಮೆರವಣಿಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಬಿಲ್ಲೇನಹಳ್ಳಿ ಬಳಿಯಿರುವ [[ಗವಿರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] ಗ್ರಾಮೀಣರ ಪಾಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಜನ- ಜಾನುವಾರುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲಿರುವ ಗವಿರಂಗನಾಥ ಸಿದ್ಧಹಸ್ತ ಎಂಬುದು ಜನರ ನಂಬಿಕೆ. ಪುಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಿವಿ ಚುಚ್ಚಿಸುವುದು, ಹರಕೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತವರು ಮಾಂಸಾಹಾರದ ಪರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ. ವಿಷ್ಣುವು ಋಷಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದ ಎಂಬ ಸ್ಥಳಗಥೆಯಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ ಭಾರತೀಪುರದ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ, ಭೈರಾಪುರದ ಭೈರವೇಶ್ವರ, ಹಿರಿಕಳಲೆ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ, ನಾಯಕನಹಳ್ಳಿಯ ಭೈರವೇಶ್ವರ, ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆಯ ಕೈಲಾಸೇಶ್ವರ, ನಾಗರಘಟ್ಟದ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ, ಆಲೇನಹಳ್ಳಿಯ ಶಂಭುಲಿಂಗೇಶ್ವರ, ಹರಿಹರಪುರದ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ, ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳಾಗಿವೆ. ನಾಡಿನ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಭಕ್ತರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಶಕ್ತಿದೇವತೆ ಚಂದುಗೋನಹಳ್ಳಿಯ ಅಮ್ಮನ ದೇವಾಲಯ ಉಲ್ಲೇಖನಾರ್ಹ. ಹಂದಿ, ಕುರಿ, ಕೋಳಿಗಳ ಬಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಪರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾದ ಸ್ಥಳ. ==ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನಗಳು, ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಸ್ತಿಗಲ್ಲುಗಳು== ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಈವರೆಗೆ ೧೧೪ ಶಾಸನಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಶಾಸನಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಾಸನಗಳು ಕಿಕ್ಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿದ್ದು, ಬಹುಪಾಲು ಶಾಸನಗಳು ಕನ್ನಡದಲಿ, ಕೆಲವು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ದಾನ ಶಾಸನ, ವೀರ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಶಾಸನಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾಸ್ತಿಗಲ್ಲುಗಳು ಸಹ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಅಗ್ರಹಾರಬಾಚಹಳ್ಳಿಯ ೧೧೭೯ರ ವೀರಬಲ್ಲಾಳನ ಕಾಲದ ವೀರಗಲ್ಲು ಸಾಮಂತ ಬಬ್ಬೆಯ ನಾಯಕ ತನ್ನ ರಾಜನ ಪರವಾಗಿ ಕಾದಾಡಿದ್ದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಗ್ರಾಮದ ೧೨೨೪ರ ವೀರಗಲ್ಲು ಸೆರೆಸಿಕ್ಕ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸೆರೆಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಲು ಕೇತಣನೆಂಬುವನು ಹೋರಾಡಿ ಸತ್ತನೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ತೆಂಗಿನಘಟ್ಟದ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ, (ಶಾಸನ ಕೃಪೇ ೪೩, ಕಾಲ ೧೧೧೭) ಹೋರಾಡಿ ಸತ್ತ ಸಾವಂತ ಕಾಳಯ್ಯನನ್ನು ಕಲಿಯುಗ ಮಾರ್ತಾಂಡ, ಸಂಗ್ರಾಮ ಸಹಸ್ರಬಾಹು, ಕದನ ತ್ರಿನೇತ್ರ, ಪರನಾರಿದೂರ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೆಳ್ಳಹಳ್ಳಿಯ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ, (ಶಾಸನ ಕೃಪೇ ೧೧೧೪ರಲ್ಲಿ) ಬಿಟ್ಟಿಯ ಮಾರಯ್ಯನ ಮಗ ಸೆಟ್ಟಿಯಣ್ಣನು ಕಳ್ಳರಿಂದ ತುರುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು, ಹಲವು ಕಳ್ಳರನ್ನು ಕೊಂದು ತಾನೂ ಸತ್ತನೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಿಂಧಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ (ಶಾಸನ ಕೃಪೇ ೯೨, ಕಾಲ ೧೫೩೭) ರಂಗಯ್ಯನಾಯಕ ಮತ್ತು ಬಾಬುಸೆಟ್ಟಿ ಎಂಬುವವರು ಇಲ್ಲಿನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಾಂಧವರಿಗಾಗಿ ‘ಕಲ್ಲ ಮಸೀತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ’ ಎಂಬ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಟ್ಟರು ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿದ್ದು, ಇದು ಧರ್ಮ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿದೆ. ಹೈದರಾಲಿಯು ಖಾದ್ರಿದರ್ಗಾಕ್ಕೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಟ್ಟಂಗೆರೆ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದತ್ತಿಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ೧೭೫೯ರ ಚಟ್ಟಂಗೆರೆ ಶಾಸನ (ಕೃಪೇ ೧೦೨) ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಗೋವಿಂದನಹಳ್ಳಿಯ ದೇವಾಲಯದ ೧೨೩೬ರ ಶಾಸನ (ಕೃಪೇ ೩೯) ಹೊಯ್ಸಳ ವಂಶದ ಆರಂಭದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನಿಡುತ್ತದೆ. ಆಲೇನಹಳ್ಳಿಯ ಕ್ರಿ.ಶ ೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನ (ಕೃಪೇ ೧೯) ನೀತಿವಾಕ್ಯ ಪೆರ್ಮಾನಡಿಯು ನಡೆಸಿದ ಕಲವೂರ ಕಾಳಗದಲ್ಲಿ ಬಮ್ಯನು ಪ್ರಾಣಕೊಟ್ಟ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಯಕನಹಳ್ಳಿಯ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನ (ಕೃಪೇ ೬೭) ಗುಳೆಯ ನಾಯಕ ಎಂಬುವವನ ಆಳು ಕುರುಳೆಯ ನಾಯಕನ ಮಗ ಮಚನ ಎಂಬಾತ ಸಿಂಗಕಟ್ಟಕದ ಜವರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಎಂದು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮಡುವಿನಕೋಡಿಯ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೨೦೦ರ ಶಾಸನ (ಕೃಪೇ ೧೧೧) ಮಹಾಪ್ರಭು ಮಲ್ಲಿಯಣ್ಣ ಮತ್ತು ಆತನ ತಮ್ಮ, ಬೀರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಒಂದೇ ದಿನ ಕೈಲಾಸಪ್ರಾಪ್ತರಾದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬಸ್ತಿ ಹೊಸಕೋಟೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ (ಕೃಪೇ ೧೦೭) ಇಲ್ಲಿನ ಜೈನ ಬಸದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಮೀಪದ ಮಾವಿನಕೆರೆಯನ್ನು ದತ್ತಿಯಾಗಿ ನೀಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಇದೆ. ಹೊಸಹೊಳಲು ಗ್ರಾಮದ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿರುವ ೧೧೨೫ರ ಕಾಲದ ಶಾಸನವು ನೊಣಬಸೆಟ್ಟಿಯು ಶ್ರೀ ಶುಭಚಂದ್ರ ಸಿದ್ದಾಂತ ದೇವರಿಗೆ ಬಸದಿಗಾಗಿ ಅರುಹನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದತ್ತಿ ನೀಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊನ್ನೇನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನ (ಕೃಪೇ ೨೦) ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದು, ವಿವರಗಳು ಅಳಿಸಿಹೋಗಿವೆ. ===ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು === ಅಗ್ರಹಾರಬಾಚಹಳ್ಳಿಯ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ (ಶಾಸನ ಕೃಪೇ ೮೨, ಕಾಲ ೧೧೪೨) ಗರುಡ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ತಮ್ಮ ಒಡೆಯರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣತೆತ್ತ ವೀರರ ಪತ್ನಿಯರಾದ ಕಲ್ಲವ್ವೆ, ಜವನವ್ವೆ, ಉಮ್ಮವ್ವೆ ಎಂಬುವವರು ಸಹ ಗಂಡಂದಿರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ವೀರಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಿಕ್ಕೇರಿಯ ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಮ್ಮವ್ವೆ ನಾಯಕಿತಿ ಎಂಬಾಕೆಯ ಕುರಿತು ವರ್ಣನೆಯಿದೆ. ‘ಭಕ್ತಿ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಬ್ರಹ್ಮೇಶನ ಪಾದಕಮಳಭೃಂಗೆ ಎನಲು ಧಾರಿಣಿಯಲು ಬಮ್ಮವ್ವೆಯಂತೆ ನೋಂತವರೊಳರೇ’ ಎಂದು ಆಕೆಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೊಸಹೊಳಲು ಗ್ರಾಮದ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ (ಶಾಸನ ಕೃಪೇ ೩) ನೊಣಂಬಿಶೆಟ್ಟಿ ಎಂಬಾತನ ಪತ್ನಿ, ಪ್ರಭುವಿನ ಮನೋನಯನವಲ್ಲಭೆ ದಾನವಿನೋದೆ ದೇಮಿಕಬ್ಬೆ, ಕತ್ತರಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಸದಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ, ಕೆರೆಯ ಕೆಳಗಿನ ಗದ್ದೆ, ತೋಟ, ಮನೆಗಳನ್ನು ದತ್ತಿಯಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಳು ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಶ್ರವಣನಹಳ್ಳಿಯ ಶಾಸನ (ಕೃಪೇ ೨೧) ಹೊಯ್ಸಳ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಹಿರಿಯ ರಾಣಿ ಚಂದಲದೇವಿ, ಮಂದಗೆರೆಯ ಉಪಗ್ರಾಮ ಕಾವನಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ವೀರ [[ಕೊಂಗಾಳ್ವರು|ಕೊಂಗಾಳ್ವ]] ಜಿನಾಲಯ ದೇವರ ಅಂಗಭೋಗಕ್ಕೆ ದತ್ತಿಬಿಟ್ಟ ವಿಷಯ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ತೆಂಗಿನಘಟ್ಟದ ಶಾಸನ (ಕೃಪೇ ೪೨) ವೀರನಾರಸಿಂಹನ ಹಡವಳಕೊಳ್ಳಿ ಅಯ್ಯನ ಸಭಾಂಗ ಲಕ್ಷುಮಿ ಚಾವುಂಡವ್ವೆಯ ಸುಪುತ್ರರಾದ ಹಡವಳ ಕಾವಣ್ಣ, ಕಂಚ, ಕಾಳಯ, ಚಿಕ್ಕಾಟಯ ಮತ್ತಿತರರು ‘ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲ್ಯವ ಮಾಡಿಸಿ, ಕೆರೆಯಂ ಕಟ್ಟಿಸಿ, ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವರ್ಗೆ ದತ್ತಿ ಬಿಟ್ಟರು’ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭೈರಾಪುರದ ಶಾಸನ (ಕೃಪೇ ೯೬, ೧೪೨೪) ಚಾಮಾಂಬಿಕೆಯ ಗರ್ಭದುಗ್ಧಾಬ್ಧಿಚಂದ್ರ ಶ್ರೀಮನ್ನಹಾ ಪ್ರಧಾನಂ ಚಿಕ್ಕೊಡೆಯ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಾಂಬಿಕೆಯ ಮಗ ಸೇರಿ ಈ ಭೈರವೇಶ್ವರ ಪುರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಭೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ಐಗಂಡುಗ ಗದ್ದೆಯನ್ನು ದತ್ತಿಬಿಟ್ಟ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಊರಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ (ಕೃಪೇ ೯೮) ರೇಕವ್ವೆ ಆಕೆಯ ತಾಯಿ ರೇಖಾದೇವಿ ಮಗಳು ತಿಪ್ಪವ್ವೆ ಮೊಮ್ಮಗಳು ಸೋಯಕ್ಕ ಎಂಬ ನಾಲ್ವರು ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದ್ದು, ರೇಕವ್ವೆ ದಣ್ನಾಯಕಿತ್ತಿ ‘ತಾವು ಮಾಡಿದ ಅಗ್ರಹಾರ ಹೊಸವಾಡದ ಭೈರಾಪುರವಾದ ಬೊಂಮನಾಯ್ಕನಹಳ್ಳಿಯ ಊರ ಈಶಾಂನ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾವು ಮಾಡಿಸಿದ ಶಿವಾಲ್ಯ ಭೈರವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವನೂ ಆ ದೇವರ ನಾಲ್ಕು ವ್ರಿತ್ರಿಗಳನೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ದಾನವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟ ವಿವರಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಮಡುವಿನಕೋಡಿಯ ಶಾಸನ (ಕೃಪೇ ೧೧೦) ಮಾದಗೌಡಿ ಎಂಬ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಧರ್ಮದ ಮೇರು ಪಾರ್ಬತಿ ಗಉರಿ ಅಭಿಮಾನ ಸುಗ್ಗಲದೇವಿ ಗೋತ್ರಚಿಂತಾಮಣಿ ರಾಣಿಮೊಖಜ್ಯೋತಿ ಎಂದು ಸ್ಥುತಿಸಿದೆ. ಇದೇ ಊರಿನ ಶಾಸನಗಳು (ಕೃಪೇ ೧೧೧ ಮತ್ತು ಕೃಪೇ ೧೧೨) ದುಬಿಗೌಡಿ ಮತ್ತು ಮಾಚವ್ವೆ ಎಂಬ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಣಿಮೊಖಜ್ಯೋತಿ ದಬಿಗಾವುಂಡಿಯ ಸುಪುತ್ರ ಮಲ್ಲಿಯಂಣ ತುರುಗಾಳಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಾಚವ್ವೆಯ ಮಗ ಬಿಕೆಯನಾಯಕ ದಾಳಿಕೋರರೊಂದಿಗೆ ಕಾದು ಪ್ರಾಣತೆತ್ತರು ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಅಂಕನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸನ ತೋಳುಗಲ್ಲು ಮಾದರಿಯ ಮಾಸ್ತಿಕಲ್ಲು ಇದೆ. ==ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ == ‘ನಿಜಗುರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಿದ್ದಲಿಂಗೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಅಂಕಿತನಾಮದೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ವಚನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಿದ್ದಲಿಂಗೇಶ್ವರರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಾಪನಹಳ್ಳಿ ಗವಿಮಠದಲ್ಲಿ ೧೩ನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ್ದವರು. ತಮ್ಮ ‘ಭೈರವೇಶ್ವರ ಕಾವ್ಯ’ದಿಂದ ನಾಡಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಾದವರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಿಕ್ಕೇರಿಯ ನಂಜುಂಡಾರಾಧ್ಯ. ಸುಮಾರು ೧೫೫೦ರ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ್ದ ಇವರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ‘ಚಿತ್ರಗಳು-ಪತ್ರಗಳು’ ಖ್ಯಾತಿಯ ಶತಾಯುಷಿ ಸಾಹಿತಿ [[ಎ.ಎನ್.ಮೂರ್ತಿರಾವ್|ಎ.ಎನ್.ಮೂರ್ತಿರಾಯರು]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು ಗ್ರಾಮದವರು. ಕನ್ನಡ ಪ್ರಬಂಧದ ಆದ್ಯ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಎನಿಸಿರುವ ಇವರ ವೈಚಾರಿಕ ಕೃತಿ ‘ದೇವರು’ ಓದುಗರ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲಣವನ್ನೇ ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿ ಪಡೆದ, ವಿವಿಧ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿರುವ ಡಾ.ನಾ.ನಾಗಪ್ಪ, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಕಲಾಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಖ್ಯಾತಿಯ [[ಅ.ನಾ.ಸುಬ್ಬರಾಯರು]], ವಿನೋದ ಸಾಹಿತಿ [[ಅ.ರಾ.ಮಿತ್ರ]], ‘ಆಕಾಶವಾಣಿ ಈರಣ್ಣ’ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯ [[ಎ.ಎಸ್.ಮೂರ್ತಿ]], ವಿಡಂಬನಾ ಸಾಹಿತಿ ಅ.ರಾ.ಶೇಷಗಿರಿ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಕೀರ್ತಿ ತಂದ ಕೃ.ನ.ಮೂರ್ತಿ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಅ.ರಾ.ಆನಂದ, ಶಿಶುಸಾಹಿತಿ ಅ.ರಾ.ಚಂದ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದ [[ಎ.ಆರ್.ಶಶಿಧರ್ ಭಾರಿಘಾಟ್]], ಭರತನಾಟ್ಯ ಪ್ರವೀಣರಾದ ಶ್ರೀಧರ್ ಸಹ ಇದೇ ಗ್ರಾಮದವರು. ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಆದ್ಯ ಪ್ರವರ್ತಕರೆನಿಸಿದ [[ಅರ್ಚಕ ರಂಗಸ್ವಾಮಿಭಟ್ಟರು]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಂಡಿಹೊಳೆ ಗ್ರಾಮದವರು. ವೈಖಾಸಾಗಮ ಪಂಡಿತರಾಗಿದ್ದ ಇವರು ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ‘ಹುಟ್ಟಿದ ಹಳ್ಳಿ’ (ಹುಟ್ಟಿದಹಳ್ಳಿಯ ಹಳ್ಳಿಯ ಹಾಡು) ಕೃತಿಯು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕವೂ ಆಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ಈ ಅದ್ವಿತೀಯ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ, ಇತಿಹಾಸ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನ, ಹಾಡುಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳು, ಗಾದೆಗಳು, ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತಿತರ ಅಂಶಗಳ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲಸಂಗಿ ಸಹೋದರರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಜಾನಪದ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಸರು ಭಟ್ಟರದ್ದು. ‘ಮೈಸೂರು ಮಲ್ಲಿಗೆ’ಯ ಕಂಪನ್ನು ನಾಡಿನ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಪಸರಿಸಿದ ಪ್ರೇಮಕವಿ [[ಕೆ.ಎಸ್.ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಿಕ್ಕೇರಿಯವರು. ಇವರ ಕವನಸಂಕಲನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ‘ಮೈಸೂರು ಮಲ್ಲಿಗೆ’ ಹೆಸರಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಒಂದು ಅಪೂರ್ವ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ರಸಋಷಿ ಕುವೆಂಪುರವರ ಅಕ್ಕರೆಯ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿದ್ದ, ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ನಡೆನುಡಿಯ [[ಸುಜನಾ (ಎಸ್. ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿ)|ಡಾ.ಸುಜನಾ]] (ಎಸ್.ನಾರಾಯಣಶೆಟ್ಟಿ) ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೊಸಹೊಳಲು ಗ್ರಾಮದವರು. ತಮ್ಮ ಯುಗಸಂಧ್ಯಾ ಕೃತಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪುರಸ್ಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದ ಇವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಆದರ್ಶಗಳ ಮೂಲಕ ಅಪಾರ ಶಿಷ್ಯಕೋಟಿಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ‘ಮೇಷ್ಟು’. ನಿಘಂಟು ತಜ್ಞ ಗಂಜಾಂ ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯ (ಜಿ.ವಿ) ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೈಗೋನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಮೊಮ್ಮಗ ಮತ್ತು ಅಳಿಯ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆಧುನಿಕ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆದು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ ಅಂಬಿಗರಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿರುವ [[ಡಾ.ಲತಾರಾಜಶೇಖರ್]] ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖನಾರ್ಹವಾದುದು. ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರೂ ಆದ ಇವರು ಬುದ್ದ ಮಹಾದರ್ಶನ, ಬಸವ ಮಹಾದರ್ಶನ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪಟ್ಟಣದ ಶಾರದಾ ಜಡೆ ಎಂಬುವವರು ಹಿಂದಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದು, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ‘ನವರತ್ನ ಕಡಗ’ (ಕಥಾ ಸಂಕಲನ) ಮತ್ತು ‘ಸಾಗರ ದೀಪ’ (ಕವನ ಸಂಕಲನ) ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸ ವಿಭಾಗದ ವಿಶ್ರಾಂತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳ ಕರ್ತೃ ಡಾ.ಶಿವಣ್ಣ (ಮಾವಿನಕೆರೆ), ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಡಾ.ಸೋಮಶೇಖರಗೌಡ]], ಪತ್ನಿ ಜೈನಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ [[ಡಾ.ಪದ್ಮಾಶೇಖರ್]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅಂಬಿಗರಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದವರು. ‘ಪರಪುಟ್ಟ’ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳ ಕರ್ತೃ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ರಾಜಯೋಗಿಗಳು, ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿಯರಾದ ಆಲೇನಹಳ್ಳಿ ಪ್ರೇಮಾ, ಹೊಸಹೊಳಲು ವಿಜಯಶ್ರೀ, ಸ್ತ್ರೀ ಅಶ್ರುಧಾರೆ ಕಾದಂಬರಿ ಕರ್ತೃ ಅಗ್ರಹಾರಬಾಚಹಳ್ಳಿ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ, ಆಶುಕವಿ ಅಂಬಿಗರಹಳ್ಳಿಯ ಅಂ.ಚಿ.ಸುಬ್ಬಣ್ಣ ಇದೇ ತಾಲ್ಲೂಕಿನವರು. ಲೇಖಕರಾಗಿ, ಸಾಹಿತಿಗಳಾಗಿ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳು, ಹಲವು ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದಿರುವ ಬಮನಾ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಗೆ ಬಾಜನರಾಗಿರುವ ಮಂಜುನಾಥ್ ಅವರು ತಾಲೂಕಿನ ಬೂಕನಕೆರೆ ಹೋಬಳಿಯ ಬಲ್ಲೇನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದವರು‌.ಮಾರೇನಹಳ್ಳಿ ಲೋಕೇಶ್ ಅವರು ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೇ ಅಪಾರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪುಟ್ಟನ ಪ್ರಾಸಗಳು, ಈ ಹಾಡು ನಿಮಗಾಗಿ, ಬೆಕ್ಕಿನ ಬೆಟ್ಟ, ನನ್ನ ದೇಶ ನನ್ನ ಜನ, ಆಧುನಿಕ ವಚನ ಸಂಕಲನ ಬಸವ ಗುರು, ಲೋಕಾನುಭವ ಶತಕ, ಬಸವ ಗೀತೆಗಳು, ಸಾಸಲು ಶಂಭುಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳು ಮುಂತಾದ ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೃತಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಂತೇಬಾಚಹಳ್ಳಿ ಹೋಬಳಿ ಹರಿಯಾಲದಮ್ಮಗುಡಿ ಮಾರೇನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದವರು. ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೇ ಮೀಸಲಾದ ಚಿಣ್ಣರ ನುಡಿ ತ್ರೈ ಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ ಹೊರತರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ರಸವಿ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮ ದೊಂದಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಸವಿತಾರಮೇಶ್ ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆಯವರು.ವೃತ್ತಿ ಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಛಾಯಾದೇವಿ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಇವರು' ತುಂತುರು', 'ಸವಿಗನಸು ' ಎಂಬ ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ಸಾರಾಯಿ 'ಅಂಗಡಿ ಇಲಿಗಳು ' ಕಥಾಸಂಕಲನ 'ಜನಮನಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪದ' ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ 'ಚಿಣ್ಣರ ಜ್ಞಾನ ಭಂಡಾರ ' ಎಂಬ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ತಾಲೂಕು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕು ಮಹಿಳಾ ಘಟಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು ಗ್ರಾಮದ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಜರುದ್ದೀನ್ ತನ್ನ "ಅಕ್ಕಿ-ಚುಕ್ಕಿ" ಮತ್ತು "ನಿಸರ್ಗ ನಾದ" ಎಂಬ ಎರಡು ಕವನ ಸಂಕಲನದಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಯುವಸಾಹಿತಿ ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದ್ಧಾರೆ.ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಜರುದ್ದೀನ್ ಅವರು ಕಾವ್ಯಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ== ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವರು ಮತ್ತಿಘಟ್ಟದ ದಿ.ಎಂ.ಎನ್.ಸುಬ್ಬರಾಜೇಗೌಡರು. ಇವರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದ ‘ಆರ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆ’ಯೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ದೊರೆಯಿತು. ನಂತರ ಕೆ.ಆರ್.ನೀಲಕಂಠ ಸಂಪಾದಕತ್ವದ ‘ಹೇಮಾವತಿ ಬಯಲು’, ಎಂ.ಕೆ.ಹರಿಚರಣ್ ತಿಲಕ್ ಸಂಪಾದಕತ್ವದ ‘ಅತ್ತಿಗುಪ್ಪೆ’, ಜಿ.ಅರವಿಂದ್ ಸಂಪಾದಕತ್ವದ ‘ಸುದ್ದಿಸಮರ’, ಸಾದುಗೋನಹಳ್ಳಿ ಮಹದೇವ್ ಸಂಪಾದಕತ್ವದ ‘ಸಾಕ್ಷಿಬೀಡು’, ಪ್ರಗತಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಶೈಲಜಾ ಕಾಳೇಗೌಡರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದ ‘ಸಮೂಹ ಧ್ವನಿ’, ಮಾರೇನಹಳ್ಳಿ ಲೋಕೇಶ್ ಸಂಪಾದಕತ್ವದ ‘ಚಿಣ್ಣರ ನುಡಿ’ (ಶಿಶು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆ), ಅ.ಮ.ಶ್ಯಾಮೇಶ್ ಸಂಪಾದಕತ್ವದ ‘ಹನಿ ಹನಿ’ ಬೆಳಕು ಕಂಡಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಸ್ಥಬ್ಧವಾಗಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಪಟ್ಟಣದ ಸರ್ಕಾರಿ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ವಿಭಾಗ ‘ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ಸ್ ವಾಯ್ಸ್’ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ವಿಭಾಗ ‘ಮಹಿಳಾ ಧ್ವನಿ’ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊರತರುತ್ತಿವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಗಡಿ ಗ್ರಾಮ ಮಾರೇನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಯೋಗೇಶ್‌ ಮಾರೇನಹಳ್ಳಿಯವರು ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ವರದಿಗಾರರಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮೈಸೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ–ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಅನುಭವ ಅವರಿಗಿದೆ. ಉದಯವಾಣಿ, ಈ ಸಂಜೆ ಸೇರಿ ವೀಕ್‌ ಎಂಡ್‌ ಡೈರಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಹಿತಿಯೂ ಆಗಿರುವ ಮಾರೇನಹಳ್ಳಿ ಯೋಗೇಶ್ ಅವರು ‘ಜೀವ ಸೆಲೆ ಕಾಮೇಗೌಡ’ ಕೃತಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಮಂಡ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪಠ್ಯವೂ ಆಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪತ್ರಿಕಾ ರಂಗದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರೆಂದರೆ ಬಳ್ಳೆಕೆರೆ ಮಂಜುನಾಥ್-ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕ, ಬಲ್ಲೇನಹಳ್ಳಿ ಮಂಜುನಾಥ್ ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, ಕೆ.ಆರ್.ನೀಲಕಂಠ, ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ,ಹರಿಚರಣತಿಲಕ್ - ಕನ್ನಡಪ್ರಭ, ಅಗ್ರಹಾರಬಾಚಹಳ್ಳಿ ಆರ್.ಶ್ರೀನಿವಾಸ್-ಮೈಸೂರುಮಿತ್ರ/ & ಉದಯಕಾಲ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ, ಅಪ್ಪನಹಳ್ಳಿ ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್- ಉದಯವಾಣಿ, ಹೆಚ್.ಆರ್.ಲೋಕೇಶ್- ಆಂದೋಲನ,ಕಾಡುಮೆಣಸ ಚಂದ್ರು- ಸುವರ್ಣ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಕರ್ನಾಟಕ,ಮಾಕವಳ್ಳಿ ಎಂ.ಸಿ.ರವಿಕುಮಾರ್- ವಿಜಯವಾಣಿ, ಹೆಚ್.ಬಿ.ರಾಜೇಶ್- ಹೊಸದಿಗಂತ,ಕೆ.ಸಿ.ವೆಂಕಟರಾಮು-ವಾರ್ತಾಭಾರತಿ, ಎಚ್.ಬಿ.ಮಂಜುನಾಥ-ಶಿಂಷಾಪ್ರಭಾ,ಸಂಜೆಮಿತ್ರ, (ಸೊಳ್ಳೇಪುರ) ಕಿಕ್ಕೇರಿ ಶಂಭು ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ,ಜನಮಿತ್ರ,ಸುದ್ದಿ ಕಿರಣ, ಚಾಮುಂಡಿ ನ್ಯೂಸ್ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನಲ್ ಗಳು ವಿವಿದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವರದಿಗಾರರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾ ಸುದ್ದಿಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಕಿಕ್ಕೇರಿ ಬಲರಾಮು- ವಿಜಯವಾಣಿ,ಕನ್ನಡಪ್ರಭ,ಸಂಯುಕ್ತ‌ಕರ್ನಾಟಕ, ಕರೋಠಿ ಮಹೇಶ್ ಆಂದೋಲನ(ಕಿಕ್ಕೇರಿ), ಬಸವರಾಜು- ಜನಮಿತ್ರ, ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪತ್ರಿಕೆಕೆಗಳು, ಕಿಕ್ಕೇರಿ ಗೋವಿಂದರಾಜು ಪ್ರಜಾವಾಣಿ,ಟಿವೈ ಆನಂದ್- ಕನ್ನಂಬಾಡಿ,ರವಿ ವಿಜಯವಾಣಿ, ಮಹೇಶ್ ಗಂಜಿಗೆರೆ ರಾಜ್ಯಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಪ್ರಜಾನುಡಿ ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕು ಮಟ್ಟದ ವರದಿಗಾರರಾಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕಾ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಸಾಧಕರು== '''ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ : ಖ್ಯಾತ ಮಕ್ಕಳ ತಜ್ಞರಾದ ಐಚನಹಳ್ಳಿಯ ಡಾ.ಅಂಕೇಗೌಡ, ರಾಯಸಮುದ್ರದ ಡಾ.ವಿಜಯಕುಮಾರ್, ಖ್ಯಾತ ಮನೋವೈದ್ಯ ಸೊಳ್ಳೇಪುರದ ಡಾ.ಎಸ್.ಕೆ.ಸುಬ್ಬೇಗೌಡ, ಪ್ರಸೂತಿ ತಜ್ಞೆ ಮಾಂಬಳ್ಳಿಯ ಡಾ.ಆಶಾ, ಖ್ಯಾತ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಸರ್ಜರಿ ತಜ್ಞರಾದ ಸಂತೇಬಾಚಹಳ್ಳಿಯ ಡಾ.ಮೂರ್ತಿ, ಪಟ್ಟಣದ ಡಾ.ಮಧುಸೂಧನ್ ವೆಸ್ಟ್‌ಇಂಡೀಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಖ್ಯಾತ ವೈದ್ಯ ಬೊಮ್ಮೇನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಡಾ.ಬಿ.ಬಸವರಾಜ್, ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿರುವ ಖ್ಯಾತ ವೈದ್ಯ ಲೋಕನಹಳ್ಳಿಯ ಡಾ.ಎಲ್.ಎಸ್.ಬೋರೇಗೌಡ, ಮೈಸೂರಿನ ಖ್ಯಾತ ಹೃದಯ ತಜ್ಞ ಅಪ್ಪನಹಳ್ಳಿಯ ಡಾ.ಬಸಪ್ಪ, ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿದ್ದು ಅಕಾಲ ಮೃತ್ಯುವಶನಾದ ವಳಗೆರೆ ಮೆಣಸ ಗ್ರಾಮದ ಡಾ.ಎಂ.ಎಸ್.ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನವರು. *'''ಕಾನೂನು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮಂದಗೆರೆ ಗ್ರಾಮದ ಎಂ.ಡಿ.ಅನುರೇವ್ ಅವರು (public prosecutor) ಸರಕಾರಿ ವಕೀಲರಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಸಿಟಿ ಸಿವಿಲ್ ಕೋರ್ಟ ಹಾಗೂ ಹೈಕೋರ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪಟ್ಟಣದ ಟಿ.ಬಿ.ಬಡಾವಣೆಯ ಎಂ.ಆರ್.ಪ್ರಸನ್ನಕುಮಾರ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಪಲ್ಲವಿ ಅವರು ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಸೇವೆೆೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ* ಸಮಾಜಸೇವೆ: ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆಲಂಬಾಡಿಕಾವಲು ಗ್ರಾಮದ ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಮತ್ತು ಮಾದಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳ ಸುಪತ್ರರಾಗಿರುವ ಆರ್.ಟಿ.ಓ‌.ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ್ ಅವರು ನಾಗಮಂಗಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆರ್.ಟಿ.ಓ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್.ಟಿ.ಓ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಹಾಗು ಬೆಂಗಳೂರು ಶಾಂತಿನಗರ ಆರ್.ಟಿ.ಓ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್.ಟಿ.ಓ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆವಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ 2021ರಿಂದ ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟೂರು ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೆ ಸಮಾಜ ಸೇವಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಭಾ ಪುರಸ್ಕಾರ,ಪೌರಾಣಿಕ ನಾಟಕಗಳು, ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳು, ಸೇರಿದಂತೆ ಬಡಜನರ ಕಷ್ಟ ಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳಿಗೆ ಉದಾರವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಚಾಪು ಮೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ಪಟ್ಟಣದ ಜಯನಗರ ಬಡಾವಣೆಯಲ್ಲಿ (ನಳಂದ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಬಳಿ) ಸಮಾಜ ಸೇವೆಗಾಗಿಯೇ ಕಚೇರಿ ತೆರೆದು ದಿನದ 24ಗಂಟೆಯೂ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಕಷ್ಟಸುಖಗಳಿಗೆ ಆರ್.ಟಿ.ಓ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜನ್ ಅವರು ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಾ ಜನನಾಯಕರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ರೋಟರಿ ಕ್ಲಬ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಗ್ರಾಮಾಭಿವೃದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಜನಜಾಗೃತಿ ವೇದಿಕೆಯ ಜಿಲ್ಲಾಧ್ತಕ್ಷರಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರ ಸಂಘದ ರಾಜ್ಯ ಪರಿಷತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ, ರಾಜ್ಯ ಆರ್.ಟಿ.ಓ. ನೌಕರರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ್ ಅವರು ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಜನರ ಮನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಹೆಸರಾಗಿರುತ್ತದೆ.. '''ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕರು :''' ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಗೌರವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಹ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಉನ್ನತವಾದ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವಾಕ್ ಮತ್ತು ಶ್ರವಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದ ಡಾ.ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಸವರಾಜ್ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು ಗ್ರಾಮದವರು. ವಾಕ್ ಶ್ರವಣ ದೋಷ ಪತ್ತೆಗೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳಿನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರ ತೆರೆಯಲು ಕಾರಣರಾದವರು. ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಶ್ರೀಮತಿ ಜೆ.ಪ್ರೇಮಕುಮಾರಿ ರಂಗಪ್ಪ ಮಂಡ್ಯ ಜಿ.ಪಂ.ನ ಪ್ರಭಾರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕೆಲಕಾಲ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಲೋಕಪಾವನಿ ಮಹಿಳಾ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ವಿಠಲಾಪುರದ ಶ್ರೀಮತಿ ಲೀಲಾ ದೇವೇಗೌಡ ಮತ್ತು ಶೀಳನೆರೆಯ ಯಶೋಧಾ ಎಸ್.ಎಲ್. ರಮೇಶ್ ಅವರು ಕಾ ರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೊಸಹೊಳಲು ಗ್ರಾಮದ ಶ್ರೀಮತಿ ಮಂಜುಳಾ ಚನ್ನಕೇಶವ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪುರಸ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕರ್ನಾಟಕ ರೈತ ಸಂಘದ ಮಹಿಳಾ ವಿಭಾಗದ ರಾಜ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುವ ಶ್ರೀಮತಿ ನಂದಿನಿಜಯರಾಂ, ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಕಳೆದ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೈತ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೆ ಕೀರ್ತಿ ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನೆ ಬೆಳೆಯುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದ ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ ಸಿ.ಎನ್.ಜಯಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ ಅವರ ಹೆಸರು ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖನಾರ್ಹ. <blockquote>ಚಲನಚಿತ್ರ –ಕಿರುತೆರೆ : </blockquote>ಹಳೆಯ ಸಿನೆಮಾಗಳ ಚಿತ್ರನಟ ನಿರಂಜನ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸಂತೇಬಾಚಹಳ್ಳಿಯವರು. ಖ್ಯಾತ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ನಟ ಕೆ.ಎಸ್.ಎಲ್.ಸ್ವಾಮಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಿಕ್ಕೇರಿಯವರು. ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಕಿರುತೆರೆ ನಟ ಜಿ.ಅರವಿಂದ್ ಪಟ್ಟಣದವರು. ಸುವರ್ಣ ಚಾನೆಲ್‌ನ ‘ಹಳ್ಳಿ ಹುಡ್ಗೀರ್ ಪ್ಯಾಟೆ ಲೈಫು’ ಖ್ಯಾತಿಯ ಪದ್ಮನಾಭ್ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ರಾಯಸಮುದ್ರದವರು. ಕಿರುತೆರೆ ನಿರ್ದೇಶಕ ರವಿಶ್ರೀವತ್ಸ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮಂದಗೆರೆ ಗ್ರಾಮದವರು. ಕಿರುತೆರೆ ನಟ ಅನಂತವೇಲು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅಘಲಯ ಗ್ರಾಮದವರು. ಜೀಟೀವಿ ವಾಹಿನಿಯ ಕಾಮಿಡಿಕಿಲಾಡಿಗಳು ಖ್ಯಾತಿಯ ಶಿವರಾಜ್ ಕೆ.ಆರ್.ಪೇಟೆ ಅವರು ತಾಲೂಕಿನ ರಾಜಘಟ್ಟ ಗ್ರಾಮದವರು. ಸುಮಾರು 40 ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಳ ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿರುವ ಮಧು ಮಂದಗೆರೆ ಇವರು ತಾಲೂಕಿನ ಮಂದಗೆರೆ ಗ್ರಾಮದವರು. '''ಸಂಗೀತ -ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ :''' ಮೈಸೂರಿನ ಅರಸರಾದ ಜಯಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ವಿಧ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದ ಎಸ್.ಚನ್ನಕೇಶವಯ್ಯ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನಾಟನಹಳ್ಳಿ (ಹೇಮಗಿರಿ) ಗ್ರಾಮದವರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೆಸರು ಮಾಡಿರುವ ಕಿಕ್ಕೇರಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನವರು. ನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸುಶ್ರಾವ್ಯ ಕಂಠದಿಂದ ಜನಮನ ಸೂರೆಗೊಂಡಿರುವ ನಾಡಿಗ್ ಸಹೋದರಿಯರು ಇದೇ ತಾಲ್ಲೂಕಿನವರು. ನಾರ್ಗೋನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ರವಿಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸುಶ್ರಾವ್ಯ ಕಂಠದಿಂದ ಗಾಯಕರಾಗಿ, ಆಕಾಶವಾಣಿ, ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗಾನ ಸುಧೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮ ಗಾಯಕರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅಗ್ರಹಾರಬಾಚಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಅಬಾರಾಶೆ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರು ಹರಿಕಥೆ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತನಾಕಾರರಾಗಿ ನಾಡಿನ ವಿವಿಧೆಡೆ ತಮ್ಮ ಸುಶ್ರಾವ್ಯ ಕಂಠದ ಮೂಲಕ ಗಾಯಕರಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. '''ಕ್ರೀಡಾಕ್ಷೇತ್ರ :''' ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಿವಿಧ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ರಾಜ್ಯ, ರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಂಡಿಹೊಳೆಯ ಬಿ.ಆರ್.ಪ್ರಮಿಳಾ ನೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ ೨೦೦೮ರ ‘ಏಕಲವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’ಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ಮಲ್ಲಾರಾಧ್ಯ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿನ ೨೦೦೪ರ ೪ನೇ ಏಷ್ಯನ್ ಬಾಲಕಿಯರ ನೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಹತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು, ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಿಂಧಘಟ್ಟದ ಎಸ್.ಎನ್.ಮಂಜುನಾಥ್ ಕಬಡ್ಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದು, ಹತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಭೂಪಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜೇನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ರೇವಣ್ಣ ವಾಲೀಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಭದ್ರಾವತಿಯ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕು ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪಟ್ಟಣದ ಕೆ.ವಿ.ಪವಿತ್ರ ವಾಲೀಬಾಲ್, ಹರಿಹರಪುರದ ಐಶ್ವರ್ಯ ಈಜು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರತಿಭೆಗಳು ರಾಜ್ಯ, ರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೆ ಗೌರವ ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ತಾಲೂಕಿನ ಕಿಕ್ಕೇರಿ ಹೋಬಳಿಯ ಗೌಡೇನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ವಿಜಯಕುಮಾರಿ ಎಂಬಾಕೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ಪಟುವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಭಾಗವಹಿಸಿ ಪದಕ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ‌. ತಾಲೂಕಿನ ಚಟ್ಟಂಗೆರೆ ಗ್ರಾಮದ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಂಜುಗೌಡ ಅವರು ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ಪೊಲೀಸ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ನಾಲ್ಕು ಚಿನ್ನದ ಪದಕ, ಒಂದು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪದಕ ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕಿನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಿದ್ದಾರೆ‌. ==ಜಾನಪದ ಕಲೆ, ವೈದ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ತಾಲ್ಲೂಕು ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ತವರೂರಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಭಜನೆ ಮೇಳಗಳು, ಮೂಡಲಪಾಯ ಯಕ್ಷಗಾನ, ಸೋಬಾನೆ ಪದಗಳು, ಹುಲಿವೇಷ, ಕೋಲಾಟ, ರಂಗಕುಣಿತ, ಸೋಮನಕುಣಿತ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು, ಹೊಸಹೊಳಲು, ದೊಡ್ಡಯಾಚೇನಹಳ್ಳಿ, ಮಡುವಿನಕೋಡಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿನ ಮೂಡಲಪಾಯ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಲಾವಿದರು ಹಿಂದೆ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗಲೂ ಕೆಲವು ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರು ಇದ್ದಾರೆ. ಜೈನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ನೀಲಗಾರರ ಕುಣಿತದ ಕಲಾವಿದರಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿ ಪ್ರಶಂಸೆ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬೋಳಮಾರನಹಳ್ಳಿಯ ತತ್ವಪದಗಳ ಸಾಕಮ್ಮ, ಹರಿಹರಪುರದ ಚೌಡಿಕೆ ಎಲ್ಲಯ್ಯ ಮತ್ತು ಚೌಡಿಕೆ ಕೋಡಿಯಮ್ಮ, ಸಿಂಗನಹಳ್ಳಿಯ ಮರಗಾಲು ಕುಣಿತದ ಕೃಷ್ಣೇಗೌಡ, ಎ.ಎನ್.ಮೂರ್ತಿರಾಯರ ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಾದ ಕಾಳೇಗೌಡ -ಕೆಂಚೇಗೌಡ (ಮದ್ದಲೆ), ಚಲುವನಾಯಕ (ಬಹುರೂಪಿ -ಸ್ತ್ರೀವೇಷ), ಕಮಲನಾಯಕ, ಸುಬ್ಬಶೆಟ್ಟಿ, ನಂಜಪ್ಪಶೆಟ್ಟಿ, ಹಾಲೇಗೌಡ, ನರಸಿಂಹನಾಯಕ, ದೊಡ್ಡಯಾಚೇನಹಳ್ಳಿಯ ಮೂಡಲಪಾಯದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ, ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ದೊಡ್ಡಟ್ಟಿ ರಾಮಪ್ಪ, ಹರಿಹರಪುರದ ಸೋಬಾನೆ ಚನ್ನಮ್ಮ, ಅಂಬಿಗರಹಳ್ಳಿಯ ಕೊರವಂಜಿ ವೇಷದ ಕಲ್ಯಾಣಯ್ಯ ಅಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ಅeತ ಪ್ರತಿಭೆಗಳು ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿವೆ. ಪೂಜೆಕೊಪ್ಪಲು ಗ್ರಾಮದ ಪೂಜಾ ಕುಣಿತ, ಸಾಕ್ಷಿಬೀಡಿನ ವೀರಭದ್ರನ ಕುಣಿತ, ಬೀರವಳ್ಳಿಯ ಜಡೆಕೋಲಾಟ, ನಗರೂರು, ಮಾರ್ಗೋನಹಳ್ಳಿ ಗುಡ್ಡರ ಕುಣಿತ, ನಂದಿಕಂಬದ ಕುಣಿತ, ಹೊಸಹೊಳಲಿನ ರಂಗದ ಕುಣಿತ, ಚಿಕ್ಕೋನಹಳ್ಳಿ ಪುರದ ಮರಗಾಲು ಸಹಿತ ಜಡೆಕೋಲಾಟ, ಜಾಗಿನಕೆರೆಯ ಸೋಮನ ಕುಣಿತ, ಬೆಳ್ತೂರಿನ ರಂಗಕುಣಿತ, ಅಗ್ರಹಾರಬಾಚಹಳ್ಳಿಯ ಕೊರವಂಜಿ ಕೋಲಾಟ, ಸಂತೇಬಾಚಹಳ್ಳಿಯ ಗಾರುಡಿಕುಣಿತ, ಕಡಹೆಮ್ಮಿಗೆಯ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ, ಸೇರಿದಂತೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಾದ್ಯಂತ ನಡೆಯುವ ಗ್ರಾಮದೇವತೆಗಳ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗುವ ಬೆಂಕಿಭರಾಟೆ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಬಿಜಲಿ ವರಸೆ, ಪಾಳೆಗಾರಿಕೆ ವೇಷ, ಹುಲಿವೇಷ ಅಲ್ಲದೆ ವಿವಿಧ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಜಾನಪದ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರಾಗಿಯೂ ಹಲವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು, ಕಿಕ್ಕೇರಿ ನಾರಾಯಣ, ಸಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಸ್ವಾಮಿಗೌಡ, ಪಿ.ಶಂಕರ ಬಳ್ಳೇಕೆರೆ,(ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರದಶ೵ನ ಕಲೆಗಳು, ಹ.ಕ.ರಾಜೇಗೌಡರೊಂದಿಗೆ) ಶಿ.ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ, ಎಂ.ಕೆ.ಹರಿಚರಣ್‌ತಿಲಕ್, ಮಾರೇನಹಳ್ಳಿ ಲೋಕೇಶ್, ಲಾವಣಿ ಸಂಗ್ರಹಕಾರ ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು ಎ.ಕೆ.ಪುಟ್ಟರಾಮು ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವೈದ್ಯದ ಸೌಲಭ್ಯ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಇಂದಿನವರೆಗೂ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜನ- ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ನಾಟಿ ಔಷಧಿ ನೀಡುವ ಕಾಯಕ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವರು ಇಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಠ ಜೀವರಕ್ಷಕ ಪರಂಪರೆಗೆ ನಾಂದಿಹಾಡಿ ಕಾಲವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ===ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗು ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಬ್ಬಗಳು=== ಗ್ರಾಮದೇವತೆಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮನುಷ್ಯನ ಇತಿಹಾಸದಷ್ಟೇ ಪುರಾತನವಾದುದು. ಪ್ರಕೃತಿಯೆಡೆಗಿನ ಮನುಷ್ಯನ ಭಯ, ಮೌಢ್ಯತೆ, ಜನ-ಜಾನುವಾರುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯ, ಅರ್ಪಣಾ ಮನೋಭಾವಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದೇವತೆಗಳು ಹುಟ್ಟಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣರಿಗೆ ಅದರಲ್ಲೂ ಶೂದ್ರ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯವಾಗುವ ಗ್ರಾಮದೇವತೆಗಳು ಸಂಖ್ಯೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೊಂದು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಒಂದು ದೇವತೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಗ್ರಾಮದೇವತೆಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸುವುದು, ಜಾತಿಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ದೇವತೆಯನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಗುಡಿಗಳಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವಕ್ಕೆ ಬಯಲೇ ಆಲಯ. ಒಂದೊಂದು ದೇವತೆಯೂ, ಒಂದೊಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಸಸ್ಯಾಹಾರದ ಮತ್ತು ಹಲವು ಮಾಂಸಾಹಾರದ ದೇವತೆಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮದೇವತೆಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬಂಡಿಹೊಳೆಯ ದೊಡ್ಡಮ್ಮ, ಏಳೂರಮ್ಮ, ಸಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಮ್ಮ, ಅಗ್ರಹಾರಬಾಚಳ್ಳಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಮ್ಮ, ಹೊಸಹೊಳಲಿನ ಸಿಂಗಮ್ಮ, ಹರಿಹರಪುರದ ಗಿಡ್ಡಮ್ಮ, ಕಿಕ್ಕೇರಮ್ಮ, ಸಾಸಲಿನ ಕುದುರೆ ಮಂಡಮ್ಮ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಸಿಡಿ ಆಚರಣೆ, ಬಾಯಿಬೀಗದ ಹರಕೆ, ಓಕಳಿ, ತೇರುಗಳಿಂದ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆಯ ದೊಡ್ಡಕೇರಮ್ಮ, ಮತ್ತು ಅಗ್ರಹಾರ ಬಾಚಹಳ್ಳಿಯ ಬಾಚಳ್ಳಮ್ಮನ ಹಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುಗಾಧಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೋಣನ ಬಲಿಗೆ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಬಂಡಿಹೊಳೆಯ ದೊಡ್ಡಮ್ಮನ ಹಬ್ಬ ಗ್ರಾಮದ ಮುಖಂಡರು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದಂತೆ, ಸಮೃದ್ಧ ಫಸಲು ಕೈಗೆ ಬಂದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡೋ ಮೂರೋ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿನ ಏಳೂರಮ್ಮನ ಹಬ್ಬ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಗೌರಿ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಯುಗಾಧಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹರಿಹರಪುರದ ಗಿಡ್ಡಮ್ಮನ ಹಬ್ಬ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕರಗ, ಬಂಡಿ-ಕೊಂಡ, ದೇವರ ಗುಡ್ಡರ ಅಶ್ಲೀಲ ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ದೇವತೆಯ ಓಲೈಕೆ ಇವು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷಗಳು. ಹೋಬಳಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಿಕ್ಕೇರಿಯ ಗ್ರಾಮದೇವತೆ ಕಿಕ್ಕೇರಮ್ಮನ ಹಬ್ಬ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದಿಮ್ಮಸಾಲೆ ಎಂಬ ಗುಡ್ಡನು ಲೈಂಗಿಕ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಾಂಕೇತೀಕರಿಸಿ ಅಶ್ಲೀಲ ಪದಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಕೊಂತವನ್ನು ಕುಣಿಸುವ ಆಚರಣೆ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದದ್ದು. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಹರಿಯಾಲದಮ್ಮ ಈ ಭಾಗದ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿದೇವತೆ. ಹರಕೆ ಹೊತ್ತ ಭಕ್ತರಿಂದ ಎಲೆಪೂಜೆ, ಕುರಿ, ಕೋಳಿಗಳ ಬಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಹೊಸಹೊಳಲು ಸಿಂಗಮ್ಮನ ಹಬ್ಬವು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಗೌರಿಹಬ್ಬದ ನಂತರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಭಾಗದ ಶಕ್ತಿದೇವತೆಯ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ನಾಡಿನ ಉದ್ದಗಲದಿಂದ ಜನರು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಪೋಲೀಸ್ ಕಲ್ಲು ದೇವಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕುರಿ, ಕೋಳಿಗಳ ಬಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು. ಸಂತೇಬಾಚಹಳ್ಳಿಯ ಗ್ರಾಮದೇವತೆ ಪಟಲದಮ್ಮ, ಈಕೆಯ ಹಬ್ಬ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಶಿವರಾತ್ರಿ ನಂತರ ನಾಲ್ಕು ದಿನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಜಾತ್ರೆ, ಹಸಿರುಬಂಡಿ ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ. ದೊದ್ದನಕಟ್ಟೆ – ಕಾಪನಹಳ್ಳಿ ಬಳಿಯ ಮಡಿಲಮ್ಮ ಈ ಭಾಗದ ಶಕ್ತಿದೇವತೆ. ಕುರಿ, ಕೋಳಿಗಳಲ್ಲದೆ ಕೋಣನ ಬಲಿ ಸಹ ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇವರಲ್ಲದೆ ಮುರುಕನಹಳ್ಳಿ ಬಳಿಯ ತೊರೆಯಮ್ಮ, ಪಟ್ಟಣದ ತೋಟದಮ್ಮ, ಬಿಸಿಲುಮಾರಿ, ಹೆತ್ತಗೋನಹಳ್ಳಿಯಮ್ಮ, ಹುಬ್ಬನಹಳ್ಳಿಯಮ್ಮ, ಹಿಳ್ಳಳ್ಳಮ್ಮ, ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮದೇವತೆಯರು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತಾರೆ. ಇವರಿಗೆಲ್ಲಾ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯ ಹಬ್ಬಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇವೆ. ===ಜಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂತೆಗಳು=== ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಜಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂತೆಗಳು ನಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಜಾತ್ರೆಗಳು ನಡೆಯುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಹೇಮಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ರಥಸಪ್ತಮಿಯ ದಿನದಂದು ಕಲ್ಯಾಣ ವೆಂಕಟರಮಣಸ್ವಾಮಿಯ ರಥೋತ್ಸವ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನೆರೆಯುವ ಭಾರಿ ದನಗಳ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸೀಮೆಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳ ಜನರು, ಭರ್ಜರಿಯಾಗಿ ಸಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗೂ ಅಧಿಕ ಮೌಲ್ಯದ ದನಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ತೆಪ್ಪೋತ್ಸವವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಗವಿರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ಜಾತ್ರೆ ಈ ಭಾಗದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ದನಗಳ ಜಾತ್ರೆಯಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಲುಬಂಡೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಗವಿರಂಗನಾಥನನ್ನು ಪೂಜಿಸಲು ನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದಲ್ಲದೆ ಹೊರರಾಜ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ಜನರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹೊಸಹೊಳಲು ಜಾತ್ರೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣಸ್ವಾಮಿ ರಥೋತ್ಸವ, ರಂಗದ ಕುಣಿತ, ಓಕಳಿ ಆಚರಣೆ, ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಜನರನ್ನು ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ತೇಲಾಡಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಾಘ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಗವಿಮಠದ ಜಾತ್ರೆ ಪ್ರಮುಖವಾದ್ದು. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಿದ್ದಲಿಂಗೇಶ್ವರರ ರಥೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ತೆಪ್ಪೋತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳಿನ ಲಕ್ಮೀನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿಯ ಜಾತ್ರೆ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದದ್ದು, ವೈಖಾಸಾಗಮ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪೂಜಾ ಆಚರಣೆಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿವೆ. ಸಂತೇಬಾಚಹಳ್ಳಿ ಬಳಿಯಿರುವ ತಿಮ್ಮಪ್ಪನ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ನಗರೂರು- ಮಾರ್ಗೋನಹಳ್ಳಿಯ ಬಳಿಯ ಮರಡಿಲಿಂಗೇಶ್ವರನ ಜಾತ್ರೆ ಈ ಭಾಗದ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತ್ರೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಶಿವರಾತ್ರಿ ನಂತರ ನಡೆಯವ ಇಲ್ಲಿನ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಯ್ಯ- ದೊಡ್ಡಯ್ಯನ ರಥ ಎಂಬ ಜೋಡಿ ರಥಗಳು ಎಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ದೆವ್ವ ಬಿಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ‘ಬಸವ ತುಳಿಯುವ ಆಚರಣೆ’, ಜನರು ತಮ್ಮ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿಸುವುದು, ಹಲ್ಲುಮರಿಯನ್ನು ಸಿಗಿಯುವುದು ಜಾತ್ರೆಯ ವಿಶೇಷ. ಬೊಮ್ಮೇನಹಳ್ಳಿಯ ಬಳಿಯ ಮುತ್ತುರಾಯನಿಗೆ ನಡೆಯುವ ‘ನಾಡು’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಜಾತ್ರೆ ವಿಶೇಷವಾದುದು. ಆಷಾಢ ದ್ವಾದಶಿಯ ದಿನದಂದು ಸುತ್ತಲ ಏಳೂರಿನ ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಕುರಿಗಳನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿಸುವುದು, ಹಲ್ಲುಮರಿಯನ್ನು ಸಿಗಿಯುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ. ಆದರೆ ಈ ವರ್ಷದಿಂದ ಈ ಕ್ರೂರ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೊಸಹೊಳಲು ಸಿಂಗಮ್ಮನ ಜಾತ್ರೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಗೌರಿಹಬ್ಬದ ತರುವಾಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಂತೇಬಾಚಹಳ್ಳಿ ಬಳಿಯಿರುವ ತಿಮ್ಮಪ್ಪನ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕಡೆಯ ಕಾರ್ತೀಕ ಸೋಮವಾರದಂದು ವೆಂಕಟರಮಣಸ್ವಾಮಿಯ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಲಂಕೃತ ದನಕರುಗಳನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿಸುವುದು, ಉತ್ತಮ ದನಗಳಿಗೆ ಬಹುಮಾನ ಕೊಡುವುದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪ ಎನಿಸುವ ಗರುಡೋತ್ಸವ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಕ ಆಚರಣೆ. ಇದೇ ಹೋಬಳಿಯ ಕೊಡಗಳ್ಳಿಯ ಬಳಿ ಬೀರೇದೇವರ ಗುಡಿಯಿದೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನವ ದಂಪತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಹಲ್ಲಿನಿಂದ ಮರಿಯನ್ನು ಸಿಗಿಯುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಊಗಿನಹಳ್ಳಿಯ ಕಾರೆಮೆಳೆ ಸಿಂಗಮ್ಮ ಈ ಭಾಗದ ಶಕ್ತಿದೇವತೆ. ಕಡೆಯ ಕಾರ್ತಿಕ ಸೋಮವಾರದ ಮರುದಿನ ಇಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕುರಿ, ಕೋಳಿಗಳ ಬಲಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಿಠಲಾಪುರ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಗಾಡಿನಹಳ್ಳಿ ನಡುವೆ ಕಾಡು ಬಸವಣ್ಣನ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಮಡುವಿನಕೋಡಿಯ ಆಂಜನೇಯನ ಜಾತ್ರೆ, ಹರಿಹರಪುರದ ಆಂಜನೇಯನ ಜಾತ್ರೆ, ಪಟ್ಟಣದ ಮುತ್ತುರಾಯನ ಜಾತ್ರೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಜಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಜಾನುವಾರಗಳ ಸಂತೆ ಸೋಮವಾರ ತೆಂಡೆಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂತೆಯಿದು. ಪಟ್ಟಣದ ಎಪಿಎಂಸಿ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸೋಮವಾರ ನಡೆಯುವ ಕಾಯಿಸಂತೆ, ಬುಧವಾರ ಮತ್ತು ಶನಿವಾರ ತರಕಾರಿ ಸಂತೆ, ಸಂತೇಬಾಚಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುವಾರ ನಡೆಯುವ ಕಾಯಿಸಂತೆ, ಕಿಕ್ಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರವಾರ ನಡೆಯುವ ಕಾಯಿಸಂತೆ ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಪಟ್ಟಣದ ಎಪಿಎಂಸಿ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಎಳನೀರು ಮಾರಾಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ, ಭಾನುವಾರ ನಡೆಯುವ ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು ಸಂತೆ, ಹೊಸಹೊಳಲು ಸಂತೆ, ಹರಿಯಾಲದಮ್ಮನಗುಡಿ ಸಂತೆ, ಬುಧವಾರದ ಸೋಮನಹಳ್ಳಿ ಸಂತೆ, ಗುರುವಾರದ ಹರಿಹರಪುರ ಸಂತೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ==ಕೋಟೆ ಕೊತ್ತಲಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳು == ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮೇಲೆ ಹೊಯ್ಸಳರ, ಜೈನರ, ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಪ್ರಭಾವವು ವಿವಿಧ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಿರುವುದನ್ನು ಇತಿಹಾಸ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಗಳ ಕೆಲವು ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ರಾಯಸಮುದ್ರದ ಸಮೀಪವಿರುವ ನಾರಾಯಣದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಏಳು ಸುತ್ತಿನ ಕೋಟೆಯಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲು ಈಗಲೂ ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಪಾಳೆಯಗಾರನೊಬ್ಬ ತನ್ನ ಸಂಪತ್ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಕಟ್ಟಿದ ಎಂದು ಸ್ಥಳಗಥೆಯಿದೆ. ದುರ್ಗದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಮದ್ದಿನ ಮನೆ ಮತ್ತು ಕೈವಲ್ಯೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಇದೆ. ತಮ್ಮ ವನವಾಸದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರೂ ಸಹ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೀರಿಗಾಗಿ ಭೀಮ ತನ್ನ ಮಂಡಿಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ಮಾಡಿದ್ದು ಎನ್ನಲಾದ ಹಳ್ಳವೊಂದು ಇಲ್ಲಿನ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು ಸಮೀಪದ ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಯ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ನಡುಗಡ್ಡೆಯಂತಿರುವ ಹೊಸಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನ್ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ರಕ್ಷಣಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳವು ಸುರಕ್ಷಿತವಲ್ಲ ಎಂದು ಮನಗಂಡು ಆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಪೂರ್ಣವಾಗದ ಕಟ್ಟಡದ ಅವಶೇಷಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಬಳ್ಳೇಕೆರೆ ಸಮೀಪ ಕಂಡುಬರುವ ಕಪ್ಪೆ ಚೆನ್ನಿಗರಾಯನ ಕಾಲದ್ದು ಎನ್ನಲಾದ ಕೋಟೆಯ ಪಳಯುಳಿಕೆಗಳು, ಹೊಸಹೊಳಲು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲು, ಕಿಕ್ಕೇರಿ ಗ್ರಾಮದ ಸುತ್ತಲೂ ಇದ್ದ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು, ಅಘಲಯ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೋಟೆಯ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಬೆಳ್ಳಿಬೆಟ್ಟದ ಸಾಲು, ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಶಿಲಾಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾಪನಹಳ್ಳಿ ಗವಿಮಠದ ಗಜರಾಜಗಿರಿ, ಮೇಲುಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿರುವ ನಾರಾಯಣದುರ್ಗ, ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಮಾದಗಿತ್ತಿ ಬೆಟ್ಟ, ಹಂದಿಬೆಟ್ಟ, ಮುದಿಬೆಟ್ಟಗಳು, ಹಾದನೂರು ದಿಣ್ಣೆ ಸಾಲು, ಹೇಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ, ಸಂತೇಬಾಚಹಳ್ಳಿ ಹೋಬಳಿಯ ತಿಮ್ಮಪ್ಪನ ಬೆಟ್ಟ, ಪ್ರಮುಖವಾದ ಬೆಟ್ಟಗಳಾಗಿವೆ. ==ಚಿತ್ರಶಾಲೆ== <gallery> File:Lakshminarayana Temple, view of shrine, at Hosaholalu.jpg File:Stellate shrine outer wall with relief in Lakshminarayana temple at Hosaholalu.jpg File:Wall frieze and moulding relief in Lakshminarayana temple at Hosaholalu.jpg </gallery> ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.krpettown.gov.in/ ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ಪುರಸಭೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130318054516/http://www.krpettown.gov.in/ |date=2013-03-18 }} <references /> {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]] {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}} im06iibibppu9i50kj5omn8r923voc7 0 13937 1384023 1362167 2026-08-23T08:54:52Z A826 72368 (via JWB) 1384023 wikitext text/x-wiki {{cn}} {{Infobox ದೇಶ |native_name = ''România'' |conventional_long_name = ರೊಮಾನಿಯ |common_name = ರೊಮಾನಿಯ |image_flag = Flag of Romania.svg |image_coat =Coat_of_arms_of_Romania.svg |image_map = EU location ROM.png |map_caption = {{map_caption |country=ರೊಮಾನಿಯ|region=[[ಯುರೋಪ್]] |subregion=the [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ]] |legend=European location legend en.png}} |national_motto = <br /><small>(ಅನೇಕ)</small> |national_anthem = ''Deșteaptă-te, române!'' |official_languages = [[ರೊಮಾನಿಯದ ಭಾಷೆ]]¹ |demonym = [[Romanians|Romanian]] |government_type = [[ಸಂಘಟಿತ ರಾಷ್ಟ್ರ|ಸಂಘಟಿತ]] [[ಅರೆ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಸರ್ಕಾರ|ಅರೆ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ]] [[ಗಣರಾಜ್ಯ]] |capital = [[ಭುಕಾರೆಸ್ಟ್]]&nbsp;(''București'') |latd=44|latm=25|latNS=N|longd=26|longm=06|longEW=E |largest_city = ರಾಜಧಾನಿ |leader_title1 = [[ರೊಮಾನಿಯದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] |leader_title2 = [[ರೊಮಾನಿಯದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ]] |leader_name1 = [[Klaus Johannis]] |leader_name2 = Nicolae Ciucă |area_rank = 82nd |area_magnitude = 1_E+11 |area = 238,392 |areami² = 92,043 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 3 |population_estimate_year = July 2007 |population_estimate = 22,276,056 <!--2006 CIA estimates: https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ro.html--> |population_estimate_rank = 50th <!--UN ranking--> |population_census_year = ೨೦೦೨ |population_census = 21,680,974 |population_density = 93 |population_densitymi² = 236 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 104th |GDP_PPP_year = ೨೦೦೭ |GDP_PPP = $256.9 billion |GDP_PPP_rank = 43rd |GDP_PPP_per_capita = $11,800 <!--<ref> {{Citation | title =GDP per capita based on purchasing power parity | place= | publisher = [[IMF]] World Economic Outlook Database |date=April 2007 | url =http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/01/data/weorept.aspx?pr.x=21&pr.y=2&sy=2007&ey=2006&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=914%2C946%2C137%2C962%2C122%2C181%2C124%2C963%2C138%2C918%2C964%2C182%2C968%2C960%2C423%2C935%2C128%2C965%2C936%2C961%2C939%2C184%2C172%2C132%2C134%2C174%2C144%2C944%2C186%2C178%2C136%2C112%2C941&s=PPPPC&grp=0&a=}}</ref> --> |GDP_PPP_per_capita_rank = 64th |GDP_nominal = $210,6 billions |GDP_nominal_rank = 41th |GDP_nominal_year = ೨೦೦೭ |GDP_nominal_per_capita = $7,311 |GDP_nominal_per_capita_rank = 65th |HDI_year = ೨೦೦೪ |HDI = {{increase}} 0.805 |HDI_rank = 60th |HDI_category = <span style="color:green;">ಉತ್ತಮ</span> |Gini = 31 |Gini_year = ೨೦೦೩ |Gini_category = <span style="color:#ffcc00;">medium</span> |sovereignty_type = [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] |established_event1 = ಘೋಷಿತ |established_event2 = ಮನ್ನಿತ |established_date1 = [[ಮೇ ೯]], [[೧೮೭೭]] |established_date2 = [[ಜುಲೈ ೧೩]], [[೧೮೭೮]]³ |accessionEUdate = [[ಜನವರಿ ೧]], [[೨೦೦೭]] |currency = [[ರೊಮಾನಿಯದ ಲೆವ್|ಲೆವ್]] |currency_code = RON |time_zone = [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] |utc_offset_DST = +3 |cctld = [[.ro]] [[.eu]]⁴ |calling_code = 40 |footnotes = ¹ Other languages, such as [[Hungarian language|Hungarian]], [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]], [[Romani language|Romani]], [[Croatian language|Croatian]], [[Ukrainian language|Ukrainian]] and [[Serbian language|Serbian]], are official at various local levels.<br />² [[Romanian War of Independence]].<br />³ [[Treaty of Berlin (1878)|Treaty of Berlin]].<br />⁴ The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[European Union]] member states. }} '''ರೊಮಾನಿಯ''' ({{lang|ro|România}})'''Romania''' '''({{pron-en|roʊˈmeɪniə|en-us-Romania.ogg}}; [[archaic]]:(ರೊಮೇನಿಯಾ(/ roʊˈmeɪniə /(ಈ ಧ್ವನಿಪಥದ ಬಗ್ಗೆ) ro-MAY-nee-ə; ರೊಮೇನಿಯನ್: ರೊಮೇನಿಯಾ [romɨˈni.a] )''''''Rumania''', '''Roumania'''<!-- Do not remove, as this was added through consensus, discussion, and a poll done from January 10, 2008 to January 17, 2008. Please see talk page archives for details -->; {{lang-ro|România}} {{IPA-ro|romɨˈni.a||Ro-România.ogg}}) [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್]]ನ ಒಂದು ದೇಶ. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಹಂಗೆರಿ]] ಮತ್ತು [[ಸೆರ್ಬಿಯ]], [[ಈಶಾನ್ಯ]]ಕ್ಕೆ [[ಉಕ್ರೇನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮಾಲ್ಡೊವ]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ]] ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ರೊಮಾನಿಯ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. [[ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ]]ದ ಕಡಲಿನ ಭಾಗವೊಂದನ್ನು ಕೂಡ ರೊಮಾನಿಯ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಡ್ಯಾನೂಬ್ ನದಿ]]ಯ ಸುಮಾರು ಸಂಪೂರ್ಣ [[ನದೀಮುಖಜಭೂಮಿ]]ಯು ರೊಮಾನಿಯದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ರೊಮಾನಿಯ [[ಅರೆ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಸರ್ಕಾರ|ಅರೆ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಡಳಿತದ]] [[ಸಂಘಟಿತ ರಾಷ್ಟ್ರ]]. [[೧೮೫೯]]ರಲ್ಲಿ [[ಮಾಲ್ಡೊವಿಯ]] ಮತ್ತು [[ವಲ್ಲಾಖಿಯ]]ಗಳ ಸಂಘಟನೆಯಿಂದ ರೊಮಾನಿಯ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಮುಂದೆ [[೧೯೧೮]]ರಲ್ಲಿ [[ಟ್ರಾನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯ]], [[ಬುಕೊವಿನ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಸ್ಸಾರಾಬಿಯ]]ಗಳು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದವು. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರ ರೊಮಾನಿಯ [[ವಾರ್ಸಾ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು. [[೧೯೮೯]]ರ [[ರೊಮಾನಿಯದ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಬಳಿಕ ಅನೇಕ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಇವುಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[೨೦೦೭]]ರಲ್ಲಿ ರೊಮಾನಿಯ [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. == ಇತಿಹಾಸ == [[ತ್ರಜನ್ಸ ಕಾಳುಮ್ನ್]] === ಮಧ್ಯ ಯುಗ === [[ಚಿತ್ರ:Bran Castle.jpg|thumb|250px|[[ಬ್ರಾನ್ ಕಾಸ್ತ್ಲೇ]] ನ್ನು ೧೨೧೨ ಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇದು ಜನರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಲಿತವಾಗಿದ್ದು 'ಡ್ರಾಕುಲನ ಕಾಸ್ತ್ಲೇ '' ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥನದ ಲ್ಲಿ ಇದು [[ವ್ಲಾದ್ III ದಿ ಇಮ್ಪಲರ್]] ಮನೆ ಯಾಗಿತ್ತು ]] [[ಚಿತ್ರ:Mihai 1600.png|thumb|250px|೧೬ ನೆ ಶತಮಾನ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊಲ್ದವಿಯ, ವಲ್ಲಚಿಯ ಮತ್ತು ತ್ರನ್ಸ್ಯಲ್ವನಿಯ]] === ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ === [[ಚಿತ್ರ:Romanians before WW1.jpg|250px|thumb| WWI ಮೊದಲು ರೊಮಾನಿಯರು ನೆಲೆಸಿದ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು]] === ವಿಶ್ವ ಯುದ್ದ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟರ ರೊಮಾನಿಯ === (೧೯೧೬–೧೯೪೫) [[ಚಿತ್ರ:Romania territory during 20th century.gif|thumb|250px|ರೊಮಾನಿಯದ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ : ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣವು ೧೯೧೩ ಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ,ಗುಲ್ಲಾಬಿ ಬಣ್ಣವು ಗ್ರೇಟರ ರೊಮಾನಿಯ [[ವಿಶ್ವ ಯುದ್ದ I|WWI]] ಮೊದಲು ಮತ್ತು ಸದ್ಯದ [[ವಿಶ್ವ ಯುದ್ದ II|WWII]] ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ WWI ರ [[ಎರಡನೇಯ ಬಲ್ಕನ್ ಯುದ್ದ]] ನಂತರದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂದ ರೊಮಾನಿಯವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು WWII ದಲ್ಲಿ ಸೋಲಾಯಿತು. ಚಿಕ್ಕ [[ಹೆರ್ಙಾ ಪ್ರದೇಶ]] ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ, ೧೯೧೩ ಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು WWII ದಲ್ಲಿ ಸೋಲಾಯಿತು]] === ಸಮತಾವಾದ === (೧೯೪೫-೧೯೮೯ ) [[ಚಿತ್ರ:Coat of arms of PCR.svg‎|thumb|250px| ವಂಶಲಾಂಛನ [[ರೊಮಾನಿಯನ್ ಕಾಮ್ಮುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ]]]] == ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ == === ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಡಳಿತಗಳು === === ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ=== === ಆಡಳಿತದ ವಿಭಾಗಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Regiuni de dezvoltare.svg|thumb|250px|Map of the [[ರೊಮಾನಿಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು|೮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]]. ೪೧ ಸ್ಥಾನೀಯ ಆಡಳಿತದ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಬುಚರೆಸ್ ಮತ್ತು [[ಇಲ್ಫಾವ್ ದೇಶ]] ಒಟ್ಟಾಗಿ ಗಡ್ಡೆ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಎರಡು ರಚನೆಯಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಅದರದೇ ಆದ, ಸುತ್ತುವರೆದ [[ಸುದ್ (ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು )|ಸುದ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]].]] === ಸಶಸ್ತ್ರ ಸೈನ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Romanian troops.jpg|thumb|250px|[[ರೊಮಾನಿಯನ್ ಸೈನ್ಯ]] ದ ಸೈನಿಕರು [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ್]]ದಲ್ಲಿ ]] == ವಿದೇಶಿ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು == == ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ದಂಡನೀತಿ == == ಭೂಗೋಳ == [[ಚಿತ್ರ:Physical map of Romania.jpg|thumb|250px| ರೊಮಾನಿಯದ ಸ್ಥಳ ಪ್ರದೇಶಗಳ-ವಿವರಣೆಯ ನಕ್ಷೆ]] === ಪರಿಸರ === [[ಚಿತ್ರ:Retezat-bucura-peleaga.jpg|thumb|250px| [[ರೀತೆಜತ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್]]ನಲ್ಲಿನ ಗ್ಲೇಸಿಲ್ ಸರೋವರ ]] === ಸಸ್ಯ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಕುಲ === [[ಚಿತ್ರ:Pelicani din Delta Dunarii.PNG|250px|thumb|[[ದನುಬೆ ಡೆಲ್ಟಾ]]ದಲ್ಲಿ [[ಪೆಲಿಕಾನ್]] ಗಳು ]]===ವಾತಾವರಣ === === ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಕೂಟಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Cluj center.jpg|thumb|250px|[[ಚ್ಲುಜ್-ನಪೊಕ]] ರೊಮಾನಿಯದ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲೋಂದು ]] ರೊಮಾನಿಯದ[[ಬುಚರೆಸ್ಟ್]] ರಾಜಧಾನಿ ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ನಗರ. ೨೦೦೨ ಜನಗಣತಿ ಯ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧.೯ ಮಿಲಿಯನ್ ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. == ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿವರ == [[ಚಿತ್ರ:Romania demography 1961-2010.svg|thumb|250px|ರೊಮಾನಿಯದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ೧೯೬೧ ರಿಂದ ೨೦೧೦ ವರೆಗೆ]] [[ಚಿತ್ರ:Romania harta etnica 20೧೧.PNG|350px|thumb|೨೦೧೧ ರ ರೊಮಾನಿಯದ ಜನಾಂಗೀಯ ನಿರೂಪಣ ಪಟ]] ೨೦೦೨ ಜನಗಣತಿ ಯ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧.೯ ಮಿಲಿಯನ್ ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. === ಜನಸಂಖ್ಯೆ === ===ವಲಸೆ=== === ಭಾಷೆಗಳು === === ಧರ್ಮ=== ರೊಮಾನಿಯ ಜಾತ್ಯತೀತ ದೇಶ. === ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ === === ಇತರೆ ಧರ್ಮಗಳು=== == ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == [[ಚಿತ್ರ:MittalSteelGalati200607.jpg|thumb|250px| [[ಗಾಳತ್ತಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಆರ್ಸೆಲೊರ್ ಮಿತ್ತಲ್]] ಕಬ್ಬಿಣದ ಮಿಲ್]] == ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಚಿತ್ರ:Bucharest university.jpg|thumb|250px|[[ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಬುಚರೆಸ್ಟ್]] ನ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡ ]] == ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ == == ಸಾರಿಗೆ== [[ಚಿತ್ರ:Romania-drumuri.svg|thumb|250px|[[ರೊಮಾನಿಯದ ರಸ್ತೆಗಳು|ರೊಮಾನಿಯದ ರಸ್ತೆಗಳ ಜಾಲ]]]] == ಕ್ರೀಡೆ == === ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ === === ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌=== === ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್‌ === === ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳು=== == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಚಲನಚಿತ್ರ === === ಸಾಹಿತ್ಯ=== === ಮಾಧ್ಯಮ === ==== ಪ್ರಸರಣಾ ಕಾರ್ಯ ==== ==== ಅಂತರಜಾಲ==== ==== ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮ ==== === ಸಂಗೀತ === === ತತ್ವಚಿಂತನೆ=== === ವಿಜ್ಞಾನ, ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆ === === ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ಕಲೆ=== == ಸಂಕೇತಗಳು == == ಇದನ್ನು ನೋಡಿರಿ == == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಮತ್ತು ಪರಾಮರ್ಶೆಗಳು== {{reflist|2}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು]] b52sjj3jviaro0kfn6fcw31f9hgfd5g 0 14078 1384040 1349555 2026-08-23T08:57:50Z A826 72368 (via JWB) 1384040 wikitext text/x-wiki [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯವರು ತಯಾರಿಸಿರುವ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ '''ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ತಲಾವಾರು ಒಟ್ಟಾರೆ [[ಆಂತರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನ]]''' ಇಂತಿದೆ. {|style="border-spacing:20px" | style="width:33%;border:none;vertical-align:top" align="center"| |- valign="top" | {| class="wikitable" width="95%" style="margin:0px 0px" ! colspan="4"| '''[[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆ]] |- ! ಸ್ಥಾನ !! ರಾಷ್ಟ್ರ / ಪ್ರಾಂತ್ಯ !! ಮೌಲ್ಯ (ಅಮೇರಿಕಾ ಡಾಲರುಗಳಲ್ಲಿ)!! ೨೦೦೬ ನೆಯ ಇಸವಿಯ ಅಂದಾಜು |- | 1 ||{{flagicon|Luxembourg}} '''[[ಲಕ್ಸೆಂಬರ್ಗ್]]''' || 81,511 || 200 |- | 2 ||{{flagicon|Ireland}} '''[[ಐರ್ಲೆಂಡ್]]''' || 44,676 || 200 |- | 3 ||{{flagicon|Norway}} '''[[ನಾರ್ವೆ]]''' || 44,648 || 200 |- | 4 ||{{flagicon|the United States}} '''[[ಯು.ಎಸ್.ಎ.]]''' || 43,223 || 200 |- | 5 ||{{flagicon|Iceland}} '''[[ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]]''' || 40,112 || 200 |- | — ||{{flagicon|Hong Kong}} ''[[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ( ಚೀನ)]]'' || 38,714 || 200 |- | 6 ||{{flagicon|Switzerland}} '''[[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ ‍ಲ್ಯಾಂಡ್]]''' || 38,706 || 200 |- | 7 ||{{flagicon|the Netherlands}} '''[[ನೆದರ್ ‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]]''' || 36,937 || 200 |- | 8 ||{{flagicon|Denmark}} '''[[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]]''' || 36,920 || 200 |- | 9 ||{{flagicon|Qatar}} '''[[ಕಟಾರ್]]''' || 36,632 || 200 |- | 10 ||{{flagicon|Austria}} '''[[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ]]''' || 36,368 || 200 |- | 11 ||{{flagicon|Finland}} '''[[ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]]''' || 35,559 || 200 |- | 12 ||{{flagicon|Canada}} '''[[ಕೆನಡ]]''' || 35,514 || 200 |- | 13 ||{{flagicon|the United Kingdom}} '''[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]]''' || 35,486 || 200 |- | 14 ||{{flagicon|Belgium}} '''[[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]]''' || 34,749 || 200 |- | 15 ||{{flagicon|Sweden}} '''[[ಸ್ವೀಡನ್]]''' || 34,735 || 200 |- | 16 ||{{flagicon|the United Arab Emirates}} '''[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]]''' || 34,109 || 200 |- | 17 ||{{flagicon|Singapore}} '''[[ಸಿಂಗಾಪುರ]]''' || 33,471 || 200 |- | 18 ||{{flagicon|Australia}} '''[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]]''' || 33,037 || 200 |- | 19 ||{{flagicon|Greece}} '''[[ಗ್ರೀಸ್]]''' || 33,004 || 200 |- | 20 ||{{flagicon|Japan}} '''[[ಜಪಾನ್]]''' || 32,530 || 200 |- | 21 ||{{flagicon|France}} ''' [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]]''' || 31,825 || 200 |- | 22 ||{{flagicon|Israel}} '''[[ಇಸ್ರೇಲ್]]''' || 31,561 || 200 |- | 23 ||{{flagicon|Germany}} '''[[ಜರ್ಮನಿ]]''' || 31,390 || 200 |- | 24 ||{{flagicon|Italy}} '''[[ಇಟಲಿ]]''' || 31,051 || 200 |- | 25 ||{{flagicon|the Republic of China}} '''[[ಚೀನಿ ಗಣರಾಜ್ಯ]]''' || 30,687 || 200 |- | 26 ||{{flagicon|Cyprus}} '''[[ಸೈಪ್ರಸ್]]''' || 29,870 || 200 |- | 27 ||{{flagicon|Spain}} '''[[ಸ್ಪೆಯ್ನ್]]''' || 27,914 || 200 |- | 28 ||{{flagicon|New Zealand}} '''[[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್]]''' || 25,874 || 200 |- | 29 ||{{flagicon|Brunei}} '''[[ಬ್ರುನೈ]]''' || 25,772 || 200 |- | 30 ||{{flagicon|Slovenia}} '''[[ಸ್ಲೊವೇನಿಯ]]''' || 24,571 || 200 |- | 31 ||{{flagicon|South Korea}} '''[[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯ]]''' || 24,084 || 200 |- | 32 ||{{flagicon|Bahrain}} '''[[ಬಹರೇನ್]]''' || 24,067 || 200 |- | 33 ||{{flagicon|the Czech Republic}} '''[[ಚೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ]]''' || 23,399 || 200 |- | 34 ||{{flagicon|Portugal}} '''[[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]]''' || 22,937 || 200 |- | 35 ||{{flagicon|Malta}} '''[[ಮಾಲ್ಟ]]''' || 22,250 || 200 |- | 36 ||{{flagicon|Kuwait}} '''[[ಕುವೈತ್]]''' || 20,886 || 200 |- | 37 ||{{flagicon|the Bahamas}} '''[[ಬಹಾಮಾಸ್]]''' || 20,440 || 200 |- | 38 ||{{flagicon|Hungary}} '''[[ಹಂಗರಿ]]''' || 20,047 || 200 |- | 39 ||{{flagicon|the Seychelles}} '''[[ಸೆಶೆಲ್ಸ್]]''' || 19,794 || 200 |- | 40 ||{{flagicon|Estonia}} '''[[ಎಸ್ಟೊನಿಯ]]''' || 19,688 || 200 |- | 41 ||{{flagicon|Barbados}} '''[[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್]]''' || 19,274 || 200 |- | 42 ||{{flagicon|Oman}} '''[[ಒಮಾನ್]]''' || 18,498 || 200 |- | 43 ||{{flagicon|Equatorial Guinea}} '''[[ಈಕ್ವಟೋರಿಯಲ್ ಗಿನಿ]]''' || 18,171 || 200 |- | 44 ||{{flagicon|Slovakia}} '''[[ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ]]''' || 17,915 || 200 |- | 45 ||{{flagicon|Trinidad and Tobago}} '''[[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬಾಗೊ]]''' || 17,494 || 200 |- | 46 ||{{flagicon|Saudi Arabia}} '''[[ಸೌದಿ ಅರೆಬಿಯ]]''' || 16,505 || 200 |- | 47 ||{{flagicon|Lithuania}} '''[[ಲಿಥುವೇನಿಯ]]''' || 16,374 || 200 |- | 48 ||{{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} '''[[ಸೇಂಟ್ ಕಿಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ನೆವಿಸ್]]''' || 16,282 || 200 |- | 49 ||{{flagicon|Argentina}} '''[[ಅರ್ಜೆಂಟೀನ]]''' || 16,080 || 200 |- | 50 ||{{flagicon|Latvia}} '''[[ಲಾಟ್ವಿಯ]]''' || 15,803 || 200 |- | 51 ||{{flagicon|Botswana}} '''[[ಬೊಟ್ಸ್ವಾನ]]''' || 15,692 || 200 |- | 52 ||{{flagicon|Poland}} '''[[ಪೋಲೆಂಡ್]]''' || 15,149 || 200 |- | 53 ||{{flagicon|Antigua and Barbuda}} '''[[ಆಂಟಿಗುವ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡ]]''' || 14,705 || 200 |- | 54 ||{{flagicon|Croatia}} '''[[ಕ್ರೊಯೆಶಿಯ]]''' || 14,521 || 200 |- | 55 ||{{flagicon|Mauritius}} '''[[ಮಾರಿಷಿಯಸ್]]''' || 13,281 || 200 |- | 56 ||{{flagicon|South Africa}} '''[[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ]]''' || 13,018 || 200 |- | 57 ||{{flagicon|Libya}} '''[[ಲಿಬ್ಯಾ]]''' || 12,848 || 200 |- | 58 ||{{flagicon|Chile}} '''[[ಚಿಲಿ]]''' || 12,811 || 200 |- | 59 ||{{flagicon|Russia}} '''[[ರಷ್ಯಾ]]''' || 12,178 || 200 |- | 60 ||{{flagicon|Uruguay}} '''[[ಯುರುಗ್ವೆ]]''' || 11,969 || 200 |- | 61 ||{{flagicon|Malaysia}} '''[[ಮಲೇಶಿಯ]]''' || 11,957 || 200 |- | 62 ||{{flagicon|Costa Rica}} '''[[ಕೋಸ್ಟಾ ರಿಕ]]''' || 11,862 || 200 |- | 63 ||{{flagicon|Mexico}} '''[[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]''' || 11,369 || 200 |- | 64 ||{{flagicon|Romania}} '''[[ರೊಮೇನಿಯ]]''' || 10,125 || 200 |- | 65 ||{{flagicon|Brazil}} '''[[ಬ್ರೆಜಿಲ್]]''' || 10,073 || 200 |- | 66 ||{{flagicon|Bulgaria}} '''[[ಬಲ್ಗೇರಿಯ]]''' || 10,022 || 200 |- | 67 ||{{flagicon|Kazakhstan}} '''[[ಕಜಾಕಸ್ಥಾನ್]]''' || 9,568 || 200 |- | 68 ||{{flagicon|the Dominican Republic}} '''[[ಡೊಮಿನಿಕ ಗಣರಾಜ್ಯ]]''' || 9,377 || 200 |- | 69 ||{{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} '''[[ಬೊಸ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹೆರ್ಜೆಗೊವಿನ]]''' || 9,253 || 200 |- | 70 ||{{flagicon|Turkey}} '''[[ಟರ್ಕಿ]]''' || 9,240 || 200 |- | 71 ||{{flagicon|Grenada}} '''[[ಗ್ರೆನಾಡ]]''' || 9,198 || 200 |- | 72 ||{{flagicon|Thailand}} '''[[ಥೈಲೆಂಡ್]]''' || 9,193 || 200 |- | 73 ||{{flagicon|Belarus}} '''[[ಬೆಲಾರುಸ್]]''' || 9,143 || 200 |- | 74 ||{{flagicon|Tunisia}} '''[[ಟುನೀಶಿಯ]]''' || 8,975 || 200 |- | 75 ||{{flagicon|Maldives}} '''[[ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್]]''' || 8,807 || 200 |- | 76 ||{{flagicon|Panama}} '''[[ಪನಾಮ]]''' || 8,593 || 200 |- | 77 ||{{flagicon|Namibia}} '''[[ನಮಿಬಿಯ]]''' || 8,577 || 199 |- | 78 ||{{flagicon|Turkmenistan}} '''[[ತುರ್ಕ್ಮೇನಿಸ್ಥಾನ್]]''' || 8,539 || 200 |- | 79 ||{{flagicon|Iran}} '''[[ಇರಾನ್]]''' || 8,535 || 200 |- | 80 ||{{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} '''[[ಸೈಂಟ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೆನಡೈನ್ಸ್]]''' || 8,343 || 200 |- | 81 ||{{flagicon|Colombia}} '''[[ಕೊಲಂಬಿಯ]]''' || 8,260 || 200 |- | 82 ||{{flagicon|Tonga}} '''[[ಟೊಂಗಾ]]''' || 8,245 || 200 |- | 83 ||{{flagicon|Belize}} '''[[ಬೆಲೀಜ್]]''' || 7,835 || 200 |- | 84 ||{{flagicon|Ukraine}} '''[[ಉಕ್ರೇನ್‌]]''' || 7,832 || 200 |- | 85 ||{{flagicon|Algeria}} '''[[ಅಲ್ಜೀರಿಯ]]''' || 7,747 || 200 |- | 86 ||{{flagicon|the People's Republic of China}} '''[[ಚೀನಿ ಜನ ಗಣರಾಜ್ಯ]]''' || 7,722 || 200 |- | 87 ||{{flagicon|the Republic of Macedonia}} '''[[ಮ್ಯಾಸೆಡೋನಿಯ]]''' || 7,679 || 200 |- | 88 ||{{flagicon|Venezuela}} '''[[ವೆನೆಜುವೆಲ]]''' || 7,480 || 200 |- | 89 ||{{flagicon|Gabon}} '''[[ಗಬೊನ್]]''' || 7,355 || {{n/a} |- | 90 ||{{flagicon|Cape Verde}} '''[[ಕೇಪ್ ವೆರ್ದ್]]''' || 7,344 || 200 |- | 91 ||{{flagicon|Saint Lucia}} '''[[ಸೇಂಟ್ ಲುಸಿಯ]]''' || 7,300 || 200 |- | 92 ||{{flagicon|Serbia}} '''[[ಸೆರ್ಬಿಯ]]''' || 7,275 || 200 |- | 93 ||{{flagicon|Peru}} '''[[ಪೆರು]]''' || 6,855 || 200 |- | 94 ||{{flagicon|Suriname}} '''[[ಸುರಿನಾಮ್]]''' || 6,571 || 200 |- | 95 ||{{flagicon|Azerbaijan}} '''[[ಅಜೆರ್ಬೈಜಾನ್]]''' || 6,476 || 200 |- | 96 ||{{flagicon|Samoa}} '''[[ಸಮೋಅ]]''' || 6,473 || 200 |- | 97 ||{{flagicon|Fiji}} '''[[ಫಿಜಿ]]''' || 6,120 || 200 |- | 98 ||{{flagicon|Dominica}} '''[[ಡೊಮಿನಿಕ]]''' || 5,840 || 200 |- | 99 ||{{flagicon|Lebanon}} '''[[ಲೆಬನನ್]]''' || 5,775 || 200 |- | 100 ||{{flagicon|Morocco}} '''[[ಮೊರಾಕೊ]]''' || 5,765 || 200 |- | 101 ||{{flagicon|Albania}} '''[[ಅಲ್ಬೇನಿಯ]]''' || 5,727 || 200 |- | 102 ||{{flagicon|Jordan}} '''[[ಜೋರ್ಡಾನ್]]''' || 5,611 || 200 |- | 103 ||{{flagicon|El Salvador}} '''[[ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್]]''' || 5,600 || 200 |- | 104 ||{{flagicon|Sri Lanka}} '''[[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]''' || 5,387 || 200 |- | 105 ||{{flagicon|Philippines}} '''[[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್]]''' || 5,365 || 200 |- | 106 ||{{flagicon|Swaziland}} '''[[ಸ್ವಾಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]]''' || 5,359 || 200 |- | 107 ||{{flagicon|Paraguay}} '''[[ಪರಾಗ್ವೆ]]''' || 5,339 || 200 |- | 108 ||{{flagicon|Armenia}} '''[[ಆರ್ಮೇನಿಯ]]''' || 5,177 || 200 |- | 109 ||{{flagicon|Guyana}} '''[[ಗಯಾನ]]''' || 5,004 || 200 |- | 110 ||{{flagicon|Egypt}} '''[[ಈಜಿಪ್ಟ್]]''' || 4,895 || 200 |- | 111 ||{{flagicon|Ecuador}} '''[[ಎಕ್ವಡಾರ್]]''' || 4,835 || 200 |- | 112 ||{{flagicon|Jamaica}} '''[[ಜಮೈಕ]]''' || 4,494 || 200 |- | 113 ||{{flagicon|Bhutan}} '''[[ಭೂತಾನ್]]''' || 4,457 || 200 |- | 114 ||{{flagicon|Indonesia}} '''[[ಇಂಡೊನೇಷ್ಯ]]''' || 4,356 || 200 |- | 115 ||{{flagicon|Guatemala}} '''[[ಗ್ವಾಟೆಮಾಲ]]''' || 4,335 || 200 |- | 116 ||{{flagicon|Syria}} '''[[ಸಿರಿಯಾ]]''' || 4,324 || 200 |- | 117 ||{{flagicon|Nicaragua}} '''[[ನಿಕರಾಗುವ]]''' || 3,886 || 200 |- | 118 ||{{flagicon|India}} '''[[ಭಾರತ]]''' || 3,802 || 200 |- | 119 ||{{flagicon|Georgia}} '''[[ಜಾರ್ಜಿಯ]]''' || 3,642 || 200 |- | 120 ||{{flagicon|Angola}} '''[[ಅಂಗೋಲ]]''' || 3,543 || 200 |- | 121 ||{{flagicon|Vanuatu}} '''[[ವನುಆಟು]]''' || 3,514 || 199 |- | 122 ||{{flagicon|Vietnam}} '''[[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್]]''' || 3,393 || 200 |- | 123 ||{{flagicon|Cambodia}} '''[[ಕಾಂಬೋಡಿಯ]]''' || 3,374 || 200 |- | 124 ||{{flagicon|Sao Tome and Principe}} '''[[ಸಾಒ ಟೊಮೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಿನ್ಸಿಪೆ]]''' || 3,290 || 200 |- | 125 ||{{flagicon|Honduras}} '''[[ಹೊಂಡುರಾಸ್]]''' || 3,199 || 200 |- | 126 ||{{flagicon|Bolivia}} '''[[ಬೊಲಿವಿಯ]]''' || 2,931 || 200 |- | 127 ||{{flagicon|Mongolia}} '''[[ಮಂಗೋಲಿಯ]]''' || 2,891 || 200 |- | 128 ||{{flagicon|Moldova}} '''[[ಮಾಲ್ಡೊವ]]''' || 2,869 || 200 |- | 129 ||{{flagicon|Ghana}} '''[[ಘಾನಾ|ಘಾನ]]''' || 2,786 || {{n/a} |- | 130 ||{{flagicon|Sudan}} '''[[ಸುಡಾನ್]]''' || 2,781 || 200 |- | 131 ||{{flagicon|Papua New Guinea}} '''[[ಪಾಪುಅ ನ್ಯೂ ಗಿನಿ]]''' || 2,757 || 200 |- | 132 ||{{flagicon|Pakistan}} '''[[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್]]''' || 2,744 || 200 |- | 133 ||{{flagicon|Djibouti}} '''[[ಜಿಬೂಟಿ]]''' || 2,541 || {{n/a} |- | 134 ||{{flagicon|Mauritania}} '''[[ಮೌರಿಟೇನಿಯ]]''' || 2,504 || 200 |- | 135 ||{{flagicon|Kiribati}} '''[[ಕಿರಿಬಾತಿ]]''' || 2,490 || 200 |- | 136 ||{{flagicon|Zimbabwe}} '''[[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ]]''' || 2,488 || 200 |- | 137 ||{{flagicon|Guinea}} '''[[ಗಿನಿ]]''' || 2,411 || 200 |- | 138 ||{{flagicon|Laos}} '''[[ಲಾಓಸ್]]''' || 2,336 || 200 |- | 139 ||{{flagicon|Uzbekistan}} '''[[ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ಥಾನ್]]''' || 2,304 || 200 |- | 140 ||{{flagicon|Myanmar}} '''[[ಮಯನ್ಮಾರ್]]''' || 2,294 || 200 |- | 141 ||{{flagicon|Lesotho}} '''[[ಲೆಸೊಥೊ]]''' || 2,251 || 199 |- | 142 ||{{flagicon|The Gambia}} '''[[ಗ್ಯಾಂಬಿಯ]]''' || 2,245 || 200 |- | 143 ||{{flagicon|Cameroon}} '''[[ಕ್ಯಾಮೆರೂನ್]]''' || 2,188 || 200 |- | 144 ||{{flagicon|Bangladesh}} '''[[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]]''' || 2,130 || 200 |- | 145 ||{{flagicon|Kyrgyzstan}} '''[[ಕಿರ್ಗಿಸ್ಥಾನ್]]''' || 2,121 || 200 |- | 146 ||{{flagicon|the Solomon Islands}} '''[[ಸಾಲೊಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳು]]''' || 2,107 || 200 |- | 147 ||{{flagicon|the Comoros}} '''[[ಕೊಮೊರೊಸ್]]''' || 2,048 || 200 |- | 148 ||{{flagicon|Senegal}} '''[[ಸೆನಗಲ್]]''' || 1,981 || 200 |- | 149 ||{{flagicon|Nepal}} '''[[ನೇಪಾಳ]]''' || 1,947 || 200 |- | 150 ||{{flagicon|Haiti}} '''[[ಹೈತಿ]]''' || 1,840 || 200 |- | 151 ||{{flagicon|Chad}} '''[[ಚಾಡ್]]''' || 1,749 || 200 |- | 152 ||{{flagicon|Cote d'Ivoire}} '''[[ಕೋತ್ ದ್'ಇವಾರ್]]''' || 1,680 || 200 |- | 153 ||{{flagicon|East Timor}} '''[[ಪೂರ್ವ ಟಿಮೋರ್]]''' || 1,670 || 200 |- | 154 ||{{flagicon|Uganda}} '''[[ಉಗಾಂಡ]]''' || 1,643 || 200 |- | 155 ||{{flagicon|Togo}} '''[[ಟೊಗೊ]]''' || 1,506 || 200 |- | 156 ||{{flagicon|Mozambique}} '''[[ಮೊಜಾಂಬಿಕ್]]''' || 1,494 || 200 |- | 157 ||{{flagicon|Tajikistan}} '''[[ತಾಜಿಕಿಸ್ಥಾನ್]]''' || 1,494 || 200 |- | 158 ||{{flagicon|Rwanda}} '''[[ರ್ವಾಂಡ]]''' || 1,443 || 200 |- | 159 ||{{flagicon|the Republic of the Congo}} '''[[ಕಾಂಗೊ ಗಣರಾಜ್ಯ]]''' || 1,442 || 200 |- | 160 ||{{flagicon|Burkina Faso}} '''[[ಬುರ್ಕೀನ ಫಾಸೊ]]''' || 1,406 || 200 |- | 161 ||{{flagicon|Benin}} '''[[ಬೆನಿನ್]]''' || 1,404 || 200 |- | 162 ||{{flagicon|Kenya}} '''[[ಕೀನ್ಯ]]''' || 1,357 || 200 |- | 163 ||{{flagicon|Afghanistan}} '''[[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನ್]]''' || 1,348 || 200 |- | 164 ||{{flagicon|Mali}} '''[[ಮಾಲಿ]]''' || 1,308 || 200 |- | 165 ||{{flagicon|Nigeria}} '''[[ನೈಜೀರಿಯ]]''' || 1,227 || 200 |- | 166 ||{{flagicon|the Central African Republic}} '''[[ಮಧ್ಯ ಆಫ್ರಿಕ ಗಣರಾಜ್ಯ]]''' || 1,210 || 200 |- | 167 ||{{flagicon|Ethiopia}} '''[[ಇಥಿಯೋಪಿಯ]]''' || 1,123 || 200 |- | 168 ||{{flagicon|Zambia}} '''[[ಜಾಂಬಿಯ]]''' || 1,088 || 200 |- | 169 ||{{flagicon|Eritrea}} '''[[ಎರಿಟ್ರಿಯ]]''' || 996 || 200 |- | 170 ||{{flagicon|Yemen}} '''[[ಯೆಮೆನ್]]''' || 984 || 200 |- | 171 ||{{flagicon|Niger}} '''[[ನೈಜರ್]]''' || 963 || 200 |- | 172 ||{{flagicon|Madagascar}} '''[[ಮಡಗಾಸ್ಕರ್]]''' || 954 || 200 |- | 173 ||{{flagicon|Sierra Leone}} '''[[ಸಿಯೆರಾ ಲಿಯೋನ್]]''' || 893 || 200 |- | 174 ||{{flagicon|the Democratic Republic of the Congo}} '''[[ಕಾಂಗೊ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಗಣರಾಜ್ಯ]]''' || 842 || 198 |- | 175 ||{{flagicon|Tanzania}} '''[[ಟಾಂಜಾನಿಯ]]''' || 806 || 200 |- | 176 ||{{flagicon|Guinea-Bissau}} '''[[ಗಿನಿ-ಬಿಸೌ]]''' || 763 || 199 |- | 177 ||{{flagicon|Malawi}} '''[[ಮಲಾವಿ]]''' || 707 || 200 |- | 178 ||{{flagicon|Burundi}} '''[[ಬುರುಂಡಿ]]''' || 677 || {{n/a} |- | 179 ||{{flagicon|Liberia}} '''[[ಲೈಬೀರಿಯ]]''' || 17 ||200 |} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಣಕಾಸು]] [[sk:Hrubý národný dôchodok v prepočte na jedného obyvateľa]] f77oeulipm3x6kkoasn7ot7shgwa3nz 0 14259 1384021 1368518 2026-08-23T08:54:43Z A826 72368 (via JWB) 1384021 wikitext text/x-wiki {{Infobox ದೇಶ| |native_name = ''Slovenská republika'' |conventional_long_name = ಸ್ಲೊವಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ |common_name = Slovakia |image_flag = Flag of Slovakia.svg |image_coat = Coat of Arms of Slovakia.svg |image_map = EU_location_SVK.png |map_caption = {{map_caption |region=on the [[Europe|European continent]] |subregion=the [[European Union]] |legend=European location legend en.png}} |national_anthem = ''[[Nad Tatrou sa blýska]]'' |official_languages = [[ಸ್ಲೊವಾಕ್ ಭಾಷೆ]] |capital = [[ಬ್ರಾಟಿಸ್ಲಾವಾ]] |latd=48 |latm=09 |latNS=N |longd=17 |longm=07 |longEW=E |largest_city = ರಾಜಧಾನಿ |government_type = [[ಸಂಸದೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ]] |leader_title1 = [[ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ]] |leader_title2 = [[ಪ್ರಧಾನಿ]] |leader_name1 = ಇವಾನ್ ಗ್ಯಾಸ್ಪರೋವಿಚ್ |leader_name2 = ರಾಬರ್ಟ್ ಫಿಕೋ |accessionEUdate = [[ಮೇ 1]] [[2004]] |area_rank = 130ನೆಯದು |area_magnitude = 1 E10 |area = 49,035 <!--http://www.statistics.sk/mosmis/eng/run.html--> |areami² = 18,932 |percent_water = ನಗಣ್ಯ |population_estimate = 5,447,502 |population_estimate_rank = 110ನೆಯದು |population_estimate_year = 2007 |population_census = 5,379,455 |population_census_year = 2001 |population_density = 111 |population_densitymi² = 287 |population_density_rank = 88ನೆಯದು |GDP_PPP = $99.19 ಬಿಲಿಯನ್ <!--cia.gov--> |GDP_PPP_rank = 61ನೆಯದು |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $20,002 |GDP_PPP_per_capita_rank = 42ನೆಯದು |sovereignty_type = [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] |sovereignty_note = ಜೆಕೊಸ್ಲೊವಾಕಿಯದ ವಿಸರ್ಜನೆ |established_event1 = ದಿನಾಂಕ |established_date1 = [[ಜನವರಿ 1]] [[1993]] |HDI = {{increase}} 0.863 |HDI_rank = 42ನೆಯದು |HDI_year = 2004 |HDI_category = <span style="color:#009900;">ಉನ್ನತ</span> |currency = [[ಸ್ಲೊವಾಕ್ ಕೊರೂನಾ]] |currency_code = SKK |country_code = |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[CEST]] |utc_offset_DST = +2 |demonym = Slovak |cctld = [[.sk]] |calling_code = 421 |calling_code_note = }} '''ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ''' ಮಧ್ಯ ಯುರೋಪಿನ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರ. ಹಿಂದೆ [[ಜೆಕೊಸ್ಲೊವಾಕಿಯ]]ದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ, ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಜೆಕೊಸ್ಲೊವಾಕಿಯದ ವಿಸರ್ಜನೆಯಾದಾಗ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಉದಯಿಸಿತು. ಸ್ಲೊವಾಕಿಯದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ]], ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ಪೋಲೆಂಡ್]], ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಉಕ್ರೇನ್‌]] ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಹಂಗರಿ]] ದೇಶಗಳಿವೆ. [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿರುವ ಸ್ಲೊವಾಕಿಯದ ರಾಜಧಾನಿ [[ಬ್ರಾಟಿಸ್ಲಾವಾ]]. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು]] dtcoryuxian3quwcypn6ibongprpczs 0 14444 1384024 1359137 2026-08-23T08:55:00Z A826 72368 (via JWB) 1384024 wikitext text/x-wiki {{Infobox ದೇಶ |native_name = ''Republica Moldova'' |conventional_long_name = ಮಾಲ್ಡೋವ ಗಣರಾಜ್ಯ |common_name = ಮಾಲ್ಡೋವ |map_caption = {{map_caption |region=on the [[Europe|European continent]]}} |national_motto = ''Limba noastră-i o comoară'' <small><br />''ನಮ್ಮ ಭಾಷೆ ಒಂದು ನಿಧಿ''</small> |national_anthem = ''Limba noastră'' <br />''ನಮ್ಮ ಭಾಷೆ''</small><!--Source: http://moldrpcv.tripod.com/id26.html--> |image_flag = Flag of Moldova.svg |image_coat = Coat of arms of Moldova.svg |image_map = Europe_location_MDA.png |capital = [[ಚಿಸಿನಾಉ]] |latd=47 |latm=0 |latNS=N |longd=28 |longm=55 |longEW=E |largest_city = ರಾಜಧಾನಿ |official_languages = [[ಮಾಲ್ಡೋವದ ಭಾಷೆ|ಮಾಲ್ಡೋವನ್]] ([[ರೊಮೇನಿಯದ ಭಾಷೆ|ರೊಮೇನಿಯ]]){{smallsup|1}}<!--Please do not edit this entry (see talk page) --> |demonym = [[Moldovans|Moldovan]], [[Moldovans|Moldavian]] |government_type = [[ಸಂಸದೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ]] |leader_title1 = [[ಮಾಲ್ಡೋವದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] |leader_name1 = [[ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ವೊರೊನಿನ್]] |leader_title2 = [[ಮಾಲ್ಡೋವದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] |leader_name2 = [[ವಾಸಿಲೆ ತಾರ್ಲೇವ್]] |sovereignty_type = [[ಸೋವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಿಂದ [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] |established_event1 = ದಿನಾಂಕ |established_date1 = [[ಆಗಸ್ಟ್ ೨೭]], [[೧೯೯೧]] |established_event2 = ಅಧಿಕೃತ |established_date2 = [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೫]], [[೧೯೯೧]] |area = 33,843 |areami² = 13,067 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 139th |area_magnitude = 1 E10 |percent_water = 1.4 |population_estimate = 4,320,490 |population_estimate_year = ೨೦೦೭ |population_estimate_rank = 121st³ |population_census = 3,383,332² |population_census_year = ೨೦೦೪ |population_density = 111 |population_densitymi² = 339 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 81st |GDP_PPP_year = ೨೦೦೭ |GDP_PPP = $9,367 million |GDP_PPP_rank = 141st |GDP_PPP_per_capita = $2,962 |GDP_PPP_per_capita_rank = 135th |HDI_year = ೨೦೦೭ |HDI = {{increase}} 0.708 |HDI_rank = 111th |HDI_category = <span style="color:#FFCC00;">ಮಧ್ಯಮ</span> |Gini = 33.2 |Gini_year = 2003 |Gini_category = <span style="color:#ffcc00;">medium</span> |currency = [[Moldovan leu]] |currency_code = MDL |time_zone = [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿನ ಸಮಯ|EET]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿನ ಬೇಸಿಗೆಕಾಲದ ಸಮಯ|EEST]] |utc_offset_DST = +3 |cctld = [[.md]] |calling_code = 373 |footnote1 = [[Moldovan language|Moldovan]] is commonly considered another name for [[Romanian language|Romanian]]. [[Gagauz language|Gagauz]] and [[Russian language|Russian]] are also official in [[Gagauzia]], and Russian and [[Ukrainian language|Ukrainian]] are also official in [[Transnistria]]. |footnote2 = 2004 census from [http://www.statistica.md/recensamint.php?lang=ro National Bureau of Statistics]. Figure does not include [[Transnistria]] and [[Tighina]]. |footnote3 = Ranking based on 2005 UN figure including Transnistria. }} '''ಮಾಲ್ಡೋವ ಗಣರಾಜ್ಯ''' (''Republica Moldova'') [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್]]ನ ಒಂದು ಭೂಆವೃತ ದೇಶ. ಇದರ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ರೊಮಾನಿಯ]] ಮತ್ತು ಉಳಿದ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ [[ಉಕ್ರೇನ್‌]] ದೇಶಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ [[ಮಾಲ್ಡೋವದ ಭಾಷೆ]]. ಇದು [[ರೊಮಾನಿಯದ ಭಾಷೆ]]ಯ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು.<ref name="Constitution">{{ro icon}}[http://gov.md/content/ro/0000072.pdf Article 13, line 1 - of Constitution of Republic of Moldova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226205217/http://gov.md/content/ro/0000072.pdf |date=2008-02-26 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://azi.md/news?ID=41925 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2008-01-20 |archive-date=2007-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071223063758/http://azi.md/news?ID=41925 |url-status=dead }}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಈ ದೇಶವು [[ಮಾಲ್ಡೋವಿಯ]] ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. [[೧೮೧೨]]ರಲ್ಲಿ ಇದು [[ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ವಶವಾಯಿತು.<ref>http://www.worldstatesmen.org/Moldova.htm</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nationalismproject.org/books/bookrevs/King.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2008-01-20 |archive-date=2007-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071218183034/http://www.nationalismproject.org/books/bookrevs/King.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://politicom.moldova.org/stiri/eng/11503/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2008-01-20 |archive-date=2007-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624223036/http://politicom.moldova.org/stiri/eng/11503/ |url-status=dead }}</ref> ಮುಂದೆ [[೧೯೪೦]]ರಲ್ಲಿ ಇದು [[ಸೋವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಕೈವಶವಾಯಿತು. [[೧೯೯೧]]ರ [[ಆಗಸ್ಟ್ ೨೭]]ರಂದು ಇದು ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] ಪಡೆಯಿತು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{ಚುಟುಕು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು]] cdcl0gfwqtpk36gfkol42584no66ra6 0 14720 1383916 1353508 2026-08-22T15:39:54Z A826 72368 1383916 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಪಾಂಡಿಚೇರಿ | official_name = ಪುದುಚೇರಿ | other_name = | type = ನಗರ | blank_emblem_type = ಪುದುಚೇರಿ ನಗರಸಭೆಯ ಮುದ್ರೆ | blank_emblem_size = 200 | blank_emblem_alt = | image_blank_emblem = Pondicherry Municipal Council logo.png | image = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/3/1 | caption_align = center | image1 = Pondicherry-Rock beach aerial view.jpg | caption1 = [[ಪ್ರೊಮೆನೇಡ್ ಬೀಚ್]] | image2 = Manakula Vinayagar Temple 2K22TNKAN (1).jpg | caption2 = [[ಮನಕುಲ ವಿನಾಯಗರ್ ದೇವಾಲಯ]] | image3 = Aurobindo Ashram Pondichery - Outside view.jpg | caption3 = [[ಶ್ರೀ ಅರವಿಂದ ಆಶ್ರಮ]] | image4 = The Matrimandir in Auroville, Tamil Nadu, India.jpg | caption4 = ಅರೋವಿಲ್ಲೆಯ [[ಮಾತ್ರಿಮಂದಿರ]] | image5 = Aayi mandapam pondicherry.jpg | caption5 = ಭಾರತಿ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿನ [[ಆಯಿ ಮಂಟಪ (ಸ್ಮಾರಕ)|ಆಯಿ ಮಂಟಪ]] ಸ್ಮಾರಕ | image6 = Pondicherry Lighthouse.jpg | caption6 = [[ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ದೀಪಸ್ತಂಭ]] | image7 = Puducherry Sacred Heart Cathedral 2.JPG | caption7 = [[ಪವಿತ್ರ ಹೃದಯದ ಬೆಸಿಲಿಕಾ, ಪಾಂಡಿಚೇರಿ|ಪವಿತ್ರ ಹೃದಯದ ಬೆಸಿಲಿಕಾ]] | image8 = PondicherryFrenchWarMemorial.jpg | caption8 = [[ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕ (ಪುದುಚೇರಿ)|ಫ್ರೆಂಚ್ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕ]] | image9 = Pondicherry GandhiStatue.jpg | caption9 = ಬೀಚ್ ರಸ್ತೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಪ್ರತಿಮೆ }} | alt = | nickname = {{hlist|"ಪೂರ್ವದ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]]"|"ಪಾಂಡಿ"|"ಮುಂಜಾವಿನ ನಗರ"|"ಪೂರ್ವದ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ರಿವೇರಿಯಾ]]"}} | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Pondicherry#India | pushpin_label_position = right | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|11|55|N|79|49|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name1 = [[ಪುದುಚೇರಿ (ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ)|ಪುದುಚೇರಿ]] (ಪಿವೈ) | subdivision_name2 = [[ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪುದುಚೇರಿ]] | established_title = ಸ್ಥಾಪನೆ | established_date = 1674 | founder = | named_for = | government_type = [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರ ಆಡಳಿತ|ನಗರಸಭೆ]] | governing_body = [[ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ನಗರಸಭೆ]] (ಪಿಡಿವೈ) | unit_pref = ಮೆಟ್ರಿಕ್ | area_footnotes = <ref name="dchb" /> | area_total_km2 = 19.54 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 3 | population_total = 244,377 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_metro = | population_metro_footnotes = | population_rank = | population_demonym = ಪುದುಚೇರಿಯನ್, ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯನ್, ಪಾಂಡಿಯನ್, ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯೆನ್, ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯೆನ್ನೆ | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] | demographics1_title2 = ಹೆಚ್ಚುವರಿ | demographics1_info2 = ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಫ್ರೆಂಚ್ | time_zone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|ಐಎಸ್ಟಿ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|ಪಿನ್ ಕೋಡ್]] | postal_code = 605001-605014 | area_code = (ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ) +91-413-, (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ) 0413- | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | registration_plate = '''PY-01''' ರಿಂದ '''PY-05''' | website = {{URL|py.gov.in}} | footnotes = }} '''ಪಾಂಡಿಚೇರಿ''', ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ '''ಪುದುಚೇರಿ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದು ಭಾರತದ [[ಪುದುಚೇರಿ (ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ)|ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ]]ದ [[ರಾಜಧಾನಿ]] ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About Puducherry {{!}} Official Website of Government of Puducherry, India |url=https://py.gov.in/about-puducherry |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118193406/https://py.gov.in/about-puducherry |archive-date=18 January 2025 |access-date=13 March 2025 |website=py.gov.in}}</ref> ಈ ನಗರವು ಭಾರತದ ಆಗ್ನೇಯ ಕರಾವಳಿಯ [[ಪುದುಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/bill-to-rename-pondicherry-as-puducherry-passed/article3093958.ece|title=Bill to rename Pondicherry as Puducherry passed|date=22 August 2006|work=The Hindu|access-date=2 May 2016}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Pondicherry waterfront 1900.jpg|thumb|left|ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಕರಾವಳಿ, {{Circa|1900}}]] ಪುದುಚೇರಿ, ಹಿಂದೆ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಇದು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಗಮನದ ನಂತರ "ಪೂರ್ವದ ಫ್ರೆಂಚ್ ರಿವೇರಿಯಾ" ಎಂಬ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref name="Marsh2014">{{cite journal |last=Marsh |first=Kate |year=2014 |title=Pondichéry: Archive of 'French' India |journal=Francosphères |volume=3 |issue=1 |pages=9–23 |doi=10.3828/franc.2014.2}}</ref> ಪುದುಚೇರಿಯು "ಹೊಸ ಪಟ್ಟಣ" ಎಂಬ ತಮಿಳು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ''ಪೆರಿಪ್ಲಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಎರಿಥ್ರಿಯನ್ ಸೀ'' ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ 1ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ "ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣ" ದ ಹೆಸರಾದ "ಪೊಡುಕೆ" ಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=History of Puducherry – Smart City Puducherry – The Union Territory of Puducherry |url=https://pondicherrysmartcity.in/history-pondicherry.php |access-date=13 March 2025 |website=pondicherrysmartcity.in}}</ref> ಈ ವಸಾಹತು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ವೇದಗಳಲ್ಲಿ]] ಪಾರಂಗತರಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ವೇದಪುರಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{Cite web|url=http://pondicherrysmartcity.in/history-pondicherry.php|title=History Of Puducherry – Smart City Puducherry – The Union Territory of Puducherry|website=pondicherrysmartcity.in}}</ref> ಪುದುಚೇರಿಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಎರಡು ಅವಧಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: ಪೂರ್ವ-ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ. ಪೂರ್ವ-ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅವಧಿಯು 325 ರಿಂದ 900 ರವರೆಗೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದ [[ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಪಲ್ಲವರ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ನಂತರ 900 ರಿಂದ 1279 ರವರೆಗೆ [[ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]], ಮತ್ತು 1279 ರಿಂದ 1370 ರವರೆಗೆ [[ಪಾಂಡ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಪಾಂಡ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಬಂದವು. 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ನಗರವು 1370 ರಿಂದ 1614 ರವರೆಗೆ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಗಿಂಗೀ ನಾಯಕರು]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು, ನಂತರ ಅದನ್ನು [[ಅದಿಲ್ ಶಾಹಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬಿಜಾಪುರದ ಸುಲ್ತಾನರು]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅವರು 1614 ರಿಂದ 1638 ರವರೆಗೆ ಆಳಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಡ್ಯಾನಿಷ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬಳಸಿದರು. ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅವಧಿಯು 1521 ರಲ್ಲಿ ಜವಳಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಡೆಸಿದ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರಾದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ನಂತರ 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಮತ್ತು ಡೇನ್ಗಳು. ಪುದುಚೇರಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಾಪಾರವು ಫ್ರೆಂಚರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರವರ್ತಕ [[ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ (ಪಾಂಡಿಚೇರಿ)|ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್ ಮಾರ್ಟಿನ್]] 1674 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದರು. 1693 ರಲ್ಲಿ, ಪುದುಚೇರಿಯನ್ನು ಡಚ್ಚರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ನಂತರ 1699 ರಲ್ಲಿ, [[ರಿಸ್ವಿಕ್ ಒಪ್ಪಂದ]]ದೊಂದಿಗೆ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಫ್ರೆಂಚರು 1720 ರಲ್ಲಿ [[ಮಾಹೆ, ಭಾರತ|ಮಾಹೆ]]ಯನ್ನು, 1731 ರಲ್ಲಿ [[ಯಾನಂ]] ಅನ್ನು ಮತ್ತು 1738 ರಲ್ಲಿ [[ಕಾರೈಕಲ್]] ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ನಗರವನ್ನು ಫ್ರೆಂಚರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಆದರೆ 1763 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದರು. ಈ ಆಂಗ್ಲೋ-ಫ್ರೆಂಚ್ ಯುದ್ಧವು 1814 ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ 1954 ರವರೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ [[ಪುದುಚೇರಿ (ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ)|ಪುದುಚೇರಿ]], ಮಾಹೆ, ಯಾನಂ, ಕಾರೈಕಲ್ ಮತ್ತು [[ಚಂದನನಗರ್|ಚಂದೇರ್ನಾಗೋರ್]] ವಸಾಹತುಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದು ಫ್ರೆಂಚರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 138 ವರ್ಷಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು, ಅವರು 31 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1954 ರಂದು ಅಧಿಕಾರದ ವಾಸ್ತವಿಕ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ನಂತರ ಭಾರತೀಯ ತೀರವನ್ನು ತೊರೆದರು.<ref name="OPILFrenchIndia">{{cite web |title=Decolonization: French India |url=https://opil.ouplaw.com/display/10.1093/law%3Aepil/9780199231690/law-9780199231690-e2175 |access-date=17 December 2025 |website=Oxford Public International Law |publisher=Oxford University Press}}</ref> [[ಅರಿಕಮೇಡು]], [[ಅರಿಯಂಕುಪ್ಪಂ]], ಕಾಕಯಂತೊಪ್ಪೆ, [[ವಿಲ್ಲಿಯನೂರ್]] ಮತ್ತು ಬಹೂರ್ ನಂತಹ ಸಮೀಪದ ಸ್ಥಳಗಳು, ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಲೂಯಿಯ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ|ಫ್ರೆಂಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]] ವಸಾಹತು ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ನಂತರ ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯ [[ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ]]ವಾದವು, ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅವಧಿಗಿಂತ ಹಿಂದಿನ ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ''ಪೊಡುಕೆ'' ಅಥವಾ ''ಪೊಡುಕಾ'' (ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ಥಳ) ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ರೋಮನ್ ವ್ಯಾಪಾರದ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite book|last=Francis|first=Peter|url=https://books.google.com/books?id=zzZBdGQN_TIC&pg=PA30|title=Asia's Maritime Bead Trade: 300 B.C. to the Present|date=2002|publisher=University of Hawaii Press|isbn=978-0-8248-2332-0}}</ref> ''ಪೊಡುಕಾ''ವು ಬಹುಶಃ ಆಧುನಿಕ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು {{Convert|2|mi|km}} ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಅರಿಕಮೇಡು]] (ಈಗ [[ಅರಿಯಂಕುಪ್ಪಂ]]ನ ಭಾಗ) ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು 4ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕಾಂಚೀಪುರಂ]]ನ ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. [[ತಂಜಾವೂರು]]ನ ಚೋಳರು 10ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ 13ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಇದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ನಂತರ ಅದು 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಪಾಂಡ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಪಾಂಡ್ಯ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 1638 ರವರೆಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ನಂತರ ಅವರನ್ನು [[ಅದಿಲ್ ಶಾಹಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬಿಜಾಪುರದ ಸುಲ್ತಾನರು]] ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. 1674 ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯು ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಈ ಕೋಟೆಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತು]] ಆಯಿತು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಗವರ್ನರ್ [[ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ (ಪಾಂಡಿಚೇರಿ)|ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್ ಮಾರ್ಟಿನ್]] ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷರಿಂದ ಬಲವಾದ ವಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಅವರು ಸುಲ್ತಾನರ ಪರವಾಗಿದ್ದ ಹಲವಾರು ಸುತ್ತುವರಿದ ಫ್ರೆಂಚ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಮೂಲಕ [[ಗೋಲ್ಕೊಂಡ]]ದ ಸುಲ್ತಾನರೊಂದಿಗೆ ವಿಸ್ತೃತ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಯುರೋಪಿಯನ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಫ್ಯಾಶನ್ ಆಗಿದ್ದ ಆಭರಣ ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ ಕಲ್ಲುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರವು ಅನೇಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. 1668 ಮತ್ತು 1674 ರ ನಡುವೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ನಗರವನ್ನು ಕಾಲುವೆಯ ಮೂಲಕ ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಎಂದು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.stuff.co.nz/travel/destinations/asia/78427269/peace-love-and-a-french-flavour-in-pondicherry-south-india|title=Peace, love and a French flavour in Pondicherry, South India|last=Worrall|first=Jill|date=11 April 2016|website=www.stuff.co.nz|access-date=2 May 2016}}</ref> 21 ಆಗಸ್ಟ್ 1693 ರಂದು, [[ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯನ್ನು ಡಚ್ಚರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ಡಚ್ ಕೊರೊಮಂಡಲ್]]ನ ಗವರ್ನರ್, ಲಾರೆನ್ಸ್ ಪಿಟ್ ದಿ ಯಂಗರ್, [[ನಾಗಪಟ್ಟಣಂ]]ನಿಂದ ಹದಿನೇಳು ಹಡಗುಗಳು ಮತ್ತು 1,600 ಸೈನಿಕರ ಸಮೂಹದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯನ್ನು ಎರಡು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು, ನಂತರ ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಅದನ್ನು ಶರಣಾದರು. [[ರಿಸ್ವಿಕ್ ಒಪ್ಪಂದ]]ದಲ್ಲಿ, ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಎಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡವು, ಮತ್ತು 1699 ರಲ್ಲಿ, ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯನ್ನು ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book|last=Israel|first=Jonathan|title=Dutch Primacy in World Trade 1585-1740|publisher=Oxford University Press|year=1989|isbn=0198227299|location=New York}}</ref> 16 ಜನವರಿ 1761 ರಂದು, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯನ್ನು ಫ್ರೆಂಚರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ಆದರೆ [[ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧ]]ದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[1763 ರ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು.<ref>Chand, Hukam. ''History Of Medieval India'', 202.</ref> ಬ್ರಿಟಿಷರು 1793 ರಲ್ಲಿ, [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಯುದ್ಧಗಳ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಮುತ್ತಿಗೆ (1793)|ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಮುತ್ತಿಗೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು 1814 ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದರು. [[File:Nehru à Pondichéry, janvier 1955.png|thumb|''ವಾಸ್ತವಿಕ'' ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ ಪ್ರಧಾನಿ ನೆಹರು ಅವರು ಪಾಂಡಿಚೇರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದು]] 18 ಮಾರ್ಚ್ 1954 ರಂದು, ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯ ನಗರಸಭೆಗಳು ತಕ್ಷಣದ ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿ ಹಲವಾರು ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದವು. ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ, [[ಕಾರೈಕಲ್]]ನ ನಗರಸಭೆಗಳು ಇದೇ ರೀತಿಯ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದವು. ಈ ನಿರ್ಣಯಗಳು ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತೀಯ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಈ ನಗರಸಭೆಗಳು ಫ್ರೆಂಚ್ ಆಸ್ತಿಗಳ ಸರಿಸುಮಾರು 90% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅವರು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಜನರ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಲು ತುರ್ತು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕರೆದರು.<ref name="pardeb">[https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/55921/1/lsd_01_06_06-04-1954.pdf Parliamentary debates] eparlib.nic.in 6 April 1954 pp.22–23</ref> ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಜನರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತ್ತು. ಅವರು ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ''ಕಾನೂನುಬದ್ಧ'' ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ತಕ್ಷಣದ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವರ ಸಲಹೆಯೆಂದರೆ, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವವರೆಗೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವು ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕು, ಆದರೆ ಆಡಳಿತದ ''ವಾಸ್ತವಿಕ'' ವರ್ಗಾವಣೆಯು ತಕ್ಷಣವೇ ಆಗಬೇಕು. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಎರಡೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಜನರ ಬೇಡಿಕೆಯು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ತಕ್ಷಣದ ವಿಲೀನವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಮಾಡಿದ ಸಲಹೆಯು ತಾವು ಬಹಳ ಬಯಸಿದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="pardeb" /> 18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1954 ರಂದು, ನಗರ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಮತ್ತು [[ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್|ಪಂಚಾಯತ್]] ಕಮ್ಯೂನ್ನಲ್ಲಿ 178 ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, 170 ಜನರು ವಿಲೀನದ ಪರವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಎಂಟು ಜನರು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಫ್ರೆಂಚ್ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ''ವಾಸ್ತವಿಕ'' ವರ್ಗಾವಣೆಯು 1 ನವೆಂಬರ್ 1954 ರಂದು ನಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು [[ಪುದುಚೇರಿ (ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ)|ಪಾಂಡಿಚೇರಿ]] ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ''ಕಾನೂನುಬದ್ಧ'' ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದವು 1956 ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಲ್ಲಿನ ವಿರೋಧದಿಂದಾಗಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆಯು ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು 16 ಆಗಸ್ಟ್ 1962 ರವರೆಗೆ ಅನುಮೋದಿಸಲಿಲ್ಲ. [[File:1954 French ID issued at their colony of Pondicherry before the transfer.jpg|thumb|ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಮೊದಲು ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯ ಅವರ ವಸಾಹತಿನಲ್ಲಿ 1954 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಐಡಿ ನೀಡಲಾಯಿತು]] ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ===ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ=== ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯ [[ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ]]ಯು ಕರಾವಳಿ [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ದಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರವು [[ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ]]ದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ "[[ಕೇರಳ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್|ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹಲವಾರು ಸಮುದ್ರದ ಪ್ರವೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 1989 ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ [[ಅಲೆತಡೆಗೋಡೆ (ರಚನೆ)|ಅಲೆತಡೆಗೋಡೆಯ]] ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯು ತೀವ್ರ [[ಕರಾವಳಿ ಸವೆತ]]ವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://memestreamblog.wordpress.com/2008/10/16/the-story-of-pondicherrys-eroding-coastline-in-a-single-image/|title=The Story of Pondicherry's Eroding Coastline in a Single Image|date=16 October 2008}}</ref> ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ, ಮರಳಿನ ಬೀಚ್ ಇದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಈಗ ನಗರವು ಸಮುದ್ರದ ವಿರುದ್ಧ 8.5 ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ 2-ಕಿಮೀ-ಉದ್ದದ [[ಸಮುದ್ರಗೋಡೆ]]ಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 1735 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸರ್ಕಾರವು ಮಾಡಿದ ಆರಂಭಿಕ ಸಮುದ್ರಗೋಡೆಯು ಇದ್ದಾಗ, ಇದು ಹಳೆಯ ಹಡಗು ದಾಟುಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಬೀಚ್ನಿಂದ ನಗರಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾತ್ರವಾಗಿದ್ದು, "ಗಟ್ಟಿಯಾದ ರಚನೆಯ ಕರಾವಳಿ ರಕ್ಷಣೆ" ಅಲ್ಲ.<ref>{{cite web |url=http://www.pondicherryonline.in/Profile/Geography/ |title=Geography of Pondicherry, Geographical Location of Pondicherry, Pondicherry Natural Features |access-date=22 June 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090916004530/http://pondicherryonline.in/Profile/Geography/ |archive-date=16 September 2009 }}</ref> ಇಂದು, ಸಮುದ್ರಗೋಡೆಯು ಗ್ರಾನೈಟ್ ಬಂಡೆಗಳ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಸವೆತವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಬಲಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರಗೋಡೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕರಾವಳಿ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಸಮುದ್ರತಳ ಸವೆತ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ ಇದೆ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ [[ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಪ್ರದೇಶ]]ದೊಳಗೆ ತೀವ್ರ [[ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ನಷ್ಟ]] ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸವೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಮುದ್ರತಳಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲುಗಳು ಬಿದ್ದಾಗ ಅಂತರಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಸರ್ಕಾರವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯ ಸಮುದ್ರಗೋಡೆಯು ನಗರದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಪುದುಚೇರಿ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಚ್ ಸವೆತವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಲಸೆ ಹೋಗಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite report |url=https://dste.py.gov.in/pczma/Pdf/Reports/Shore%20line%20Management%20Plan%20report.pdf |title=Management of coastal erosion along Pondicherry coast |date=May 2015}}</ref> ===ಹವಾಮಾನ=== ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯ ಹವಾಮಾನವನ್ನು [[ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಹವಾಮಾನ ವರ್ಗೀಕರಣ]]ದ ಮೂಲಕ [[ಉಷ್ಣವಲಯದ ಸವಾನ್ನಾ ಹವಾಮಾನ]] ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಕರಾವಳಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="Climate-Data.org">{{cite web|title=Climate: Pondicherry – Climate graph, Temperature graph, Climate table|url=http://en.climate-data.org/location/2790/|publisher=Climate-Data.org|access-date=6 October 2013}}</ref> ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಶುಷ್ಕ-ಚಳಿಗಾಲದ ಪ್ರಕಾರ (''Aw''), 0.7 ರ ಕಡಿಮೆ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆಯ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು {{cvt|18.5|mm}} ಸರಾಸರಿ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಮಾರ್ಚ್ ಶುಷ್ಕ-ಬೇಸಿಗೆಯ ಪ್ರಕಾರದ (''As'') ಗಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯು ಮಾರ್ಚ್ನಿಂದ ಜೂನ್ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ಜೂನ್ ನಡುವೆ {{convert|41|°C|0}} ತಲುಪಬಹುದು. ಸರಾಸರಿ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು {{convert|36|°C|0}} ಆಗಿದೆ. ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು {{convert|28|-|32|°C|°F|0}} ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಜೂನ್ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರ್ದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಗುಡುಗು ಮಳೆಯ ಅವಧಿಯು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಮಾನ್ಸೂನ್#ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್|ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್]] ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. [[ಮಾನ್ಸೂನ್#ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್|ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್]] ನಿಂದಲೂ, ಜೂನ್ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಡುವೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆ ಬರುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆಯು {{convert|1355|mm|in|0|disp=or}} ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://education.vsnl.com/imdchennai/rdwr.htm |title=Government of India |access-date=10 July 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090726170455/http://education.vsnl.com/imdchennai/rdwr.htm |archive-date=26 July 2009 }}</ref> ಶುಷ್ಕ ಋತುವು ಜನವರಿ ಮತ್ತು ಜೂನ್ ನಡುವೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಫೆಬ್ರವರಿಯು {{cvt|16.9|mm}} ರ ಕಡಿಮೆ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಚಳಿಗಾಲವು ತುಂಬಾ ಬೆಚ್ಚಗಿರುತ್ತದೆ, {{convert|30|°C|0}} ಗರಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು {{convert|18|-|20|°C|°F|0}} ಸುತ್ತಲೂ ಇರುತ್ತದೆ. {{Weather box | collapsed = yes | width = auto | metric first = yes | single line = yes | location = [[ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (1991–2020) | Jan record high C = 33.2 | Feb record high C = 35.4 | Mar record high C = 37.6 | Apr record high C = 41.8 | May record high C = 43.1 | Jun record high C = 43.4 | Jul record high C = 40.9 | Aug record high C = 40.2 | Sep record high C = 39.2 | Oct record high C = 38.0 | Nov record high C = 36.4 | Dec record high C = 33.8 | year record high C = 43.1 | Jan high C = 30.1 | Feb high C = 31.2 | Mar high C = 32.7 | Apr high C = 34.4 | May high C = 36.9 | Jun high C = 37.1 | Jul high C = 36.1 | Aug high C = 35.2 | Sep high C = 34.4 | Oct high C = 32.6 | Nov high C = 30.5 | Dec high C = 29.6 | year high C = 33.4 | Jan low C = 20.6 | Feb low C = 21.4 | Mar low C = 23.6 | Apr low C = 26.2 | May low C = 27.1 | Jun low C = 26.9 | Jul low C = 26.2 | Aug low C = 25.6 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 24.4 | Nov low C = 22.8 | Dec low C = 21.4 | year low C = 24.3 | Jan record low C = 15.8 | Feb record low C = 16.6 | Mar record low C = 17.8 | Apr record low C = 21.4 | May record low C = 21.4 | Jun record low C = 21.5 | Jul record low C = 21.1 | Aug record low C = 21.4 | Sep record low C = 20.8 | Oct record low C = 19.6 | Nov record low C = 16.5 | Dec record low C = 17.1 | year record low C = 15.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 17.7 | Feb rain mm = 16.9 | Mar rain mm = 18.5 | Apr rain mm = 21.0 | May rain mm = 66.9 | Jun rain mm = 58.5 | Jul rain mm = 74.5 | Aug rain mm = 134.9 | Sep rain mm = 134.0 | Oct rain mm = 259.9 | Nov rain mm = 347.1 | Dec rain mm = 248.1 | year rain mm = 1398.1 | Jan rain days = 1.1 | Feb rain days = 0.8 | Mar rain days = 0.7 | Apr rain days = 0.9 | May rain days = 2.5 | Jun rain days = 3.2 | Jul rain days = 4.9 | Aug rain days = 6.6 | Sep rain days = 6.7 | Oct rain days = 10.9 | Nov rain days = 10.9 | Dec rain days = 6.2 | year rain days = 55.3 | Jan humidity = 73 | Feb humidity = 71 | Mar humidity = 72 | Apr humidity = 76 | May humidity = 74 | Jun humidity = 66 | Jul humidity = 64 | Aug humidity = 68 | Sep humidity = 75 | Oct humidity = 79 | Nov humidity = 82 | Dec humidity = 78 | year humidity = | source 1 = [[ಭಾರತ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991–2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 8 April 2024 }}</ref><ref name="IMD">{{cite web|url=http://www.imd.gov.in/section/climate/extreme/pondicherry2.htm|title=Pondicherry Climatological Table Period: 1971–2000|publisher=[[India Meteorological Department]]|access-date=11 April 2015}}</ref><ref name="IMD2">{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |title=Ever recorded Maximum and minimum temperatures up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |access-date=11 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archive-date=16 March 2014 }}</ref> }} ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== [[File:Long exposure shot of Beach road near Pondicherry harbour.jpg|thumb|ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಬೀಚ್ ರಸ್ತೆಯ ದೀರ್ಘ-ಎಕ್ಸ್ಪೋಸರ್ ಚಿತ್ರ]] 2012 ರಲ್ಲಿ, [[ವಿದ್ಯುತ್ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ವಿದ್ಯುತ್ ಸಚಿವಾಲಯ]]ವು ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿ "ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಗ್ರಿಡ್" ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿತು.<ref name="smartgrid">{{cite news|title=Smart grid project inaugurated|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/smart-grid-project-inaugurated/article4015596.ece|date=20 October 2012|agency=[[The Hindu]]|location=Puducherry|access-date=23 October 2012}}</ref> ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಕೃಷಿಯು ಅಕ್ಕಿ, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳು, ಕಬ್ಬು, ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿಯಂತಹ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 2016 ರಲ್ಲಿ, ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರ ಕೇಂದ್ರ ಒಕ್ಕೂಟವು ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವ [[ರಾಜ್ನಾಥ್ ಸಿಂಗ್]] ಅವರಿಗೆ ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಕುರಿತು ಒಂದು ಸ್ಥಿತಿ ಪತ್ರವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ವರದಿಯು "ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವ ಸಾಲ, ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಹಣದ ಅನಧಿಕೃತ ವಿನಿಯೋಗದ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸಿದೆ" ಮತ್ತು "ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು" ಯುದ್ಧದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕರೆದಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/Report-paints-grim-picture-of-Puducherry%E2%80%99s-economy/article14394348.ece|title=Report paints grim picture of Puducherry's economy|newspaper=The Hindu|date=18 October 2016|access-date=28 October 2017}}</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== [[File:Harry 1.jpg|thumb|ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]] [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯು 244,377 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, 124,947 ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು 119,430 ಪುರುಷರು. ಇದು 80.6% ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 84.6% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 76.7%. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹತ್ತು ಪ್ರತಿಶತವು ಆರು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="dchb">{{cite web |title=District Census Handbook: Puducherry |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3402_PART_B_DCHB_PUDUCHERRY.pdf |website=Census of India |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=11 February 2019 |pages=86–87}}</ref><ref name="DCHB2011PartB">{{cite report |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/979/download/36784/DH_2011_3402_PART_B_DCHB_PUDUCHERRY.pdf |title=District Census Handbook: Puducherry (Census of India 2011), Part B |year=2011 |pages=86–87 |access-date=17 December 2025 |institution=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಬಹುಪಾಲು ಜನರು [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಜನರು|ಫ್ರೆಂಚ್ ಜನರ]] ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್, [[ಪುದುಚೇರಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಮತ್ತು ಎಲ್'[[ಅಲಯನ್ಸ್ ಫ್ರಾಂಕೇಸ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web | title = Pondicherry: Forever France? by Anand Jha | url = http://www.boloji.com/index.cfm?md=Content&sd=Articles&ArticleID=823 | date = 21 July 2012 | archive-url = https://archive.today/20120721144955/http://www.boloji.com/index.cfm?md=Content&sd=Articles&ArticleID=823 | archive-date = 21 July 2012 | access-date = 3 October 2013 | url-status = live }}</ref> ==ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತ== ಪುದುಚೇರಿ ನಗರವು ಎರಡು ನಗರಸಭೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, [[ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ನಗರಸಭೆ|ಪುದುಚೇರಿ]] ಮತ್ತು [[ಉಳವಾರ್ಕರೈ]]. ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಎರಡೂ ನಗರಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ''ಕಮ್ಯೂನ್ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು'' ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಇಲಾಖೆಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣದಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.py.gov.in/knowpuducherry/dept_localadministration.html|title=Local Administration Departments Know Puducherry: Government of Puducherry|website=www.py.gov.in|access-date=9 April 2020|archive-date=8 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200508115203/http://py.gov.in/knowpuducherry/dept_localadministration.html|url-status=dead}}</ref> ಪುದುಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಡಿಯಲ್ಲಿನ ಪುದುಚೇರಿ ನಗರಸಭೆಯು ಪುದುಚೇರಿ ಮತ್ತು ಮುದಲಿಯಾರ್ಪೇಟ್ ಹಿಂದಿನ ಕಮ್ಯೂನ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು {{cvt|19.46|km2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಒಟ್ಟು 42 ವಾರ್ಡ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.pdymun.in/puducherry-municipality-details.php|title=Municipality Details – Pondicherry Municipality – The Union Territory of Puducherry|website=www.pdymun.in|access-date=9 April 2020}}</ref> ವಾರ್ಡ್ಗಳು 1–10 ನಗರದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿವೆ; ವಾರ್ಡ್ಗಳು 11–19 ''ಬೌಲೆವಾರ್ಡ್ ಟೌನ್'' ನಲ್ಲಿವೆ, ಮತ್ತು ಉಳಿದ ವಾರ್ಡ್ಗಳು ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿವೆ.<ref>[http://jnnurmmis.nic.in/toolkit/CDP_Puducherry.pdf Town and Country Planning Department, Pondicherry, India: ''City Development Plan – Pondicherry, Final Report'', March 2007, S. 159] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090619092759/http://jnnurm.nic.in/nurmudweb/toolkit/CDP_Puducherry.pdf |date=19 June 2009}}</ref> ==ನಗರ ಸಮುಚ್ಛಯ== [[File:VNR-Commune-Office-LV.jpg|thumb|ಪುದುಚೇರಿಯ ಕಮ್ಯೂನ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ವಿಲ್ಲಿಯನೂರ್ನ ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡ]] {| class="wikitable" |- ! ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ! ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ! ಜನಸಂಖ್ಯೆ |- | ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ನಗರಸಭೆ | {{cvt|19|km2}} | 241,773 |- | ಔಲ್ಗರೇಟ್ ನಗರಸಭೆ | {{cvt|36|km2}} | 300,028 |- | ವಿಲ್ಲಿಯನೂರ್ ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ | | 67,254 |- | ಅರಿಯಂಕುಪ್ಪಂ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ | | 47,454 |- ! ಒಟ್ಟು ! {{cvt|293|km2}} ! 629,509 |} ===2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಡೇಟಾ=== ಪುದುಚೇರಿ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಎರಡು ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳಿವೆ, ಮೊದಲನೆಯದು ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಮತ್ತು [[ಔಲ್ಗರೇಟ್]] ನಗರಸಭೆಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ನಗರಸಭೆಯನ್ನು '"[[ನಗರ ನಿಗಮ]]" ಆಗಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದು [[ವಿಲ್ಲಿಯನೂರ್]] ಮತ್ತು [[ಅರಿಯಂಕುಪ್ಪಂ]] ಕಮ್ಯೂನ್ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳನ್ನು ನಗರಸಭೆಗಳಾಗಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸುವುದು, ಇದು ಪುದುಚೇರಿ ಪ್ರದೇಶದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಟ್ಟು {{cvt|292|km2}} ರಲ್ಲಿ {{cvt|155|km2}} ಸುತ್ತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ==ಸಾರಿಗೆ== [[File:Puducherry train station.JPG|thumb|ಪುದುಚೇರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] [[File:PNY airside.jpg|thumb|[[ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]]] ===ರಸ್ತೆ=== ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯು [[ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ]] ಮೂಲಕ [[ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ರಸ್ತೆ]] ಮೂಲಕ [[ಚೆನ್ನೈ]]ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="ECRfastlane">{{cite news|title=After a decade on fast lane, ECR is set to expand |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article2922388.ece |first=Deepa|last=Ramakrishnan|date=23 February 2012 |work=[[The Hindu]]|location=Chennai|access-date=16 September 2012|url-status=dead}}</ref> ಚೆನ್ನೈನಿಂದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಂದ ದೈನಂದಿನ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳಿವೆ. [[ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ]]ವು ನಗರದೊಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="urbanroutes">{{cite news|title=20 buses launched in urban routes | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article466675.ece |date=8 June 2010|work=[[The Hindu]]|location=Puducherry|access-date=19 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112090602/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article466675.ece|archive-date=12 January 2016}}</ref> [[ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ]]ವು ಚೆನ್ನೈನಿಂದ ಪಾಂಡಿಚೇರಿಗೆ ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="boonkancheetnstc">{{cite news |title=A boon to Kancheepuram unit of TNSTC |url=http://www.hindu.com/2010/02/19/stories/2010021950820200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100224011329/http://www.hindu.com/2010/02/19/stories/2010021950820200.htm |url-status=dead |archive-date=24 February 2010 |first=Venkatasubramanian |last=V|date=19 February 2010|work=[[The Hindu]] |location=Kancheepuram|access-date=15 September 2012}}</ref> ===ರೈಲು=== [[ಪುದುಚೇರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಪಾಂಡಿಚೇರಿ]]ಯು ಚೆನ್ನೈ, [[ದೆಹಲಿ]], [[ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ]] ([[ಹೌರಾ]]), [[ಮುಂಬೈ]], [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]], [[ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ನಾಗ್ಪುರ್]], [[ಭುವನೇಶ್ವರ್]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ಮತ್ತು [[ಮಂಗಳೂರು]] ನಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳಿಗೆ ರೈಲಿನ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="delhitrain">{{cite news|title=Delhi-Puducherry train link from July 3 |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article2133605.ece|date=25 June 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=16 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112090602/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article2133605.ece|archive-date=12 January 2016}}</ref><ref name="mangaloretrain">{{cite news|title=Changes in train timings |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article3891397.ece|date=13 September 2012|work=[[The Hindu]]|location=Puducherry|access-date=16 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112090602/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article3891397.ece|archive-date=12 January 2016}}</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಸುಮಾರು {{cvt|24|mile}} ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ವಿಲುಪ್ಪುರಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ವಿಲುಪ್ಪುರಂ ಜಂಕ್ಷನ್]] ಹಲವಾರು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.rome2rio.com/map/Puducherry/Villupuram|title=Puducherry to Villupuram – 3 ways to travel via bus, and line 16116 train|website=Rome2rio|language=en|access-date=28 January 2020}}</ref> ===ವಾಯು=== [[ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವಾದ [[ಲಾಸ್ಪೇಟ್]] ನಲ್ಲಿದೆ.<ref name="The Economic Times 2017">{{cite web | title=Puducherry back on aviation map; services to Hyderabad launched | website=The Economic Times | date=16 August 2017 | url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/puducherry-back-on-aviation-map-services-to-hyderabad-launched/articleshow/60089905.cms | access-date=12 February 2019}}</ref> ಇದು [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್]]<ref name="The Economic Times 2017" /> ಮತ್ತು [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬೆಂಗಳೂರು]]ಗೆ ನೇರ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ== [[File:The French Consulate building.JPG|thumb|ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್]] [[File:"White Monument at Evening".jpg|thumb|222x222px|ಭಾರತಿ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ [[ಆಯಿ ಮಂಟಪ (ಸ್ಮಾರಕ)|ಆಯಿ ಮಂಟಪ (ಪಾರ್ಕ್ ಸ್ಮಾರಕ)]]]] ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ನಗರವು ಹಲವಾರು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇವುಗಳು ಹಳೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ನಗರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಶೈಲಿಯ ಅವೆನ್ಯೂಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿವೆ.<ref name="MoT_PondyPerspectivePlan">{{cite report |url=https://tourism.gov.in/sites/default/files/2020-07/pondicherry.pdf |title=20 Year Perspective Plan for Tourism in Union Territory of Pondicherry: Final Report |date=March 2003 |access-date=17 December 2025 |institution=Tata Economic Consultancy Services}}</ref> ಸಮುದ್ರವು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಮರಳಿನ ಬೀಚ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.<ref name=":0">{{Cite web |last=Bhatt |first=Neha |date=1 March 2022 |title=In India, a city takes its beach back from the sea |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/pondicherry-india-reclaims-its-beach |access-date=15 September 2024 |website=Travel}}</ref> ಬಂದರಿನ ಅಲೆತಡೆಗೋಡೆ ಮತ್ತು ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಇತರ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ರಚನೆಗಳು ತೀವ್ರ ಕರಾವಳಿ ಸವೆತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯ [[ಪ್ರೊಮೆನೇಡ್ ಬೀಚ್]]ನ ಮರಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಸಮುದ್ರಗೋಡೆ ಮತ್ತು [[ಗ್ರೋಯಿನ್]] ನಿರ್ಮಾಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕರಾವಳಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇರುವ ಬೀಚ್ಗಳೂ ಸಹ ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ. ಬಂದರು ಅಲೆತಡೆಗೋಡೆಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಅಗಾಧವಾದ ಮರಳು ಶೇಖರಣೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಬೀಚ್ ಅಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಗರದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news |last=Prasad |first=S. |date=28 July 2021 |title=Puducherry's pristine beach reappears after three decades |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/puducherrys-pristine-beach-reappears-after-three-decades/article35576861.ece |access-date=15 September 2015 |work=The Hindu |issn=0971-751X}}</ref> ಸರ್ಕಾರವು ಬಂಡೆಯ ದಿಬ್ಬವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಮರಳನ್ನು ಮರು-ನಿಕ್ಷೇಪಿಸಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರೊಮೆನೇಡ್ ಬೀಚ್ (ಗೌಬರ್ಟ್ ಅವೆನ್ಯೂ) ನಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/300818/artificial-reef-helps-restore-lost-pondy-beach.html|title=Artificial reef helps restore lost Pondy beach|last=M|first=Kavya|date=30 August 2018|website=Deccan Chronicle|access-date=28 January 2020}}</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಬೀಚ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಬೀಚ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಬ್ಲೂ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಬೀಚ್|ಬ್ಲೂ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್]] ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/puducherry/beach-in-puducherry-selected-for-blue-flag-certification/articleshow/69668759.cms|title=Beach in Puducherry selected for blue flag certification|date=6 June 2019|first=Bosco|last=Dominique |website=The Times of India|access-date=28 January 2020}}</ref> [[File:Aurobindo Ashram Pondichery - Outside view.jpg|thumb|right|ಶ್ರೀ ಅರವಿಂದ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶಕರು]] [[ಶ್ರೀ ಅರವಿಂದ ಆಶ್ರಮ]], ರೂ ಡೆ ಲಾ ಮೆರಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ಇದು [[ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿ|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ]] ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ [[ಶ್ರೀ ಅರವಿಂದ]] ಅವರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ [[ಆಶ್ರಮ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.sriaurobindoashram.org/sriaurobindo/|title=Sri Aurobindo|access-date=19 July 2019}}</ref> [[ಅರೋವಿಲ್ಲೆ]] (ಮುಂಜಾವಿನ ನಗರ) ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯ ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{cvt|8|km}} ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು "ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ" ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚುಗಳಿವೆ, ಹೆಚ್ಚಿನವು 18 ಮತ್ತು 19 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಡುಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಪ್ರತಿಮೆ, ಗಾಂಧಿ ಪ್ರತಿಮೆ, ನೆಹರು ಪ್ರತಿಮೆ, ಲೆ ಕೆಫೆ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕ, 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ದೀಪಸ್ತಂಭ, ಭಾರತಿ ಉದ್ಯಾನ, ಗವರ್ನರ್ಸ್ ಅರಮನೆ, [[ರೋಮೈನ್ ರೋಲ್ಯಾಂಡ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]], ಶಾಸನಸಭೆ, [[ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ನಲ್ಲಿನ [[ಪುದುಚೇರಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಪ್ರೊಮೆನೇಡ್ ಬೀಚ್ ಸುತ್ತಲೂ ಹಲವಾರು ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳಿವೆ. ಪುದುಚೇರಿ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಹೊಸ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಚುನ್ನಾಂಬರ್ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯಿಂದ {{cvt|8|km}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಕಡಲೂರು ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ. ಈ ಉಷ್ಣವಲಯದ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಒಂದು ಕಡೆ ತೊರೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಅರುಳ್ಮಿಗು ಮನಕುಲ ವಿನಾಯಗರ್ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಮನಕುಲ ವಿನಾಯಗರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ನಲ್ಲಿರುವ ಗಣೇಶನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀ ಮನಕುಲ ವಿನಾಯಗರ್ ದೇವಾಲಯವು 1666 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರು ಬಂದು ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವ ಮೊದಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.manakulavinayagartemple.com/|title=Arulmigu Manakula Vinayagar Temple|access-date=19 July 2019}}</ref> [[ಶ್ರೀ ಸೆಂಗಝುನೀರ್ ಅಮ್ಮನ್ ದೇವಾಲಯ|ಸೆಂಗಝುನೀರ್ ಅಮ್ಮನ್]] [[ವೀರಂಪಟ್ಟಿನಂ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು {{cvt|7|km}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಮಧ್ಯ-ಆಗಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ರಥೋತ್ಸವವು ಪುದುಚೇರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಉತ್ಸವವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ತಮಿಳು ಮಾಸದ 'ಆದಿ' ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ನಂತರದ ಐದನೇ ಶುಕ್ರವಾರದಂದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |author=Staff Reporter |date=18 August 2017 |title=Thousands throng car festival at Veerampattinam |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/thousands-throng-car-festival-at-veerampattinam/article19520130.ece |access-date=14 February 2024 |work=The Hindu |issn=0971-751X}}</ref> ತಿರುಕಾಮೀಶ್ವರರ್ ದೇವಾಲಯವು [[ವಿಲ್ಲಿಯನೂರ್]] ಎಂಬ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ,<ref>{{Cite web|url=http://indiatourismonline.in/2018/06/26/about-pondicherry/|title=About Pondicherry|website=India tourism|access-date=19 July 2019|archive-date=19 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719092101/http://indiatourismonline.in/2018/06/26/about-pondicherry/|url-status=dead}}</ref> ಇದು ವಿಲುಪ್ಪುರಂ ಕಡೆಗೆ ಸುಮಾರು {{cvt|10|km}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. {{Panorama |image = File:Pondicherry Panorama 1.jpg| |height = 300 |caption = {{center|ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯ ಪನೋರಮಿಕ್ ನೋಟ}} }} ==ಸಮಸ್ಯೆಗಳು== ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣ,<ref>{{Cite web |date=4 December 2021 |title=Huge contrast in poverty index estimation in Puducherry |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/Dec/04/huge-contrast-in-poverty-index-estimation-in-puducherry-2391627.html |access-date=30 October 2024 |website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite news |date=21 July 2023 |title=Puducherry government's poverty estimates at odds with NITI Aayog data, says former MP |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/puducherry-governments-poverty-estimates-at-odds-with-niti-aayog-data-says-former-mp/article67105191.ece |access-date=30 October 2024 |work=The Hindu |issn=0971-751X}}</ref> ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು,<ref>{{cite web|title=Much needs to be done for women in Puducherry |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/much-needs-to-be-done-for-women-in-puducherry/article8329973.ece |website=thehindu.com |date=9 March 2016 |access-date=21 July 2025 |url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web|title=Pondy solution to rape: hide girls under overcoats |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/pondy-solution-to-rape-hide-girls-under-overcoats/articleshow/17908055.cms |website=indiatimes.com |date=6 January 2013 |access-date=21 July 2025}}</ref> ಸಾಕಷ್ಟಿಲ್ಲದ ರಸ್ತೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ,<ref>{{cite web|title=Forums cry foul over road laying works |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2010/Jul/22/forums-cry-foul-over-road-laying-works-171849.html |website=newindianexpress.com |date=16 May 2012 |access-date=21 July 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Prasad |first=S. |date=18 November 2021 |title=Rain exposes flaws in road infrastructure |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/rain-exposes-flaws-in-road-infrastructure/article37570236.ece |access-date=30 October 2024 |work=The Hindu |issn=0971-751X}}</ref> ಕೊಳಕು ಬೀಚ್ಗಳು,<ref>{{cite web|title=Faecal coliform in Puducherry's Thengaithittu, Kuruchikuppam beaches exceeds safe limits |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/faecal-coliform-in-puducherrys-thengaithittu-kuruchikuppam-beaches-exceeds-safe-limits/article69674212.ece |website=thehindu.com |date=9 June 2025 |access-date=21 July 2025 |url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web|title=PM Modi's plogging put spotlight back on dirty beaches |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/pm-modis-plogging-puts-spotlight-back-on-dirty-beaches/articleshow/71562547.cms |website=indiatimes.com |date=13 October 2019 |access-date=21 July 2025}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 October 2019 |title=PM Modi's plogging puts spotlight back on dirty beaches |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/pm-modis-plogging-puts-spotlight-back-on-dirty-beaches/articleshow/71562547.cms |access-date=30 October 2024 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ಒಳಚರಂಡಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಕೊರತೆ,<ref>{{cite web|title=Open drain makes life miserable for residents in Puducherry |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/open-drain-makes-life-miserable-for-residents-in-puducherry/article66716391.ece |website=thehindu.com |date=9 April 2023 |access-date=21 July 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Once a stormwater drain, now an open sewer |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/once-a-stormwater-drain-now-an-open-sewer/article36688257.ece |website=thehindu.com |date=27 September 2021 |access-date=21 July 2025 |url-access=subscription}}</ref> ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ,<ref>{{cite web|title=Puducherry records 'very poor' air quality day after Deepavali |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/puducherry-records-very-poor-air-quality-day-after-deepavali/article68825214.ece |website=thehindu.com |date=3 November 2024 |access-date=21 July 2025 |url-access=subscription}}</ref> ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧಗಳು<ref>{{Cite web |last=Gadre |first=Ketki |date=30 November 2018 |title=Things to do in Pondicherry Beyond Itinerary: The good, bad & ugly |url=https://www.explorewithecokats.com/pondicherry-beyond-itinerary/ |access-date=30 October 2024 |website=Explore with Ecokats}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 March 2024 |title=Puducherry horror: Two including 19-year-old held for rape, murder of class 5 girl |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2024/Mar/07/puducherry-horror-two-including-19-year-old-held-for-rape-murder-of-class-5-girl |access-date=30 October 2024 |website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 June 2013 |title=Puducherry no longer safe for women? |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2013/Jun/09/puducherry-no-longer-safe-for-women-485038.html |access-date=30 October 2024 |website=The New Indian Express}}</ref>ದೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ [[ಕಿರಣ್ ಬೇಡಿ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಸರಿಯಾದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Opinion: Why I Threatened to Leave Puducherry. Cleaning It Is Not for Me Alone. |url=https://www.ndtv.com/opinion/why-i-threatened-to-leave-puducherry-cleaning-it-is-not-for-me-alone-1449083 |access-date=30 October 2024 |website=NDTV.com}}</ref> ==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== ===ನಾಯಕರು=== * [[ವಿ. ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬ ರೆಡ್ಡಿಯಾರ್]], ರಾಜಕಾರಣಿ * [[ವಿ. ಸುಬ್ಬಯ್ಯ]], ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ===ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳು=== * [[ಆನಂದರಾಜ್]], ನಟ * [[ಭಾರತಿದಾಸನ್]], ತಮಿಳು ಕವಿ * [[ಸುಝೇನ್ ಕಾರ್ಪೆಲೆಸ್]], ಕವಿ * [[ಕಲ್ಕಿ ಕೋಚ್ಲಿನ್]], ನಟಿ ===ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ=== * [[ಯ್ವೋನ್ ಆರ್ಟಾಡ್]], ಫ್ರೆಂಚ್ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿ * [[ನವಿ ರಾಡ್ಜೌ]], ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿಯ ಮೂಲದ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಜ್ಞ<ref>{{Cite web |url=http://thinkbusiness.nus.edu/articles/item/126 |title=Frugal innovation: From East to West and back again |access-date=19 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150119065707/http://thinkbusiness.nus.edu/articles/item/126 |archive-date=19 January 2015 |url-status=dead}}</ref> * [[ಗಣಪತಿ ಥಾನಿಕೈಮೊನಿ]], ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಪುದುಚೇರಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ಯಾಲಿನಾಲಜಿ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ನಿರ್ದೇಶಕ ===ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ=== * [[ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯ ಅವಳಿಗಳು|ಟಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ ಮತ್ತು ಆರ್. ಜ್ಞಾನಶೇಖರನ್]] – ವಿಶ್ವ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರಪಡಿಸಿದ ಅವಳಿ ಸಹೋದರರು ===ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು=== * [[ಜಾಕ್ವೆಸ್ ಲಾರಿಸ್ಟನ್]] (1768–1828), [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೈನ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ-ಶ್ರೇಣಿಯ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಮಾಂಡರ್, ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ==ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ== * [[ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ]], [[ರೋಲ್ಡ್ ಡಾಲ್]] ಅವರ ''[[ಚಾರ್ಲಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಚಾಕಲೇಟ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ]]'' ನಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರ, ನಗರದ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ * ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯು [[ಯಾನ್ ಮಾರ್ಟೆಲ್]] ಅವರ 2001 [[ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]-ವಿಜೇತ ಕಾದಂಬರಿ, ''[[ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಪೈ]]'' ನ ಮೊದಲ ಮೂರನೇ ಭಾಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ನಂತರದ [[ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಪೈ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಲನಚಿತ್ರ ರೂಪಾಂತರ]]ದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/travel/gallery/2012/dec/20/life-of-pi-on-location-pondicherry|title=Life of Pi|website=The Guardian|date=20 December 2012 |access-date=19 July 2019}}</ref> * [[ಲೀ ಲಾಂಗ್ಲೇ]] ಅವರ 1995 ರ ಕಾದಂಬರಿ, ''ಎ ಹೌಸ್ ಇನ್ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ'' ಇಲ್ಲಿ ಸೆಟ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/books/story/19951031-book-review-lee-langley-house-in-pondicherry-807882-1995-10-31|title=Of Love Lost|website=India Today|access-date=19 July 2019}}</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು== <!---♦♦♦ Only add an institution to this list if it already has its own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order ♦♦♦---> * [[ಜವಾಹರ್ಲಾಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಗ್ರಾಜುಯೇಟ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಆಂಡ್ ರಿಸರ್ಚ್]] * [[ಲೈಸೀ ಫ್ರಾಂಕೇಸ್ ಡಿ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ]] * [[ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್]] * [[ಪುದುಚೇರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಪುದುಚೇರಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ವೆಟರ್ನರಿ ಅಂಡ್ ಅನಿಮಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್]] ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery mode="packed"> Pondicherry, Puducherry, India.jpg|ರೂ ಡೆ ಲಾ ಮೆರಿನ್ Pondicherry, India.jpg|ರೂ ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ Nerhu Statue, Pondicherry.jpg|ನೆಹರು ಪ್ರತಿಮೆ Pondicherry Manakula Vinayagar Temple.JPG|ವೈಟ್ ಟೌನ್ನಲ್ಲಿನ ಮನಕುಲ ವಿನಾಯಗರ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದ್ವಾರ DSC 1218-EFFECTS.jpg|ಮನಕುಲ ವಿನಾಯಗರನ ತಂಜಾವೂರು ವರ್ಣಚಿತ್ರ Elephant Lakshmi.jpg|ಮನಕುಲ ವಿನಾಯಗರ್ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಆನೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ Pondicherry Beach, Hut, India.jpg|ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಬೀಚ್ Pondicherry, Promenade Beach, Bay of Bengal, India.jpg|ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ Sunrise at the Pondicherry shore of happiness,.jpg|ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ </gallery> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಕಾರೈಕಲ್]], ಭಾರತ * [[ಮಾಹೆ, ಭಾರತ]] * [[ಮನಕುಲ ವಿನಾಯಗರ್ ದೇವಾಲಯ]] * [[ಯಾನಂ]], ಭಾರತ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * {{official website|py.gov.in}} {{State and Union Territory capitals of India}} {{Authority control}} [[ವರ್ಗ:ಪುದುಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು| ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿಗಳು]] t4ssrikxr3q4h7lixns6x2t33xxxi3s 0 15236 1384025 1361965 2026-08-23T08:55:05Z A826 72368 (via JWB) 1384025 wikitext text/x-wiki {{ಮೂಲಧಾತು/ರುಥೇನಿಯಮ್}} '''ರುಥೇನಿಯಮ್''' ಒಂದು [[ಸಂಕ್ರಮಣ ಲೋಹ]] [[ಮೂಲಧಾತು]]. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಪ್ಲಾಟಿನಮ್]]ನ [[ಖನಿಜ]]ಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ಲಾಟಿನಮ್ ಮತ್ತು [[ಪಲ್ಲಾಡಿಯಮ್]]ಗಳ ಜೊತೆ ಬೆರಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಡುಸುತನ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು [[ಮಿಶ್ರಲೋಹ]]ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[೧೮೪೪]]ರಲ್ಲಿ [[ರಷ್ಯಾ]]ದ [[ಕಾರ್ಲ್ ಕ್ಲೌಸ್]] ಮೊದಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದನು. ಇದರ ಹೆಸರು ಪ್ರಸಕ್ತ ಪಶ್ಚಿಮ ರಷ್ಯಾ, [[ಉಕ್ರೇನ್‌]], [[ಬೆಲಾರೂಸ್]]ಗಳು ಇರುವ [[ರೂಸ್]] ಪ್ರದೇಶದ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಹೆಸರಾದ "[[ರುಥೇನಿಯ]]" ಇಂದ ಬಂದಿದೆ. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಕ್ರಮಣ ಧಾತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲೋಹಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೂಲಧಾತುಗಳು]] tsssttubwn4sii9eeostanl5vf8pq78 0 16460 1384048 77376 2026-08-23T08:58:32Z A826 72368 (via JWB) 1384048 wikitext text/x-wiki [[ಬೈಜಿಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[೨೦೦೮ರ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಪದಕ ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ಸಾಧನೆಗಳು ಇಂತಿವೆ. {|style="border-spacing:20px" | style="width:33%;border:none;vertical-align:top" align="center"| |- valign="top" | {| class="wikitable" width="45%" style="margin:0px 0px" ! ಸ್ಥಾನ !! ರಾಷ್ಟ್ರ!! ಸುವರ್ಣ ಪದಕ!!ರಜತ ಪದಕ!!ಕಂಚಿನ ಪದಕ!!ಒಟ್ಟು ಪದಕಗಳು |- | 1 ||align=left| {{flagicon|China}}[[ಚೀನಾ]] || 51 || 21 || 28 || 100 |- | 2 ||align=left| {{flagicon|the United States}}[[ಯು.ಎಸ್.ಎ.]] || 36 || 38 || 36 || 110 |- | 3 ||align=left| {{flagicon|Russia}}[[ರಷ್ಯಾ]] || 23 || 21 || 28 || 72 |- | 4 ||align=left|{{flagicon|the United Kingdom}} [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್]] || 19 || 13 || 15 || 47 |- | 5 ||align=left| {{flagicon|Germany}}[[ಜರ್ಮನಿ]] || 16 || 10 || 15 || 41 |- | 6 ||align=left| {{flagicon|Australia}}[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] || 14 || 15 || 17 || 46 |- | 7 ||align=left| {{flagicon|South Korea}}[[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯ]] || 13 || 10 || 8 || 31 |- | 8 ||align=left| {{flagicon|Japan}}[[ಜಪಾನ್]] || 9 || 6 || 10 || 25 |- | 9 ||align=left| {{flagicon|Italy}}[[ಇಟಲಿ]] || 8 || 10 || 10 || 28 |- | 10 ||align=left| {{flagicon|France}}[[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] || 7 || 16 || 17 || 40 |- | 11 ||align=left| {{flagicon|Ukraine}}[[ಉಕ್ರೇನ್‌]] || 7 || 5 || 15 || 27<!--exclusive of the stripped medal of Lyudmila Blonska--> |- | 12 ||align=left| {{flagicon|the Netherlands}} [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] || 7 || 5 || 4 || 16 |- | 13 ||align=left| {{flagicon|Jamaica}}[[ಜಮೈಕ]] || 6 || 3 || 2 || 11 |- | 14 ||align=left| {{flagicon|Spain}}[[ಸ್ಪೆಯ್ನ್]] || 5 || 10 || 3 || 18 |- | 15 ||align=left| {{flagicon|Kenya}}[[ಕೀನ್ಯ]] || 5 || 5 || 4 || 14 |- | 16 ||align=left| {{flagicon|Belarus}}[[ಬೆಲಾರುಸ್]] || 4 || 5 || 10 || 19 |- | 17 ||align=left| {{flagicon|Romania}}[[ರೊಮೇನಿಯ]] || 4 || 1 || 3 || 8 |- | 18 ||align=left| {{flagicon|Ethiopia}}[[ಇಥಿಯೋಪಿಯ]] || 4 || 1 || 2 || 7 |- | 19 ||align=left| {{flagicon|Canada}}[[ಕೆನಡ]] || 3 || 9 || 6 || 18 |- | 20 ||align=left| {{flagicon|Poland}}[[ಪೋಲೆಂಡ್]] || 3 || 6 || 1 || 10 |- | 21 ||align=left| {{flagicon|Hungary}}[[ಹಂಗರಿ]] || 3 || 5 || 2 || 10 |- | 21 ||align=left| {{flagicon|Norway}}[[ನಾರ್ವೆ]] || 3 || 5 || 2 || 10 |- | 23 ||align=left| {{flagicon|Brazil}}[[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] || 3 || 4 || 8 || 15 |- | 24 ||align=left| {{flagicon|the Czech Republic}}[[ಚೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ]] || 3 || 3 || 0 || 6 |- | 25 ||align=left| {{flagicon|Slovakia}}[[ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ]] || 3 || 2 || 1 || 6 |- | 26 ||align=left| {{flagicon|New Zealand}}[[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್]] || 3 || 1 || 5 || 9 |- | 27 ||align=left| {{flagicon|Georgia}}[[ಜಾರ್ಜಿಯ]] || 3 || 0 || 3 || 6 |- | 28 ||align=left| {{flagicon|Cuba}}[[ಕ್ಯೂಬ]] || 2 || 11 || 11 || 24 |- | 29 ||align=left| {{flagicon|Kazakhstan}}[[ಕಜಾಕಸ್ಥಾನ್]] || 2 || 4 || 7 || 13 |- | 30 ||align=left| {{flagicon|Denmark}}[[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]] || 2 || 2 || 3 || 7 |- | 31 ||align=left| {{flagicon|Mongolia}}[[ಮಂಗೋಲಿಯ]] || 2 || 2 || 0 || 4 |- | 31 ||align=left| {{flagicon|Thailand}}[[ಥೈಲೆಂಡ್]] || 2 || 2 || 0 || 4 |- | 33 ||align=left| {{flagicon|North Korea}}[[ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯ]] || 2 || 1 || 3 || 6<!--exclusive of the two stripped medals of Kim Jong Su--> |- | 34 ||align=left| {{flagicon|Argentina}}[[ಅರ್ಜೆಂಟೀನ]] || 2 || 0 || 4 || 6 |- | 34 ||align=left| {{flagicon|Switzerland}}[[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]] || 2 || 0 || 4 || 6 |- | 36 ||align=left| {{flagicon|Mexico}}[[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]] || 2 || 0 || 2 || 4 |- | 37 ||align=left| {{flagicon|Turkey}}[[ಟರ್ಕಿ]] || 1 || 4 || 3 || 8 |- | 38 ||align=left| {{flagicon|Zimbabwe}}[[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ]] || 1 || 3 || 0 || 4 |- | 39 ||align=left| {{flagicon|Azerbaijan}}[[ಅಜೆರ್ಬೈಜಾನ್]] || 1 || 2 || 4 || 7 |- | 40 ||align=left| {{flagicon|Uzbekistan}}[[ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ಥಾನ್]] || 1 || 2 || 3 || 6 |- | 41 ||align=left| {{flagicon|Slovenia}}[[ಸ್ಲೊವೇನಿಯ]] || 1 || 2 || 2 || 5 |- | 42 ||align=left| {{flagicon|Bulgaria}}[[ಬಲ್ಗೇರಿಯ]] || 1 || 1 || 3 || 5 |- | 42 ||align=left| {{flagicon|Indonesia}}[[ಇಂಡೊನೇಷ್ಯ]] || 1 || 1 || 3 || 5 |- | 44 ||align=left| {{flagicon|Finland}}[[ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]] || 1 || 1 || 2 || 4 |- | 45 ||align=left| {{flagicon|Latvia}}[[ಲಾಟ್ವಿಯ]] || 1 || 1 || 1 || 3 |- | 46 ||align=left| {{flagicon|Belgium}}[[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]] || 1 || 1 || 0 || 2 |- | 46 ||align=left| {{flagicon|the Dominican Republic}}[[ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಗಣರಾಜ್ಯ]] || 1 || 1 || 0 || 2 |- | 46 ||align=left| {{flagicon|Estonia}}[[ಎಸ್ಟೊನಿಯ]] || 1 || 1 || 0 || 2 |- | 46 ||align=left| {{flagicon|Portugal}}[[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]] || 1 || 1 || 0 || 2 |- | 50 ||align=left| {{flagicon|India}}'''[[ಭಾರತ]]''' || '''1''' || '''0''' || '''2''' || '''3''' |- | 51 ||align=left| {{flagicon|Iran}}[[ಇರಾನ್]] || 1 || 0 || 1 || 2 |- | 52 ||align=left| {{flagicon|Bahrain}}[[ಬಹರೇನ್]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- | 52 ||align=left| {{flagicon|Cameroon}}[[ಕ್ಯಾಮೆರೂನ್]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- | 52 ||align=left| {{flagicon|Panama}}[[ಪನಾಮ]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- | 52 ||align=left| {{flagicon|Tunisia}}[[ಟುನೀಶಿಯ]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- | 56 ||align=left| {{flagicon|Sweden}}[[ಸ್ವೀಡನ್]] || 0 || 4 || 1 || 5<!--exclusive of the stripped medal of Ara Abrahamian--> |- | 57 ||align=left| {{flagicon|Croatia}}[[ಕ್ರೊಯೆಶಿಯ]] || 0 || 2 || 3 || 5 |- | 57 ||align=left| {{flagicon|Lithuania}}[[ಲಿಥುವೇನಿಯ]] || 0 || 2 || 3 || 5 |- | 59 ||align=left| {{flagicon|Greece}}[[ಗ್ರೀಸ್]] || 0 || 2 || 2 || 4 |- | 60 ||align=left| {{flagicon|Trinidad and Tobago}}[[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬಾಗೊ]] || 0 || 2 || 0 || 2 |- | 61 ||align=left| {{flagicon|Nigeria}}[[ನೈಜೀರಿಯ]] || 0 || 1 || 3 || 4 |- | 62 ||align=left| {{flagicon|Austria}}[[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ]] || 0 || 1 || 2 || 3 |- | 62 ||align=left| {{flagicon|Ireland}}[[ಐರ್ಲೆಂಡ್]] || 0 || 1 || 2 || 3 |- | 62 ||align=left| {{flagicon|Serbia}}[[ಸೆರ್ಬಿಯ]] || 0 || 1 || 2 || 3 |- | 65 ||align=left| {{flagicon|Algeria}}[[ಅಲ್ಜೀರಿಯ]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- | 65 ||align=left| {{flagicon|the Bahamas}}[[ಬಹಾಮಾಸ್]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- | 65 ||align=left| {{flagicon|Colombia}}[[ಕೊಲಂಬಿಯ]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- | 65 ||align=left| {{flagicon|Kyrgyzstan}}[[ಕಿರ್ಗಿಸ್ತಾನ್]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- | 65 ||align=left| {{flagicon|Morocco}}[[ಮೊರಾಕೊ]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- | 65 ||align=left| {{flagicon|Tajikistan}}[[ತಾಜಿಕಿಸ್ಥಾನ್]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- | 71 ||align=left| {{flagicon|Chile}}[[ಚಿಲಿ]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 71 ||align=left| {{flagicon|Ecuador}}[[ಎಕ್ವಡಾರ್]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 71 ||align=left| {{flagicon|Iceland}}[[ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 71 ||align=left| {{flagicon|Malaysia}}[[ಮಲೇಶಿಯ]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 71 ||align=left| {{flagicon|South Africa}}[[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 71 ||align=left| {{flagicon|Singapore}}[[ಸಿಂಗಾಪುರ]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 71 ||align=left| {{flagicon|Sudan}}[[ಸುಡಾನ್]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 71 ||align=left| {{flagicon|Vietnam}}[[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 79 ||align=left| {{flagicon|Armenia}}[[ಆರ್ಮೇನಿಯ]] || 0 || 0 || 6 || 6 |- | 80 ||align=left| {{flagicon|the Peoples Republic of China}}[[ಚೈನೀಸ್ ಟೈಪೈ]] || 0 || 0 || 4 || 4 |- | 81 ||align=left| {{flagicon|Afghanistan}}[[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನ್]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- | 81 ||align=left| {{flagicon|Egypt}}[[ಈಜಿಪ್ಟ್]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- | 81 ||align=left| {{flagicon|Israel}}[[ಇಸ್ರೇಲ್]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- | 81 ||align=left| {{flagicon|Moldova}}[[ಮಾಲ್ಡೊವ]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- | 81 ||align=left| {{flagicon|Mauritius}}[[ಮಾರಿಷ್ಯಸ್]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- | 81 ||align=left| {{flagicon|Togo}}[[ಟೊಗೊ]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- | 81 ||align=left| {{flagicon|Venezuela}}[[ವೆನೆಜುವೆಲ]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- class="sortbottom" !colspan=2| Total || 302 || 303 || 353 || 958 |}<noinclude> [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆ]] l5axk2bi26qrxkf6o9bfzlpc16oat78 0 16462 1384046 1340101 2026-08-23T08:58:27Z A826 72368 (via JWB) 1384046 wikitext text/x-wiki ==ಸೂಚನೆ== '''ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ೧೨೪ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಾಧನೆ'''ಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡ [[೨೦೦೮ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]]ದವರೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಕೂಟಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದ ಕೂಟಗಳೆರಡನ್ನೂ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಹೆಸರಿನ ಮೇಲೆ ಅಕಾರಾದಿಯಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮಾನದಂಡಗಳ ಮೇಲೆ ಸಹ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಈವರಗೆ ನಡೆದ ಬೇಸಿಗೆ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಲಾದ ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಬೇಕಾದರೆ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ (೩ ನೇ ಕಾಲಂ) ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಪುಟ್ಟ ಬಾಕ್ಸ್ ಚಿಹ್ನೆಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಿರಿ. ಈ ಪಟ್ಟಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕ್ರೀಡಾರಂಗದಲ್ಲಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಳೆಯಲಾಗದೆಂದು ಗಮನಿಸಿರಿ. ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲ ದೇಶಗಳು ಮಿಕ್ಕವಕ್ಕಿಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಯಾ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿವೆ. *<big>'''೨೦೦೮ /2008 ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದವರೆಗೆ'''</big> ==ಪದಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ== {| class="wikitable sortable sortable" style="margin-top:0em; text-align:center; font-size:90%;" |ತಂಡ !style="width:4em;"|ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಬೇಸಿಗೆಯ ಕೂಟಗಳು !style="background:gold; width:4em;"|'''ಚಿನ್ನದ ಪದಕ''' !style="background:silver; width:4em;"|'''ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪದಕ''' !style="background:#cc9966; width:4em;"|'''ಕಂಚಿನ ಪದಕ''' !style="width:4em;"|ಒಟ್ಟು !style="width:4em;"|ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಚಳಿಗಾಲದ ಕೂಟಗಳು !style="background:gold; width:4em;"|'''ಚಿನ್ನದ ಪದಕ''' !style="background:silver; width:4em;"|'''ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪದಕ''' !style="background:#cc9966; width:4em;"|'''ಕಂಚಿನ ಪದಕ''' !style="width:4em;"|ಒಟ್ಟು !style="width:4em;"|ಒಟ್ಟಾರೆ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಕೂಟಗಳು !style="background:gold; width:4em;"|'''ಚಿನ್ನದ ಪದಕ''' !style="background:silver; width:4em;"|'''ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪದಕ''' !style="background:#cc9966; width:4em;"|'''ಕಂಚಿನ ಪದಕ''' !style="width:4em;"|ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ |- |align=left| {{flagicon|Afghanistan}}[[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನ್]]||bgcolor=#f2f2ce|12||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||12||0||0||1||1 |- |align=left| {{flagicon|Algeria}}[[ಅಲ್ಜೀರಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|11||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|8||bgcolor=#f2f2ce|14||bgcolor=#cedff2|2||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||13||4||2||8||14 |- |align=left| {{flagicon|Argentina}}[[ಅರ್ಜೆಂಟೀನ]]||bgcolor=#f2f2ce|22||bgcolor=#f2f2ce|17||bgcolor=#f2f2ce|23||bgcolor=#f2f2ce|26||bgcolor=#f2f2ce|66||bgcolor=#cedff2|16||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||38||17||23||26||66 |- |align=left| {{flagicon|Armenia}}[[ಆರ್ಮೇನಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|9||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||8||1||1||7||9 |- |align=left| {{flagicon|Australia}}[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|24||bgcolor=#f2f2ce|131||bgcolor=#f2f2ce|137||bgcolor=#f2f2ce|164||bgcolor=#f2f2ce|432||bgcolor=#cedff2|16||bgcolor=#cedff2|3||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|3||bgcolor=#cedff2|6||40||134||137||167||438 |- |align=left| {{flagicon|Austria}}[[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|25||bgcolor=#f2f2ce|18||bgcolor=#f2f2ce|33||bgcolor=#f2f2ce|35||bgcolor=#f2f2ce|86||bgcolor=#cedff2|20||bgcolor=#cedff2|51||bgcolor=#cedff2|64||bgcolor=#cedff2|70||bgcolor=#cedff2|185||45||69||97||105||271 |- |align=left| {{flagicon|Azerbaijan}}[[ಅಜೆರ್ಬೈಜಾನ್]]||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|3||bgcolor=#f2f2ce|9||bgcolor=#f2f2ce|16||bgcolor=#cedff2|3||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||7||4||3||9||16 |- |align=left| {{flagicon|the Bahamas}}[[ಬಹಾಮಾಸ್]]||bgcolor=#f2f2ce|14||bgcolor=#f2f2ce|3||bgcolor=#f2f2ce|3||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|10||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||14||3||3||4||10 |- |align=left| {{flagicon|Bahrain}}[[ಬಹರೇನ್]]||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||7||1||0||0||1 |- |align=left| {{flagicon|Barbados}}[[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್]]||bgcolor=#f2f2ce|10||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||10||0||0||1||1 |- |align=left| {{flagicon|Belarus}}[[ಬೆಲಾರುಸ್]]||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|10||bgcolor=#f2f2ce|20||bgcolor=#f2f2ce|36||bgcolor=#f2f2ce|66||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|3||bgcolor=#cedff2|3||bgcolor=#cedff2|6||8||10||23||39||72 |- |align=left| {{flagicon|Belgium}}[[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]]||bgcolor=#f2f2ce|24||bgcolor=#f2f2ce|37||bgcolor=#f2f2ce|51||bgcolor=#f2f2ce|51||bgcolor=#f2f2ce|139||bgcolor=#cedff2|18||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|3||bgcolor=#cedff2|5||42||38||52||54||144 |- |align=left| {{flagicon|Bermuda}}[[ಬರ್ಮುಡ]]||bgcolor=#f2f2ce|16||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|5||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||21||0||0||1||1 |- |align=left| {{flagicon|Brazil}}[[ಬ್ರೆಜಿಲ್]]||bgcolor=#f2f2ce|20||bgcolor=#f2f2ce|20||bgcolor=#f2f2ce|25||bgcolor=#f2f2ce|46||bgcolor=#f2f2ce|91||bgcolor=#cedff2|5||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||25||20||25||46||91 |- |align=left| {{flagicon|Bulgaria}}[[ಬಲ್ಗೇರಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|18||bgcolor=#f2f2ce|51||bgcolor=#f2f2ce|84||bgcolor=#f2f2ce|77||bgcolor=#f2f2ce|212||bgcolor=#cedff2|17||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|2||bgcolor=#cedff2|3||bgcolor=#cedff2|6||35||52||86||80||218 |- |align=left| {{flagicon|Burundi}}[[ಬುರುಂಡಿ]]||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||4||1||0||0||1 |- |align=left| {{flagicon|Cameroon}}[[ಕ್ಯಾಮೆರೂನ್]]||bgcolor=#f2f2ce|12||bgcolor=#f2f2ce|3||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|5||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||13||3||1||1||5 |- |align=left| {{flagicon|Canada}}[[ಕೆನಡ]]||bgcolor=#f2f2ce|24||bgcolor=#f2f2ce|58||bgcolor=#f2f2ce|94||bgcolor=#f2f2ce|108||bgcolor=#f2f2ce|260||bgcolor=#cedff2|20||bgcolor=#cedff2|38||bgcolor=#cedff2|38||bgcolor=#cedff2|43||bgcolor=#cedff2|119||44||96||132||151||379 |- |align=left| {{flagicon|Chile}}[[ಚಿಲಿ]]||bgcolor=#f2f2ce|21||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|13||bgcolor=#cedff2|14||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||35||2||7||4||13 |- |align=left| {{flagicon|China}}[[ಚೀನಾ]] <ref name=CHN>Does not include totals of [[Chinese Taipei]] (TPE) or [[Hong Kong]] (HKG).</ref>||bgcolor=#f2f2ce|8||bgcolor=#f2f2ce|163||bgcolor=#f2f2ce|117||bgcolor=#f2f2ce|106||bgcolor=#f2f2ce|386||bgcolor=#cedff2|8||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|16||bgcolor=#cedff2|13||bgcolor=#cedff2|33||16||167||133||119||419 |- |align=left| {{flagicon|the Republic of China}}[[ಚೈನೀಸ್ ಟೈಪೈ]] <ref name=TPE>Includes medals won by athletes competing as [[Taiwan]] (TAI, 1960–1964) and the [[Republic of China]] (ROC, 1968–1972) before the [[Chinese Taipei]] name was first used in 1984.</ref>||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|6||bgcolor=#f2f2ce|11||bgcolor=#f2f2ce|19||bgcolor=#cedff2|7||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||14||2||6||11||19 |- |align=left| {{flagicon|Colombia}}[[ಕೊಲಂಬಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|17||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|3||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|11||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||17||1||3||7||11 |- |align=left| {{flagicon|Costa Rica}}[[ಕೋಸ್ಟಾ ರಿಕ]]||bgcolor=#f2f2ce|13||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#cedff2|5||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||18||1||1||2||4 |- |align=left| {{flagicon|Cote d'Ivoire}}[[ಐವರಿ ಕೋಸ್ಟ್]]||bgcolor=#f2f2ce|11||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||11||0||1||0||1 |- |align=left| {{flagicon|Croatia}}[[ಕ್ರೊಯೆಶಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|5||bgcolor=#f2f2ce|3||bgcolor=#f2f2ce|6||bgcolor=#f2f2ce|8||bgcolor=#f2f2ce|17||bgcolor=#cedff2|5||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|3||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|7||10||7||9||8||24 |- |align=left| {{flagicon|Cuba}}[[ಕ್ಯೂಬ]] <ref name=ZZXex/>||bgcolor=#f2f2ce|18||bgcolor=#f2f2ce|67||bgcolor=#f2f2ce|64||bgcolor=#f2f2ce|63||bgcolor=#f2f2ce|194||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||18||67||64||63||194 |- |align=left| {{flagicon|the Czech Republic}}[[ಝೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]] <ref name=CZE>Does not include medals won by [[Bohemia]] (BOH, 1900–1912) nor by [[Czechoslovakia]] (TCH, 1920–1992).</ref>||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|10||bgcolor=#f2f2ce|12||bgcolor=#f2f2ce|11||bgcolor=#f2f2ce|33||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|3||bgcolor=#cedff2|5||bgcolor=#cedff2|2||bgcolor=#cedff2|10||8||13||17||13||43 |- |align=left| {{flagicon|Denmark}}[[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]] <ref name=ZZXex/>||bgcolor=#f2f2ce|25||bgcolor=#f2f2ce|41||bgcolor=#f2f2ce|63||bgcolor=#f2f2ce|66||bgcolor=#f2f2ce|170||bgcolor=#cedff2|11||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|1||36||41||64||66||171 |- |align=left| {{flagicon|Djibouti}}[[ಜಿಬೂಟಿ]]||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||7||0||0||1||1 |- |align=left| {{flagicon|the Dominican Republic}}[[ಡೊಮಿನಿಕನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]]||bgcolor=#f2f2ce|12||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||12||2||1||1||4 |- |align=left| {{flagicon|Ecuador}}[[ಎಕ್ವಡಾರ್]]||bgcolor=#f2f2ce|12||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||12||1||1||0||2 |- |align=left| {{flagicon|Egypt}}[[ಈಜಿಪ್ಟ್]] <ref name=ZZXex/><ref name=EGY>Includes medals won as the [[United Arab Republic]] (UAR, 1960–1968).</ref>||bgcolor=#f2f2ce|19||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|10||bgcolor=#f2f2ce|24||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||20||7||7||10||24 |- |align=left| {{flagicon|Eritrea}}[[ಎರಿಟ್ರಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|3||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||3||0||0||1||1 |- |align=left| {{flagicon|Estonia}}[[ಎಸ್ಟೊನಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|10||bgcolor=#f2f2ce|9||bgcolor=#f2f2ce|8||bgcolor=#f2f2ce|14||bgcolor=#f2f2ce|31||bgcolor=#cedff2|7||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|6||17||13||9||15||37 |- |align=left| {{flagicon|Ethiopia}}[[ಇಥಿಯೋಪಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|11||bgcolor=#f2f2ce|18||bgcolor=#f2f2ce|6||bgcolor=#f2f2ce|14||bgcolor=#f2f2ce|38||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||12||18||6||14||38 |- |align=left| {{flagicon|Finland}}[[ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]]||bgcolor=#f2f2ce|23||bgcolor=#f2f2ce|101||bgcolor=#f2f2ce|83||bgcolor=#f2f2ce|115||bgcolor=#f2f2ce|299||bgcolor=#cedff2|20||bgcolor=#cedff2|41||bgcolor=#cedff2|58||bgcolor=#cedff2|52||bgcolor=#cedff2|151||43||142||141||167||450 |- |align=left| {{flagicon|France}}[[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] <ref name=ZZXex/>||bgcolor=#f2f2ce|26||bgcolor=#f2f2ce|191||bgcolor=#f2f2ce|212||bgcolor=#f2f2ce|233||bgcolor=#f2f2ce|636||bgcolor=#cedff2|20||bgcolor=#cedff2|25||bgcolor=#cedff2|24||bgcolor=#cedff2|34||bgcolor=#cedff2|83||46||216||236||267||719 |- |align=left| {{flagicon|Georgia}}[[ಜಾರ್ಜಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|5||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|11||bgcolor=#f2f2ce|18||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||8||5||2||11||18 |- |align=left| {{flagicon|Germany}}[[ಜರ್ಮನಿ]] <ref name=ZZXex/><ref name=GER>Competed 1896–1952 and 1992–current. Does not include the totals from the [[United Team of Germany]] (EUA, 1956–1964) nor the 1968–1988 totals of [[East Germany]] (GDR) or [[West Germany]] (FRG).</ref>||bgcolor=#f2f2ce|14||bgcolor=#f2f2ce|163||bgcolor=#f2f2ce|163||bgcolor=#f2f2ce|203||bgcolor=#f2f2ce|529||bgcolor=#cedff2|8||bgcolor=#cedff2|60||bgcolor=#cedff2|59||bgcolor=#cedff2|41||bgcolor=#cedff2|160||22||223||222||244||689 |- |align=left| {{flagicon|Ghana}}[[ಘಾನಾ]]||bgcolor=#f2f2ce|12||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|3||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||12||0||1||3||4 |- |align=left| {{flagicon|the United Kingdom}}[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್]] <ref name=ZZXex/><ref>Includes medals won by athletes from the [[United Kingdom of Great Britain and Ireland]] (1896–1920) and the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland (1924-present), both of which used the name "Great Britain" and the country code GBR.</ref>||bgcolor=#f2f2ce|26||bgcolor=#f2f2ce|207||bgcolor=#f2f2ce|255||bgcolor=#f2f2ce|253||bgcolor=#f2f2ce|715||bgcolor=#cedff2|20||bgcolor=#cedff2|8||bgcolor=#cedff2|3||bgcolor=#cedff2|10||bgcolor=#cedff2|21||46||215||258||263||736 |- |align=left| {{flagicon|Greece}}[[ಗ್ರೀಸ್]] <ref name=ZZXex/>||bgcolor=#f2f2ce|26||bgcolor=#f2f2ce|30||bgcolor=#f2f2ce|42||bgcolor=#f2f2ce|36||bgcolor=#f2f2ce|108||bgcolor=#cedff2|16||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||42||30||42||36||108 |- |align=left| {{flagicon|Guyana}}[[ಗಯಾನ]]||bgcolor=#f2f2ce|15||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||15||0||0||1||1 |- |align=left| {{flagicon|Haiti}}[[ಹೈತಿ]]||bgcolor=#f2f2ce|13||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||13||0||1||1||2 |- |align=left| {{flagicon|Hong Kong}}[[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] <ref name=HKG>Includes all medals won by athletes representing the Hong Kong National Olympic Committee, designated as {{flag|Hong Kong|colonial}} from 1952–1996 and {{flag|Hong Kong, China}} since 2000.</ref>||bgcolor=#f2f2ce|14||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#cedff2|2||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||16||1||1||0||2 |- |align=left| {{flagicon|Hungary}}[[ಹಂಗರಿ]]||bgcolor=#f2f2ce|24||bgcolor=#f2f2ce|159||bgcolor=#f2f2ce|140||bgcolor=#f2f2ce|159||bgcolor=#f2f2ce|458||bgcolor=#cedff2|20||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|2||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|6||44||159||142||163||464 |- |align=left| {{flagicon|Iceland}}[[ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]]||bgcolor=#f2f2ce|18||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#cedff2|15||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||33||0||2||2||4 |- |align=left| {{flagicon|India}}[[ಭಾರತ]]||bgcolor=#f2f2ce|22||bgcolor=#f2f2ce|9||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|20||bgcolor=#cedff2|7||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||29||9||4||7||20 |- |align=left| {{flagicon|Indonesia}}[[ಇಂಡೊನೇಷ್ಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|13||bgcolor=#f2f2ce|6||bgcolor=#f2f2ce|9||bgcolor=#f2f2ce|10||bgcolor=#f2f2ce|25||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||13||6||9||10||25 |- |align=left| {{flagicon|Iran}}[[ಇರಾನ್]]||bgcolor=#f2f2ce|14||bgcolor=#f2f2ce|11||bgcolor=#f2f2ce|15||bgcolor=#f2f2ce|22||bgcolor=#f2f2ce|48||bgcolor=#cedff2|8||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||22||11||15||22||48 |- |align=left| {{flagicon|Iraq}}[[ಇರಾಕ್]]||bgcolor=#f2f2ce|12||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||12||0||0||1||1 |- |align=left| {{flagicon|Ireland}}[[ಐರ್ಲೆಂಡ್]]||bgcolor=#f2f2ce|19||bgcolor=#f2f2ce|8||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|8||bgcolor=#f2f2ce|23||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||23||8||7||8||23 |- |align=left| {{flagicon|Israel}}[[ಇಸ್ರೇಲ್]]||bgcolor=#f2f2ce|14||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|5||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||18||1||1||5||7 |- |align=left| {{flagicon|Italy}}[[ಇಟಲಿ]]||bgcolor=#f2f2ce|25||bgcolor=#f2f2ce|190||bgcolor=#f2f2ce|158||bgcolor=#f2f2ce|174||bgcolor=#f2f2ce|522||bgcolor=#cedff2|20||bgcolor=#cedff2|36||bgcolor=#cedff2|31||bgcolor=#cedff2|34||bgcolor=#cedff2|101||45||226||189||208||623 |- |align=left| {{flagicon|Jamaica}}[[ಜಮೈಕ]] <ref name=JAM>Does not include medals won by Jamaican athletes competing for the [[West Indies Federation|British West Indies]] (BWI) in the [[1960 Summer Olympics]].</ref>||bgcolor=#f2f2ce|15||bgcolor=#f2f2ce|13||bgcolor=#f2f2ce|24||bgcolor=#f2f2ce|16||bgcolor=#f2f2ce|53||bgcolor=#cedff2|5||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||20||13||24||16||53 |- |align=left| {{flagicon|Japan}}[[ಜಪಾನ್]]||bgcolor=#f2f2ce|20||bgcolor=#f2f2ce|123||bgcolor=#f2f2ce|112||bgcolor=#f2f2ce|125||bgcolor=#f2f2ce|360||bgcolor=#cedff2|18||bgcolor=#cedff2|9||bgcolor=#cedff2|10||bgcolor=#cedff2|13||bgcolor=#cedff2|32||38||132||122||138||392 |- |align=left| {{flagicon|Kazakhstan}}[[ಕಜಾಕಸ್ಥಾನ್]]||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|9||bgcolor=#f2f2ce|16||bgcolor=#f2f2ce|14||bgcolor=#f2f2ce|39||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|2||bgcolor=#cedff2|2||bgcolor=#cedff2|5||8||10||18||16||44 |- |align=left| {{flagicon|Kenya}}[[ಕೀನ್ಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|12||bgcolor=#f2f2ce|22||bgcolor=#f2f2ce|29||bgcolor=#f2f2ce|24||bgcolor=#f2f2ce|75||bgcolor=#cedff2|3||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||15||22||29||24||75 |- |align=left| {{flagicon|North Korea}}[[ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|8||bgcolor=#f2f2ce|10||bgcolor=#f2f2ce|12||bgcolor=#f2f2ce|19||bgcolor=#f2f2ce|41||bgcolor=#cedff2|7||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|2||15||10||13||20||43 |- |align=left| {{flagicon|South Korea}}[[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|15||bgcolor=#f2f2ce|68||bgcolor=#f2f2ce|74||bgcolor=#f2f2ce|73||bgcolor=#f2f2ce|215||bgcolor=#cedff2|15||bgcolor=#cedff2|17||bgcolor=#cedff2|8||bgcolor=#cedff2|6||bgcolor=#cedff2|31||30||85||82||79||246 |- |align=left| {{flagicon|Kuwait}}[[ಕುವೈತ್]]||bgcolor=#f2f2ce|11||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||11||0||0||1||1 |- |align=left| {{flagicon|Kyrgyzstan}}[[ಕಿರ್ಗಿಸ್ಥಾನ್]]||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|3||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||8||0||1||2||3 |- |align=left| {{flagicon|Latvia}}[[ಲಾಟ್ವಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|9||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|11||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|17||bgcolor=#cedff2|8||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|1||17||2||11||5||18 |- |align=left| {{flagicon|Lebanon}}[[ಲೆಬನನ್]]||bgcolor=#f2f2ce|15||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#cedff2|14||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||29||0||2||2||4 |- |align=left| {{flagicon|Liechtenstein}}[[ಲೈಕ್ಟೆನ್‍ಸ್ಟೈನ್]]||bgcolor=#f2f2ce|15||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#cedff2|16||bgcolor=#cedff2|2||bgcolor=#cedff2|2||bgcolor=#cedff2|5||bgcolor=#cedff2|9||31||2||2||5||9 |- |align=left| {{flagicon|Lithuania}}[[ಲಿಥುವೇನಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|8||bgcolor=#f2f2ce|16||bgcolor=#cedff2|6||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||13||4||4||8||16 |- |align=left| {{flagicon|Luxembourg}}[[ಲಕ್ಸೆಂಬೊರ್ಗ್]] <ref name=LUX>Does not include the gold medal won by [[Michel Théato]] at the [[1900 Summer Olympics]], which the IOC attributes to France.</ref>||bgcolor=#f2f2ce|21||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#cedff2|7||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|2||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|2||28||1||3||0||4 |- |align=left| {{flagicon|Macedonia}}[[ಮ್ಯಾಸೆಡೋನಿಯಾ]]||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|3||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||7||0||0||1||1 |- |align=left| {{flagicon|Malaysia}}[[ಮಲೇಶಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|11||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||11||0||2||2||4 |- |align=left| {{flagicon|Mauritius}}[[ಮಾರಿಷ್ಯಸ್]]||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||7||0||0||1||1 |- |align=left| {{flagicon|Mexico}}[[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]||bgcolor=#f2f2ce|21||bgcolor=#f2f2ce|12||bgcolor=#f2f2ce|18||bgcolor=#f2f2ce|25||bgcolor=#f2f2ce|55||bgcolor=#cedff2|6||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||27||12||18||25||55 |- |align=left| {{flagicon|Moldova}}[[ಮಾಲ್ಡೊವ]]||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|3||bgcolor=#f2f2ce|5||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||8||0||2||3||5 |- |align=left| {{flagicon|Mongolia}}[[ಮಂಗೋಲಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|11||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|10||bgcolor=#f2f2ce|19||bgcolor=#cedff2|11||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||22||2||7||10||19 |- |align=left| {{flagicon|Morocco}}[[ಮೊರಾಕೊ]]||bgcolor=#f2f2ce|12||bgcolor=#f2f2ce|6||bgcolor=#f2f2ce|5||bgcolor=#f2f2ce|10||bgcolor=#f2f2ce|21||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||16||6||5||10||21 |- |align=left| {{flagicon|Mozambique}}[[ಮೊಜಾಂಬಿಕ್]]||bgcolor=#f2f2ce|8||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||8||1||0||1||2 |- |align=left| {{flagicon|Namibia}}[[ನಮಿಬಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|5||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||5||0||4||0||4 |- |align=left| {{flagicon|Netherlands}}[[ನೆದರ್ಲಂಡ್ಸ್]] <ref name=ZZXex/>||bgcolor=#f2f2ce|23||bgcolor=#f2f2ce|71||bgcolor=#f2f2ce|79||bgcolor=#f2f2ce|96||bgcolor=#f2f2ce|246||bgcolor=#cedff2|18||bgcolor=#cedff2|25||bgcolor=#cedff2|30||bgcolor=#cedff2|23||bgcolor=#cedff2|78||41||96||109||119||324 |- |align=left| {{flagicon|the Netherlands Antilles}}[[ನೆದರ್ಲಂಡ್ಸ್ ಆಂಟಿಲ್ಸ್]]||bgcolor=#f2f2ce|13||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|2||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||15||0||1||0||1 |- |align=left| {{flagicon|New Zealand}}[[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್]] <ref name=NZL>Does not include medals won as part of the combined ''Australasia'' team (ANZ) with Australia at the [[Australasia at the 1908 Summer Olympics|1908]] and [[Australasia at the 1912 Summer Olympics|1912]] Games.</ref>||bgcolor=#f2f2ce|21||bgcolor=#f2f2ce|36||bgcolor=#f2f2ce|15||bgcolor=#f2f2ce|35||bgcolor=#f2f2ce|86||bgcolor=#cedff2|13||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|1||34||36||16||35||87 |- |align=left| {{flagicon|Niger}}[[ನೈಜರ್]]||bgcolor=#f2f2ce|10||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||10||0||0||1||1 |- |align=left| {{flagicon|Nigeria}}[[ನೈಜೀರಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|14||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|9||bgcolor=#f2f2ce|12||bgcolor=#f2f2ce|23||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||14||2||9||12||23 |- |align=left| {{flagicon|Norway}}[[ನಾರ್ವೆ]]||bgcolor=#f2f2ce|23||bgcolor=#f2f2ce|54||bgcolor=#f2f2ce|48||bgcolor=#f2f2ce|43||bgcolor=#f2f2ce|145||bgcolor=#cedff2|20||bgcolor=#cedff2|98||bgcolor=#cedff2|98||bgcolor=#cedff2|84||bgcolor=#cedff2|280||43||152||146||127||425 |- |align=left| {{flagicon|Pakistan}}[[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್]]||bgcolor=#f2f2ce|15||bgcolor=#f2f2ce|3||bgcolor=#f2f2ce|3||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|10||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||15||3||3||4||10 |- |align=left| {{flagicon|Panama}}[[ಪನಾಮ]]||bgcolor=#f2f2ce|15||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|3||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||15||1||0||2||3 |- |align=left| {{flagicon|Paraguay}}[[ಪರಾಗ್ವೆ]]||bgcolor=#f2f2ce|10||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||10||0||1||0||1 |- |align=left| {{flagicon|Peru}}[[ಪೆರು]]||bgcolor=#f2f2ce|16||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|3||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||16||1||3||0||4 |- |align=left| {{flagicon|Philippines}}[[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್]]||bgcolor=#f2f2ce|19||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|9||bgcolor=#cedff2|3||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||22||0||2||7||9 |- |align=left| {{flagicon|Poland}}[[ಪೋಲೆಂಡ್]]||bgcolor=#f2f2ce|19||bgcolor=#f2f2ce|62||bgcolor=#f2f2ce|80||bgcolor=#f2f2ce|119||bgcolor=#f2f2ce|261||bgcolor=#cedff2|20||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|3||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|8||39||63||83||123||269 |- |align=left| {{flagicon|Portugal}}[[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]]||bgcolor=#f2f2ce|22||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|11||bgcolor=#f2f2ce|22||bgcolor=#cedff2|5||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||27||4||7||11||22 |- |align=left| {{flagicon|Puerto Rico}}[[ಪ್ಯೂರ್ಟೊ ರಿಕೊ]]||bgcolor=#f2f2ce|16||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|5||bgcolor=#f2f2ce|6||bgcolor=#cedff2|6||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||22||0||1||5||6 |- |align=left| {{flagicon|Qatar}}[[ಕಟಾರ್]]||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||7||0||0||2||2 |- |align=left| {{flagicon|Romania}}[[ರೊಮೇನಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|19||bgcolor=#f2f2ce|86||bgcolor=#f2f2ce|89||bgcolor=#f2f2ce|116||bgcolor=#f2f2ce|291||bgcolor=#cedff2|18||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|1||37||86||89||117||292 |- |align=left| {{flagicon|Russia}}[[ರಷ್ಯಾ]] <ref name=RUS>Competed 1994–current. Totals not combined with those of the [[Soviet Union]] (URS), nor with those won by the [[Russian Empire]] from 1900–1912.</ref>||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|108||bgcolor=#f2f2ce|97||bgcolor=#f2f2ce|110||bgcolor=#f2f2ce|315||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|33||bgcolor=#cedff2|24||bgcolor=#cedff2|19||bgcolor=#cedff2|76||8||141||121||129||391 |- |align=left| {{flagicon|Saudi Arabia}}[[ಸೌದಿ ಅರೆಬಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|9||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||9||0||1||1||2 |- |align=left| {{flagicon|Senegal}}[[ಸೆನಗಲ್]]||bgcolor=#f2f2ce|12||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||16||0||1||0||1 |- |align=left| {{flagicon|Serbia}}[[ಸೆರ್ಬಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|3||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||2||0||1||2||3 |- |align=left| {{flagicon|Singapore}}[[ಸಿಂಗಾಪುರ]]||bgcolor=#f2f2ce|14||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||14||0||2||0||2 |- |align=left| {{flagicon|Slovakia}}[[ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|8||bgcolor=#f2f2ce|5||bgcolor=#f2f2ce|20||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|1||8||7||9||5||21 |- |align=left| {{flagicon|Slovenia}}[[ಸ್ಲೊವೇನಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|5||bgcolor=#f2f2ce|3||bgcolor=#f2f2ce|5||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|15||bgcolor=#cedff2|5||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|4||10||3||5||11||19 |- |align=left| {{flagicon|South Africa}}[[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ]]||bgcolor=#f2f2ce|17||bgcolor=#f2f2ce|20||bgcolor=#f2f2ce|24||bgcolor=#f2f2ce|26||bgcolor=#f2f2ce|70||bgcolor=#cedff2|5||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||22||20||24||26||70 |- |align=left| {{flagicon|Spain}}[[ಸ್ಪೆಯ್ನ್]] <ref name=ZZXex/>||bgcolor=#f2f2ce|20||bgcolor=#f2f2ce|34||bgcolor=#f2f2ce|49||bgcolor=#f2f2ce|30||bgcolor=#f2f2ce|113||bgcolor=#cedff2|17||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|2||37||35||49||31||115 |- |align=left| {{flagicon|Sri Lanka}}[[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] <ref name=SRI>Includes medal won as Ceylon (CEY, 1948–1972).</ref>||bgcolor=#f2f2ce|8||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||8||0||1||1||2 |- |align=left| {{flagicon|Sudan}}[[ಸುಡಾನ್]]||bgcolor=#f2f2ce|10||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||10||0||1||0||1 |- |align=left| {{flagicon|Suriname}}[[ಸುರಿನಾಮ್]]||bgcolor=#f2f2ce|11||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||11||1||0||1||2 |- |align=left| {{flagicon|Sweden}}[[ಸ್ವೀಡನ್]] <ref name=ZZXex/>||bgcolor=#f2f2ce|25||bgcolor=#f2f2ce|142||bgcolor=#f2f2ce|160||bgcolor=#f2f2ce|173||bgcolor=#f2f2ce|475||bgcolor=#cedff2|20||bgcolor=#cedff2|43||bgcolor=#cedff2|31||bgcolor=#cedff2|44||bgcolor=#cedff2|118||45||185||191||217||593 |- |align=left| {{flagicon|Switzerland}}[[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]]||bgcolor=#f2f2ce|26||bgcolor=#f2f2ce|45||bgcolor=#f2f2ce|70||bgcolor=#f2f2ce|65||bgcolor=#f2f2ce|180||bgcolor=#cedff2|20||bgcolor=#cedff2|38||bgcolor=#cedff2|37||bgcolor=#cedff2|43||bgcolor=#cedff2|118||46||83||107||108||298 |- |align=left| {{flagicon|Syria}}[[ಸಿರಿಯಾ]]||bgcolor=#f2f2ce|11||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|3||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||11||1||1||1||3 |- |align=left| {{flagicon|Tajikistan}}[[ತಾಜಿಕಿಸ್ಥಾನ್]]||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#cedff2|2||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||6||0||1||1||2 |- |align=left| {{flagicon|Tanzania}}[[ಟಾಂಜಾನಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|11||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||11||0||2||0||2 |- |align=left| {{flagicon|Thailand}}[[ಥೈಲೆಂಡ್]]||bgcolor=#f2f2ce|14||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|10||bgcolor=#f2f2ce|21||bgcolor=#cedff2|2||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||16||7||4||10||21 |- |align=left| {{flagicon|Togo}}[[ಟೊಗೊ]]||bgcolor=#f2f2ce|10||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||10||0||0||1||1 |- |align=left| {{flagicon|Tonga}}[[ಟೊಂಗಾ]]||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||7||0||1||0||1 |- |align=left| {{flagicon|Trinidad and Tobago}}[[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬಾಗೊ]]||bgcolor=#f2f2ce|15||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|5||bgcolor=#f2f2ce|8||bgcolor=#f2f2ce|14||bgcolor=#cedff2|3||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||18||1||5||8||14 |- |align=left| {{flagicon|Tunisia}}[[ಟುನೀಶಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|12||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|3||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||12||2||2||3||7 |- |align=left| {{flagicon|Turkey}}[[ಟರ್ಕಿ]]||bgcolor=#f2f2ce|20||bgcolor=#f2f2ce|37||bgcolor=#f2f2ce|23||bgcolor=#f2f2ce|22||bgcolor=#f2f2ce|82||bgcolor=#cedff2|14||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||34||37||23||22||82 |- |align=left| {{flagicon|Uganda}}[[ಉಗಾಂಡ]]||bgcolor=#f2f2ce|13||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|3||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|6||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||13||1||3||2||6 |- |align=left| {{flagicon|Ukraine}}[[ಉಕ್ರೇನ್‌]]||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|28||bgcolor=#f2f2ce|22||bgcolor=#f2f2ce|46||bgcolor=#f2f2ce|96||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|3||bgcolor=#cedff2|5||8||29||23||49||101 |- |align=left| {{flagicon|the United Arab Emirates}}[[ಯು. ಎ. ಇ. ]]||bgcolor=#f2f2ce|7||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||7||1||0||0||1 |- |align=left| {{flagicon|the United States}} |- |align=left| {{flagicon|Uruguay}}[[ಯುರುಗ್ವೆ]]||bgcolor=#f2f2ce|19||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|6||bgcolor=#f2f2ce|10||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||20||2||2||6||10 |- |align=left| {{flagicon|Uzbekistan}}[[ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ಥಾನ್]]||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|5||bgcolor=#f2f2ce|8||bgcolor=#f2f2ce|17||bgcolor=#cedff2|4||bgcolor=#cedff2|1||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|1||8||5||5||8||18 |- |align=left| {{flagicon|Venezuela}}[[ವೆನೆಜುವೆಲ]]||bgcolor=#f2f2ce|16||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|8||bgcolor=#f2f2ce|11||bgcolor=#cedff2|3||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||19||1||2||8||11 |- |align=left| {{flagicon|Vietnam}}[[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್]]||bgcolor=#f2f2ce|13||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||13||0||2||0||2 |- |align=left| [[ವರ್ಜಿನ್ ದ್ವೀಪಗಳು]]||bgcolor=#f2f2ce|10||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#cedff2|7||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||17||0||1||0||1 |- |align=left| {{flagicon|Zambia}}[[ಜಾಂಬಿಯ]]||bgcolor=#f2f2ce|10||bgcolor=#f2f2ce|0||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|2||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||10||0||1||1||2 |- |align=left| {{flagicon|Zimbabwe}}[[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ]]||bgcolor=#f2f2ce|8||bgcolor=#f2f2ce|3||bgcolor=#f2f2ce|4||bgcolor=#f2f2ce|1||bgcolor=#f2f2ce|8||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||bgcolor=#cedff2|0||8||3||4||1||8 |- |- class="sortbottom" ! Totals !! 26 !! 4705 !! 4473 !! 4773 !! 13751 !! 20 !! 774 !! 773 !! 764 !! 2311 !! 46 !! 5279 !! 5246 !! 5537 !! 16062 |- |} '''''ಗಮನಿಸಿ : ಈ ಪಟ್ಟಿಯು ಅಪೂರ್ಣ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪದಕಗಳ ಲೆಕ್ಕವು ತಾಳೆಯಾಗಲಾರದು. ಮುಂದೆ ಇದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗುವುದು.''''' ==ಯು.ಎಸ.ಎ.ಪದಕಗಳು== {| class="wikitable sortable " |- ![[ಯು.ಎಸ್.ಎ.]]||bgcolor=#f2f2ce|25||bgcolor=#f2f2ce|930||bgcolor=#f2f2ce|730||bgcolor=#f2f2ce|638||bgcolor=#f2f2ce|2298||bgcolor=#cedff2|20||bgcolor=#cedff2|78||bgcolor=#cedff2|80||bgcolor=#cedff2|58||bgcolor=#cedff2|216||45||1008||810||696||2514 |- |} ==ನೋಡಿ== # *[[2016ರ ರಿಯೊ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ ಆಟಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] # *[[ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ 2016ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ]] # *[[ಭಾರತದ ಮಹಿಳಾ ಹಾಕಿ ತಂಡ]] # *[[ಭಾರತದ ಪುರುಷರ ಹಾಕಿ ತಂಡ]] # *[[ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]] # *ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಾಧನೆ # *[[ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಾಧನೆ]] # *[[:en:List of 2012 Summer Olympics medal winners|List of 2012 Summer Olympics medal winners]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳು]] gab9iowr8u39dkck0vm3su6kqz5th9m 0 16492 1384042 1364007 2026-08-23T08:58:05Z A826 72368 (via JWB) 1384042 wikitext text/x-wiki ೨೦೦೮ರಂತೆ ವಿಶ್ವದ ೧೪೫ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೮೭೮ [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ]]ಗಳಿವೆ. [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ತಾಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಕೃತಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಮಿಶ್ರಗುಣದ ತಾಣಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ತಾಣಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ೮೭೮ ತಾಣಗಳನ್ನು ೫ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವೆಂದರೆ : ೧) ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ೨) ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ೩) ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ ೪) ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ೫) ಆಫ್ರಿಕಾ {| |- |[[Image: World Heritage Sites by country (2013).png|left|thumb|350px|ರಾಷ್ಟ್ರವಾರು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಒಟ್ಟೂ ತಾಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ನಕಾಶೆ]] |[[Image: UNESCO World Heritage Natural Sites by Country.png|left|thumb|350px|ರಾಷ್ಟ್ರವಾರು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ತಾಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ನಕಾಶೆ]] |- |[[Image: UNESCO World Heritage Cultural Sites by Country.png|left|thumb|350px|ರಾಷ್ಟ್ರವಾರು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ತಾಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ನಕಾಶೆ]] |[[Image: UNESCO World Heritage Cultural and Natural Sites by Country.png|left|thumb|350px|ರಾಷ್ಟ್ರವಾರು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಮಿಶ್ರ ತಾಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ನಕಾಶ]] |} '''''ಸೂಚನೆ : ಕೆಳಕಂಡ ಪಟ್ಟಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಹೆಸರಿನ ಮೇಲೆ ಅಕಾರಾದಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ತಲೆಬರಹಗಳ ಬಳಿ ಕಾಣುವ ಪುಟ್ಟ ಬಾಕ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಒತ್ತುವುದರ ಮೂಲಕ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬೇಕಾದ ಮಾನದಂಡ ಮೇಲೆ ಪುನರ್ಜೋಡಿಸಬಹುದು.''''' {| class="wikitable sortable" |- style="background:#efefef;" |style="width:17.5em;"|'''ರಾಷ್ಟ್ರ''' |'''ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ತಾಣ''' |'''ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ತಾಣ''' |'''ಮಿಶ್ರ ತಾಣ''' |'''ಒಟ್ಟು''' |'''ವಲಯ''' |- | {{flagicon|Afghanistan}} [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನ್]] | | 2 | | 2 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Albania}} [[ಅಲ್ಬೇನಿಯ]] | | 2 | | 2 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Algeria}} [[ಅಲ್ಜೀರಿಯ]] | | 6 | 1 | 7 | ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು |- | {{flagicon|Andorra}} [[ಅಂಡೋರ]] | | 1 | | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Argentina}} [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನ]] | 4 | 3 | | 7 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Argentina}} [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನ]] ಹಾಗೂ {{flagicon|Brazil}} [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] | | 1 | | 1 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Armenia}} [[ಆರ್ಮೇನಿಯ]] | | 3 | | 3 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Australia}} [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] | 11 | 2 | 4 | 17 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Austria}} [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ]] | | 7 | | 7 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Austria}} [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ]] ಹಾಗೂ {{flagicon|Hungary}} [[ಹಂಗರಿ]] | | 1 | | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Azerbaijan}} [[ಅಜೆರ್ಬೈಜಾನ್]] | | 2 | | 2 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Bahrain}} [[ಬಹರೇನ್]] | | 1 | | 1 | ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು |- | {{flagicon|Bangladesh}} [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] | 1 | 2 | | 3 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Belarus}} [[ಬೆಲಾರುಸ್]] | | 2 | | 2 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Belarus}} [[ಬೆಲಾರುಸ್]] ಹಾಗೂ {{flagicon|Poland}} [[ಪೋಲೆಂಡ್]] | 1 | | | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Belarus}} [[ಬೆಲಾರುಸ್]] ಮತ್ತಿತರ ಯುರೋಪ್‍ನ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು | | 1 | | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Belgium}} [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]] | | 8 | | 8 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Belgium}} [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]] {{flagicon|France}} [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] | | 1 | | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Belize}} [[ಬೆಲೀಜ್]] | 1 | | | 1 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Benin}} [[ಬೆನಿನ್]] | | 1 | | 1 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Bolivia}} [[ಬೊಲಿವಿಯ]] | 1 | 5 | | 6 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[ಬೊಸ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹೆರ್ಜೆಗೊವಿನ]] | | 2 | | 2 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Botswana}} [[ಬೊಟ್ಸ್ವಾನ]] | | 1 | | 1 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Brazil}} [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] | 7 | 9 | | 16 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Bulgaria}} [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ]] | 2 | 7 | | 9 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Cambodia}} [[ಕಾಂಬೋಡಿಯ]] | | 1 | | 1 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Cameroon}} [[ಕ್ಯಾಮೆರೂನ್]] | 1 | | | 1 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Canada}} [[ಕೆನಡ]] | 6 | 6 | | 12 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Canada}} [[ಕೆನಡ]] ಹಾಗೂ {{flagicon|the United States}} [[ಯು.ಎಸ್.ಎ.]] | 2 | | | 2 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- |ಮಧ್ಯ ಆಫ್ರಿಕಾ ಗಣರಾಜ್ಯ | 1 | | | 1 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Chile}} [[ಚಿಲಿ]] | | 5 | | 5 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- |[[ ಚೀನಾ]] | 7 | 26 | 4 | 37 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Colombia}} [[ಕೊಲಂಬಿಯ]] | 2 | 4 | | 6 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Costa Rica}} [[ಕೋಸ್ಟಾ ರಿಕ]] | 2 | | | 2 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Costa Rica}} [[ಕೋಸ್ಟಾ ರಿಕ]] ಹಾಗೂ {{flagicon|Panama}} [[ಪನಾಮ]] | 1 | | | 1 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | [[ಕೋತ್ ದ ಇವಾರ್]] | 2 | | | 2 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Croatia}} [[ಕ್ರೊಯೆಶಿಯ]] | 1 | 5 | | 6 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Cuba}} [[ಕ್ಯೂಬ]] | 2 | 6 | | 8 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Cyprus}} [[ಸಿಪ್ರಸ್]] | | 3 | | 3 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|the Czech Republic}} [[ಚೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ]] | | 12 | | 12 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|North Korea}} [[ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯ]] | | 1 | | 1 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | ಕಾಂಗೊ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಗಣರಾಜ್ಯ | 5 | | | 5 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Denmark}} [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]] | 1 | 3 | | 4 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Dominica}} [[ಡೊಮಿನಿಕ]] | 1 | | | 1 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|the Dominican Republic}} [[ಡೊಮಿನಿಕ ಗಣರಾಜ್ಯ]] | | 1 | | 1 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Ecuador}} [[ಎಕ್ವಡಾರ್]] | 2 | 2 | | 4 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Egypt}} [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] | 1 | 6 | | 7 | ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು |- | {{flagicon|El Salvador}} [[ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್]] | | 1 | | 1 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Estonia}} [[ಎಸ್ಟೊನಿಯ]] | | 1 | | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Ethiopia}} [[ಇಥಿಯೋಪಿಯ]] | 1 | 7 | | 8 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Finland}} [[ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]] | | 5 | | 5 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|France}} [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] | 1 | 28 | | 29 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|France}} [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ಹಾಗೂ {{flagicon|Spain}} [[ಸ್ಪೆಯ್ನ್]] | | | 1 | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Gabon}} [[ಗಬೊನ್]] | | | 1 | 1 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|The Gambia}} [[ಗ್ಯಾಂಬಿಯ]] | | 1 | | 1 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|The Gambia}} [[ಗ್ಯಾಂಬಿಯ]] ಹಾಗೂ {{flagicon|Senegal}} [[ಸೆನಗಲ್]] | | 1 | | 1 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Georgia}} [[ಜಾರ್ಜಿಯ]] | | 3 | | 3 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Germany}} [[ಜರ್ಮನಿ]] | 1 | 29 | | 30 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Germany}} [[ಜರ್ಮನಿ]] ಹಾಗೂ {{flagicon|Poland}} [[ಪೋಲೆಂಡ್]] | | 1 | | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Germany}} [[ಜರ್ಮನಿ]] ಹಾಗೂ {{flagicon|the United Kingdom}} [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್]] | | 1 | | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Ghana}} [[ಘಾನಾ|ಘಾನ]] | | 2 | | 2 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Greece}} [[ಗ್ರೀಸ್]] | | 15 | 2 | 17 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Guatemala}} [[ಗ್ವಾಟೆಮಾಲ]] | | 2 | 1 | 3 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Guinea}} [[ಗಿನಿ]] ಹಾಗೂ ಐವರಿ ಕೋಸ್ಟ್ | 1 | | | 1 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Haiti}} [[ಹೈತಿ]] | | 1 | | 1 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | ವ್ಯಾಟಿಕನ್ | | 1 | | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Honduras}} [[ಹೊಂಡುರಾಸ್]] | 1 | 1 | | 2 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Hungary}} [[ಹಂಗರಿ]] | | 6 | | 6 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Hungary}} [[ಹಂಗರಿ]] ಹಾಗೂ {{flagicon|Slovakia}} [[ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ]] | 1 | | | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Iceland}} [[ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]] | | 1 | | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|India}} [[ಭಾರತ]] | 5 | 22 | | 27 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Indonesia}} [[ಇಂಡೊನೇಷ್ಯ]] | 4 | 3 | | 7 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Iran}} [[ಇರಾನ್]] | | 9 | | 9 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Iraq}} [[ಇರಾಕ್]] | | 3 | | 3 | ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು |- | {{flagicon|Ireland}} [[ಐರ್ಲೆಂಡ್]] | | 2 | | 2 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Israel}} [[ಇಸ್ರೇಲ್]] | | 6 | | 6 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Italy}} [[ಇಟಲಿ]] | 1 | 40 | | 41 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Italy}} [[ಇಟಲಿ]] ಹಾಗೂ [[ವ್ಯಾಟಿಕನ್]] | | 1 | | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Japan}} [[ಜಪಾನ್]] | 3 | 11 | | 14 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Jordan}} [[ಜೋರ್ಡಾನ್]] | | 3 | | 3 | ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು |- | {{flagicon|Kazakhstan}} [[ಕಜಾಕಸ್ಥಾನ್]] | | 2 | | 2 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Kenya}} [[ಕೀನ್ಯ]] | 2 | 1 | | 3 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Laos}} [[ಲಾಓಸ್]] | | 2 | | 2 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Latvia}} [[ಲಾಟ್ವಿಯ]] | | 1 | | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Lebanon}} [[ಲೆಬನನ್]] | | 5 | | 5 | ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು |- | {{flagicon|Libya}} [[ಲಿಬ್ಯಾ]] | | 5 | | 5 | ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು |- | {{flagicon|Lithuania}} [[ಲಿಥುವೇನಿಯ]] | | 2 | | 2 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Lithuania}} [[ಲಿಥುವೇನಿಯ]] ಹಾಗೂ {{flagicon|Russia}} [[ರಷ್ಯಾ]] | | 1 | | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Luxembourg}} [[ಲಕ್ಸೆಂಬೊರ್ಗ್]] | | 1 | | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Madagascar}} [[ಮಾಡಗಾಸ್ಕರ್]] | 2 | 1 | | 3 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Malawi}} [[ಮಲಾವಿ]] | 1 | 1 | | 2 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Malaysia}} [[ಮಲೇಶಿಯ]] | 2 | | | 2 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Mali}} [[ಮಾಲಿ]] | | 3 | 1 | 4 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Malta}} [[ಮಾಲ್ಟ]] | | 3 | | 3 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Mauritania}} [[ಮೌರಿಟೇನಿಯ]] | 1 | 1 | | 2 | ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು |- | {{flagicon|Mauritius}} [[ಮಾರಿಷ್ಯಸ್]] | | 1 | | 1 | ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು |- | {{flagicon|Mexico}} [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]] | 3 | 24 | | 27 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Mongolia}} [[ಮಂಗೋಲಿಯ]] | | 1 | | 1 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Mongolia}} [[ಮಂಗೋಲಿಯ]] ಹಾಗೂ {{flagicon|Russia}} [[ರಷ್ಯಾ]] | 1 | | | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Montenegro}} [[ಮಾಂಟೆನೆಗ್ರೊ]] | 1 | 1 | | 2 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Morocco}} [[ಮೊರಾಕೊ]] | | 8 | | 8 | ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು |- | {{flagicon|Mozambique}} [[ಮೊಜಾಂಬಿಕ್]] | | 1 | | 1 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Namibia}} [[ನಮಿಬಿಯ]] | | 1 | | 1 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Nepal}} [[ನೇಪಾಳ]] | 2 | 2 | | 4 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|the Netherlands}} [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] | | 7 | | 7 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|New Zealand}} [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್]] | 2 | | 1 | 3 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Nicaragua}} [[ನಿಕರಾಗುವ]] | | 1 | | 1 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Niger}} [[ನೈಜರ್]] | 2 | | | 2 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Nigeria}} [[ನೈಜೀರಿಯ]] | | 2 | | 2 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Norway}} [[ನಾರ್ವೆ]] | 1 | 5 | | 6 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Oman}} [[ಒಮಾನ್]] | | 4 | | 4 | ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು |- | {{flagicon|Pakistan}} [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್]] | | 6 | | 6 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Panama}} [[ಪನಾಮ]] | 2 | 2 | | 4 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Paraguay}} [[ಪರಾಗ್ವೆ]] | | 1 | | 1 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Peru}} [[ಪೆರು]] | 2 | 6 | 2 | 10 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Philippines}} [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್]] | 2 | 3 | | 5 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Poland}} [[ಪೋಲೆಂಡ್]] | 1 | 12 | | 13 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Portugal}} [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]] | 1 | 12 | | 13 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|South Korea}} [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯ]] | 1 | 7 | | 8 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Romania}} [[ರೊಮೇನಿಯ]] | 1 | 6 | | 7 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Russia}} [[ರಷ್ಯಾ]] | 7 | 13 | | 20 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[ಸೇಂಟ್ ಕಿಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ನೆವಿಸ್]] | | 1 | | 1 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Saint Lucia}} [[ಸೇಂಟ್ ಲುಸಿಯ]] | 1 | | | 1 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|San Marino}} [[ಸಾನ್ ಮರಿನೊ]] | |1 | |1 |ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Saudi Arabia}} [[ಸೌದಿ ಅರೆಬಿಯ]] | |1 | |1 |ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು |- | {{flagicon|Senegal}} [[ಸೆನಗಲ್]] | 2 | 2 | | 4 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Serbia}} [[ಸೆರ್ಬಿಯ]] | | 4 | | 4 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|the Seychelles}} [[ಸೆಶೆಲ್ಸ್]] | 2 | | | 2 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Slovakia}} [[ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ]] | | 4 | | 4 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Slovakia}} [[ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ]] ಹಾಗೂ {{flagicon|Ukraine}} [[ಉಕ್ರೈನ್]] | 1 | | | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Slovenia}} [[ಸ್ಲೊವೇನಿಯ]] | 1 | | | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|the Solomon Islands}} [[ಸಾಲೊಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] | 1 | | | 1 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|South Africa}} [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ]] | 3 | 4 | 1 | 8 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Spain}} [[ಸ್ಪೆಯ್ನ್]] | 3 | 35 | 1 | 39 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Sri Lanka}} [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] | 1 | 6 | | 7 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Sudan}} [[ಸುಡಾನ್]] | | 1 | | 1 | ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು |- | {{flagicon|Suriname}} [[ಸುರಿನಾಮ್]] | 1 | 1 | | 1 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Sweden}} [[ಸ್ವೀಡನ್]] | | 11 | 1 | 12 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Sweden}} [[ಸ್ವೀಡನ್]] ಹಾಗೂ {{flagicon|Finland}} [[ಫಿನ್ಲೆಂಡ್]] | 1 | | | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Switzerland}} [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]] | 2 | 5 | | 7 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Syria}} [[ಸಿರಿಯಾ]] | | 5 | | 5 | ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು |- | {{flagicon|Thailand}} [[ಥೈಲೆಂಡ್]] | 2 | 3 | | 5 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Macedonia}} [[ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾಸೆಡೊನಿಯ]] | | | 1 | 1 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Togo}} [[ಟೊಗೊ]] | | 1 | | 1 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Tunisia}} [[ಟುನೀಶಿಯ]] | 1 | 7 | | 8 | ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು |- | {{flagicon|Turkey}} [[ಟರ್ಕಿ]] | | 7 | 2 | 9 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Turkmenistan}} [[ತುರ್ಕ್ಮೇನಿಸ್ಥಾನ್]] | | 3 | | 3 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Uganda}} [[ಉಗಾಂಡ]] | 2 | 1 | | 3 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Ukraine}} [[ಉಕ್ರೇನ್‌]] | | 2 | | 2 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|the United Kingdom}} [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್]] | 4 | 21 | 1 | 26 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Tanzania}} [[ಟಾಂಜಾನಿಯ]] | 4 | 3 | | 7 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|the United States}} [[ಯು.ಎಸ್.ಎ.]] | 10 | 8 | | 18 | ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ |- | {{flagicon|Uruguay}} [[ಯುರುಗ್ವೆ]] | | 1 | | 1 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Uzbekistan}} [[ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ಥಾನ್]] | | 4 | | 4 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Venezuela}} [[ವೆನೆಜುವೆಲ]] | 1 | 2 | | 3 | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ |- | {{flagicon|Vietnam}} [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್]] | 2 | 3 | | 5 | ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ |- | {{flagicon|Yemen}} [[ಯೆಮೆನ್]] | | 3 | | 3 | ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು |- | {{flagicon|Zambia}} [[ಜಾಂಬಿಯ]] | 1 | | | 1 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | {{flagicon|Zimbabwe}} [[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ]] ಹಾಗೂ {{flagicon|Zambia}} [[ಜಾಂಬಿಯ]] | 1 | 3 | | 4 | ಆಫ್ರಿಕಾ |- | '''ಒಟ್ಟು''' | '''166''' | '''660''' | '''25''' | '''851''' | '''141 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು''' |} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == *[http://whc.unesco.org UNESCO World Heritage Sites] &mdash; Official website *[http://whc.unesco.org/en/list List of UNESCO World Heritage Sites] &mdash; Official website *[http://www.worldheritagesite.org World Heritage Site] &mdash; World Heritage Details website *[http://www.world-heritage-tour.org WHTour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180417085322/http://world-heritage-tour.org/ |date=2018-04-17 }} &mdash; The World Heritage List in panographies and virtual tours *[http://www.vrheritage.org VRheritage.org] &mdash; Documentation of World Heritage Sites *[http://worldheritage-forum.net/en/ Worldheritage-Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110103000907/http://worldheritage-forum.net/en/ |date=2011-01-03 }} &mdash; Weblog and Information on World Heritage Issues *[http://www.thesalmons.org/lynn/world.heritage.html UNESCO World Heritage List] &mdash; Complete list with links and map of all sites *[http://whc.unesco.org/en/list/kml whc.unesco.org] &mdash; The Official World Heritage List in Google Earth ([http://whc.unesco.org/fr/list/kml en français]) *[http://bbs.keyhole.com/ubb/download.php?Number=38862 whc.kmz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200122170958/https://06133382477616918317.googlegroups.com/attach/5176aaf443a35d8e/16703.kmz?part=3&vt=ANaJVrEJBaRuiFNKkzs7ZJK8wCmcCN53ZeoUNdVogRPMs0VWVYSN3e-MC80OlvsfrEbzpu80nAPUTp3_UL4zg0qdjK9jUNuLeClOpYUnaoLqQTS2B1WyTSo |date=2020-01-22 }} &mdash; The World Heritage List in Google Earth ([http://bbs.keyhole.com/ubb/download.php?Number=195484 en français]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) *[http://law-ref.org/HERITAGE/index.html Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage at Law-Ref.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207191942/http://law-ref.org/HERITAGE/index.html |date=2006-02-07 }} &mdash; Fully indexed and crosslinked with other documents *[http://www.ovpm.org/ Organization of World Heritage Cities] &mdash; Dealing with urban sites only {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು]] lwxykjpahiulk0gner5yyjuuy1vq6bq 14 16956 1383969 2026-08-23T05:44:47Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: [[w:category:Ukraine]] 1383969 wikitext text/x-wiki [[w:category:Ukraine]] ixjlmsiyh49xzjnnrf9akqtkero6x25 1384026 81357 2026-08-23T08:55:25Z A826 72368 A826 [[ವರ್ಗ:ಯುಕ್ರೇನ್]] ಪುಟವನ್ನು [[ವರ್ಗ:ಉಕ್ರೇನ್‌]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸೂಕ್ತವಾದ ಪುಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 81357 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್]] qbs9yzvmv0j10ecde997pls90axj5lt 0 18153 1384043 1333892 2026-08-23T08:58:08Z A826 72368 (via JWB) 1384043 wikitext text/x-wiki [[File:Zetkin luxemburg1910.jpg|320x420px|thumb|ಕ್ಲಾರಾ ಜೆಟ್'ಕಿನ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕಿನ ಹೋರಾಟಗಾರಳು ಮತ್ತು ರೋಸಾ ಲಕ್ಸಂಬರ್ಗ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ನಾಯಕಿ 1910ರಲ್ಲಿ]] {{ರಜಾದಿನಗಳು |image=Frauentag 1914 Heraus mit dem Frauenwahlrecht.jpg |imagesize=200px |caption=ಮಾರ್ಚ್, ೮, ೧೯೧೪ ರ ಮಹಿಳಾ ದಿನದ ಚಿತ್ರ |holiday_name=ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನ |color1=#629933 |observedby=[[ಅಲ್ಬೇನಿಯ]], [[ಅಲ್ಜೀರಿಯ]], [[ಆರ್ಮೇನಿಯ|ಅರ್ಮೇನಿಯ]], [[ಅಜೆರ್ಬೈಜಾನ್|ಅಜರ್ಬೈಜಾನ್]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]],[[ಬೆಲಾರುಸ್]], [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]], [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ]], [[ಕ್ಯಾಮರೂನ್]], [[ಚಿಲಿ]], [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]], [[ಕೊಲಂಬಿಯ]], [[ಕ್ರೊಯೆಶಿಯ|ಕ್ರೊಯೇಷಿಯ]], [[ಕ್ಯೂಬಾ]], [[ಸೈಪ್ರಸ್|ಸಿಪ್ರಸ್]], [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]], [[ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಗ್ರೀಸ್]], [[ಹಂಗರಿ]], [[ಭಾರತ]], [[ಇಟಲಿ]], [[ಇಸ್ರೇಲ್]], [[ಲಾವೋಸ್]], [[ಲಾಟ್ವಿಯ|ಲ್ಯಾಟ್ವಿಯ]], [[ಕಜಾಕಸ್ಥಾನ್|ಕಝಕ್ ಸ್ತಾನ್]], [[ಕಿರ್ಗಿಸ್ಥಾನ್|ಕಿರ್ಗಿಸ್ತಾನ್]], [[ಮಾಲ್ಟ]], [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]], [[ಮಾಲ್ಡೋವ|ಮೋಲ್ಡೋವಾ]], [[ಮಂಗೋಲಿಯ]], [[ನೇಪಾಳ]], [[ನಾರ್ವೇ]], [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೊಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]], [[ರೊಮಾನಿಯ|ರೊಮೇನಿಯ]], [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯ]], [[ಸೆರ್ಬಿಯ|ಸರ್ಬಿಯ]], [[ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ]], [[ಸ್ಲೊವೇನಿಯ]], [[ಸ್ವೀಡನ್]], [[ಸಿರಿಯಾ|ಸಿರಿಯ]], [[ತಜಿಕಿಸ್ತಾನ್|ತಾಜಿಕಿಸ್ತಾನ್]], [[ಟರ್ಕಿ]], [[ತುರ್ಕ್ಮೇನಿಸ್ಥಾನ್|ಟುರ್ಕ್ಮೆನಿಸ್ತಾನ್]], [[ಉಕ್ರೇನ್‌]], [[ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ಥಾನ್|ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ತಾನ್]], [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]], [[ಜಾಂಬಿಯ|ಝಾಂಬಿಯ]] |date=[[ಮಾರ್ಚ್ ೮]] |type= |relatedto=[[ತಾಯಿ ದಿನ|ತಾಯಿಯರ ದಿನ]], [[ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಂಡಸರ ದಿನ]] }} '''ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನಾಚರಣೆ''' ಅಥವಾ [[ವಿಶ್ವ ಮಹಿಳೆಯರ ದಿನ]] ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ [[ಮಾರ್ಚ್]] ೮ ರಂದು ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನದಂದು ಮಹಿಳೆಯರ ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ನೆನೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ದಿನ- ಹಿನ್ನೋಟ == *1910ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌]]ನ [[ಕೋಪೆನ್‌ಹೇಗನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಮಹಿಳಾ ಸಮ್ಮೇಳನ ನಡೆಯಿತು. ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆಯ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ 17 ದೇಶಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದರು. ಅಮೆರಿಕೆಯ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳ ನಾಯಕಿಯರು ಬಂದಿದ್ದರು. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಸೆಕ್ರೆಟೇರಿಯೆಟ್‌ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಕ್ಲಾರಾ ಜೆಟ್‌ಕಿನ್]] ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದಳು. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿತವಾದ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳೆಂದರೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಹೆರಿಗೆ ಭತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೌಕರ್ಯಗಳು. *'''ಕ್ಲಾರಾ ಜೆಟ್‌ಕಿನ್ ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ 8ನ್ನು ಮಹಿಳಾ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕೆಂದು ೧೯೧೧ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯ ಮಂಡಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದ ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸದಸ್ಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಸಮ್ಮತಿಸಿದರು.''' ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಫಿನ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಗಷ್ಟೇ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿದ್ದ ಮೂವರು ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದು, ಅವರು ಜೆಟ್‌ಕಿನ್‌ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನವೆನ್ನುವುದು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ದಿನವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. *1911ರಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು 1903ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದ್ದ ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ‘ಮಹಿಳೆಯರ ಟ್ರೇಡ್ ಯೂನಿಯನ್ ಲೀಗ್’ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಂಘಟನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಧ್ಯೇಯವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡವು. *1908ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ಕೊನೆಯ ಭಾನುವಾರ ಅಮೆರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಬೃಹತ್ ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ನಂತರ 1909ರಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧ ಉಡುಪುಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ 20,000ದಿಂದ 30,000ದಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ 13 ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಮುಷ್ಕರ ನಡೆಸಿ ದಸ್ತಗಿರಿಯಾದರು. ಮಹಿಳೆಯರ ಟ್ರೇಡ್ ಯೂನಿ ಯನ್ ಲೀಗ್‌ನವರು ಜಾಮೀನು ನೀಡಿ ಬಂಧಿತ ಕೆಲಸ ಗಾರರನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಅಮೆರಿಕದ ಮಹಿಳೆಯರ ಹೋರಾಟದಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿಗೊಂಡ ಕ್ಲಾರಾ ಜೆಟ್‌ಕಿನ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ದಿನವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಲು ಅನುವಾಗುವಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಸಲಹೆ ನೀಡಿ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲು ಶ್ರಮಿಸಿದಳು.^೧ == ಪೀಠಿಕೆ == * ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ "ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ದಿನ" ವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಒಂದೇ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿರದೆ, ಅದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ, ಜನಾಂಗೀಯ, ಭಾಷಾವಾರು, ಸಾಂಸ್ಕ್ರತಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಲಿ, ಎಲ್ಲಾದರಲ್ಲೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಛಾಪನ್ನ ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಈ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಈ ದಿನವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[೧೯೭೫]]ರ "ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ದಿನ"ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಾರ್ಚ್ ೮ ರಂದು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮಹಿಳಾ ದಿನವನ್ನ ಆಚರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು. * ಎರಡು ವರ್ಷದ ನಂತರ,[[೧೯೯೭]] ರಲ್ಲಿ, "ದಿ ಜನರಲ್ ಅಸ್ಸೆಂಬ್ಲಿ" ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನ ಆಯಾ ದೇಶದ ಸದಸ್ಯರು ಗಮನಿಸಿ ತಮ್ಮ ದೇಶದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿತು. ಹೀಗೆ ಕರೆನೀಡುವಾಗ ಮಹಿಳೆಯ ಪಾತ್ರ ಹಾಗು ಅವರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನ ಗಮನಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಪೂರ್ತಿ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%BE-%E0%B2%9C%E0%B3%86%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E2%80%8C-%E0%B2%AE%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%81-%E0%B2%AE%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%B3%E0%B2%BE-%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%A8 prajavani.net/article/ಕ್ಲಾರಾ-ಜೆಟ್‌ಕಿನ್‌-ಮತ್ತು-ಮಹಿಳಾ-ದಿನ(ಎನ್.ಗಾಯತ್ರಿ-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ)]</ref> == ಇತಿಹಾಸ == *"ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ದಿನ" ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹೊರ ಹೊಮ್ಮಿದ್ದು ಕೂಲಿ ಚಳುವಳಿ(ಲೇಬರ್ ಮೊವ್ಮೆಂಟ್ಸ್) ಚಟುವಟಿಕೆ [[ಅಮೆರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]]ಮತ್ತು ಯೂರೋಪ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಗ. [[೧೯೦೯]]: ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ "ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀ ಯ ಮಹಿಳೆಯರ ದಿನ"[[ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೮|ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೮]] ರಂದು ಕಂಡು ಬಂತು. ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಾಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ ಈ ದಿನವನ್ನ ಕೆಲಸದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನ ವಿರೋಧಿಸಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ "ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಚಳುವಳಿ" ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. *'''[[೧೯೧೦]]:''' ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜವಾದಿ ಕೊಪೆಂಹಗೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಅದಿಷ್ಟಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರಸ್ಥಾಪವನ್ನು ಅವಿರೋಧವಾಗಿ ೧೦೦ ಮಹಿಳೆಯರು ೧೭ ದೇಶಗಳಿಂದ ಸಹಕರಿಸಿದರು. ಇದು ಫಿನ್ನಿಷ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‍ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ಮೂವರು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನೂ ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. *'''[[೧೯೧೧]]:''' ಕೊಪೆಂಹಗೆನ್‍ನ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ, ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ದಿನವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಮಾರ್ಚ್ ೧೯]] ರಂದು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]], [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]], [[ಜರ್ಮನಿ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಡ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್]] ದೇಶಗಳು ಗುರುತಿಸಿದವು. ಅಂದು ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್‍ಗಿಂತಲು ಹೆಚ್ಹು ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಗು ಪುರುಷರು ಈ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. *ಇದಲ್ಲದೇ ಮತಚಲಾಯಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಛೇರಿ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕು ಹಾಗು ಉದ್ಯೋಗ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಬೇಡಿಕೆಯಿಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿನ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನ ವಿರೋಧಿಸಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. '''[[೧೯೧೩]]-[[೧೯೧೪ ]]:''' ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ದಿನದ ಆಚರಣೆ "೧ನೇ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ"ವನ್ನ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಕೌಶಲ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. *ಇದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಚಳುವಳಿಯ ಅಂಗವಾಗಿ ರಷ್ಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರು ಫೆಬ್ರವರಿಯ ಕೊನೆಯವಾರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಮಹಿಳಾ ದಿನವನ್ನ ಆಚರಿಸಿ ಗಮನಸೆಳೆದರು. ಅತ್ತ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸಾಲಿನ ಮಾರ್ಚಿ ೮ ರಂದು ಮಹಿಳೆಯರು ಯುದ್ಧನೀತಿಯನ್ನ ವಿರೋಧಿಸಿ, ಐಕ್ಯಮತ ವನ್ನ ಸಹಕರಿಸಿ ಬ್ರುಹತ್ ಚಳುವಳಿ ನಡೆಸಿದರು. *'''[[೧೯೧೭]]:''' ಮತ್ತೆ ಯುದ್ಧ ನೀತಿಯನ್ನ ವಿರೋಧಿಸಿ ರಷ್ಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರು '''ಊಟ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ''' ಚಳುವಳಿಯನ್ನ [[ಫೆಬ್ರವರಿ]] ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯ[[ಭಾನುವಾರ|ಭಾನುವಾರದಲ್ಲಿ]]ಇದು [[ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್|ಗ್ರೆಗೊರಿಯನ್]] ಕ್ಯಾಲೆಂಡರಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮಾರ್ಚಿ ೮) ನಡೆಸಿದರು. ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳ ನಂತರ ರಾಜ ಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಮತಚಲಾಯಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡಿತು. *ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ದಿನಾಚರಣೆ ಮುಂದುವರೆದ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಚಳುವಳಿ, ಅವುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನ ಹೆಚ್ಹಿಸಿದ ನಾಲ್ಕು "ಜಾಗತಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಸಮಾಲೋಚನೆ", ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕು, ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗು ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೆತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನ ಪಡೆಯಲು ಪೋಷಿಸಿದವು. *ದಿನಕಳೆದಂತೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ದಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಧರಣ ಮಹಿಳೆಯ ಧೀರತನ ಮತ್ತು ಧೃಡತೆ ದೇಶ ಹಾಗು ಸಮುದಾಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಹಿಸಿದ ಅಸಾಧಾರಣ ಪಾತ್ರವನ್ನ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಾ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕರೆಯನ್ನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ===ಸಂಯುಕ್ತ ರಾ‍ಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ=== [[೧೯೪೫]] ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ]] ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ "ಲಿಂಗ ಸಮಾನತಾ ತತ್ವ" ಅಂಗೀಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಅಲ್ಲಿಯ ನಂತರ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪ್ಯ ಒಪ್ಪಂದ ನೀತಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮಾನ, ಮಹಿಳಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಏಜೆನ್ಸ್ಸಿಗಳು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನ ಅಭಿನಂದಿಸಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಭಾಗವಹಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದವು. ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಪ್ರಬಲಗೊಳಿಸುವ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕಾರ್ಯ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20170408081654/https://iwd.uchicago.edu/page/international-womens-day-history#1909%20The%20First%20National%20Woman's%20Day%20in%20the%20US International Women's Day History]</ref> ==Gallery== <gallery> File:Afghan girls in traditional clothes.jpg|Afghanistan, 2002 ceremony at the Ministry of Women's Affairs, which [[USAID]] helped rehabilitate. |Cloth commemorating International Women's Day, Cameroon, 2006. File:International Women's Day-2009-01.jpg|Bogotà, Colombia, 2009. File:Intl womens day warsaw march.jpg|Warsaw, Poland, 2010. |Amsterdam, Netherlands, 2010. File:Intl womens day sydney.jpg|Sydney, Australia, 2011. File:Intl womens day march maldives.jpg|Maldives, 2012. File:Massai women rally.jpg|Arusha, Tanzania, 2012. File:Drummers protest intl womens day brazil.jpg|Brazil, 2013. <!-- File:Intl womens day afghanistan.jpg|Dai Kundi Province, Afghanistan, 2010. --> </gallery> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾನೂನು]] *[[ವಿಶ್ವ ಮಹಿಳೆಯರ ದಿನ]] ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== [https://www.un.org/womenwatch/feature/iwd/ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನಾಚರಣೆಯ ಸಂಸ್ಕರಣ ಮಾಹಿತಿಪಡೆಯಲು ಕೆಳಕಂಡ ಅಂತರ್ಜಾಲವನ್ನ ವೀಕ್ಷಿಸಿ ] *೧.:w:prajavani.net/article/ಕ್ಲಾರಾ-ಜೆಟ್‌ಕಿನ್‌-ಮತ್ತು-ಮಹಿಳಾ-ದಿನ(ಎನ್.ಗಾಯತ್ರಿ-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ) == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ದಿನಾಚರಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಾರ್ಚ್]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಮುಖ ದಿನಗಳು]] 9zdusqez8pfsk3m0wohsiabdwz3e4bj 0 21099 1384029 1356102 2026-08-23T08:55:37Z A826 72368 (via JWB) 1384029 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಭಾಷೆ |name=ಬೆಲಾರೂಸಿನ ಭಾಷೆ |nativename=беларуская мова<div class=small>ಬ್ಯೆಲರುಸ್ಕಾಯ ಮೊವ</div> |familycolor=Indo-European |states=[[ಬೆಲಾರೂಸ್]], [[ಪೊಲೆಂಡ್]], in 14 other countries |speakers= ೪-೯ [[ಮಿಲಿಯನ್]] |rank=79 |fam2=[[ಬಾಲ್ಟೊ-ಸ್ಲಾವ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಬಾಲ್ಟೊ-ಸ್ಲಾವ್]] |fam3=[[ಸ್ಲಾವ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಸ್ಲಾವ್]] |fam4=[[ಪೂರ್ವ ಸ್ಲಾವ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಪೂರ್ವ ಸ್ಲಾವ್]] |script=[[ಸಿರಿಲಿಕ್]], [[ಲಾಟಿನ್ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ಲಾಟಿನ್]] |agency=National Academy of Sciences of Belarus |iso1=be|iso2=bel|iso3=bel|map=[[ಚಿತ್ರ:Idioma bielorruso.png|center|200px]]<br /><center><small>ಬೆಲಾರುಸಿನ ಭಾಷೆ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು<br /></center></small>}} '''ಬೆಲಾರೂಸ್‌ನ ಭಾಷೆ'''ಯು (беларуская мова) [[ಬೆಲಾರೂಸ್‌ನ ಜನ]]ರ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು [[ಬೆಲಾರೂಸ್]] ಹಾಗೂ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ರಷ್ಯಾ]], [[ಉಕ್ರೇನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಪೋಲಂಡ್]]‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ಬೆಲಾರೂಸ್]] ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ [[ಸೋವಿಯಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಗಳಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ, ಈ ಭಾಷೆಯು (ಜನಾಂಗೀಯತೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಹೆಸರುಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ) "'''ಬಾಯಲೋರಷ್ಯನ್'''" ಅಥವಾ "'''ಬೆಲೋರಷ್ಯನ್'''" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು [[ಪೂರ್ವ ಸ್ಲಾವ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಪೂರ್ವ ಸ್ಲಾವ್ ಭಾಷೆಗಳ]] ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಮತ್ತು ಆ ಗುಂಪಿನ ಇತರ ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ವ್ಯಾಕರಣ ಹಾಗೂ ಶಬ್ದ ಸಂಬಂಧಿತ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[File:WIKITONGUES- Uladzislau speaking Belarusian.webm|thumb|right|250px|ಬೆಲಾರೂಸಿನ ಭಾಷೆ]] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ಲಾವ್ ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಲಾರುಸ್]] mlh8j05wvjr53u1wxn95hhxlav9b3jp 0 22395 1383939 1380945 2026-08-22T19:54:46Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383939 wikitext text/x-wiki [[File:Horse simulator WWI.jpg|thumb|240px|right|WWI ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಮರದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಕುದುರೆಯ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌.]] '''ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌:''' ಕೆಲವು ನೈಜ ಸಂಗತಿ, ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ತದ್ರೂಪವನ್ನು ಸೃಸ್ಟಿಸಿ ಅಂಥ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವದ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್(=ಅನುಕರಣೆ) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರತಿಕೃತಿ ಮಾಡುವುದೆಂದರೆ ಆಯ್ದ ಭೌತಿಕ ಅಥವಾ ಅಮೂರ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಅಥವಾ ನಡವಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವುದು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಮಾನವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ [[ಮಾದರಿ]]ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕುರಿತು ಅರಿವನ್ನು ಗಳಿಸುವುದೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಅನ್ನು ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದು.<ref name="definition">ಅಥವಾ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿಶ್ವಕೋಶದಲ್ಲಿ [http://www.modelbenders.com/encyclopedia/encyclopedia.html ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಲೇಖನ] ದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ, "ನೈಜ ಅಥವಾ ಕಲ್ಪನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಆ ಮಾದರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು".</ref> [[ಸುರಕ್ಷತಾ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌]], [[ಪರೀಕ್ಷೆ]], [[ತರಬೇತಿ]] ಮತ್ತು [[ಶಿಕ್ಷಣ]]ದಂತಹ ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಗರಿಷ್ಠ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪಡೆಯಲು,ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ದ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ವಾಸ್ತವ ಪರಿಣಾಮವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಪರ್ಯಾಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಲೂ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆಗಳ ಆಯ್ಕೆಯ ಕುರಿತು ಸೂಕ್ತ ಮೂಲ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಸರಳವಾದ ಅಂದಾಜು/ಊಹೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಊಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ನಿಂದ ದೊರೆತ ಫಲಿತಾಂಶದ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠತೆ ಮತ್ತು ವಾಯಿದೆಯು ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಾಗಿವೆ. ==ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪರಿಭಾಷೆ== [[File:Christer Fuglesang underwater EVA simulation for STS-116.jpg|thumb|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿನ ಮಾನವನ ಕುಣಿಕೆಯಾಕಾರದ ಚಾಲನೆಯ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌.]] [[File:lambda2 scherschicht.png|thumb|right|ಒಂದು ನೇರ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಮಾದರಿಯ ದೃಶ್ಯೀಕರಣ.]] ಈ ಹಿಂದೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಈಗ ಇತಿಹಾಸ. ಆದರೆ 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು [[ಸೈಬರ್ನೆಟಿಕ್ಸ್‌]]ನ ಅದ್ಯಯನದಿಂದಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಳವಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಕೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಅನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಏಕರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದಿತು,ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕ್ರಮಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿತು. ನೈಜ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಭೌತಿಕವಾದ ಬದಲಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದಾಗ ಅದು ಭೌತಿಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಅನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. (ಕೆಲವು ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ<ref>ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ [http://www.siggraph.org/s2007/attendees/papers/12.html ] [http://wiki.blender.org/index.php/BSoD/Physical_Simulation ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012202002/http://wiki.blender.org/index.php/BSoD/Physical_Simulation |date=2007-10-12 }}.</ref> ಈ ಪದವನ್ನು [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಆಯ್ದ ನಿಯಮಗಳ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಮಾದರಿಗೆ ಬಳಸುವರು. ಆದರೆ ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಬಳಸಿಲ್ಲ). ನೈಜ ವಸ್ತು ಅಥವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕ ಆಕಾರದ್ದೂ ಅಥವಾ ಅಗ್ಗದ್ದೂ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇಂತಹ ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತವೆ. ''ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ಭೌತಿಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಆಗಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದನ್ನು ''ಮಾನವನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆದೇಶ ಸರಣಿಯ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ ಅಥವಾ [[ಚಾಲನಾ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌]]'' '' ಗಳು ಮಾನವ ಚಾಲಕರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮಾನವನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆದೇಶ ಸರಣಿಯ ಚಾಲನೆಯ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಇದನ್ನು ''ಕೃತಕ ಸನ್ನಿವೇಶ'' ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref name="environment">ಸಿಂತೆಟಿಕ್ ಪರಿಸರವನ್ನು [[ತಲೆಸ್‌]] ಹೀಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ: "ಬಾಹ್ಯ ಅಂಶಗಳ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಅನ್ನು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದಕ್ಕಾಗಿ" "ಸಂವೇದಕಗಳು, ವೇದಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಕ್ರಿಯೆ ವಸ್ತುಗಳ ಪಡಿಯಚ್ಚಿನ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ." [http://www.thalesresearch.com/Default.aspx?tabid=181 ] ಇತರ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಹೆಚ್ಚು ದೃಗ್ಗೋಚರ, [[ದೃಗ್ಗೋಚರ ನೈಜತೆ]]-ಶೈಲಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುವರು[http://www.cae.com/www2004/Products_and_Services/Civil_Simulation_and_Training/Simulation_Equipment/Visual_Solutions/Synthetic_Environments/index.shtml ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080122060652/http://www.cae.com/www2004/Products_and_Services/Civil_Simulation_and_Training/Simulation_Equipment/Visual_Solutions/Synthetic_Environments/index.shtml |date=2008-01-22 }}.</ref> ===ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌=== {{Main|Computer simulation}} ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌(ಅಥವಾ "ಸಿಮ್‌") ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವ ಜೀವನದ ಮಾದರಿ ಅಥವಾ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಸೃಸ್ಟಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅದ್ಯಯನ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ ಬದಲಾಗಬಹುದಾದ ಅಸ್ಥಿರ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ, ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದರ ವರ್ತನೆಯನ್ನು [[ಮುಂಗಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ]].<ref name="definition" /> [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]]<ref>"ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದು"[http://folding.stanford.edu/Pande/Main ] ಹಾಗಾಗಿ [[ಜೀವರಸಾಯನ]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ದೊರೆಯುವುದು [[Folding@Home‌]] ಅನ್ನು ನೋಡಿ.</ref> ದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ [[ಮಾದರಿ ರಚನೆ]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಸಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ ([[ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ]]) ಮಾನವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮಾದರಿ ರಚನೆ; ಹಾಗೆಯೇ [[ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಅರಿವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಒಂದು ಉಪಯುಕ್ತ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಜಾಲ ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆಯ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇಂತಹ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳ ವರ್ಗವನ್ನಾಧರಿಸಿ, [[ಮಾದರಿ]]ಯ ನಡವಳಿಕೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಭೂತ ಮಾದರಿಯು [[ಗಣಿತದ ಮಾದರಿಯ]] ಮೂಲಕ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಾನದಂಡಗಳ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿ, ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಡವಳಿಕೆಯ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯುದರ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ಲೇಷಕ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸರಳವಾದ [[ಸೂಕ್ತ ವಿಶ್ಲೇಷಕ ಪರಿಹಾರಗಳು]] ದೊರೆಯದ ಮಾದರಿ ರಚನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಬದಲಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ, ಎಲ್ಲವು ನಿಷೇಧಕ ಅಥವಾ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದಾದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಭಾವ್ಯ ವಿಷಯಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಾದರಿಯು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ [[ಸನ್ನಿವೇಷ]]ಗಳ ಮಾದರಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಂತ್ರಾಂಶ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಮಾದರಿ ರಚನೆ ಆಧಾರಿತ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ (ಉದಾ. [[ಮಾಂಟೆ ಕಾರ್ಲೊ]] ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌, [[ಸ್ಟೋಕಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಮಾದರಿ ರಚನೆ]], ಬಹುವಿಧ ಮಾದರಿ ರಚನೆ [[AnyLogic)‌]]). ಇದು ಮಾದರಿ ರಚನೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌-ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯು,ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ,"ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌" ಪದದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ===ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವಿಜ್ಞಾನ=== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ, ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯ ಯಂತ್ರಗಳು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ದತ್ತ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾವಣೆ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು (ಆಧುನಿಕ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನ್ನು ಚಾಲನೆಗೊಳಿಸುವುದು) [[ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌]] ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಸನ್ನಿವೇಷವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು [[ಅಲಾನ್‌ ಟ್ಯೂರಿಂಗ್‌]] "ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌" ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಧೀನಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟ್‌ ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವಿಜ್ಞಾನ]]ದ ಪ್ರಕಾರ ''[[ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌]]'' ಎಂದರೆ [[ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವಾಗಿದ್ದು, [[ಕಾರ್ಯತ್ಮಕ ಶಬ್ಧಾರ್ಥ ವಿಜ್ಞಾನ]]ದ ಅದ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಇದು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಯೇ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಅನ್ವಯ ಮಾಡುವುದೊಂದು ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಲಘು ಸಿದ್ಧಾಂತ. [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ರಚನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ''[[ಎಮ್ಯುಲೇಟರ್‌]]'' ಎನ್ನುವ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ ಇರುವುದು. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಅಥವಾ ಕಟ್ಟೆಚ್ಚರದ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವರು (''[[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌]]'' ಮತ್ತು ''[[ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ ವರ್ಚ್ಯುವಲೈಸೇಶನ್‌]]'' ನೋಡಿ). ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಆಗುವ ಮೊದಲು, [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌]] ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಅನ್ವಯಿಕೆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ಡೀಬಗ್‌(=ದೋಷ ತೆಗೆಯಲು) ಮಾಡಲು ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸುವರು. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಕಾರ್ಯಚರಣೆಯು ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಮಾಡುವವರೆಗೆ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಕಾರ್ಯಚರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್‌ಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಲಭಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ನ ವೇಗ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ಬದಲಿಸಬಹುದು. 'ಫಾಲ್ಟ್‌ ಟ್ರೀ'ಗಳನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಲು ಅಥವಾ [[VLSI]] ತರ್ಕಬದ್ಧ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ರಚನೆಯ ಮುನ್ನವೇ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ತಿಳಿಯದ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಅಸ್ಥಿರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳು ಬಳಸುವುದುಂಟು. [[ಅತ್ಯಂತ ಲಾಭದಾಯಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು ವಿಕಸನಾತ್ಮಕ ಎಣಿಕೆಕ್ರಮ|ಅತ್ಯಂತ ಲಾಭದಾಯಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು [[ವಿಕಸನಾತ್ಮಕ ಎಣಿಕೆಕ್ರಮ]]]]ದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದು. ==ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌== ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಅನ್ನು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ [[ತರಬೇತಿ]] ನೀಡವಲ್ಲಿ ಬಳಸುವರು.<ref>ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌, ಉದಾ. [http://gel.msu.edu/magerko/papers/11TH-CGF-058.pdf ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವೆಡೆಗೆ ಕಟ್ಟಡ, ದೃಶ್ಯಾಧರಿತ ತರಬೇತಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071128162742/http://gel.msu.edu/magerko/papers/11TH-CGF-058.pdf |date=2007-11-28 }}, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ ಮಾರಾಟಗಾರರಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದಂತೆ [http://www.immersion.com/medical/benefits1.php ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ತರಬೇತಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217231916/http://www.immersion.com/medical/benefits1.php |date=2007-12-17 }} ಮತ್ತು ಸಮರಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ [[ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಪಾಲಿಸಿ]] ಪ್ರಕಟಿಸಿದ [http://ciponline.org/facts/exe.htm ಎ ಸಿವಿಲಿಯಸ್‌ ಗೈಡ್‌ ಟು US ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಅಸಿಸ್ಟೆನ್ಸ್‌ ಟು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಆಂಡ್ ದಿ ಕರಿಬಿಯನ್‌] ಅನ್ನು ನೋಡಿ.</ref> ನೈಜ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ತರಬೇತಿಯು ಭಾರೀ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ ಅಥವಾ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎನಿಸಿದಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದು. ಇಂತಹ ಸದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, "ಸುರಕ್ಷಿತ"ವಾದ ವಾಸ್ತವ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಹರಣ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆ ಕಲಿಕೆಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ವಿಧಾನವು ಸುರಕ್ಷಿತ-ಗಂಡಾಂತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ತರಬೇತಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [http://www.simschool.org ಸಿಮ್‌ಸ್ಕೂಲ್‌] ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರು ಅನುಕರಿಸಿದ/ಸಿಮ್ಉಲೇಶನ್‌ಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ತರಗತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಕಲಿಕಾ ವಿಧಾನಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ ನಡೆಸುವರು. ಇದು ಶಿಕ್ಷಕರ "ಕಲಿಸುವ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿನ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ" ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲಾಗುವ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು. ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು [[ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌]]ಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿದ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ವಿಧಾನಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮೂರರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಬರುವುದು:<ref>ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಆಫೀಸ್‌ನ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಬಳಕೆ.</ref> * "ಜೀವಂತ" ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ (ಇದರಲ್ಲಿ ನೈಜ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಕೃತಕ (ಅಥವಾ "ಕೃತಕಾಕೃತಿ") ಸಾಧನವನ್ನು ವಾಸ್ತವ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜನರು ಬಳಸುವರು); * "ವಾಸ್ತವಾಭಾಸದ" ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ (ಇದರಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವದ ಜನರು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾದ ಕೃತಕ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕೃತಕ ಸಾಧನವನ್ನು ಬಳಸುವರು) * "ರಚನಾತ್ಮಕ" ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ (ಇದರಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ಜನರು ಪರ್ಯಾಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ಸಾಧನವನ್ನು ಬಳಸುವರು). ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಅನ್ನು "ಯುದ್ಧದ ಆಟ"ದಂತೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುವುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಆಟಗಾರರು ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧೋಪಕರಣಗಳಿಗೆ ಗಡಿಯ ಸುತ್ತಲು ತಿರುಗುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಟೇಬಲ್‌-ಟಾಪ್‌ [[ಯುದ್ಧದ ಆಟ]]ಗಳಿಗೆ ಹೋಲುವುದು. [[ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ, "ಜೀವಂತ" ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಅನ್ನು "ಸಂಭಾವ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಮಾದರಿಗಳು" ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದನ್ನು "ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠತೆ" ಹೊಂದಿರುವ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದು. ಇದು "ಸಂಭಾವ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು"<ref>{{Cite web |url=http://www.ipmaac.org/conf/03/havighurst.pdf |title="ಹೈ ವರ್ಸಸ್‌ ಲೋ ಫಿಡೆಲಿಟಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌: ಡಸ್‌ ದಿ ಟೈಪ್ ಆಫ್ ಫಾರ್ಮೆಟ್ ಅಫೆಕ್ಟ್ ಕ್ಯಾಂಟಿಡೇಟ್ಸ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್‌ ಆರ್‌ ಪರ್ಸೆಪ್ಶನ್ಸ್‌?" |access-date=2010-01-28 |archive-date=2009-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106154935/http://www.ipmaac.org/conf/03/havighurst.pdf |url-status=dead }}</ref> ಮಾತ್ರ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ "ಪೆನ್ಸಿಲ್‌-ಮತ್ತು-ಕಾಗದ" ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳ "ಕಡಿಮೆ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠತೆ"ಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದು. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠತೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೋಲಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೋಲುವುದು. ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದು. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು 'ಮೈಕ್ರೋವರ್ಲ್ಡ್‌' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುವರು. ಇದು ನಿಜವಾದ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಪರಿಸರವನ್ನು ನಕಲಿಸುವ ಬದಲು ಕೆಲವು ಅಮೂರ್ತ ವಿಷಯಗಳ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ, ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸರಳ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ನೈಜ ಪರಿಸರದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸುಲಭವಾಗುವುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಕೆದಾರನು ಮೈಕ್ರೋವರ್ಲ್ಡ್‌ನೊಳಗೆ ಕೆಲವು ರಚನೆಯನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದು. ಅದು ಮಾದರಿ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು/ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುವುದು. [[‌]] ಮೈಕ್ರೋವರ್ಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಲೋಗೋಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಸೆಮೊರ್‌ ಪೇಪರ್ಟ ಪ್ರಥಮರು. ಪೆಪರ್ಟ್‌ ಅಭಿವೃದ್ದಿಪಡಿಸಿದ [[ಲೋಗೋ (ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ ಭಾಷೆ)]] ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಪರಿಸರವು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಮೈಕ್ರೋವರ್ಲ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, [[ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಚ್ಯಾಲೆಂಜ್‌ ಅವಾರ್ಡ್‌]] ಆನ್‌ಲೈನ್‌ STEM ಕಲಿಕಾ ಜಾಲತಾಣವು ಮೈಕ್ರೋವರ್ಲ್ಡ್‌ನ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಭವಿಷ್ಯ ಎಂಬ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಷಯವನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಬಳಸುವುದು. ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳಿಗಿರುವ ಇತರ ಯೋಜನೆಗಳೆಂದರೆ [[ಓಪನ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ ಫಿಸಿಕ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು ಅದರ [[EJS]] ಪರಿಸರ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರ ಶಿಕ್ಷಣಗಳು ''ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಣಾ ತಂತ್ರ'' ಗಳನ್ನು (ಅಥವಾ ''ವ್ಯಾಪಾರದ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳು'' ) ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>ಉದಾಹರಣೆಗೆ [http://www.aima-ind.org/ ಎಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಅಸೋಸಿಯೆಷನ್‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಸ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿದೆ. ಅದರಂತೆ "ಗ್ರಹಿಕೆಯು ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಕಾರದ ಸ್ವರ್ಧಾತ್ಮಕ ನಡವಳಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಂದಿನ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿರುವ ವ್ಯಪಾರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಇದು ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ"[http://www.aima-ind.org/management_games.asp ] ಮತ್ತು [[IBM]]ನ ಪ್ರಕಾರ "[[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ವಾರ್‌ಕ್ರ್ಯಾಫ್ಟ್‌]]ನಂತಹ ಬಹು ಆಟಗಾರರ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ ಕೊಲ್ಲುವ ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡುವುದರಿಂದ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯವಾಗುವುದು".[http://www.aima-ind.org/management_games.asp ]</ref> ವ್ಯವಹಾರ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳು ಸುರಕ್ಷಿತ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರದ ಯೋಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲಾ ಮಾದರಿಯನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು [[ವಿಷಯದ ಅದ್ಯಯನ]] ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಅಥವಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಂಥ್ರೊಪಾಲಜಿ(=ಶರೀರ ರಚನಾ ವಿಜ್ಞಾನ), ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಇತಿಹಾಸ, ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಸಮಾಜ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅದ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ''ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌'' ಗಳನ್ನುಬಳಸುವರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪೌರಶಾಸ್ತ್ರ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಮಾರುವೇಷದ ಸಮಾಜ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಧಾನ, ಬಾಂಧವ್ಯ ಬೆಳೆಸುವಿಕೆ, ವ್ಯಾಪಾರ, ರಾಜತಂತ್ರ, ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಬಲದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಥವಾ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿರಬಹುದು. [[ಬರ್ನಾರ್ಡ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌]]ನ "ರಿಯಾಕ್ಟಿಂಗ್‌ ಟು ಪಾಸ್ಟ್‌" ಎನ್ನುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳ ಸರಣಿಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.barnard.columbia.edu/reacting/ |title="ರಿಯಾಕ್ಟಿಂಗ್‌ ಟು ದಿ ಪಾಸ್ಟ್‌ ಹೋಮ್ ಪೇಜ್‌" |access-date=2010-01-28 |archive-date=2009-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416225730/http://www.barnard.columbia.edu/reacting/ |url-status=dead }}</ref> "ರಿಯಾಕ್ಟಿಂಗ್‌ ಟು ದಿ ಪಾಸ್ಟ್‌" ಸರಣಿಯು ವಿಜ್ಞಾನದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕರಾನ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಅನ್ನು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ನೇಷನ್ಸ್‌ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌]] ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. ಅದರ ಪರಿಸ್ಕರಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು, ಈಗ [[ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್‌]] ತನ್ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿಗೆ ದುರ್ಬಲವಾದ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಲು ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://paxsims.wordpress.com/2009/01/27/carana/ 27 ಜನವರಿ 2009ರಲ್ಲಿ 'ಪಾಕ್ಸ್‌ಸಿಮ್ಸ್‌' ಬ್ಲಾಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ "ಕರಾನ"]</ref> == ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು == ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ರೋಗನಿರ್ಣಯ ವಿಧಾನಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಕುರಿತು ತಿಳಿಸಲು ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ದೇಹದಿಂದ ರಕ್ತ ತೆಗೆಯುವಂತಹ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ [[ಉದರ ದರ್ಶಕ]] ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡವರ ಆರೈಕೆಯವರೆಗಿನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೀವ-ವೈದ್ಯಕೀಯ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹೊಸ [http://www.ingentaconnect.com/content/tms/jom/2004/00000056/00000010/art00011 ಸಾಧನಗಳ] ಮೂಲಮಾದರಿ ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ನ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು. ಹೊಸ [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&amp;db=pubmed&amp;dopt=Abstract&amp;list_uids=16779701 ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು], [http://www.cancerjournal.net/article.asp?issn=0973-1482;year=2006;volume=2;issue=4;spage=186;epage=195;aulast=Hede ಔಷಧೋಪಚಾರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222102418/http://www.cancerjournal.net/article.asp?issn=0973-1482;year=2006;volume=2;issue=4;spage=186;epage=195;aulast=Hede |date=2015-12-22 }} ಮತ್ತು ಔಷಧವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೊದಲು [http://www.neurosurgery-online.com/pt/re/neurosurg/abstract.00006123-200606000-00001.htm;jsessionid=FBlfTrFnFP7pZJPnz3jjp3m5QTJZ25J7f72FSsLNd7plCTYHHycw!-1119014599!-949856145!8091!-1 ರೋಗ ನಿರ್ಣಯ] ಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಧನಗಳ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳವುದು ಸದ್ಯ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಶರೀರ ರಚನೆಯ ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ ಅನೇಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. .{{Citation needed|date=November 2007}} ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕವಾದ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು ಸಹಜಗಾತ್ರದ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅವುಗಳು ಚುಚ್ಚುಮುದ್ದಿನಿಂದ ನೀಡಿದ ಔಷಧಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದಲ್ಲಿದೆ, ಜೈವಿಕ ಗಂಡಾಂತರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಏನೆಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಗೊತ್ತಾಗುವಂತೆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇತರ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ದೃಗ್ಗೋಚರ ಅಂಶಗಳನ್ನು [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್‌]] ತಂತ್ರಗಳಿಂದ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ, ಬಳಕೆದಾರರ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಭೌತಿಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ನಿಯತವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ [[ಸ್ಪರ್ಶ]] ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುವ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಾಧಾರಿತ ಅಂಶಗಳು ಹುಟ್ಟಿಬರುತ್ತವೆ. ರೋಗಿಯ ದತ್ತಾಂಶದ 3D [[CT]] ಅಥವಾ [[MRI]] ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ಗಳು ಈ ರೀತಿಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ನಿಖರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ (ಪ್ರಮಾಣಿತ ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಕ್ಷೀಸಬಹುದಾದ [http://vam.anest.ufl.edu/wip.html ಜಾಲ ಆಧಾರಿತ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳು]) ಮತ್ತು [[ಕೀಬೋರ್ಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮೌಸ್‌]]ನಂತಹ ಪ್ರಾಮಾಣಿತ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಅಂತರ್ವರ್ತನಾ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಈ ಜಾಲ ಆಧಾರಿತ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. [[ಪ್ಲಸಿಬೋ]] ಔಷಧವಸ್ತುವು ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವೈದ್ಯಕೀಯ ''ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌'' ಆಗಿದೆ. ಔಷಧದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು, ನೈಜ ಔಷಧವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವುದು ([[ಪ್ಲಸಿಬೋ (ತಾಂತ್ರಿಕ ಪದದ ಉಗಮ)]] ನೋಡಿ). == ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಮೂಲಕ ರೋಗಿಯ ಸುರಕ್ಷತಾ ಸುಧಾರಣೆ == ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ರೋಗಿಯ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ. ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೋಷ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆಯ ಹಾಗೂ ತರಬೇತಿಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ರೋಗಿಯು ನೋವು ಅನುಭವಿಸುವನು ಹಾಗೂ ಮರಣ ಹೊಂದುವನೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಬ್ಯುಲ್ಡಿಂಗ್‌ ಎ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಎಜೆಂಡಾ ಫಾರ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌-ಬೇಸ್ಡ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಎಜ್ಯುಕೇಶನ್‌ ಪ್ರಕಾರ (ಎಡರ್‌-ವಾನ್‌ ಹೂಕ್‌, ಜಾಕೀ, 2004), “ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಯುದ್ಧಭೂಮಿ, ಮುಕ್ತಹೆದ್ದಾರಿ ಅಥವಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ತುರ್ತು ನಿಗಾ ಘಟಕ- ಇಂಥ ಯಾವುದೇ ಸಂದಿಗ್ಧ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಘಟನೆಗಳು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಎದುರಾದಲ್ಲಿ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುವರು ಎನ್ನುವುದರ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿದೆ.” ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ವೈದ್ಯಕೀಯ ದೋಷಗಳಿಂದಾಗಿ ಸುಮಾರು 98,000 ಜನರು ಸಾಯುತ್ತಾರೆ, ಇದಕ್ಕಾಗಿ $37 ಮತ್ತು $50 ದಶಲಕ್ಷ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೆಚ್ಚ ತಗಲುತ್ತದೆ, $17ರಿಂದ $29 ಶತಕೋಟಿಯನ್ನು ಭರಿಸಿದರೂ ಸಹ ಕೆಲವು ಅವಘಢಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಎಡರ್‌-ವಾನ್‌ ಹೂಕ್‌ (2004) ಹೇಳುತ್ತಾನೆ,. ಎಡರ್‌-ವಾನ್‌ ಹೂಕ್‌ರವರ (2004) ಪ್ರಕಾರ “ತಪ್ಪಿಸಬಹುದಾದ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಘಟನೆಗಳಿಂದಾಗುವ ಮರಣಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಮೋಟರು ವಾಹನ ಅಪಘಾತ, ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌, ಅಥವಾ AIDSನಿಂದ ಸಂಭವಿಸುವ ಮರಣದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ”. ರೋಗಿಯ ಸುರಕ್ಷತಾ ಸುಧಾರಣೆಯು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ರೋಗಿಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪರಿಣಾಮವಾಗದಂತೆ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವಲ್ಲಿ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಪರರಿಗೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಹೊಸದಾಗಿ ಅವಿಷ್ಕಾರಣಗೊಂಡ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ತರಬೇತಿ ನಿವಾರಣೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದು. ಆದರೂ, ಲೇಖನದ ಪ್ರಕಾರ ಡಸ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಇಂಪ್ರೂವ್‌ ಪೇಷಂಟ್‌ ಸೇಫ್ಟಿ? ಸ್ವಯಂ-ದಕ್ಷತೆ, ನೆಮ್ಮದಿ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಮತ್ತು ರೋಗಿಯ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು (ನಿಶಿಸಕಿ A., ಕೆರನ್‌ R., ಮತ್ತು ನದ್ಕರ್ನಿ, V., 2007), ನ್ಯಾಯ ಮಂಡಳಿ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿಲ್ಲ. ನಿಶಿಸಕಿರವರ ಪ್ರಕಾರ “ಮಾನವನಾಕೃತಿಗಳ ಒದಗಿಸುವವರು ಮತ್ತು ತಂಡದ ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ತರಬೇತಿಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುವುದು ಎನ್ನುವುದು ಉತ್ತಮ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನೈಜ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಸೂಧಾರಣೆಗೊಳಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೂ ಆಧಾರಗಳಿವೆ. ಆದರೂ, ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿಗೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಮೂಲಕ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದರಿಂದ, ಅವರ ರೋಗಿಯೊಂದಿಗಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎನ್ನುವುದರ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ತರಬೇತಿಗಳಿಂದ ರೋಗಿಯ ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡಿದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೂ ಸಹ ಯಾವುದೇ ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಸಹ, ಭವಿಷ್ಯದ ತರಬೇತಿ ಸಾಧನದಂತೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಕುರಿತ ನಂಬಿಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇದೆ.” ರೋಗಿಯ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುಲು ಕಾರಣವಾಗುವ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನವು ಈವರೆಗೆ ನಡೆದಿಲ್ಲ. ರೋಗಿಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ [ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ] ಬಳಸಿದ ಸಂಶೋಧನಾ ಸುಧಾರಣಾ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು [ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದ] ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೂಲಕ ರೋಗಿಯ ಸುರಕ್ಷತೆ ಸುಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ (US ಡಿಮಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್‌ ಹ್ಯುಮನ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ ಸರ್ವೀಸಸ್‌) ದೊರೆಯುವುದು http://www.ahrq.gov/qual/simulproj.htm. ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ತರಬೇತಿಯ ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕ ರೋಗಿಯ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವು ಶಿಶು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ನಡೆದಿದೆ, ಸಕಾಲದ-ಸೇವೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತ-ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿನ-ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಇದು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲಸಗಾರರು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗುವ ಮೊದಲ 20 ನಿಮಿಷಗಳ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲಸ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ರೋಗಿಯ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ಶ್ವಾಸನಾಳದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಉತ್ತಮಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ದುರ್ಘಟನೆಗಳು ಸಂಭವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು “ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಯ ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ರೋಗಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದಾದ ಹೆಚ್ಚು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠತೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು” ಈ ಅದ್ಯಯನದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಅಬ್‌ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟ್‌ ಪು.38ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: ಕಾಂಪ್ರೋಮೈಸಿಂಗ್ ಪ್ರೊಸೆಜ್ಯುರಲ್‌ ಸಕ್ಸೆಸ್‌ ಆರ್ ಸೇಫ್ಟಿ ಇಲ್ಲದೆ ಜಸ್ಟ್‌-ಇನ್‌-ಟೈಮ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ ಇಂಪ್ರೂವ್ಸ್‌ ICU ಫಿಸಿಶಿಯನ್‌ ಟ್ರೈನಿ ಏರ್‌ವೇ ರೇಸಸಿಟೇಶನ್‌ ಪಾರ್ಟಿಸಿಪೇಶನ್‌ (ನಿಶಿಸಕಿ A., 2008). ಹಾಗೆಯೇ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ತರಬೇತಿಯಿಂದಾಗಿ ನೈಜ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ನಷ್ಟವಾಗದೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದರಿಂದ ರೋಗಿಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಊಹೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇದರಿಂದ ದೊರೆತ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಇತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ===ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ=== ಮೊದಲ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು ಮಾನವ ರೋಗಿಗಳ ಸರಳ ಮಾದರಿಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref name="medicalSimulationHistory">ಮೆಲ್ಲರ್‌, G. (1997). ಎ ಟೈಪಾಲಜಿ ಆಫ್ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್ಸ್‌ ಫಾರ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಎಜುಕೇಷನ್‌. ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಇಮೇಜಿಂಗ್‌. http://www.medsim.com/profile/article1.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19991127134420/http://www.medsim.com/profile/article1.html |date=1999-11-27 }}</ref> ರೋಗದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಮೊದಲೆಲ್ಲಾ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದುದು ಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು. ಇಂತಹ ಮಾದರಿಗಳು ಹಲವಾರು ಖಂಡಗಳ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ (ನಾಗರಿಕತೆ) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸಾಧನಗಳನ್ನು (ಉದಾ., ಚೀನಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿ) "[[ರೋಗ ನಿರ್ಣಯ]]" ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಸಮಾಜದ 'ಮಡಿವಂತ' ಕಾನೂನು ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷ ವೈದ್ಯರ ಬಳಿ ಸಲಹೆ ಕೇಳಲು ಅನುವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ಸ್ನಾಯು ಮತ್ತು ಮೂಳೆ]]ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅಂಗಾಂಗ ರಚನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ [[ದೇಹರಚನೆ]]ಯನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಲು ಸಹಾಯವಾಗುವಂತೆ ಇಂದು ಈ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದು.<ref name="medicalSimulationHistory" /> === ಮಾದರಿಗಳ ವಿಧಗಳು === ;ಸಕ್ರಿಯ ಮಾದರಿಗಳು :ಸಕ್ರಿಯ ಮಾದರಿಗಳು ಸಜೀವವಾದ ದೇಹ ರಚನೆ ಅಥವಾ ದೈಹಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆ ಉತ್ಪಾದಿಸುವಂಥ ಸುಧಾರಣೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳ ಪ್ರಯತ್ನ. [[ಮೈಮಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವು ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾದರಿ [[“ಹಾರ್ವೆ” ಮನ್ನೆಕಿನ್‌]]ಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದು [[ನಾಡಿ ಬಡಿತ]], [[ಅಲಿಸುವಿಕೆ]] ಮತ್ತು [[ವಿದ್ಯುತ್‌ಹೃಲ್ಲೇಖನ (electrocardiography)]] ಸೇರಿದಂತೆ [[ಹೃದಯ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ(cardiology)]] ಸಂಬಧಿಸಿದ ತಪಾಸಣಾ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು. ;ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮಾದರಿಗಳು :ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅಥವಾ ವೈದ್ಯರು ನೀಡಿದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಸಲಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=November 2007}} ಈವರೆವಿಗೂ, ಈ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳು ದ್ವಿಮಿತೀಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಅವುಗಳು ರೋಗಿಯಂತಿರದೆ ಕೇವಲ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕದಂತಿದ್ದವು. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು. ರೋಗ ನಿರ್ಣಯ, ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ, ನಿರ್ಧಾರ ತಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ದೋಷ ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಕಲಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಚುರುಕಲ್ಲದ ಶಿಕ್ಷಣ ಬೋಧನೆಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ;ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು : ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೌಶಲ್ಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲು ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು ಉತ್ತಮ ಸಾಧನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. :ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದುರ್ಘಟನೆಯ ಅಣಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ಮಾಡಿದ, ಕಲ್ಪಿತ ರೋಗಿಗಳ, ಮತ್ತು ಕೃತಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸನ್ನಿವೇಶ-ಇವುಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಈ “ಜೀವಸದೃಶ” ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳು ವೆಚ್ಚದಾಯಕವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಸೃಸ್ಟಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ "3Di" ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. :ವೈದ್ಯರು ಅಥವಾ HCPಗೆ ರೋಗದ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನೀರಿನಿಂದ ಹರಡುವ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು. ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ರೋಗದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಂವೇದಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕವನ್ನು ಬಳಸುವರು. :ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುವುದು. ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಅದರ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಉತ್ತಮಗೊಳ್ಳುವುದು.<ref name="pmid18402731">{{cite journal |author=Vlaovic PD, Sargent ER, Boker JR, ''et al.'' |title=Immediate impact of an intensive one-week laparoscopy training program on laparoscopic skills among postgraduate urologists |journal=JSLS |volume=12 |issue=1 |pages=1–8 |year=2008 |pmid=18402731 |doi= |url=http://openurl.ingenta.com/content/nlm?genre=article&issn=1086-8089&volume=12&issue=1&spage=1&aulast=Vlaovic |accessdate=2008-08-26 |archive-date=2013-01-03 |archive-url=https://archive.is/20130103122531/http://openurl.ingenta.com/content/nlm?genre=article&issn=1086-8089&volume=12&issue=1&spage=1&aulast=Vlaovic |url-status=dead }}</ref> "[[ಪ್ರಮಾಣಿತ ರೋಗಿಗಳನ್ನು]]" ಬಳಸುವ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಅದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಪ್ರತಿಸೃಷ್ಟಿಸುವುದೂ ಸೇರಿದಂತೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಳೆಯಲಾಗುವುದು.<ref name="pmid18462603">{{cite journal |author=Leung J, Foster E |title=How do we ensure that trainees learn to perform biliary sphincterotomy safely, appropriately, and effectively? |journal=Curr Gastroenterol Rep |volume=10 |issue=2 |pages=163–8 |year=2008 |month=April |pmid=18462603 |doi=10.1007/s11894-008-0038-3 |url=http://www.current-reports.com/article_frame.cfm?PubID=GR10-2-2-03&Type=Abstract |accessdate=2008-08-26 |archive-date=2009-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122094330/http://www.current-reports.com/article_frame.cfm?PubID=GR10-2-2-03&Type=Abstract |url-status=dead }}</ref> == ಮನರಂಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ == [[ಚಲನಚಿತ್ರ]], [[ದೂರದರ್ಶನ]], [[ವಿಡಿಯೋ ಆಟ]]ಗಳು ( [[ವಿಚಾರಾರ್ಹವಾದ ಆಟ]]ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ) ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸವಾರಿಗಳಂತಹ ಹಲವು ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಈ '''ಮನರಂಜನಾ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌''' ಎಂಬ ಪದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಬೇರೂರಿದೆ ಎಂದೆಣಿಸಿದರೂ ಸಹ, 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭೋಗವಾದೀ ಸಂಬಂಧದ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದುಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. 1980 ಮತ್ತು 1990ನೇ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ''[[ಜ್ಯುರಾಸಿಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌]]'' ನಂತಹ (1993) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅತಾರಿಯ ''[[ಬ್ಯಾಟಲ್‌ಜೋನ್‌]]'' ನಂತಹ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಆಧಾರಿತ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. === ಇತಿಹಾಸ === ==== ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ (1940 ಮತ್ತು 50ನೇ ದಶಕ) ==== 1947ಗಿಂತ ಹಿಂದೆಯೆ ಥೋಮಸ್‌ T. ಗೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಮಿತ್‌ Jr. ಮತ್ತು ಎಸ್ಟಲ್‌ ರೇ ಮಾನ್‌ರವರು ಮೊದಲ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಆಟವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಇದು ಗುರಿಯತ್ತ ಸಿಡಿಮದ್ದುಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಸುವ ಕ್ಷಿಪಣೆಯನ್ನು ಅನುಕರಣೆಯಂಥ ಸರಳ ಆಟವಾಟವಾಗಿತ್ತು. ಹಲವು ನಿಯಂತ್ರಕ ಗುಂಡಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ಕ್ಷಿಪಣಿಯ ಬಾಗುವಿಕೆಯನ್ನೂ ಮತ್ತು ವೇಗವನ್ನೂ ಹೊಂದಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. 1958ರಲ್ಲಿ “''[[ಟೆನ್ನಿಸ್‌ ಫಾರ್ ಟೂ]]'' ” ಎನ್ನುವ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಆಟವನ್ನು ವಿಲ್ಲಿ ಹಿಗ್ಗಿಂನ್‌ಬೋಥಮ್‌ ಎನ್ನುವವರು ರಚಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಗುಂಡಿ ಒತ್ತಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಆಟಗಾರರು ಟೆನ್ನಿಸ್‌ ಆಟ ಆಡಬಹುದಾದ ನಿಯಂತ್ರಣವಿತ್ತು, ಈ ಆಟವು ದೋಲದರ್ಶಕದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವಂತಿತ್ತು. ಇದು ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ನೋಟವನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ವಿಡಿಯೋ ಆಟ. ==== ಆಧುನಿಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ (1980ನೇ ದಶಕದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ) ==== 1980ನೇ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಹಿಂದಿನ ದಶಕಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ,<ref>{{Cite web |url=http://homepages.vvm.com/~jhunt/compupedia/History%20of%20Computers/history_of_computers_1980.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-01-28 |archive-date=2009-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090818073333/http://homepages.vvm.com/~jhunt/compupedia/History%20of%20Computers/history_of_computers_1980.htm |url-status=dead }}</ref> ಅದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಆಟದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. 1970ನೇ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[ವಿಡಿಯೋ ಆಟ ಕನ್ಸೋಲ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 80ನೇ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ 1983ರಲ್ಲಿ ಈ [[ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ]] ಉಂಟಾಯಿತು. ಆದರೆ 1985ರಲ್ಲಿ [[ನಿಂಟೆಂಡೊ]]ವು ನಿಂಟೆಂಡೊ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ (NES) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಇದು ವಿಡಿಯೋ ಆಟ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಕನ್ಸೋಲ್ ಆಗಿದೆ<ref>{{Cite web |url=http://www.time.com/time/covers/1101050523/console_timeline/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100305191341/http://www.time.com/time/covers/1101050523/console_timeline/ |url-status=dead }}</ref>. 1990ನೇ ದಶಕದಲ್ಲಿ ''[[ದಿ ಸಿಮ್ಸ್‌]]'' ಮತ್ತು ''[[ಕಮಾಂಡ್ ಆಂಡ್‌ ಕಾಂಕರ್‌]]'' ನಂತಹ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಆಟಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ, ಅವುಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಇಂದಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಇಂದು ''[[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ವಾರ್‌ಕ್ರ್ಯಾಫ್ಟ್‌]]'' ನಂತಹ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಆಟಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಆಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. <br> 1976ರ ಮೊದಲು [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌-ರಚಿತ ಆಕೃತಿ]]ಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿದ ವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು, 1982ರಲ್ಲಿ ''[[ಟ್ರೋನ್‌]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ನಿಮಿಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌-ರಚಿತ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ, ಚಲನಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ ವಿಫಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಹಿಂಜರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು<ref>{{Cite web |url=http://design.osu.edu/carlson/history/tron.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-01-28 |archive-date=2009-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525083246/http://design.osu.edu/carlson/history/tron.html |url-status=dead }}</ref>. 1993ರಲ್ಲಿ, ''ಜ್ಯುರಾಸಿಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌'' ಚಲನಚಿತ್ರವು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌-ರಚಿತ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಚಿತ್ರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಡೈನಾಸರ್‌ಗಳ ತದ್ರೂಪಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಚಿತ್ರರಂಗದ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿತು; '''' ಕೇವಲ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌-ರಚಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ಟಾಯ್‌ ಸ್ಟೋರಿ 1995ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಹಸ್ರವರ್ಷದಿಂದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ರಚಿತ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಹೆಚ್ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸಲಾಯಿತು<ref>{{Cite web |url=http://www.beanblossom.in.us/larryy/cgi.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-01-28 |archive-date=2012-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717074134/http://www.beanblossom.in.us/larryy/cgi.html |url-status=dead }}</ref>.<br> 1930ನೇ ದಶಕದ [[ಲಿಂಕ್‌ ಟ್ರೈನರ್‌‌]]ನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಮನರಂಜನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಲೇ ಇದೆ<ref>http://www.starksravings.com/linktrainer/linktrainer.htm</ref>. 1987ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ವಾದ ಡಿಸ್ನಿಯ [[ಸ್ಟಾರ್‌ ಟೂರ್ಸ್‌]] ಮನರಂಜನಾ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸವಾರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಯಿತು. ಇದಾದ ನಂತರ 1990ರಲ್ಲಿ ಯುನಿವರ್ಸಲ್‌ನ [[ದಿ ಫಂಟಾಸ್ಟಿಕ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಹನ್ನಾ-ಬಾರ್ಬೆರಾ]]ವನ್ನು ಸವಾರಿಗೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ಸವಾರಿ. === ಮನರಂಜನಾ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು === ==== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೊ ಆಟಗಳು ==== ಇತರ ಪ್ರಕಾರದ ವಿಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಆಟಗಳು ವಿಡಿಯೋ ಪರಿಸರವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ [[ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಆಟಗಳ]] ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದವು. ಅದಲ್ಲದೆ, ಆಡುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರದೊಂದಿಗೆ ನೈಜ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದು. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡುವ ವಿಧಾನವು ಆಟ ಆಡುವುದು ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಜಟಿಲವಾಗಿರುವುದು<ref>{{Cite web |url=http://open-site.org/Games/Video_Games/Simulation |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-01-28 |archive-date=2020-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009060731/http://open-site.org/Games/Video_Games/Simulation |url-status=dead }}</ref>. ಎಲ್ಲಾ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನರಲ್ಲಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಆಟಗಳು ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಸ್ಥಿತ್ವ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ ಕೆಲವೇ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ<ref>http://www.ibisworld.com/industry/retail.aspx?indid=2003&amp;chid=1</ref>. ಜನಪ್ರಿಯ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಆಟಗಳು * ''ದಿ ಸಿಮ್ಸ್‌'' * ''ಕಮಾಂಡ್ ಆಂಡ್‌ ಕಾಂಕರ್‌'' * ''[[ಸಿಮ್‌ಸಿಟಿ]]'' * ''[[ಬ್ಲಾಕ್‌ ಆಂಡ್‌ ವೈಟ್‌]]'' * ''[[ಟೈಗರ್‌ ವುಡ್ಸ್‌ PGA ಟೂರ್‌]]'' * ''ಟೋನಿ ಹಾಕ್ಸ್ ಪ್ರೊ ಸ್ಕೇಟರ್ '' * ''ನೀಡ್‌ ಫಾರ್‌ ಸ್ಪೀಡ್‌'' * ''ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ವಾರ್‌ಕ್ರ್ಯಾಫ್ಟ್‌'' ==== ಸಿನಿಮಾ ==== “ವಿಶೇಷ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನೀಡಲು 3D ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸುವ ಅನ್ವಯಿಕೆಯೇ” ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌-ರಚಿತ ಪ್ರತಿಮಾ ನಿರೂಪಣೆ ಎನಿಸಿದೆ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ದೃಗ್ಗೋಚರ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದು, ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಇತರ ವಿಧಾನಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ, ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ಹೆಚ್ಚು ಸುರಕ್ಷತೆಯೊಂದಿಗೆ ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |url=https://www.sciencedaily.com/articles/c/computer-generated_imagery.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-07-21 |archive-date=2015-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150424054942/http://www.sciencedaily.com/articles/c/computer-generated_imagery.htm |url-status=dead }}</ref>. ಈಗಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌-ರಚಿತ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದು. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ರಚಿತ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮಕ್ಕಳ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಡಿಸ್ನಿ-ಶೈಲಿಯ (ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿದ) ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿತು. ನಂತರ ಬಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ರಚಿತ ಮಾತ್ರವಾಗಿದ್ದವು. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌-ರಚಿತ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ: * ''[[ಫೈಂಡಿಂಗ್‌ ನೆಮೊ]]'' * ''[[ಲೀವ್‌ ಫ್ರೀ ಆರ್ ಡೈ ಹಾರ್ಡ್‌]]'' * ''[[300]]'' * ''[[ಅಪ್‌]]'' * ''[[ಐರನ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌]]'' * ''[[ವಾಲ್‌-ಇ]]'' ==== ಮನರಂಜನಾ ಉದ್ಯಾನ ಸವಾರಿಗಳು ==== ಸವಾರಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ ಸೈನಿಕ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಅವೆರಡೂ ವಿಭಿನ್ನ. ಸೈನಿಕ ತರಬೇತಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನೀಡಿದ ದತ್ತ ಮಾಹಿತಿಗೆ ನೈಜವಾಗಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸುವಾಗ, ಸವಾರಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು ನಿಜವಾಗಲೂ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಮೊದಲೇ ಮುದ್ರಿಸಲಾದ ಚಲನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಚಲಿಸುವುದೇನೋ ಎನ್ನುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುವುದು. ಸ್ಟಾರ್‌ ಟೂರ್ಸ್‌ ಎಂಬುದು $32 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ವೆಚ್ಚ ತಗುಲಿದ,ಮೊದಲ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ ಸವಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗಗಳಾಧರಿತ ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್‌ ಚಲನೆಯಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಚಲನೆಯನ್ನು ಜಾಯ್‌ಸ್ಟಿಕ್‌ ಮೂಲಕ ಆಡುವಂತೆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ಮಾಡಲಾಗಿರುವುದು. 3D ಅಕೃತಿ, ಭೌತಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು (ನೀರನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಪರಿಮಳ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ), ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಮೂಲಕ ಚಲನೆಯಂತಹ ಸವಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ ಜಲದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಏರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ [[ದಿ ಅಮೇಜಿಂಗ್‌ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಪೈಡರ್‌-ಮ್ಯಾನ್‌]]ನಂತಹವುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ ಸವಾರಿಗಳಾಗಿವೆ.<ref>http://www.awn.com/mag/issue4.02/4.02pages/kenyonspiderman.php3</ref> ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಸವಾರಿಗಳು * [[ಸೋರಿನ್‌’ ಓವರ್‌ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]] * ದಿ ಅಮೇಜಿಂಗ್‌ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಪೈಡರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ * [[ಮಿಶನ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌]] * [[ದಿ ಸಿಂಪ್ಸನ್ಸ್‌ ರೈಡ್‌]] * ಸ್ಟಾರ್‌ ಟೂರ್ಸ್‌ ==ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಇನ್ನಷ್ಟು ಉದಾಹರಣೆಗಳು== ===ನಗರ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು / ಪಟ್ಟಣ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌=== [http://www.xjtek.com/anylogic/demo_models/pedestrian_models/ ನಗರ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430110609/http://www.xjtek.com/anylogic/demo_models/pedestrian_models/ |date=2009-04-30 }} ಒಂದು [[ಆಟ]]ವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ನೀತಿ-ನಿರ್ಣಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಗರಗಳು ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಗರ ಯೋಜಕರು ಬಳಸುವ ಸಾಧನವಿದು. [http://www.urbansim.org ಅರ್ಬನ್‌ಸಿಮ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822003110/http://www.urbansim.org/ |date=2009-08-22 }} (ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದ್ದು), [[AnyLogic‌]], ILUTE (ಟೊರೆಂಟೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದ್ದು) ಮತ್ತು [http://physicsofthecitylab.unibo.it/distrimobs ಡಿಸ್ಟ್ರಿಮೊಬ್ಸ್‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (ಬೊಲೊಗ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದ್ದು)- ಇವು ಪಟ್ಟಣ ಯೋಜಕರು ಬಳಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಆಧುನಿಕ, ದೊಡ್ಡ-ಪ್ರಮಾಣದ ಪಟ್ಟಣ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಳು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಗರ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು ಭೂ ಬಳಕೆಗೆ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಬಳಸುವ [[ಪರಾವಲಂಬಿ]] ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳಾಗಿವೆ. ===ಭವಿಷ್ಯದ ಶಾಲಾ ಕೊಠಡಿ=== "ಭವಿಷ್ಯದ ಶಾಲಾ ಕೊಠಡಿ"ಯು ಪಠ್ಯ ಮತ್ತು ದೃಗ್ಗೋಚರ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲದೆ, ಹಲವು ರೀತಿಯ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ತಯಾರಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೌಶಲದೊಂದಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಕೌಶಲ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಳಿಸಿದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳುವ ವಿಧಾನ ಅಥವಾ ಹೊಸ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೆ.ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ [[ಅರ್ಹತೆ]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ತರಗತಿಯು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ನಡೆಸುವ ವಿಮಾನ ಚಾಲನೆ ತರಬೇತಿಯು ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರಿಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುವುದು. ಹೀಗೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಅವರ ವೃತ್ತಿಯಾದ್ಯಂತ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದು.{{Citation needed|date=November 2007}} "ಬಳಸುವ" ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕಿಂತ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಯ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿದೆ.{{Citation needed|date=November 2007}} ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ ಪರಿಸರವು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ===ಜೀವನಚಕ್ರದ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌=== [[File:ugs-nx-5-engine-airflow-simulation.jpg|thumb|right|ಎಂಜಿನ್‌ ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಗಾಳಿ ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌]] ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಪರಿಹಾರಗಳು CAx (CAD, CAM, CAE....) ಪರಿಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಉತ್ಪನ್ನವೊಂದರ ಬಳಕೆಯಚಕ್ರದಂತೆ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಹಂತದ ಮೊದಲು ಬದಲಿ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು. ಉತ್ಪನ್ನದ ಮೂಲಮಾದರಿ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲೇ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ, ವೆಚ್ಚ ತಗ್ಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಉತ್ಪನ್ನ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭ ಗಳಿಸುವಂಥ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಆದರೂ, ಕೆಲವು ಕಂಪನಿಗಳು ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ನಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆದಿಲ್ಲ. ಈವರೆಗೆ ಯಾರು ಮಾಡದ 3 ಅಥವಾ 4 ಮಂದಗತಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಅಬರ್ದೀನ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಉತ್ಪನ್ನದ ಜೀವನಚಕ್ರದ ಪ್ರಾರಂಭ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಯಶಸ್ವಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ CAD, CAM ಮತ್ತು PLM ಪರಿಹಾರದ ಗುಂಪಿನೊಂದಿಗೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು. ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಪರಿಹಾರಗಳು ಈಗ [[ಬಹು-CAD ಪರಿಸರ]]ದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿತ ಉದ್ಯಮದಾದ್ಯಂತ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು [[ನಿರ್ವಾಹಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಉತ್ಪನ್ನದ ಜೀವನಚಕ್ರದ ಇತಿಹಾಸದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದು. ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಭಾಗವಾಗಿ ತಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಎಲ್ಲಾ ಸೂಕ್ತ PLM ಭಾಗಿಗಳನ್ನು ಅನುವು ಮಾಡುವ [[ಸೂಕ್ತ ಬಳಕೆದಾರ ಅಂತರ್ವರ್ತನಗಳು]] ಮತ್ತು "ವಿಜಾರ್ಡ್‌"ಗಳಂತವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಅಂತರ್ವರ್ತನಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವನ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಬಳಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಬಹುದು. ===ಅನಾಹುತ ಎದುರಿಸುವ ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ತರಬೇತಿ=== ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ತರಬೇತಿಯು ಅನಾಹುತದ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಜನರನ್ನು ಅಣಿಗೊಳಿಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸುತ್ತಾನೆ ಎನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು. [[ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ]] ದಾಳಿ, ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪ, [[ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ]] ಹರಡುವಿಕೆ, ಅಥವಾ ಇತರ ಜೀವ ಬೆದರಿಕೆ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿಭಾಯಿಸುವುದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ಅನಾಹುತ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಪೂರ್ವ ತಯಾರಿಗಾಗಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವರು. CADE (ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಎಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಡಿಸ್ಟೆನ್ಸ್‌ ಎಜ್ಯುಕೇಷನ್‌) ಎನ್ನುವ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಪಾಯದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವ ಪೂರ್ವ ತಯಾರಿಗಾಗಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದೆ. CADE<ref>CADE- http://www.uic.edu/sph/cade/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090907080719/http://www.uic.edu/sph/cade/ |date=2009-09-07 }}</ref> ಸಂಸ್ಥೆಯು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿಭಾಯಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ವಿವಿಧ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ತಯಾರಾಗಲು ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಿತ್ತು. ”ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿಭಾಯಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಜ್ವರ, ಸಿಡುಬು ಮತ್ತು ಇತರ ದುರಂತಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಪೂರ್ವತಯಾರಿ ನಡೆಸಬೇಕು. ಈ ದುರಂತಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ವಿಡಿಯೊ ಗೇಮ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳ ಮೊದಲ ಸರಣಿಯಾಗಿದೆ<ref>News-Medical.Net article- http://www.news-medical.net/news/2005/10/27/14106.aspx</ref>”ಎಂದು News-Medical.Net ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. [[ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿರುವ ಇಲಿನೊಯ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ (UIC) ತಂಡವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಸಿದ ಆಟವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿಯ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು. ಕೆನಡಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ವ್ಯಾನ್‌ಕೋವರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (BCIT) ನಡೆದ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ (ESP) ತುರ್ತು ಸ್ಥಿತಿಯ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ನ ಬಳಕೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ESPಯು ಈ ಕೆಳಗಿನ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದು: ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚನ್ನು ಆರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ, ತೈಲ ಅಥವಾ ರಸಾಯನಿಕ ಸೊರಿಕೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ, ಭೂಕಂಪಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ, ಕಾನೂನು ವಿಧಿಸುವುದು, ಪುರಸಭೆ ಅಗ್ನಿ ದುರಂತ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಅಪಾಯಕಾರಿ ವಸ್ತುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸೈನಿಕ ತರಬೇತಿ, ಮತ್ತು ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ ದಾಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ.<ref name="straylightmm.com">{{Cite web |url=http://www.straylightmm.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-01-28 |archive-date=2003-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030312001333/http://www.straylightmm.com/ |url-status=dead }}</ref> ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ “ನೈಜ ಸಮಯ” ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದಂತೆ 'ನಕಲಿಸಿದ' ಸಮಯದ ಚೌಕಟ್ಟು, 'ವಿಸ್ತರಿಸಿದ' ಅಥವಾ 'ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಿದ' ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸುವುದು”<ref name="straylightmm.com" /> ಇದಲ್ಲದೆ, ಪರೀಕ್ಷಾವಧಿ/ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ನಡೆಸುವ ಅವಧಿಯ ದಾಖಲೆಗಳು, ಚಿತ್ರ-ಐಕಾನ್‌ ಆಧಾರಿತ ಸಂಚಾರ, ಪ್ರತಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳ ಕಡತ ಸಂಗ್ರಹ, ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ ಅಂಶಗಳು, ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಂತವುಗಳನ್ನು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅನುಮತಿಸುವುದು. ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ನೀಡುವ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ತರಬೇತಿಯು ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಯೋಜನಕರ. ಇದರಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಕಾರ್ಯ ಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಗಮನ ನೀಡಬೇಕಾದ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ಡೆವಲಪರ್‌ಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಮುಂದಿನ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಡುವ ಮೊದಲು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸ ಬೇಕು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಯೋಜನ —ಈ ಒಂದು ಅಂಶವು ನೈಜ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಕೆಲವು ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು ವಿಷಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಲಿಯಲು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ತರಬೇತಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು ತ್ವರಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ನೈಜ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಎದುರಿಸುವವರಿಗೆ ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡುಲು ಸಮಯ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌-ತರಬೇತಿಯು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದಲ್ಲದೆ, ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಅನುಮಾಡಿಕೊಡುವುದು. ಒಂದು ವೇಳೆ, ತಪ್ಪುಗಳು ಏನಾದರೂ ಸಂಭವಿಸಿದರೂ ಸಹ ಯಾವುದೇ ಜೀವಹಾನಿಯಂಥ ಗಂಡಾಂತರ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ನೈಜ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಾಗಿ ತಯಾರಾಗಲು ತಮ್ಮ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ===ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌=== ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹಲವಾರು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಯಾವುದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ,[[ಇಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್‌ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನೈಜ [[ಪ್ರಸಾರ ಮಾರ್ಗ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ [[ಪ್ರಸಾರ ವಿಳಂಬ]] ಮತ್ತು [[ಫೇಸ್‌ ಶಿಫ್ಟ್‌]]ನಿಂದ ಆಗುವ ವಿಳಂಬ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇರುವ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು (ತಂತಿಗಳು) ಬಳಸುಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ, [[ಕೃತಕ ಒತ್ತಡ]]ಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ [[ಪ್ರತಿಭಾದೆ]]ಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದು. ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ ತಾನು ಅನುಕರಿಸುವ ಘಟಕದ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅನುಕರಿಸಬಲ್ಲವು. '''ಕಾಂಸ್ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ವಿದ್‌'' : [[ಎಮ್ಯುಲೇಟ್‌]]'.<ref name="FS1037C">[[ಫೆಡರಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌ 1037C]]</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳಿಗೆ ಗಣಿತದ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ತನಿಖಾ ಸಹಾಯದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದರೂ, ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಿತದ ಮಾದರಿಗಳು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿಲ್ಲ. ಅಸ್ಥಿರ ಬಲವಿಜ್ಞಾನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗೆ ಆಗಾಗ ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳೆರಡೂ ಬೇಕಾಗುವುದು. ಈ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಭೌತಿಕ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ [[ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾದ ಆಕೃತಿಯ ಹೋಲಿಕೆ]]ಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ರಸಾಯನಿಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧನಾ ಬಳಕೆಗಿಂತ ನೈಜ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ರಸಾಯನಿಕ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಕಗಳಂತಹ ರಸಾಯನಿಕ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿದ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ನೀಡಲು [[ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವರು. ===ಉಪಗ್ರಹ ಸಂಚಾರ ನಿರ್ದೇಶನ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು=== [[GNSS]] ಸಂಕೇತ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸಾಧನವನ್ನು ( ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಯಾಟ್‌-ನೇವ್ಸ್‌ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ) ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಿರುವ ಸರಿಯಾದ ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ RF ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ ಪುಂಜವನ್ನು ಬಳಸುವುದಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸಂಕೇತ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸಾಧನವನ್ನು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಡಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನೈಜ ವಿಮಾನವನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗೊಳಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣ ಇರುತ್ತದೆ.ಇದು ನೈಜ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ 'ವಾಸ್ತವ-ಜಗತ್ತಿನ' ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. [[ಹೊಸದಾದ ಗೆಲಿಲಿಯೊ (ಉಪಗ್ರಹ ಸಂಚಾರ ನಿರ್ದೇಶನ)]] ಯಾವುದೇ ನೈಜ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಕೇತ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಬದಲಿ ಸಂಕೇತಗಳು ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ===ಹಣಕಾಸು=== {{Main|Monte Carlo methods in finance|Mathematical finance}} [[ಹಣಕಾಸಿನಲ್ಲಿ]], ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಯೋಜನೆ ತಯಾರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಆಪತ್ತಿಗೆ]]-ಹೊಂದಿಸಿದ [[ನಿವ್ವಳ ಪ್ರಸ್ತತ ದರ]]ವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬಹುದು. ಆದರೆ ಸದಾಕಾಲ ಸ್ಥಿರವಾದ ದತ್ತ ಮಾಹಿತಿಯಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಯೋಜನೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, [[ರಿಯಾಯಿತಿ ದರಗಳು]] ಮತ್ತು ಇತರ ಅಸ್ಥಿರ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಪರಿಮಾಣಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ NPV ವಿತರಿಸುವುದು. ===ವಿಮಾನ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌=== {{Main|Flight simulator}} [[ವಿಮಾನ ಚಾಲಕ]]ರಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ವಿಮಾನ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದು. ಈ ತರಬೇತಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಾಲಕರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಗಾಯಗಳಾಗದಂತೆ ಚಾಲಕರು ವಿಮಾನವನ್ನು ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಅಂಶವೂ ಸೇರಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರು ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಕಾರದ ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ಚಾಲಕರು ಹೊಸಬರಾಗಿದ್ದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವರು ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸ್ತುನಿಷ್ಟೆಯ ದೃಗ್ಗೋಚರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಹೌಡ್ರಾಲಿಕ್‌ ಚಲನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅತಿ ಆಧುನಿಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುವುದು ನೈಜ ವಿಮಾನ ತರಬೇತಿ ಪೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅಲ್ಪವೆಚ್ಚದ್ದು. ===ದೇಶೀ-ನಿರ್ಮಿತ ವಿಮಾನ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು=== {{Main|Flight simulator|Video game genre#Simulators|Simulation Game}} ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ನ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಮಾನ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ನ [[ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]] ಅನ್ನು ಬಳಸುವ ಕೆಲವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ವನ್ನು ರಚಿಸಿರುವರು. ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ದೇಶಿಯ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ದ ನೈಜತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಅವರು ಅದೇ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂಲ ಯಂತ್ರಗಳ ಕಾರ್ಡುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವರು. ಇದು ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹಲವು ರಾಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಳವಡಿಸುವುದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭದಾಯಕವೆಂದು ಹಲವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ನೈಜ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಬಗ್ಗೆ ತುಂಬಾ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುವ ಕೆಲವರು, [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಳತಾದ[[ವಿಮಾನ]]ದ ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಂತಹ ನೈಜ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವರು. ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಹೋಗಲಾಗದ ಹವ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಇದು ಜನರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ===ನೌಕಾ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು=== ನೌಕೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿಗೆ ನೌಕಾ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ನೀಡಲಾಗುವ ತರಬೇತಿಯು ವಿಮಾನ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುವಂತಿದೆ. ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸಾಮಾನ್ಯ ನೌಕಾ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳಾಗಿವೆ: * ನೌಕಾ ಸೇತುವೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು * ಇಂಜಿನ್‌ ಕೊಠಡಿಯ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು * ನೌಕಾ ಸರಕು ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು * ಸಂವಹನ / [[GMDSS]] ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು ಇಂತಹ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೌಕಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನೌಕಾದಳದವರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಡಗಿನ ಸೇತುವೆ ವೇದಿಕೆಯ ಪ್ರತಿಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಪರದೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇವುಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ===ಸೈನಿಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳು=== {{Main|Military simulation}} ಸಮರಾಭ್ಯಾಸದ ಆಟಗಳೆಂದು ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿರುವ [[ಸೈನಿಕ]] ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳಾದ ಇವು ಯುದ್ಧದ ಒಂದು ಆಖಾಡದಂತಿದ್ದು,ವಾಸ್ತವವಾದ ಯಾವ ದ್ವೇಷಾಸೂಯೆ ಇಲ್ಲದೇ ಇಲ್ಲಿ ರಣ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗೊಡ್ಡುವ ಮತ್ತು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿದ್ದು, ನೈಜತೆಯ ಮಟ್ಟವು ಒಂದರಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಕೇವಲ ಸೈನಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ. (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಸಮರತಂತ್ರಭ್ಯಾಸದ [[ನ್ಯಾಷನ್‌ಲ್ಯಾಬ್‌]] ಸರಣಿಗಳು.<ref>ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಜಾಯಿಂಟ್‌ ಫೋರ್ಸಸ್‌ ಕಮ್ಯಾಂಡ್‌ [http://www.jfcom.mil/about/experiments/mne4.htm "ಮಲ್ಟಿನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪರಿಮೆಂಟ್‌ 4"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070414092647/http://www.jfcom.mil/about/experiments/mne4.htm |date=2007-04-14 }} ಅನ್ನು ನೋಡಿ</ref>) ಹಾಗೆಯೇ ಹಲವಾರು ಸರಕಾರಗಳು ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ ಅನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಶಗಳ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಿವೆ. ಇವುಗಳು ವೃತ್ತಿ ಪರತೆಯ ವೃತ್ತದಾಚೆಗಿನ ಮಾದರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ===ರೋಬಾಟಿಕ್ಸ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು=== {{Main|Robotics simulator}} ರೋಬಾಟಿಕ್ಸ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ ಅನ್ನು 'ನಿಜವಾದ' ರೋಬಾಟ್‌ನ್ನು ಆಧರಿಸದೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ (ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಲ್ಲದ) ರೋಬಾಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹುದುಗಿಸಲಾದ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವುದು. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಈ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡದೇ ನಿಜವಾದ ರೋಬಾಟ್‌ಗೆ (ಅಥವಾ ಮತ್ತೆ ರಚಿಸಿದ) ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗುವುದು. ಸಂಪನ್ಮೂಲಕ್ಕೆ ತಗಲುವ ವೆಚ್ಚ, ಸಮಯ, ಅಥವಾ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ 'ಅನನ್ಯತೆ'ಯಿಂದಾಗಿ ನೈಜ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಸಂದರ್ಭ / ಸನ್ನಿವೇಷಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ರೋಬಾಟಿಕ್ಸ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುವುದು. ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ ವೇಗವಾಗಿ ರೋಬಾಟ್‌ನ ಮೂಲಮಾದರಿಯನ್ನು ಸಹ ರಚಿಸುವುದು. ಹಲವು ರೋಬಾಟ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು ರೋಬಾಟ್‌ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸಲು [[ಭೌತಿಕ ಎಂಜಿನ್‌]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ===ಜೀವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು=== {{Main|simtk-opensim}} ನಡಿಗೆಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು, ಕ್ರೀಡಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅದ್ಯಯನ ಮಾಡಲು, ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಕರಣೆ ಮಾಡಲು, ಜಂಟಿ ಭಾರಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಎನಿಮೇಟ್‌ ಮಾಡಲು ಜೀವತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದು. ===ಮಾರಾಟ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು=== {{Main|Sales process engineering}} [[ಮಾರಾಟ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಹಕರ ಕೋರಿಕೆಯ ಹರಿವನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಲು(ಸರಕು/ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಮೊದಲ ಕೋರಿಕೆಯಿಂದ ಗ್ರಾಹಕರ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವವರೆಗೆ), ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯವಹಾರದ ಹರಿವಿನ ಮಾದರಿ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳು ತಂಬಾ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳು ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿನ ಅಸ್ಥಿರತೆ, ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ, ಕೆಲಸದ ಅವಧಿ, ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಗಾತ್ರದ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಇದು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಪ್ರೇಡ್‌ಶೀಟ್‌ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌, ಚೌಕಾಕಾರದ ಲೋಟಗಳ ನಡುವೆ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದು, ಅಥವಾ ಚಮಚದೊಂದಿಗೆ ಬಣ್ಣದ ಮಣಿಗಳನ್ನು ಟಬ್ಬಿನೊಳಗೆ ಮುಳುಗಿಸುವ ವಿಧಾನ ಬಳಸಿ, ಸರಳವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಲಿಸುವ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಕಂಪ್ಯೂಟರೀಕೃತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸುವರು<ref name="Selden 1997">{{cite book|title='''Sales Process Engineering: A Personal Workshop''' |url=https://archive.org/details/salesprocessengi0000seld |author = Paul H. Selden|publisher=ASQ Quality Press|location = Milwaukee, WI|year=1997}}</ref>. ===ಟ್ರಕ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌=== [[File:Vehicle simulator.jpg|thumb|right|ಬೃಹತ್-ಚಕ್ರದ-ವಾಹನವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುವ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ವೊಂದನ್ನು ಯೋಧನೊಬ್ಬ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] ಟ್ರಕ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ ದೃಗ್ಗೋಚರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ವಾಹನಗಳ ಎಲ್ಲ ಗುಣ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ವಾಹನದ ಬಾಹ್ಯ ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ,ಚಾಲಕನಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ನೈಜ ವಾಹನವನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ನೈಜತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ದೃಶ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳ ಪ್ರತಿಕೃತಿ ರಚಿಸುವುದರಿಂದ, ಚಾಲಕನಿಗೆ ಕೇವಲ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದಂತಿರದೆ, ಚಾಲನೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೊಡಗಿಕೊಂಡ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಚಾಲಕರಿಗೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ ರಚನಾತ್ಮಕ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಅನನುಭವೀ ಚಾಲಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಜಟಿಲವಾದ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ನೀಡುವುದು. ಟ್ರಕ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು ಅನನುಭವೀ ಟ್ರಕ್‌ ಚಾಲಕರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಅಭ್ಯಾಸ ನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಉತ್ತಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವದ ಅವಕಾಶದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಅನುಭವವಿರುವ ಚಾಲಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಚಾಲನಾ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಅವರ ದೋಷವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ, ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಂಪನಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿಗೆ ಚಾಲನಾ ಕೌಶಲವನ್ನು ಈ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೆಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ==ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಮತ್ತು ಆಟಗಳು== {{Main|Simulation game}} ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ-ಎರಡೂ ಬಗೆಯ [[ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಆಟ]] ಸೈನಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರ ತರಬೇತಿ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅಮೂರ್ತ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ತಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸಬಹುದು. (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ [[ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಗೋ]] ಅಥವಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ [[ಕ್ರೀಗ್ಸ್‌ಪೀಲ್‌]] ಅನ್ನು ನೋಡಿ). ಇತರ ಹಲವು ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್‌ಗಳು ಯಾವುದಾದರೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಆಟಗಳು [[ವಾಣಿಜ್ಯ]]ದಿಂದ - [[ಸರಕಾರ]]ದವರೆಗೆ, [[ನಿರ್ಮಾಣ]]ದವರೆಗೆ, [[ವಿಮಾನದಂಥ ವಾಹನ]]ದವರೆಗೆ, ವಿವಿಧ ನಿಜಾಂಶಗಳ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ಮಾಮಾಡುತ್ತವೆ. (ಮೇಲಿನದ್ದನ್ನು ನೋಡಿ). ==ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Multicol}} * [[ಅನಿಲಾಜಿಕ್‌]] - ವಿವಿಧ ಮಾದರಿ ರಚನೆ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌. * [[ಓಟದ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳ ಹೋಲಿಕೆ]] * [[ಮರೆಮಾಚುವಿಕೆ]] * [[ಸ್ಪರ್ಧಿ]] * [[ಸಿಲಿಕೊನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗ]] * [[ಭವಿಷ್ಯದ ಅದ್ಯಯನಗಳು]] * [[ಅಮೂರ್ತ ಘಟನೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ ಮಾದರಿ]] * [[ವಿಲೀನ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌]] {{multicol-break}} * [[ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌]] * [[ಅಣು ಬಲವಿಜ್ಞಾನ]] * [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್‌]] * [[ನ್ಯಾಚುರೋಯ್ಡ್‌]] * [[ಜಾಲ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌]] * [[ನಿಕ್‌ ಬೋಸ್ಟ್ರೋಮ್‌]] * [[ಫಾರ್ಮಾಕೋಕಿನೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌]] * [[ಪ್ಲಸಿಬೋ]] * [[ಪಾತ್ರನಿರ್ವಹಣೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌]] * [[ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಭಾಷೆ]] * [[ಹೋಲಿಕೆ (ಮಾದರಿ)]] * [[ಸಿಮ್ಯುಲೇಟೆಡ್‌ ವಾಸ್ತವ ಸ್ಥಿತಿ]] * [[ಜಾಲಾಧಾರಿತ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌]] {{multicol-end}} ==ಆಕರಗಳು== {{reflist}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ == * C. ಆಲ್ಡ್ರಿಚ್‌ (2003). ಲರ್ನಿಂಗ್ ಬೈ ಡೂಯಿಂಗ್‌: e-ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅನುಭವಗಳಲ್ಲಿನ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಟಗಳು, ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ. ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ: ಫೈಫರ್ — ಜಾನ್‌ ವೈಲಿ & ಸನ್ಸ್‌. * C. ಆಲ್ಡ್ರಿಚ್‌ (2004). ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್ ಫ್ಯೂಚರ್ ಆಫ್ ಲರ್ನಿಂಗ್‌: ಆನ್‌ ಇನೊವೇಟಿವ್ (ಅಂಡ್ ಪರ್ಹ್ಯಾಪ್ಸ್‌ ರೆವಲ್ಯೂಷನರಿ) ಅಪ್ರೋಚ್ ಟು ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‌. ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ: ಫೈಫರ್ — ಜಾನ್‌ ವೈಲಿ & ಸನ್ಸ್. * ಸ್ಟೀವ್ ಕೋಹೆನ್‌ (2006). ವರ್ಚುಯಲ್‌ ಡಿಸಿಷನ್ಸ್‌. ಮಾಹ್ವಾ, ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ: ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ಎರ್ಲ್‌ಬೌಮ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್‌. * R. ಫ್ರಿಗ್‌‌ ಮತ್ತು S.ಹಾರ್ಟ್‌ಮನ್‌ (2007). [http://plato.stanford.edu/entries/models-science/ ಮಾಡೆಲ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌]. ''ಸ್ಟಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ಫಿಲಾಸಫಿ'' ಯಲ್ಲಿನ ಉಲ್ಲೇಖ. * S. ಹಾರ್ಟ್‌ಮನ್‌ (1996). ಆರ್. ಹೆಗ್ಸೆಲ್ಮನ್‌ ''ಮತ್ತು ಇತರರು'' ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ, ''ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಸೋಷಿಯಲ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌ ಫ್ರಂ ದಿ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್‌ ಆಫ್ ವ್ಯೂ'' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ [http://philsci-archive.pitt.edu/archive/00002412/ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಸ್‌ ಎ ಪ್ರೋಸಸ್‌: ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸೋಷಿಯಲ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌] ಎಂಬ ಲೇಖನ, ಥಿಯರಿ ಅಂಡ್‌ ಡಿಸಿಷನ್ಸ್‌ ಲೈಬ್ರರಿ. ಡಾರ್ಡ್ರೆಕ್ಟ್‌: ಕ್ಲೂವರ್‌ 1996, 77–100. * J.P. ಹರ್ಟೆಲ್‌ (2002). ಯೂಸಿಂಗ್ ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್ಸ್‌ ಟು ಪ್ರಮೋಟ್‌ ಲರ್ನಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಷನ್‌. ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್‌, ವರ್ಜೀನಿಯಾ: ಸ್ಟೈಲಸ್‌. * P. ಹಂಫ್ರೇಸ್‌, ''ಎಕ್ಸ್‌ಟೆಂಡಿಂಗ್‌ ಅವರ್‌ಸೆಲ್ವ್‌ಸ್‌: ಕಂಪ್ಯುಟೇಷನಲ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌, ಎಂಪಿರಿಸಿಸಂ, ಅಂಡ್‌ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌ ಮೆಥಡ್‌''. ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, 2004. * F. ಪೆರ್ಸಿವಲ್‌, S. ಲೋಜ್‌ & D. ಸೌಂಡರ್ಸ್‌ (1993). ದಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಗೇಮಿಂಗ್‌ ಇಯರ್‌ಬುಕ್‌: ಡೆವಲಪಿಂಗ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರಬಲ್‌ ಸ್ಕಿಲ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಎಜುಕೇಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೇನಿಂಗ್‌. ಲಂಡನ್‌: ಕೋಗನ್‌ ಪೇಜ್‌. * D. ಸೌಂಡರ್ಸ್‌ (ಸಂಪಾದಿತ). (2000). ದಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಗೇಮಿಂಗ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಇಯರ್‌ಬುಕ್‌, ಸಂಪುಟ 8. ಲಂಡನ್‌: ಕೋಗನ್‌ ಪೇಜ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌. * ರೋಜರ್ D. ಸ್ಮಿತ್‌: [http://www.modelbenders.com/encyclopedia/encyclopedia.html ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಆರ್ಟಿಕಲ್‌], <cite>ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌</cite>, ನೇಚರ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್‌, ISBN 0-333-77879-0. * ರೋಜರ್ D. ಸ್ಮಿತ್‌: [http://www.modelbenders.com/Bookshop/techpapers.html "ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್‌: ದಿ ಎಂಜಿನ್‌ ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದಿ ವರ್ಚುಯಲ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101023055307/http://www.modelbenders.com/Bookshop/techpapers.html |date=2010-10-23 }}, eMatter, ಡಿಸೆಂಬರ್‌, 1999. * R. ಸೌತ್‌ (1688). "ಎ ಸರ್ಮಾನ್‌ ಡೆಲಿವರ್ಡ್‌ ಅಟ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌-ಚರ್ಚ್‌, ಆಕ್ಸನ್‌., ಬಿಫೋರ್‌ ದಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ, ಅಕ್ಟೊಬ್‌. 14. 1688: ಪ್ರೋವ್‌. XII.22 ಲೇಯಿಂಗ್‌ ಲಿಪ್ಸ್‌ ಆರ್‌ ಎಬೊಮಿನೇಷನ್‌ ಟು ದಿ ಲಾರ್ಡ್‌", ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಪುಟ ಸಂಖ್ಯೆ.&nbsp;519–657, R., ''ಟ್ವೆಲ್ವ್‌ ಸರ್ಮನ್ಸ್‌ ಪ್ರೀಚ್ಡ್‌ ಅಪಾನ್‌ ಸೆವೆರಲ್‌ ಅಕೇಷನ್ಸ್‌ (ಸೆಕಂಡ್‌ ಎಡಿಷನ್‌), ಸಂಪುಟ I'', ಥೋಮಸ್‌ ಬೆನ್ನೆಟ್‌‌ಗಾಗಿ S.D.ಯಿಂದ ಮುದ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು. (ಲಂಡನ್‌), 1697. * ಸಿಸ್ಮೊಂಡೊ, ಸರ್ಜಿಯೊ ಮತ್ತು ಸ್ನೈಟ್‌ ಗಿಸ್ಸಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ (ಅವೃತ್ತಿ.)ಎರಿಕ್‌ ವಿನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ (1999) [http://www.cas.usf.edu/~ewinsb/SiC_Eric_Winsberg.pdf ಸ್ಯಾಂಕ್ಷನಿಂಗ್ ಮಾಡೆಲ್ಸ್‌: ದಿ ಎಪಿಸ್ಟೆಮೊಲಜಿ ಆಫ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್‌], (1999), ಮಾದರಿ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌. ಸಂದರ್ಭ 12ರಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಶೇಷ ಸಂಪುಟ. * ಎರಿಕ್‌ ವಿನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ (2001), “ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್ಸ್‌, ಮಾಡೆಲ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಥಿಯರೀಸ್‌: ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ ಫಿಸಿಕಲ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ ಅಂಡ್ ದೆರ್‌ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಷನ್ಸ್‌”, ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ 68 (ನಡಾವಳಿಗಳ ವರದಿ): 442-454. * ಎರಿಕ್‌ ವಿನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ (2003), [http://www.cas.usf.edu/~ewinsb/methodology.pdf ಸಿಮ್ಯುಲೇಟೆಡ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪರಿಮೆಂಟ್ಸ್‌: ಮೆಥಡಾಲಜಿ ಫಾರ್ ಎ ವರ್ಚುಯಲ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌], ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್‌ 70: 105–125. * ಜೋಸೆಫ್ ವೋಲ್ಫ್‌ & ಡೇವಿಡ್‌ ಕ್ರೂಕಾಲ್‌ (1998). [http://sag.sagepub.com/cgi/reprint/29/1/7 ಡೆವಲಪಿಂಗ್ ಎ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌ ನಾಲೆಜ್‌ ಆಫ್ ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್‌/ಗೇಮಿಂಗ್‌]. [http://www.unice.fr/sg/ '''''ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್‌ & ಗೇಮಿಂಗ್‌: ಆನ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್ ಥಿಯರಿ, ಡಿಸೈನ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌'' ''' ], 29(1), 7–19. * ಎಲೆನ್‌ K. ಲೆವಿ (2004) ''ಸಿಂಥೆಟಿಕ್‌ ಲೈಟಿಂಗ್‌: ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್ಸ್‌ ಆಫ್ ನೇಚರ್‌'', ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ (#88) ಪುಟಗಳು&nbsp;5–9 ===ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಟಿಪ್ಪಣಿ=== ಈ ಪದವು ಮೊದಲು ಋಣಾತ್ಮಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು: :''…ವಿಭಿನ್ನತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಪದಗಳಿಂದ ಮೋಸಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಳ್ಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ವರ್ತನೆ, ದೇಹದ ಭಂಗಿ ಅಥವಾ ನಡವಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಮೋಸಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಎನ್ನುವರು…'' [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಸೌತ್‌]] (1643–1716)<ref>ಸೌತ್‌, 1697, ಪುಟ ಸಂಖ್ಯೆ.525. :: ಸುಳ್ಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ತಪ್ಪು ತಿಳಿವಿನ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ಸೌತ್‌ ಹೀಗೆನ್ನುತ್ತಾರೆ:ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದಿರಬೇಕು, ಮತ್ತು ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದನ್ನು ತಿಳಿದೇ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. :::ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ '''ಸುಳ್ಳಿ''' ನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾದದ ಪದಗಳಿರುತ್ತವೆ; ವಂಚನೆಯ ಕಾರ್ಯ, ವಂಚನೆಯ ದೇಹಭಂಗಿ, ಅಥವಾ ಮೋಸದ ''ನಡತೆಯು'' '''ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌''' ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ::::ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ '''ಸುಳ್ಳಾಗಿದ್ದರೆ''' ಸತ್ಯವು ತಿಳಿದಿರಲೇ ಬೇಕೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ,(''ಸತ್ಯ ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆಯದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ) ಮತ್ತು ಅದು '''ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌''' ಅನ್ನು '''' '' ಸಿಮ್ಯುಲೇಟ್‌ ಮಾಡಲು. :::::ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಏನನ್ನು ನೀಡುವುದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅಸಾಧ್ಯ. ::::::ಬೇಕಾನ್‌ರ ಪ್ರಬಂಧ [http://www.authorama.com/essays-of-francis-bacon-7.html ಆಫ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್‌ ಆಂಡ್‌ ಡಿಸ್ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್‌] ಮೇಲಿನದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು; [[ಸ್ಯಾಮ್ಯುಲ್‌ ಜಾನ್ಸನ್‌]] ವಿಚಾರವನ್ನು ಅವರ ''[[ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಸೌತ್‌ರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುವುದರಿಂದ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.</ref> ಆದರೂ ನಂತರ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಮತ್ತು [[ಮರೆಮಾಚುವಿಕೆ]] ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕದ ವಿಷಯವು ಕಳೆಗುಂದಿತು ಮತ್ತು ಈಗ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಷಯ ಮಾತ್ರ ಆಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Simulation}} * [http://www.unice.fr/sg/resources/bibliographies.htm ಹೆಚ್ಚು ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ '''ಗ್ರಂಥಸೂಚಿಗಳನ್ನು''' ] [http://www.unice.fr/sg/ ''ಸಿಮ್ಯಲೇಷನ್‌ & ಗೇಮಿಂಗ್‌'' ] ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. == ಆಕರಗಳು == <references></references> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಸಂಶೋಧನೆ]] [[ವರ್ಗ:ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌]] d8ye367s04hb2sdxk41ntqznqd8h5cf 0 22446 1384015 1356112 2026-08-23T08:03:14Z Nrprabhu1 80459 1384015 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Sa-indian-gud.jpg|thumbnail|right|ಭಾರತದ ಬೆಲ್ಲದ ಒಂದು ಪೆಂಟೆ]] '''ಬೆಲ್ಲ'''ವು ಏಷ್ಯಾ, ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ, ಶುದ್ಧೀಕರಿಸದ, ಅಪಕೇಂದ್ರಕವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸದೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ [[ಸಕ್ಕರೆ]]. ಅದನ್ನು ನೇರ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಸಕ್ಕರೆಯು [[ಕಾಕಂಬಿ]] ಮತ್ತು ಹಳುಕುಗಳ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆಯಿಲ್ಲದ [[ಕಬ್ಬಿನ ರಸ]]ದ ಸಾಂದ್ರಿತ ಉತ್ಪನ್ನ, ಮತ್ತು ಇದರ ಬಣ್ಣವು ಬಂಗಾರ ಕಂದು ಅಥವಾ ಗಾಢ ಕಂದು ಇರಬಹುದು. ಇದು ೫೦ ಪ್ರತಿಶತದವರೆಗೆ [[ಸುಕ್ರೋಸ್]], ೨೦ ಪ್ರತಿಶತದವರೆಗೆ [[ವಿಲೋಮ ಸಕ್ಕರೆ]]ಗಳು, ೨೦ ಪ್ರತಿಶತದವರೆಗೆ ತೇವಾಂಶ, ಮತ್ತು ಉಳಿದಂತೆ ಬೂದಿ, ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಕಬ್ಬಿನ ಸಿಪ್ಪೆಯ ನಾರುಗಳಂತಹ ಇತರ ಕರಗದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆಯ ಬದಲಿಗಾಗಿಯೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ==ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆ ವಿಧಾನ== ;ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆ:ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಸುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ "ಆಲೆಮನೆ" ಎನ್ನುವರು. *ಹೊಲದಿಂದ ತಂದು ತುಂಡರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಕಬ್ಬನ್ನು ರಸ ಪಡೆಯಲು ಕಬ್ಬು ಹಿಂಡುವ ಕಣೆಯ (ಕ್ರಷರ್) ಒಳಗೆ ಹಾಕುವುದು. *ನಂತರ ಕಬ್ಬಿನ ಹಾಲನ್ನು (ರಸ) ಶೋದಿಸಿ ದೊಡ್ಡ ಕುದಿಯುವ ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಾನಿಯಲ್ಲಿ (ದೊಡ್ಡಕಡಾಯಿ) ಹಾಕಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಹಾಕಿ ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಶಾಖ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದಂತೆ ಗೂಡು ಕುಲುಮೆಯನ್ನು ನೆಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[File:Poyyimida penam;.JPG|300px|right|thumb|ಆಲೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನಹಾಲನ್ನು ಕುದಿಸಿ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] *ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಒಂದು ಬಾನಿಯ (ಕಡಾಯಿ) ಬದಲು 3 ರಿಂದ 4 ಬಾನಿಗಳನ್ನು ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಕಬ್ಬಿನ ಹಾಲು ಕುದಿಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಹೊಗೆ ಕೊಳವೆಯ ಮೂಲಕ ಅನಿಲಗಳು ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಕುದಿಯುವ ಕಡಾಯಿಗಳಿಗೆ ಒಂದರ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು,ಮತ್ತೆ ಒಂದು; ನಂತರಲ್ಲಿ ಚಿಮಣಿ ಮೂಲಕ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯ ಸುಳಿ ಹೋಗಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುವರು. [[File:Penam kimda mamta.JPG|300px|right |thumb|ಆಲೆಮನೆಯ ಒಲೆ ಮತ್ತು ಬಾನಿಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ಹಾಲು ಕಾಯಿಸುವುದು.]] * ಕುದಿಯುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬಂದ ಎಲ್ಲ ಕಶ್ಮಲಗಳನ್ನು ಉದ್ದ ಕೋಲಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ಜರಡಿ ಅಥವಾ ಬಟ್ಟೆಯ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಕುದಿಯುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ನೀರಿನ ಅಂಶ ಆವಿಯಾಗಿ ನಂತರ ಕಬ್ಬಿನ ಹಾಲು (ರಸ) ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಮಂದವಾದ ಹಳದಿ ವಸ್ತುವು ಎತ್ತಿ ಬಿಟ್ಟಾಗ ದಾರವಾಗುವ ಹದ ಬಂದಾಗ ಕುದಿಯುವ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸುವ ಅಗಲದ ಸಿಮೆಂಟಿನ ಕಟ್ಟೆಯಿರುವ ಹೊಂಡಕ್ಕೆ ಬಿಡಲಾಗುವುದು ಅಥವಾ ಬೋಗುಣಿಗೆ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಆರಿದ ನಂತರ ಬೇಕಾದ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಆಕಾರದ ಅಚ್ಚುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದು. *ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕುದಿದ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ನಾದಿದ ತಿಳಿಹಿಟ್ಟನ ಹದಕ್ಕೆ ತಂದು ಡಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬುವರು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಬೇಡಿಕೆ ಇದ್ದರೆ ದೋಸೆಯ ಹಿಟ್ಟನ ಹದಕ್ಕೆ ಬಾನಿಯಿಂದ ತೆಗೆದು ಜೇನುತುಪ್ಪದ ರೀತಿಯ "ಜೋನಿ ಬೆಲ್ಲ"ಮಾಡಿ ಡಬ್ಬ ತುಂಬುವರು. ಡಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಕಾಲುಭಾಗ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆ ಜೋನಿಬೆಲ್ಲ ಇರುವುದು, ಅದರ ತಳದಲ್ಲಿ ಚಮಚೆಯಿಂದ ತೆಗೆಯಬಹುದಾದ ಗಟ್ಟಿ ಬೆಲ್ಲ ಇರುವುದು. ಹೀಗೆ ಈಗ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿ ಆಗುವುದು. *ಹಿಂದೆ ಕಬ್ಬು ಹಿಂಡಲು 8"-10” ದಪ್ಪದ ಎರಡು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ದುಂಡನೆಯ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಣೆಯನ್ನು ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಉದ್ದ ನೊಗಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿ ಕೋಣಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಕೋಣಗಳು ಸುತ್ತತಿರುಗುವ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಕಣೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಕಣೆಗಳ ನಡುವೆ ಕಬ್ಬುಕೊಟ್ಟು (ತುರಕಿ) ಅದು ಜಜ್ಜಿ ರಸ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸೋಯಿಸಿ ದೊಡ್ಡ ಕಡಾಯಿಯಲ್ಲಿ (ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಾನಿ)ಕಾಯಿಸಿ ತೆಳುವಾದ ಇಡ್ಡಲಿ ಹಿಟ್ಟಿನಂತಿರುವ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಅಥವಾ ನಸು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಬಿಸಿ ಆರಿದ ನಂತರ ಕೊಡದ ಆಕೃತಿಯ ಮಡಕೆಗೆ ತುಂಬಿ ಅದರ ಬಾಯಿಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸಣ್ಣ ತಟ್ಟೆಯಿಟ್ಟು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಗಾಳಿಯಾಡದಂತೆ ಮೆತ್ತುತ್ತಿದ್ದರು.ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗಡಿಗೆ ಅಥವಾ ಮಡಕೆಯ ಬದಲು ತಗಡಿನ ಡಬ್ಬಿಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬುತ್ತಿದ್ದರು ಈಗ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಡಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬುವರು. *ಬಯಲುಸೀಮೆಯ ಕಡೆ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಗಟ್ಟಿಹದದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಬಾನಿಯಿಂದ ಇಳಿಸಿ ಉಂಡೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವರು ಅಥವಾ ಬಕೇಟಿನ ಮಾದರಿಯ ಆನೆಪಿಂಟೆ ಬೆಲ್ಲ ಮಾಡುವರು. ಒಂದು ಕೆಜಿ ಯಿಂದ ಹದಿನೈದು ಕೆಜಿಯವರೆಗೂ ತೂಗುವ ಬೆಲ್ಲದ ಅಚ್ಚು ಮಾಡುವರು. ಹೀಗೆ ಅಚ್ಚುಮಾಡಲು ಕೆಲವರು ಅಡಿಗೆ ಸೋಡಾ, ಸುಣ್ಣ ಮತ್ತು ಇತರ ವನಸ್ಪತಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು, ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ತೂಕ ಬರಲು ಸೇರಿಸವರು. ಆದರೆ ಅದು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ.<ref name="organicfacts.net">https://www.organicfacts.net/health-benefits/other/what-is-jaggery.html</ref> {| class="wikitable" | align="right" |- |colspan=2 style="background:#eee;" |<center>100ಗ್ರಾಂ ಬೆಲ್ಲದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಣಶಗಳು</center> |- |ಕ್ಯಾಲೊರಿ || 383 |- |ಸರ್ಕೋಸ್ || 65-95 gr |- |ಪ್ರಕ್ಟೋಸ್ &ಗ್ಲೂಕೊಸ್ ||10-15gr |- |ಪ್ರೊಟೀನ್ || 0.4gr |- |ಕೊಬ್ಬು || 0.1gr |- |ಕಬ್ಬಿಣ || 11&nbsp;mg |- |ಮೆಗ್ನೀಶಿಯಂ || 70–90&nbsp;mg |- |ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ || 1050&nbsp;mg |- |ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ || 0.2- 0.5&nbsp;mg |- !ಖನಿಜಾಂಶ || 5% |- |ವಿಟಮಿನ್ ||ಬಿ |- |ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಂ + || ಫಾಸ್ಪರಸ್+ |- |ತಾಮ್ರಾಂಶ || + |} ==ವಿವರ== *ಬೆಲ್ಲದ ಹೆಸರು:ಮೆಕ್ಷಿಕ-ಪಿಲಾಂತಿಲ್ಲೊ; ಭಾರತ -ಗರ್ ; ಮಲೇಷಿಯಾ -ಗುಲ್ಮೇರಾ; ಸಂಸ್ಕೃತ-ಗುಡಾ.ಇಂಗ್ಲಿಷ್-[[:en:Jaggery|ಜಾಗರಿ]]. *ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಉತ್ಪನ್ನ ಬೆಲ್ಲ. ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ಸಕ್ಕರೆ ಉತ್ಪನ್ನ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವದ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ್ದು 70% ಪಾಲು ಇದೆ. ಬೆಲ್ಲದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ಕರೆ ಬಳಸುವ ದೇಶ ಭಾರತ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ಲಕ್ಷ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. *'''ಭಾರತದಲ್ಲಿ 3 ಕೋಟಿ ಟನ್ ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ 36% ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ''' *ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಬ್ಬು ಹಾಗೂ ಖರ್ಜೂರದ ಮರದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಖರ್ಜೂರದ ರಸದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುವ ಬೆಲ್ಲ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆ ಹಾಗೂ ದೊರೆಯುವುದು ಕಡಿಮೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಇರುವುದು. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], [[ನೇಪಾಳ]], ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಬೆಲ್ಲದ–ಸಂಪ್ರದಾಯ: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದವರಿಗೆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಕೊಡುವ ರೂಢಿಯಿದೆ. ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ದನಿಯಾ ಹಾಗೂ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. <ref name="organicfacts.net"/> ==ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ== *ಸಂಸ್ಕರಿತ ಸಕ್ಕರೆಗಿಂತ ಬೆಲ್ಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಕಂಬಿ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಸಕ್ಕರೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಟಮಿನ್ ಮತ್ತು ಖನಿಜಾಂಶ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಿತ ಸಕ್ಕರೆಗಿಂತ ಬೆಲ್ಲವೇ ಉತ್ತಮ. ;ಕೆಲವು ಔಷಧೀಯ ಗುಣ: *ಕೀಲು ನೋವಿದ್ದವರಿಗೆ, ಋತು ಸಮಸ್ಯೆ ಇದ್ದವರಿಗೆ ಇದರ ಸೇವನೆ ಒಳ್ಳೆಯದು. ನಿಶ್ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಳಲುವವರಿಗೆ ಉಪಕಾರಿ. ಮಲಬದ್ಧತೆ ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ವಾಸನಾಳ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪಿತ್ತಕೋಶದ ವಿಷಕಾರಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆ್ಯಸಿಡಿಟಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದು. ಟಾನಿಕ್‌ಗಳಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತಹೀನತೆ ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ರಕ್ತ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಲ ಸೇವನೆ ಎಂಡಾರ್ಫಿನ್ ಹಾರ್ಮೋನಿಗೆ ಪ್ರೇರಕವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಆತಂಕ, ಒತ್ತಡ ಹಾಗೂ ಋತುಸ್ರಾವದ ಮುನ್ನದ ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನೆಗಡಿ, ಶೀತಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯದು. *ಆದರೆ ಮಿತಿ ಮೀರಿ ಬೆಲ್ಲ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಸ್ಥೂಲಕಾಯ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಟೈಪ್‌ 2 ಮಧುಮೇಹಕ್ಕೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>19/07/2016 www.prajavani.net/article/ಬೆಲ್ಲ-ತಿನ್ನಬೇಕೇಕೆ</ref> ==ನೋಡಿ== *[https://zeenews.india.com/kannada/health/jaggery-can-be-used-against-piles-many-more-also-have-benefits-31909 ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ತಮ ಮನೆಮದ್ದು, ಇತರೆ ರೋಗಗಳಿಗೂ ಇದು ರಾಮಬಾಣ;;ಬೆಲ್ಲದ ಬಳಕೆಯು ದೇಹಕ್ಕೆ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹಾಲುಣಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ ಇದು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.Updated: Sep 6, 2020] == ಆಧುನಿಕ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಲೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನವು ಕಬ್ಬಿನ ರಸವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು, ಶೋಧಿಸಿ, ಬಿಸಿಮಾಡಿ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಮೂಲ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಮೂಲ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ, ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ರಸ ತೆಗೆಯಲು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಷರ್‌ಗಳು, ರಸ ಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉಪಕರಣಗಳು, ಸುಧಾರಿತ ಕುಲುಮೆಗಳು, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಮೌಲ್ಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಆಧುನೀಕರಣದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ದಕ್ಷತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಇಂಧನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ಸ್ವಚ್ಛತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಉತ್ಪನ್ನದ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ ಸಾಧಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಸೇರಿವೆ. == ಬೆಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ == ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು, ನೀರು, ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉಪಕರಣಗಳು, ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳ, ಕಾರ್ಮಿಕರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಂತಿಮ ಉತ್ಪನ್ನದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಆಧುನಿಕ ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಉಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಮೇಲ್ಮೈಗಳು, ರಸ ಶೋಧನೆ, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಬಿಸಿಮಾಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಟೇನ್‌ಲೆಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ SS 304 food-grade stainless steel ಉಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಮಂಡ್ಯದ ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. == ರಾಸಾಯನಿಕ ಮುಕ್ತ ಬೆಲ್ಲ == '''ರಾಸಾಯನಿಕ ಮುಕ್ತ ಬೆಲ್ಲ''' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೃತಕ ಅಥವಾ ಅನಗತ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಬಳಸದೇ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ "ರಾಸಾಯನಿಕ ಮುಕ್ತ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು "ಬೆಲ್ಲದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಂಶವೇ ಇಲ್ಲ" ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸುವುದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸರಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಹಾರದಲ್ಲಿರುವ ನೀರು, ಸಕ್ಕರೆ, ಖನಿಜಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ "ರಾಸಾಯನಿಕ ಮುಕ್ತ" ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಯಾವ ಕೃತಕ ಬಣ್ಣಗಳು, ಸಂರಕ್ಷಕಗಳು, ಸೇರಿಸಿದ ಸಕ್ಕರೆ, ಸಲ್ಫರ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿದೆ. ಮಂಡ್ಯದ ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್ ತನ್ನ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ hygienic conditionsನಲ್ಲಿ chemical free / organic jaggery preparationಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುವುದಾಗಿ ಮತ್ತು safe food-grade SS 304 stainless steel ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಕರಿಗೆ chemical-free jaggery preparation ಕುರಿತು ತರಬೇತಿಯನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya |access-date=2026-08-23 }}</ref> == ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಲ್ಲ == '''ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಲ್ಲ''' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿನ ರಸವನ್ನು ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದ ಮೂಲ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಲ್ಲ ಎಂಬ ಪದವು ಸ್ವತಃ ಸಾವಯವ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕಬ್ಬನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿ, ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬಣ್ಣ, ಕೃತಕ ಸುವಾಸನೆ ಅಥವಾ ಇತರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಳಸದೇ ತಯಾರಿಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಲ್ಲ ಎಂದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಇಂತಹ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಕೇವಲ "ನೈಸರ್ಗಿಕ" ಎಂಬ ಪದದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ "ಸಾವಯವ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. == ಸಾವಯವ ಬೆಲ್ಲ == '''ಸಾವಯವ ಬೆಲ್ಲ''' ಎಂಬುದು ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಅನ್ವಯಿಸುವ ಸಾವಯವ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಆಹಾರವನ್ನು Food Safety and Standards Authority of India (FSSAI) ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. Food Safety and Standards (Organic Foods) Regulations, 2017 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ National Programme for Organic Production (NPOP) ಮತ್ತು Participatory Guarantee System for India (PGS-India) ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Organic Food |url=https://fssai.gov.in/standards/organic-food |website=Food Safety and Standards Authority of India |access-date=2026-08-23 }}</ref> FSSAIಯ Jaivik Bharat ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸಾವಯವ ಆಹಾರವು ಸಾವಯವ ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ತಯಾರಾಗಿರಬೇಕು. ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಲೇಬಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವ FSSAI ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣದ ವಿವರಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Consumer Guidance – Organic Food |url=https://jaivikbharat.fssai.gov.in/consumer_guidance.php |website=Jaivik Bharat, FSSAI |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಹೀಗಾಗಿ "ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಲ್ಲ" ಮತ್ತು "ರಾಸಾಯನಿಕ ಮುಕ್ತ ಬೆಲ್ಲ" ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು "ಸಾವಯವ ಬೆಲ್ಲ" ಎಂಬ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. == ರಾಸಾಯನಿಕ ಮುಕ್ತ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಬೆಲ್ಲದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ == ರಾಸಾಯನಿಕ ಮುಕ್ತ ಬೆಲ್ಲದ ಹೇಳಿಕೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೆಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೃತಕ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಳಸದೇ ಇರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಲ್ಲ ಎಂಬ ಪದವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೂಲ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾವಯವ ಬೆಲ್ಲದ ಹೇಳಿಕೆಯು ಇದಕ್ಕಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಸಾವಯವ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಕಬ್ಬಿನ ಕೃಷಿ, ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ನಿರ್ವಹಣೆ, traceability ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾವಯವ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. | ಪದ | ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥ | ಸಾವಯವ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ | |---|---|---| | ರಾಸಾಯನಿಕ ಮುಕ್ತ ಬೆಲ್ಲ | ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೃತಕ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಳಸದೇ ತಯಾರಿಸಿದ ಬೆಲ್ಲ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆ | ಸ್ವತಃ ಸಾವಯವ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ | | ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಲ್ಲ | ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಿಂದ ನೈಸರ್ಗಿಕ/ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಬೆಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿವರಣೆ | ಸ್ವತಃ ಸಾವಯವ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ | | ಸಾವಯವ ಬೆಲ್ಲ | ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ಬೆಲ್ಲ | ಅನ್ವಯಿಸುವ ಸಾವಯವ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿರುತ್ತವೆ | FSSAIಯ ಪ್ರಕಾರ NPOP ಮತ್ತು PGS-India ಎರಡೂ ಸಾವಯವ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions on Organic Foods |url=https://jaivikbharat.fssai.gov.in/pdf/faq.pdf |website=Food Safety and Standards Authority of India |access-date=2026-08-23 }}</ref> == ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮ == ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ಸಕ್ಕರೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಬೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಲೆಮನೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆಧುನಿಕ ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳವರೆಗೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮವು ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಗಾರರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಗಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. NABARDನ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಭಾವ್ಯತಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳ ಆಧುನೀಕರಣ, ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನೂ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ವರದಿಗಳು ಗುರುತಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Potential Linked Plan – Mandya |url=https://www.nabard.org/ |website=NABARD |access-date=2026-08-23 }}</ref> == ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನ == '''ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನ''' (One District One Product – ODOP) ಯೋಜನೆಯಡಿ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ '''ಬೆಲ್ಲ''' (Jaggery) ಅನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ Ministry of Food Processing Industriesನ PMFME ಯೋಜನೆಯ ODOP ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ Jaggery ಅನ್ನು ODOP ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=States with Jaggery and Allied Products as ODOP |url=https://pmfme.mofpi.gov.in/pmfme/newsletters/mediapr/enewsfeb2.html |website=Ministry of Food Processing Industries, Government of India |access-date=2026-08-23 }}</ref> ODOP ವಿಧಾನವು ಸ್ಥಳೀಯ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಂಡ್ಯಕ್ಕೆ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ODOP ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿರುವುದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಬ್ಬು ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮದ ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. == ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್ == ಮಂಡ್ಯದ ವಿ.ಸಿ. ಫಾರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. University of Agricultural Sciences, Mandyaನ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ Jaggery Park Incubation Centre ಅನ್ನು 2011ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ funding agencyಗಳಾಗಿ RKVY ಮತ್ತು Ministry of Food Processing Industries, Government of Indiaನ PMFME ಅನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛ ಮತ್ತು ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಉಪಕರಣಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ವಿಧಾನಗಳು, ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಕುರಿತು ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರಿಣಿತರ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya |access-date=2026-08-23 }}</ref> == ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಚ್ಚು ಬೆಲ್ಲದ ಜೊತೆಗೆ ಬೆಲ್ಲದ ಪುಡಿ, ಅರೆಘನ ಬೆಲ್ಲ, ದ್ರವ ಬೆಲ್ಲ, ಬಕೆಟ್-ಮೌಲ್ಡ್ ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಬೆಲ್ಲ ಆಧಾರಿತ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ವಿವಿಧ ಬಳಕೆಗಳು, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಗಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ರೂಪಿಸಬಹುದು. ಜಗ್ಗರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ value-added jaggery products, packaging ಮತ್ತು storage technologies ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೂ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Jaggery Park Incubation Centre |url=https://uasmandya.edu.in/jaggery-park |website=University of Agricultural Sciences, Mandya |access-date=2026-08-23 }}</ref> == ಆಧುನಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು == ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಲೆಮನೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ನೀಡುವ ಆಧುನಿಕ ಘಟಕಗಳೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇಂತಹ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ರಸ ತೆಗೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳು, ರಸ ಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉಪಕರಣಗಳು, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ, ಮೌಲ್ಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಆಧುನಿಕ ಘಟಕಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. == Shree Agro Food Industries == ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಖಾಸಗಿ ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ [https://www.shreejaggery.com/ Shree Agro Food Industries] ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು. ಸಂಸ್ಥೆಯು [https://www.shreejaggery.com/ Shree Natural Jaggery] ಎಂಬ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಕಬ್ಬಿನ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, Shree Natural Jaggery ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ನಡಿ ಮಂಡ್ಯ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಕಬ್ಬಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಟಿತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಬ್ಬಿನ ರಸ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಆಹಾರ-ದರ್ಜೆಯ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=About Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/about-us/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> == Shree Natural Jaggery ಉತ್ಪನ್ನಗಳು == [https://www.shreejaggery.com/ Shree Natural Jaggery] ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ಪನ್ನ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ: * ಸೆಮಿ-ಸಾಲಿಡ್ ಬೆಲ್ಲ * ಬಕೆಟ್-ಮೌಲ್ಡ್ ಬೆಲ್ಲ * ಅಚ್ಚು ಬೆಲ್ಲ * ಆಣಿ ಬೆಲ್ಲ * ಬೆಲ್ಲದ ಪುಡಿ ಮುಂತಾದವು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Products – Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/products/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> == Shree Natural Jaggeryಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಿಧಾನ == ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, Shree Natural Jaggeryಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ಆಯ್ಕೆ, ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ರಸ ತೆಗೆಯುವುದು, ರಸವನ್ನು ಶೋಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ, ತಂಪುಗೊಳಿಸುವಿಕೆ, ಮೌಲ್ಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಹಂತಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=About Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/about-us/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಟಿತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ '''SS 304 food-grade stainless steel pans''' ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=About Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/about-us/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> == Shree Natural Jaggeryಯ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಹೇಳಿಕೆಗಳು == [https://www.shreejaggery.com/ Shree Natural Jaggery]ಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬಣ್ಣಗಳು, ಕೃತಕ ಸುವಾಸನೆಗಳು, ಸಂರಕ್ಷಕಗಳು, ಸೇರಿಸಿದ ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಸೇರಿಸಿದ ಸಲ್ಫರ್ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> ಈ ಹೇಳಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಕಟಿತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಿಧಾನದ ಕುರಿತು self-published claim ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಸಾವಯವ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪುರಾವೆಯಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು "ಸಾವಯವ ಬೆಲ್ಲ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ. ಸಾವಯವ ಆಹಾರದ ಬಗ್ಗೆ FSSAI ನಿಯಮಗಳು NPOP ಮತ್ತು PGS-India ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Organic Food |url=https://fssai.gov.in/standards/organic-food |website=Food Safety and Standards Authority of India |access-date=2026-08-23 }}</ref> == ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕ == [https://www.shreejaggery.com/ Shree Agro Food Industries]ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಸಂಪರ್ಕ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕದ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ:<ref>{{Cite web |title=Contact Us – Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/contact-us/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> '''Shree Agro Food Industries''' No. 581/239/4/2, Sy.No. 239/4, Mandya–Nagamangala Main Road, H. Malligere Village & Post, Dudda Hobli, Mandya Taluk, Karnataka – 571403, India. == ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ == Shree Natural Jaggery ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮಾರಾಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Shop – Shree Natural Jaggery |url=https://www.shreejaggery.com/shop/ |website=Shree Natural Jaggery |access-date=2026-08-23 }}</ref> == ಮಂಡ್ಯ ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮದೊಂದಿಗೆ Shree Agro Food Industriesನ ಸಂಬಂಧ == [https://www.shreejaggery.com/ Shree Agro Food Industries] ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಬ್ಬು ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. [https://www.shreejaggery.com/ Shree Natural Jaggery] ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಬೆಲ್ಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಿಧಾನಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಇಂತಹ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಉತ್ಪನ್ನ ರೂಪಿಸುವಿಕೆ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆ == ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಲ ಉದ್ಯಮವು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಗಾರರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಬೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್, ಸಾಗಣೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆವರೆಗೆ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಕೇವಲ ಮೂಲ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪುಡಿ, ದ್ರವ, ಅರೆಘನ, ಅಚ್ಚು ಮತ್ತು ಇತರ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. == ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಕುರಿತು == ಬೆಲ್ಲದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಗಳಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಬ್ಬಿನ ಮೂಲ, ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಉತ್ಪನ್ನದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಬೆಲ್ಲವು ಸಕ್ಕರೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಮಿತವಾಗಿ ಸೇವಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಬೆಲ್ಲವು ಸಂಸ್ಕರಿತ ಸಕ್ಕರೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕೆಲವು ಖನಿಜಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದಾದರೂ, ಅದನ್ನು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಔಷಧಿ ಅಥವಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬೆಲ್ಲದ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಕುರಿತು ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. == ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ == [https://www.shreejaggery.com/ Shree Agro Food Industries] ಮತ್ತು [https://www.shreejaggery.com/ Shree Natural Jaggery]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಧ್ಯಮ ವಿಷಯಗಳು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. * [https://www.youtube.com/watch?v=-zc2_DSkfGo Masala Chai Media – Shree Natural Jaggery ಕುರಿತು ವೀಡಿಯೊ] == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://www.shreejaggery.com/ Shree Natural Jaggery – ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] * [https://www.shreejaggery.com/about-us/ Shree Natural Jaggery – ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಾಹಿತಿ] * [https://www.shreejaggery.com/products/ Shree Natural Jaggery – ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪಟ್ಟಿ] * [https://www.shreejaggery.com/shop/ Shree Natural Jaggery – ಆನ್‌ಲೈನ್ ಅಂಗಡಿ] * [https://www.shreejaggery.com/contact-us/ Shree Agro Food Industries – ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಹಿತಿ] * [https://uasmandya.edu.in/jaggery-park Jaggery Park Incubation Centre – University of Agricultural Sciences, Mandya] * [https://pmfme.mofpi.gov.in/pmfme/newsletters/mediapr/enewsfeb2.html PMFME – Jaggery as ODOP] ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *jaggery automatic plant quality [https://www.youtube.com/watch?v=UeLINkZYscg] *ಮಲೆನಾಡು ಬೆಲ್ಲ-ಆಲೆಮನೆ [https://www.youtube.com/watch?v=pHjgVskb2ME] *[http://www.indiacurry.com/desserts/makinggur.htm IndiaCurry.com Gur Making] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111208041953/http://www.indiacurry.com/desserts/makinggur.htm |date=2011-12-08 }} *[http://jalandharphotos.blogspot.com/2006/09/roadside-jaggery-gur-manufacture.html Step by step illustrated process of jaggery manufacturing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708043735/http://jalandharphotos.blogspot.com/2006/09/roadside-jaggery-gur-manufacture.html |date=2011-07-08 }} *[http://www.palmsociety.org/public/english/chamaerops/043_2.shtml Khejur Gur Making (Gur from Silver Date Palm)] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆಹಾರ]] [[ml:ശര്‍ക്കര]] [[sv:Palmsocker]] m1neontfso7drc24pkw666vo8mc8hv0 0 23050 1383943 1368680 2026-08-22T20:43:02Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383943 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disease | Name = Rickets | Image = XrayRicketsLegssmall.jpg | Caption = [[Radiograph]] of a two-year-old rickets sufferer, with a marked [[genu varum]] (bowing of the [[femur]]s) and decreased bone [[Opacity (optics)|opacity]], suggesting poor [[bone mineralization]] | ICD10 = {{ICD10|E|55| |e|50}} | ICD9 = {{ICD9|268}} | DiseasesDB = 9351 | eMedicineSubj = ped | eMedicineTopic = 2014 | MedlinePlus = 000344 | MeshName = Rickets | MeshNumber = D012279}} '''ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗ/ಹಕ್ಕಿರೋಗ''' ಎಂಬುದು [[ಮಗು|ಮಕ್ಕಳ]] [[ಮೂಳೆ|ಮೂಳೆಗಳನ್ನು]] ಮೆದುಗೊಳಿಸಿ ಸಂಭಾವ್ಯ [[ಮೂಳೆ ಮುರಿತ(Bone fracture)|ಮೂಳೆಮುರಿತ]] ಹಾಗೂ ವಿರೂಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವಂಥ [[ರೋಗ]]. ಅನೇಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗವು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಡುವ ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯ ರೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರಣ ಡಿ [[ಜೀವಸತ್ವಗಳು|ಜೀವಸತ್ವದ]] ಕೊರತೆಯಾದರೂ, [[ಆಹಾರ|ಆಹಾರದಲ್ಲಿನ]] ಅಗತ್ಯ [[ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ]]ನ ಕೊರತೆಯೂ ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗಕ್ಕೆ (ವಿಪರೀತ [[ಅತಿಸಾರ]] ಹಾಗೂ [[ವಾಂತಿ|ವಾಂತಿಗಳು]]) ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ವಯಸ್ಕರಿಗೂ ಇದು ಬಾಧಿಸಬಹುದಾದರೂ, ಬಹುಪಾಲು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ [[ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ]]ಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ [[ಬಾಲ್ಯ|ಬಾಲ್ಯದ]] ಪ್ರಾರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿದ್ದ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಅಥವಾ [[ಉಪವಾಸ]]ಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಇಂತಹುದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಅಸ್ಥಿಮಾರ್ದವ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ D ಜೀವಸತ್ವದ ಕೊರತೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000376.htm ಮೆಡ್‌ಲೈನ್‌ಪ್ಲಸ್‌ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ: ಅಸ್ಥಿಮಾರ್ದವ]</ref> "ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗ/ರಿಕೆಟ್ಸ್‌‌" ಪದದ ಮೂಲವು ಮಡಿಸುವುದು ಎಂಬರ್ಥ ಬರುವ ಬಹುಶಃ ಹಳೆಯ ಆಂಗ್ಲ ಪ್ರಭೇದದ 'ರಿಕನ್‌' ಆಗಿರಬಹುದು. ಗ್ರೀಕ್‌ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನ ಪದ "ರಾಚೈಟಿಸ್‌ " ("ಬೆನ್ನೆಲುಬಿನ ಉರಿಯೂತ" ಎಂಬರ್ಥ ಬರುವ ಪಾಕ್ಸಿಟಿಕ್‌/ραχίτις) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ನಂತರ ಬಹುಪಾಲು ಪದದ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿನ ಸಾಮ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದವಾಗಿ ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು. == ಸೋಂಕು/ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕಶಾಸ್ತ್ರ == ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ವಿಪರೀತ ಹೆಚ್ಚಿರುವವರೆಂದರೆ: * [[ಬಿಸಿಲು|ಬಿಸಿಲಿಗೆ]] ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳದ ತಾಯಂದಿರ ಎದೆಹಾಲು ಕುಡಿದು ಬೆಳೆದ [[ಶಿಶು|ಶಿಶುಗಳು]] * ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳದ ಎದೆಹಾಲು ಕುಡಿದು ಬೆಳೆದ ಶಿಶುಗಳು * ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎದೆಹಾಲು ಕುಡಿದು ಬೆಳೆದ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡ ದಟ್ಟ ಮುಖಛಾಯೆಯ ಶಿಶುಗಳು (ಉದಾ. [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ]], ಕಪ್ಪು ಮಕ್ಕಳು) * ಲ್ಯಾಕ್ಟೋಸ್‌ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯಿಲ್ಲದಂತಹ [[ಹಾಲು]] ಕುಡಿಯದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕೆಂಪು ಕೂದಲಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ D ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಲ್ಲ ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆಂದು ಊಹೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ೬ ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ೨೪ ತಿಂಗಳುಗಳ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಳೆಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದುವುದರಿಂದ ಆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದಾಗಬಹುದಾದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ದ/ನೀಳ ಮೂಳೆಗಳ ಬಾಗುವಿಕೆ ಅಥವಾ ವಿರೂಪಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಬಾಗಿದ ಬೆನ್ನು ಸೇರಿವೆ. == ರೋಗನಿದಾನ ಶಾಸ್ತ್ರ == [[ಜಠರಗರುಳು ವ್ಯೂಹ|ಕರುಳು]] ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ ಅನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು D ಜೀವಸತ್ವವು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಬಿಸಿಲು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೇರಳಾತೀತ ಬೆಳಕು ಮಾನವ [[ಚರ್ಮ|ಚರ್ಮದ]] ಕೋಶಗಳಿಗೆ, D ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಸಕ್ರಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. D ಜೀವಸತ್ವವಿಲ್ಲದಾಗ ಆಹಾರದಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂಅನ್ನು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂರಾಹಿತ್ಯತೆ ಉಂಟಾಗಿ, [[ಅಸ್ತಿಪಂಜರ|ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ]] ಹಾಗೂ [[ಹಲ್ಲು|ಹಲ್ಲುಗಳ]] ವಿರೂಪಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಉದಾ. ಅತಿಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯಂತಹ ನರಸ್ನಾಯುಕ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಮೈದೋರುತ್ತವೆ. ಮಾರ್ಗರೀನ್‌/ಕೃತಕ ಬೆಣ್ಣೆ, ಸಾರವರ್ಧಿತ ಹಾಲು ಹಾಗೂ ರಸಗಳು, [[ಟ್ಯೂನ ಮೀನು|ಟುನಾ]], ಹೆರ್ರಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು [[ಸಾಲ್ಮನ್‌|ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಮೀನುಗಳಂತಹ]] ತೈಲಭರಿತ [[ಮೀನು|ಮೀನುಗಳು]], [[ಬೆಣ್ಣೆ]], [[ಅಂಡ|ಮೊಟ್ಟೆ]], ಮೀನಿನ [[ಯಕೃತ್ತು|ಯಕೃತ್ತಿನ]] [[ಎಣ್ಣೆ|ತೈಲಗಳು]] D ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಹಾರಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. D ಜೀವಸತ್ವ ನಿರೋಧಕ ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ರೋಗವು ಅಪರೂಪದ X-ಸಂಪರ್ಕಿತ ಪ್ರಧಾನ ರೂಪವಾಗಿದೆ. == ರೋಗ-ಲಕ್ಷಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:XrayRicketsLegssmall.jpg|thumb|right|ಗುರುತಿಸಿದ ಜೇನು ವೇರಮ್‌ (ತೊಡೆಯೆಲುಬಿನ ಬಾಗುವಿಕೆ) ಹಾಗೂ ಮೂಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಕೊರತೆಯಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮೂಳೆಯ ಅಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಇಳಿಕೆ ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು ವರ್ಷದ ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗ ಪೀಡಿತ ಮಗುವಿನ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌.]] ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗದ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ: * ಮೂಳೆ ನೋವು ಅಥವಾ ಮಾರ್ದವತೆ/ ಮೃದುತ್ವ * ಎಲುಬುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆವ ತುದಿಗಳು ಮುರುಟುತ್ತವೆ. * ಪಕ್ಕೆಲುಬಿನ ಮೃದ್ವಸ್ಥಿಗಳು ಉಬ್ಬಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ನೋಡಲು ವಿಕಾರರೂಪ ತಾಳುತ್ತದೆ. * ನೆತ್ತಿಗುಳಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ತನಕ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. * ದಂತಬಾಧೆಗಳು; ಹಲ್ಲುಗಳ ಮೊಳೆತ ಮತ್ತು ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ನಿಧಾನವೂ ಕುಂಠಿತವೂ ಆಗುತ್ತವೆ. * [[ಸ್ನಾಯು]] ನಿಶ್ಶಕ್ತಿ (ರಿಕೆಟಿ ಮಯೋಪತಿ ಅಥವಾ "ತುಯ್ದಾಡುವ ಶಿಶು ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು" ಅಥವಾ "ತೆಳ್ಳನೆಯ/ನಿಶ್ಶಕ್ತ ಶಿಶು" (ಶಿಶುವು ತುಯ್ದಾಡುವಂತಿದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ತೀರ ತೆಳ್ಳಗಿದ್ದಾಗ) * ಮೂಳೆಮುರಿತದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ (ಸುಲಭವಾಗಿ ಮುರಿಯಬಲ್ಲ ಮೂಳೆಗಳು), ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರೀನ್‌ಸ್ಟಿಕ್‌ ಮೂಳೆ ಮುರಿತಗಳು * ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದ ವಿರೂಪ ** ಅಂಬೆಗಾಲಿಡುವ ಮಕ್ಕಳು: ಬಾಗಿದ ಕಾಲುಗಳು (ಜೆನು ವೇರಮ್‌) ** ದೊಡ್ಡ ಮಕ್ಕಳು: ತಾಗು-ಮೊಣಕಾಲುಗಳು (ಜೆನು ವಾಲ್ಗಮ್‌) ಅಥವಾ "ಅಸ್ವಚ್ಛ ಮೊಣಕಾಲುಗಳು" ** [[ತಲೆಬುರುಡೆ|ತಲೆಬುರುಡೆಯ]]/ಕಪಾಲದ, [[ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ|ಬೆನ್ನೆಲುಬಿನ]] ಹಾಗೂ ವಸ್ತಿಕುಹರದ ವಿರೂಪಗಳು * ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಡಚಣೆ * ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಮ್‌ ರಾಹಿತ್ಯ ([[ರಕ್ತ|ರಕ್ತದಲ್ಲಿ]] ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ ಮಟ್ಟದ ಕೊರತೆ), ಹಾಗೂ * ಟೆಟನಿ/ಸ್ನಾಯುಸೆಡೆತವ್ಯಾಧಿ (ದೇಹದಾದ್ಯಂತ [[ಸ್ನಾಯು|ಸ್ನಾಯುಗಳ]] ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಸೆಳೆತ). * ಕ್ರೇನಿಯೋಟೇಬ್ಸ್‌ (ಮೃದು ತಲೆಬುರುಡೆ) * ಕಾಸ್ಟೋಚಾಂಡ್ರಲ್‌ ಊತ/ಬಾವು ("ರಿಕೆಟಿ ರೋಸರಿ" ಅಥವಾ "ರಾಚಿಟಿಕ್‌ ರೋಸರಿ" ಎಂದೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ) * ಹ್ಯಾರಿಸನ್‌ನ ನಡವಳಿಕೆ/ವೃದ್ಧಾಚಾರ * ಸ್ವಭೌತಿಕ ಕೋಶಗಳ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದಾಗುವ ಉಭಯ ಮಲೇಯಲಸ್‌ ಚಿಹ್ನೆ * ಕೈಕಾಲುಗಳ ಎಲುಬುಗಳ ಬೆಳೆವ ತುದಿಗಳು ಹಿಗ್ಗಿ ಆ ಎಲುಬುಗಳು ಬಿಲ್ಲಿನಂತೆ ಮಣಿಯುತ್ತವೆ. * [[ಪಾದ|ಪಾದಗಳು]] ಸೊಟ್ಟಗಾಗುವುವು. * ಉದರ ಭಾಗ ಅತಿಶಯವಾಗಿ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. * ಕೈಕಾಲುಗಳು ತೀವ್ರ ಸೆಟೆತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುವು (ಧನುರ್ವಾಯು). * [[ಮಣಿಕಟ್ಟು|ಮಣಿಕಟ್ಟಿನ]] ಅಗಲವಾಗುವಿಕೆಯು ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಸ್ವಭೌತಿಕ [[ಮೃದ್ವಸ್ಥಿ]] ಕೋಶಗಳ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದಾಗಿ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ.[http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rickets_wrist.jpg ] ತೀವ್ರಗೊಂಡ ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗ ಪೀಡಿತನ [[ಕ್ಷ-ಕಿರಣ]] ಅಥವಾ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಒಂದು ಸಿದ್ಧರೂಪವೆಂಬಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ: ಬಾಗಿದ [[ಕಾಲು|ಕಾಲುಗಳು]] (ಕಾಲುಗಳ ಉದ್ದ ಮೂಳೆಯ ಹೊರಭಾಗದ ವಕ್ರತೆ) ಹಾಗೂ ವಿರೂಪಗೊಂಡ ಎದೆ. ತಲೆಬುರುಡೆಯಲ್ಲಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಎದ್ದುಕಾಣುವಂತಹ "ಚಚ್ಚೌಕ ತಲೆಯನ್ನು" ಹೊಂದಿರುವ ಭಾವ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡದೇ ಹೋದರೆ ಈ ವಿರೂಪಗಳು ವಯಸ್ಕರಾದಾಗಲೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಕ್ಕಳ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ. [[ಕೆಮ್ಮು]], ಬೆವರುವಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಬಾಧೆಗಳೂ ಮಗುವಿಗೆ ತಟ್ಟುತ್ತವೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಣಾಮಗಳೆಂದರೆ ಉದ್ದನೆಯ ಮೂಳೆಗಳ ಶಾಶ್ವತ ವಕ್ರತೆ ಅಥವಾ ವಿರೂಪತೆ ಹಾಗೂ ಬಾಗಿದ ಬೆನ್ನು. == ರೋಗನಿರ್ಣಯ == ವೈದ್ಯರು ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗವನ್ನು ಇವುಗಳಿಂದ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಬಲ್ಲರು: * ರಕ್ತ ತಪಾಸಣೆ ** ರಕ್ತಸಾರದ [[ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ]] ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂನ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು, ರಕ್ತಸಾರದ [[ರಂಜಕ]] ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಿರಬಹುದು, ಹಾಗೂ ರಕ್ತಸಾರದಲ್ಲಿನ ಕ್ಷಾರಸಂಬಂಧಿ ಫಾಸ್ಫಟೇಸ್‌ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಿರಬಹುದು. * [[ಅಪಧಮನಿ|ಅಪಧಮನಿಯ]] ರಕ್ತ ಅನಿಲಗಳು, ಚಯಾಪಚಯಿಕ ಆಮ್ಲವ್ಯಾಧಿ ಇರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು * ಬಾಧಿತ ಮೂಳೆಗಳ ಎಕ್ಸ್-ರೇಗಳು ಮೂಳೆಗಳಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ ಪ್ರಮಾಣದ ನಷ್ಟ ಅಥವಾ ಮೂಳೆಗಳ ಆಕಾರ ಹಾಗೂ ರಚನೆಯಲ್ಲಾಗಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು. * ಮೂಳೆಯ ಅಂಗಾಂಶಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅಪರೂಪವಾಗಷ್ಟೇ ಮಾಡುವುದಾದರೂ, ಮಾಡಿದಾಗ ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗದ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಚ್ಚಳಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು. == ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಹಾಗೂ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ == ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಹಾಗೂ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ''[http://dictionary.reference.com/browse/antirachitic ಕುಟಿಲವಾತನಿರೋಧ]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಆಹಾರಪದ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ಬಿಸಿಲು === [[ಚಿತ್ರ:Cholecalciferol.svg|thumb|ಕೊಲೆಕ್ಯಾಲ್ಷಿಫೆರೊಲ್‌ (D3)]] [[ಚಿತ್ರ:Ergocalciferol.svg|thumb|ಎರ್ಗೋಕ್ಯಾಲ್ಷಿಫೆರೊಲ್‌ (D2)]] ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ, ಫಾಸ್ಫೇಟ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ D ಜೀವಸತ್ವದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೇವನೆ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ. ನೇರಳಾತೀತ B ಬೆಳಕಿಗೆ ([[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನು]] ನೆತ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗಿನ ಬಿಸಿಲು) ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, [[ಕಾಡ್ ಮೀನು|ಕಾಡ್‌ ಮೀನಿನ]] ಯಕೃತ್ತಿನ ತೈಲ, ಹಾಲಿಬಟ್‌‌ ಯಕೃತ್ತಿನ ತೈಲ, ಹಾಗೂ ವಯೋಸ್ಟೆರಾಲ್‌ ಜೀವಸತ್ವ ಇವೆಲ್ಲವೂ D ಜೀವಸತ್ವದ ಸ್ರೋತಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಿಸಿಲಿನ ನೇರಳಾತೀತ B ಬೆಳಕು ಹಾಗೂ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ ಮತ್ತು ರಂಜಕಗಳ ಸೂಕ್ತ ಪೂರಣವು ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು. ದಟ್ಟವರ್ಣದ ಚರ್ಮದ ಶಿಶುಗಳು [[ನೇರಳಾತೀತ|ನೇರಳಾತೀತ ಕಿರಣ]]ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. [http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/112/2/e132 ನೇರಳಾತೀತ ಬೆಳಕಿನ ಚಿಕಿತ್ಸೆ] ಹಾಗೂ [[ಔಷಧ|ಔಷಧಗಳ]] ಮೂಲಕ D ಜೀವಸತ್ವದ ಮರುಪೂರಣವು ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ಶಿಶುಗಳು ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ೪೦೦ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕಮಾನ/ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಯೂನಿಟ್‌ (IU)ಗಳಷ್ಟು D ಜೀವಸತ್ವ ಸೇವನೆಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. D ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪಡೆಯದ ಮಕ್ಕಳು ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. D ಜೀವಸತ್ವವು ದೇಹವು ಮೂಳೆಗೆ ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ ಪೂರಣ ಮಾಡಲು ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ದೇಹವು ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. === ಪೂರಣ/ಪೂರೈಕೆ === ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ D ಜೀವಸತ್ವ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಆಹಾರದ ಮೂಲಕ ಪೂರಣ ಮಾಡಿ ಹಾಗೂ ಅಥವಾ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. D ಜೀವಸತ್ವ 3 (ಕೊಲೆಕ್ಯಾಲ್ಷಿಫೆರೊಲ್‌) ದ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು D ಜೀವಸತ್ವ 2 ಕ್ಕಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಚರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು D ಜೀವಸತ್ವ ಪೂರಣವನ್ನು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ [[ಚರ್ಮ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್|ಚರ್ಮದ ಅರ್ಬುದಕ್ಕೆ]] ಕಾರಣವಾಗುವ ಅಪಾಯ ಇರುವುದರಿಂದ ಅಸುರಕ್ಷಿತ ನೇರಳಾತೀತ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಬದಲೀ ವಿಧಾನವೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಿನ ಬಿಸಿಲಿರುವ ಒಂದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮಹಾನಗರದಲ್ಲಿರುವ]] ಟೀಷರ್ಟ್‌ ಹಾಗೂ ಷಾರ್ಟ್‌ ಧರಿಸಿರುವ ಓರ್ವ ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯ ಪುರುಷ ೨೦ ನಿಮಿಷಗಳ ಸೂರ್ಯರಕ್ಷಕಪರದೆ ರಹಿತ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ D ಜೀವಸತ್ವದ ೨೦೦೦೦ IUಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್‌ ಪೀಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್‌ (AAP) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಎದೆಹಾಲು ಕುಡಿದ ಶಿಶುಗಳು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ D ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು ಕೇವಲ ಎದೆಹಾಲಿನಿಂದಲೇ ಪಡೆಯಲಾರರು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, AAP ವಿಶೇಷತಃ ಎದೆಹಾಲು ಕುಡಿಯುವ ಶಿಶುಗಳು ೨ ತಿಂಗಳುಗಳ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ಕನಿಷ್ಟ ೧೭ ಔನ್ಸ್‌ಗಳಷ್ಟು D ಜೀವಸತ್ವ-ಸಾರವರ್ಧಿತ ಹಾಲು ಅಥವಾ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವವರೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ D ಜೀವಸತ್ವದ ಪೂರಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Gartner LM, Greer FR |title=Prevention of rickets and vitamin D deficiency: new guidelines for vitamin D intake |journal=Pediatrics |volume=111 |issue=4 Pt 1 |pages=908–10 |year=2003 |month=April |pmid=12671133 |doi=10.1542/peds.111.4.908 |url=http://aappolicy.aappublications.org/cgi/content/full/pediatrics;111/4/908 |access-date=2010-04-08 |archive-date=2009-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803113957/http://aappolicy.aappublications.org/cgi/content/full/pediatrics;111/4/908 |url-status=dead }}</ref> ಪೂರಕ D ಜೀವಸತ್ವದ ಅಗತ್ಯ ಮಾನವ ಎದೆಹಾಲಿನ ವಿಕಾಸದಿಂದುಂಟಾದ ನ್ಯೂನತೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಆಧುನಿಕ ಶಿಶುವಿನ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ (ಅಂದರೆ, ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದಷ್ಟು ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಎದೆಹಾಲು ಕುಡಿವ ಶಿಶುಗಳು ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಪೂರಣವು ಭೌಗೋಳೀಯ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ಬೇಕಾಗಬಹುದು). ನಿಯಮಿತವಾಗಿ [[ವ್ಯಾಯಾಮ]] ಮಾಡಬೇಕು. [[ನೋವು]] ಮತ್ತು [[ಊತ]] ನಿವಾರಿಸಲು ಶೈತ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಬರ್ಫ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಸಂಧಿನೋವು ಮತ್ತು ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಸೈಕಲ್ ಅರ್ಗೋಮೀಟರ್ ತುಳಿಯುವುದರಿಂದ ರೋಗಿಯ ತೂಕ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಆತನ ತ್ರಾಣ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತದೆ. === ಶಿಶು ಲೈಂಗಿಕ ದುರ್ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗ === [http://www.stanford.edu/~pbarnes/docs/publications/Rickets_Abuse.pdf ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗ vs. ದುರ್ಬಳಕೆ : ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಜಾಡ್ಯ] ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ ಹಾಗೆ ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು (ಜನ್ಮಜಾತವಾಗಿ ಬರುವಂತಹವೂ ಸೇರಿದಂತೆ) ಶಿಶು ಲೈಂಗಿಕ ದುರ್ಬಳಕೆಯಂತೆ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ರುಜುವಾತಾಗಿದೆ. == ಆಕರಗಳು == <references></references> == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://aappolicy.aappublications.org/cgi/content/full/pediatrics;111/4/908 D ಜೀವಸತ್ವ ಮರುಪೂರಣಕ್ಕೆ AAPಯ ಶಿಫಾರಸುಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803113957/http://aappolicy.aappublications.org/cgi/content/full/pediatrics;111/4/908 |date=2009-08-03 }} * [http://courses.washington.edu/bonephys/hypercalU/opmal2.html ಅಸ್ಥಿಮಾರ್ದವದ ಬಗೆಗಿನ Dr. ಸೂಸನ್‌ ಒಟ್ಟ್‌'ರ ಜಾಲತಾಣ ] * [http://dictionary.reference.com/search?q=osteomalacia Dictionary.com - ಅಸ್ಥಿಮಾರ್ದವ] * [http://www.fluoridealert.org/health/bone/fluorosis/osteomalacia.html ಫ್ಲೋರೈಡ್‌ & ಅಸ್ಥಿಮಾರ್ದವ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090704024830/http://www.fluoridealert.org/health/bone/fluorosis/osteomalacia.html |date=2009-07-04 }} * [http://www.beyonddiscovery.org/content/view.txt.asp?a=414 D ಜೀವಸತ್ವದ ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗೂ ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130204111737/http://www.beyonddiscovery.org/content/view.txt.asp?a=414 |date=2013-02-04 }} * [http://www.stanford.edu/~pbarnes/docs/Rickets_Abuse.pdf ಕುಟಿಲವಾತ/ಮೆತುಮೂಳೆರೋಗ vs. ದುರ್ಬಳಕೆ : ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಜಾಡ್ಯ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Chorus|00906}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಹಕ್ಕಿರೋಗ}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರೋಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] fs79rh3go4psvgo8ncbyum3ktwprr4z 0 24030 1383891 1359834 2026-08-22T15:32:08Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383891 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:San Diego Zoo entrance elephant.jpg|thumb|right|280px|ಮೇ 2007ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯೆಗೊ ಮೃಗಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ.]] '''ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್''', '''ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್''', '''ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯ''', ಅಥವಾ '''ಮೃಗಾಲಯ''' ಎಂದರೆ ಆವರಣದೊಳಗಡೆಯ ಎಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ [[ಪ್ರಾಣಿ|ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ]] ಅವಕಾಶನೀಡುವ, ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವಂತಹ ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ [[ಆಹಾರ]] ಒದಗಿಸುವಂತಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಸ್ತನಿಗಳಿಗೆ, ಹುಲಿಗಳಿಗೆ, ಪಕ್ಷಿ, ಉರಗ, ಮೀನು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆಂದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳೂ ಇವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಸರ್ಪೋದ್ಯಾನ, ಉರಗೋದ್ಯಾನ, ಮತ್ಸ್ಯಾಗಾರ, ಪಕ್ಷಿಧಾಮ ಎಂದು ಆಯಾ ಗುಂಪಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಎನ್ನುವ ಪದವು [[ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ|ಝುವಾಲಜಿ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ (ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುವ ವಿಜ್ಞಾನ). “ಜ಼ೂ” ಎಂಬ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವನ್ನು ಮೊತ್ತಮೊದಲಿಗೆ ''ಲಂಡನ್ ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌''ಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಇದು 1828 ರಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತಲ್ಲದೇ, ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ 1828ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಿತು.<ref name="ZSL">[http://www.zsl.org/info/about-us/zsls-history,129,AR.html "ಝೆಡ್‌ಎಸ್‌ಎಲ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228235326/http://www.zsl.org/info/about-us/zsls-history%2C129%2CAR.html |date=2008-02-28 }}, ಝುವಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್.</ref> ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ 1000 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ ತೆರೆದಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 80 ರಷ್ಟು ನಗರಗಳಲ್ಲಿವೆ.<ref name="EBZoo2">"Zoo," ''Encyclopaedia Britannia'', 2008.</ref> == ಪದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == 1828ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಲಂಡನ್ ಝೂ ಮೊದಲು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಮೃಗಸಂಗ್ರಹ ಅಥವಾ “ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್” ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇದು “ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮನಾಜರೀ ಆಫ್ ದ ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್” ಎಂಬುದರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತರೂಪವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Blunt29">ಬ್ಲಂಟ್ 1976; ರೀಚೆನ್‌ಬಚ್ 2002, ಪು. 151–163.</ref> “ಝೂ” ಎಂಬ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತರೂಪವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ 1847ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಯುಕೆಯ ಕ್ಲಿಫ್ಟನ್ ಮೃಗಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ, ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಈ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವು ಆಲ್‍ಫ್ರೆಡ್ ವ್ಯಾನ್ಸ್ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಕಲಾಕಾರನ “ವಾಕಿಂಗ್ ಇನ್ ದ ಝೂ ಆನ್ ಸಂಡೇ” ಎಂಬ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡಿತು.<ref name="Blunt29"/> “ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್” ಎಂಬ ಪದವನ್ನು 1891ರಲ್ಲಿ ತೆರೆದ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‍ ಡಿ.ಸಿ.]] ಮತ್ತು 1899ರಲ್ಲಿ ತೆರೆದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತೃತ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು.<ref>ಹೈಸನ್ 2000, ಪು. 29; ಹೈಸನ್ 2003, ಪು. 1356-1357.</ref> ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮೃಗಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ “ಕನ್ಸರ್ವೇಷನ್ ಪಾರ್ಕ್” ಅಥವಾ “ಬಯೋಪಾರ್ಕ್” ಗಳೆಂಬ ಹೊಸ ಪದಗಳು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡವು. ಹೊಸ ಹೆಸರನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅನೇಕ ಮೃಗಾಲಯ ವೃತ್ತಿಪರರು, ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರೂಢ ಮಾದರಿಯ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಟೀಕಿಸಲಾಗುವ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಜ಼ೂ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ದೂರವಿಡಲು, ಬಳಸುವ ಒಂದು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>ಮ್ಯಾಪಲ್ 1995, ಪು. 25.</ref> “ಬಯೋಪಾರ್ಕ್” ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ 1980ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‍ನ ಡಿ.ಸಿ. ಯ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಝೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು.<ref>ರಾಬಿನ್ಸನ್ 1987a, ಪು. 10-17; ರಾಬಿನ್ಸನ್ 1987b, ಪು. 678-682.</ref> 1993 ರಲ್ಲಿ ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'' ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಷನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಗೆ ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ಮೃಗಾಲಯಗಳನ್ನು “ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಷನ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್" ಎಂಬುದಾಗಿ ರೀಬ್ರಾಂಡ್ ಮಾಡಿತು.<ref>ಕಾನ್ವೇ 1995, ಪು. 259-276.</ref> == ಮೃಗಾಲಯಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳು == ನಶಿಸಿಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಹಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಮೃಗಾಲಯಗಳು ರಕ್ಷೆ ನೀಡುವ ಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿವೆ. ವಿರಳವಾಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿಟ್ಟು ಅವುಗಳ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಮೃಗಾಲಯಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಕಾರ, ದೇಹ ರಚನೆ, ಜೀವನಕ್ರಮ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದದ್ದು. ಅವುಗಳ ನಡತೆ, ಜೀವನಕ್ರಮ, ಉಪಯುಕ್ತತೆ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಬಗೆಗೆ ಆಯಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗೆಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲು ಮೃಗಾಲಯಗಳು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ, ಅಂಗರಚನೆ, ನಡತೆ, ರೋಗವಿಜ್ಞಾನ ಇತ್ಯಾದಿ ಹಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲಾಗಿದ್ದು ಹಲವು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಅಂಶಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮಕ್ಕಳಿಗಂತೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸ್ಥಳಗಳು. ಪ್ರಾಣಿಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅವು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಎಲ್ಲ ವಯಸ್ಸಿನವರಿಗೂ ಭೂಮಿಯ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ಮೃಗಾಲಯಗಳು ತಿಳಿವಳಿಕೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡು ಜನರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನವರ್ಧನೆಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಹಲವು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಮೃಗಾಲಯಗಳ ಈ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಸಹಕರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಉಳಿವು-ಅಳಿವಿನ ನಿರಂತರ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಲಾಗದೆ ನಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗಂತೂ ಮೃಗಾಲಯಗಳು ವಿಶ್ರಾಂತಿಧಾಮಗಳಾಗುತ್ತಿವೆ. ಇಂಥ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಶೋಷಣೆಯಿಲ್ಲದ ಮುಕ್ತ ಪರಿಸರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೂ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಮೃಗಾಲಯದ ಕೃತಕ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಲಾರವು ನಿಜ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನಿರಾತಂಕವಾಗಿ ಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ:1950ರಲ್ಲಿ [[ಹವಾಯಿ|ಹವಾಯಿಯ]] [[ಬಾತುಕೋಳಿ|ಬಾತುಕೋಳಿಗಳ]] ಒಂದು ಜೊತೆಯನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಕಾಡುಕೋಳಿ (ವೈಲ್ಡ್ ಫೌಲ್) ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಅವು [[ಅಂಡ|ಮೊಟ್ಟೆಯಿಟ್ಟು]] ಕೇವಲ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 12ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಯುರೋಪಿನ [[ಕಾಡು ಕೋಣ|ಕಾಡುಕೋಣ]] ಸಂತತಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ 1925ರಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಯಿತು. ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಈ ಪಶುಗಳನ್ನು ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದು ಯುರೋಪಿನ ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 50 ಕಾಡು ಕೋಣಗಳಿದ್ದವು. ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ 1938ರಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 97ಕ್ಕೇರಿತು. ಇಂದು 600ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಡುಕೋಣಗಳು ಯುರೋಪಿನ ವಿವಿಧ ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಕೆಲವು ಮೃಗಾಲಯಗಳು ವಿಶೇಷ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಲಂಡನ್ನಿನ ಪ್ರಾಣಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಘ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. 1960ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಘ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೃಗಾಲಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಕೈಪಿಡಿಯೊಂದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮೃಗಾಲಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗೆಗೆ ಮಹತ್ತ್ವದ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಇದೇ ಸಂಘವು ಪ್ರೊಸೀಡಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಜ಼ೂವಾಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ಎಂಬ ಮಾಸಿಕವನ್ನು 1830 ರಿಂದಲೇ ಹೊರತರುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಉದ್ದೇಶ. ಇದೇ ರೀತಿ ಹಲವು ಮೃಗಾಲಯಗಳು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನು ಹೊರತರುತ್ತಿವೆ. [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ ಇಂಥದೇ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಪ್ರಾಣಿ ಪಕ್ಷಿಗಳ ದೇಹಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಎಂಬುದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಮೃಗಾಲಯಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಹತ್ತ್ವದ ದಾಖಲೆಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಎಲ್ಲಿ, ಯಾವಾಗ, ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಕಣೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗಲೇ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ಉದಯವಾಗಿರಬೇಕು. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉಪಯುಕ್ತತೆ ಅಥವಾ ಮಾನವನ ಹವ್ಯಾಸ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬೇಕು. === ಪುರಾತನ ಜಗತ್ತು === ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ ಕ್ರಿ.ಪೂ.4500ರ ಸುಮಾರಿಗೆ [[ಕಲಂಬಿಡೈ|ಪಾರಿವಾಳಗಳನ್ನು]] ಬಂಧನದಲ್ಲಿರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ.2500ರ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಆನೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪಳಗಿಸಿ ಸಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಜಿಪ್ಟಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆ, [[ಕಾಡು ಕುರಿ|ಕಾಡುಕುರಿಗಳ]] ಚಿತ್ರಗಳಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್‍ನ ಪೂರ್ವಿಕ ಮನಾಜರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಪುರಾತನ ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದವರೆಗೆ ದೀರ್ಘವಾದ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅತೀ ಪುರಾತನ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹವು 2009 ರಲ್ಲಿ [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ]] ಹೀರಾಕೊನ್ಪೊಲಿಸ್ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ [[ಉತ್ಖನನ|ಉತ್ಖನನದ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡಿತು, ಅದು ಕ್ರಿ. ಪೂ. 3500 ಸುಮಾರಿನ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹ. ಇದು [[ಹಿಪಪಾಟಮಸ್|ನೀರುಕುದುರೆಗಳು]], ಹಾರ್ಟೆಬೀಸ್ಟ್‌, [[ಆನೆ]]ಗಳು, ಬಬೂನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು [[ಕಾಡು ಬೆಕ್ಕು|ಕಾಡುಬೆಕ್ಕುಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ, ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>World's First Zoo - Hierakonpolis, Egypt, ''Archaeology Magazine'', http://www.archaeology.org/1001/topten/egypt.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712005902/http://www.archaeology.org/1001/topten/egypt.html |date=2010-07-12 }}</ref> ಕ್ರಿ. ಪೂ. ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ (1150), ಚೀನಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಟಾಂಕಿಯು ಜಿಂಕೆಗಳ ಮನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು. ಝೌನ ರಾಜ ವೆನ್ ''ಲಿಂಗ್ ಯು'' (ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಉದ್ಯಾನ) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ 1,500 ಎಕರೆ ಮೃಗಾಲಯವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಕ್ರಿ.ಪೂ.600ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಸ್ಸೀರಿಯ ಹಾಗೂ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯದ ದೊರೆಗಳು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾದ ಇತರರೆಂದರೆ, ಇಸ್ರೇಲ್ ಮತ್ತು ಜುಡಾಹ್ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ ಸೊಲೋಮನ್, ಅಸಿರಿಯಾದ ರಾಜ ಸೆಮಿರಾಮಿ ಹಾಗೂ ಅಶುರ್‍ಬನಿಪಾಲ್, ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯಾದ ರಾಜ ನೆಬುಚಾಡ್ರೆಝಾರ್. ಕ್ರಿ. ಪೂ. ನಾಲ್ಕನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ, ಬಹುತೇಕ ಗ್ರೀಕ್ ನಗರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿದ್ದವು; ಮುಂದೆ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌|ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್]] ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ. ಆತನ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಂತೆಯೇ ಇತ್ತು. [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್]] ತನ್ನ ಸೇನಾ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು [[ಗ್ರೀಸ್|ಗ್ರೀಸ್‍]] ದೇಶಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖನಾಗಿದ್ದನು. ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಟರು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಖಾಸಗಿ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ಅಖಾಡದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರಾದರೂ ಅಖಾಡಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವುದು ತುಂಬಾ ಕುಖ್ಯಾತ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಚರಿತ್ರಕಾರ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಇ.ಎಚ್. ಲೆಕೀ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 366 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಆಯೋಜಿತವಾದ ರೋಮನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಬರೆದನು: {{quote|At one time, a bear and a bull, chained together, rolled in fierce combat across the sand ... Four hundred bears were killed in a single day under [[Caligula]] ... Under [[Nero]], four hundred tigers fought with bulls and elephants. In a single day, at the dedication of the [[Colosseum]] by [[Titus]], five thousand animals perished. Under [[Trajan]] ... lions, tigers, elephants, rhinoceroses, hippopotami, giraffes, bulls, stags, even crocodiles and serpents were employed to give novelty to the spectacle ...<ref>Lecky, W.E.H. ''History of European Morals from Augustus to Charlemagne''. Vol. 1, Longmans, 1869, pp. 280-282.</ref>}}ಪುರಾತನ ಕಾಲದ ಈಜಿಪ್ಟ್ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯದ ಮೃಗಾಲಯಗಳು ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ರಚಿತವಾದಂಥವು. ಅರಿಸ್ಟಾಟಲನ ಕಾಲದ ಮೃಗಾಲಯಗಳು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದವು. ರೋಮನ್ನರು ಮಾತ್ರ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಮನರಂಜನೆಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮೃಗಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ ರೋಮನ್ನರ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಕೊನೆಗೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಳಿಯಿತು. === ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗ === [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‍ನ]] ಹೆನ್ರಿ I ವುಡ್‍ಸ್ಟಾಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ತನ್ನ [[ಅರಮನೆ|ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದನು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಸಿಂಹ|ಸಿಂಹಗಳು]], [[ಚಿರತೆ|ಚಿರತೆ‍ಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಒಂಟೆ|ಒಂಟೆಗಳು]] ಸೇರಿದ್ದವು.<ref name="Blunt152">Blunt, Wilfred. ''The Ark in the Park: The Zoo in the Nineteenth Century''. Hamish Hamilton, 1976, pp. 15-17.</ref> ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‍ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗ್ರ‍ಹಗಳು ಟವರ್ ಆಫ್ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದವಾದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನದನ್ನು 1204 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ ಜಾನ್ I ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದನು. ಮೂರನೇ ಹೆನ್ರಿಯು ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಟ ಎರಡನೇ ಫ್ರೆಡರಿಕ್‌ನಿಂದ ಮದುವೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ 1235ರಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಚಿರತೆಗಳಿದ್ದವು. 1264 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬುಲ್‍ವಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಲಯನ್ ‍ಟವರ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತಲ್ಲದೇ, ಅದು ಟವರ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಸಮೀಪವಿತ್ತು. ಅದನ್ನು 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ I ಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ನೋಡಲು ತೆರೆಯಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4371908.stm "ಬಿಗ್ ಕ್ಯಾಟ್ಸ್ ಪ್ರಾಲ್ಡ್ ಲಂಡನ್ಸ್ ಟವರ್"], ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24, 2005.</ref> 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕವು ಮೂರೂವರೆ ಪೆನ್ಸ್‌ನಷ್ಟಿತ್ತು, ಅಥವಾ ಸಿಂಹಗಳ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು [[ಬೆಕ್ಕು]] ಇಲ್ಲವೇ [[ನಾಯಿ|ನಾಯಿಯನ್ನು]] ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು.<ref name="Blunt15">ಬ್ಲಂಟ್, ವಿಲ್‌ಫ್ರೆಡ್. ''ದಿ ಆರ್ಕ್ ಇನ್ ದಿ ಪಾರ್ಕ್: ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೃಗಾಲಯ'' . ಹಮಿಶ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್, 1976, ಪು. 15-17.</ref> ಲಂಡನ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ತೆರೆದ ನಂತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಲ್ಲ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡವು. ಕ್ರಿ.ಶ.1333ರಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ದೊರೆ ಪ್ಯಾರಿಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೃಗಾಲಯವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಅನಂತರ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಲ್ಲಿ]] 300 ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಮೃಗಾಲಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. === ಆಧುನಿಕ ಯುಗ === [[ಚಿತ್ರ:Versailles M2.JPG|thumb|left|180px|17ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸ್ XIV ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಸೇಲ್ಲೆಸ್ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ಮುಂದೆ ಅಲ್ಲೊಂದು ಇಲ್ಲೊಂದು ಮೃಗಾಲಯಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದರೂ ನವೀನ ಮಾದರಿಯ ಮೃಗಾಲಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾದದ್ದು ಕ್ರಿ.ಶ.1752ರಲ್ಲಿ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತೀ ಹಳೆಯ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ]] ವಿಯೆನ್ನಾ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಿಯೆನ್ನಾದ ಸ್ಕಾನ್‍ಬ್ರನ್ನ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್‌‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಮನಾಜರಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಶ್ರೀಮಂತವರ್ಗದ ಮನಾಜರಿಯು 1752ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು 1755ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1775 ರಲ್ಲಿ [[ಮಡ್ರಿಡ್|ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್‍ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯವೊಂದು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. 1795ರಲ್ಲಿ ಜಾಕ್ಸ್ ಹೆನ್ರಿ ಬೆರ್ನಾರ್ಡಿನ್ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸ್‍ನಲ್ಲಿನ]] ''ಜೆರ್ಡಿನ್ ಡಿಸ್ ಪ್ಲ್ಯಾಂಟ್ಸ್‌'' ನೊಳಗೆ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು [[ಶಿಕ್ಷಣ|ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ]] ವರ್ಸೈಲ್ಸ್‌ನ ರಾಯಲ್ ಮನಾಜರಿಯಿದ ತಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. [[ರಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ 1806ರಲ್ಲಿ ಕಝಾನ್ ಮೃಗಾಲಯ ಎಂಬ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಕಝಾನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಕಾರ್ಲ್ ಫಚ್ಸ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1826 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾಂಫೋರ್ಡ್ ರ್‍ಯಾಫಲ್ಸ್ ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅದು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಮೃಗಾಲಯದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿತಲ್ಲದೇ, ಹಾಗೆಯೇ ಅದು 1828ರಲ್ಲಿ ರೇಜೆಂಟ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಲಂಡನ್ ಮೃಗಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಇದು 1847ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1860ರಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಮೆಲ್‍ಬೋರ್ನ್ ಮೃಗಾಲಯ ಎಂಬ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ತೆರೆಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾದ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮೃಗಾಲಯ ತೆರೆಯಿತು. ಆದರೆ, 1859 ರಲ್ಲಿ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯು ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯವೊಂದನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತ್ತಾದರೂ [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಂತಃಕಲಹ|ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಿವಿಲ್ ವಾರ್‌‌ನ]] ಕಾರಣದಿಂದ ಅದು ತಡವಾಗಿ 1874ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಿತು.[[ಚಿತ್ರ:View of the Zoological Gardens1835.jpg|thumb|right|180px|ಲಂಡನ್ ಮೃಗಾಲಯ, 1835.]] 1907ರಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನ್]] ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ ಕಾರ್ಲ್ ಹೇಗನ್‍ಬೆಕ್ ಸ್ಟೆಲಿಂಜೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಟೈರ್‌ಪಾರ್ಕ್ ಹೇಗನ್‍ಬೆಕ್ ಎಂಬ ಪಾರ್ಕನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಇದೀಗ [[ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್|ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನ]] ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ ವಾತಾವರಣದ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕೂಡ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದ ಇದು, ಕಂಬಿಗಳುಳ್ಳ ಪಂಜರಗಳ ಬದಲಾಗಿ, ಕಂದಕಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ತೆರೆದ ಆವರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿತು.<ref>{{Cite news | publisher = [[National Audubon Society]] | work = Audubon Magazine | title = The New Zoo | url = http://audubonmagazine.org/features0111/newzoo.html | author = Rene S. Ebersole | month = November | year = 2001 | accessdate = 2007-12-18 | archive-date = 2007-09-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070906144905/http://www.audubonmagazine.org/features0111/newzoo.html | url-status = dead }}</ref> 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದಾಗ, ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದವು. ಜೆರ್ಸಿ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಡರೆಲ್, ಬ್ರೂಕ್‍ಫೀಲ್ಡ್ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಜಾರ್ಜ್ ರ್‍ಯಾಬ್, ಮತ್ತು ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ (ವೈಲ್ಡ್ ಲೈಫ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಷನ್ ಸೊಸೈಟಿ) ವಿಲಿಯಂ ಕಾನ್‍ವೇ ಇವರುಗಳು ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. ತದನಂತರದಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ವೃತ್ತಿಪರರು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರಲ್ಲದೇ, ಶೀಘ್ರವೇ ಅಮೆರಿಕನ್ ಝೂ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ತನ್ನ ಅತೀ ಮುಖ್ಯ ಆದ್ಯತೆಯೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿತು.<ref>ಕಿಸ್ಲಿಂಗ್, ವರ್ನನ್ ಎನ್. (ed.): ''ಝೂ ಅಂಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಹಿಸ್ಟರಿ'' , ಬೊಕಾ ರಾಟನ್ 2001. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-8493-2100-X; ಹೊಯೇಜ್, ಆರ್. ಜೆ. ಡೀಸ್ ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಮ್ ಎ. (ed.): ''ನ್ಯೂ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್, ನ್ಯೂ ಅನಿಮಲ್ಸ್'' , ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ 1996. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-8018-5110-6; ಹ್ಯಾನ್ಸನ್, ಎಲಿಜಬೆತ್. ''ಅನಿಮಲ್ ಅಟ್ರ್ಯಾಕ್ಷನ್ಸ್'' , ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್ 2002. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-691-05992-6; ಅಂಡ್ ಹ್ಯಾಂಕಾಕ್ಸ್, ಡೇವಿಡ್. ''ಎ ಡಿಫರೆಂಟ್ ನೇಚರ್'' , ಬರ್ಕ್ಲೇ 2001. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-7922-7391-5.</ref> ಯಾಕೆಂದರೆ, ಅವರು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲು ಬಯಸಿದ್ದರಲ್ಲದೇ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಭೇಟಿಗಾರರಿಗೆ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು 1969ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆನೆಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು, ಮತ್ತು [[ಚಿಂಪಾಂಜಿ಼|ಚಿಂಪಾಂಜಿಯ]] ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು 1983 ರಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿತಲ್ಲದೇ, ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವುಗಳ ತರಬೇತುದಾರರು ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು.<ref>ಡೊನಾಹ್, ಜೆಸ್ಸೆ ಮತ್ತು ಟ್ರಂಪ್, ಎರಿಕ್. ''ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಅನಿಮಲ್ಸ್: ಪಬ್ಲಿಕ್ ಆರ್ಟ್ ಇನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಝೂಸ್ ಅಂಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್ಸ್'' . ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಬುಕ್ಸ್, 2007, ಪು. 79.</ref> ಇಂದು ಯುರೋಪಿನಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿರುವ 100 ಮೃಗಾಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ನಲವತ್ತು, ನೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹಳೆಯವು. ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಇಂದು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೃಗಾಲಯಗಳಿವೆ. === ಮಾನವ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಸ್ತುಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Ota Benga at Bronx Zoo.jpg|left|thumb|180px|ಒಟಾ ಬೆಂಗಾ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಸ್ತು, 1906]]ಯುರೋಪಿಯನ್ ಜನರು ಮತ್ತು ಯೂರೋಪೇತರ ಮೂಲದ ಜನರ ನಡುವಿನ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಕ್ರೂರ ಪ್ರಾಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾನವರನ್ನು ಕೂಡ [[ಪಂಜರ|ಪಂಜರಗಳಲ್ಲಿ]] ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. 1906ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ]] ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್ ಮೃಗಾಲಯದ ನಿರ್ದೇಶಕ ವಿಲಿಯಂ ಹಾರ್ನಡೇ ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಗ್ರಾಂಟ್‍ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರಲ್ಲದೇ, ಕಾಂಗೋದ ಓಟಾ ಬೆಂಗಾ ಎಂಬ ಕುಬ್ಜನನ್ನು ಚಿಂಪಾಂಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಪಂಜರದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರಲ್ಲದೇ, ನಂತರ ಡೋಹಾಂಗ್ ಎಂಬ [[ಒರಾಂಗೂಟಾನ್|ಓರಾಂಗುಟಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ]], ಮತ್ತು [[ಗಿಳಿ|ಗಿಳಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಕೂಡ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಸ್ತುವು ಒರಾಂಗುಟಾನ್ (ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜಾತಿಯ ಕಾಡು ಕೋತಿ) ಮತ್ತು ಬಿಳಿಮನುಷ್ಯನ ನಡುವಿನ “ಕಾಣೆಯಾದ ಕೊಂಡಿ” ಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ನಗರದ ಪುರೋಹಿತ ವರ್ಗದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತಾದರೂ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಅದನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಗುಂಪುಗೂಡಿದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತ್ತು.<ref>ಬ್ರ್ಯಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್, ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ವರ್ನರ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಮ್, ಹಾರ್ವೇ. ''ಒಟಾ ಬೆಂಗಾ: ದಿ ಪಿಗ್ಮಿ ಇನ್ ದಿ ಝೂ'' . ಸೇಂಟ್. ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್, 1992.</ref><ref name="NYTBenga">[http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9C04E7D81F3EE733A25753C1A96F9C946797D6CF "ಮ್ಯಾನ್ ಅಂಡ್ ಮಂಕೀ ಶೋ ಡಿಸ್‌ಅಪ್ರೂವ್ಡ್ ಬೈ ಕ್ಲೆರ್ಜಿ"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' , ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 1906.</ref> 1931 ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್‍ನ ವಸಾಹತಿನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮಾನವರನ್ನೂ ಕೂಡ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು 1958ರ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್|ಬ್ರಸಲ್ಸ್‌ನ]] “ಕಾಂಗೋಲೀಸ್ ಹಳ್ಳಿ"ಯ ಎಕ್ಸ್‌ಪೊ-58 ರಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಮಾನವರನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ಬ್ಲಾಂಚರ್ಡ್, ಪ್ಯಾಸ್ಕಲ್; ಬ್ಯಾಂಸೆಲ್, ನಿಕೊಲಾಸ್; ಮತ್ತು ಲೆಮಾಯ್ರೆ, ಸ್ಯಾಂಡ್ರಿನ್. [http://www.africultures.com/anglais/articles_anglais/43blanchard.htm "ಫ್ರಂ ಹ್ಯೂಮನ್ ಝೂಸ್ ಟು ಕಲೋನಲ್ ಅಪೊಥಿಸಿಸ್: ದಿ ಎರಾ ಆಫ್ ಎಕ್ಸಿಬಿಟಿಂಗ್ ದಿ ಅದರ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080418022152/http://www.africultures.com/anglais/articles_anglais/43blanchard.htm |date=2008-04-18 }}, ''ಆಫ್ರಿಕಲ್ಚರ್ಸ್'' .</ref> == ನೋಟ ಮತ್ತು ಬಗೆ == [[ಚಿತ್ರ:Macaque-enclosure-Zigong.jpg|left|180px|thumb|ಸಿಚುವಾನ್‌ನ ಝಿಗಾಂಗ್ ಜನರ ಪಾರ್ಕ್ ಝೂನಲ್ಲಿ [[ಕೋತಿ|ಕೋತಿಗಳು]]]] [[ಚಿತ್ರ:zoo-sp.jpg|thumb|180px|right|ಮಂಗಗಳ ದ್ವೀಪ, ಸಾವೊ ಪಾಲೊ ಮೃಗಾಲಯ]] ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆಯೇ ಬೆಳೆಯಲು ಅವುಗಳಿಗಾಗಿ ಆವರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವುದಲ್ಲದೇ, ಇದರಿಂದ [[ಪ್ರಾಣಿ|ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರಿಗೂ ಕೂಡ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲಸ್ವರೂಪದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವಂತಹ [[ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌|ಪೆಂಗ್ವಿನ್‍ಗಳಂತಹ]] ಪ್ರಾಣಿ [[ಪಕ್ಷಿ|ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ]] ವಿಶೇಷ ವಾತಾವರಣದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಕ್ಕಿಗಳು, [[ಕೀಟ|ಕೀಟಗಳು]],[[ಸರೀಸೃಪ|ಸರೀಸೃಪಗಳು]], [[ಮೀನು|ಮೀನುಗಳು]] ಮತ್ತು ಇತರ ಜಲಚರ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯಗಳಿಗಾಗಿಯೂ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಕಾರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ವಿಹಾರ ಪ್ರದರ್ಶನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಲ್ಲದೇ ಭೇಟಿಕಾರರು ಆವರಣದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಲೆಮೂರ್ (ಕೋತಿ ಜಾತಿ), [[ಮಾರ್ಮಸೆಟ್|ಮಾರ್ಮೋಸೆಟ್‌ಗಳು]], ಹಕ್ಕಿಗಳು, [[ಹಲ್ಲಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಕಡಲಾಮೆ|ಕಡಲಾಮೆಗಳಂತಹ]] ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡದ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭೇಟಿಗಾರರಿಗೆ ಕಾಲುದಾರಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಮತ್ತು ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ತೋರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ತಿನ್ನಿಸುವುದನ್ನು ಮಾಡದಂತೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಆಹಾರವನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳಬಹುದೆಂದು ಕೂಡ ತಿಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೃಗಾಲಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವಾಗ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಎರಡನ್ನೂ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವುದಿದೆ. ಈಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ, ವಾತಾವರಣ ಮುಂತಾದವು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತ ರಚನೆ ಎಂಬುದಿಲ್ಲ. ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಪಂಜರದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಅವು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗದಂತೆ, ವೀಕ್ಷಕರಿಂದ ತೊಂದರೆಯಾಗದಂತೆ ಕಾಪಾಡುವುದು ಒಂದು ವಿಧಾನ. ಇನ್ನೊಂದು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಮೃಗಾಲಯದ ವಿಶಾಲ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಮೃಗಗಳನ್ನು ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಾಗಿ ಬಿಟ್ಟು ವೀಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಮೃಗಗಳ ನಡುವೆ ವಿಶಾಲವಾದ ತಂತಿಯ ಬೇಲಿ ಅಥವಾ ಜಾಳಿಗೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಪಂಜರದಲ್ಲಿಯೂ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿಡುವುದು ಉತ್ತಮ. ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಪಂಜರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಾಲ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂಥ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ಮುಕ್ತ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿರಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪರಿಸರದ ಆವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ. ಅಂಥ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಯುಕ್ತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲು ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿರಬೇಕು. ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರಲಿ, ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರಲಿ, ಆಯಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರವನ್ನು ಹೋಲುವಂಥ ಆವರಣಗಳನ್ನು, ಕಟಕಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರೆ ಅಂಥ ಮೃಗಾಲಯ ಆದರ್ಶ ಮೃಗಾಲಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹಿಮಕರಡಿಯನ್ನು ತಂಪಾದ ನೀರಿನ ಕೊಳದಲ್ಲೊ ಅಥವಾ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸದಾ ತಂಪಾಗಿಸುವ ಕೃತಕ ಸಾಧನಗಳ ಉಪಯೋಗದಿಂದಲೊ ಸುಲಭವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಮರದ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ ಮರ್ಕಟಗಳ ವಿವಿಧ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಪಂಜರದಲ್ಲಿಯೇ ಪೋಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದರೂ ನಿಸರ್ಗದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಮರಗಳ ರೆಂಬೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಕೃತಕ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಅವು ಅತ್ತಿಂದಿತ್ತ ಇತ್ತಿಂದತ್ತ ಜಿಗಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವಂತೆ ಪಂಜರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರೆ ಅವು ಮೃಗಾಲಯದ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು. ಹೊಸ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮೃಗಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಇಡಲು ಯುಕ್ತ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವಿರಬೇಕು. ಕೃತಕ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜನನ ನಡೆಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ. ಅದರಿಂದ ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸ. ಅವುಗಳನ್ನು ಅಡವಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ತರುವುದು ಇಲ್ಲವೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಂದ ಕೊಳ್ಳುವುದು, ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುವಾಗ ಆ ಪ್ರಾಣಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ ಅಥವಾ ಅದು ಸಾಯದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಇವೆಲ್ಲ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾದುದರಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿಯೇ ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವತ್ತ ಮೃಗಾಲಯ ರಕ್ಷಕರು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. === ಮುಕ್ತ ಪರಿಮಿತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Giraffes at west midlands safari park.jpg|thumb|180px|right|ವೆಸ್ಟ್ ಮಿಡ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಸಫಾರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಜಿರಾಫೆ|ಜಿರಾಫೆಗಳು]]]] ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಪಂಜರಗಳಲ್ಲಿಡುವ ಬದಲಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾದ ಹೊರಾಂಗಣ ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಕಂದಕಗಳು ಮತ್ತು ಬೇಲಿಗಳಂತಹ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಸಫಾರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಝೂ ಪಾರ್ಕ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ಲಯನ್ ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದಲ್ಲದೇ, ಅಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಕಾರರಿಗೆ ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ವಾಹನ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಲು ಕೂಡ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಮೃಗಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಎರಡೂ ಕಡೆ ತಂತಿಯ ಜಾಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಬೇಲಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಮಧ್ಯೆ ವೀಕ್ಷಕರು ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ಕಾಲುನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯವೆಂದರೆ, 1931ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‍ನ ಬೆಡ್‍ಫೋರ್ಡ್‌ಶೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್‍ನಿಂದ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಪ್‍ಸ್ನೇಡ್ ಪಾರ್ಕ್ ಆಗಿದ್ದು ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ 600 ಎಕರೆಗಳಾಗಿತ್ತು. 1970ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದ, 1,800–ಎಕರೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯೇಗೋದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯೇಗೋ ವೈಲ್ಡ್ ಎನಿಮಲ್ ಪಾರ್ಕನ್ನು ಮುಖ್ಯಭಾಗವಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ, ಅದನ್ನು ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯೇಗೋದ ಸ್ಯಾನ್ ಪ್ಯಾಸ್ಕ್ವಾಲ್ ಕಣಿವೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಎರಡು ರಾಜ್ಯ ಬೆಂಬಲಿತ ಝೂ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ೨೦೦೦ ಎಕರೆಯ ನಾರ್ತ್ ಕ್ಯಾರೊಲಿನಾ ಮೃಗಾಲಯ ಉತ್ತರ ಕ್ಯಾರೋಲಿನಾದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.newsobserver.com/2010/07/15/582114/nc-zoo-bucking-a-trend-sets-an.html |title=N.C. Zoo, bucking a trend, sets an attendance record |access-date=2023-12-20 |archive-date=2013-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509111832/http://www.newsobserver.com/2010/07/15/582114/nc-zoo-bucking-a-trend-sets-an.html |url-status=dead }}</ref> ೫೦೦ ಎಕರೆಯಷ್ಟಿರುವ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೆಲ್‍ಬೋರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿನ ವೆರ್ರಿಬೀ ಓಪನ್ ರೇಂಜ್ ಝೂವು ಸವನ್ನಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕದ [[ಮಿಯಾಮಿ|ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿರುವ]] ಮರ್ಕಟಾರಣ್ಯ ಇಂಥ ಬಯಲು ಮೃಗಾಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ್ದು. === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್‍ಗಳು === 1853ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‍ನಲ್ಲಿ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ [[ಅಕ್ವೇರಿಯಂ]] ತೆರೆಯಿತು. ಇದರ ನಂತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್‍ಗಳನ್ನು ಯೂರೋಪ್ ಖಂಡದಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ಯಾರಿಸ್‍ನಲ್ಲಿ1859, ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‍ನಲ್ಲಿ 1864, ಬರ್ಲಿನ್‍ನಲ್ಲಿ 1869, ಬ್ರಿಘ್ಟನ್‍ನಲ್ಲಿ 1872) ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ (ಬೋಸ್ಟನ್‍ನಲ್ಲಿ 1859, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‍ನಲ್ಲಿ 1873, ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ವುಡ್‍ವರ್ಡ್ಸ್ ಗಾರ್ಡನ್‍ನಲ್ಲಿ 1873, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಪಾರ್ಕ್‍ನಲ್ಲಿ 1896) ಕೂಡ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. 2005ರಲ್ಲಿ 8 ಮಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಗ್ಯಾಲನ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು [[ಸಿಹಿ ನೀರು|ಸಿಹಿ ನೀರಿನ]], ಮತ್ತು 500 ವಿವಿಧ ಪ್ರಬೇಧಗಳ 100,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಣಿಗಳುಳ್ಳ ಲಾಭ ನಿರಪೇಕ್ಷ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಜಾರ್ಜಿಯಾದ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, ಜಾರ್ಜಿಯಾ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ]] ತೆರೆಯಿತು. ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್‍ನ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ತಿಮಿಂಗಿಲ ಶಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲುಗಾ ತಿಮಿಂಗಿಲಗಳು ಸೇರಿವೆ. === ರಸ್ತೆಬದಿಯ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು === ರಸ್ತೆ ಬದಿಯ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಾದ್ಯಂತ]] ಕಂಡುಬರುವುದಲ್ಲದೇ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥವುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ಸಣ್ಣದಾಗಿದ್ದು, ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಮೃಗಾಲಯಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳು ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್‍ನಂತಹ ಇತರ ಕೆಲವೊಂದು ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿಕಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಕೆಲವೊಂದು ಚಮತ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿರಬಹುದು. ಭೇಟಿಕಾರರು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಗಿಂತ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮೀಪರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.theguzoo.com/main_page.html ಗುಝೋ ಅನಿಮಲ್ ಫಾರ್ಮ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080510051708/http://www.theguzoo.com/main_page.html |date=2008-05-10 }}, ಕೆನಡಾದ ರಸ್ತೆಬದಿಯ ಮೃಗಾಲಯಗಳ ಬಗೆಗಿನ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್, ಜೂನ್ 18, 2009ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದು.</ref> ಈ ರಸ್ತೆಬದಿಯ ಸಣ್ಣ ಝೂಗಳು ಅನಿರ್ಬಂಧಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ತಾತ್ಸಾರ<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=KeoyAAAAIBAJ&amp;sjid=0AcGAAAAIBAJ&amp;pg=2373,1804633&amp;dq=roadside-zoo&amp;hl=en ರಸ್ತೆ ಬದಿ ಮೃಗಾಲಯದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಸಿವಿನಿಂದ ತುಂಬಿವೆ.] ''ಫ್ರೀ ಲಾನ್ಸ್-ಸ್ಟಾರ್.'' 11 ಜನವರಿ. 1997.</ref> ಮತ್ತು ಕ್ರೂರತನಕ್ಕೆ ಕುಖ್ಯಾತ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ.<ref>ಡಿಕ್ಸನ್, ಜೆನ್ನಿಫರ್. [https://news.google.com/newspapers?id=JUoeAAAAIBAJ&amp;sjid=EccEAAAAIBAJ&amp;pg=3844,1173112&amp;dq=roadside-zoo+cruelty&amp;hl=en ಹೌಸ್ ಪ್ಯಾನಲ್ ಟೋಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಅಬ್ಯೂಸಸ್ ಬೈ ಸರ್ಕಸಸ್, ಝೂಸ್.] ''ಟೈಮ್ಸ್ ಡೈಲಿ.'' 8 ಜುಲೈ 2007</ref> === ಮುದ್ದಿಸುವ ಅವಕಾಶವಿರುವ ಮೃಗಾಲಯಗಳು === ಮುದ್ದಿಸುವ ಅವಕಾಶವಿರುವ ಮೃಗಾಲಯಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ಫಾರ್ಮ್ ಅಥವಾ ಮಕ್ಕಳ ಮೃಗಾಲಯಗಳೆಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯುವರಲ್ಲದೇ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮುಟ್ಟಿ ಆಹಾರ ತಿನ್ನಿಸಬಹುದಾದಷ್ಟು ಸಾಧುವಾದ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಬೇಧಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ [[ಆರೋಗ್ಯ|ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು]] ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಆಹಾರವನ್ನು ವಿಕ್ರಯ ಯಂತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಹತ್ತಿರದ ಕಿಯೋಸ್ಕ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯವೇ ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. === ಪ್ರಾಣಿ ವಿಷಯದ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು === ಪ್ರಾಣಿ ವಿಷಯದ ಪಾರ್ಕ್ ಒಂದು ವಿನೋದ ಪಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಮನೋರಂಜನೆ]] ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವ ಪಾರ್ಕ್ ಆಗಿದೆ. ಸೀ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹಾಗೂ ಮರೀನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಂತಹ ಕಡಲ ಸಸ್ತನಿ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತೃತ ಡಾಲ್ಫಿನೇರಿಯಮ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳು [[ತಿಮಿಂಗಿಲ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆಯಲ್ಲದೇ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮನೋರಂಜನಾ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯ ಪ್ರಾಣಿ ವಿಷಯದ ಪಾರ್ಕ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಝೂಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನೋರಂಜನೆ ಮತ್ತು ವಿನೋದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಉದಾ. ಸ್ಟೇಜ್ ಷೋಗಳು, ರೋಲರ್ ಕೋಸ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಜೀವಿಗಳು. ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ ಟಾಂಪಾ, ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿರುವ ಬುಶ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಟಾಂಪಾ ಬೇ, ಒರ್ಲೆಂಡೊ, ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿರುವ ಡಿಸ್ನೀಸ್ ಅನಿಮಲ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಉತ್ತರ ಯಾರ್ಕ್‌ಶಾಯರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಫ್ಲೆಮಿಂಗೊ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹಾಗೂ ವ್ಯಲ್ಲೆಜೊ, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿನ]] ಸಿಕ್ಸ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ಸ್ ಡಿಸ್ಕವರಿ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್. == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೃಗಾಲಯಗಳು == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂದು 44 ಅಂಗೀಕೃತ ಮೃಗಾಲಯಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲೂ ಉಳಿದವು ಆಯಾ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಅಧೀನದಲ್ಲೂ ಇವೆ. ಈ ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಪ್ರಜನನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಗುವಾಹಾಟಿ|ಗೌಹತಿಯ]] ರಾಜ್ಯ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ [[ಖಡ್ಗಮೃಗ|ಘೇಂಡಾಮೃಗಗಳ]] ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ. [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದಿನ]] ನೆಹರೂ ಜ಼ೂವಾಲಾಜಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕಿನಲ್ಲಿ [[ಮೊಸಳೆ|ಮೊಸಳೆಗಳ]] ಸಂಕರ, [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಹುಲಿಗಳ ಹಾಗೂ [[ತೋಳ|ತೋಳಗಳ]] ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಮಹಾರಾಜಾ ಫತೇಸಿಂಹ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಡುಕತ್ತೆ, ಏಷ್ಯದ ಸಿಂಹಗಳು, ಒಂಟೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು. [[ಶಿಮ್ಲಾ|ಸಿಮ್ಲಾದ]] ಹಿಮಾಲಯನ್ ಜ಼ೂವಾಲಾಜಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮೊನಾಲ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಎಂಬ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದದ್ದು. [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರದ]] ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ [[:en:Nilgiri_tahr|ನೀಲಗಿರಿ ಟಹರ್]], ಕಾಡುಕುರಿ, [[ಮಕಾಕ್ ಕೋತಿ|ಮಕಾಕ್ ಕೋತಿಗಳು]] ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳು. [[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರಿನ]] ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಚಿಂಪಾMಜಿ, ಒರಾಂಗುಟಾನ್, [[ಟಪೀರ್]], ಕಪ್ಪುಸಿಂಗಳೀಕ, ಕಪ್ಪುಹಂಸ, ನೀಲಗಿರಿ ಸಿಂಗಳೀಕ ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಮಹತ್ತ್ವದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿವೆ. ಹುಲಿಗಳ ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೂ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] ಭಾರತದ ಮೃಗಾಲಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ, ಭಾರತದ ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಮೃಗಾಲಯಗಳ ಬಗೆಗೆ ನಿಯತಕಾಲಿಕವೊಂದನ್ನು ಹೊರತರುತ್ತಿದೆ. ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೃಗಾಲಯಗಳ ಬಗೆಗೆ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. == ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆರೈಕೆ == ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಟ್ಟ ಪ್ರತಿ 20 ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಐದು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳು ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಆ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇಡಲಾಗುವುದಲ್ಲದೇ, ನಂತರ ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಅವುಗಳ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಪರಿಸರವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ, ಆವರಣಗಳಿಗೆ ಒಗ್ಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೆಲವೊಂದು ಜಾತಿಯ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‍ಗಳಿಗೆ ಶೀತ ವಾತಾವರಣದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಕಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ''ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಝೂ ಇಯರ್‌ಬುಕ್'' (ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ವಾರ್ಷಿಕ ಪುಸ್ತಕ) ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="EBProcurement">"ಝೂ: ಪ್ರೊಕ್ಯೂರ್ಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಕೇರ್ ಆಫ್ ಅನಿಮಲ್ಸ್," ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ'' , 2008.</ref> === ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ === [[ಚಿತ್ರ:NCZooelephants.jpg|thumb|right|180px|ಉತ್ತರ ಕರೋಲಿನಾ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಮೈದಾನಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಸ್ತು.]] ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸೊಸೈಟಿಗಳೊಂದಿಗಿರುವಂಥವು, ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ನಶಿಸಿಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಬೇಧಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು, ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಶೋಧನಾ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಭೇಟಿಕಾರರ ಮನೋರಂಜನೆಗಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ.<ref>ಟುಡ್ಜ್, ಕಾಲಿನ್. ''ಲಾಸ್ಟ್ ಅನಿಮಲ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಝೂ: ಹೌ ಮಾಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟಿಂಕ್ಷನ್ ಕ್ಯಾನ್ ಬಿ ಸ್ಟಾಪ್ಡ್'' , ಲಂಡನ್ 1991. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-85210-958-0.</ref><ref>[http://www.biaza.org.uk/resources/library/images/MANIFESTO.pdf "ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟೊ ಫಾರ್ ಝೂಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060823075916/http://www.biaza.org.uk/resources/library/images/MANIFESTO.pdf |date=2006-08-23 }}, ಜಾನ್ ರೀಗನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್, 2004.</ref> ಈ ವಾದವನ್ನು ಟೀಕಾಕಾರರು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌ನ]] ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯು ತನ್ನ ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶ “ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನದ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಹೊಸ ಹಾಗೂ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾದ ಪ್ರಬೇಧಗಳ ಪರಿಚಯ” ಎಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ನಫ್‍ಫೀಲ್ಡ್ ಇನ್‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಕಂಪೇರಿಟಿವ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಮತ್ತು ವೆಲ್‍ಕಮ್ ಇನ್‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಕಂಪೇರಿಟಿವ್ ಫಿಸಿಯೋಲಜಿ ಎಂಬ ಎರಡು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ ಪೆನ್‍ರೋಸ್ ರೀಸರ್ಚ್ ಲ್ಯಾಬೋರೇಟರಿ ಆಫ್ ದ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಝೂ ತುಲನಾತ್ಮಕ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ವರ್ಲ್ಡ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ಝೂಸ್ ಅಂಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್ಸ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವನ್ನು 1993ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತಲ್ಲದೇ, 2004ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದು ಹೊಸದಾದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತಲ್ಲದೇ, ಅದು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಶತಮಾನದ ಮೃಗಾಲಯಗಳ ಗುರಿಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ದಿಷ್ಟಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.waza.org/conservation/wzacs.php "ವರ್ಲ್ಡ್ ಝೂ ಅಂಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಟಜಿ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070216115923/http://www.waza.org/conservation/wzacs.php |date=2007-02-16 }}, ವರ್ಲ್ಡ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಝೂಸ್ ಅಂಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್ಸ್.</ref> ನಶಿಸಿಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಬೇಧಗಳ ಸಂತಾನವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಹಕಾರಿ ಸಂತಾನವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಂಶಾವಳಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಭಾಗಿದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇವರು ಜಾಗತಿಕ ಅಥವಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮೌಲ್ಯೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆಯಲ್ಲದೇ, ನಶಿಸಿಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಬೇಧಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ಆಫ್ರಿಕನ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೇಶನ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ಎಪಿಪಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ (ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಝೂವಲಾಜಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಾ; ಯು.ಎಸ್. ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಪೀಷೀಸ್ ಸರ್ವೈವಲ್ ಪ್ಲ್ಯಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ ([http://www.aza.org/ ಅಮೇರಿಕನ್ ಝೂ ಅಂಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]), ಮತ್ತು [http://www.caza.ca/ ಕೆನೆಡಿಯನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಝೂಸ್ ಅಂಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್ಸ್]); ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ,ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸ್ಪೀಷೀಸ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂನಿಂದ ([http://www.arazpa.org.au/ASMP_Committee.htm ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರೀಜನಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಝೂವಲಾಜಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070202150900/http://arazpa.org.au/ASMP_Committee.htm |date=2007-02-02 }}); ಯೂರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ, ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಎಂಡೇಜರ್ಡ್ ಸ್ಪೀಷೀಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನಿಂದ ([http://www.eaza.net/ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಝೂಸ್ ಅಂಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಾ]); ಜಪಾನ್‌, ಸೌತ್ ಏಷಿಯಾ, ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಈಸ್ಟ್ ಏಷಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ, ಜಪಾನೀಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಝೂಸ್ ಅಂಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್ಸ್, ದಿ ಸೌತ್ ಏಷಿಯನ್ ಝೂ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಫಾರ್ ರೀಜನಲ್ ಕೋಆಪರೇಶನ್, ಮತ್ತು ದಿ ಸೌತ್ ಈಸ್ಟ್ ಏಷಿಯನ್ ಝೂ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್.</ref> ಮೃಗಾಲಯಗಳು ತಮ್ಮ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ [[ಸಂಶೋಧನೆ|ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು]] ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುವುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಪೀಪಲ್ ಫಾರ್ ದಿ ಎಥಿಕಲ್ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಅನಿಮಲ್ಸ್ (ಪಿಇಟಿಎ) ಯು ಮೃಗಾಲಯಗಳ ಈ ನಿಲುವಿನ ವಿರುದ್ಧ ವಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ಬಹುತೇಕ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂತಾನವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ಕಾಪಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಹೊಸ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚವುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿತು.<ref>ಬೂತ್, ವಿಲಿಯಮ್. "ನೇಕೆಡ್ ಏಪ್ ನ್ಯೂ ಝೂ ಅಟ್ರ್ಯಾಕ್ಷನ್; ಸರ್ಪ್ರೈಸ್ ರಿಸಲ್ಟ್ಸ್ ಫ್ರಂ ಪೀಪಲ್-ವಾಚಿಂಗ್ ಸ್ಟಡಿ," ''ದಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್'' , ಮಾರ್ಚ್ 14, 1991.</ref> ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನೈತಿಕ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿನ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಆಂಡ್ರೂ ಲಿನ್‍ಜೇ, ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು “ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೊಡುಗೆ”ಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಜಿಯೊಘೆಗನ್, ಟಾಮ್. [http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/7175652.stm "ವ್ಹಾಟ್ ಆರ್ ಝೂಸ್ ಫಾರ್?"], ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್, ಜನವರಿ 8, 2008.</ref> === ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು === ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಕೊಲ್ಲಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="EBProcurement"/> ಲಿಯೋನ್‍ನ ಜೀನ್ ಮೌಲಿನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಎರಿಕ್ ಬ್ಯಾರಟೇ ಮತ್ತು ಎಲಿಸಬೆತ್ ಹಾರ್ಡೂಯಿನ್ ಫ್ಯೂಜಿಯರ್ ಅವರು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ “ಹೊರಹೋಗುವ ಮತ್ತು ಬದಲಿಗೆ ಒಳಬರುವ ಪ್ರಮಾಣ” ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಒಂದರಿಂದ ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದರವರೆಗೆ ಆಗಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕನೇ ಮೂರರಷ್ಟು [[ಕೋತಿ]] ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಪಂಜರದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದ ಮೊದಲ ಇಪ್ಪತ್ತು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಸಾವಿಗೀಡಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮರಣದ ಪ್ರಮಾಣವು “ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಮದು/ತರಿಸುವಿಕೆಗೆ" ಕಾರಣವೆಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ".<ref>ಜೆನ್ಸೆನ್, ಡೆರ್ರಿಕ್ ಅಂಡ್ ಟ್ವೀಡಿ-ಹೋಮ್ಸ್ ಕಾರೆನ್. ''ಥಾಟ್ ಟು ಎಕ್ಸಿಸ್ಟ್ ಇನ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್: ಅವೇಕನಿಂಗ್ ಫ್ರಮ್ ದಿ ನೈಟ್‌ಮೇರ್ ಆಫ್ ಝೂಸ್'' . ನೊ ವಾಯ್ಸ್ ಅನ್‌ಹರ್ಡ್, 2007, ಪು. 21; ಬರಾಟೇ, ಎರಿಕ್ ಅಂಡ್ ಹರ್ಡೌಯಿನ್-ಫುಗಿಯೆರ್, ಎಲಿಸಾಬೆತ್. ''ಝೂ: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಝೂವಲಾಜಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವೆಸ್ಟ್'' . ರೀಕ್ಷನ್, ಲಂಡನ್. 2002.</ref> ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂತಾನವೃದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು “ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ" ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಸ್‍ಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಹರಾಜುಗಳು, ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿ ಒಡೆಯರು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್ ಮರ್ಕ್ಯೂರಿ ನ್ಯೂಸ್'' ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು, ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, 1992 ರಿಂದ 1998ರ ವರೆಗೆ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಅಂಗೀಕೃತ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ತೊರೆದ 19,361 ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ 7,420 ಸಸ್ತನಿಗಳು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಹರಾಜುಗಳು, ಬೇಟೆಯ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿರದ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಮತ್ತು ಗೇಮ್ ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದವು.<ref>ಗೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಟನ್, ಲಿಂಡಾ. "ಪ್ರಮುಖ ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾರುವ ಅಥವಾ ಕೊಡುವುದು," ''ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್ ಮರ್ಕ್ಯುರಿ ನ್ಯೂಸ್'' , ಫೆಬ್ರವರಿ, 1999 . ''ಡೊಮಿನಿಯನ್'' . ಸೇಂಟ್. ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್ ಗ್ರಿಫಿನ್, 2004 (ಪೇಪರ್‌ಬ್ಯಾಕ್), ಪು. 64.</ref> ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ''ಎನಿಮಲ್ ಫೈಂಡರ್ಸ್ ಗೈಡ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇವೆಯೆಂದು ಜಾಹೀರಾತು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಬೇಟೆಯ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಮಾಲೀಕರು ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಹರಾಜುಗಳ ನೋಟೀಸ್‍ಗಳನ್ನು ಹಾಕುವ ವಾರ್ತಾಪತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref name="Scully64">ಸ್ಕಲಿ, ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ. ''ಡೊಮಿನಿಯನ್'' . ಸೇಂಟ್. ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್ ಗ್ರಿಫಿನ್, 2004 (ಪೇಪರ್‌ಬ್ಯಾಕ್), ಪು. 64.</ref> ಟ್ರೋಫಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನೇಕ ಬೇಟೆಗಾರರು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಸ್ಕಲ್ಲೀ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಿಂಹದ ಕೇಸರವು ಕಾಡು ಸಿಂಹದ ಕೇಸರಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿರುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಂತೂ ವಿಲಿಯಂ ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್ ಎಂಬ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಮಾಲೀಕನು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಅವುಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಬಲಿಕೊಟ್ಟು ಅವುಗಳ [[ಚರ್ಮ]], [[ತಲೆ]] ಮತ್ತು ತೊಗಲನ್ನು ಟ್ರೋಫಿಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು ಎಂಬುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>ಜೆನ್ಸೆನ್, ಪು. 49-50.</ref> ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಂತಾನವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವ ಜಿಂಕೆ, ಹುಲಿ, ಮತ್ತು [[ಸಿಂಹ|ಸಿಂಹಗಳಂತಹ]] ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮಾಂಸಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಲ್ಲಲಾಗುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂರೆಂಬರ್ಗ್ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಉಪ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಹೆಲ್ಮಟ್ ಮಾಗ್ಡೆಫ್ರಾವ್, ಅವರು “ನಾವೊಂದು ವೇಳೆ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ನಾವು ಅವುಗಳನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇವೆ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Connolly" /> ದುರ್ಬಲ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಗೆ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಡಿಥ್‍ ಎಂಬ ಚಿಂಪಾಂಜಿಯು ಟೆಕ್ಸಾಸ್‍ನ ಅಮರಿಲ್ಲೋ ವೈಲ್ಡ್ ಲೈಫ್ ರೆಫ್ಯೂಜ್ ಎಂಬ ರಸ್ತೆಬದಿಯ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಹೊಂಡವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಪೆಟಾ ಎತ್ತಿತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಸೈಂಟ್ ಲೂಯೀಸ್ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿತ್ತಾದರೂ, ಅದರ ಮೂರನೇ ವರ್ಷದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ರಸ್ತೆಬದಿಯ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ 37 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಇತರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.peta.org/feat/awr/photos.asp "ಅಮಾರಿಲ್ಲೊ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ರೆಫ್ಯೂಜಿ"], ಪೇಟಾ. [http://www.petakids.com/grrr3-04/entertainment_fee.html "ಹಾರ್ಡ್ ಲೈಫ್, ಹಾರ್ಡ್ ಟೈಮ್ಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110502010456/http://www.petakids.com/grrr3-04/entertainment_fee.html |date=2011-05-02 }}, ಪೇಟಾ.</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2008 ರಲ್ಲಿ, [[ಬರ್ಲಿನ್|ಬರ್ಲಿನ್‍ನಲ್ಲಿನ]] ನೂರಾರು ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 23,000 ರಷ್ಟು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಾಣೆಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಈ ಮಧ್ಯೆ ಕೆಲವೊಂದು ಆರೋಪಗಳು ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ [[ಕಸಾಯಿಖಾನೆ|ಕಸಾಯಿಖಾನೆಗೆ]] ರವಾನಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೇಳಿಬಂದವು, ಹಾಗೆಯೇ, ಕೆಲವೊಂದು ಹುಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿರತೆಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೈನೀಸ್ ಔಷಧೋಪಚಾರಕ್ಕಾಗಿ [[ಚೀನಾ]] ದೇಶಕ್ಕೆ ರವಾನಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಆರೋಪಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು. ಗ್ರೀನ್ ಪಕ್ಷದ ರಾಜಕಾರಣಿ ಕ್ಲೌಡಿಯಾ ಹ್ಯಾಮರ್‍ಲಿಂಗ್ ಅವರು ನಾಲ್ಕು ಏಶಿಯನ್ ಕಪ್ಪು [[ಕರಡಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು ನೀರ್ಕುದುರೆ‍ಗಳನ್ನು ಬರ್ಲಿನ್‍ನಿಂದ ಹೊಸ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ|ಬೆಲ್ಜಿಯಂನ]] ವೊರ್ಟೆಲ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೇರೆ ಕಡೆ ರವಾನಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದರ ''ಪಾಲಕರ'' ಪ್ರಕಾರ, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಿಲ್ಲ ಅದರ ಬದಲಾಗಿ ಒಂದು [[ಕಸಾಯಿಖಾನೆ]] ಇರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಯಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ, ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಬ್ಲಾಸ್ಜ್‌ಕೀವಿಟ್ಜ್ ಅವರು, ಆರೋಪಗಳೆಲ್ಲಾ “ಸುಳ್ಳು, ಅಸತ್ಯವಾದವುಗಳೆಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ”.<ref name="Connolly">ಕೊನ್ನೊಲಿ, ಕೇಟ್. [https://www.theguardian.com/environment/2008/mar/28/wildlife.conservation "ಬರ್ಲಿನ್ ಝೂ ಅಕ್ಯೂಸ್ಡ್ ಆಫ್ ಪ್ರಾಫಿಟಿಂಗ್ ಫ್ರಂ ಸ್ಲಾಟರ್"], ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' , ಮಾರ್ಚ್ 28, 2008.</ref> === ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ === [[ಚಿತ್ರ:Seals@melb zoo.jpg|thumb|right|200px|ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ [[ಕಡಲ ಸಿಂಹ|ಕಡಲ ಸಿಂಹಗಳು]]]] ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಲ್ಲದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ. ಬಹುಪಾಲು ದೊಡ್ಡದಾದ ಲಾಭ ನಿರಪೇಕ್ಷ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಧಾರಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಾಸದ ಆವರಣವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವಾದರೂ, ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಖರ್ಚುವೆಚ್ಚಗಳಂತಹ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು, ಡಾಲ್ಫಿನ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ತಿಮಿಂಗಿಲಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಪ್ರಬೇಧಗಳಿಗೆ ಆದರ್ಶ ಪಂಜರದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದನ್ನು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದೆ.<ref>ನಾರ್ಟನ್, ಬ್ರ್ಯಾನ್ ಜಿ.; ಹಚಿನ್ಸ್, ಮೈಕೇಲ್; ಸ್ಟೀವನ್ಸ್, ಎಲಿಜಾಬೆತ್ ಎಫ್.; ಮ್ಯಾಪಲ್, ಟೆರ್ರಿ ಎಲ್. (ed.): ''ಎಥಿಕ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ ಆರ್ಕ್. ಝೂಸ್, ಅನಿಮಲ್ ವೆಲ್‌ಫೇರ್, ಅಂಡ್ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್'' . ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ., 1995. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-59474-023-2</ref><ref>ಮಲ್ಮುಡ್, ರ್ಯಾಂಡಿ. ''ರೀಡಿಂಗ್ ಝೂಸ್. '' ''ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಅನಿಮಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವಿಟಿ'' . ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1994 ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-73984-415-6.</ref> [[ಚಿತ್ರ:Dalian zoo bear cages, 1997.jpg|right|thumb|200px|1997ರಲ್ಲಿ ಚೈನಾದ, ಲಿಯನಿಂಗ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್,ಪೋರ್ಟ್ ಆರ್ತರ್, ಡಾಲಿಯನ್ ಮೃಗಾಲಯದ ಕರಡಿ ಪಂಜರಗಳು, ಒಂದು ಚದರ ಮೀಟರ್ ಗಾತ್ರ ಹೊಂದಿವೆ.]] ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಜೀವಂತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಕಾತರದಿಂದ ನೋಡುವ ವಸ್ತುಗಳಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಪಂಜರಕ್ಕೆ ರವಾನಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳು ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಲ್ಲದೇ, ತಮ್ಮ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಟೀಕಾಕಾರರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="ಜೆನ್ಸೆನ್, ಪು. 48">ಜೆನ್ಸೆನ್, ಪು. 48.</ref> ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಕೈಗೊಂಡ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, [[ಹಿಮಕರಡಿ]], ಸಿಂಹಗಳು, ಹುಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿರತೆಗಳಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>ಡೆರ್ರ್, ಮಾರ್ಕ್. “ಬಿಗ್ ಬೀಸ್ಟ್ಸ್, ಟೈಟ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಅಂಡ್ ಎ ಕಾಲ್ ಫಾರ್ ಚೇಂಜ್ ಇನ್ ಜರ್ನಲ್ ರಿಪೋರ್ಟ್,” ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' , ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2, 2003.</ref><ref>ಕ್ಲಬ್, ರಾಸ್ &amp; ಮೇಸನ್, ರಾಸ್. "ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವಿಟಿ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ಆನ್ ವೈಡ್-ರೇಂಜಿಂಗ್ ಕಾರ್ನಿವೋರ್ಸ್," ''ನೇಚರ್'' , ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2, 2003, ಸೈಟೆಡ್ ಇನ್ [http://www.peta.org/mc/factsheet_display.asp?ID=67 "ಝೂಸ್: ಪಿಟಿಫುಲ್ ಪ್ರಿಸನ್ಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100915024131/http://www.peta.org/mc/factsheet_display.asp?ID=67 |date=2010-09-15 }}, ಪೇಟ.</ref> ಅಮೇರಿಕಾದ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೆಟಾ ಕೈಗೊಂಡ ತನಿಖೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅನೇಕ ಕರಡಿ ಪ್ರಬೇಧಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆದಾಡುವುದು, ವರ್ತುಲಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು, ಮತ್ತು ಹಿಂದೆಮುಂದೆ ತೂಗಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ತಲೆಯನ್ನು ಹೊರಳಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ನರಸಂಬಂಧಿ ಚಿತ್ತವಿಕೃತಿ, ರೂಢಮಾದರಿಯ ವರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref name="PETAzoos">[http://www.peta.org/mc/factsheet_display.asp?ID=67 "ಝೂಸ್: ಪಿಟಿಫುಲ್ ಪ್ರಿಸನ್ಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100915024131/http://www.peta.org/mc/factsheet_display.asp?ID=67 |date=2010-09-15 }}, ಪೇಟಾ.</ref> ಚೀನಾದ ಬ್ಯಾಡಲ್ಟಿಯರಿಂಗ್ ಸಫಾರಿ ಪಾರ್ಕ್ ಬಿಳಿ ಕರಡಿಗಳ ಜೊತೆಯೊಂದನ್ನು ತಿರುಗಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಷ್ಟು ಅತೀ ಸಣ್ಣ ಪಂಜರದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿತು. ಆ ಎರಡು ಕರಡಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೇ, ಅದು ತನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸುತ್ತಾ ಮತ್ತು ಪಂಜರದ ಅಂಚುಗಳಿಗೆ ತಾಗಿಸುತ್ತಾ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು 2008ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ''ಡೈಲಿ ಮೈಲ್'' ವರದಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="Penman" /> === ನೇರವಾಗಿ ಆಹಾರ ಉಣಿಸುವುದು === ಚೀನಾದ ಬ್ಯಾಡಾಲ್ಟರಿಂಗ್ ಸಫಾರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಭೇಟಿಕಾರರು ಜೀವಂತ [[ಮೇಕೆ|ಆಡುಗಳನ್ನು]] ಸಿಂಹಗಳತ್ತ ಎಸೆಯಬಹುದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದೇ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು, ಅಥವಾ ಅಲ್ಲೇ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ £2ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮವಾದ [[ಬಿದಿರು|ಬಿದಿರಿನ]] ಗೂಟಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿರುವ ಜೀವಂತ [[ಕೋಳಿ|ಕೋಳಿಗಳನ್ನು]] ಖರೀದಿಸಿ ಸಿಂಹಗಳ ರೊಪ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ತೂಗಾಡಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಭೇಟಿಕಾರರು ಸಿಂಹಗಳಿರುವ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಬಸ್‍‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜೀವಂತ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಸಿಂಹಗಳಿಗೆ ಎಸೆಯಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಆಗ್ನೇಯ ಚೀನಾದ ಸಮೀಪದ ಕ್ಸಿಯಾಂಗ್‍ಸೆನ್ ಬೀಯರ್ ಮತ್ತು ಟೈಗರ್ ಮೌಂಟೇನ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಕಾರರನ್ನು ವಿನೋದಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಜೀವಂತ [[ದನ|ದನಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಹಂದಿ|ಹಂದಿಗಳನ್ನು]] ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ಎಸೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Penman">ಪೆನ್ಮನ್, ಡ್ಯಾನಿ. [http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/worldnews.html?in_article_id=506153&amp;in_page_id=1811&amp;in_page_id=1811&amp;expand=true "ಅನಿಮಲ್ಸ್ ಟೊರ್ನ್ ಟು ಪೀಸಸ್ ಬೈ ಲಯನ್ಸ್ ಇನ್ ಫ್ರಂಟ್ ಆಫ್ ಬೇಯಿಂಗ್ ಕ್ರೌಡ್ಸ್: ದಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟೇಟರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಚೈನಾ ಡಸ್‌ನಾಟ್ ವಾಂಟ್ ಟು ಸೀ"], ''ದಿ ಡೈಲಿ ಮೆಯ್ಲ್'' , ಜನವರಿ 1, 2008.</ref><ref>[http://www.lairweb.org.nz/tiger/release7.html ಫೆರೋಸಿಟಿ ಟ್ರೈನಿಂಗ್], ''ಸಂಡೇ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಪೋಸ್ಟ್'' , ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್, ನವೆಂಬರ್ 29, 1999.</ref> [[ಬೀಜಿಂಗ್|ಬೀಜಿಂಗ್‍ನ]] ಸಮೀಪದ ಕ್ವಿಂಗ್ಡಾವೋ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಭೇಟಿಕಾರರು “[[ಆಮೆ]] ಆಕರ್ಷಣೆ” ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ, ಆಮೆಗಳ [[ಕುತ್ತಿಗೆ|ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ]] ರಬ್ಬರ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‍ಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿ ಸಣ್ಣ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಆಮೆಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಜನರು ಅವುಗಳತ್ತ [[ನಾಣ್ಯ|ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು]] ಎಸೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀವೊಂದು ವೇಳೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದು ಒಂದು ಬಯಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ, ಅದೂ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಈ ರೀತಿಯ ಕಥೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="Penman"/> === ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ === ==== ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ==== ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗುವುದಲ್ಲದೇ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್‍ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಎನ್‍ವಿರಾನ್‍ಮೆಂಟಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಡ್ರಗ್ ಎನ್‍ಫೋರ್ಸ್‍ಮೆಂಟ್ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಆಕ್ಯುಪೇಶನಲ್ ಸೇಫ್ಟಿ ಅಂಡ್ ಹೆಲ್ತ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್, ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಎನ್‍ಡೇಂಜರ್ಡ್ ಸ್ಪೀಶೀಸ್ ಆಕ್ಟ್, ಆನಿಮಲ್ ವೆಲ್‍ಫೇರ್ ಆಕ್ಟ್, ಮೈಗ್ರೇಟರಿ ಬರ್ಡ್ ಟ್ರೀಟಿ ಆಕ್ಟ್ ಆಫ್ 1918, ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾನೂನುಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Grech">ಗ್ರೆಚ್, ಕಾಲಿ ಎಸ್. [http://www.animallaw.info/articles/ovuszoos.htm "][http://www.animallaw.info/articles/ovuszoos.htm ಓವರ್‌ವ್ಯೂ ಆಫ್ ದಿ ಲಾಸ್ ಅಫೆಕ್ಟಿಂಗ್ ಝೂಸ್"], ಮಿಚಿಗನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಲಾ, ಅನಿಮಲ್ ಲೀಗಲ್ &amp; ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್, 2004.</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ, ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಅಫ್ ಝೂಸ್ ಆಂಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್ಸ್ (ಎಝೆಡ್‍ಎ) ನ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ, ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹ, ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ನೇಮಕ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಎಝೆಡ್ಎ ಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು, ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಅರ್ಜಿ ಮನವಿಗಳು ಮತ್ತು ತಪಾಸಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮೂವರು ತಜ್ಞರಿಂದ ತಪಾಸಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಒಬ್ಬ ತಜ್ಞ ಪಶುವೈದ್ಯ, ಒಬ್ಬ ತಜ್ಞ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪಾಲಕ, ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ತಜ್ಞ) ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೊದಲು ಹನ್ನೆರಡು ಮಂದಿ ತಜ್ಞರ ತಂಡವು ಅದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಧಿಕೃತ ಮಾನ್ಯತಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಪ್ರತಿ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಎಝೆಡ್ಎಯ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, 2007 ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯ ಯುಎಸ್‍ಡಿಎ ಪರವಾನಗಿ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಮಾರು 2,400 ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಸ್ತುಗಳು ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಗೊಂಡಿವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 10% ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಝೂಗಳು ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.aza.org/Accreditation/AccreditationIntro/ |title=ಎಝಡ್‌ಎ ಅಕ್ರೆಡೇಶನ್ ಇಂಟ್ರೊಡಕ್ಷನ್ |access-date=2010-07-22 |archive-date=2007-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102132956/http://www.aza.org/Accreditation/AccreditationIntro/ |url-status=dead }}</ref> ==== ಯುರೋಪ್‌ ==== 1999 ರ ಏಪ್ರಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟವು]] ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತಲ್ಲದೇ, ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದು, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಸದಸ್ಯ ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ಪರವಾನಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲನೆಗಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕೆಂಬ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡಿತು.<ref name="Defra"/> 1981ರ ಝೂ ಲೈಸೆನ್ಸಿಂಗ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು 1984ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವೆಂದರೆ, ಸರ್ಕಸ್ ಮತ್ತು ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿ ಅಂಗಡಿಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, “ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಅಲ್ಲಿಗೆ, ಅನುಕ್ರಮವಾದ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಏಳು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಿನಗಳು ಶುಲ್ಕ ಅಥವಾ ಶುಲ್ಕರಹಿತವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾದ ಅನುಮೋದಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ”. ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದಿರಬೇಕು, ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸುವ ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಅನುವಾಗುವಂತಹ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಸರವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು.<ref name="Defra">[http://www.defra.gov.uk/wildlife-countryside/gwd/zoo.htm "ದಿ ಝೂ ಲೈಸೆನ್ಸಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟ್ 1981"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504172909/http://www.defra.gov.uk/wildlife-countryside/gwd/zoo.htm |date=2008-05-04 }}, ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಫಾರ್ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್, ಫುಡ್, ಅಂಡ್ ರೂರಲ್ ಅಫೇರ್ಸ್.</ref> == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> File:Leopard in the Colchester Zoo.jpg|ಯುಕೆಯ ಕೊಲ್ಚೆಸ್ಟರ್ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಚಿರತೆ File:Amurtiger.jpg|[[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ]] ಝುರಿಚ್ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಸೈಬೀರಿಯನ್ ಹುಲಿ (ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್ ಅಲ್ಟಾಯ್ಕಾ). File:Edi2.jpg|[[ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌‌|ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್]] ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಿಂಗ್ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳು (ಆಪ್ಟೆನೊಡೈಟ್ಸ್ ಪಟಗೊನಿಕಸ್). File:Sydney_taronga_zoo.jpg|2002ರಲ್ಲಿ [[ಸಿಡ್ನಿ|ಸಿಡ್ನಿಯ]] ತರೊಂಗಾ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಜಿರಾಫೆಗಳು. File:Lahore zoo - june 3 2004-(69)-Chimpanzee.JPG|ಜೂನ್ 2004ರಲ್ಲಿ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ]] [[ಲಾಹೋರ್]] ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಚಿಂಪಾಜಿ (ಪ್ಯಾನ್ ಟ್ರೊಗ್ಲೊಡೈಟ್ಸ್). File:Animal artists at the Jardin des Plantes.jpg|ಮಿನಾಗೆರೀ ದು ಜರ್ದಿನ್ ದೆಸ್ ಪ್ಲಾಂಟೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರು (1902ನ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು). File:Arnhemzoo1.jpg|ಬರ್ಗರ್ಸ್ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ([[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]]) ಒಳಾಂಗಣ ಪ್ರದರ್ಶನ. File:Panda enclosure at Chiang Mai zoo-KayEss-2.jpeg|ಚಿಯಾಂಗ್ ಮಯ್ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಪಾಂಡಾ. File:Hearst Grizzly Gulch - San Francisco Zoo.jpg|ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಕರಡಿಗಳು (ಅರ್ಸಸ್ ಅರ್ಕ್ಟೊಸ್). File:Barcelona.Zoologico.Delfin.jpg|ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಕ್ವೇರಿಯಂನಲ್ಲಿರುವ ಡಾಲ್ಫಿನ್. File:Estátuadetigrezoológicorio.jpg|ರಿಯೊ ಡಿ ಜನೆರಿಯೊಸ್ ಝೂವಲಾಜಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಚಿರತೆಯ ಪುತ್ಥಳಿ. File:Elephantsfrontgirlriodejaneiro.jpg|ರಿಯೊ ಡಿ ಜನೆರಿಯೊ ಮೃಗಾಲಯ (ಬ್ರೆಜಿಲ್)ದಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಶೈಲಿಯ ಆನೆ. File:Chimpanzee in zoo AB.jpg|ಜೂನ್ 2006ರಲ್ಲಿ ವರ್ಸಾ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಚಿಂಪಾಂಜಿ File:HK Zoo NB Gdns Emperor Tamarin 1.jpg|[[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್|ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್ ಝೂವಲಾಜಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಟಮಾರಿನ್ (ಸಗಿನಸ್ ಇಂಪೆರೇಟರ್). File:St Louis zoo spectacled caimans.jpg|ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಝೂವಲಾಜಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹರ್ಪೆಟೇರಿಯಂನಲ್ಲಿನ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ಯಾಕಲ್ಡ್ ಕೆಯ್ಮನ್ಸ್ (ಕೆಯ್ಮನ್ ಕ್ರೊಕೊಡಿಲಸ್). File:Bristol.zoo.aquarium.arp.jpg|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, [[ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌|ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್]] ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷಿಯಾದ ಟ್ಯಾಂಕ್. File:Syrian Brown bear at dehiwala.jpg|[[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಶ್ರೀಲಂಕಾದ]] ದೆಹಿವಾಲಾ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಿರಿಯಾನ್ ಕಂದು ಕರಡಿ File:Lory Loft 3, Jurong Bird Park, Oct 05.JPG|[[ಸಿಂಗಾಪುರ|ಸಿಂಗಪುರ್‌ದಲ್ಲಿರುವ]] ಜುರಾಂಗ್ ಬರ್ಡ್‌ಪಾರ್ಕ್‌ನ ವಿಶಾಲವಾದ ಪಂಜರ. File:Butterfly zoo guide.JPG|ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಮೃಗಾಲಯದ [[ಚಿಟ್ಟೆ]] ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Nitesafari01-thai.JPG|[[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್|ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ]] ಚಿಯಾಂಗ್ ಮಯ್ ನೈಟ್ ಸಫಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಝೀಬ್ರಾ]]. File:Lake and animals at Zoological Center of Tel Aviv-Ramat Gan.JPG|[[ಇಸ್ರೇಲ್]] ರಾಮತ್ ಗನ್ ಸಫಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕೆರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು File:Blue winged MACAW.jpg|ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಲಾಹೋರ್ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ನೀಲಿ-ಮತ್ತು-ಹಳದಿ ಗಿಣಿ File:Golden pheasant.jpg|ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಲಾಹೋರ್ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬೇಟೆ ಹಕ್ಕಿ </gallery> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{wiktionary}} * [[ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ]] (ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪಟ್ಟಿಯು ಇದರಲ್ಲಿದೆ) == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|2}} == ಆಕರಗಳು == {{refbegin|2}} * ಬ್ಲಂಟ್, ವಿಲ್‌ಫ್ರಿಡ್ (1976). ''ದಿ ಆರ್ಕ್ ಇನ್ ದಿ ಪಾರ್ಕ್: ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೃಗಾಲಯ'' , ಹಮಿಶ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್, ಲಂಡನ್. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0791067726 * ಕಾನ್ವೇ, ವಿಲಿಯಮ್ (1995). "ದಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಪಾರ್ಕ್: ಎ ನ್ಯೂ ಝೂ ಸಿಂಥೆಸಿಸ್ ಫಾರ್ ಎ ಚೇಂಜ್ಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್", ಇನ್ ''ದಿ ಆರ್ಕ್ ಎವಾಲ್ವಿಂಗ್: ಬದಲಾವಣೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮೃಗಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಕ್ವೇರಿಯಂ‌ಗಳು'' , ವೆಮ್ಮರ್, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಮ್. (ಆವೃತ್ತಿ), ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಇನ್ಸ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ [[ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಅಂಡ್ ರೀಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್]], [[ಫ್ರಂಟ್ ರಾಯಲ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ]]. * ಹೈಸನ್, ಜೆಫ್ರೀ (2000). "[http://www.doaks.org/publications/doaks_online_publications/Environmentalism/env1.pdf ಜಂಗಲ್ ಆಫ್ ಈಡನ್: ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೃಗಾಲಯಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081217084841/http://www.doaks.org/publications/doaks_online_publications/Environmentalism/env1.pdf |date=2008-12-17 }}" ''[http://www.doaks.org/publications/doaks_online_publications/COEN.html ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲಿಸಮ್ ಇನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಕೇಪ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080804041323/http://www.doaks.org/publications/doaks_online_publications/COEN.html |date=2008-08-04 }}'' , ಕೊನನ್, ಮೈಕೇಲ್ (ed.), ಡುಂಬರ್ಟನ್ ಓಕ್ಸ್, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0791067726 * ಹೈಸನ್, ಜೆಫ್ರೀ (2003). ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ: O-Z'' "ಝೂಸ್," , ಕ್ರೆಚ್, ಶೆಪರ್ಡ್, ಮೆಕ್ ನೀಲ್, ಜಾನ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಮರ್ಚಂಟ್, ಕ್ಯರೋಲಿನ್ (ಆವೃತ್ತಿ), ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್, ಲಂಡನ್. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0791067726 * ಮ್ಯಾಪಲ್, ಟೆರ್ರಿ (1995). "ಟುವರ್ಡ್ ಎ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸಿಬಲ್ ಝೂ ಅಜೆಂಡಾ", ಇನ್ ''ಎತಿಕ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ ಆರ್ಕ್: ಝೂಸ್, ಅನಿಮಲ್ ವೆಲ್‌ಫೇರ್, ಅಂಡ್ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್'' , ನಾರ್ಟನ್, ಬ್ರ್ಯಾನ್ ಜಿ., ಹಚಿನ್ಸ್, ಮೈಕೇಲ್, ಸ್ಟೀವನ್ಸ್, ಎಲಿಜಬೆತ್ ಎಫ್. ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾಪಲ್, ಟೆರ್ರಿ ಎಲ್.(ಆವೃತ್ತಿ), ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ ಪ್ರೆಸ್, ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-59474-023-2 * ರೀಚೆನ್‌ಬಚ್, ಹರ್ಮನ್ (2002). "ಲಾಸ್ಟ್ ಮೆನೆಗೆರೀಸ್: ವ್ಹೈ ಅಂಡ್ ಹೌ ಝೂಸ್ ಡಿಸಪಿಯರ್ (ಭಾಗ 1)", [http://www.zoonews.ws/IZN/316/IZN-316.htm#lost ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಝೂ ನ್ಯೂಸ್ ಸಂಪುಟ.49/3 (No.316)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080501154538/http://www.zoonews.ws/IZN/316/IZN-316.htm#lost |date=2008-05-01 }}, ಏಪ್ರಿಲ್-ಮೇ 2002. * ರಾಬಿನ್ಸನ್, ಮೈಕೇಲ್ ಎಚ್. (1987a). "ಬಿಯಾಂಡ್ ದಿ ಝೂ: ದಿ ಬಯೋಪಾರ್ಕ್", [[ಡಿಫೆಂಡರ್ಸ್ ಆಫ್ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್]] ಮ್ಯಾಗಜೀನ್, ಸಂಪುಟ. 62, ಸಂಖ್ಯೆ. 6. * ರಾಬಿನ್ಸನ್, ಮೈಕೇಲ್ ಎಚ್. (1987b). "ಬಯೋಪಾರ್ಕ್‌ನೆಡೆಗೆ: ದಿ ಝೂ ದಟ್ ಈಸ್ ನಾಟ್", ಅಮೇರಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಝುವಲಾಜಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್ಸ್ . {{refend}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == {{refbegin}} * [http://www.aza.org ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಝೂಸ್ ಅಂಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್ಸ್ (AZA)] ನಾರ್ತ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಅಫ್ ಝೂಸ್ ಅಂಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್ಸ್ * [http://www.zoos-worldwide.de ಝೂಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌ವೈಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719115732/http://www.zoos-worldwide.de/ |date=2011-07-19 }} ಮೃಗಾಲಯಗಳು, ಅಕ್ವೇರಿಯಂಗಳು, ಪ್ರಾಣಿ ಧಾಮಗಳು ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಪಾರ್ಕುಗಳು * [http://waza.org/ ವರ್ಲ್ಡ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಝೂಸ್ ಅಂಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್ಸ್] * [http://www.asianelephant.net ಏಷಿಯಾದ ಆನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಝೂವಲಾಜಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್] * [http://www.russia-zoo.ru/ ರಷಿಯನ್ ಝೂಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100823040917/http://www.russia-zoo.ru/ |date=2010-08-23 }} * [http://aiza.org.es/ AIZA] * ಲಾಯ್ಡ್, ಬೆಥ್ [http://abcnews.go.com/International/Story?id=4261023&amp;page=1 "ಚೈನೀಸ್ ಝೂ ಪುಟ್ಸ್ ಆನ್ ಎ ಶೋ, ಬಟ್ ಮಿಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್ ಅನಿಮಲ್ಸ್"], ಎಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ ವೀಡಿಯೋ ಆಫ್ ಅನಿಮಲ್ಸ್ ಫೋರ್ಸ್ಡ್ ಟು ಪರ್ಫಾರ್ಮ್ ಇನ್ ಬೀಜಿಂಗ್, ಫೆಬ್ರವರಿ 8, 2008. {{refend}}{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಮೃಗಾಲಯ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] i6ufmln7re8qf2drpx575qz5tjilc9g 0 27923 1384038 1376100 2026-08-23T08:56:53Z A826 72368 (via JWB) 1384038 wikitext text/x-wiki {{lead too long|date=November 2010}} '''ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ''' ('''SEZ''' ) ಎಂಬುದೊಂದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ದೇಶವೊಂದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ-ಮಾರುಕಟ್ಟೆ-ಉದ್ದೇಶಿತವಾಗಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯವೊಂದರ ಒಳಗೆ "ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ" ಕಾನೂನುಗಳು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. 'SEZ' ವರ್ಗವು ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರುವ ವಲಯದ ಬಗೆಗಳ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರದ ವಲಯಗಳು (ಫ್ರೀ ಟ್ರೇಡ್‌ ಜೋನ್ಸ್‌-FTZ), ರಫ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಲಯಗಳು (ಎಕ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್‌ ಜೋನ್ಸ್‌-EPZ), ಮುಕ್ತ ವಲಯಗಳು (ಫ್ರೀ ಜೋನ್ಸ್‌-FZ), ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಸಾಹತುಗಳು (ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್‌ ಎಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌-IE), ಮುಕ್ತ ರೇವುಪಟ್ಟಣಗಳು, ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಉದ್ದಿಮೆ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಲಯಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಒಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರ ಅಥವಾ ಒಂದು ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ (ಮಲ್ಟಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಕಂಪನಿ-MNC) ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಂದ ನಡೆಯುವ ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂಥದೊಂದು ರಚನಾ-ಸ್ವರೂಪದ ಗುರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ, ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಡೆಂಗ್‌‌ ಕ್ಸಿಯೋಪಿಂಗ್‌ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಷೆನ್‌ಜೆನ್‌, ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಒಂದು ನಗರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದಿದ್ದು, ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ೧೦ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಈ ನಗರವು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳ ಸಂಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]]ವೂ ಸಹ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಚೀನಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು, ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಜಿಲ್‌]], [[ಭಾರತ]], [[ಇರಾನ್|ಇರಾನ್‌]], ಜೋರ್ಡಾನ್‌, [[ಕಜಾಕಸ್ಥಾನ್|ಕಜಾಕಸ್ಥಾನ್‌]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ ದ್ವೀಪಸಮೂಹ, [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲೆಂಡ್‌]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]], [[ರಷ್ಯಾ]], [[ಉಕ್ರೇನ್‌|ಉಕ್ರೇನ್‌‌]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಅರಬ್‌ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್‌]], [[ಕಾಂಬೋಡಿಯ]], [[ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ]]. ಪ್ರಸ್ತುತ, [[ಪೆರು]]ವಿನ ಪುನೊವನ್ನು ಒಂದು "ಝೋನಾ ಇಕನಾಮಿಕಾ" ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲು ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಲನ್‌ ಗಾರ್ಸಿಯಾ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅದನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಏಕೈಕ SEZನ ಗಡಿರೇಖೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಬಹುವಿಧದ 'ನಿರ್ದಿಷ್ಟ' ವಲಯಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಸ್ತರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಪ್ರವೇಶಮಾರ್ಗದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ, [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಯೂಬಿಕ್‌ ಕೊಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತರೇವುಪಟ್ಟಣ ವಲಯ, ಜೋರ್ಡಾನ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾಬಾ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಶ್ರೀಸಿಟಿ ಬಹು-ಉತ್ಪನ್ನ SEZ ಮತ್ತು ಮುಂಡ್ರಾ SEZ; ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ೨೦೦೭ರ ಅಂದಾಜುಗಳ ಅನುಸಾರ, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ೧೨೦ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ SEZಗಳಲ್ಲಿ ೩,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯೋಜನೆಗಳು ನೆರವೇರುತ್ತಿವೆ. ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಹಬ್ಬಿರುವ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು SEZಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ; ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ವರೂಪದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ (ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ, ಸರ್ಕಾರಿ ಅಭಿವರ್ಧಕ, ಸರ್ಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಕ) ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು 'ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ' ಖಾಸಗಿ ಸ್ವರೂಪದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳವರೆಗೆ (ಖಾಸಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ, ಖಾಸಗಿ ಅಭಿವರ್ಧಕ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿಯಂತ್ರಕ) ಈ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸ್ವರೂಪಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶ. ಅನೇಕ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ಮತ್ತು ಅಭಿವರ್ಧಕರು ಭಾಗಶಃ-ಸರ್ಕಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ; ಅಂದರೆ, ಅವು ಒಂದು ಮಿಥ್ಯಾ-ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆಯವ್ಯಯದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. SEZಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ; ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸಮಂಜಸವಾದ ಪ್ರತಿಫಲದ ಮೊತ್ತವನ್ನು (ಅಪಾಯ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಇದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ೧೦-೨೦%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ) ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಓರ್ವ ಅಭಿವರ್ಧಕನು ಗಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಲು ಒಂದಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು (ಆಫ್‌-ಸೈಟ್‌ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಇಕ್ವಿಟಿ ಹೂಡಿಕೆ, ಸುಲಭ ಸಾಲಗಳು, ಬಾಂಡ್‌ ನೀಡಿಕೆಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ) ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯವು ಇಂಥದೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ==ಚೀನಾ== {{main|Special Economic Zones of the People's Republic of China}} ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ, ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ SEZಗಳಲ್ಲಿ ಷೆನ್‌ಜೆನ್‌, ಕ್ಸಿಯಾಮೆನ್‌, ಷಾಂತೋವ್‌, ಮತ್ತು ಝುಹಾಯ್‌ ಸೇರಿವೆ. ಷೆನ್‌ಜೆನ್‌, ಷಾಂತೋವ್‌, ಮತ್ತು ಝುಹಾಯ್‌ ವಲಯಗಳೆಲ್ಲವೂ ಗುವಾಂಗ್‌ಡಾಂಗ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿವೆ ಎಂಬುದು, ಹಾಗೂ ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಾಣಿಕೆಗಾಗಿ ಸಮುದ್ರವು ಉತ್ತಮವಾದ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚೀನಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ತೀರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವೆಲ್ಲವೂ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ==ಕಾಂಗೊ ಪ್ರಜಾಸತ್ತೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ== [[ಕಾಂಗೋ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಕಾಂಗೊ ಪ್ರಜಾಸತ್ತೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ವು ತನ್ನ ಮೊದಲ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯವನ್ನು ಎನ್‌'ಸೇಲೇಯ ಕಿನ್‌ಶಾಸ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ SEZ ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕೃಷಿ-ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="test">[http://www.lecho.be/actualite/economie_-_politique_international/Congo-_Le_-paradis-_ou_le_droit_fera_la_loi.8989989-3164.art ] ಲೆ "ಪ್ಯಾರಡಿಸ್‌" ಔ ಲೆ ಡ್ರೋಯ್ಟ್‌ ಫೆರಾ ಲಾ ಲೋಯ್‌, ಎಲ್‌'ಇಕೊ, ನವೆಂಬ್ರೆ ೨೦೧೦.</ref> ==ಭಾರತ== {{split section|date=November 2010}} ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವ ಮತ್ತು ದೇಶದಿಂದಾಗುವ ರಫ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಬೇಲಿರುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಹಾಗೂ ಸ್ವದೇಶಿ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ತಯಾರಕರು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದಕೊಳ್ಳುವಂತಾಗಲು ಅವರಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕಿರುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮನಗಂಡು, [[ಭಾರತ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದರ ಕುರಿತು ೨೦೦೦ದ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು; ಈ ವಲಯಗಳು ವ್ಯಾಪಾರದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ಸುಂಕಗಳು ಮತ್ತು ದರಪಟ್ಟಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಲಿವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ೨೦೦೭ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ೫೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ SEZಗಳು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ೨೨೦ರಷ್ಟು SEZಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದು ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಕಳವಳ-ಕಾಳಜಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇಂಥದೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ SEZಗಳು ಊರ್ಜಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆಯೇ ಎಂಬುದು ಅದರ ಮುಂದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|PRC]] ಮಾದರಿಯನ್ನು ನಿಕಟವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಭಾರತವು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ SEZಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕುರಿತಾದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಪೂರ್ವ-ನಿಯಾಮಕವಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳನ್ನು ಸೂತ್ರೀಕರಿಸಿದೆ, ಅವನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಅವಲೋಕಿಸಿದೆ ಮತ್ತು SEZಗಳ ಅಭಿವರ್ಧಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, SEZಗಳಲ್ಲಿ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೂ ಹೇರಳವಾದ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಕುರಿತು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿದೆ. ===ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ SEZಗಳು=== ಭಾರತದಲ್ಲಿ SEZಗಳು ವಿಶೇಷ ವಲಯಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಇವು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಅವಕಾಶಗಳು ಅಥವಾ ಮುನ್ನೇರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲೆಂದು ಈ ವಿಶೇಷ ವಲಯಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ-ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದಿಂದ ಅಥವಾ ಏಕಮಾತ್ರವಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. ಗುಜರಾತ್‌ನ ಕಾಂಡ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಮೊದಲ SEZಗೆ ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು. ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ SEZಗಳಿಗೆ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ SEZಗಳಲ್ಲಿನ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನಗಳು (ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಧನಗಳು) ಮತ್ತು ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ:- *SEZ ಘಟಕಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಮದು/ಸ್ವದೇಶಿ ಸರಕುಗಳ ಸುಂಕ ಮುಕ್ತ ಸಂಗ್ರಹಣೆ. *ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯಿದೆಯ ಖಂಡ ೧೦AA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ SEZ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಫ್ತು ಆದಾಯದ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ೫ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ೧೦೦% ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ, ಅದಾದ ನಂತರದ ಮುಂದಿನ ೫ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ೫೦% ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ೫ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಬಂಡವಾಳದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಫ್ತು ಲಾಭದ ಮೇಲೆ ೫೦% ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ. *ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯಿದೆಯ ಖಂಡ ೧೧೫JB ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ ಪರ್ಯಾಯ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ. *SEZ ಘಟಕಗಳು ಮಾನ್ಯತೆಪಡೆದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ವರ್ಷವೊಂದರಲ್ಲಿ ೧೨೫೦೦ ಶತಕೋಟಿ US$ವರೆಗಿನ ಮೊತ್ತದ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶದ ಬಾಹ್ಯ ಸಾಲವನ್ನು ತೀರುವಳಿ ಸಮಯದ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ. *ಕೇಂದ್ರ ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ. *ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ. *ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಅನುಮೋದನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಏಕಗವಾಕ್ಷಿ ಪರವಾನಗಿ. *ಆಯಾಯಾ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ರಾಜ್ಯ ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ವಂತಿಗೆಗಳಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ. SEZ ಅಭಿವರ್ಧಕರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ತೇಜನಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ:- *BOA ವತಿಯಿಂದ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಧಿಕೃತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ SEZಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆಮದು ವಸ್ತು ಸುಂಕು/ಅಬಕಾರಿ ಸುಂಕಗಳಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ. *೧೫ ವರ್ಷಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ೧೦ ವರ್ಷಗಳ ಒಂದು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ SEZನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವ್ಯವಹಾರದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಆದಾಯದ ಮೇಲೆ, ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯಿದೆಯ ಖಂಡ ೮೦-IAB ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ. *ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯಿದೆಯ ಖಂಡ ೧೧೫ JB ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ ಪರ್ಯಾಯ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ. *ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯಿದೆಯ ಖಂಡ ೧೧೫O ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಾಭಾಂಶ ವಿತರಣಾ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ. *ಕೇಂದ್ರ ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ (CST) ವಿನಾಯಿತಿ. *ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ (SEZ ಕಾಯಿದೆಯ ಖಂಡ ೭, ೨೬ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ಅನುಸಾರ) ವಿನಾಯಿತಿ. ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ ೨೦೧೦ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ೧೧೪ SEZಗಳು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ.[http://sezindia.nic.in/about-osi.asp ] ಕರ್ನಾಟಕ - ೧೮; ಕೇರಳ - ೬; ಚಂಡೀಗಢ - ೧; ಗುಜರಾತ್‌ - ೮; ಹರಿಯಾಣ - ೩; ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ - ೧೪; ರಾಜಾಸ್ಥಾನ - ೧; ಒಡಿಶಾ - ೧ ತಮಿಳುನಾಡು - ೧೬; ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ - ೪; ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ - ೨. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಈ ಕೆಳಕಂಡ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ೫೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ SEZಗಳು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ (೨೦೧೦ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ) ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.[http://sezindia.nic.in/about-asi.asp ] ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ - ೧೦೯; ಚಂಡೀಗಢ - ೨; ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ - ೨; ದಾದ್ರಾ ನಗರ್‌ ಹವೇಲಿ - ೪; ದೆಹಲಿ- ೩; ಗೋವಾ - ೭; ಗುಜರಾತ್‌ - ೪೫; ಹರಿಯಾಣ - ೪೫; ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ - ೧; ಕರ್ನಾಟಕ - ೫೬; ಕೇರಳ - ೨೮; ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ - ೧೪; ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ - ೧೦೫; ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ - ೧; ಒಡಿಶಾ - ೧೧; ಪಾಂಡಿಚೆರಿ - ೧; ಪಂಜಾಬ್‌ - ೮; ರಾಜಾಸ್ತಾನ - ೮; ತಮಿಳುನಾಡು - ೭೦; ಉತ್ತರಾಖಾಂಡ್‌ - ೩; ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ - ೩೩; ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ - ೨೨; == ಇಂಡೊನೇಷಿಯಾ == {{main|Batam Island#SEZ - Special Economic Zones}} ==ಇರಾನ್‌== *ಅರ್ಗ್‌ - ಇ - ಜೇಡಿಡ್‌ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ: ವಾಹನ ತಯಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರ. *ಪೆಟ್‌ಜೋನ್‌: ಪೆಟ್ರೋರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ, ಮಾಹ್‌ಶಾಹ್ರ್‌. *‌ಕಿಶ್: ಕಿಶ್‌ ದ್ವೀಪದ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ. *ಸರಾಖ್ಸ್‌ *ಸಿರ್ಜಾನ್‌ *ಶಾಹಿದ್‌ ರಜಾಯೀ ರೇವುಪಟ್ಟಣ [http://www.shahidrajaeeport.ir/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060105140305/http://shahidrajaeeport.ir/ |date=2006-01-05 }} *ಅಮೀರಾಬಾದ್‌ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ [http://www.pso.ir/Portal/HomePage.aspx?TabID=0&amp;Site=Amirabad&amp;Lang=en-US ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513202626/http://www.pso.ir/Portal/HomePage.aspx?TabID=0&Site=Amirabad&Lang=en-US |date=2012-05-13 }} *ಬುಶೆಹ್ರ್‌ ರೇವುಪಟ್ಟಣ *'''ಪಯಾಮ್ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ''' ವು [[ತೆಹ್ರಾನ್|ಟೆಹ್ರಾನ್‌]] ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಅತಿ ನಿಕಟವಾಗಿರುವ SEZ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ೩೬೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗೂ ಕರಜ್‌ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪಯಾಮ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರದೇಶದ ೧೦೦೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಇದು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ವಿಮಾನ ಸರಕು ಮತ್ತು ಅಂಚೆಯ ಸಾಗಾಣಿಕೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸರಕುಗಳ ದಾಸ್ತಾನು, ಶೈತ್ಯಾಗಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ ಸೇವೆಗಳು, ಸರಕಿನ ಉತ್ಪಾದಕತೆ, ಕೆಟ್ಟುಹೋಗುವ ಮತ್ತು ಕಾಲಸಂವೇದಿ ಸರಕಿನ ರಫ್ತು ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಪಯಾಮ್‌ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಏಕೈಕ SEZ ಆಗಿದ್ದು, ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸವಲತ್ತನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿದೆ. ರೈಲುಮಾರ್ಗ, ಭೂಗತರೈಲು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಗೆ ಸುಲಭದ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುವುದರೊಂದಿಗೆ ಇದು ಟೆಹ್ರಾನ್‌ನ ಕೈಗಾರಿಕಾ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸಾಯದ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿದೆ. FDIನ್ನು (ವಿದೇಶಿ ನೇರಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು) ಆಕರ್ಷಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಪ್ರತಿ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣಾನುಸಾರವಾಗಿ ಇರಾನಿಯರು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಪಯಾಮ್‌ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾನೂನಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಖಾತರಿ ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆ, ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾನೂನುಗಳ ಯಾವುದೇ ಅಡಚಣೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ಹೂಡಿಕೆಯ ಹಾಗೂ ಇದರಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಆದಾಯದ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನೂ ಇದು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮೇಲಾಗಿ, ಸರಕುಗಳು, ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ ಮತ್ತು ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆಮದುವಸ್ತು ಸುಂಕಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ ಮುಕ್ತ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಸದರಿ ಬಾಬತ್ತುಗಳು ವಲಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರಿರುವವರೆಗೆ ಈ ಸೌಕರ್ಯ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ; ಸುಂಕ ಇಲಾಖೆಯ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ ವಲಯದಿಂದ ಸರಕುಗಳು ರಫ್ತಾಗಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಈ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.[http://www.pasc.ir ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219064829/http://pasc.ir/ |date=2018-02-19 }} ==ಕಜಾಕ್‌‌ಸ್ತಾನ್== *[[ಅಸ್ತಾನ|ಆಸ್ತಾನಾ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅಧಿಕೃತ ಆದೇಶದಿಂದ ಬಹುವಿಧದ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಲಯವೂ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಗಮನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕಝಕ್‌ಸ್ಥಾನ್‌ನ "ಓಂಟುಸ್ಟಿಕ್‌" ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯವನ್ನು [[ಕಜಾಕಸ್ಥಾನ್|ಕಝಕ್‌ಸ್ಥಾನ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಜವಳಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಮಲೇಷಿಯಾ== ೨೦೦೯ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವತೀರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರದೇಶದ SEZಗೆ<ref>[http://www.btimes.com.my/Current_News/BTIMES/articles/eceqa/Article/#ixzz0o9btwmOu ] ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ: SEZ ಸೆಟ್‌ ಟು ಫೈರ್‌‌ ಅಪ್‌ ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಗ್ರೋತ್‌</ref> ಮಲೇಷಿಯಾ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು. ದೇಶದ ಮೊದಲ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಇದು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ GDPಗೆ ೨೩ ಶತಕೋಟಿ RMನಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ECERನಲ್ಲಿ ೨೨೦,೦೦೦ ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್== ವಿಭಿನ್ನ ವಲಯಗಳಿಗಾಗಿ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ (ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯಕ್ಕಾಗಿ ೫ ವರ್ಷಗಳು, ಉನ್ನತ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ೮ ವರ್ಷಗಳು, ಕೃಷಿ, ಜಾನುವಾರು ಸಾಕಣೆ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ೨ ವರ್ಷಗಳು, ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ೧ ವರ್ಷ) ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ರಾಖಿನೆ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಸಿಟ್‌ವೆ ಉಪಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯೌಕ್‌ಪ್ಯೂ ಉಪಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite news |title={{lang-my|စစ်တွေနှင့် ကျောက်ဖြူမြို့တို့တွင် အထူးစီးပွားရေးဇုန် တည်ဆောက်သွားမည်ဟု သိရ}} |author= |newspaper=Weekly Eleven News |date=2010-08-22 |url=http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4450:2010-08-25-06-29-57&catid=45:2009-11-10-07-45-41&Itemid=113 |language=Burmese |accessdate=2010-08-28}}</ref> ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಒಂದು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೂ ಸಹ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬೇಕಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲಿರುವ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರದ ಆರು ವಲಯಗಳೆಂದರೆ, ಯಾಂಗನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಥಿಲಾವಾ ರೇವುಪಟ್ಟಣ, ಮಾನ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಮಾವ್ಲಾಮೈನ್‌, ಕಯಿನ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಮೈಯಾವ್ಯಾಡಿ ಮತ್ತು ಹಿಪ-ಆನ್‌, ರಾಖಿನೆ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಕ್ಯೌಕ್‌ಫ್ಯು ಮತ್ತು ಮಂಡಾಲೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಪೈಯಿನ್‌ ಓ ಲ್ವಿನ್‌.<ref>http://english.peopledaily.com.cn/೨೦೦೭೦೩/೧೩/eng೨೦೦೭೦೩೧೩_೩೫೭೦೨೯.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ== ''ರಾಜಿನ್‌-ಸೋನ್‌ಬಾಂಗ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಶೇಷ ವಲಯ'' ವು [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|UN]]ನ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಟ್ಯೂಮನ್‌ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ವಲಯವು, [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ದ ಯಾನ್‌ಬಿಯನ್‌ ಕೊರಿಯನ್‌ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಟಿನ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತಕ್ಕೆ (ಅಥವಾ, ಕೊರಿಯನ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಯೆನಾನ್‌ಬೈಯಾನ್‌) ಹಾಗೂ ರಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ೨೦೦೦ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಸರನ್ನು ರಾಸನ್‌ ಎಂಬುದಾಗಿ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಉತ್ತರ ಹ್ಯಾಮ್‌ಗಿಯೋಂಗ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ==ಪಾಕಿಸ್ತಾನ== ತಮ್ಮ SEZಗಳೊಂದಿಗೆ ಚೀನಿಯರು ಸಾಧಿಸಿದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಚೀನಾ ದೇಶವು ಲಾಹೋರ್‌ನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೈಯೆರ್‌-ರೂಬಾ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಹಸ್ತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಇತರ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ಚೀನಾದ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗಷ್ಟೇ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ ಚೀನಾ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕಿರೀಟ ಭೂಷಣ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಗ್ವಾದಾರ್‌ ಇವು ಸೇರಿವೆ. ಕೇವಲ ಜಪಾನ್‌ಗೆ ಸೇರಿರುವ ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಜಪಾನೀ ನಗರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಕೂಡಾ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಸಿಯಾಲ್‌ಕೋಟ್‌-ಲಾಹೋರ್‌ ಮೋಟಾರುಮಾರ್ಗದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹೊಸದೊಂದು SEZ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಮೋಟಾರುಮಾರ್ಗ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸಾಗುವ ಹೊಸ SEZ ಒಂದರಲ್ಲಿ ೧ ಶತಕೋಟಿ $ ಮೊತ್ತದ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಮಾಡಲು ಕತಾರ್‌ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದೆ. ಫೈಸಲಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಒಂದು ಹೊಸ ವಲಯವು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಸಾಹತು ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆಯೂ ಇದು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈಗಾಗಲೇ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿರುವ ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಚೀನಿಯರ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ವಲಯವು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ===ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿನ SEZಗಳ ಪಟ್ಟಿ=== *ಕರಾಚಿ ರಫ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಲಯ, [[ಕರಾಚಿ]], ಸಿಂಧ್‌ *‌ರಿಸಲ್‌ಪುರ್ ರಫ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಲಯ, ರಿಸಲ್‌ಪುರ್‌ *ಸಿಯಾಲ್‌ಕೋಟ್‌ ರಫ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಲಯ, ಸಿಯಾಲ್‌ಕೋಟ್‌, ಪಂಜಾಬ್‌ *ಗುಜ್ರಾನ್‌ವಾಲಾ ರಫ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಲಯ, ಗುಜ್ರಾನ್‌ವಾಲಾ, ಪಂಜಾಬ್‌ ==ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌== ಫಿಲಿಪೈನ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು (ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳು) ಉದ್ಯಮಗಳ ಜಮಾವಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಗ್ರಹಗಳಾಗಿದ್ದು, ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳು ಗಣರಾಜ್ಯ ಕಾಯಿದೆ ಸಂಖ್ಯೆ ೭೯೧೬ರ ಅನುಸಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ಅನ್ಯಥಾ "೧೯೯೫ರ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಕಾಯಿದೆ" ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು ಗಣರಾಜ್ಯ ಕಾಯಿದೆ ಸಂಖ್ಯೆ ೮೭೪೮ರಿಂದ ತಿದ್ದುಪಡಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>೧೯೯೫ರ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಕಾಯಿದೆಯ ಪಠ್ಯವು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ: http://www.peza.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=೯೭&amp;Itemid=೫೫{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} or http://www.chanrobles.com/specialeconomiczoneact.htm</ref> ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಇಲಾಖೆಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಮಂಡಳಿಯೊಂದರ (PEZA ಮಂಡಳಿ) ಮೂಲಕ, [http://www.peza.gov.ph/ ಫಿಲಿಪೈನ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ] ದ ವತಿಯಿಂದ ಫಿಲಿಪೈನ್‌ ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳ ಆಡಳಿತ-ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಸಾಹತುಗಳು, ರಫ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಲಯಗಳು, ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರದ ವಲಯಗಳು, ಮತ್ತು ಅದೇ ರೀತಿಯ ಇತರ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ PEZA ಮಂಡಳಿಯು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>೧೯೯೫ರ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಕಾಯಿದೆ, ಖಂಡ ೧೨</ref> ಸದರಿ ಮಂಡಳಿಯು ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಸ್ತಾವಗಳನ್ನೂ ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಈ ಕುರಿತು ಶಿಫಾರಸುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಶಾಖ, ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌, ನೀರು ಸರಬರಾಜು, ದೂರಸಂಪರ್ಕ, ಸಾರಿಗೆ, ಸುಂಕದ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಗಳು, ರೇವುಪಟ್ಟಣ ಸೇವೆಗಳು, ಮತ್ತು ಇದೇ ಬಗೆಯ ಇತರ ಬಾಬುತ್ತುಗಳಂಥ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳು, ಇತರ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಳನ್ನೂ PEZA ಮಂಡಳಿಯು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>ಪೂರ್ವೋಕ್ತ</ref> ಫಿಲಿಪೈನ್‌ ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ೧೯೮೭ರ ವಿವಿಧೋದ್ದೇಶದ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ಉತ್ತೇಜನಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರುಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>೧೯೯೫ರ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಕಾಯಿದೆ, ಖಂಡ ೨೩.</ref> ಈ ಉತ್ತೇಜನಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿವೆ: ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ರಜಾದಿನಗಳು; ಬಂಡವಾಳ ಸಾಧನ, ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು, ಮತ್ತು ಗೌಣ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಆಮದಿನ ಮೇಲೆ ಶೂನ್ಯ ಪ್ರತಿಶತ (೦%) ಸುಂಕ; ಹಡಗುಕಟ್ಟೆ ಸುಂಕದ ಬಾಕಿಗಳು ಮತ್ತು ರಫ್ತು ತೆರಿಗೆ, ಕರ ಅಥವಾ ಶುಲ್ಕಗಳಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ; ಮತ್ತು ಸುಂಕ ಇಲಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಸರಳೀಕರಣ.<ref>ವಿವಿಧೋದ್ದೇಶದ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಸಂಹಿತೆ, ಕಲಮು ೩೯.</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ೧೯೯೫ರ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಕಾಯಿದೆಯು ಎಲ್ಲಾ ತೆರಿಗೆಗಳಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸುವ ಬದಲಿಗೆ ತಮ್ಮ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆದಾಯದ ಐದು ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು (೫%) ಭಾಗವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪಾವತಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>೧೯೯೫ರ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಕಾಯಿದೆ, ಖಂಡ ೨೪.</ref><ref>ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: PEZA-ನೋಂದಾಯಿತ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಹಣಕಾಸಿನ ಉತ್ತೇಜನಗಳಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ: http://www.peza.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=೧೧೨&amp;Itemid=೧೫೪{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> PEZA ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅರ್ಹವಾಗಿರುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮುಂದಿನವು ಸೇರಿವೆಯಾದರೂ ಅದು ಅಷ್ಟಕ್ಕೇ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿಲ್ಲ: ೧) ರಫ್ತು ತಯಾರಿಕೆ; ೨) ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸೇವಾ ರಫ್ತು; ೩) ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ; ೪) ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ; ೫) ಕೃಷಿ-ಕೈಗಾರಿಕಾ ರಫ್ತು ತಯಾರಿಕೆ; ೬) ಕೃಷಿ-ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜೈವಿಕ-ಇಂಧನ ತಯಾರಿಕೆ; ಮತ್ತು ೭) ಸರಕು-ಸಾಗಣಾ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವ ಸೇವೆಗಳು.<ref>http://www.peza.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=೧೧೧&amp;Itemid=೧೫೩{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಫಿಲಿಪೈನ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ಅವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ತಮ್ಮ ನೆರೆಹೊರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವಬೀರುತ್ತಿವೆ. ೨೦೧೦ರ ಮೇ ೩೧ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳಿದ್ದವು. ೨೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಈ ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಏಳು (೭) ವಲಯಗಳು ಕೃಷಿ-ಕೈಗಾರಿಕಾ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳಾಗಿವೆ, ೧೩೪ ವಲಯಗಳು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ, ೬೫ ವಲಯಗಳು ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳಾಗಿವೆ, ಎರಡು (೨) ವಲಯಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪ್ರದೇಶಗಳು/ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು (೯) ವಲಯಗಳು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳಾಗಿವೆ. ೪೧ ಖಾಸಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆವೈಟ್‌ನ ಜನರಲ್‌ ಟ್ರಯಾಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗೇಟ್‌ವೇ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರನಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಲಗುನಾ ಟೆಕ್ನೋಪಾರ್ಕ್‌ ಇಂಕ್‌ ಎಂಬುದು ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯವಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ವಲಯಗಳೆಂದರೆ, ಕೆವೈಟ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ, ಬಟಾನ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ, ಮ್ಯಾಕ್ಟನ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಮತ್ತು ಬಗುಯೊ ಸಿಟಿ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ. ಅತ್ಯಂತ ಸುಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳೆಂದರೆ, ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ, ಮತ್ತು ಸ್ಯೂಬಿಕ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ; ಇವು ಹಿಂದೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೇನಾ ನೆಲೆಗಳು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ===ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ SEZಗಳ ಪಟ್ಟಿ=== ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ೨೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ SEZಗಳ ಪೈಕಿಯ ಕೆಲವೊಂದು ವಲಯಗಳೆಂದರೆ: *ಸ್ಯೂಬಿಕ್‌ ಕೊಲ್ಲಿ ಮಹಾನಗರದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (೭೬.೫೯ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳು) *ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ (೨೯,೩೬೫ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳು) *ಬಟಾನ್‌ ರಫ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಲಯ (೧,೭೩೩.೩೭ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳು) *PHIVIDEC ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ *ಝಾಂಬೊವಂಗಾ ನಗರ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ *ಕಾಗಯಾನ್‌ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ *ಔರೊರಾ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ *ಲೈಟ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ & ಸೈನ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ I, II, & III (೨೭೨.೨೨ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳು) *ಲಗುನಾ ಟೆಕ್ನೋಪಾರ್ಕ್‌ (೨೮೯.೯೫ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳು) *ಲಗುನಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶ (೩೪.೮೮ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳು) *ಹೆರ್ಮೊಸಾ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶ (೧೪೨.೦೪ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳು) *ಕೆಪ್ಪೆಲ್‌ ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ ಸಾಗರ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ (೨೨.೯೨ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳು) *ಫಿಲಿನ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪಾರ್ಕ್‌ - ಕ್ಯಾಲಂಬಾ (೫೧.೦೭ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳು)<ref>http://www.peza.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=೧೧೬&amp;Itemid=೧೬೧{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಪೋಲೆಂಡ್== [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲೆಂಡ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ<ref>[http://www.mg.gov.pl/Specjalne+strefy+ekonomiczne/Wykaz+SSE/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090911141038/http://www.mg.gov.pl/Specjalne+strefy+ekonomiczne/Wykaz+SSE |date=2009-09-11 }} ಪೋಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ‌SEZ- ಮೂಲ: ಪೋಲೆಂಡ್‌ ಸರ್ಕಾರ</ref> ೧೪ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: *ಕ್ಯಾಮಿಯೆನ್ನೊಗೋರ್ಸ್ಕಾ SSE *ಕ್ಯಾಟೋವಿಸ್‌ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ *ಕೋಸ್ಟ್ರಜಿನ್ಸ್ಕೊ-ಸ್ಲೂಬಿಕಾ SSE *ಕ್ರಾಕೋವ್ಸ್ಕಿ ಪಾರ್ಕ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಕ್‌ಜ್ನಿ *ಲೆಗ್ನಿಕಾ SSE *ಲೊಡ್‌ಜ್ಕಾ SSE *SSE EURO-PARK MIELEC *ಸ್ಲೂಪ್ಸ್‌ಕಾ SSE *SSE ಸ್ಟಾರಾಚೌವಿಸ್‌ *ಸುವಾಲ್ಸ್ಕಾ SSE *ಪೊಮೊರ್ಸ್ಕಾ SSE (ಪೊಮೆರಾನಿಯನ್‌ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ) *ಟಾರ್ನೊಬ್ರಜೆಸ್ಕಾ SSE *ವಾಲ್‌ಬ್ರಜಿಕ್‌ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ "INVEST-PARK" *ವಾರ್ಮಿನ್ಸ್ಕೊ-ಮಜುರ್ಸ್ಕಾ SSE ==ಕೊರಿಯಾ ಗಣರಾಜ್ಯ (ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ)== ಡೇಗು-ಗಯೋಂಗ್ಬಕ್‌ ಮುಕ್ತ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯವು (DGFEZ) ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ ಆಗ್ನೇಯದ ಭಾಗವಾದ ಡೇಗು-ಗಯೋಂಗ್ಬಕ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಡೇಗುವಿನ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾದ ಡೊಂಗ್‌-ಗು, ಸುಸಿಯಾಂಗ್‌‌-ಗು, ನ್ಯಾಮ್‌‌‌-ಗು, ಮತ್ತು ಡಾಲ್ಸಿಯಾಂಗ್‌-ಗುನ್ ಇವುಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಗಯೋಂಗ್‌ಸ್ಯಾಂಗ್ಬಕ್‌-ಡೊವಿನ (ಗಯೋಂಗ್ಬಕ್‌) ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾದ ಗುಮಿ, ಪೊಹಾಂಗ್‌, ಗಯೋಂಗ್‌ಸ್ಯಾನ್‌, ಮತ್ತು ಯೆನೊಂಗ್ಚಿಯಾನ್‌ ಇವುಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ೧೧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿದ್ದು, ೩೯.೫೪ km^೨ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣಕ್ಕೆ ಅವು ಹಬ್ಬಿವೆ. DGFEZಯು ಒಂದು ಜ್ಞಾನ-ಸೃಜನಶೀಲ ಮುಕ್ತ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿನ ೭ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಜ್ಞಾನಾಧಾರಿತ ಸೇವಾ ಉದ್ಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ೪ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಜ್ಞಾನಾಧಾರಿತ ತಯಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ವಿಶೇಷಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ==ರಷ್ಯಾ== [[ರಷ್ಯಾ]] ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಒಕ್ಕೂಟದ ೧೬ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೧೦ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ರಷ್ಯಾದ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ೧೮ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ೨೦೭ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಆಶ್ರಯದಾತರಾಗಿದ್ದವು. ರಷ್ಯಾದ SEZನಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿರುವ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಪೈಕಿ ಪ್ರಮುಖ MNCಗಳೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಯಾಕೊಹಾಮಾ, ಸಿಸ್ಕೊ, ಇಸುಝು, ಏರ್ ಲಿಕ್ವೈಡ್‌, ಬೆಕೆರ್ಟ್‌, ರಾಕ್‌ವೂಲ್‌ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು. ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಈಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಒಕ್ಕೂಟದ ೧೫ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಿರುವ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು, OJSC "ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳಿಂದ" ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. SEZನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪರಿಪಾಠಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು, ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆಗೆ (FDI) ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ನೀಡಲು, ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ OJSC "SEZ" ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ನಾಗರಿಕ ಸರ್ಕಾರವು ಹೊತ್ತಿದ್ದು, ಅದರ ವತಿಯಿಂದ ಧನಸಹಾಯವೂ ಈ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ೨೦೦೫ರ ಜುಲೈ ೨೨ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾನೂನು ಸಂಖ್ಯೆ ೧೧೬ FZನಿಂದ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ===ತಾಂತ್ರಿಕ/ಹೊಸ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ವಲಯಗಳು=== * ಡಬ್ನಾ * ಝೆಲೆನೊಗ್ರಾಡ್‌ * ‌''ನ್ಯೂಡಾರ್ಫ್'' ({{lang-ru|Нойдорф}}) - [[ರಷ್ಯಾ]]ದ [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್|ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌]] ಸಮೀಪವಿರುವ ಸ್ಟ್ರೆಲ್ನಾದಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರದೇಶ. * ''ನೋವೊ-ಓರ್ಲೊವ್ಸ್‌ಕೊಯೆ'' ({{lang-ru|Ново-Орловское}}) - [[ರಷ್ಯಾ]]ದ [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್|ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿರುವ SEZ ಪ್ರದೇಶ * ಟಾಮ್ಸ್ಕ್ ===ಕೈಗಾರಿಕಾ/ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಲಯಗಳು=== * "ಅಲಾಬ್ಯೂಗಾ" (ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ) * ಲಿಪೆಟ್ಸ್ಕ್‌ ===ಪ್ರವಾಸಿ ವಲಯಗಳು=== * ಕ್ರಾಸ್‌ನೊಡರ್‌ ಕ್ರಾಯ್‌ * ಸ್ಟಾವ್ರೊಪೊಲ್‌ ಕ್ರಾಯ್‌ * ‌ಕಲಿನಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ (ಯಾಂಟಾರ್‌, ಕಲಿನಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ) * ಆಲ್ಟಾಯ್‌ ಕ್ರಾಯ್‌ * ಆಲ್ಟಾಯ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ * ಇರ್ಕುಟ್ಸ್ಕ್‌ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ * ಬುರ್ಯಾಟಿಯಾ * ವ್ಲಾದಿವೊಸ್ಟಾಕ್‌ ==ಉಕ್ರೇನ್== ೨೦೦೫ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ೩೧ರವರೆಗೆ [[ಉಕ್ರೇನ್‌|ಉಕ್ರೇನ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ನೌತ್‌-ಕ್ರಿಮಿಯನ್‌ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯವಾದ ಸೈವಾಶ್‌ (೧೯೯೬ರಿಂದ) ಮೊದಲು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಲಯವಾಗಿತ್ತು. ೧೯೯೮ರಿಂದ ೨೦೦೦ದವರೆಗೆ ೧೧ ಹೊಸ ವಲಯಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. {| class="toccolours" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border-collapse:collapse;margin:1 auto" !ಹೆಸರು !ಸ್ಥಳ !ವಿಸ್ತೀರ್ಣ !ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದದ್ದು !ಕಾಲಮಿತಿ* |- | NCEEZ ಸೈವಾಶ್‌ | ಕ್ರಿಮಿಯಾದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಗಣರಾಜ್ಯ | | ೧೯೯೬ | ೫ ವರ್ಷಗಳು |- | ಸ್ಲಾವುಟಿಕ್‌ | ಸ್ಲಾವುಟಿಕ್‌, ಕೀವ್‌ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ | ೨,೦೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೩೦.೦೬.೧೯೯೮ | ೦೧.೦೧.೨೦೨೦ರವರೆಗೆ |- | ಅಝೊವ್‌ | ಮರಿಯುಪೋಲ್, ಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್‌ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ | ೩೧೫ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೨೧.೦೭.೧೯೯೮ | ೬೦ ವರ್ಷಗಳು |- | ಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್‌ | ಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್‌, ಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್‌ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ | ೪೬೬ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೨೧.೦೭.೧೯೯೮ | ೬೦ ವರ್ಷಗಳು |- | ಝಕಾರ್‌ಪ್ಯಾಟಿಯಾ | ಉಝೊರೊಡ್ಸ್‌ಕ್ಯಿ ರೈಯೊನ್‌ ಮತ್ತು ಮುಕಾಚಿವ್ಸ್‌ಕ್ಯಿ ರೈಯೊನ್‌, ಝಕಾರ್‌ಪ್ಯಾಟಿಯಾ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ | ೭೩೭ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೦೯.೦೧.೧೯೯೯ | ೩೦ ವರ್ಷಗಳು |- | ಯಾವೊರಿವ್‌ | ಯಾವೊರಿವ್ಸ್‌ಕ್ಯಿ ರೈಯೊನ್‌, ಎಲ್ವಿವ್‌ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ | ೧೧೬,೦೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೧೭.೦೨.೧೯೯೯ | ೦೧.೦೧.೨೦೨೦ರವರೆಗೆ |- | ಇಂಟರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಕೋವೆಲ್‌ | ಕೋವೆಲ್‌, ವೊಲಿನ್‌ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ | ೫೭ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೦೧.೦೧.೨೦೦೦ | ೨೦ ವರ್ಷಗಳು |- | ಕ್ಯುರೊರ್ಟೊಪೊಲಿಸ್‌ ಟ್ರಸ್ಕಾವೆಟ್ಸ್‌ | ಟ್ರಸ್ಕಾವೆಟ್ಸ್‌, ಎಲ್ವಿವ್‌ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ | ೭೭೪ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೦೧.೦೧.೨೦೦೦ | ೨೦ ವರ್ಷಗಳು |- | ಮಿಕೋಲೈವ್‌ | ಮಿಕೋಲೈವ್‌, ಮಿಕೋಲೈವ್‌ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌, ಹಡಗಿನ ಅಂಗಳ ಪ್ರದೇಶ, ಮತ್ತು ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶ | ೮೬೫ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೦೧.೦೧.೨೦೦೦ | ೩೦ ವರ್ಷಗಳು |- | ಪೋರ್ಟ್‌ ಕ್ರಿಮ್‌ | ‌ಕಿರ್ಕ್‌, ಕ್ರಿಮಿಯಾದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಗಣರಾಜ್ಯ | ೨೭ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೦೧.೦೧.೨೦೦೦ | ೩೦ ವರ್ಷಗಳು |- | ಪೋರ್ಟೊ-ಫ್ರಾಂಕೊ | ಒಡೆಸ್ಸಾ, ಒಡೆಸ್ಸಾ ಟ್ರೇಡ್‌ ಸೀ ಪೋರ್ಟ್‌ನ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗ | ೩೨ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೦೧.೦೧.೨೦೦೦ | ೨೫ ವರ್ಷಗಳು |- | ರೇನಿ | ರೇನಿ, ಒಡೆಸ್ಸಾ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ | ೯೪ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೧೭.೦೫.೨೦೦೦ | ೩೦ ವರ್ಷಗಳು |- | colspan="5"|* ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಯೋಜಿತ ಸಮಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ೨೦೦೫ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ೩೧ರಂದು ಎಲ್ಲಾ ವಲಯಗಳು ಮುಚ್ಚಿದ್ದವು.NCEEZ — ನೌತ್‌-ಕ್ರಿಮಿಯನ್‌ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ.ಮೂಲಗಳು: [http://www.kmu.gov.ua/control/publish/article?art_id=6502922 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110116222104/http://www.kmu.gov.ua/control/publish/article?art_id=6502922 |date=2011-01-16 }} [http://www.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=3249330&amp;cat_id=32190 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220115318/http://www.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=3249330&cat_id=32190 |date=2016-12-20 }} [http://www.gazdagroup.com/gazda/ua/vezpilgy.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110116231451/http://www.gazdagroup.com/gazda/ua/vezpilgy.html |date=2011-01-16 }} ಮತ್ತು Пехник А.В., ''Іноземні інвестиції в економіку України. '' ''Навчальний посібник'', Вид. «Знання», Київ ೨೦೦೭, ಪುಟಗಳು: ೪೯, ೩೧೦–೩೧೯ |} ==U.S.S.R.== ಫಿನ್ಲೆಂಡ್‌ {{citation needed|date=December 2010}} ಮತ್ತು ಯುಗೋಸ್ಲಾವಿಯಾಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಆ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯು ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದೇ ಅವುಗಳ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು; ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಪಶ್ಚಿಮದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ-ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಅವು ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಇಂಥ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು USSRಗೆ ರಫ್ತಾಗುವುದನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು, ಅವು ಹೊಂದಿದ್ದ ದ್ವಂದ್ವ ಉದ್ದೇಶವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ. ([https://web.archive.org/web/20121120102319/http://simon31.narod.ru/syndromeofsocialism.htm/ U.S.S.R. ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು]) ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} *ಚೀ ಕಿಯಾನ್‌ ಲಿಯಾಂಗ್‌, ೨೦೦೭, ಎ ಟೇಲ್‌ ಆಫ್‌ ಟೂ ಕಂಟ್ರೀಸ್‌: ಓಪನ್‌ನೆಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಗ್ರೋತ್‌ ಇನ್‌ ಚೀನಾ ಅಂಡ್‌ ಇಂಡಿಯಾ [http://www.degit.ifw-kiel.de/papers/degit_12/C012_042.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719043701/http://www.degit.ifw-kiel.de/papers/degit_12/C012_042.pdf |date=2011-07-19 }}, ಡೈನಮಿಕ್ಸ್‌, ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಗ್ರೋತ್‌, ಅಂಡ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಟ್ರೇಡ್‌ (DEGIT) ಸಮಾವೇಶದ ಪ್ರಬಂಧ. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://www.textilezone.kz/ ಸೌತ್‌ ಕಝಕ್‌ಸ್ತಾನ್‌ "ಓಂಟುಸ್ಟಿಕ್‌" ಸ್ಪೆಷಲ್‌ ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಜೋನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722142501/http://www.textilezone.kz/ |date=2011-07-22 }} *[http://www.sezindia.nic.in/ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಸ್ಪೆಷಲ್‌ ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಜೋನ್ಸ್‌] *[http://www.epza.gov.pk/ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋಟ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್‌ ಜೋನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್‌] *[http://www.peza.gov.ph/about_peza.htm PEZA ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227175353/http://www.peza.gov.ph/about_peza.htm |date=2009-02-27 }} *[http://www.economiczones.mapunity.org/ ಭಾರತದ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳ ನಕ್ಷೆ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.oao-oez.ru/ ಓಪನ್‌ ಜಾಯಿಂಟ್‌ ಸ್ಟಾಕ್‌ ಕಂಪನಿ "ಸ್ಪೆಷಲ್‌ ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಜೋನ್ಸ್‌" (ರಷ್ಯಾ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100128223206/http://www.oao-oez.ru/ |date=2010-01-28 }} *[https://web.archive.org/web/20121120102319/http://simon31.narod.ru/syndromeofsocialism.htm/ U.S.S.R. ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು] *[http://southasia.oneworld.net/todaysheadlines/citizens-group-demand-moratorium-on-sezs ಇಂಡಿಯಾ: ಸಿಟಿಜನ್ಸ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ ಡಿಮ್ಯಾಂಡ್‌ ಮೊರಟೋರಿಯಂ ಆನ್‌ SEZಸ್‌ ಒನ್‌ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಸೌತ್‌ ಏಷ್ಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927014306/http://southasia.oneworld.net/todaysheadlines/citizens-group-demand-moratorium-on-sezs |date=2011-09-27 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ]] 36adewhumo3qoxztc67w4uylaj0nonf 0 29159 1383936 1362849 2026-08-22T17:43:54Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383936 wikitext text/x-wiki [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] '''ಲೋಕಪಾಲ ಮಸೂದೆ''' ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ ಕಾನೂನನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು [[ಲೋಕಪಾಲ|ಲೋಕಪಾಲರನ್ನು]] ನೇಮಿಸುವ ಮಸೂದೆ. ಈ ಲೋಕಪಾಲ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸರ್ಕಾರದ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಪಡಿಸುವ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ|ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಂತೆಯೇ]] ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/Dandi-March-2-for-Jan-Lokpal-Bill/Article1-678094.aspx |title=ಜನ ಲೋಕಪಾಲ ಮಸೂದೆಗಾಗಿ ಮಾರ್ಚ್ ೨ರ ದಂಡಿ ಯಾತ್ರೆ |publisher=ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ |date=೨೦೧೧-೦೩-೨೭ |accessdate=೨೦೧೧-೦೪.೦೯ |archive-date=2011-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429060802/http://www.hindustantimes.com/Dandi-March-2-for-Jan-Lokpal-Bill/Article1-678094.aspx |url-status=dead }}</ref> ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ ಚಳವಳಿ - ಇಂಡಿಯಾ ಅಗೈನ್ಸ್ಟ್ ಕರಪ್ಷನ್ - ''ಐಏಸಿ''ಯ ಮುಖಂಡರು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದವರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ ಮಾಜಿ [[ಕಾನೂನು ಸಚಿವ]] ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ವಕೀಲ [[ಶಾಂತಿ ಭೂಷಣ್]], ನಿವೃತ್ತ [[ಭಾರತೀಯ ಆರಕ್ಷಕ ಸೇವೆ]] (ಐಪಿಎಸ್) ಅಧಿಕಾರಿ [[ಕಿರಣ್ ಬೇಡಿ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] [[ಲೋಕಾಯುಕ್ತ]] ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ [[ಎನ್. ಸಂತೋಷ್ ಹೆಗ್ಡೆ]], ಹಿರಿಯ ವಕೀಲ [[ಪ್ರಶಾಂತ್ ಭೂಷಣ್]], ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ [[ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿ]] [[ಜೆ. ಎಂ. ಲಿಂಗ್ಡೋ]] ಅವರು ರಚಿಸಿರುವ ಈ ಮಸೂದೆಯ ಕರಡು, ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಲೋಕಪಾಲ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[ಲೋಕಾಯುಕ್ತ|ಲೋಕಾಯುಕ್ತರನ್ನು]] ನೇಮಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿದಾರರನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ ಮತ್ತು ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title= ಜನಲೋಕಪಾಲ ಮಸೂದೆಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಯಾತ್ರೆ|url= http://news.outlookindia.com/item.aspx?710304|date= ೨೦೧೧-೦೧-೩೦|publisher= ಔಟ್‌ಲುಕ್|access-date= 2011-04-21|archive-date= 2011-01-31|archive-url= https://web.archive.org/web/20110131182924/http://news.outlookindia.com/item.aspx?710304|url-status= dead}}</ref> ಲೋಕಪಾಲ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸುವ ವಿಚಾರ[http://%E0%B2%AE%E0%B3%8A%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%9C%E0%B2%BF_%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%BF ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ]ಕಾಲದಿಂದ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಕಾಲದವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ.೧೯೬೯ರಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಲೋಕಪಾಲ ಮಸೂದೆಯನ್ನು [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ಮಂಡಿಸಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ಅದು ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ೧೯೭೧, ೧೯೭೭, ೧೯೮೫, ೧೯೮೯, ೧೯೯೬, ೧೯೯೮, ೨೦೦೧, ೨೦೦೫ ಮತ್ತು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮಂಡಿಸಲಾಗಿಯಿತಾದರೂ ಅದು ಅಂಗೀಕಾರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. [[ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆ|ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆಯವರ]] ನಾಲ್ಕು ದಿನದ ಉಪವಾಸದ ನಂತರ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಮನಮೋಹನ ಸಿಂಗ್|ಮನಮೋಹನ ಸಿಂಗ್‌ರವರು]] ೨೦೧೧ರ [[ಮುಂಗಾರು ಅಧಿವೇಶನ|ಮುಂಗಾರು ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ]] ಇದನ್ನು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಲಾಗುವುದೆಂದು ಹೇಳಿದರು. ==ನೋಡಿ== {| class="wikitable". |- | [[ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮಟ್ಟ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ (ಸಿಪಿಐ)]]||.||[[ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ]] ||[[ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆ]]||[[ಮೇಧಾ ಪಾಟ್ಕರ್]] |- |[[ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ]]||[[ಲೋಕಾಯುಕ್ತ]]||.|| ಲೋಕಪಾಲ ಮಸೂದೆ||.||[[ಅರವಿಂದ್ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್]]||.||[[ಬಿ.ಎಸ್. ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ]] |- |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{ಚುಟುಕು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕಾನೂನು]] 39qhoc4o6bv66qcue7xayymeqy5ve1r 0 29583 1384039 1361561 2026-08-23T08:57:07Z A826 72368 (via JWB) 1384039 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫}} {{Other persons}} {{Infobox MP | name = Robert Maxwell | image = Robert Maxwell.jpg | imagesize = 150px | caption = | constituency_MP = [[Buckingham (UK Parliament constituency)|Buckingham]] | parliament = | term_start = 15 October 1964 | term_end = 18 June 1970 | majority = | predecessor = [[Frank Markham]] | successor = [[William Benyon]] | birthname = Ján Ludvík Hoch | birth_date = {{birth date|df=yes|1923|6|10}} | birth_place = [[Solotvyno|Slatinské Doly]], [[Czechoslovakia]] | death_date = {{death date|df=yes|1991|11|5}} (aged ೬೮) | death_place = Sea around [[Canary Islands]] | other_names = Ian Robert Maxwell | nationality = British | occupation = [[Publisher]], [[media proprietor]] | spouse = Elisabeth Meynard Maxwell (m. ೧೯೪೬–೧೯೯೧) | children = ೭ including<br>[[Ghislaine Maxwell]],<br>[[Ian Maxwell]],<br> [[Kevin Maxwell]] (plus ೨ deceased)<ref>Peter Stanford [http://www.telegraph.co.uk/news/features/8376875/Whatever-happened-to-the-Maxwells.html "Whatever happened to the Maxwells?"], ''Daily Telegraph'', ೧೧ March ೨೦೧೧</ref> | religion = [[Judaism]] | allegiance = {{flag|United Kingdom}} | rank = [[Captain (British Army and Royal Marines)|Captain]] | awards = [[File:Military Cross ribbon.png|30px]] [[Military Cross]] | website = | footnotes = }} [[Image:RobertMaxwell1989.jpg|thumb|ಇಯಾನ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ (1989)]] '''ಇಯಾನ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್''' MC (೧೦ ಜೂನ್ ೧೯೨೩ – ೫ ನಚೆಂಬರ್ ೧೯೯೧) ಒಬ್ಬ ಝೆಕೊಸ್ಲೋವಾಕಿಯಾ ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಮಾಲಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾಜಿ [[ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ]] (MP)ರಾಗಿದ್ದರು; ಅವರು ಬಡತನದ ಆಳದಿಂದ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಮೇಲೇರಿ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಕಂಪನಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕರಾಳವಾದ ಕಂದರಗಳಿರುವುದು ಗೋಚರವಾಯಿತು; ಆ ಕಂದರಗಳ ಪೈಕಿ ಮಿರರ್ ತಂಡದವರ ನಿವೃತ್ತಿವೇತನದ ಹಣವನ್ನೂ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದದ್ದೂ ಒಂದು. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ರಾಬರ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಯಿಡ್ಡಿಷ್ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಯಹೂದಿಗಳ ಒಂದು ಬಡ <ref name="steinberg">Марк Штейнберг. Евреи в войнах тысячелетий. ಪುಟ. ೨೨೭. ISBN ೫-೯೩೨೭-೩೧೫೪-೦ {{Ru icon}} </ref><ref>{{cite journal |author = Иван Мащенко |editor = |date = September 7–13, 2002 |year = |month = |title = Медиа-олигарх из Солотвина |trans_title = |journal = Зеркало недели |volume = |issue = #34 (409) |series = |pages = |publisher = |location = |issn = |pmid = |pmc = |doi = |bibcode = |oclc = |id = |url = http://www.zn.ua/3000/3760/35999/ |language = [[ರಷ್ಯಾದ ಭಾಷೆ]] |format = |accessdate = |laysummary = |laysource = |laydate = |quote = |ref = |separator = |postscript = |archiveurl = https://archive.is/20121222202133/http://zn.ua/SOCIETY/media-oligarh_iz_solotvina-29458.html |archivedate = 2012-12-22 |url-status = live }}</ref> ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ಯಿಡ್ಡಿಷ್ ನಾಮಧೇಯ '''ಜಾನ್ ಲುಡ್ವಿಕ್ ಹಾಚ್ ''' ಎಂದು. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನ ಝೆಕೊಸ್ಲೋವಾಕಿಯಾದ ಪೂರ್ವದ ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಸ್ಲಾಟಿನ್ ಸ್ಕೆ ಡೋಲಿಯ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣ(ಈಗಿನ [[ಉಕ್ರೇನ್‌]] ನ ಸೋಲೋವಿನೋ)ದಲ್ಲಿ ಇವರು ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಮೆಷೆಲ್ ಹಾಚ್, ತಾಯಿ ಹನ್ನಾ ಸ್ಲೋಮೋವಿಟ್ಝ್. ಅವರಿಗೆ ೧೬ ಜನ ಸಹೋದರ/ಸಹೋದರಿಯರಿದ್ದರು. ೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಂಗೇರಿ ಮತ್ತೆ ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ೧೯೪೪ ರಲ್ಲಿ ಹಂಗೇರಿಯನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದ ನಾಝಿ ಜರ್ಮನಿಯು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಈ ಕುಟುಂಬದ ಬಹುತೇಕ ಸದಸ್ಯರು ಆಷ್ವಿಟ್ಝ್ ನಲ್ಲಿ ಹಿಟ್ಲರ್ ನ ಗ್ಯಾಸ್ ಛೇಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟು, ಆದರೆ ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಅಲ್ಲಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಬಹಳ ಕಾಲವಾಗಿತ್ತು; ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ೧೭ ರ ಹರೆಯದ ನಿರಾಶ್ರಿತರಾಗಿ ೧೯೪೦ ರಲ್ಲೇ ಬ್ರಿಟನ್ ಸೇರಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು.<ref name="steinberg" />. ೧೯೪೧ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಯ ಪಯನಿಯರ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ತುಕಡಿಯನ್ನು ಸೇರಿದರು ಹಾಗೂ ೧೯೪೩ ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಉತ್ತರ ಸ್ಟಾಫರ್ಡ್ ಷೈರ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಸರ್ಜೆಂಟ್ ಆಗಿ ಯೂರೋಪಿನ ನಾರ್ಮಂಡಿ ಬೀಚ್ ನಿಂದ ಹಿಡಿದು [[ಬರ್ಲಿನ್|ಬರ್ಲಿನ್‌ವರೆಗಿನ]] ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="steinberg" />. ೧೯೪೫ ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ಆದೇಶಾಧಿಕಾರವು ಒದಗಿಬಂದಿತು ಹಾಗೂ ಅವರಿಗೆ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಬಡ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು; ಜನವರಿ ೧೯೪೫ ರಲ್ಲಿ ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಮಾಟ್ಗೋಮೆರಿಯವರಿಂದ ಮಿಲಿಟರಿ ಕ್ರಾಸ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬೇಹುಗಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಇವರ ಹೆಸರನ್ನು ಹಲವಾರು ಬದಲಾಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕಡೆಗೆ ಇಯಾನ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನೇ ಖಾಯಂ ಆಗಿಸಿತು.{{Citation needed|reason=dubious: Hoch is a common German name|date=May 2010}} ೧೯೪೫ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಲಿಝಬೆತ್ "ಬೆಟ್ಟಿ" ಮೇಯ್ನಾರ್ಡ್ ಎಂಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು; "ಹೋಲೋಕಾಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ" ಈ ದಂಪತಿಗಳು ಒಂಬತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮವಿತ್ತರು.<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE1DD103BF936A25751C0A963958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=all ಎಲಿಝಬೆತ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರೊಡನೆ ಸಂದರ್ಶನ]</ref> ಆ ಪೈಕಿ ಐದು ಮಕ್ಕಳು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲೇ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡರು. ಇಬ್ಬರು ದುರಂತಕ್ಕೀಡಾದರು; ಮೂರು ವರ್ಷದ ಹಸುಳೆ ಕರೀನ್ ಲ್ಯೂಕೇಮಿಯಾಗೆ ತುತ್ತಾದಳು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಮಗ ಮೈಕೆಲ್ (೧೫ ವರ್ಷದವನಾಗಿದ್ದಾಗ)ಗೆ ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ ಮಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯಿಂದ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಕಾರ್ ಓಡಿಸುತ್ತದ್ದವನು ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ವೀಲ್ ಹಿಂದೆ ಕುಳಿತಿರುವಾಗಲೇ ನಿದ್ರೆ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅಪಘಾತದಿಂದ ತೀವ್ರವಾದ ಗಾಯಗಳಾದವು. ಮೈಕೆಲ್ ಗೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮರಳಲೇ ಇಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅದೇ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಚಿರನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರಿದನು.<ref>ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ : ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು</ref><ref>"ಎ ಮೈಂಡ್ ಆಫ್ ಮೈ ಓನ್" ಲೇಖಕಿ ಎಲಿಝಬೆತ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್</ref><ref>[http://www.free-researchpapers.com/dbs/a5/bmu335.shtml ಫ್ರೀ ರಿಸರ್ಚ್ ಪೇಪರ್ಸ್ – ಇಂಫರ್ಮೇಷನ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್, 1991]</ref><ref>[http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2007/04/28/bvsuchet128.xml ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್, 2007/04 ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಒಬ್ಬ ದೈತ್ಯನಂತಿದ್ದರು – ಆದರೆ ದೈತ್ಯನಿಗಿಂತಲೂ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ಸಹ ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಮೊದಲಿಗೆ ಒಂದು ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯ ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನಾ ಕಮ್ಯಾಂಡ್ ರ ಪರವಾಗಿ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ್ದ ಜರ್ಮನಿಯ ಬರ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು{{Citation needed|reason=dubious|date=May 2010}}. ನಂತರ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ್ದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗರ್ ವೆರ್ಲಾಗ್ ಪ್ರಕಾಶನದ ಪುಸ್ತಗಳನ್ನು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಗಳಿಗೆ ವಿತರಿಸುವ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸತೊಡಗಿದರು. ೧೯೫೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಟರ್ ವರ್ತ್-ಸ್ಪ್ರಿಂಗರ್ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮುಕ್ಕಾಲು<ref>ಹೇಯ್ನ್ಸ್(೧೯೮೮) ೧೩೫</ref> ಭಾಗವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು, ಉಳಿದ ಕಾಲು ಭಾಗವು ನುರಿತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಪಾದಕ ಪಾಲ್ ರಾಸ್ ಬಾಡ್ ರವರದಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಕಂಪನಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಪರ್ಗಾಮನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ==ಸಂಸತ್‌ ಸದಸ್ಯ== ೧೯೬೪ ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಯಿಂದ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ ಗೆ ಚುನಾಯಿಸಲಾಯಿತು}, ೧೯೬೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮರು ಚುನಾಯಿತರಾದರು ಹಾಗೂ ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷದ ವಿಲಿಯಂ ಬೆನ್ಯಾನ್ ರಿಂದ ಪರಾಭವಗೊಂಡರು. ಅವರು ಬಕಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಂ ಉತ್ತರದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ==ವ್ಯವಹಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು== ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಫೌಂಡೇಷನ್ ಅನ್ನು ಲೇಷ್ಟೆನ್ ಸ್ಟೀನ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ೧೯೭೪ ಅವರು PPL{{Clarify|date=August 2010}} ಅನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಂಪಾದಿಸಿದರು. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ (BPC) ಅನ್ನು ೧೯೮೧ ರಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಎಂಡ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ (BPCC) ಎಂದೂ, ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಎಂದೂ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಈ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ನಂತರ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಿಗೇ ಮಾರಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಈಗ ಅದನ್ನು ಪೋಲ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಜುಲೈ ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಮಿರರ್ ಗ್ರೂಪ್ ನ್ಯೂಸ್ ಪೇಪರ್ಸ್ ಅನ್ನು ರೀಡ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್l ಪಿಕ್ ರಿಂದ ಖರೀದಿಸಿದರು. MGN ''ಡೈಲಿ ಮಿರರ್'' ಎಂಬ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ ಪರವಾದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು; ಇದು ವರ್ಣಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ಮ್ಯಾಕ್ಮಿಲಾನ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಹೌಸ್ ನ ಅಮೆರಿಕನ್ ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಅವರು ಖರೀದಿಸಿದರು. ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರ ಹಲವಾರು ಕಂಪನಿಗಳು ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಕಂಪನಿಗಳ ಸ್ವಾಮ್ಯ ಪಡೆದಿದ್ದವು: ''ಡೈಲಿ ಮಿರರ್'', ''ಸಂಡೇ ಮಿರರ್'', ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ''ಡೈಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್'' ಮತ್ತು ''ಸಂಡೇ ಮೇಯ್ಲ್'' ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ಪರ್ಗಾಮನ್ ಪ್ರೆಸ್, ನಿಂಬಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್, ಕಾಲಿಯರ್ ಬುಕ್ಸ್, ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಡೈರೆಕ್ಟರೀಸ್, ಪ್ರೆಂಟೈಸ್ ಹಾಲ್ ಇಂಫರ್ಮೇಷನ್ ಸರ್ವೀಸಸ್, ಮ್ಯಾಕ್ಮಿಲನ್ (US) ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್, ಮತ್ತು ಬರ್ಲಿಟ್ಝ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್. ಇವಲ್ಲದೆ ಯೂರೋಪ್ ನ MTVಯ ಅರ್ಧಭಾಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಯೂರೋಪಿಯನ್ [[ದೂರದರ್ಶನ|ಟೆಲಿವಿಷನ್]] ಹಕ್ಕುಗಳು, ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಕೇಬಲ್ TV ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ ಮೆಂಟ್. ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ IPC ಮೀಡಿಯಾವನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಖರೀದಿಸಿ ಫ್ಲೀಟ್ ವೇ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಜೂನ್ ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಸರ್ ಕ್ಲೈವ್ ಸಿಂಕ್ಲೇಯ್ರ್ ರ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದ್ದ ಹೋಂ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕಂನಿಯಾದ ಸಿಂಕ್ಲೇಯ್ರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅನ್ನು, ಹಾಲಿಸ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಎಂಬ ಪರ್ಗಾಮನ್ ಪ್ರೆಸ್ ನ ಉಪಾಂಗದ ಮೂಲಕ ಖರೀದಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref name="nyt-srl">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1985/06/18/business/sinclair-to-sell-british-unit.html|title=Sinclair to Sell British Unit|date=1985-06-18|work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|accessdate=4 December 2009}}</ref> ಆದರೆ ಈ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು.<ref name="sinc-corp-hist">{{cite web|url=http://www.nvg.ntnu.no/sinclair/sinclair/corphist.htm|title=Sinclair: A Corporate History|work=Planet Sinclair|accessdate=4 December 2009|archive-date=30 ಮಾರ್ಚ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070330104922/http://www.nvg.ntnu.no/sinclair/sinclair/corphist.htm|url-status=dead}}</ref> ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ವಿಶೇಷವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಪಸರಿಸಲು ರೂಪರೇಷೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು; ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೆತ್ರದಲ್ಲಿ ಬುಗಿಲೆದ್ದ ಬೃಹತ್ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಇದು ಪೂರಕವಾಯಿತು.{{Citation needed|reason=contentious|date=May 2010}}. ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪ್ ನ ನಿರಂಕುಶಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಳ್ವಿಕೆಗಳೊಡನೆ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ದೆಸೆಯಿಂದ ಆ ದೇಶಗಳ ಅಂದಿನ ಮುಖಂಡರ, ಅರಸರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಆತ್ಮಸಂತೋಷಗೊಳಿಸುವ ಚರಿತ್ರೆ) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು<ref>ಡೇವಿಡ್ ಎಲ್ಲಿಸ್ ಮತ್ತು ಸಿಡ್ನಿ ಉರ್ಕ್ ಹಾರ್ಟ್ t [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,972683,00.html "ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ಸ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಷೇಮ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130813100119/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,972683,00.html |date=2013-08-13 }}, ''ಟೈಂ'', ೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೧</ref>), ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ನಡೆಸಿಕೊಸಬಾಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ತತ್ಕಾರಣವಾಗಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಅಪಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಕ್ರೈಗ್ ಆರ್. ವಿಟ್ನಿ [https://www.nytimes.com/1991/11/06/world/robert-maxwell-68-from-refugee-to-the-ruthless-builder-of-a-publishing-empire.html?pagewanted=5 "ರಾಬರ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್, 68: ಫ್ರಂ ರೆಫ್ಯೂಜೀ ಟು ದ ರಥ್ಲೆಸ್ ಬ್ಯುಲ್ಡರ್ ಆಫ್ ಎ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಎಂಪೈರ್"], ''ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ೬ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೯೧, [ಪುಟ.5]</ref> ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷನೆಂದೂ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದ್ದರು; ಆ ಕ್ಲಬ್ ಪಾಪರ್ ಆಗುವುದರಿಂದ ಪಾರು ಮಾಡಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಪ್ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ನ ಉತ್ತುಂಗ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಏರಿಸಿದರು; ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಲಬ್ ಲೀಗ್ ಕಪ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಡರ್ಬಿ ಕೌಂಟಿty F.C.ಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು. ಅವರು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಅನ್ನೂ ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅದರ ಮಾಲಿಕರಾದ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್' ಕೇಳಿದ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಇವರು ಕೊಡಲು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ==ವಿವಾದ== ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ "ಲೆಸ್ಸೋ ಡಾಟಾ ಪ್ರೋಸೆಸಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್" ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ಸಾಲ್ ಸ್ಟೀನ್ ಬರ್ಗ್, ಪರ್ಗಾಮನ್ ಅನ್ನು ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ಹೊಂದುವ ಬಯಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ತತ್ಸಂಬಂಧಿತವಾದ ಮಾತುಕತೆಗಳು ನಡೆಯುವಾಗ ಆ ಕಂಪನಿಯ, ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುವ ಉಪಾಂಗವು ಬಹಳ ಲಾಭದಾಯಕವಾದುದೆಂದು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಹೇಳಿದರೆಂದು ಸ್ಟೀನ್ ಬರ್ಗ್ ಆರೋಪಿಸಿದರು.<ref name="Guardian">ಡೆನಿಸ್ ಬಾರ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಸಿಲ್ವೆಸ್ಟರ್ [http://politics.guardian.co.uk/politicsobituaries/story/0,1441,587914,00.html "ದ ಗ್ರಾಸ್ ಹಾಪರ್",] – ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ, ''ದ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'', ೬ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೯೧. ೨೦೦೭ ರ ಜುಲೈ ೨೯ ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಅಂದಿನ ಹಸ್ತಾಂತರ ಕಾಯಿದೆಯನ್ವಯ ಈ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಇಲಾಖೆಯು ತನಿಖೆ ಕೈಗೊಂಡಿತು; ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಲೀಸ್ಕೋದ ಹಸ್ತಾಂತರ ಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇಲಾಖೆಯ ತನಿಖಾವರದಿ ಇಂತಿದೆ: "ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರ ಶಕ್ತಿ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ಮಾತಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಂಪನಿಯ ಚುಕ್ಕಾಣಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲು ಅವರು ನಂಬಲರ್ಹವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನ ಕೈಗೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಲು ವಿಷಾದಿಸುತ್ತೇವೆ. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಪರ್ಗಾಮನ್ ಕಂಪನಿಯ ಷೇರುಗಳ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಏರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ತನ್ನ ಖಾಸಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಕಂಪನಿಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡಿದ್ದುದು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು.<ref name="Guardian" /> ತತ್ಕಾರಣ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂನಲ್ಲಿದ್ದ ಪರ್ಗಾಮನ್ ಕಂಪನಿಯ ಮೇಲಿನ ಹತೋಟಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು — ಆದರೆ ಯುನೈಡೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹತೋಟಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀನ್ ಬರ್ಗ್ ಪರ್ಗಾಮನ್ ಅನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಂಡರು. ೧೯೭೧ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಈ ತನಿಖೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತಾ "ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಆರೋಪಹೊರಿಸುವ ಪಾತ್ರದತ್ತ ಸಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಿಜಕ್ಕೂ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರ ವ್ಯವಹಾರದ ಕೊಲೆ ಮಾಡಿದರು" ಎಂದರು. ಅವರ ಟೀಕಾಪ್ರಹಾರವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು "ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನ್ಯಾಯದ ಕಟ್ಟಳೆಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದುಕೊಂಡುದನ್ನು" ಪ್ರಾಯಶಃ ಕಾಣುವರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="A Mind of My Own: My Life with Robert Maxwell">ಬೆಟ್ಟಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್, ಪುಟ. ೫೪೨</ref> ಕಂಪನಿಯು ಸ್ಟೀನ್ ಬರ್ಗ್ ರ ಕೈಕೆಳಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಿಲ್ಲ; ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಮತ್ತೆ ಪರ್ಗಾಮನ್ ನ ಹತೋಟಿಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು, ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಲಾಭದಾಯಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು, ಹಾಗೂ ಕಡೆಗೆ, ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯನ್ನು ರೀಡ್ ಎಲ್ಸೆವಿಯರ್ ಗೆ ಮಾರಿದರು. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತನಾಡಿದವರ ಅಥವಾ ಬರೆದವರ ವಿರುದ್ಧ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡುವುದರಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದರು. ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಪತ್ರಿಕೆಯಾದ ''ಪ್ರೈವೇಟ್ ಐ'' ಅವರನ್ನು "ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಬಾಬ್" ಮತ್ತು "ಬೌನ್ಸಿಂಗ್ ಝೆಕ್" ಎಂದು ಲೇವಡಿ ಮಾಡಿತು. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಆ ಮಾನಹಾನಿಕರ ಲೇಖನಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹಲವಾರು ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನು ''ಪ್ರೈವೇಟ್ '' ಐ ವಿರುದ್ಧ ಹೂಡಿದರು, ಒಂದು ಕೇಸಿನಲ್ಲಿ ಆ ಮ್ಯಾಗಝೀನ್ ಸುಮಾರು £೨೨೫,೦೦೦ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ''ನಾಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಐ'' ಮೂಲಕ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>[http://www.magforum.com/notprivateeye.htm "ನಾಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಐ"], ಟೋನಿ ಕ್ವಿನ್, ''Magforum.com'', ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೭</ref> ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಮ್ಯಾಕ್ಮಿಲಾನ್, ಇಂಕ್ ಅನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು; ಈ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅವರು USD $೨.೬ ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಗಳಿಗೆ ಖರೀದಿಸಿದರು. ಕೆಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೆಲೆಗಿಂತಲೂ ಮೂರು ಪಟ್ಟಿನಷ್ಟಾಗಿತ್ತು.{{Citation needed|reason= by whom?|date=May 2010}}. ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ಮತ್ತೊಂದು ಹೊಸ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು - ''ದ ಯೂರೋಪಿಯನ್'' ಎಂಬ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆ. ಆದರೆ, ಮರುವರ್ಷ, ತಮ್ಮ ಬೃಹತ್ ಸಾಲಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ತಮ್ಮ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪರ್ಗಾಮನ್ ಮುದ್ರಣಾಲು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಡೈರೆಕ್ಟರೀಸ್ ಅನ್ನು ಎಲ್ಸೆಲ್ವಿಯರ್ ಗೆ £೪೪೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಗೆ ಮಾರಬೇಕಾಯಿತು, ಹಾಗೆ ಮಾರಿ ಬಂದ ಹಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಣವನ್ನು ಬಳಸಿ ಅವರು ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದ ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್'' ಅನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರನ್ನು ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನ ನಾಗರಿಕರು "ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್ ಅನ್ನು ಉಳಿಸಿದ" ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.{{Citation needed|reason= reeks of self-aggrandisement|date=May 2010}} ==ಮರಣ== ೫ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೯೧ ರಂದು, ತಮ್ಮ ೬೮ ರ ಹರೆಯದಲ್ಲಿ, ''ಕ್ಯಾನರೀ ದ್ವೀಪಗಳ'' ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ''ಲೇಡಿ ಘಿಸ್ಲೇಯ್ನ್'' ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಐಷಾರಾಮಿ ಹಡಗಿನಿಂದ ಉರುಳಿಬಿದ್ದು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಸಾವಿಗೀಡಾದರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ; ನಂತರ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿದ್ದ ಅವರ ದೇಹವು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ದೊರಕಿತು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1249739.stm|title=Robert Maxwell: A Profile|publisher=BBC News|date=29 March 2001|accessdate=4 April 2009}}</ref> ಅವರ ದೇಹವನ್ನು [[ಜೆರುಸಲೆಂ|ಜೆರೂಸೆಲಂ]]ನ ಮೌಂಟ್ ಆಫ್ ಒಲಿವ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹೂಳಲಾಯಿತು. ಅಧಿಕೃತ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅದು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮುಳುಗಿದುದರಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸಾವು. ಕೆಲವು ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಅದನ್ನು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಎಂದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಅದನ್ನು ಕೊಲೆ ಎಂದರು. ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಜಾನ್ ಮೇಜರ್ ಸೋವಿಯತ್ ಯೂನಿಯನ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಕುಟಿಲೋಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ತಮಗೆ ಕೆಲವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಿದರು. 'ಅವರು ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು' ಎಂದರು ಮೇಜರ್. ಅಂದಿನ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಮುಖಂಡರಾಗಿದ್ದ ನೀಲ್ ಕಿನ್ನಾಕ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ "ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಉತ್ಸಾಹವಿದ್ದವರು, ಅವರು ವಿವಾದ, ಅಸೂಯೆ, ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಜಾಯಮಾನದವರಾಗಿದ್ದರು" ಎಂದರು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಆ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ ಮುಖಂಡನ ಖಾಸಗಿ ಕಚೇರಿಗೆ ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದರೆಂದೂ, ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂನ ರಹಸ್ಯ ಬೇಹುಗಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ MI೬ ನ ಏಜೆಂಟ್ ಎಂದೂ ಆರೋಪಿಸಲಾಯಿತು. ==ಇಸ್ರೇಲಿ ಸಂಪರ್ಕ== ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ನಿಧನರಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂಚೆ ಮೊಸಾದ್ ನ ಮಾಜಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬರಾದ ಆರಿ-ಬೆನ್-ಮೆನಾಷೆ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಹಲವಾರು ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಹಾಗೂ ''ಡೈಲಿ ಮಿರರ್'' ನ ವಿದೇಶಿ ಸಂಪಾದಕ ನಿಕ್ ಡೇವೀಸ್ ಇಬ್ಬರೂ ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ [[ಇಸ್ರೇಲ್]] ನ ಬೇಹುಗಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಮೊಸಾದ್ ನ ಏಜೆಂಟರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು. ಮಾಡ್ರೆಚಾಯ್ ವೆನುನು ಇಸ್ರೇಲ್ ನ ಅಣುಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ''ಸಂಡೇ ಟೈಮ್ಸ್'' ಗೂ, ನಂತರ ''ಡೈಲಿ ಮಿರರ್ '' ಗೂ ನೀಡಿದ್ದನೆಂದು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಲಂಡನ್ನಿನ ಇಸ್ರೇಲಿ ರಾಯಭಾರಿ ಕಚೇರಿಗೆ ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ಸುಳಿವು ನೀಡಿದ್ದರು ಎಂದೂ ಬೆನ್-ಮೆನಾಷೆ ಆರೋಪಿಸಿದರು. ನಂತರ ವೆನುನುವನ್ನು ಉಪಾಯವಾಗಿ ಲಂಡನ್ ನಿಂದ ರೋಂಗೆ ಕರೆಯಿಸಿಕೊಂಡು, ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವರನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಇಸ್ರೇಲ್ ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಇಸ್ರೇಲ್ ನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ದೇಶದ್ರೋಹಿ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ ೧೮ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೆರೆಮನೆಗೆ ತಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಮೊದಮೊದಲು ಯಾವ ವಾರ್ತಾ ಸಂಸ್ಥೆಯೂ ಬೆನ್-ಮೆನಾಷೆಯ ಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ತಯಾರಿರಲಿಲ್ಲ;ಆದರೆ, ಕಡೆಗೆ,ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ, ಹೆರ್ಷ್ ರ ಇಸ್ರೇಲಿ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ''ದ ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್ ಆಪ್ಷನ್'' ಪುಸ್ತಕ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ''ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕರ್ '' ನ ಬಾತ್ಮೀದಾರರಾದ ಸೈಮೋರ್ ಹೆರ್ಷ್ ಮೆನಾಷೆಯವರ ಕೆಲವು ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದರು. ೨೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೧ ರಂದು, ಇಬ್ಬರು ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರು/೦}, [[ಲೇಬರ್]] MP [[ಜಾರ್ಜ್ ಗ್ಯಾಲೋವೇ]] ಮತ್ತು [[ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್]] MP [[ರೂಪರ್ಟ್ ಅಲ್ಲಾಸನ್]] (ಇವರು ಬೇಹುಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಪಂಚದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಗೆಲ್ ವೆಸ್ಟ್ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ) [[ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಎತ್ತಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು([[ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕು]] ರಕ್ಣಣೆ<ref>ಇದರಿಂದ ಮಾನನಷ್ಟಮೊಕದ್ದಮೆ ಎದುರಿಸುವ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಅನುವಾಯಿತು</ref> ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ): ಹೀಗಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮಾನಹಾನಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಯ ಯಾವುದೇ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ದೊರಕಿತು. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಈ ಆರೋಪಗಳನ್ನು "ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಟ್ಟುಕಥೆ," ಎಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರಲ್ಲದೆ ನಿಕ್ ಡೇವೀಸ್ ರನ್ನು ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://politics.guardian.co.uk/news/story/0,9174,465666,00.html "ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್'ಸ್ ಬಾಡಿ ಫೌಂಡ್ ಇನ್ ಸೀ"], ಬೆನ್ ಲಾರೆನ್ಸ್, ಜಾನ್ ಹೂಪರ್, ಡೇವಿಡ್ ಷರ್ರಾಕ್, ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜಿನಾ ಹೆನ್ರಿ, ''ದ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'', ೬ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೯೧</ref> ಇದಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದರಿಂದ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಇಸ್ರೇಲ್ ನೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕತೂಹಲ ಮೂಡಿತು ಹಾಗೂ ''ಡೈಲಿ ಮಿರರ್'' ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಮೊಸಾದ್ ಅನ್ನು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೇಯ್ಲ್ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದುದರಿಂದ ಮೊಸಾದ್ ಅವರನ್ನು ಕೊಂದಿತು ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>[http://www.mirror.co.uk/news/allnews/page.cfm?objectid=12419168&amp;method=full&amp;siteid=50143 "ರಾಬರ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ವಾಸ್ ಎ ಮೊಸಾದ್ ಸ್ಪೈ : ನ್ಯೂ ಕ್ಲೈಮ್ ಆನ್ ಟೈಕೂನ್ಸ್ ಮಿಸ್ಟರಿ ಡೆತ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021204091036/http://www.mirror.co.uk/news/allnews/page.cfm?objectid=12419168&method=full&siteid=50143 |date=2002-12-04 }}, ಗಾರ್ಡನ್ ಥಾಮಸ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟಿನ್ ಡಿಲನ್, ''ಡೈಲಿ ಮಿರರ್'', ೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೨.</ref> ಇಸ್ರೇಲ್ ನಲ್ಲಿನ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರ ಅಂತಿಮ ಸಂಸ್ಕಾರವು ಒಬ್ಬ ಪ್ರಕಾಶಕರ ಅಂತಿಮ ಸಂಸ್ಕಾರದಂತಿರದೆ ಒಬ್ಬ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಮುಖರ ಅಂತಿಮ ಸಂಸ್ಕಾರದಂತಿದ್ದಿತು; ಆ ಅಂತಿಮಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಲೇಖಕ ಗಾರ್ಡನ್ ಥಾಮಸ್ ಹೀಗೆ ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ: <blockquote>೧೦ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೯೧ರಂದು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರ ಅಂತಿಮಸಂಸ್ಕಾರವು [[ಜೆರುಸಲೆಂ|ಜೆರೂಸೆಲಂ]]ನಲ್ಲಿ, ಟೆಂಪಲ್ ಮೌಂಟ್ ಎದುರಿಗಿರುವ ಮೌಂಟ್ ಆಫ್ ಒಲಿವ್ಸ್ ಹರ್ ಝೀಟಿಮ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಆ ಅಂತಿಮಸಂಸ್ಕಾರವು ರಾಜ್ಯಪರಮುಖರ ಅಂತಿಮಸಂಸ್ಕಾರದ ಎಲ್ಲಾ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದಿತು, ಸರ್ಕಾರದ ಮತ್ತು ವಿರೋಧಪಕ್ಷದ ನೇತಾರರೆಲ್ಲರೂ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಜರಿದ್ದರು. ಪ್ರಧಾನಿ ಶಮೀರ್ ರವರು "ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ನಾವು ಇಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಇಸ್ರೇಲ್ ಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ಹೊಗಳಿದುದನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಹಾಜರಿದ್ದ ಕಡಿಮೆಯೆಂದರೆ ಆರು ಮಾಜಿ ಇಸ್ರೇಲಿ ಹಾಲಿ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಬೇಹುಗಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖರು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡರು.(''ಗಿಡಿಯನ್ಸ್ ಸ್ಪೈಸ್: ದ ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಮೊಸಾದ್'', ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್, ೧೯೯೯).<ref>[http://www.freedomwriter.com/issue18/art_lit.htm "ರಿವ್ಯೂ : ಗಿಡಿಯಾನ್ಸ್ ಸ್ಪೈಸ್: ದ ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಮೊಸಾದ್"], ''Freedomwriter.com''</ref></blockquote> ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಇಸ್ರೇಲ್ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸೇವೆಯ ಸುಳಿವನ್ನು ಲಾಫ್ಟಸ್ ಮತ್ತು ಆರನ್ಸ್ ನೀಡುತ್ತಾರೆ: ಇಸ್ರೇಲ್ ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮಕ್ಕಾಗಿ ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತಗೊಳ್ಳಲು ಝೆಕ್ ನೆರವು ನೀಡಲು ಮುಂದೆ ಬಂದುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಝೆಕ್ ನ ಸ್ಟಾಲಿನ್ ವಿರೋಧಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಸಂಘಗಳೊಡನೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಂಪರ್ಕವೇ ಎಂದು ಈ ಲೇಖಕದ್ವಯರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಗತಾನೇ ಕಣ್ಣುಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ ಇಸ್ರೇಲ್ ಗೆ ತನ್ನ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಝೆಕ್ ನ ಬೆಂಬಲವು ಅದ್ವಿತೀಯವೂ, ಅತ್ಯವಶ್ಯಕವೂ ಆಗಿದ್ದಿತು. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ವಿಮಾನದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇಸ್ರೇಲ್ ಗೆ ಕಳ್ಳಸಾಗಣಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಸಿದುದರ ಫಲವಾಗಿ ಆ ಯಹೂದಿ ರಾಜ್ಯವು ೧೯೪೮ ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವೈಮಾನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref>ಜಾನ್ ಲಾಫ್ಟಸ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ ಆರನ್ಸ್, ''ದ ಸೀಕ್ರೆಟ್ ವಾರ್ ಎಗೇನೆಸ್ಟ್ ದ ಜ್ಯೂಸ್ ''.</ref> ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಮಿಖೈಲ್ ಗೊರ್ಬಚೇವ್ ರೊಡನೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸ್ನೇಹದ ಫಲವಾಗಿ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ರಷ್ಯನ್ ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ೧೯೮೮ ರಿಂದ ೧೯೯೧ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬರಲು ಸಹಾಯ ಒದಗಿಸಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾಗಿ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಯಹೂದಿ ಮುಖಂಡರು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಗೆ ಬಹಳವೇ ಋಣಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಏಳು ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ರಷ್ಯನ್ ಯಹೂದಿಗಳು ಇಸ್ರೇಲ್ ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು{{Citation needed|reason= important facts require citations|date=May 2010}}. ==ಒಂದು ಪ್ರಕಾಶನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನ== ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣವು ಅಸ್ಥಿರತೆಯ ಮಹಾಪೂರವನ್ನೇ ಉಂಟುಮಾಡಿತು, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗಳು ತಮ್ಮ ಹಣವನ್ನು ಕೂಡಲೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲು ಒತ್ತಡ ಹೇರಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಾದ ಕೆವಿನ್ ಮತ್ತು ಇಯಾನ್ ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಣಗಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಅದರ ಪತನವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ತಪ್ಪಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ನೂರಾರು ಮಿಲಿಯನ್ ಪೌಂಡ್ ಗಳಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಕಂಪನಿಯ ನಿವೃತ್ತಿವೇತನ ಖಾತೆಯಿಂದ ತೆಗೆದು ಮಿರರ್ ಗ್ರೂಪ್ ನ ಷೇರುಗಳು ಕುಸಿಯದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಹಾಗೂ ತನ್ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಕಂಪನಿಯು ಪಾಪರ್ ಆಗದಂತೆ ಕಾಪಾಡಲು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಳಸಿರುವುದು ಅವರ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಗೋಚರವಾಯಿತು. ಕಡೆಗೆ ಆ ನಿವೃತ್ತಿವೇತನದ ಖಾತೆಗೆ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡುವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗಳಾದ ಷಿಯರ್ಸನ್ ಲೆಹ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಡ್ ಮನ್ ಸ್ಯಾಕ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆದು ತುಂಬಲಾಯಿತು. ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಪಾಪರ್ ಚೀಟಿಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದವು. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರ ಮಗ, ಕೆವಿನ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಪಾಪರ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾದಾಗ ಅವರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಸಾಲದ ಮೊತ್ತ £೪೦೦ ಮಿಲಿಯನ್. ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರ ಮಕ್ಕಳಾದ ಕೆವಿನ್ ಮತ್ತು ಇಯಾನ್ ಹಾಗೂ ಇಬ್ಬರು ಮಾಜಿ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮೇಲೆ ವಂಚಿಸಲು ಸಂಚು ಹೂಡಿರುವ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಜನರ ಜ್ಯೂರಿಯು ಇವರೆಲ್ಲರೂ ನಿರಪರಾಧಿಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಆರೋಪಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿತು. ==ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರ ಪತ್ನಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಾಂತಗಳನ್ನು ''ಎ ಮೈಂಡ್ ಆಫ್ ಹರ್ ಓನ್,'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು; ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಕಾಶಕರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರೊಡನೆ ಈಕೆ ಕಳೆದ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಈ ಕೃತಿಯು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news| url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE6D81139F932A35752C0A963958260 | work=The New York Times | title=A Match for Robert Maxwell | first=Ben | last=MacIntyre | date=1 January 1995 | accessdate=22 May 2010}}</ref> ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ನಿಧನರಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂಚೆ ಬಿಬಿಸಿ ವಾಹಿನಿಯು ''ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್'' ಎಂಬ, ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರ ಜೀವನವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ನಾಟಕವೊಂದನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸಿತು; ಡೇವಿಡ್ ಸುಚೇತ್ ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ನಾಟಕವು ೪ ಮೇ ೨೦೦೭ ರಂದು ಬಿತ್ತರವಾಯಿತು.<ref>[http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2007/02_february/16/maxwell.shtml ಸುಚೇತ್ ಇನ್ ಟೈಟಲ್ ರೋಲ್ ಆನ್ ಬಿಬಿಸಿ ಟೂ'ಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್]</ref> ತನ್ನ ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ಕಂಪನಿಯಾದ ಮಿರರ್ ಸಾಫ್ಟ್ ಮೂಲಕ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಟೆಟ್ರಿಸ್ ಎಂಬ ವಿಡಿಯೋ ಆಟವನ್ನು ಅದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದವರಿಂದ ಪಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು; [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯತ್ ಯೂನಿಯನ್]] ನವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಈ ಆಟವನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಾರುವ ಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಈ ಕಂಪನಿ ಪಡೆಯಿತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/3479989.stm ಟೆಲ್ಟ್ರಿಸ್: ಎ ಚಿಪ್ ಆಫ್ ದ ಓಲ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್]</ref> ಇತರ ಮಾಧ್ಯಮದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಲ್ಲಿ, ಬಿಬಿಸಿ ಧಾರವಾಹಿ ''ಟು ದ ಮೇನರ್ ಬಾರ್ನ್'' ನಲ್ಲಿನ ರಿಚರ್ಡ್ ಡಿ ವೆರೆಯವರ ಪಾತ್ರವು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮೇಲೆಯೇ ಆಧಾರವಾದುದು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ: ಡೆ ವೆರೆ ಒಬ್ಬ ಝೆಕ್ ವಲಸೆಗಾರನಾಗಿದ್ದು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಗೆ ಬಂದು ನೆಲಸಿ ಸ್ವಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಶ್ರೀಮಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆಲ್ ಫ್ರೆಡ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಸಹ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ radio play for ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೪ ಕ್ಕಾಗಿ ಆಡಿದ ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಆ ನಾಟಕದ ಹೆಸರು ''ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್: ದ ಲಾಸ್ಟ್ ಡೇಸ್''. ರಾಬರ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರನ್ನು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ರೂಪಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿದುದು ಎಂಬ ಮಾಜಿ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಾದ ಜೆಫ್ರಿ ಆರ್ಚರ್ ರ ಕಾದಂಬರಿಯಾದ ದ ''ಫೋರ್ತ್ ಎಸ್ಟೇಟ್'' ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಆ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿನ "ರಿಚರ್ಡ್ ಆರ್ಮ್ ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್" ಪಾತ್ರವು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರನ್ನೇ ಹೋಲುತ್ತದೆ; ಆ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪರ್ಟ್ ಮರ್ಡೋಚ್ "ಕೀತ್ ಟೌನ್ ಸೆಂಡ್" ಆಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾದಂಬರಿಯು ಎರಡು ಜೀವನಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕಾ ಸಾಮ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಎವೆಲಿನ್ ವಾ ರವರ ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಕಾದಂಬರಿ ಸ್ವೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಆನರ್ ನಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಬಿಗಿಯಿಲ್ಲದೆ ಶೀತಲ-ನೆತ್ತರಿನ ಕೊಲೆಪಾತಕನಾದ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್ ಲುಡೋವಿಕ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌== * ಹೆಡಿಂಗ್ಟನ್ ಹಿಲ್ ಹಾಲ್, ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ * ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್ * ಪರ್ಥ್ ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌‌== {{Reflist}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ== * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/1249739.stm BBC ಬಿತ್ತರಿಸಿದ ರಾಬರ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರ ಕ್ಲುಪ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಣ] * [http://www.accountancyage.com/News/1119931 ''ಅಕೌಂಟೆನ್ಸಿ ಏಜ್'' ಟೈಮ್ ಲೈನ್] * [https://web.archive.org/web/20041028074833/http://www.dti.gov.uk/cld/mirrorgroup/summary.htm ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಮಿರರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಅನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಂಡ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಇಲಾಖೆ ನೀಡಿದ ವರದಿ] * [http://www.ketupa.net/maxwell.htm ಜೀವನ ವೃತ್ತಾಂತ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020818222600/http://www.ketupa.net/maxwell.htm |date=2002-08-18 }} * ಹೆರ್ಷ್, ಸೈಮೋರ್. ೧೯೯೧. ''ದ ಸ್ಯಾಂಪ್ಸನ್ ಆಪ್ಷನ್ '' * ಥಾಮಸ್, ಗಾರ್ಡನ್ ಮತ್ತು ಡಿಲ್ಲನ್, ಮಾರ್ಟಿನ್. (೨೦೦೨). ''ರಾಬರ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್: ಇಸ್ರೇಲ್ಸ್ ಸೂಪರ್ ಸ್ಪೈ : ದ ಲೈಫ್ ಎಂಡ್ ಮರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಎ ಮೀಡಿಯಾ ಮೊಘಲ್'', ಕೆರಾಲ್ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಫ್, ISBN ೦-೭೮೬೭-೧೦೭೮-೦ * ಹೆಂಡರ್ಸನ್, ಆಲ್ಬರ್ಟ್ (೨೦೦೪). "ದ ಡ್ಯಾಷ್ ಎಂಡ್ ಡಿಟರ್ಮಿನೇಷನ್ ಆಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್, ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಫ್ ಡಿಸ್ಸೆಮಿನೇಷನ್," ''LOGOS.'' ೧೫,೨, ಪುಟಗಳು ೬೫–೭೫. * ಮಾರ್ಟಿನ್ ಡಿಲನ್ ಬರೆದ ಕೃತಿ, [http://www.martindillon.net/work4.htm ''ದ ಅಸಾಸಿನೇಷನ್ ಆಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್, ಇಸ್ರೇಲೀ ಸೂಪರ್ ಸ್ಪೈ'' ] *[http://www.free-researchpapers.com/dbs/a5/bmu335.shtml ರಾಬರ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ರ ಇತರ ನಾಮಧೇಯಗಳ ಸಂಶೋಧನಾ ವರದಿ] * ಜೋ ಹೇಯ್ನ್ಸ್ (೧೯೮೮) ''ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್'', ಹೌಟನ್ ಮಿಫ್ಲಿನ್, ISBN ೦-೩೯೫-೪೮೯೨೯-೬. * ರಾಬರ್ಟ್ ಎನ್. ಮಿರಾಂಡಾ (೨೦೦೧) "ರಾಬರ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್: ಪ್ರಕಾಶಕರಾಗಿ ೪೪ ವರ್ಷಗಳು", E.H. ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ಸನ್ ಸಂಪಾದಿತ ''ಎ ಸೆಂಚುರಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್'' ನಲ್ಲಿ, IOS ಮುದ್ರಣಾಲಯ ISBN ೧-೫೮೬೦೩-೧೪೮-೧. ಬೋವರ್ ಟಾಮ್| ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ | ದ ಫೈನಲ್ ವರ್ಡಿಕ್ಟ್ | ಹಾರ್ಪರ್ ಕಾಲಿನ್ಸ್ ೧೯೯೬ ISBN ೦-೦೦-೬೩೮೪೨೪-೨ ಬೋವರ್ ಟಾಮ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ದ ಔಟ್ ಸೈಡರ್ * ರಾಯ್ ಗ್ರೀನ್ ಸ್ಲೇಡ್ (೧೯೯೨) "ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್: ದ ರೈಸ್ ಎಂಡ್ ಫಾಲ್ ಆಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಎಂಡ್ ಹಿಸ್ ಎಂಪೈರ್," ISBN ೧-೫೫೯೭೨-೧೨೩-೫ == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌‌ == * {{Hansard-contribs | mr-robert-maxwell | Robert Maxwell }} {{S-start}} {{s-par|uk}} {{Succession box | title = [[Member of Parliament]] for [[Buckingham (UK Parliament constituency)|Buckingham]] | years = 1964–1970 | before = [[Frank Markham]] | after = [[William Benyon]] }} {{S-end}} {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME =Maxwell, Robert | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH =10 June 1923 | PLACE OF BIRTH =[[Solotvyno|Slatinské Doly]], [[Czechoslovakia]] | DATE OF DEATH =5 November 1991 | PLACE OF DEATH =Sea around [[Canary Islands]] }} {{DEFAULTSORT:Maxwell, Robert}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೨೩ ಜನನವರು]] [[ವರ್ಗ:2003ರಲ್ಲಿ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಯಹೂದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ ರುಥೇನಿಯಾದ ಯಹೂದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮುಳುಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸಾವುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಡರ್ಬಿ ಕಂಟ್ರಿ F.C.ಯ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ (ಯುಕೆ) ಯ ಸಂಸರ್ ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮಾಲಿಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ನಿಯಮಿತರಾದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನ ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಪ್ರಕಾಶನಕಾರರು (ಜನರು)]] [[ವರ್ಗ:ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನಾ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದವರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಯಲ್ ಪಯನಿಯರ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ನ ಸೈನಿಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಸ್ಟಾಫೋರ್ಡ್ ಷೈರ್ ತುಕಡಿಯ ಸೈನಿಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಸ್ಟಾಫೋರ್ಡ್ ಷೈರ್ ತುಕಡಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಿಲಿಟರಿ ಕ್ರಾಸ್ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಯುಕೆ ಯ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರು 1964–1966]] [[ವರ್ಗ:ಯುಕೆ ಯ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರು 1966–1970]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಫುಟ್ ನಾಲ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆದಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಯಹೂದಿ ನಿರಾಶ್ರಿತರು]] [[ವರ್ಗ:ನಾಝಿಝಂ ನಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ಯಹೂದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1991 ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ ಡಂನಲ್ಲಿ]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ಗೆ ಬಂದ ವಲಸೆಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಸ್ರೇಲಿನ ಬೇಹುಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೌಂಟ್ ಒಲಿವ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹೂಳುವಿಕೆ (ಯಹೂದಿ ಕ್ರಮ)]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] n413ptr9bmdzzcgg27prqv6r7fv9umw 0 29595 1384041 1380912 2026-08-23T08:57:58Z A826 72368 (via JWB) 1384041 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=March 2009}} {{Infobox Philosopher |<!-- Scroll down to edit this page --> <!-- Philosopher Category --> region = Western Philosophy |era = [[20th-century philosophy]] |color = #B0C4DE| <!-- Image --> image_name = Martin Buber portrait.jpg| <!-- Information --> name = Martin Buber |birth_date = February 8, 1878 |birth_place = [[Vienna]], [[Austria]] |death_date = {{Death date and age|1965|06|13|1878|02|08}} |death_place = [[Jerusalem]], [[Israel]] |school_tradition = [[Existentialism]] |main_interests = [[Ontology]] |influences = [[Immanuel Kant]], [[Søren Kierkegaard]], [[Friedrich Nietzsche]], [[Gustav Landauer]], [[Friedrich Heinrich Jacobi]] |influenced = [[Walter Kaufmann (philosopher)|Walter Kaufmann]], [[Paul Tillich]], [[Gershom Scholem]], [[Emil Brunner]], [[Emmanuel Lévinas]], [[Ludwig Binswanger]], [[Iván Böszörményi-Nagy]] |notable_ideas = Ich-Du and Ich-Es| }} '''ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಬುಬರ್‌''' ({{lang-he|מרטין בובר}}; ಫೆಬ್ರವರಿ ೮, ೧೮೭೮ – ಜೂನ್ ೧೩, ೧೯೬೫) ಓರ್ವ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಯಹೂದಿ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು. ನಾನು-ನೀನು ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧ ಹಾಗೂ ನಾನು-ಅದು ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡ 'ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ಡೈಲಾಗ್' ಎಂಬ [[ಧರ್ಮ|ಧಾರ್ಮಿಕ]] ಅಸ್ತಿತ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.island-of-freedom.com/BUBER.HTM |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-05-06 |archive-date=2009-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090804012209/http://www.island-of-freedom.com/BUBER.HTM |url-status=dead }}</ref> [[ವಿಯೆನ್ನ|ವಿಯೆನ್ನಾ]]ದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ತಾಳಿದ ಬುಬರ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥ ಯಹೂದಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಯಹೂದಿ ರೀತಿರಿವಾಜುಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿನ ಜಾತ್ಯತೀತ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು. ೧೯೦೨ರಲ್ಲಿ ಬುಬರ್ ''ಡೈ ವೆಲ್ಟ್ '' ಎಂಬ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾದರು; ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಝಿಯಾನಿಸ್ಟ್ ಚಳುವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದಿತು; ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬುಬರ್ ಝಿಯಾನಿಸಂ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು. ೧೯೨೩ರಲ್ಲಿ ಬುಬರ್ ತಮಗೆ ಖ್ಯಾತಿ ತಂದಂತಹ ಅಸ್ತಿತ್ವಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಬಂಧವಾದ ''ಇಖ್ ಉಂಡ್ ಡು'' (ನಂತರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಬಂಧವು ''ಐ ಎಂಡ್ ದೌ'' ಎಂದು ಅನುವಾದಗೊಂಡಿತು) ಬರೆದರು, ಹಾಗೂ ೧೯೨೫ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೀಬ್ರೂ ಬೈಬಲ್ ಅನ್ನು [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಗೆ]] ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಬುಬರ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಫ್ರಾಂಕ್ ಫರ್ಟ್ ಆಮ್ ಮೇಯ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದರು ಹಾಗೂ [[ಅಡೋಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್|ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್]] ೧೯೩೩ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ತಕ್ಷಣ ಅದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಗಿರಿಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ಇತ್ತರು. ಅವರು ನಂತರ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ಜ್ಯೂಯಿಷ್ ಎಜುಕೇಷನ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು; ಜರ್ಮನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೂಡಿದ್ದ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ದಿನೇ ದಿನೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ೧೯೩೮ರಲ್ಲಿ ಬುಬರ್ ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ತೊರೆದು [[ಜೆರುಸಲೆಂ|ಜೆರೂಸೆಲಂ]]ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು; ಅಲ್ಲಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮ್ಯಾಂಡೇಟ್ ಫಾರ್ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಹೀಬ್ರೂ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಗಿರಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬುಬರ್ ರ ಪತ್ನಿ ಪಾಲಾ ೧೯೫೮ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು, ಮತ್ತು ಬುಬರ್ ಜೆರೂಸೆಲಂನ ತಾಲ್ಬಿಯೆಹ್ ಬಡಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಜೂನ್ ೧೩, ೧೯೬೫ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. == ಜೀವನ ವೃತ್ತಾಂತ == ಮಾರ್ಟಿನ್ ([[ಇವ್ರಿತ್|ಹೀಬ್ರೂ]] ಹೆಸರು: ''מָרְדֳּכַי,'' ''ಮಾರ್ಡೆಷಲ್'' ) ಬುಬರ್ [[ವಿಯೆನ್ನ|ವಿಯೆನ್ನಾ]] ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯಶರಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಾತ, ಸಾಲೋಮನ್ ಬುಬರ್, ರ ಮೆನಯು ಲೆಂಬರ್ಗ್ (ಈಗಿನ ಲ್ವಿವ್, [[ಉಕ್ರೇನ್‌]])ನಲ್ಲಿದ್ದಿತು ಹಾಗೂ ಬುಬರ್ ಇಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ದಿನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಳೆದದ್ದು; ಸಾಲೋಮನ್ ಬುಬರ್ ಖ್ಯಾತ ಮೈದರ್ಶ್ ಮತ್ತು ರಬ್ಬಿನಿಕ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪಂಡಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಬುಬರ್ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಿಡ್ಡಿಷ್ ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೮೯೨ರಲ್ಲಿ ಬುಬರ್ ಲೆಂಬರ್ಗ್ ನ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದರು. ಒಂದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಕಷ್ಟವು ಅವರು ತಮ್ಮ ಯಹೂದೀ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು: ಅವರು ಇಮಾನ್ಯುಎಲ್ ಕಾಂಟ್, ಸೋರೆನ್ ಕೀರ್ಕೆಗ್ಗಾರ್ಡ್, ಮತ್ತು ಫ್ರೀಡ್ರಿಚ್ ನೀಷೆ ಯವರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಓದಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕಡೆಯ ಇಬ್ಬರ ಕೃತಿಗಳಂತೂ ಅವರು ತತ್ವಜ್ಞಾನದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಲವಾದ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿದವು. ೧೮೯೬ರಲ್ಲಿ ಬುಬರ್ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕಾಗಿ [[ವಿಯೆನ್ನ|ವಿಯೆನ್ನಾ]]ಗೆ ತೆರಳಿದರು(ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಕಲಾ ಚರಿತ್ರೆ, ಜರ್ಮನ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ). ೧೮೯೮ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಝಿಯಾನಿಸ್ಟ್ ಚಳುವಳಿಗೆ ಸೇರಿದರು ಹಾಗೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಘಟನಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೮೯೯ರಲ್ಲಿ, ಝುರಿಚ್ ನಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಬುಬರ್ ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಬಾಳಸಂಗಾತಿಯಾದ ಪಾಲಾ ವಿಂಕ್ಲರ್ ಎಂಬ ಮ್ಯುನಿಕ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಯಹೂದ್ಯೇತರ ಝಿಯಾನಿ ಪಂಥದ ಲೇಖಕಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು; ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲಾ ಜುದಾಯಿಸಂಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.tameri.com/csw/exist/buber.shtml |title=ದ ಎಕ್ಸಿಸ್ಟೆನ್ಷಿಯಲ್ ಪ್ರೈಮರ್ |access-date=2011-05-06 |archive-date=2011-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110615044640/http://www.tameri.com/csw/exist/buber.shtml |url-status=dead }}</ref> == ವಿಷಯವಸ್ತುಗಳು == ಬುಬರ್ ರ ಚೇತೋಹಾರಿಯಾದ, ಹಾಗೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾವ್ಯಮಯವಾದ ಬರವಣಿಗೆಯ ಶೈಲಿಯು ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಅಚ್ಚಳಿಯದಂತಾಗಿಸಿದೆ: ಹಸಿಡಿಕ್ ಕಥೆಗಳ ಪುನಃಕಥನ, [[ಬೈಬಲ್]] ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಬರಹಗಳು ಹಾಗೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನುಡಿಗಳು ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲೇ ಮೂಡಿವೆ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಝಿಯಾನಿಸ್ಟ್ ಆಗಿದ್ದ ಬುಬರ್ [[ಜರ್ಮನಿ]] ಮತ್ತು [[ಇಸ್ರೇಲ್|ಇಸ್ರೇಲ್‌ಗಳ]] ಯಹೂದಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್|ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೇನ್]] ನಲ್ಲಿ ಉಭಯರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪರಿಹಾರದ ಕಟ್ಟಾ ಬೆಂಬಲಿಗರಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಯಹೂದಿಗಳ ರಾಜ್ಯವಾದ ಇಸ್ರೇಲ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದನಂತರ ಅರಬ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೇಲಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಒಕ್ಕೂಟಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಪ್ರಭಾವವು ಹ್ಯುಮಾನಿಟೀಸ್ ನ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಹರಡಿದೆ, ವಿಶೇಷತಃ ಸಾಮಾಜಿಕ ಲಿಂಗರಾಜ ಸಾಮಾಜಿಕ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ತಾತ್ವಿಕ ಅರಾಜಕತೆ, ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವಧರ್ಮದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ಗಣನೀಯವಾಗಿದೆ. == ಝಿಯಾನಿಸ್ಟ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು == ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿ ಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಝಿಯಾನಿಸಂ ನತ್ತ ಸಾಗಿದ ಬುಬರ್ ಝಿಯಾನಿಸಂನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಥಿಯೋಡೋರ್ ಹೆರ್ಝ್ ಹೊಂದಿದ್ದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಹೆರ್ಝ್ ಝಿಯಾನಿಸಂ ನ ಗುರಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟುವಂಹದ್ದೆಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಅದಕ್ಕೆ ಯಹೂದಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಥವಾ ಧರ್ಮದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸಮರ್ಥ ಝಿಯಾನಿಸಂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಗಾಗಿಯೇ ಇರುವುದೆಂದು ಬುಬರ್ ನಂಬಿದ್ದರು. ಹರ್ಝ್ ಮತ್ತು ಬುಬರ್, ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನಮತದೊಂದಿಗೇ, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಲು ಜೀವನವಿಡೀ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ೧೯೦೨ರಲ್ಲಿ ಬುಬರ್ ''ಡೈ ವೆಲ್ಟ್ '' ಎಂಬ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕದ ಸಂಪಾದಕರಾದರು; ಆ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಝಿಯಾನಿಸಂ ಚಳುವಳಿಯ ಕೇಂದ್ರ ಅಂಗವಾಗಿತ್ತು. ಅದರೆ, ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಬುಬರ್ ಯಹೂದಿಗಳ ಹಸಿಡಿಸಂ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡರು. ಹಸಿಡಿಕ್ ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ದೈನಿಕ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಅದನ್ನು ಬಹಳವೇ ಮೆಚ್ಚಿದರು. ಯಾವಾಗಲೂ ರಾಜಕೀಯದ ಚಿಂತನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಾ ಬಹಳ ಗಡಿಬಿಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಝಿಯಾನಿಸ್ಟ್ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿರುದ್ಧವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಬುಬರ್ ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಝಿಯಾನಿಸಂ ನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು, ಈ ಹಸಿಡಿಮ್ ಸಮುದಾಯಗಳು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಜೀವನ ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು. ೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ಬುಬರ್ ಬಹುತೇಕ ಝಿಯಾನಿಸ್ಟ್ ಸಂಘಟನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದರು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆಯತೊಡಗಿದರು. ಆ ವರ್ಷ ಅವರು ಅವರ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪ್ರಕಟಣೆಗೊಳಿಸಿದರು: ''ಬೀಯ್ಟ್ ರೇಜ್ ಝುರ್ ಜೆಷಿಷ್ಟೆ ಡಸ್ ಇಂಡಿವಿಜುಯೇಷನ್ಸ್ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ಸ್'' ( ಜ್ಯಾಕೋಬ್ ಬಾಹ್ಮೆ ಮತ್ತು ನಿಕೊಲಾಸ್ ಕ್ಯುಸಾನಸ್ ಕುರಿತಾಗಿ). [[File:Martin-Buber-Haus Heppenheim.JPG|thumb|ಜರ್ಮನಿಯ ಹೆಪ್ಪೆನ್ಹೀಮ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬುಬರ್ ರ ಮನೆ (1916-1938) ಈಗ ಇದು ICCJ ನ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿ.]] == ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿತ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ == ೧೯೧೦ರಿಂದ ೧೯೧೪ರವರೆಗೆ ಬುಬರ್ ಪುರಾಣಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಬರ್ಲಿನ್]] ನಿಂದ ಹೆಪ್ಪೆನ್ಹೀಮ್ ಗೆ ಹೋದರು. [[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್|ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪ್]] ನ ಯಹೂದಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಜ್ಯೂಯಿಷ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಮಿಷನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ''ಡೆರ್ ಜ್ಯೂಡ್'' ("ಯಹೂದಿ" ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಜರ್ಮನ್ ಪದ) ಎಂಬ ಯಹೂದಿ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾದರು(೧೯೨೪ ರವರೆಗೆ). ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಝ್ ರೋಸೆನ್ ಝ್ವೀಗ್ ರೊಡನೆ ಬುಬರ್ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೨೨ರಲ್ಲಿ ಬುಬರ್ ಮತ್ತು ರೋಸೆನ್ ಝ್ವೀಗ್ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ''ಲೆಹ್ರ್ ಹಾವ್ಸ್'' ಎಂದೇ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ರೋಸೆನ್ ಝ್ವೀಗ್ ರ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಜ್ಯೂಯುಷಿ ಲರ್ನಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾದರು. ೧೯೨೩ರಲ್ಲಿ ಬುಬರ್ ಅಸ್ತಿತ್ವಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಖ್ಯಾತಿ ಇತ್ತಂತಹ ಪ್ರಬಂಧವಾದ ''ಇಖ್ ಉಂಡ್ ಡು'' (ಲನಂತರ ಆಂಗ್ಲಭಾಷೆಗೆ ''ಐ ಎಂಡ್ ದೌ'' ಎಂದು ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು) ಅನ್ನು ಬರೆದರು. ಅವರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ನಂತರದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ತಿದ್ದಿದರಾದರೂ, ಗಣನೀಯವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಅವರು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ೧೯೨೫ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಝ್ ರೋಸೆನ್ ಝ್ವೀಗ್ ರ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಬುಬರ್ ಹೀಬ್ರೂ ಬೈಬಲ್ ಅನ್ನು [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]] ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬುಬರ್ ಈ ಅನುವಾದವನ್ನು ''ವೆರಡ್ಯೂಟ್ ಷಂಗ್'' ("ಜರ್ಮನೀಕರಣ") ಎಂದು ಕರೆದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಅನುವಾದವು ಎಲ್ಲಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಜರ್ಮನ್ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೇ ಅಂಟಿರದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯಕರ (ಹಾಗೂ ನವೀನವಾಗಿ ಸಂಶೋಧಿಸಿದ) ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಹೀಬ್ರೂವಿನ ನಾನಾರ್ಥಪದಗಳಲ್ಲಿನ ಅರ್ಥಗೌರವಕ್ಕೆ ಆಭಾಸವಾಗದಿರಲು ಈ ಕ್ರಮ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ೧೯೨೬ರಿಂದ ೧೯೨೮ರವರೆಗೆ ಬುಬರ್ {೦ಡೈ ಕ್ರಿಯಟರ್ ("ದ ಕ್ರಿಯೇಚರ್")ನ ಸಹ-ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. 1930ರಲ್ಲಿ ಬುಬರ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಫ್ರಾಂಕ್ ಫರ್ಟ್ ಆಮ್ ಮೇಯ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದರು.[[ಅಡೋಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್|ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್]] 1933ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ತಕ್ಷಣ ಅದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಗಿರಿಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ಇತ್ತರು. 4 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1933ರಂದು [[ನಾಜಿಸಮ್|ನಾಝಿ]] ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬುಬರ್ ಪಾಠ ಮಾಡಬಾರದೆಂದು ಕಟ್ಟಪ್ಪಣೆ ವಿಧಿಸಿದರು. 1935ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ''ರೀಚ್ ಸ್ಖ್ರಿಫ್ಟಮ್ ಸ್ಕಾಮ್ಮರ್ '' (ದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಆಥರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್) ನಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲಾಯಿತು. ಅವರು ನಂತರ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ಜ್ಯೂಯಿಷ್ ಎಜುಕೇಷನ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು; ಜರ್ಮನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೂಡಿದ್ದ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ದಿನೇ ದಿನೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ನಾಝೀ ಆಡಳಿತವು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ನಾನಾ ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡಿತು. ಕಡೆಗೆ, 1938ರಲ್ಲಿ, ಬುಬರ್ ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಮ್ಯಾಂಡೇಟ್ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ ನ ಅಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಜೆರುಸಲೆಂ|ಜೆರೂಸೆಲಂ]] ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿನ ಹೀಬ್ರೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಗಿ ಸೇರಿದ ಬುಬರ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದರು. [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್]] ನಲ್ಲಿದ್ದ ಯಹೂದಿಗಳ ಸಮಸ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದರು; ಅರಬ್ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ತೊಡಗಿಕೊಂಡ ಅವರು ಬೈಬಲ್, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಹಸಿಡಿಕ್ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಕ ಈ ಸಮಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕಾಣಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಬುಬರ್ ''ಇಖುಡ್'' ಎಂಬ, ಅರಬರಿಗೆ ಮತ್ತು ಯಹೂದಿಗಳಿಗೆ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ ನಲ್ಲಿ ದ್ವಿ-ರಾಷ್ಟ್ರ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರಾದರು. ಅಂತಹ ದ್ವಿರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಘವು ಕೇವಲ ಯಹೂದಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸಮರ್ಪಕವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಝಿಯಾನಿಸಂ ನ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದು ಎಂದು ಬುಬರ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1946ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯಾದ ''ಪಾಥ್ಸ್ ಆಫ್ ಯುಟೋಪಿಯಾ'' ವನ್ನು ಬುಬರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು; ಆ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬುಬರ್ ತಮ್ಮ ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನೂ, ತಮ್ಮ "ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಸಮುದಾಯ" ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನೂ ಮಂಡಿಸಿದ್ದರು; ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು "ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧಗಳು" ಎಂಬ ಅಂತರ್ವ್ಯಕ್ತಿ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರವಾದುದಾಗಿತ್ತು. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರ ಬುಬರ್ [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪ್]] ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ಎ ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == * 1951ರಲ್ಲಿ ಬುಬರ್ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಕೊಡಮಾಡುವ ಗೋಯೆಥೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾದರು. * 1953ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಜರ್ಮನ್ ಬುಕ್ ಟ್ರೇಡ್ ಕೊಡಮಾಡುವ ಪೀಸ್ ಪ್ರೈಝ್ ಆಫ್ ದ ಜರ್ಮನ್ ಬುಕ್ ಟ್ರೇಡ್ ಪುರಸ್ಕಾರ ಪಡೆದರು. * 1958ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಹ್ಯೂಮಾನಿಟೀಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಇಸ್ರೇಲ್ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashyag/Tashkab_Tashyag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashyah |title=Israel Prize recipients in 1958 (in Hebrew) |publisher=Israel Prize Official Site |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208115723/http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashyag/Tashkab_Tashyag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashyah |archivedate=8 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012 |access-date=6 ಮೇ 2011 |url-status=dead }}</ref> * ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಯಹೂದೀ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಬಯಾಲಿಕ್ ಪುರಸ್ಕಾರ ವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref name="bialik">{{Cite web|title = List of Bialik Prize recipients 1933-2004 (in Hebrew), Tel Aviv Municipality website|url = http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/_MultimediaServer/Documents/12516738.pdf|access-date = 2011-05-06|archive-date = 2007-12-17|archive-url = https://web.archive.org/web/20071217143811/http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/_MultimediaServer/Documents/12516738.pdf|url-status = dead}}</ref> * ೧೯೬೩ರಲ್ಲಿ [[ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್]] ನಲ್ಲಿ ಎರಾಸ್ಮಸ್ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. == ಸಿದ್ಧಾಂತ == ಬುಬರ್, ತಮ್ಮ ಕೃತಿ ''ಐ ಎಂಡ್ ದೌ'' ನಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿರುವ ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಎಂಬ ಸಂಯೋಜಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ಪುಸ್ತಕವು ಹಲವಾರು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಬರೆದಂತಹುದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಆಧುನಿಕತೆ, ಕೆಡುಕಿನ ರೂಪರೇಷೆಗಳು, ನೀತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಮತ್ತು ಬೈಬಲ್ ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗು ಸೇರಿವೆ. === ಸಂವಾದ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವ === ''ಐ ಎಂಡ್ ದೌ'' ನಲ್ಲಿ ಬುಬರ್ ಮಾನವನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಫ್ಯುಯೆರ್ಬಾಷ್ ರ ''ದ ಎಸೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಟಿ'' ಮತ್ತು ಕೀರ್ಕೆಗ್ಗಾರ್ಡ್ ರ "ಸಿಂಗಲ್ ಒನ್"ನಿಂದ ಭಾಗಶಃ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಬುಬರ್ ಅಸ್ತಿತ್ವವೆಂದರೆ ಭೇಟಿಯಾಗುವಿಕೆ ಎಂಬ ಚಿಂತನೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite book|author=Buber, Martin|title=[http://www.google.com.au/books?id=6fPU5xfv4SMC&pg=PA228&dq=isbn=0415278279&as_brr=0&sig=kZLJKPr0NvCPX8ezFmaRxSbl36M#PPP1,M1 Between Man and Man]|publisher=Routledge|year=1947; 2002|pages=250–251}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಜೋಡಿ ಪದಗಳಾದ ''ಇಖ್-ಡು'' ಮತ್ತು ''ಇಖ್-E'' s ಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಿದರು; ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು, ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಇತರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಡನೆ, ಜಡ ವಸ್ತುಗಳೊಡನೆ ಮತ್ತು ಸರ್ವಸತ್ಯಗಳೊಡನೆ ಹೇಗೆ ಸಂವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದೇ ಈ ತತ್ವದ ತಿರುಳು. ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ, ಈ ಜೋಡಿ ಪದಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದ ರೀತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಕೀರ್ಣ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ - ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಯಥಾರ್ಥಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು. (ನೋಡಿ ಎಕ್ಸಿಸ್ಟೆನ್ಷಿಯಾಲಿಸಂ). ''ಐ ಎಂಡ್ ದೌ'' ನಲ್ಲಿ ಬುಬರ್ ವಾದಿಸುವಂತೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸರ್ವಕಾಲದಲ್ಲೂ ಜಗತ್ತಿನೊಡನೆ ಈ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಬುಬರ್ ಜೀವಿಗಳ ಉಭಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸುವ ಉತ್ಪತ್ತಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂವಾದಾತ್ವಕ (''ಇಖ್-ಡು'' ), ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ವಗತ (''ಇಖ್-Es'' ). ಸಂಪರ್ಕದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು, ವಿಶೇಷತಃ ಭಾಷಾಧಾರಿತ ಸಂಪರ್ಕ ಸಂಬಂಧಿತವಾದುದನ್ನು, ಸಂವಾದ ಮತ್ತು ಸ್ವಗತದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ವಿಧವು ಮಾನವನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಂಬಂಧಗಳ ರೀತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲೂ ಶಕ್ತವಾಗಿದೆ. ==== ''ಇಖ್ - ಡು'' ==== ''ಇಖ್-ಡು'' ("ನಾನು-ನೀನು"ಅಥವಾ "ನಾನು-ನೀವು") ಎಂಬುದು ಎರಡು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು (ಜೀವಗಳು) ಪರಸ್ಪರ ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಹೊಂದುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದು ಒಂದು ದೃಢವಾದ ಭೇಟಿ, ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ತಮ್ಮ ನೈಜ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನೊಂದು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಗುಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಸ-ವಿಷಯಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಊಹೆ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು-ನೀನು ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ ಅನಂತತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕತೆಗಳು ನೈಜವಾಗಿರುತ್ತವೆ. (ಬರಿದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ). ''''ಇಖ್-ಡು'' '' ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಚನೆ/ಆಕೃತಿ) ಹಾಗೂ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ ಸಂವಹನವಿರುವುದಿಲ್ಲ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮಾಹಿತಿ) ಎಂದು ಬುಬರ್ ಒತ್ತಿಹೇಳಿದರು. ''ಇಖ್-ಡು'' ಒಂದು ಘಟನೆಯಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾದರೂ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅದರ ಮಾಪನ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ) ಬುಬರ್ ಅದು ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಅನುಭವವೇದ್ಯವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ''ಇಖ್-ಡು'' ವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವಂತಹ ಹಲವಾರು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನಿಂದಲೇ ಹೆಕ್ಕಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ - ಇಬ್ಬರು ಪ್ರೇಮಿಗಳು, ಒಬ್ಬ ವೀಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಬೆಕ್ಕು, ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಮರ, ಟ್ರೈನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಇಬ್ಬರು ಅಪರಿಚಿತರು. ''ಇಖ್-ಡು'' ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಬಳಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಂಗ್ಲ ಪದಗಳೆಂದರೆ ಎದುರಾಗುವಿಕೆ, ಭೇಟಿ, ಸಂವಾದ, ಪರಸ್ಪರತೆ, ಮತ್ತು ವಿನಿಮಯ(ಎಂಕೌಂಟರ್, ಮೀಟಿಂಗ್, ಡೈಲಾಗ್, ಮ್ಯೂಚುಯಾಲಿಟಿ, ಎಕ್ಸ್ ಚೇಂಜ್). ಬುಬರ್ ಗುರುತಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ''ಇಖ್-ಡು'' ಸಂಬಂಧ ಮಾನವ ಮತ್ತು ದೇವರ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವಂತಹುದು. ದೇವನೊಡನೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಲು ಇದೊಂದೇ ಮಾರ್ಗ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಬುಬರ್; ಯಾರೊಂದಿಗೇ ಆಗಲ ಅಥವಾ ಯಾವುದರೊಂದಿಗೇ ಆಗಲಿ, ''ಇಖ್-ಡು'' ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರೆ, ಅದು ದೇವನೊಂದಿಗೆ ಸರ್ವಕಾಲಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದಂತೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಬುಬರ್ ಮುಂದಿಟ್ಟರು. ಈ ನಾನು-ನೀನು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ದೇವನೊಂದಿಗೆ ಕಲ್ಪಿಸಲು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅಂತಹ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸುವಂತಿರಬೇಕು, ಆದರೆ ಆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅರಸುತ್ತಾ ಹೋಗಬಾರದು. ಅಂತಹ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅರಸಿ ಹೋದರೆ ಅದು-ತನದ ಗುಣಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು-ನೀನು ಸಂಬಂಧವು ಕುಂಠಿತವಾಗಿ ನಾನು-ಅದು ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು-ನೀನು ಸಂಬಂಧವನ್ನೇ ನಿರಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರೆ, ದೇವನು ನಮ್ಮ ಆಹ್ವಾನಕ್ಕೆ ಓಗೊಟ್ಟು ನಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವನು ಎಂದು ಬುಬರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಬುಬರ್ ವರ್ಣಿಸುವ ದೇವನು ನಿರ್ಗುಣನಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ನಾನು-ನೀನು ಸಂಬಂಧವು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಬಯಸಿದಷ್ಟು ಕಾಲವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಾನು-ಅದು ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಮರಳಿದಾಗ, ಅವು ಇನ್ನೂ ಆಳದ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಸಂವಹನದ ಸ್ಥಂಭಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ==== ''ಇಖ್ - Es'' ==== ''ಇಖ್-Es'' ("ನಾನು-ಅದು") ಸಂಬಂಧವು ''ಇಖ್-ಡು'' ವಿಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು ವಿರುದ್ಧವಾದ ಸಂಬಂಧವಾಗಿದೆ. ''ಇಖ್-ಡು'' ವಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಜೀವಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ''ಇಖ್-Es'' ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಭೇಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ "ನಾನು" ಎಂಬುದು ಅದರ ಎದುರಿನ ಜೀವಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಎದುರುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಗುಣಗಳನ್ನು ಆರೋಪಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಆ ಜೀವಿಯನ್ನು ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಕೇವಲ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮನದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ, ಅಲ್ಲೇ ಪೋಷಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಕಾಂಟ್ ರವರ ಚಮತ್ಕಾರ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಕೊಂಚ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ; ಈ ವಸ್ತುಗಳು ಕಲ್ಪನೆಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವನ ಮನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಕೇವಲ ಆಲೋಚನೆರಳ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ''ಇಖ್-Es'' ಸಂಬಂಧವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನೊಂದಿಗೇ ಹೊಂದಿದಂತಹ ಸಂಬಂಧವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಸಂವಾದವಲ್ಲ, ಸ್ವಗತ. ''ಇಖ್-Es'' ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು, ಮುಷ್ಯರನ್ನು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಬಳಸತಕ್ಕ ಅಥವಾ ಅನುಭವಿಸತಕ್ಕ ವಸ್ತುಗಳು ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ವಿಧವಾದ ವಸ್ತುಪರತೆಯು ಸ್ವಾರ್ಥದ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ - ವಸ್ತುವು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವುದು ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನಚು'' ಇಖ್-ಡು'' ಮತ್ತು ''ಇಖ್-Es'' ಗಳ ನಡುವೆ ಹೊಯ್ದಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ''ಇಖ್-ಡು'' ಅನುಭವಗಳು ಕಡಿಮೆ ಹಾಗೂ ಯಾವಾಗಲಾದರೊಮ್ಮೆ ಸಂಭವಿಸುವಂತಹವು ಎಂದು ಬುಬರ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಆಧುನಿಕತೆ ಯ ಹಲವಾರು ಕೆಡುಕುಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಏಕಾಂಗಿತನ, ಅಮಾನವೀಯವಾಗಿಸುವಿಕೆ, ಇತ್ಯಾದಿ.), ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಅಪ್ಪಟ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳ ವಿಸ್ತರತೆಯು ಮೂಲತಃ ''ಇಖ್-Es'' ಸಂಬಂಧಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯೇ ಎಂದು ಬುಬರ್ ನಂಬಿದ್ದರು - ಇದು ಮಾನವರ ನಡುವೆಯೂ ವಸ್ತುಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಾದಷ್ಟೇ ಪ್ರಸ್ತುತವಾದುದು. ಈ ಮಾದರಿಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವವರನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಅರ್ಥದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನೇ ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬುಬರ್ ವಾದಿಸಿದರು. ==== ಅನುವಾದದ ಬಗ್ಗೆ ಟಿಪ್ಪಣಿ ==== ''ಇಖ್ ಉಂಡ್ ಡು'' ವನ್ನು ಮೂಲ ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಹಲವಾರು ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅದರೆ, ಬುಬರ್ ರ ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯು ಬಹಳ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧತೆ ಇಲ್ಲದುದರಿಂದ, ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಓದುಗರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿಯೇ ಹಲವಾರು ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾತನಾಡುವ ಜಗತ್ತಿನ ಒಂದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಚರ್ಚೆಯು ಈ ಜೋಡಿ ಪದಗಳಾದ ''ಇಖ್-ಡು'' ಮತ್ತು ''ಇಖ್-Es'' ಗಳ ಸರಿಯಾದ ಅನುವಾದದ ಕುರಿತಾದುದಾಗಿದೆ. ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಡು" ಪದವನ್ನು ಬಳಸುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನ "ದೌ" (ರೊನಾಲ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ರ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ) ಮತ್ತು "ಯೂ" (ವಾಲ್ಟರ್ ಕಾಫ್ ಮನ್ ಇದನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ)ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ ಬಹಳ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾದ, ಹಾಗೂ ನಿಕಟತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ, ಜರ್ಮನ್ ಪದವಾದ "ಡು" ಗೆ ಸರಿಯಾದ, ಸಮಾನಾರ್ಥ ನೀಡುವ ಪದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಅನುವಾದಿಸುವುದೇ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. "ದೌ" ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಪೂಜನೀಯ ಭಾವವನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತದೆ, ಇದೇ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಬುಬರ್ ಮಂಡಿಸಲು ಇಚ್ಚಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಸ್ಮಿತ್ ರ ವಾದ(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬುಬರ್ ದೇವನನ್ನು ಸರ್ವಕಾಲಿಕ "ಡು" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ). ಕಾಫ್ ಮನ್ ಈ ಪದವು ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದು ಹಾಗೂ ವ್ಯಕ್ತಿಭಾವರಹಿತವಾದುದೆಂದೂ, "ಯೂ" ಎಂಬುದೇ (ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯ ''"ಡು"'' ಪದದಂತೆ) ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಆಪ್ತವಾದ ಮಾತುಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವುದೆಂದೂ, ಹಾಗಾಗಿ "ಯೂ" ಅನ್ನೇ ಬಳಸಬೇಕೆಂದೂ ದೃಢೀಕರಿಸಿದರು. ಈ ಚರ್ಚೆಯು ಹೀಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದರೂ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾತನಾಡುವವರ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬುಬರ್ ರ ಪುಸ್ತಕವು ''ಐ ಎಂಡ್ ದೌ'' ಎಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ, ಪ್ರಾಯಶಃ ಸ್ಮಿತ್ ರ ಅನುವಾದವನು ಕಾಫ್ ಮನ್ ರ ಅನುವಾದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚೆ ಪ್ರಕಟವಾದುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸ್ಮಿತ್ ಮತ್ತು ಕಾಫ್ ಮನ್ ಇಬ್ಬರ ಅನುವಾದಗಳೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿವೆ. == ಹಸಿಡಿಸಂ (ಭಕ್ತಿಭಾವ) ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಯೋಗ == ಬುಬರ್ ಹಸಿಡಿಕ್ (ಭಕ್ತಿಭಾವದ) ವಿದ್ಯೆಯ ಪಂಡಿತರು, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಮತ್ತು ಅನುವಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಹಸಿಡಿಸಂ ಅನ್ನು ಜುದಾಯಿಸಂ ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸುವ ಆಕರವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು, ಹಾಗೂ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಮುದಾಯ, ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಬದುಕು, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆಲಸಗಾರನಿಗೆ ತನ್ನ ಸಲಕರಣೆಗಳೊಡನೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧ) ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. ಹಸಿಡಿಕ್ ತತ್ವಗಳು ದೇವನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಬೇಷರತ್ತಾಗಿ ಒಪ್ಪಿ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ಕೊಡುತ್ತವೆ, ಆ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ದೈನಂದಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅನುಭವಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಯಾವುದೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಿಂಗಡಣೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದರು ಬುಬರ್. ಬುಬರ್ ರ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ವಜ್ಞಾನ ಎಂಬ ಕರತಿಯ ಮೇಲೆ ಈ ಚಿಂತನೆಯು ಪ್ರಬಲವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ, ಆ ಕೃತಿಯು ಮಾನವನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಆಧಾರವೇ ಸಂವಾದಾತ್ಮಕತೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ೧೯೦೬ರಲ್ಲಿ ಬುಬರ್ ''ಡೈ ಜೆಷಿಕ್ಟೆನ್ ಡೆಸ್ ರಬ್ಬಿ ನಾಚ್ಮನ್'' ಎಂಬ, ಬ್ರೆಸ್ಲೋವ್ ನ [[ರಬ್ಬಿ]] ನಾಚ್ಮನ್ ರ ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೊಂದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಆ ಖ್ಯಾತ ಹಸಿಡಿಕ್ ''ರೆಬ್ಬೆ'' ಯ ಕೃತಿಯನ್ನು ಇವರು ಆಧುನಿಕ ಹಸಿಡಿಕ್ ಶೈಲಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮರುಕಥಾನಕಕ್ಕಿಳಿಸಿ, ಅದನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಭರಿತವಾಗಿ ರಚಿಸಿದರು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಬುಬರ್ ''ಡೈ ಲೆಜೆಂಡೆ ಡೆಸ್ ಬಾಲ್ಷೆಮ್ '' ( ಬಾಲ್ ಷೆಮ್ ಟೋವ್ ನ ಕಥೆಗಳು) ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು; ಬಾಲ್ಷೆಮ್ ಹಸಿಡಿಸಂನ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಹಸಿಡಿಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಬುಬರ್ ನೀಡಿದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಓದಿದ ಚೈಮ್ ಪೋಟೋಕ್ ರಂತಹ ಪಂಡಿತರು 'ಬುಬರ್ ಅದನ್ನು ರೋಮಾಂಚಕವಾಗಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ' ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬುಬರ್ ರ ಕೃತಿ ''ಟೇಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಹಸಿಡಿಮ್'' ಪುಸ್ತಕದ ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ನುಡಿಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾ, ಪೋಟೋಕ್ ಬುಬರ್ ಹಸಿಡಿಸಮ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ "ದಗಾಕೋರತನ, ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ, ಪರಸ್ಪರರಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ರಕ್ತಪಾತ, ಜನಪದದಲ್ಲಿನ ಗುರುತರವಾದ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು, ಅದರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುವ ಟ್ಝಾಡಿಕ್ ಪೂಜೆ, ಅದರ ಅಶ್ಲೀಲವಾದ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೂರಿಯಾನಿಕ್ ಕಬ್ಬಾಲಾದ ಪಠಣ"ಗಳನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉಗ್ರವಾದ ಟೀಕೆಯೆಂದರೆ ಬುಬರ್ ಹಸಿಡಿಸಮ್ ನಲ್ಲಿನ ಯಹೂದಿ ಕಟ್ಟಳೆಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕತೆಗೆ ಅಧಿಕಾರವಾಣಿಯಿಂದ ಕೂಡಿ, ಪಂಥೀಯ ಧರ್ಮದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಹಸಿಡಿಮ್ ಅನ್ನೇ ಮೊರೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಬುಬರ್ ರನ್ನು ಹೀಗೆ ಟೀಕಿಸಿದುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಒಂದು ವಿಪರ್ಯಾಸ. == ಬ್ರಿಟ್ ಶಲೋಮ್ ಮತ್ತು ದ್ವಿ-ರಾಷ್ಟ್ರ ಪರಿಹಾರ == ೧೯೨೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಬುಬರ್ ದ್ವಿರಾಷ್ಟ್ರ ಯಹೂದಿ-ಅರಬ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕರೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು; "ಯಹೂದಿಗಳು ಅರಬ್ ಜನರೊಡನೆ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಭ್ರಾತೃತ್ವದಿಂದ ಇರಲು ಬಯಸುವುದನ್ನೂ, ಇಬ್ಬರಿಗೂ ತಾಯ್ನಾಡಾದ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಂದು ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನೂ, ಹಾಗೂ ಅಂತಹ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಜನಾಂಗಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶವಾಗುವಂತೆ ಆ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಅನ್ನು ಅನುವಾಗಿಸುವ ಇರಾದೆಯನ್ನೂ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬೇಕು" ಎಂದರು ಬುಬರ್.<ref>[12] </ref> ಝಿಯಾನಿಸಂ ಕೇವಲ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳುವಳಿ ಎಂಬ ಮನೋಭಾವವನ್ನೇ ಅಲ್ಲಗಳೆದ ಬುಬರ್ ಒಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಸಮಾಜದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವುದನ್ನು ಕಾಣಲು ಬಯಸಿದರು; "ಆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅರಬ್ ಜನರ ಮೇಲೆ ಯಹೂದಿಗಳು ಸವಾರಿ ಮಾಡುವಂತಿರಬಾರದು" ಎಂದರು ಬುಬರ್. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುವಂತಾದರೂ ಸಹ, ಅರಬರೊಡನೆ ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬರಲು ಝಿಯಾನಿಸ್ಟ್ ಚಳುವಳಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ೧೯೨೫ರಲ್ಲಿ ಬುಬರ್ ಬ್ರಿಟ್ ಶಲೋಮ್ (ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪೀಸ್) ಎಂಬ ಸಂಘವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು. ದ್ವಿರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವುದು ಆ ಸಂಘದ ಧ್ಯೇಯವಾಗಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಉಳಿದ ಭಾಗದಾದ್ಯಂತ ಬುಬರ್ ಅರಬರು ಮತ್ತು ಯಹೂದಿಗಳು ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ದಿನ ಒಂದು ಜಂಟಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೌಹಾರ್ದದಿಂದ ಇರುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಭರವಸೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅದೆಂತೇ ಇರಲಿ, ಬುಬರ್ ಝಿಯಾನಿಸ್ಟ್ ಗಳು ಮತ್ತು ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳ ಜೊತೆ ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು; ಚೈಮ್ ವೀಝ್ಮನ್, ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್, ಹ್ಯೂಗೋ ಬರ್ಗ್ ಮನ್ ಮತ್ತು ಫೆಲಿಕ್ಸ್ ವೆಲ್ಟ್ಷ್ ರಂತಹ ಆತ್ಮೀಯರು ಹಳೆಯ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪ್ರೇಗ್, ಬರ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ವಿಯೆನ್ನಾದಿಂದ ಹಿಡಿದು ೧೯೪೦, ೫೦, ಹಾಗೂ ೬೦ರ ದಶಕದ ಜೆರೂಸೆಲಂ ನ ವರೆಗೆ ಇವರೊಡನೆ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇಸ್ರೇಲಿ ರಾಜ್ಯವು ೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ, ಕೇವಲ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ ನಷ್ಟು ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದ "ಹತ್ತಿರದ ಪೂರ್ವದ" ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನೊಡಗೂಡಿದ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ಇತ್ತರು.<ref>{{cite book |chapter = We Need The Arabs, They Need Us! |last = Buber |first = Martin |title = A Land of Two Peoples |url = https://archive.org/details/landoftwopeoples00mart |editor = [[Paul Mendes-Flohr]] (ed.) |publisher = [[University of Chicago]] |origyear = 1954 |year = 2005 |isbn = 0-226-07802-7 }}</ref> == ಮುದ್ರಿತ ಕೃತಿಗಳು == === ಮೂಲ ಕೃತಿಗಳು (ಜರ್ಮನ್) === * ''ಡೈ ಜೆಸ್ಕಿಚ್ಟೆನ್ ಡೆಸ್ ರಬ್ಬಿ ನಾಚ್ಮನ್'' (೧೯೦೬) * ''ಡೈ ಫನ್ಫ್ ಝಿಗ್ ಸ್ಟೆ ಪ್ಫೋರ್ಟೆ'' (೧೯೦೭) * ''ಡೈ ಲೆಜೆಂಡೆ ಡೆಸ್ ಬಾಲ್ ಸ್ಖೆಮ್'' (೧೯೦೮) * ''ಡೇನಿಯಲ್ - ಗೆಸ್ಪ್ರಾಚೆ ವಾನ್ ಡೆರ್ ವೆರ್ವಿರ್ಕ್ಲಿಚಂಗ್'' (೧೯೧೩) * ''ಡೈ ಜ್ಯುಡಿಷೆ ಬೆವೆಗಂಗ್ - ಗೆಸಾಮ್ಮೆಲ್ಟೆ ಆಫ್ಸಾಫ್ಝೆ ಉಂಡ್ ಆನ್ಸ್ ಪ್ರಾಚೆನ್ ೧೯೦೦ - ೧೯೧೫'' (೧೯೧೬) * ''ವಾಮ್ ಗೀಸ್ಟ್ ಡೆಸ್ ಜ್ಯೂಡೆಂಟಮ್ಸ್ - ರೆಡೆನ್ ಉಂಡ್ ಗೆಲೇಯ್ಟ್ ವೋರ್ಟೆ'' (೧೯೧೬) * ''ಡೈ ರೆಡೆ ಡೈ ಲೆಹ್ರೆ ಉಂಡ್ ಡಾಸ್ ಲೈಡ್ - ಡ್ರೇಯ್ ಬೀಯ್ಸ್ ಪೀಯ್ಲೆ'' (೧೯೧೭) * ''ಎರೇಯ್ನಿಸ್ಸೆ ಉಂಡ್ ಬೆಗೆಗ್ನುಂಗೆನ್'' (೧೯೧೭) * ''ಚೈನೀಸಿಷೆ ಗೀಯ್ಸ್ ಟರ್ - ಉಂಡ್ ಲೈಬೆಸ್ಗೆಸ್ಚಿಚ್ಟೆನ್'' (೧೯೧೯) * ''ಡೆರ್ ಗ್ರಾಸೆ ಮಗ್ಗಿಡ್ ಉಂಡ್ ಸೀಯ್ನ್ ನಾಷ್ಫೋಲ್ಗೆ'' (೧೯೨೨) * ''ರೆಡೆನ್ ಉಬೆರ್ ಡಾಸ್ ಜುಡೆಂಟಂ'' (೧೯೨೩) * ''ಇಖ್ ಉಂಡ್ ಡು'' (೧೯೨೩) * ''ಡಾಸ್ ವೆರ್ಬೋರ್ಜೀನ್ ಲಿಖ್ಟ್'' (೧೯೨೪) * ''ಡೈ ಚಾಸ್ಸಿಡಿಸ್ಚೆನ್ ಬುಷೆರ್'' (೧೯೨೮) * ''ಆಸ್ ಉನ್ ಬೆಕಾಂನ್ಟೆನ್ ಸ್ಕ್ರಿಫ್ಟೆನ್'' (೧೯೨೮) * ''Ekstatische Konfessionen'' (೧೯೩೦) * ''ಝ್ವೀಸ್ ಪ್ರಾಷೆ'' (೧೯೩೨) * ''ಕಾಂಪ್ಫ್ ಉಮ್ ಇಸ್ರೇಲ್ - ರೆಡೆನ್ ಉಂಡ್ ಸ್ಖ್ರಿಫ್ಟೆನ್ ೧೯೨೧–೧೯೩೨'' (೧೯೩೩) * ''ಹಂಡೆರ್ಟ್ ಚಾಸ್ಸಿಡಿಷೆ ಜೆಸ್ಚಿಕ್ಟೆನ್'' (೧೯೩೩) * ''ಡೈ ಟ್ರೋಸ್ಟಂಗ್ ಇಸ್ರೇಲ್ಸ್ : ಆಸ್ ಜೆಸ್ಕಜಾಹು, ಕಾಪಿಟೆಲ್ ೪೦ ಬಿಸ್ ೫೫'' (೧೯೩೩); ಫ್ರಾನ್ಝ್ ರಾಸೆನ್ ಝ್ವೀಗ್ ರೊಡಗೂಡಿ * ''ಎರ್ಝಾಹ್ಲುಂಜೆನ್ ವಾನ್ ಎಂಗ್ಲೀನ್, ಜೀಸ್ಟೆರ್ನ್ ಉಂಡ್ ಡಮೋನೆನ್'' (೧೯೩೪) * ''ಡಾಸ್ ಬುಚ್ ಡೆರ್ ಪ್ರೀಸುಂಜೆನ್'' (೧೯೩೫); ಫ್ರಾನ್ಝ್ ರಾಸೆನ್ ಝ್ವೀಗ್ ರೊಡಗೂಡಿ * ''ಡ್ಯೂಟಂಗ್ ಡೆಸ್ ಚಸ್ಸಿಡಿಸ್ಮಸ್ - ಡ್ರೇ ವೆರ್ಸುಷೆ'' (೧೯೩೫) * ''ಡೈ ಜೋಸೆಫ್ಸ್ಲೆಜೆಂಡೆ ಇನ್ ಅಕ್ವಾರೆಲ್ಲಿಯೆರ್ಟೆನ್ ಜೀಚುಂಗೆನ್ ಈನೆಸ್ ಉಂಬೆಕಾಂನ್ಡೆನ್ ರಸ್ಸಿಸ್ಕೆನ್ ಜುದೆನ್ ಡೆರ್ ಬೀಯ್ಡೆರ್ಮೀರ್ಝೀಟ್'' (೧೯೩೫) * '''' ಡೈ ಷ್ರಿಫ್ಟ್ ಇಹ್ರೆ ವೆರ್ಡ್ಯೂಟ್ ಸ್ಕಂಗ್(೧೯೩೬); ಫ್ರಾನ್ಝ್ ರಾಸೆನ್ ಝ್ವೀಗ್ ರೊಡಗೂಡಿ * ''ಆಸ್ ಟೀಯ್ಫೆನ್ ರುಫೆ ಇಖ್ ದಿಖ್ - ಡ್ರೀಉಂಡ್ ಝ್ವಾನ್ಝಿಗ್ ಪ್ಸಾಲ್ಮೆನ್ ಇನ್ ಡೆರ್ ಉರ್ಸ್ ಕ್ರಿಫ್ಟ್'' (೧೯೩೬) * ''ಡಾಸ್ ಕೊಮ್ಮೆಂಡೆ : ಉಂಟರ್ಸಚುಂಜೆನ್ ಝುರ್ ಎಂಟ್ಸ್ ಟೆಹಂಗ್ ಷಿಕ್ಟೆ ಡೆಸ್ ಮೆಸ್ಸಿಯಾನಿಷೆನ್ ಗ್ಲಾಬೆನ್ಸ್ - ೧. '' ''ಕನಿಗ್ಟಂ ಗಾಟ್ಟೆಸ್'' (೧೯೩೬ ?) * ''ಡೈ ಸ್ಟುಂಡೆ ಉಂಡ್ ಡೈ ಎರ್ಕೆಂಟ್ನಿಸ್ - ರೆಡೆನ್ ಉಂಡ್ ಆಫ್ಸಾಟ್ಝೆ ೧೯೩೩-೧೯೩೫'' (೧೯೩೬) * ''ಝಿಯಾನ್ ಆಲ್ಸ್ ಝೀ ಉಂಡ್ ಆಲ್ಸ್ ಆಫ್ಗಾಬೆ - ಜೆಡಾನ್ಕೆನ್ ಆಸ್ ಡ್ರೀ ಜಹ್ರ್ ಝೆಹ್ಟೆನ್ - ಮಿಲ್ಟ್ ಯೀಯ್ನರ್ ರೆಡೆರ್ ಉಬೆರ್ ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಮಸ್ ಆಲ್ಸ್ ಅಂಹಾಂಗ್'' (೧೯೩೬) * ''ವೋರ್ಟೆ ಆನ್ ಡೈ ಜುಗೆಂಡ್'' (೧೯೩೮) * ''ಮೋಸೆಹ್'' (೧೯೪೫) * ''ಡಯಲಾಗಿಷೆಸ್ ಲೆಬೆನ್ - ಜೆಸಾಮ್ಮೆಲ್ಟೆ ಪೀಲೋಸೋಫಿಷೆ ಉಂಡ್ ಪಡಗೋಗಿಷೆ ಸ್ಖ್ರಿಫ್ಟೆನ್'' (೧೯೪೭) * ''ಡೆರ್ ವೆಗ್ ಡೆಸ್ ಮೆಂಷೆನ್ : ನಾಚ್ ಡೆರ್ ಚಾಸ್ಸಿಡಿಷೆನ್ ಲೆಹ್ರೆ'' (೧೯೪೮) * ''ಡಾಸ್ ಪ್ರಾಬ್ಲೆಮ್ ಡೆಸ್ ಮೆಂಷೆನ್'' (೧೯೪೮, ಹೀಬ್ರೂ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ೧೯೪೨) * ''ಡೈ ಎರ್ಝಾಹ್ಲುಂಜೆನ್ ಡೆರ್ ಚಾಸ್ಸಿಡಿಂ'' (೧೯೪೯) * ''ಗಾಗ್ ಉಂಡ್ ಮಗಾಗ್ - ಯೀಯ್ನ್ ಕ್ರಾನಿಕ್ '' (೧೯೪೯, ಹೀಬ್ರೂ ಲಿಪಿ ೧೯೪೩) * ''ಇಸ್ರೇಲ್ ಉಂಡ್ ಪಾಲಾಸ್ತೀನಾ - ಝುರ್ ಜೆಷಿಷ್ಟೆ ಯೀಯ್ನರ್ ಐಡೀ'' (೧೯೫೦, ಹೀಬ್ರೂ ಲಿಪಿ ೧೯೪೪) * ''ಡೆರ್ ಗ್ಲಾಬೆ ಡೆರ್ ಪ್ರಾಫೆಟೆನ್'' (೧೯೫೦) * ''ಪ್ಫೇಡ್ ಇನ್ ಯುಟೋಪಿಯಾ'' (೧೯೫೦) * ''ಝ್ವೀ ಗ್ಲಾಬೆನ್ ಸ್ವೀಸೆನ್'' (೧೯೫೦) * ''ಉರ್ದಿಸ್ಟಾನ್ಝ್ ಉಂಡ್ ಬ್ರೆಝೀಹಂಗ್'' (೧೯೫೧) * ''ಡೆರ್ ಯುಟೋಪಿಷೆ ಸೋಝಿಯಾಲಿಸ್ಮಸ್'' (೧೯೫೨) * ''ಬಿಲ್ಡರ್ ವಾನ್ ಗುಟ್ ಉಂಡ್ ಬೋಸ್'' (೧೯೫೨) * ''ಡೈ ಚಾಸ್ಸಿಡಿಷೆ ಬಾಟ್ಸ್ ಷಾಫ್ಟ್'' (೧೯೫೨) * ''ರೆಕ್ಟ್ ಉಂಡ್ ಅನ್ ರೆಕ್ಟ್ - ಡ್ಯೂಟಂಗ್ ಯೀಯ್ನಿಜರ್ ಸಾಲ್ಮೆನ್'' (೧೯೫೨) * ''ಆನ್ ಡೆರ್ ವೆಂಡೆ - ರೆಡೆನ್ ಉಬೆರ್ ಡಾಸ್ ಜುಡೆಂಟಂ'' (೧೯೫೨) * ''ಝ್ವಿಷೆನ್ ಜೆಸೆಲ್ಸ್ ಷಾಫ್ಟ್ ಉಂಡ್ ಸ್ಟಾಟ್'' (೧೯೫೨) * ''ಡಾಸ್ ಎಕ್ಟೆ ಜೆಸ್ ಪ್ರಾಚ್ ಉಂಡ್ ಡೈ ಮಾಗ್ಲಿಷ್ ಕೀಟೆನ್ ಡೆಸ್ ಫ್ರೀಡೆನ್ಸ್'' (೧೯೫೩) * ''ಯೀನ್ಸಿಷ್ಟೆನ್ : ಆಸ್ ಡೆನ್ ಸ್ಕ್ರಿಫ್ಟೆನ್ ಜೆಸಾಮ್ಮೆಲ್ಟ್'' (೧೯೫೩) * ''ರೆಡೆನ್ ಉಬೆರ್ ಎರ್ಝೀಹಂಗ್'' (೧೯೫೩) * ''ಗಾಟ್ಟೆಸ್ ಫಿನ್ ಸ್ಟೆಮಿಸ್ - ಬೆಟ್ರಾಷ್ಟುಂಜೆನ್ ಝುರ್ ಬೆರ್ಝೀಹಂಗ್ ಝ್ವಿಷೆನ್ ರಿಲೀಜನ್ ಉಂಡ್ ಫಿಲೋಸೊಫೀ'' (೧೯೫೩) * ''ಹಿನ್ವೀಯ್ಸ್ - ಜೆಸಾಮ್ಮೆಲ್ಟೆ ಎಸ್ಸೇಸ್'' (೧೯೫೩) * ''ಡೈ ಫಂಫ್ ಬುಷೆರ್ ಡೆರ್ ವೀಯ್ಸಂಗ್ - ಝು ಯೀನರ್ ನ್ಯೂಯೆನ್ ವೆರ್ಡ್ಯೂಟ್ ಸ್ಖಂಗ್ ಡೆರ್ ಸ್ಖ್ರಿಫ್ಟ್ "' (೧೯೫೪); ಫ್ರಾನ್ಝ್ ರೋಸೆನ್ ಝ್ವೀಗ್ ಜೊತೆಗೂಡಿ'' * ''ಡೈ ಸ್ಖ್ರಿಫ್ಟೆನ್ ಉಬೆರ್ ಡಾಸ್ ಡಯಲಾಗಿಷೆ ಪ್ರಿನ್ ಝಿಪ್'' (''ಇಖ್ ಉಂಡ್ ಡು'', ''ಝ್ವೀಸ್ ಪ್ರಾಷೆ'', ''ಡೈ ಫ್ರೇಜ್ ಅನ್ ಡೆನ್ ಯೀನ್ಝೆಲ್ನೆನ್'', ''ಎಲಿಮೆಂಟೆ ಡೆಸ್ ಝ್ವಿಷೆನ್ ಮೆನ್ ಸ್ಖಿಷೆನ್'' ) (೧೯೫೪) * ''ಸೆಹೆರ್ಟಂ - ಅಂಫಾಂಗ್ ಉಂಡ್ ಆಸ್ ಗಾಂಗ್'' (೧೯೫೫) * ''ಡೆರ್ ಮೆನ್ಷ್ ಉಂಡ್ ಸೀಯ್ನ್ ಜೆಬಿಲ್ಡ್'' (೧೯೫೫) * ''ಸ್ಖಲ್ಡ್ ಉಂಡ್ ಸ್ಖಲ್ಡ್ ಜೆಫುಹ್ಲೆ'' (೧೯೫೮) * ''ಬೆಗೆಗ್ನಂಗ್ - ಆಟಫಬಯಾಗ್ರಫಿಸ್ ಷೆ ಫ್ರಾಗ್ಮೆಂಟೆ'' (೧೯೬೦) * ''ಲೋಗೋಸ್ : ಝ್ವೀ ರೆಡೆನ್'' (೧೯೬೨) * ''ನಾಚ್ ಲೆಸೆ'' (೧೯೬೫) ===ಸಂಗ್ರಹ ಕೃತಿಗಳು=== ''ವೆರ್ಕೆ'' ೩ ಸಂಪುಟಗಳು (೧೯೬೨–೧೯೬೪) * I ''ಸ್ಖ್ರಿಫ್ಟೆನ್ ಝುರ್ ಫಿಲೋಸೊಫೀ'' (೧೯೬೨) * II ''ಸ್ಖ್ರಿಫ್ಟೆನ್ ಝುರ್ ಬೈಬಲ್'' (೧೯೬೪) * III ''ಸ್ಖ್ರಿಫ್ಟೆನ್ ಝುಮ್ ಚಾಸ್ಸಿಡಿಸ್ಮಸ್'' (೧೯೬೩) ''ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬುಬರ್ ವೆರ್ಕಾಸ್ಗೇಬ್'' (MBW). ಬೆರ್ಲಿನೆರ್ ಅಕಾಡೆಮೀ ಡೆರ್ ವಿಸ್ಸೆನ್ ಷಾಫ್ಟೆನ್ / ಇಸ್ರೇಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯುಮಾನಿಟೀಸ್, ಸಂಪಾದಕ ಪಾಲ್ ಮೆಂಡೆಸ್ -ಫ್ಲಾಹ್ರ್ &amp; ಪೀಟರ್ ಷೇರ್, ಮಾರ್ಟಿನಾ ಅರ್ಬನ್ ರೊಡಗೂಡಿ; ೨೧ ಸಂಪುಟಗಳು ಯೋಜಿತವಾಗಿವೆ (೨೦೦೧ - ) ===- ಪತ್ರ ವ್ಯವಹಾರ=== ''ಬ್ರೀಫ್ ವೆಷೆಲ್ ಆಸ್ ಸೀಯ್ಬೆನ್ ಜಹ್ರ್ ಝೆಹ್ನ್ ಟೆನ್ ೧೮೯೭-೧೯೬೫'' (೧೯೭೨–೧೯೭೫) * I : ''೧೮೯೭-೧೯೧೮'' (೧೯೭೨) * II : ''೧೯೧೮-೧೯೩೮'' (೧೯೭೩) * III : ''೧೯೩೮-೧೯೬೫'' (೧೯೭೫) ==ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳು== * ವುಲ್ಫ್ ಗ್ಯಾಂರ್ ಝಿಂಕ್ ''ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬುಬರ್ - ೧೮೭೮/೧೯೭೮'' (೧೯೭೮) * ಕ್ಲಾರಾ ಲೆವಿ ಕೊಯೆನ್ ''ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬುಬರ್'' (೧೯೯೧) == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * ಪಾಲ್ ಆರ್ಥರ್ ಸ್ಕ್ಲಿಪ್ ಮತ್ತು ಮಾರಿಸ್ ಫ್ರೀಡ್ಮನ್ ''ದ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬುಬರ್'' (೧೯೬೭) * ರಿವ್ಕಾ ಹಾರ್ವಿಟ್ಝ್ ''ಬುಬರ್ಸ್ ವೇ ಟು "ಐ ಎಂಡ್ ದೌ" - ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬುಬರ್ ರ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಹಾಗೂ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರಕಟಣೆ "ರಿಲೀಜನ್ ಆಲ್ಸ್ ಜೆಜೆನ್ವಾರ್ಟ್"'' (೧೯೭೮) * ಮಾರ್ಗಾಟ್ ಕಾನ್ & ರಫೇಲ್ ಬುಬರ್ ''ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬುಬರ್ - ಎ ಬಿಬ್ಲಿಯೋಗ್ರಫಿ ಆಫ್ ಹಿಸ್ ರೈಟಿಂಗ್ಸ್, ೧೮೯೭-೧೯೭೮'' (೧೯೮೦) * ಜೋಷಿಮ್ ಇಸ್ರೇಲ್ ''ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬುಬರ್ - ಡಯಲಾಗ್ ಫಿಲೋಸೊಫೀ ಉಂಡ್ ಥಿಯೋರೀ ಉಂಡ್ ಪ್ರಾಕ್ಸಿಸ್'' (೨೦೧೦) == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌ == * ಅಸ್ತಿತ್ವಧರ್ಮದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ * ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಮನೋಭಾವ * ಹ್ಯೂಮನಿಸ್ಟಿಕ್ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ * ಪರಸ್ಪರಾನ್ವಯತೆ * ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ * ಫ್ರಾನ್ಝ್ ರೋಸೆನ್ ಝ್ವೀಗ್ * ಆಂಡ್ರೆ ನೆಹ್ರರ್ * ಇಸ್ರೇಲ್ ಪ್ರೈಝ್ ವಿಜೇತರ ಪಟ್ಟಿ * ಬಯಾಲಿಕ್ ಬಹುಮಾನ ವಿಜೇತರ ಪಟ್ಟಿ * ಯಹೂದಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಧರ್ಮ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌‌ == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌‌ == {{wikiquote|Martin Buber}} {{Commons category|Martin Buber}} * [http://www.martinbuberinstitute.org/ ದ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬುಬರ್ ಇಂಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಡಯಲಾಜಿಕಲ್ ಎಕಾಲಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727065724/http://www.martinbuberinstitute.org/ |date=2011-07-27 }} * [http://www.buber.de/en/ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬುಬರ್ ಮೂಲಪುಟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718204259/http://buber.de/en/ |date=2011-07-18 }} * [http://www.iep.utm.edu/buber/ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬುಬರ್ - ದಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಎಂಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಫಿಲಾಸಫಿ ಲೇಖಕರು ಸಾರಾ ಸ್ಕಾಟ್ ] * {{sep entry|buber|Martin Buber|Michael Zank}} * [http://www.gestalt.de/english/doubrawa.html ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬುಬರ್, ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ] * [http://www.ithou.org/ ಬುಬರ್ ರ ನಾನು-ನೀನು ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಬದ್ಧವಾದ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719132124/http://www.ithou.org/ |date=2011-07-19 }} * [http://framingbusiness.net/2006/martin-bubers-utopian-israel/ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬುಬರ್ ರ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಇಸ್ರೇಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081120162551/http://framingbusiness.net/2006/martin-bubers-utopian-israel/ |date=2008-11-20 }} * [http://links.jstor.org/sici?sici=0021-8294%28196523%295%3A1%3C4%3AMBFL%22K%3E2.0.CO%3B2-2&amp;size=LARGE&amp;origin=JSTOR-enlargePage ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬುಬರ್ಸ್ ಫೈನಲ್ ಲೆಗೆಸಿ: "ದ ನಾಲೆಡ್ಜ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್", ಲೇಖಕ ಮಾರಿಸ್ ಫ್ರೀಡ್ಮನ್. ] * [http://jhp.sagepub.com/cgi/content/abstract/38/1/25 ಬುಬರ್ಸ್ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಸ್ ದ ಬೇಸಿಸ್ ಫಾರ್ ಡಯಲಾಗಿಕಲ್ ಸೈಕೋಥೆರಪಿ ಎಂಡ್ ಕಾಂಟೆಕ್ಸ್ ಚುಯಲ್ ಥೆರಪಿ, ಲೇಖಕ ಮಾರಿಸ್ ಫ್ರೀಡ್ಮನ್.] * [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3658/is_199801/ai_n8760308/print/ ನಾನು, ನೀನು ಮತ್ತು ನಾವು: ದಂಪತಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080402012929/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3658/is_199801/ai_n8760308/print/ |date=2008-04-02 }} * [http://www.adpca.org/Journal/vol8_1/Mouladoudis.doc ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722102137/http://www.adpca.org/Journal/vol8_1/Mouladoudis.doc |date=2011-07-22 }} {{philosophy of religion}} {{Persondata |NAME= Buber, Martin |ALTERNATIVE NAMES= |SHORT DESCRIPTION=[[Austria]]n-[[Jew]]ish [[philosopher]], translator, and educator |DATE OF BIRTH=February 8, 1878 |PLACE OF BIRTH=[[Vienna]], [[Austria]] |DATE OF DEATH=June 13, 1965 |PLACE OF DEATH=[[Talbiyeh]], [[Jerusalem]] }} {{DEFAULTSORT:Buber, Martin}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಯಹೂದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗಾಲೀಷಿಯಾದ ಯಹೂದಿಗಳು (ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪ್)]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿಯ ಯಹೂದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಸ್ರೇಲಿ ಯಹೂದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದಿಂದ ಇಸ್ರೇಲ್ ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ಇಸ್ರೇಲ್ ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದವರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಯೆನ್ನಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರಾಂಕ್ ಫರ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಧ್ಯಾಪಕವರ್ಗ]] [[ವರ್ಗ:ಜೆರೂಸೆಲಂನ ಹೀಬ್ರೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಧ್ಯಾಪಕವರ್ಗ]] [[ವರ್ಗ:ಬಯಾಲಿಕ್ ಬಹುಮಾನ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಎರಾಸ್ಮಸ್ ಬಹುಮಾನ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಾನವೀಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಇಸ್ರೇಲ್ ಬಹುಮಾನ ಪಡೆದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಸ್ರೇಲ್ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಮಾನವೀಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಪಡೆದ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನ್ ಬುಕ್ ಟ್ರೇಡ್ ರವರ ಶಾಂತಿ ಪಾರಿತೋಷಕವನ್ನು ಪಡೆದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಸ್ರೇಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಎಂಡ್ ಹ್ಯುಮಾನಿಟೀಸ್ ನ ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಇನ್ನೆರೆ ಸ್ಟಾಡ್ಟ್ ನ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಬಂಧದ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ತರ್ಜುಮೆ ತಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಬೈಬಲ್ ಅನ್ನು ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ ತರ್ಜುಮೆದಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಸಿಡಿಕ್ ಜುದಾಯಿಸಂ]] [[ವರ್ಗ:ಝಿಯಾನಿಸ್ಟ್ ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೨೦ನೇ-ಶತಮಾನದ ತತ್ವ ಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷಾ ತತ್ವಜ್ನಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜುದಾಯಿಸಂ ನ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಸಮಾಜವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಶಾಂತಿವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ವೇದಾಂತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಸ್ರೇಲ್ ನ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಸ್ರೇಲ್ ನ ಸಮಾಜವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಸ್ರೇಲ್ ನ ಶಾಂತಿವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಸ್ರೇಲ್ ನ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯಹೂದಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಸ್ತಿತ್ವಧರ್ಮಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಸ್ತಿತ್ವಧರ್ಮಿ ಯಹೂದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯಹೂದಿ ಶಾಂತಿ ಚಳುವಳಿಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಯಹೂದಿ ಶಾಂತಿವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯಹೂದಿ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯಹೂದಿ ವೇದಾಂತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೬ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:2003ರಲ್ಲಿ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ನೈತಿಕ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭ್ರಮಾಧೀನ (ವ್ಯರ್ಥ) ಸಮಾಜವಾದಿಗಳು]] 39xopdz9ex7q1qmme844z410glteewg 2 32451 1384053 1234293 2026-08-23T08:58:49Z A826 72368 (via JWB) 1384053 wikitext text/x-wiki ==ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದನೆಗಳ ವಿವರ== [[ಚಿತ್ರ:ಬಿ.ಎಸ್. ಚಂದ್ರಶೇಖರ.jpg|thumb|right|120px]] *ಎಲ್ಲ ವಿಕಿಗಳ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದನೆಗಳ ವಿವರ as on 5-4-2020 {| class="wikitable"-align=”left” |- |'''Global account information''' |- |ಬಳಕೆದಾರರ ಹೆಸರು: Bschandrasgr |- |ನೋಂದಾಯಿತ: 14:21, 10 ಆಗಸ್ಟ್ 2010. |- |ಒಟ್ಟು ಸಂಪಾದನೆ: 60,377 (as on 31-1-2021) |- |Number of attached accounts116 |- |} ===Global account information =ಸಂಪಾದನೆಗಳ ವಿವರ=== *'''Groups : commons.wikimedia.org''''''( 31-1-2021)''' {| class="wikitable" |- !ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಕಿ|| Attached on//since||Method || Edit count |- |commons.wikimedia.org|| 1೦:೦0, 3 ಜನವರಿ 2012||ಲಾಗಿನ್ ಆದಾಗ ಸೃಷ್ಟಿತ|| 10 |- |en.wikipedia.org|| 13:37, 2 ಜನವರಿ 2012 || " || 294 |- |en.wikisource.org|| 13:20, 3 ಜನವರಿ 2012 || " || 5 |- |kn.wikipedia.org|| 14:21, 10 ಆಗಸ್ಟ್ 2010 || " || 42,001 |- |kn.wikiquote.org|| || ||23 |- |kn.wikisource.org|| 08:26, 21 ಜನವರಿ 2012 || " || 17,249 |- |kn.wiktionary.org|| 08:26, 21 ಜನವರಿ 2012 || " || 438 |- |meta.wikimedia.org|| 12:44, 3 ಜನವರಿ 2012 || " || 7 |- |te.wikipedia.org|| ೧೭:೫೫, ೪ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೨ || || 2 |- |www.wikidata.org|| 12:34, 1 ಮಾರ್ಚ್ 2013 || " || 357 |- !ಒಟ್ಟು ಸಂಪಾದನೆಗಳು ||'''(31-1-2021'''ಕ್ಕೆ) || " || 60377 |- |} == ಸದಸ್ಯ == (suMkadavar ೦೫:೪೫, ೨೨ ಜೂನ್ ೨೦೨೦ (UTC)) <!-- ನಮಸ್ಕಾರ ಸರ್, ತಾವು ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೀರಿ. ನನಗೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿಲ್ಲ. ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಓದಿದರೆ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ನಿಯಮಗಳೋ ದೊಡ್ಡ ಕಾನೂನಿನಂತಿರುತ್ತವೆ. ನಾನು ಮೊದಲು ಉತ್ಸಾಹದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಫೋಟೋ ಸಿಕ್ಕಕಡೆಗಳಿಂದ ಕಟ್ ಅಂಡ್ ಪೇಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ ಪಡೆದು ನನ್ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಿ ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಪ್ರಮಾಣಮಾಡಿಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಇನ್ನು ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ನನ್ನದಲ್ಲದ ಚಿತ್ರ ಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ. ತಾವು ಏನಾದರೂ ಮಾಡಿ ನನಗೆ ಫೋಟೋ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಾಗುವಂತೆ ಶಿಫಾರಿಸ್ ಮಾಡಿ ಸರ್. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. (suMkadavar ೧೧:೧೪, ೩ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೨೦ (UTC)) ಸರ್. ನನಗೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೊಡ್ ಮಾಡಲು ಇನ್ನೂ ಸಮ್ಮತಿ ಕೊಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಏನುಮಾಡುವುದು ಹೇಳಿ ? ನಾನು ನಿಕಾನ್ ಕ್ಯಾಮರಕೊಂಡು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಕನ್ನಡ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಕಡೆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಆಸೆಯುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಕೆಲವು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಿದ್ದು ನಿಜ. ಅದಕ್ಕೆ ಕ್ಷಮಾಪಣೆ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಏನು ನನ್ನ ತಲೆ ಕಡಿದು ಅವರ ಕಾಲಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲೇ ? ಏನೂ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ ಸರ್. *ಗೆ: *(suMkadavar ೧೩:೪೯, ೧೯ ಜೂನ್ ೨೦೧೮ (UTC)) ನಮಸ್ಕಾರ. ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಡೆದಿದೆ, ತಮ್ಮದು. ನನಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವಿರಾ ? ([[ಸದಸ್ಯ:Radhatanaya]] ಅವರೇ -ಆಗಲಿ - ನನ್ನ ಅರಿವಿಗೆ ಸಾದ್ಯವಿದ್ದರೆ, ಸಮಸ್ಯೆ ಸಿಳಿಸಿ- ಧನ್ಯವಾದಗಳು -ಚಂ.) * [[ಬಿ.ಎಸ್.ಚಂದ್ರಶೇಖರ-ಸಾಗರ]]=([[ಸದಸ್ಯ:Bschandrasgr/ಪರಿಚಯ]]) [[ಸಾಗರ]] [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]]-[[ಕರ್ನಾಟಕ]] ---> ==ಪ್ರಾಣಿ- ಪಕ್ಷಿ- ಕೀಟ== #[[ಹಣ್ಣಿನ ನೊಣ]] --ವಿಕೀಕರಣ ಮಾಡಿ ಉಲ್ಲೇಖ ಚಿತ್ರ-ವಿವರ ಹಾಕಿದೆ೭-೫-೨೦೨೦ #[[ಕಾಡು ಪಾಪ]]--: ಚಿತ್ರ-ವಿವರ -ವರ್ಗ ಹಾಕಿದೆ;೨೨-೧೨-೨೦೧೪ #[[ಬಾವಲಿ]] - ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿದೆ ೨೭-೯-೨೦೧೬ #[[ಚೀನೀ ನಾಗರ]] -ಹೆಸರು ಬದಲಿಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಸಿದೆ. #[[ನಾಗರಹಾವು]] -ಹೊಸದಾಗಿ ಹಾಕಿದೆ ೩-೧೦-೨೦೧೬ #[[ಕೀಟ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ,೨೬=೩-೨೦೧೭ #[[ದನ]] ವಿಸ್ತರಿಸಿ-ಗಡಿಗೆ ಹೊಟ್ಟೆಸಮಸ್ಯೆ ಹಾಕಿದೆ ೨೮-೩-೨೦೧೭ #[[ಪಕ್ಷಿ]] -- ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಪಕ್ಷಿಗಾನ ವಿಷಯ ಹಾಕಿದೆ. ೨೨-೫-೨೦೧೭ #[[ಭಾರತದ ಕೆಂಪು ಇರುವೆ ಅಥವಾ ಚಿಗುಳಿ]] -- ೭-೨-೨೦೧೯ #[[ನಾಯಿ‎]] --- ಇದಕ್ಕೆ ಅತಿಎತ್ತರದ ನಾಯಿ ಅಮೆರಿಕದ ಡೆನಿಸಿಡೂರ್ಲಾಗ್ ವಿಷಯ ಹಾಕಿದೆ :೯-೧೧-೨೦೧೬ #[[ಎಮ್ಮೆ]] ---ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ-೭-೨-೨೦೧೭ #[[ನವಿಲು]] --ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದೆ. ೨೯-೭-೨೦೧೯ ==ತಂತ್ರಾಂಶ ಸಹಾಯ== #[[ಸಹಾಯ:ಲಿಪ್ಯಂತರ]] - ವಿಸ್ತರಣೆ - ನುಡಿಯಿಂದ ಕಗಪ ಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಬಗೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಮ. #[[ಆ್ಯಪಲ್]] #-ರ್‍ಯಾಂಕ್ # rX=ಱ =ರ # LX=ೞ= ಳ ==ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪುರಾಣ == # *[[ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪುರಾಣ]] # *[[ಸೃಷ್ಟಿ ಸೆಮೆಟಿಕ್ ಪುರಾಣ]] # *[[ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣ]] # *[[ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತ]] # *[[ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಬೈಬಲ್]] # *[[ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕುರಾನ್]] # *[[ಸೃಷ್ಟಿ ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗ]] ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ # *[[ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ವೇದ]]- ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತ ಋಗ್ವೇದ ಯಜುರ್ವೇದ # *[[ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಯೋಗ ದರ್ಶನ]] # *[[ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಖ್ಯ ದರ್ಶನ]] # *[[ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ವೇದಾಂತ]] ಅದ್ವೈತ # *[[ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್]] # *[[ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ]] # *[[ನಾಸದೀಯ ಸೂಕ್ತ]] ಮೈ.ವಿ.ವಿಶ್ವಕೋಶ ವಿಕೀಕರಣ- ವಿಸ್ರಣ ೨೭-೫-೨೦೨೦ == ಧಾರ್ಮಿಕ == #[[೧೩ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಸಾರಾಂಶ]] -[[ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಸಾರಾಂಶ]] - ಮೈ.ವಿ.ವಿ ವಿಕೀಕರಣ: ೨೨-೯-೨೦೨೦ #[[ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ -‎]] --೧೪-೫-೨೧ #[[ಸಂಸ್ಕಾರ]]==ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು/ವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು/೦೧-೦೧-೨೦೧೫/01-01-2015 #[[ವಿವಾಹ]]==10-2-2015/೧೦-೨-೨೦೧೫ #[[ವೀರಶೈವರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕಾರ ಅಥವಾ ದೀಕ್ಷಾ ವಿಧಿ]]೧೦-೩-೨೦೧೫ #[[ಅಂತಿಮ ಸಂಸ್ಕಾರ]]-ಉತ್ತರಕರ್ಮ / [[ಅಪರಕ್ರಿಯೆ]]/[[ಉತ್ತರಕ್ರಿಯೆ]]: -೧೪-೨-೨೦೧೫ /[[ಅಂತ್ಯೇಷ್ಟಿ]] # [[ಜನಿವಾರ]]-- [[ಯಜ್ಞೋಪವೀತ]]-ಚುಟುಕ -ಮುಂದುವರೆಸಿ-ತುಂಬಿದೆ. ೧೬-೧೧-೨೦೧೪ # [[ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರ]] # [[ಗಾಯತ್ರೀ ಪುಟ೨]] # [[ಈಶಾವಾಸ್ಯ ಉಪನಿಷತ್]] ಕನ್ನಡ ಚೌಪದಿಯಲ್ಲಿ ಅನುವಾದ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ . # [[ಈಶಾವಾಸ್ಯೋಪನಿಷತ್]] # [[ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಿ ವಿನಾಯಕ]] # [[ಭಗವದ್ಗೀತಾ ತಾತ್ಪರ್ಯ]] # [[ಧ್ಯಾನ ಶ್ಲೋಕಗಳು]] : ೪-೧೨-೨೦೧೨ ಬಿಟ್ಟ ೨ ಶ್ಲೋಕ ತುಂಬಿಸಬೇಕು : ಬಿಟ್ಟಿರುವ ೨ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ತುಂಬಿದೆ ೪-೧೨-೨೦೧೨ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ತುಂಬಿದೆ. ೫-೧೨-೨೦೧೨. # [[ಪಾಪ]] |[[ಪುಣ್ಯ]] # [[ಕರ್ಮ]] # [[ಧರ್ಮ]]--ಸತ್ಯಂ ಬ್ರೂಯಾತ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದೆ # *[[ಕರ್ಮಯೋಗ]] ಗೀತೆಯ ಭಾಗ ತುಂಬಿದೆ - ೧೦-೭-೨೦೧೩ ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ -೧೫-೭-೨೦೧೩ # *[[ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ]] ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ವಸ್ತು (ಶ್ರೀಮತಿ ಚೂಡಾಮಣಿ ಯವರ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ)೧೭-೧೦-೨೦೧೩ === ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ === --------------------------- # [[ಸಂತ ಗಾಂಧೀಜೀ]] ಈಪುಟದ ವಿಷಯವನ್ನು - [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]] ತಾಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದೆ (೧೯/೯/೧೩) ಅವರು ಸಂತರಾಗಿ , ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಸಾಧಕರಾಗಿ, ಯೋಗಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಬಗೆ -ನೋಡಿದಾಗ -೨೮-೧೦-೨೦೧೨ / ೨೯-೧೦-೨೦೧೨[[ಗಾಂಧಿ]] # [[ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯ]]- ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯ ರ ಜೀವನ(ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರ) ೩೧-೧-೨೦೧೩ #[[ಪಂ. ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು‎]] -- ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ೧೫-೧೧--೨೦೧೮ #[[ಪರಮಹಂಸ ಯೋಗಾನಂದ]] - ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.೩-೧೧--೨೦೧೮ #[[ರಾಮ್ ಮೋಹನ್ ರಾಯ್]] ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಿ/ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸರಿಪಡಿಸಿ ಇಡೀ ಲೇಖನವನ್ನು ವಿಕೀಕರನ ಮಾಡಿ ವಿಸ್ತರಿದೆ. ೩-೯-೨೦೧೮ # [[ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.೨೪-೮-೨೦೧೮ #[[ಸೋಮನಾಥ್ ಚಟರ್ಜಿ]] -- ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೨೧-೮-೨೦೧೮ #[[ಶಂಕರ ದಯಾಳ ಶರ್ಮ]] ---ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೨೩-೭-೨೦೧೯ #[[ಪ್ಲೇಟೊ]] --ಚುಟುಕವನ್ನು ಮೈ.ವಿ.ಕೋ. ವಿಷಯ ಸೇರಿಸಿ ವಕೀಕರಣ ಮಾಡಿದೆ.೨೫-೭-೨೦೧೯ #[[ವಿ.ಕೆ.ಕೃಷ್ಣ ಮೆನನ್]] -- ೧೮-೧೦-೨೦೨೦ (ಅನುವಾದ) === [[ಮಂತ್ರಗಳು]] === ---------------------- # *[[ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮಂತ್ರ]] - [[ಹವ್ಯಕ]]---ಟಿಪ್ಪಣಿ, ಅರ್ಥ , ಸೂಚನೆ ಗಳೊಂದಿಗೆ.-ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪ # *[[ಸಂಧ್ಯಾವಂದನ ಪೂರ್ಣಪಾಠ]] ಟಿಪ್ಪಣಿ, ಅರ್ಥ , ಸೂಚನೆ ಗಳೊಂದಿಗೆ. # *[[ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಭೋಜನ ವಿಧಿ]] - ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಬೋಧಾಯನ ಸ್ಮಾರ್ಥ [[ಹವ್ಯಕ]] ಪದ್ಧತಿ . # *[[ದೇವತಾರ್ಚನ ವಿಧಿ]] # *[[ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪೂಜಾಕ್ರಮ]] # *[[ಗಾಯತ್ರೀ ಪುಟ೨]] == [[ಪುರಾಣ]] == # *[[ಯಮ]] - ಮೈ.ವಿ.ವಿ. ಹಾಕಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.೨೩-೧೦-೨೦೨೦ # *[[ಶತರೂಪಾ]] -- ೨೨-೮-೨೦೨೦ # *[[ಅಂಬೆ]] - ಚುಟುಕ ವಿಸ್ರಿಸಿದೆ, ೧೭- ೩-೨೦೧೯ # *[[ಸೂರ್ಯ ವಂಶ]] # *[[ಕುರು ವಂಶ]] # *[[ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ]]ಕ್ಕೆ ಏಕ ಶ್ಲೋಕೀ ಭಾಗವತ. ೨೨-೧೦-೨೦೧೪ ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಗೆ ಸೋಮದೇವ ರಚಿತ-ಹಾಕಿದೆ # *[[ಏಕ ಶ್ಲೋಕೀ ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತ]]-[[ಮಜ್ಜಿಗೆ ರಾಮಾಯಣ]] [[ರಾಮಾಯಣ]]- [[ಮಹಾಭಾರತ]]ಹಾಕಿದೆ #[[ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯ‎]];ಚುಟುಕವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ +ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪಕ್ಷಿನೋಟ.೧೭-೩-೨೦೧೬ # [[ಸ್ವಯಂ ಭಗವಾನ್‎]] - ಇದಕ್ಕೆ ಶಬ್ದಾರ್ಥ ವಿವರಣೆ ಹಾಕಿದೆ. ೨೫-೫-೨೦೧೫ # [[ರಾಧೆ]] -- ಮೈ.ವಿ.ವಿಶ್ವಕೋಶ ದ ಪಠ್ಯಹಾಕಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದೆ.೨೭-೧೦-೨೦೧೮ # [[ಅಷ್ಟಾದಶಪುರಾಣಗಳು]] - ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದೆ.೨೬-೧೦-೨೦೧೮. ಕಾಲಸೂಚಿ ಹಾಕಿದೆ. # [[ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲ -ಕಲ್ಪಗಳು]] - ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗ- ಚುಟುಕ ಮೈವಿವಿ- ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ೩೦-೧೧-೨೦೧೮/೨೨-೬-೨೦೧೯ == ವಿಜ್ಞಾನ == # *[[ಸೊನ್ನೆ]] ವಿಕೀಕರಣ- ವಿಸ್ತರಣ- ೧೬-೯-೨೦೨೦ # *[[ಇಸ್ರೋ ಉಪಗ್ರಹಗಳು]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಉಲ್ಲೇಕ ಹಾಕಿದೆ.- ೬-೬-೨೦೨೦ # *[[ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾ ಕೋಚ್]] --೧೯-೨-೨೦೨೦ # *[[ವಿಶ್ವ ಅಥವಾ ಈ ಜಗತ್ತು]] ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ವಿಶ್ವ- ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿ ವಿಕೀಕರಣ ಮಾಡಿದೆ.೩೧-೧೨-೨೦೧೯ # *[[ಉಪಗ್ರಹ ವಾಹಕ]] - ಉಲ್ಲೇಖ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ ತಿದ್ದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೋಳಿಸಿದೆ-೨೯-೧೨-೨೦೧೯ # *[[ಡಿಸೆಂಬರ್ 26, 2019 ರ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣ]] --೨೨-೧೨-೨೦೧೯ # *[[ಚಂದ್ರಯಾನ-೨]] -- ಅಭಿವೃದ್ಧ ಪಡಿಸಿದೆ,೨೩-೭-೨೦೧೯ # * [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿ‎]] -ಇಂ.ಗೆ ಕೊಂಡಿಕೊಟ್ಟು ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದೆ # *[[ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲ -ಕಲ್ಪಗಳು]]-[[ಕಲ್ಪ]] - - ಹೊ. ೩೦-೧೧-೨೦೧೮ # *[[ಮಾರ್ಸ್ ಆರ್ಬಿಟರ್ ಮಿಷನ್]] - ಮಂಗಳಯಾನ- # *[[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ರಿಸಿದೆ ೨೧-೩-೨೦೧೭ # *[[ನೆನಪು]] ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೨೯-೧-೨೦೧೭ # *[[ವಿಜ್ಞಾನದ ಹೊಸ ಸಂಶೋದನೆಗಳು]] ೧೪-೧-೨೦೧೭ # *[[ದೂರದರ್ಶಕ]] :-ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಚೀನಾದ ಟಿಬೆಟ್ಟಿನ ದೂರದರ್ಶಕ ವಿಷಯ ತುಂಬಿದೆ. ೧೩-೧-೨೦೧೭ # *[[ರಿಸೋರ್ಸ್‌ ಸ್ಯಾಟ್‌–2 ಎ]] ೯-೧೨-೨೦೧೬ # *[[ಟೀಮ್ ಇಂಡಸ್]] ೫-೧೨-೨೦೧೬ # *[[ನಾಸಾದ ಲಘು ಉಪಗ್ರಹಗಳು]] ೧೦-೧೧-೨೦೧೬ # *[[ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲದ ಅಳಿವು]] ಹೊಸ ಪುಟ ಮಾಡಬೇಕು; ೭-೧೧-೨೦೧೬ # *[[ವಾಯುಗುಣ ಬದಲಾವಣೆ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ- [[ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಕುಲದ ಅಳಿವು]] ಸೇರಿಸಿದೆ.೫-೧೧-೨೦೧೬ # *[[ಜೇಮ್ಸ್ ವೆಬ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ದೂರದರ್ಶಕ]] ೭-೧೧-೨೦೧೬ # *[[ಶೆಂಝೌ–11 (ಚೀನಾದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ)]] ೧೯-೧೦-೨೦೧೬ # *[[ಡೈನೋಜಾರ್]] ೭-೧೦-೨೦೧೬ # *[[ಕ್ಯೂರಿಯಾಸಿಟಿ (ರೋವರ್)]] ಸರಿಪಡಿಸಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.೫-೧೦-೨೦೧೬;ಹೆಸರು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿದೆ. # *[[ಚೀನಾದ ಫಾಸ್ಟ್ ಅಪರ್ಚರ್ ಗೋಲಾಕಾರದ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್]] ೨೬-೯-೨೦೧೬ # *[[ಪಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ–ಸಿ38 - ಕಾರ್ಟೊಸ್ಯಾಟ್‌ 2]] ೨೭-೬-೨೦೧೭ # *[[ಪೋಲಾರ್ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನ (ಪಿಎಸ್ಎಲ್ವಿ)ಸಿ-37]]--([[ಪಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ– ಸಿ37]]) ೧೬-೨-೨೦೧೭ # *[[ಪೋಲಾರ್ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನ-ಸಿ35]]-[[ಪಿಎಸ್ಎಲ್ವಿ-ಸಿ35]] ೨೬-೯-೨೦೧೬ # *[[ಕ್ಯಾಸಿನಿ-ಹೈಜಿನ್ಸ್]] ನಾಸಾದ ಶನಿಗ್ರಹ ಅನ್ವೇಶಣ ನೌಕೆ ೨೦-೯-೨೦೧೬ # *[[ಬ್ರುಸೆಲ್ಲೋಸಿಸ್ - ಜಾನುವಾರು ರೋಗ]] ೧೪-೯-೨೦೧೬ # *[[ಸೊಯುಜ್ ಕೋಶ ಟಿಎಮ್‍ಎ-20ಎಮ್]] ೮-೯-೨೦೧೬ # *[[ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು]] -ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೨೧-೭-೨೦೧೬ # *[[ಜ್ಯೋತಿರ್ಮೇಘ]] --೧೫-೭-೨೦೧೬ # *[[ಗ್ರಹ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ೯-೭-೨೦೧೬ # *[[ವೈ-20 ವಿಮಾನ]] ಚೀನೀ ವಿಮಾನ ೮-೭-೨೦೧೬ # *[[ಸೊಳ್ಳೆ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ವರ್ಗ, ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ ೭-೭-೨೦೧೬ # *[[ಜುನೋ (ಗಗನನೌಕೆ)]] ೪-೭-೨೦೧೬ # *[[ಜಿಸ್ಯಾಟ್‌–17 ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಉಪಗ್ರಹ]] ೩೦-೬-೨೦೧೭ # *[[ಪೋಲಾರ್ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನ ಸಿ 34 (ಪಿಎಸ್ಎಲ್ವಿ)]] ೨೧-೬-೨೦೧೬ # *[[ನಕ್ಷತ್ರ]] ಅಥವಾ[[ನಕ್ಷತ್ರದ ಹುಟ್ಟು ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾವು]] ೨೮-೫-೨೦೧೬ ಹಿಂದಿನ ಚುಟುಕವನ್ನು ತಿದ್ದಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ # *[[ಮರುಬಳಕೆ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನ-ಆರ್‌ಎಲ್‌ವಿ–ಟಿಡಿ]] ೨೪-೫-೨೦೧೬ ಇಸ್ರೊ ಸ್ವದೇಶಿ ಅಂತರಿಕ್ಷ ವಾಹಕ # *[[ಇರಾಸ್]]-- [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ]]--[[೪೩೩ ಇರೊಸ್]]ಇವುಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡಿಕೊಟ್ಟು‎ ಸರಿಪಡಿಸಿದೆ. # *[[ಕ್ಷೀರಪಥ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. # *[[ಸೌರಮಂಡಲ]]--ಚುಟುಕವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೨೩-೪-೨೦೧೬ # *[[ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ]] ಚುಟುಕವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೧೪-೪-೨೦೧೬/೨೨ # *[[ಅಂಕಗಣಿತ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೬-೪-೨೦೧೬ # *[[ಐಆರ್‌ಎನ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌–1ಎಫ್ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣೆ‎]];೬-೪-೨೦೧೬ # *[[ಪರಮಾಣು]] ಚುಟುಕವನ್ನ ಮುಂದವರೆಸಿದೆ -ತಪ್ಪು ಅನುವಾದವನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡಿದೆ.೧೮-೩-೨೦೧೬. # *[[ಭಾರತ ಉಪಖಂಡ ಮತ್ತು ಮಹಾ ಹಿಮಾಲಯಾದ ತ್ರಿಕೋನಮಿತಿ ಭೂ-ಮಾಪನ]]--೧೧-೨-೨೦೧೫ # *[[ಬುರುಡೆ ವಿಜ್ಞಾನ]] ನಾಗೇಶ ಹೆಗಡೆ ೧೫-೧-೨೦೧೫ ಪ್ರಜಾವಾಣಿ # *[[ಮಾರ್ಸ್ ಆರ್ಬಿಟರ್ ಮಿಷನ್]]: : [[ಮಂಗಳಯಾನ]]-೨೨-೭-೨೦೧೪(೧೮-೭-೨೦೧೬) # *[[ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಇತಿಹಾಸ ಹಾಕಿದೆ ೨೨-೧೨-೨೦೧೪ # *[[ಜಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿಎಂ-3 ರಾಕೆಟ್‌ ಉಡಾವಣೆ]]೨೦-೧೨-೨೦೧೪ # *[[ಜಿಯೋಸಿಂಕ್ರೋನಸ್ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಲಾಂಚ್ ವೆಹಿಕಲ್ ಮಾರ್ಕ್ 3]] ೭-೬-೨೦೧೭ # *[[ಜಿಸ್ಯಾಟ-೧೬/GSAT-16 ಉಪಗ್ರಹ]] ೮-೧೨-೨೦೧೪ [[ಜಿಸ್ಯಾಟ (GSAT) ಉಪಗ್ರಹ]]ಬದಲಾವಣೆ # *[[ಜಿಸ್ಯಾಟ (GSAT) ಉಪಗ್ರಹ]] --- ೮ -೧೨ - ೨೦೧೪ # * [[ಜ್ಯೋತಿಷ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ]] * ವರ್ಗ : ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ # * [[ಮಹಾ ಸ್ಪೋಟ]] # *[[ದೇವಕಣ]] ವಿವರ- ೯-೯-೨೦೧೪ [[ಸ್ಟೀಫನ್‌ ಹಾಕಿಂಗ್]]ನ ಎಚ್ಚರಿಕೆ # *[[ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ]] # *[[ಜೀವ ವಿಕಾಸವಾದ]] # *[[ಆರ್ಡಿಪಿಥೆಕಸ್]] | ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಪೂರ್ವ ಇತಿಹಾಸ ೨೯-೭-೨೦೧೨ # *[[ಆಸ್ತ್ರೇಲೋಪಿಥಿಕಸ್]] ಆಸ್ತ್ರೇಲೋಪಿಥಿಕಸ್ ಅಪೆರೆನ್ಸಸ್ ೨೯-೭-೨೦೧೨ # *[[ಮಾನವನ ವಿಕಾಸ/Species chart]] ಕಾಲ ಸೂಚಿಯನ್ನು ತುಂಬಲಿಕ್ಕಿದೆ # *[[ಮಾನವನ ವಿಕಾಸ]]ಕಾಲ ಸೂಚಿಯನ್ನು ತುಂಬಲಿಕ್ಕಿದೆ -ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ತುಂಬಿದೆ ೯-೧೧-೨೦೧೩ # *[[ದೇವಕಣ]] ವಿಷಯ ಮುಂದುವರೆಸಿ ತುಂಬಿದೆ. # *[[ಜಿ.ಎಸ್.ಎಲ್.ವಿ]]ಡಿ೫ - ರಾಕೆಟ್ - ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹ ವಾಹಕ- ವಿವರ ತುಂಬಲಿಕ್ಕಿದೆ # *[[ಎಸ್.ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣನ್]]ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣೆಗೆ ಕ್ರಯೋಜನಿಕ್ ಎಂಜಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋದನೆ ಮಾಡಿದ ವಿಜ್ಞಾನಿ.೨೦-೭-೨೦೧೪ - [[ಮಂಗಳಯಾನ]] # *[[ಭೂಸ್ಥಾಯೀ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡ್ಡಯನ ವಾಹನ-GSLV]] ಗೂಗಲ್ ಅನುವಾದ- ಎಡಿಟ್ ಆಗಬೇಕು # *[[ಇಸ್ರೋ]]ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೋ ಸಾಧನೆಗಳು-ತುಂಬಿದೆ,೨೬-೯-೨೦೧೫ # *[[ಕೋಶ ವಿಭಜನೆ]] ಚಿತ್ರ,ಕೊಂಡಿ, +ಚರ್ಚೆ ಹಾಕಿದೆ.೧೨-೨-೨೦೧೬ # *[[ಮೊರ್ಮುಗಾವೋ ಯುದ್ಧನೌಕೆ]] ೧೮-೯-೨೦೧೬ # *[[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿಂಗೋಲಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತ್ವದಲೆ ಪತ್ತೆ ಪ್ರಯೋಗ]] 9 Sep, 2016 ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ ಹೊಸಪುಟಕ್ಕೆ; [[http://int.search.myway.com/search/GGmain.jhtml?searchfor=gravity+wave+centre+in+Maharastra&n=781bb936&p2=%5EBYM%5Exdm010%5ETTAB02%5Ein&ptb=29C5A3C8-229D-4FD1-9915-C00630FD4EC9&qs=&ss=sub&st=tab&tpr=sbt&ts=1473439201090]] ===ಆರೋಗ್ಯ ವಿಜ್ಙಾನ=== # *[[ಲಸಿಕೆ]] --೧೨-೬-೨೦೨೦ # *[[ಆರ್.ಎನ್.ಎ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಯ- ಸಾರಾಂಸ ತುಂಬಿದೆ # *[[ಡಿ.ಎನ್.ಎ]] ಇದಕ್ಕೆ ವಿಷಯ ಸೇರಸಿದೆ.೧೩-೧೨-೨೦೧೪ # *[[ಮಾನವ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು]] # *[[ಮಾನವನಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ]] ೨೫-೮-೨೦೧೬ # *[[ಮಾನವನ ಪಚನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] --೯-೮-೨೦೧೬ # *[[ಮಾನವನಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ೫-೩-೨೦೧೭ # *[[ಮಾನವನ ಚರ್ಮ]] ೯-೩-೨೦೧೭ ~&-& # *[[ಮಾನವನಲ್ಲಿ ನಿರ್ನಾಳ ಗ್ರಂಥಿಗಳು]] ೧೯-೨-೨೦೧೭ # *[[ಥೈರಾಯ್ಡ್ ಗ್ರಂಥಿಗಳು]] ೨೦-೨-೨೦೧೭ # *[[ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಕರೋನರಿ ಸ್ಟೆಂಟ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]] ೧೮-೩-೨೦೧೭ # *[[ಮುಟ್ಟು ನಿಲ್ಲುವಿಕೆ]] ಮುಟ್ಟು ನಿಲ್ಲುವಿಕೆ‎-ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಚಿತ್ರತುಂಬಿ ಲೇಖನ ಪೂರಣಗೊಳಿಸಿದೆ.೨೩-೮-೨೦೧೯ # *[[ಮೂಗು]] -- ಮೈ.ವಿಕೋ.ದ ಲೇಖನ ವ್ಯವಸ್ತೆಗೋಳಿಸಿದೆ.೨೯-೯-೨೦೧೯ # *[[ಮುಟ್ಟು]] ವಿಷಯಸೇರಿಸಿ ತಿದ್ದಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ -೨೦-೧೦-೨೦೧೯ ==ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ== #[[ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ಐಎನ್‌ಎಸ್ ಕಲ್ವರಿ]] ೧೦::೧೭-೮-೨೦೧೭ #[[ಐ.ಎನ್.ಎಸ್ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ]] --ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ, ೨೨-೫-೨೦೧೭ #[[ಎಂ777 ಫಿರಂಗಿ]] --೨೦-೫-೨೦೧೭ #[[ಐ.ಎನ್.ಎಸ್ ವಿಕ್ರಾಂತ್ (ಆರ್೧೧)]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೨೪-೨-೨೦೧೭ #[[ಪೃಥ್ವಿ ಏರ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ವೆಹಿಕಲ್ (ಪಿಎಡಿ) (ಭಾರತ)¨]] ೧೩-೨-೨೦೧೭ #[[ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆ - ಖಾಂಡೇರಿ]] ೧೨-೧-೨೦೧೭ #[[ಅಗ್ನಿ-೧]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.೨೨-೧೧-೨೦೧೬ #[[ಪೃಥ್ವಿ-೨]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.೨೨-೧೧-೨೦೧೬ #[[ಅಗ್ನಿ-೪]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.೩-೧-೨೦೧೭ #[[ಅಗ್ನಿ-೫]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.೨೭-೧೨-೨೦೧೬ # [[ಎಚ್ಎಎಲ್ ತೇಜಸ್]]--[[ಹೆಚ್ಎಎಲ್ ತೇಜಸ್]] ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ ೨೭-೧೨-೨೦೧೩ # [[ಎಚ್ಎಎಲ್ ತೇಜಸ್]]ಇದಕ್ಕೆ -'ಎಚ್.ಎ.ಎಲ್ -ಲಘು ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ ೨೦೧೩-೨ನೆ ಹಂತ' ಸೇರಿಸಿದೆ. ೨೭-೧೨-೨೦೧೩ #[[ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯ]] ಅಪಡೇಟ್ ಮಾಡಿದೆ.೩೧-೧೨-೨೦೧೬ #[[ರಫೆಲ್ ಯುದ್ಧವಿಮಾನ - ಭಾರತ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದ]] ೨೪-೯-೨೦೧೬ #[[ಐ.ಎನ್.ಎಸ್ ವಿರಾಟ್ (ಆರ್೨೨)]] ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ 'ವಿದಾಯ' ವಿಷಯ;೨೧-೩-೨೦೧೭ # [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ]] ೧೯-೧೦-೨೦೧೬ # [[ಅರಿಹಂತ-ಪ್ರಥಮವರ್ಗದ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ]] ೨೦-೧೦-೨೦೧೬ # [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಸೇನೆ]] ರಾಫೇಲ್ ವಿಮಾನ ಇಪ್ಪಂದ ಹಾಕಿದೆ ೨೩-೯-೨೦೧೬ # [[ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕೀಸ್ತಾನಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಬಲ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯ ಬಲ‎]] --೨೩-೯-೨೦೧೬ # [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಸೇನೆ]] ೨೧-೯-೨೦೧೬ಮಿಗ್ ೨೧ ವಿವರ. == ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು == # *[[ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ ಭವನ]] -- ೧೧- ೧೨- ೨೦೨೦ # *[[ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] --- ೧೫-೭-೨೦೨೦ # *[[ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯ]] -ವಿಕೀರಣಮಾಡಿ, ಭಾಷೆಯ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಿ, ಚಿತ್ರ, ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ೧೪-೫-೬-೨೦೨೦ # *[[ಗೋಕರ್ಣ]] ಬೀಚ್ ವಿಷಯ ಹಾಕಿದೆ, ೨೧೩-೨೦೧೭ # *[[ನಾಡಕಲಸಿ]] - [[ಸಾಗರ]] # *[[ದ್ವಾದಶ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು]]-[[ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]] ತಾಣಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಯ ತುಂಬಿದೆ # *[[ಕೇದಾರನಾಥ|ಕೇದಾರೇಶ್ವರ]] -([[ಕೇದಾರನಾಥ]], [[ಉತ್ತರಾಂಚಲ]]) ಉತ್ತರಾಂಚಲ)ಮಂದಿರದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ತುಂಬಿದೆ # *ಶ್ರೀ [[ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]] ([[ಕಾಶಿ]], [[ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ]])೨೩-೯-=೨೦೧೩ # *[[ಶ್ರೀ ವೈದ್ಯನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]] ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯ ೨೪-೯-೨೦೧೩ # *[[ಶ್ರೀ ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]] ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಉಜ್ಜಯನಿ ೨೫-೯-೨೦೧೩ # *[[ಶ್ರೀ ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]] ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ನರ್ಮದಾ ತೀರ ೨೬-೯-೨೦೧೩ # *[[ಶ್ರೀ ಸೋಮನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]] ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರ ಜುನಾಗಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಗುಜರಾತ್ , ಸೌರಾಷ್ತ್ರ :೨೭-೯-೨೦೧೩ # *[[ಶ್ರೀ ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]] ದ್ವಾರಕಾ ಗುಜರಾತ್ ೨೯-೯-೨೦೧೩ # *[[ಶ್ರೀ ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]] ನಾಸಿಕ ಜಿಲ್ಲೆ ಮಹಾರಾಷ್ತ್ರ ರಾಜ್ಯ ; ೬-೧೦/೧೩[[ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರ]] ಈ ತಾಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದೆ ೭-೧೦-೨೦೧೩ # *[[ಶ್ರೀ ಗೃಷ್ಣೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]] ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಔರಂಗಾಬಾದ್ ಕ್ಶೇತ್ರ ೮-೧೦-೨೦೧೩ # *ಶ್ರೀ [[ಭೀಮಾಶಂಕರ]] ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ -ಪುಣೆಯ ಬಳಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಈಗಿನ ಸ್ಥಿತಿ ತುಂಬಿದೆ೧೪-೧೦-೨೦೧೩ # *ಶ್ರೀ [[ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]] ಶ್ರೀ ಶೈಲ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ -೧೫-೧೦-೨೦೧೩ # *ಶ್ರೀ[[ರಾಮನಾಥೇಶ್ವರ]] ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ತಮಿಳುನಾಡು ೧೬-೧೦-೨೦೧೩ # *([[ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ]] ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ವಸ್ತು (ಶ್ರೀಮತಿ ಚೂಡಾಮಣಿ ಯವರ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ)೧೭-೧೦-೨೦೧೩ # *[[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ]]= ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರ ತುಂಬಿದೆ ೩-೩-೨೦೧೫ # *[[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]] ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ +ಮದ್ದಿನಮನೆ ವಿಷಯ; ೨೮-೩-೨೦೧೭ == ವ್ಯಕ್ತಿ ಪರಿಚಯ == #[[ಎಸ್.ಜಿ ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ಯ]] - ವಿಸ್ತರಣೆ- ೨೩-೨-೨೦೨೧ #[[ಕ.ವೆಂ.ರಾಘವಾಚಾರ್]] - ಮೈ.ವಿ ಕೋ.ದಿಂದ -೨೧-೨-೨೦೨೧ #[[ಹೊರೇಸ್]] - ಮೈ.ವಿ ಕೋ.ದಿಂದ & ಇಂ.+ ವ್ಯವಸ್ಥೆಮಾಡಿದೆ'.೭-೧-೨೦೨೧ #[[ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಆರ್ಥರ್ ಸ್ಮಿತ್]] ಮೈ.ವಿ ಕೋ.ದಿಂದ & ಇಂ. ಅನುವಾದ ಕೊಡಿಗೆ'.೨೩-೧೧-೨೦೨೦ #[[ಮಹೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್]] ---ಇ.ಅನುವಾದ++ ೨೮-೪-೨೦೨೦ #[[ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್]] --ಮೈ.ವಿ.ಕೋಶದ ಲೇಕನ> ಹಾಕಿ ವಿಕೀಕರಣ ಮಾಡಿದೆ. #[[ಜಿ.ಎಸ್.ಜಯದೇವ]] -- ವಿಸ್ತರಿಸಿ -ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದೆ-೪-೪-೨೦೨೦ #[[ತ್ರಿವೇಣಿ]]-- ವಿಸ್ತರಿಸಿ -ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದೆ-೧೯-೩-೨೦೨೦ #[[ಎಮ್.ರಾಮಮೂರ್ತಿ]] -- ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಉಲ್ಲೇಖ ಹಾಕಿದೆ.೧೨-೩-೨೦೨೦(ಆದರೆ ವಿಲೀನಕ್ಕೆ ಹಾಕಿದೆ.) #[[ಸುಭಾಸ್ ಕಾಕ್‎]] -- ಚಿತ್ರ ಹಾಕಿ ಚುಟುಕ ಲೇಖನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.೯-೩-೩೦೩೦. #[[ಡಿ.ಲಿಂಗಯ್ಯ]] ‎ಸೂಚನೆಯಂತೆ ವಿಕೀಕರಣ ಮಾಡಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.೨-೩-೨೦೨೦‎ #[[ಸುಧಾಕರ ಚತುರ್ವೇದಿ]] ಸೂಚನೆಯಂತೆ ವಿಕೀಕರಣ ಮಾಡಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.೨೮-೨-೨೦೨೦‎ #[[ರಘುರಾಮ ರಾಜನ್]] == ಪುನರನಿರ್ದೇಸನ-ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಉಲ್ಲೇಖ ವರ್ಗ ಹಾಕಿದೆ. #[[ಗ್ರೇಟಾ ಥನ್‍ಬರ್ಗ್]] ೧೭-೧೨-೨೦೧೯ #[[ಎನ್.ವೆಂಕಟಾಚಲ]] ೩೦-೧೦-೨೦೧೯ #[[ಟಿ.ಪಿ.ಕೈಲಾಸಂ]] ಲೇಖನ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದೆ.೬,೭-೧೦-೨೦೧೯ #[[ಕುಮಾರನ್ ಆಶಾನ್]] - ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ ಫೋಟೊಹಾಕಿ ವ್ಯಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದೆ-೫-೮-೨೦೧೯ #[[ ನವಜೋತ್ ಸಿಧ್ದು‎]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿ - ಫೋಟು ಹಾಕಿದೆ;೨೯-೧೧-೨೦೧೮ #[[ಪಂ. ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು‎]] -- ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ೧೫-೧೧--೨೦೧೮ #[[ಪರಮಹಂಸ ಯೋಗಾನಂದ]] - ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.೩-೧೧--೨೦೧೮ #[[ರಾಮ್ ಮೋಹನ್ ರಾಯ್]] ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಿ/ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸರಿಪಡಿಸಿ ಇಡೀ ಲೇಖನವನ್ನು ವಿಕೀಕರನ ಮಾಡಿದೆ. ೩-೯-೨೦೧೮ # [[ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.೨೪-೮-೨೦೧೮ #[[ಸೋಮನಾಥ್ ಚಟರ್ಜಿ]] ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೨೧-೮-೨೦೧೮ #[[ಅಗ್ನಿವೇಶ್]] ೨೦-೮-೨೦೧೮ #[[ವೈ ಎಸ್ ವಿ ದತ್ತಾ]] -- ವಿಕಿಕರಣ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣ ೧೪-೬-೨೦೧೮ #[[ಗೌರಿ ಲಂಕೇಶ್‌]] ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಲ್ಲದ್ದ ಲೇಕನ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದ,೬-೯-೨೦೧೭ #[[ಜಯಮಾಲಾ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಣೆ ೧೦- ೬- ೨೦೧೮ #[[ಎ.ವಿ. ವರದಾಚಾರ್]] ೨೬-೩-೨೦೧೭ #[[ಯೋಗಿ ಆದಿತ್ಯನಾಥ್‌]] ೨೧-೩-೨೦೧೭ #[[ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್]] ಅಂತಿಮದಿನಗಳ ವಿಷಯ-ವಿಸ್ರಿಸಿದೆ-'ತೆಗೆದ'- ಆರಂಬದ ದಿನಗಳ ವಿಷಯ ಪುನಃ ಸೇರಿಸಿದೆ.೨೦-೧-೨೦೧೭ #[[ಸರ್ವಜ್ಞ]] :-;ತನ್ನಬಗೆಗೆ ಹೇಳಿದ ವಚನಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಚರ್ಚೆ ಪುಟಕ್ಕೆ ೨೦೦ ವಚನಗಳು. #[[ಶಿಶುನಾಳ ಶರೀಫರು]] ವಿಸ್ತರಿದೆ-ವಿಕಿ ಸೋರ್ಸಿಗೆ ಕೊಂಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.೧೫-೧೨-೨೦೧೬. #[[ಜಯಲಲಿತಾ]] ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೫-೬-೧೨-೨೦೧೬ #[[ಬಾಬ್‌ ಡಿಲಾನ್]] ೨೪-೧೦-೨೦೧೬ [[ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್]] - ಹಳೇ ಪುಟ. #[[ಅಬ್ರಹಮ್ ಲಿಂಕನ್]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೧೧-೧೦-೨೦೧೬ #[[ರಾಜೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್‌]] ೬-೧೦-೨೦೧೬ #[[ನಾಡಿಯಾ ಮುರಾದ್]] ೧೮-೯-೨೦೧೬ #[[ಬಿ ಎನ್. ಸುರೇಶ್]] ೧೧-೯-೨೦೧೬ #[[ಫಾಲಿ ಸ್ಯಾಮ್ ನಾರಿಮನ್]] ೧೧-೯-೨೦೧೬ #[[ಬಿ.ಜಯಶ್ರೀ]] ಅವರ ಆತ್ಮಕಥೆ ಧಾರಾವಾಹಿ ಹಾಕಿದೆ. ೪-೯-೨೦೧೬ #[[ಪೆಮಾ ಖಂಡು]] ಅರಣಾಚಲ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿ-೧೭-೭-೨೦೧೬ #[[ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್]] --೮-೧೦-೨೦೧೬ #[[ಥೆರೆಸಾ ಮೇ]] ೧೪-೭-೨೦೧೬ #[[ಡಿ.ವಿ.ಗುಂಡಪ್ಪ]] >ತುಂಬಿದೆ:(ಡಿ.ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪನವರ ಚೊಚ್ಚಿಲ ಕೃತಿ ‘ವೇದಾಂತ ಅಂಡ್ ನ್ಯಾಷನಲಿಸಂ’) #[[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾರಾ ಜೆಟ್‌ಕಿನ್]] --ಕ್ಲಾರಾ ಜೆಟ್‌ಕಿನ್ ವಿಷಯ ಹಾಕಿದೆ ೫-೩-೨೦೧೬ #[[ಹೆಚ್. ಎಲ್. ದತ್ತು]] ಹುಟ್ಟದ ಸ್ಥಳ ಹಾಕಿದೆ. ೨೫-೨-೨೦೧೬ #[[ಅಕಬರ ಅಲಿ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೨೩-೨-೨೦೧೬ #[[ಸಾ.ಶಿ.ಮರುಳಯ್ಯ]]-೫-೨-೨೦೧೬ ವಿವರ -ನಿಧನ ವಿಷಯ ತುಂಬಿದೆ #[[ಹೊಸ್ತೋಟ ಮಂಜುನಾಥ ಭಾಗವತ]] ಇದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಮತ್ತುಬೆಳೆಯೂರುಮೇಲದ ವರುಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಪರಿಚಯ ಹಾಕಿದೆ.೬-೩-೨೦೧೫ #[[ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಳವೀಯ]] ಚುಟುಕವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ೨೫-೧೨-೨೦೧೪ #[[ಕೊಂಡಜ್ಜಿ ಬಸಪ್ಪ]] ೧೩-೧೨-೨೦೧೪ # *[[ಸಿತಾರಾ ದೇವಿ]] ಕಥಕ್ ಕಲಾವಿದೆ ೩೦-೧೧-೨೦೧೪ # *[[ಅ.ನ.ಕೃಷ್ಣರಾಯ]]- [[ಅನಕೃ]] ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯ ೧೧-೧೧-೨೦೧೪ ಈಶ್ವರಿಯವರ ಲೇಖನದ ಅನಕೃ ಕನ್ನಡ ಸೇವೆ ವಷಯ ಹಾಕಿದೆ # *[[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ]]--ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ್ ನಾಟಕದವಿಮರ್ಶೆ -ಕಣ್ವ ವಿವರ ಹಾಕಿದೆ. # *[[ಕನ್ನಡ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿ]]- ಎಡಿಟಿ ಮಾಡಿದೆ ೨೭-೮-೨೦೧೪ # *[[ಬಿ.ಟಿ. ಲಿಂಗಪ್ಪ ]] - ಅಮಾರಿಕಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ವಿಜ್ಞಾನಿ - [[ಹವ್ಯಕ]] # *[[ವಿದ್ವಾನ್ ರಂಗನಾಥ ಶರ್ಮಾ]] - ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿದ್ವಾಂಸರು. ಫೋಟೋ ಹಾಕಿದೆ ೫-೯-೨೦೧೩ # *[[ಪ್ರೊ.ಎಂ.ಎ.ಹೆಗಡೆ]] -ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಕರ್ತರು , ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ,, ನಿವೃತ್ತ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು. # *[[ಡಾ.ದೊಡ್ಡೇರಿ ವೆಂಕಟಗಿರಿರಾವ್]] , ವ್ಯಕ್ತಿ ಪರಿಚಯ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಕೃತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. - ಸಿಕ್ಕಿದರೆ ತುಂಬಿರಿ : # *[[ದೊಡ್ಡೇರಿ ವೆಂಕಟಗಿರಿ ರಾವ್]] ಈ ತಾಣದಲ್ಲೂ ಇದೆ. i # *[[ಹೆಚ್.ಎ. ಪ್ರಭಾಕರ ರಾವ್]] ([[ಹೆಚ್.ಆರ್. ಪ್ರಭಾಕರರಾವ್]]- ಈ ಪುಟ ರದ್ದಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದೆ ) ಹೊಸಬಾಳೆ ಸೊರಬ ತಾಲ್ಲೂಕು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ. (೨೮-೨-೨೦೧೩) # *[[ಹೊಸಬಾಳೆ ಸುಬ್ಬರಾಯರು]] ಅಜಾತ ಶತ್ರು ,ಹೊಸಬಾಳೆ ಸುಬ್ಬರಾಯರು ಹೊಸಬಾಳೆ ಸೊರಬ ತಾಲ್ಲೂಕು , ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ. (೧೪-೩-೨೦೧೩) # *[[ಮನೆಘಟ್ಟದ ಟಿ.ಸುಬ್ಬರಾಯರು]] ಮನೆಘಟ್ಟ ಸಾಗರ ತಾಲ್ಲೂಕು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ ; ೨೬-೩-೨೦೧೩ # *[[ಎಲ್.ಟಿ.ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಹೆಗಡೆ]] ಲಿಂಗದಹಳ್ಳಿ ಸಾಗರ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ. (೫/೬-೪-೨೦೧೩) # *[[ಶಕುಂತಲಾ ದೇವಿ]] ಇದಕ್ಕೆ ೨೩ ಘಾತ ಮೂಲ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯುವ ಲೆಕ್ಕ ತುಂಬಿದೆ ಲಂಡನ್ ಗೆ ಹೋದ ವಿಷಯ ತುಂಬಿದೆ; ಫೋಟೋ ಹಾಕಿದೆ-೫-೯-೨೦೧೩. # *[[ಕಾಗೋಡು ತಿಮ್ಮಪ್ಪ]] -ಶಾಸಕರು ಸಾಗರ- ೧-೮-೨೦೧೩ # *[[ಬಿ. ಎಂ. ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ]][[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ]] ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ್ ನಾಟಕದ ಹಿನ್ನೆ ಸಾರಾಂಶ +೭-೯-೨೦೧೪ # *[[ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಛೋಪ್ರಾ]]--[[ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಚೋಪ್ರಾ]]೧೫-೨-೨೦೧೬- ಹಿಂದೆ ಬೇರೆ ಪುಟವಿತ್ತು ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ /ರದ್ದಿಗೆ ಹಾಕಿದೆ # *ಡಾ.[[ನಿರ್ಮಲಾ ಕೇಸರಿ]]-- 'ಮಕ್ಕಳ ಸಿರಿ’ ಇನ್ನಿಲ್ಲ: ೧೬-೨-೨೦೧೬ # *[[ಪಿ.ಸುಶೀಲಾ]]ಗೆ --ಮಾಧುರ್ಯ ವಿಷಯ ಹಾಕಿದೆ ೪-೪-೨೦೧೬ # *[[ಬಿ ಎನ್ ರಾವ್]]- ಆಧಾರ, ವರ್ಗ,ಚರ್ಚೆಪುಟಕ್ಕೆ ಪ್ರಜಾವಾನಿಯ ೪/೧೨/೧೫ರಮೂಲ ಲೇಖನ ಹಾಕಿದೆ. # *[[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]] ಇದಕ್ಕೆ "ಸಂತ ಗಾಧೀಜಿ" ಸೇರಿಸಿದೆ. == [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ]] == # *[[ಷಟ್ಪದಿ]] -- ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೧೦-೧-೨೦೨೧ # *[[ ಮುಪ್ಪಿನ ಷಡಕ್ಷರಿ‎]] ಚುಟಕವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ವಿಕೀಕರನ ಮಾಡಿದೆ.೨೯-೭=೨೦೨೦ # *[[ರತ್ನಾಕರ ವರ್ಣಿ]] -- ಮೈ.ವಿ.ವಿಶ್ವಕೋಶ+/ವಿಸರಣೆ ಮತ್ತು ವಿಕೀಕರಣ.೩೧-೫-೨೦೨೦ # *[[ಉಮರನ ಒಸಗೆ]] -- ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ೧೮-೧೧-೨೦೧೯ # *[[ಚಿಕವೀರ ರಾಜೇಂದ್ರ (ಗ್ರಂಥ)]] -- ೧೦-೬-೨೦೧೯; ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. # *[[ಕರ್ಣಾಟ ಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ೧೧-೪-೨೦೧೭ # *[[ಮಂಕುತಿಮ್ಮನ ಕಗ್ಗ]] ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ತುಂಬಿದೆ. ೨೯-೧-೨೦೧೭ # *[[ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ]] ವಿಸ್ತರಣೆ ೨೩-೧೨-೨೦೧೬ # *[[ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ]] ವಿಸ್ತರಣೆ -೨೨-೧೨-೨೦೧೬ # *[[ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನವರಸಗಳು]] ೩೦-೧೨-೨೦೧೬ # *[[ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಗಳು]] ೧-೧೨-೨೦೧೭ # *[[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು]] # *[[ಲಘು ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಬಂಧಗಳು]] - ನಿದ್ದೆಯ ಬಹುರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಪುರುಷ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳುವಳಿಯ ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ. # *[[ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಬಂಧಗಳು]] -ಮರಗುಳಿತನದ ಇತಿಹಾಸ # *[[ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ]] - # *[[ನವೋದಯ ಕಾವ್ಯ]] -[[ಚರ್ಚೆಪುಟ:ನವೋದಯ ಕಾವ್ಯ]] ಎಳೆಯ ಮನಸು ;ಚೈತ್ರಮಾಸ ;ಇಂಗ್ಲಿಷ್` ಕವನಗಳ ಅನುವಾದಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಾ ಪುಟಕ್ಕೆ ಹಾಕಿದೆ/೫-೭-೨೦೧೪ # *[[ರಮ್ಯ ಕಾವ್ಯ]] - ೨೦೧೩ ಶುಭಮಕ್ಕೆ ಸಕಲರ್ಗೆ-ಇದನ್ನು ಅಳಿಸಲು ಗುರುತುಮಾಡಿದ್ದಾರೆ? ''[[ಚರ್ಚೆಪುಟ:ರಮ್ಯ ಕಾವ್ಯ]] # *[[ಬಂಡಾಯ ಕಾವ್ಯ]] - ೨೦೦೦ ಮೇ ೧೧ # * [[ಕವನ]] -(ಕೆಳಗಡೆ) ವರ್ಗ:ಕವನ ದಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಬೇಕು ಒಂದು ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕವನ -- 'ಮನಸು -ಕನಸು ' # *[[ಜಾನಪದ ಕಾವ್ಯ]] ಲಾವಣಿ -'ಜೋಗದ ಝೋಕು' # *[[ತಾತ್ವಿಕ ಕಾವ್ಯ]] - 'ಸತ್ಯ - ಮಿಥ್ಯ' # *[[ನವ್ಯ]]*ನವ್ಯ ವನ್ನು ೩ಕವನ ಸಹಿತ ತುಂಬಿದ್ದೇನೆ. -ಒಂದು ಹಳೆಯ ಕಥೆ ; ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ; ಸೋಮಯಾಗ # *[[ಸೋಮೇಶ್ವ ರ ಶತಕ]] - [[ಸೋಮ ಕವಿ]] - ಪುಲಿಕೆರೆಯ ಸೋಮ ಕವಿ ೧೪-೬-೨೦೧೩ # *[[ಪುಲಿಗೆರೆ ಸೋಮನಾಥ]] ೨೧-೬-೨೦೧೩ # *[[ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ]] ನ '[[ಮಂಡಿಗೆ]]' ಗಳು -ಅಥವಾ ಒಗಟು ಪದ್ಯಗಳು ; ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಗೆಗಳು. # *[[ಮಂಡಿಗೆ]]ಗಳು ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ ಒಗಟು ಪದ್ಯಗಳು ೩-೭-೨೦೧೩ # *[[ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ ಕಾಲ ಮತ್ತು ವಂಶಾವಳಿ]] ಈ ಪುಟವನ್ನು [[ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದೆ ೧೭-೯-೨೦೧೩/೧೯-೯-೧೩ # *[[ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ]] ನ ಭಾರತದ ಪೀಟಿಕಾ ಸಂಧಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಕಿ ಸೋರ್ಸ್`ಗೆ ಹಾಕಿರೆ-೨೪-೬-೨೦೧೪ #[[ಸಿರಿಭೂವಲಯಸಾಗರರತ್ನಮಂಜೂಷ]] -ತಿದ್ದುಪಾಟು ಮತ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಸಿದೆ #[[ಸುಭಾಷಿತಗಳು]] ಸಂಸ್ಕೃತ ಸುಭಾಷಿತಗಳು ೩೦-೧೧-೨೦೧೬ # [[ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ]] --ಮೈ.ವಿ.ಕೋಶ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದೆ‎;೧೫-೧೦-೨೦೧೯ #[[ ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ನೃತ್ಯ‎]] --ಮೈ.ವಿ.ಕೋಶ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದೆ‎;೧೫-೧೦-೨೦೧೯ == ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ == *[[ಮಕ್ಕಳ ಕಥೆ]] - ಕಾಗಕ್ಕ ಗುಬ್ಬಕ್ಕನ ಕಥೆ- ಹಾಕಿದೆ :Bschandrasgr ೧೬:೦೯, ೨೭ ಜುಲೈ ೨೦೧೨ *[[ಮಕ್ಕಳ ಕವನ]] ವನ್ನು ತುಂಬಿದೆ ೨೭-೭-೨೦೧೨ (ನಾಗರ ಹಾವೆ ; ನಮ್ಮ ಮನೆಲೊಂದು ಪಾಪನಿರುಉದು ; ಕಂದನು ಬಂದ)ಊಟದ ಆಟ, ಹತ್ತು ಹತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತು, ಬಣ್ಣದ ತಗಡಿನ ತುತ್ತೂರಿ -೩೧-೭-೨೦೧೨ -ಗೋವಿನ ಹಾಡು ಪದ್ಯ ಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದೆ . ೧೩-೬-೨೦೧೩ *(ಈ ಪುಟಗಳಮ್ಮು ರದ್ದು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.) == [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] == *ನೋಡಿ,[[ಹಿಂದೂ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] #[[ದರ್ಶನಶಾಸ್ತ್ರ]] ಆಧಾರ: [[ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]]([[ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ]]) ಪರಿಚಯ :- ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿ & [[ಪ್ರೊ.ಎಂ.ಎ.ಹೆಗಡೆ]]. (ಕಾಪಿ ರೈಟಿನಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ) #[[ಕುಂಡಲಿನಿ ಯೋಗ‎]] --ಚಕ್ರಗಳ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಯೋಗಸಮಾಧಿ ವಿಷಯ ತುಂಬಿದೆ.೩-೫-೨೦೧೯ #[[ಚಾರ್ವಾಕ]] ದರ್ಶನ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರ ತುಂಬಿದೆ.೨೩-೧೦-೨೦೧೩ #[[ಜೈನ ಧರ್ಮ]]- [[ಜೈನ]] ದರ್ಶನ ೨೯-೧೦-೨೦೧೩ (ಮುಂ) #[[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]] - ೦೨-೧೧-೨೦೧೩ - ೭-೧೧-೨೦೧೩ #[[ಸಾಂಖ್ಯ]]-[[ಸಾಂಖ್ಯ ದರ್ಶನ]] - ಮುಂದುವರೆಸಿ ತುಂಬಿದೆ -೧೭-೧೧-೨೦೧೩ #([[ಯೋಗ]])->[[ರಾಜಯೋಗ]]ತುಂಬಿದೆ-೨೨-೧೧-೨೦೧೩ #[[ನ್ಯಾಯ ದರ್ಶನ]] ತುಂಬಿದೆ ೧-೧೨-೨೦೧೩(ಆರಂಭ ೨೩-೧೧-೨೦೧೩) #[[ವೈಶೇಷಿಕ ದರ್ಶನ]];೧-೧೨-೨೦೧೩ ತುಂಬಿದೆ ೨-೧೨-೨೦೧೩ #[[ಮೀಮಾಂಸ ದರ್ಶನ|ಮೀಮಾಂಸ]]- -೩-೧೨-೨೦೧೩ -ತುಂಬಿದೆ ೧೦-೧೨-೨೦೧೩ #[[ಉತ್ತರ ಮೀಮಾಂಸಾ|ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನ]] / [[ಉತ್ತರ ಮೀಮಾಂಸಾ]]--೧೧-೧೨-೨೦೧೩ ತುಂಬಲಿಕ್ಕಿದೆ #[[ಅದ್ವೈತ]] --೧೭-೧೨-೨೦೧೩ ಅದ್ವೈತದಲ್ಲಿ [[ಅದ್ವೈತ ದರ್ಶನ]] ವಿಭಾಗ ಸೇರಿಸಿದೆ ೭-೧=೨೦೧೪ #[[ಆದಿ ಶಂಕರರು ಮತ್ತು ಅದ್ವೈತ]] ೨೩-೫-೨೦೧೩ #[[ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ ದರ್ಶನ]] ಆರಂಭ ೭-೧-೨೦೧೪ #[[ದ್ವೈತ ದರ್ಶನ]] - ಮಾಧ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತ -೨-೨-೨೦೧೩ ; -೧೨-೧-೨೦೧೪ #[[ಶೈವ ದರ್ಶನಗಳು ಅಥವಾ ಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು]]--೧೩-೧-೨೦೧೪-[[ಶೈವ ಪಂಥ]] ೨೦-೧-೨೦೧೪ #[[ಶಕ್ತಿ ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ]] - ೨೦-೧-೨೦೧೪ ;೨೪-೧=೨೦೧೪ #[[ಪಂಚ ಕೋಶ]] :- ವಿವೇಕ ಚೂಡಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಪಂಚ ಕೋಶಗಳು. - ೨೬-೧-೨೦೧೩ #[[ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತಮ್ ಮತ್ತು ದ್ವೈತ ದರ್ಶನ]] ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಬರೆದ ಮಹಾಭಾರತ ತಾತ್ಪರ್ಯ ನಿರ್ಣಯ ಅಥವಾ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತಮ್ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಬರುವ ದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತ ದಿ. ೧೧-೨-೨೦೧೩ #[[ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಸಮೀಕ್ಷೆ]] #[[ವೇದ]]ಗಳು #[[ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] #[[ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ದೇವರು]]; #[[ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು]]-ಅಸ್ತಿತ್ವ-ಸತ್ಯವೇ-ಮಿಥ್ಯವೇ ೨೮-೨-೨೦೧೪ ಮುಗಿದಿದೆ #[[ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೀವಾತ್ಮ]] --[[ಜೀವ]]೨೮-೨-೨೦೧೪ #[[ಮೋಕ್ಷ]] - [[ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷ]] ೧೦-೩-೨೦೧೪ #[[ಜ್ಞಾನ-ಕರ್ಮ ವಿವಾದ]] ೨೩-೩-೩೦೧೪ #[[ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರ]] ಚುಟುಕವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೨-೪-೨೦೧೭ #[[ಶಿವ]] ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ೧೫-೧೦-೨೦೧೮ #[[ಸೂಫಿಪಂಥ]] -- ಮೈ.ವಿ.ಕೋ. ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದೆ ೨೦-೧೧-೨೦೧೯ ==ಸಮಾಜ == # *[[2020ರ ಭಾರತೀಯ ರೈತರ ಪ್ರತಿಭಟನೆ]] -[[:en:2020 Indian farmers' protest|2020 Indian farmers' protest]]೧೪-೧೨-೨೦೨೦ # *[[ಅಧ್ಯಾತ್ಮಪ್ರಕಾಶ ಕಾರ್ಯಾಲಯ, ಹೊಳೆನರಸೀಪುರ‎]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ, (*See-app*) ೧೯-೭-೨೦೧೮ # *[[ವಿಶ್ವದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] ೧೨-೬-೨೦೧೭ # *[[ಭಾರತ]] ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕೆ ಸೇರಿಸಿದೆ. -೭-೫-೨೦೧೩ # *[[ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ]] -- ೭-೫-೨೦೧೩(ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಯಕ್ಕೆ | [[ಭಾರತದ ಜನತೆ]] -೨೫-೬-೨೦೧೩ # *(http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/India.pdf ) # *[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ 2011ರ ಜನಗಣತಿ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತೆ]] ವಿವರ # *[[ಜನಗಣತಿ]] ೨೦೧೧ರ ಗಣತಿ ವಿವರ # *[[ನಕ್ಸಲೀಯ-ಮಾವೋವಾದಿ ಬಂಡಾಯ]] ೨೫-೩-೨೦೧೭ # *[[ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಹಿಂದೂಗಳ ಜನಾಂಗೀಯ ಉಚ್ಛಾಟನೆ]] ೭-೨-೨೦೧೭ # *[[ದಲಿತ]] ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೧೦-೧೨-೨೦೧೬ # *[[ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಭಾರತ]] ೨೭-೫-೨೦೧೭ # *[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆ]] --೨೭-೪-೨೦೧೬ # *[[ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯ]] | [[ಹವ್ಯಕ]] | [[ಸಾಗರ]] ಸೀಮೆ # *[[ಹವ್ಯಕ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯ]] | [[ಹವ್ಯಕ]] | [[ಸಾಗರ]] ಸೀಮೆ # *[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾನೂನು]] ೧೨-೭-೨೦೧೪ # *[[ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಸಾಕ್ಷರತೆ]] ವಿವರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್`ನಲ್ಲಿ ೨೩-೧೧-೨೦೧೪ # *[[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನಾಚರಣೆ]] - ಆರಂಭಿಸಿದ ಕ್ಲಾರಾ ಜೆಟ್'ಕಿನ್ ವಿಷಯ ತುಂಬಿದೆ.೮-೩-೨೦೧೬ # *[[ಹಿಂದೂ ಮಾಸಗಳು]] --[[ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗ]] - ಸರಿಪಡಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಯ ತುಂಬಿದೆ. # *[[ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]]--ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಯ ತುಂಬಿದೆ. # *[[ಇಸ್ಲಾಮೀ ನ್ಯಾಯ]] ಇದಕ್ಕೆ ಸಾರಾ ಅಬುಬೇಕರ್ ಮತ್ತು ಹಮೀದ್ ಅವರ ಲೇಖನದ ಭಾಗಗಳನ್ನುಹಾಕಿದೆ/೪-೧೧-೨೦೧೬ # *[[ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ]] +ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ -ವಿಸ್ತರಣೆ ೩-೬-೨೦೧೭ # *[[ಹೆಣ್ಣು ಬ್ರೂಣ ಹತ್ಯೆ]] -- ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ಉಲ್ಲೇಖ ಹಾಕಿದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == #[[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ ೨೦೨೦]] - - ೧೨-೮-೨೦೨೦ ([[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ ೨೦೨೦]]) #[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ]] -ವಿಕೀಕರಣ, ಉಲ್ಲೇಖ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣ, ಪ್ರಸ್ತುತತೆ- ೯-೨೦೨೦ #[[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] --ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಣೆ- ವಿಕೀಕರಣ.೧೨-೧-೨೦೨೦. #[[ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಗಣಮಟ್ಟ ೨೦೧೭‎]] ೬-೪-೨೦೧೭ #[[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ- ೨೦-೩-೨೦೧೭; ೪-೪-೨೦೧೭ #[[ಮಾಂಟೆಸ್ಸೊರಿ]] ತಪ್ಪು-ತಪ್ಪಾದ ಅನುವಾದವನ್ನು '''ಅಡಗಿಸಿದೆ'''; ನಂತರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ-ಶಿಕ್ಷಣಕ್ರಮ ತುಂಬಿದೆ. #[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಶಿಕ್ಷಣ]] ೨೪-೧-೨೦೧೭ #[[ಕರ್ನಾಟಕ ಲಿಂಗಾಯತ ಶಿಕ್ಷಣ (ಕೆಎಲ್‌ಇ) ಸೊಸೈಟಿ]] ೧೭-೧೧-೨೦೧೬ #[[ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ]]-- [[ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ]] ಇದನ್ನು ಸರಪಡಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿರುತ್ತೆ. #[[ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]]--ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು:ತುಂಬಿದೆ.೧೫-೬-೨೦೧೬ #[[ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] --೬-೩-೨೦೧೫ #[[ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ]] ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು #[[ಸ್ಕೌಟ್ ಚಳುವಳಿ]] ತುಂಬಲಾಗುತ್ತಿದೆ ೨೮-೮-೨೦೧೪ #[[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕೆಡೆಟ್ ಕೋರ್-ಎನ್.ಸಿ.ಸಿ]][[ಎನ್ ಸಿ ಸಿ]]--[[ಎನ್.ಸಿ.ಸಿ]] ಈ ತಾಣವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕು ೨೯-೧೧-೨೦೧೪ #[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ 2011ರ ಜನಗಣತಿ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತೆ]] ೭-೧೨-೨೦೧೪ #[[ಕರ್ಣಾಟಕದಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ]] ೪-೧೧-೨೦೧೬ #[[ಅಂಕಗಣಿತ]] :ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ (ನೋಡು:*[http://www.freeganita.com/kan/stat/topics.html ೮,೯,೧೦ರ ಗಣಿತ ಪಾಠಗಳು]:::[http://www.freeganita.com/kan/content.html ಗಣಿತ ಪಾಠಗಳು] ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಸಮ್ಮಾನಗಳು== # [[೨೦೧೭ ರ ಭಾರತದ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ೩೦-೮-೨೦೧೭ # [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೧೬]] ೧೨-೪-೨೦೧೭; #[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ|2017ನೇ ಸಾಲಿನ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ವಿಜೇತರು]] ೨೬-೧-೨೦೧೭ # [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ|2017 ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]] ೨೬-೧-೨೦೧೭ #[[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 2016]] ೧೧-೧-೨೦೧೭ #[[ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಉಲ್ಲೇಖ ೨೦೧೬ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-[[ಬಾಬ್‌ ಡಿಲಾನ್]] ಸೇರಿಸಿದೆ.೧೩-೧೦-೨೦೧೬ #[[ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪುರಸ್ಕಾರ]] ೨೦೧೪,೨೦೧೫,೨೦೧೬ ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ; ೭-೧೦-೨೦೧೬ #[[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ೨೦೧೬ ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ತುಂಬಿದೆ. ೫-೧೦-೨೦೧೬ #[[ನೊಬೆಲ್ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ೧೩-೧೦-೨೦೧೬ #[[ಶಾಂತಿಸ್ವರೂಪ್‌ ಭಟ್ನಾಗರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ೨೭-೯-೨೦೧೬ #[[2016 ನೇ ಸಾಲಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] #[[2016 ರ ಭಾರತದ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ೧೨-೯-೨೦೧೬ #[[ಏಕಲವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.೧೧-೫-೨೦೧೬ #[[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]--೫-೩-೨೦೧೬+(ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ ರಾಂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ)೫-೪-೨೦೧೬ #[[ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] --೧೪-೩-೨೦೧೬ #[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2010-2019)]]==[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] 2016 ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರಿಸಿದೆ. ೧೩-೨-೨೦೧೬ #[[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]]- 2016 ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು ೧೨-೨-೨೦೧೬ #[[ಸರಸ್ವತಿ ಸಮ್ಮಾನ್‌ ಪುರಸ್ಕಾರ]]೧೩-೩-೨೦೧೫ # [[2014ನೇ ಸಾಲಿನ ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]೨-೩-೨೦೧೫ #[[2014ನೇ ಸಾಲಿನ ಜ್ಞಾನ ಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ೨೨-೨-೨೦೧೫ #[[ರನ್ನ ಹಳಗನ್ನಡ-ಪ್ರಶಸ್ತಿ-2014]]--೧೮-೨-೨೦೧೫ #[[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕೊಂಕಣಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]2014ನೇ ಸಾಲಿಗೆ--೧೯-೧-೨೦೧೫ #[[2013ನೇ ಸಾಲಿನ ಬಸವ ಪುರಸ್ಕಾರ]] ೧೭-೧-೨೦೧೫ #[[2013ನೇ ಸಾಲಿನ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]೫-೧-೨೦೧೫ /5-01-12015 #[[ಬಿಎಂಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ೩-೧-೨೦೧೫/ 3-01-12015 #[[2014ನೇ ಸಾಲಿನ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾ­ಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]೨೦-೧೨-೨೦೧೪ #[[ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ 2014ರ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪದಕ]] ೫-೧೨-೨೦೧೪ #[[2014ರ ಸಾಲಿನ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]೪-೧೨-೨೦೧೪ ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ: #[[ಕಲಾ ತಪಸ್ವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]೩೦-೧೧-೨೦೧೪ #[[ಜಮ್ನಾಲಾಲ್‌ ಬಜಾಜ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]೨೯-೧೧-೨೦೧೪ #[[ವೀಣೆ ರಾಜಾರಾವ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ರಾ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣಗೆ, ೨೬-೧೧-೨೦೧೪ #[[ಕರ್ನಾಟಕ ಲಲಿತ­ಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]-2013–14-/- 2014–15ನೇ ಸಾಲಿನ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ /೨೨-೧೧-೨೦೧೪ #[[ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]--೨೧-೧೧-೨೦೧೪ #[[ನೃಪತುಂಗ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] -೧೫-೧೧-೨೦೧೪ #[[ಸ್ವಾತಿ. ಪಿ. ಭಾರದ್ವಾಜ್]]- ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ೧೨ ವರ್ಷದನೃತ್ಯ ಕಲಾವಿದೆ.೧೫-೧೧-೨೦೧೪ #[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2014]] ೧೫-೧೧-೨೦೧೪=[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಕ್ಕಳ ಪುರಸ್ಕಾರ]]೧೫-೧೧-೨೦೧೬ #[[ಮಕ್ಕಳ ದಿನಾಚರಣೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಇದರಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ;ಹೊಯ್ಸಳ ಮತ್ತು ಕೆಳದಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ;ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರತಿಭಾ ಪುರಸ್ಕಾರ,ಸೇರಿಸಿದೆ. #[[2014ರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮ್ಮಾನ]]59 ಸಾಧಕರಿಗೆ -ವಿಕ ಸುದ್ದಿ |2014 Oct 31, , # *[[ಡಾ.ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಶಿಕ್ಷಣರತ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‎]]; ಎಲ್.ಬಿ. ಕಾಲೇಜು ಸಿ.ಕೆ.ಮೂಕಪ್ಪನವರಿಗೆ -೭-೧೧-೨೦೧೪ # *[[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು‎]]; ೩-೯=೨೦೧೬ # *[[2015ನೇ ಸಾಲಿನ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] == ಇತರೆ == # *[[ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗ]] :-[[ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ವರ್ಷ]] - ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ವಿಕೀಕರಣ-೨೪-೫-೨೦೨೦ # *[[ಸಮುದ್ರ]] -- ಸಮುದ್ರಪಟ್ಟಿ ತೆಗೆದು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿದೆ.೨೭-೧-೨೦೨೦ # *[[ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] ಹೊಸಪುಟಮಾಡಿ ವಿಕಿಕರಣ ಮಾಡಿ, ಉಲ್ಲೇಖ ಹಾಕಿದೆ.೨೭-೧-೨೦೨೦ # *[[ಭೂಮಿ ದಿನ]] -- ಚುಟುಕ ಲೇಕನ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.೧೩-೧೨-೨೦೧೯ # *[[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿದೆ. ೧೭-೧೨-೨೦೧೮ # *[[ಸಹಾಯ:ಲಿಪ್ಯಂತರ]] -- ಕಗಪ/ನುಡಿ-KGP/Nudi/KPRao- ಕೀಲಿಮಣೆ ಸಹಾಯ -ನುಡಿ ಲಿಪಿ ಉಪಯೋಗ ಕ್ರಮ ಹಾಕಿದೆ. ೩೦-೧೦-೨೦೧೮ # *[[ಅಮೆಜೋನಿಯ]] ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೧೬-೭-೨೦೧೭ # *[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗೋಹತ್ಯೆ ನಿಷೇಧ]] -೨೬-೫-೨೦೧೭ # *[[ಮಾಯಾಬಜಾರ್]] ೨೧-೪-೨೦೧೭ # *[[ಪೀಣ್ಯ]] ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೭-೨-೨೦೧೭ # *[[ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ ಕೇಕ್‌]] ೨೩-೧೨-೨೦೧೬ # *[[ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.೨೦-೧೨-೨೦೧೬~&/& # *[[ಸೀಮಾಂಧ್ರ]] ಚುಟುಕಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ವಿಷಯ ಹಾಕಿದೆ # *[[ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಪಿವರ್ಗ]] ಲೇಖನ ಚೊಕ್ಕಗಳಿಸಿ ಹೆಸರುಬದಲಿಸಿದೆ. # *[[ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಧಾಮಗಳು]] ೨೬-೧೧-೨೦೧೬ # *[[ಕಾರವಾರ]] ೨೪-೧೧-೨೦೧೬ ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. # *[[ನಮ್ಮ ಮೆಟ್ರೊ]] ೧೮-೧೧-೨೦೧೬ ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. # *[[ಇಂದೋರ್‌–ಪಾಟ್ನಾ ರೈಲು ದುರಂತ]] ೨೦-೧೧-೨೦೧೬ # *[[ಸಸ್ಯಾಹಾರ]] ೧೫-೧೧-೨೦೧೬ # *[[ಪ್ಲಮ್]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ೨-೧೧-೨೦೧೬ # *[[ಭಾರತದ ನ್ಯಾಯವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.೨೯-೧೦-೨೦೧೬ # *[[ವಾಯುಗುಣ ಬದಲಾವಣೆ]] ೨೮-೧೦-೨೦೧೬ ವಿಷಯತುಂಬಿ ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ. # *[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳು]] ೧೭-೧೦-೨೦೧೬ # *[[ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ನಿಯಂತ್ರಣ]] ೧೬-೧೦-೨೦೧೬ # *[[ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲದ ಅಳಿವು]] ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ # *[[ಅರಿಹಂತ-ಪ್ರಥಮವರ್ಗದ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ]] ೨೦-೧೦-೨೦೧೬ # *[[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಸೇನೆ]] ರಾಫೇಲ್ ವಿಮಾನ ಇಪ್ಪಂದ ಹಾಕಿದೆ ೨೩-೯-೨೦೧೬ # *[[ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕೀಸ್ತಾನಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಬಲ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯ ಬಲ‎]] --೨೩-೯-೨೦೧೬ # *[[ನವಗ್ರಹಗಳು]] ಜ್ಯೊತಿಷಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ-೨೧-೯-೨೦೧೨ # *[[ಸಂಸಾರ ನೌಕ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] ಸಿನೇಮಾ ತುಂಬಿದೆ ೨೬-೮-೨೦೧೬ # *[[ಅರಗು]]-ಕೃಷಿ ವಿವರ ಚತ್ರ ಹಾಕಿದೆ,೨೬-೭-೨೦೧೬. # *[[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ]] ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೧೭-೭-೨೦೧೬ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ # *[[ವನ್ಯಜೀವಿ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಂಘರ್ಷ-ಕರ್ನಾಟಕ]] ೧೩-೧೨=೨೦೧೪ # *[[ನಾಡಗೀತೆ]]-ಇದಕ್ಕೆ ಢಾ. ಚಿ, ಮೂರ್ತಿ ಯವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹಾಕಿದೆ. ೨೩-೧೧-೨೦೧೪ # *[[ಆಶ್ಚರ್ಯ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತಗಳು]] ೧೯-೭-೨೦೧೪/19-7-2014/೧೨ವಯಸ್ಸಿನ ಗೌರಿಶಂಕರ ಶಿಖರವನ್ನೇರಿದ ಮಾಲವತ್ ಪೂರ್ಣಾ; ಕತ್ತೆಹಾಲಿಗೆ ಲೀ.ಗೆ ರೂ೨೦೦೦/- ಹಾಕಿದೆ (ವಿಶ್ವದಾಖಲೆಮಾಡಿದ ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ಮೊದಲ ಈಜು ತಾರೆ ಬೈರಮ್ಮ-೯-೩-೨೦೧೫)(ಜಾರಿಬಿದ್ದಿದ್ದರಿಂದ ೨೦ ವರ್ಷದ ನಂತರ ದೃಷ್ಟಿ ಪಡೆದಳು:೮-೫-೨೦೧೬)(ಪುಟ ರದ್ದಾಗಿದೆ) # *[[ಡಿ.ವಿ.ಗುಂಡಪ್ಪ]]ನವರ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ೩ ಫೋಟೋ ಹಾಕಿದೆ # *[[ಜ್ಯೋತಿಶಾಸ್ತ್ರದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು]] | [[ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು]] # *[[ಮೂಲಾ]] ನಕ್ಷತ್ರ # *[[ಜ್ಯೋತಿಷ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ]] # *[[ಸಾಗರ]] ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಜನ ಸಂಖ್ಯೆ ವಿವರ, ಮತದಾರರ ವಿವರ ಸಾಗರ ತಾಣಕ್ಕೆ ಹಾಕಿದೆ . # *[[ಟೆಲಿಗ್ರಾಂ]] [[ಟೆಲಿಗ್ರಾಂಗೆ ವಿದಾಯ]] ಈ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ ? (೧೫-೭-೨೦೧೩ ಎಮ್.ಜಿ.ಎಚ್.) ೧೪ -೭-೨೦೧೩ ರಾತ್ರಿ ೯:೦೦ ಗಂಟೆಯಿಂದ ಟೆಲಿಗ್ರಾಂ ಸೇವೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗುವುದು.(೧೪-೭-೨೦೧೩) # *[[ಮಳೆಗಾಲ]] ಶ್ರೀಧರ ಶರ್ಮ್ ಅವರ ಚುಟುಕ ವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ ೧೦-೮-೨೦೧೩ -ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ -ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ # *[[ಫಾಯಿಲಿನ್ ಚಂಡ ಮಾರುತ]] ೨೭-೭- ೨೦೧೮ # *[[೨೦೧೪ರ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪ್ರವಾಹ]] ೨೭-೭-೨೦೧೮ # *[[ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆ ನೀಡುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ೭-೬-೨೦೧೪ # *[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಚಂದಾದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ]] ೨೦-೬-೨೦೧೪ #[[2014ನೇ ಇಸವಿಯ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು]] ೧೯-೧-೨೦೧೫ #[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ]] ೨೧-೦೧-೨೦೧೪ #[[ಶೃಂಗೇರಿ ಶಾರದಾಪೀಠ]]--ಶಿಷ್ಯಸ್ವೀಕಾರ ಆರಂಭದ ವಿಷಯ ೨೨-೧-೨೦೧೫ #[[ಕಾರ್ಕಳ]] ಮಹಾಮಜ್ಜನ ಮತ್ತು ಫೋಟೊ ಹಾಕಿದೆ #[[ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮೈಸೂರು]] ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಿಲೀನ ವಿವರ ಹಾಕಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ-೫-೪-೨೦೧೭ ===ಹಾನಿಗಳು=== # *[[2021 ರ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ಪ್ರವಾಹ]] --೧೫-೨-೨೦೨೧ # *[[ಫಿನೇಸ್ ಪಿ. ಗೇಜ್]] -- ೪-೧೧-೨೦೨೦ # *[[ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪಿ.ಜಯರಾಜ್ ಮತ್ತು ಬೆನ್ನಿಕ್ಸ್ ಸಾಥನ್‌ಕುಲಂ ಅವರ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಸಾವು]] --೧-೧೧-೨೦೨೦ # *[[2020 ರ ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದ ಹತ್ರಾಸ್ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮತ್ತು ಕೊಲೆ]] - ೪-೧೦-೨೦೨೦([[ಹತ್ರಾಸ್ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮತ್ತು ಕೊಲೆ ೨೦೨೦]]) # *[[ಲಂಡನ್ ಗ್ರೆನ್ಫೆಲ್ ಟವರ್ ಅಗ್ನಿ ದುರಂತ 2017]] ೧೫-೬-೨೦೧೭ # *[[ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆದ್ದಾರಿ ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತಗಳು]] ೧೮-೧೨-೨೦೧೬~&/& # *[[ಚಂಡಮಾರುತ]] ಚುಟುಕವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ೧೨-೧೨-೨೦೧೬~&/& # *[[ಮದರ್‌ ಆಫ್‌ ಆಲ್‌ ಬಾಂಬ್ಸ್ (MOAB-GBU-43/B)]] ೧೫-೪-೨೦೧೭ # *[[ಅಪಘಾತಗಳು]] ೨೬-೧-೨೦೧೭~&/& # *[[ವಿಮಾನ ಅಪಘಾತಗಳು]] ೨೯-೧೧-೨೦೧೬ ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.~&/& # *[[ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪ]] -ಚುಟುಕವನ್ನು ವಿಸ್ರಿಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದೆ. ೮-೧೦-೨೦೧೬~&/& # *[[ಪಠಾನ್ಕೋಟ್ ಧಾಳಿ 2016]] ೨೧-೧೨-೨೦೧೬ # *[[ನಕ್ಸಲೀಯ-ಮಾವೋವಾದಿ ಬಂಡಾಯ]] ೨೫-೩-೨೦೧೭ # *[[ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ]] -ಚುಟುಕವನ್ನು ವಿಸ್ರಿಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದೆ. ೮-೧೦-೨೦೧೬~&/& # *[[ಉರಿಯಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ ದಾಳಿ ೨೦೧೬]] ೧೯-೯-೨೦೧೬ # *[[2008ರ ಮುಂಬೈ ದಾಳಿ]] -ದೋಣಿಯ ಪರಿಶೀಲನೆ ಹಾಕಿದೆ,+ವರ್ಗ,ಉಲ್ಲೇಖ+೨೯-೯-೨೦೧೬ # *[[ಕೇದಾರನಾಥ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪ]] ೧೦-೮-೨೦೧೩ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ -೩೧-೮-೨೦೧೩/೧೭-೯-೨೦೧೩ ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ # *[[ಜೈಷ್–ಎ–ಮೊಹಮದ್]] ೪-೩-೨೦೧೯ ==ಕ್ರೀಡೆ== # *[[ಒಲಂಪಿಕ್ - ಕ್ರೀಡೆಗಳು]] ಮೈ.ವಿ.ವಿ.ಕೋಶ- ಲೇಖನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಡಿಸಿ, ಕೊಂಡಿ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದೆ.೮-೧೧-೨೦೧೯ # *[[೨೦೧೮ ಏಷ್ಯನ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ‎]] ಚುಟುಕ ಪದಕ ಪಟ್ಟಿ ಪೂರ್ಣ ತುಂಬಿದೆ; ೭-೯-೨೦೧೮ # *[[ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿದೆ. # *[[ವಿಶ್ವ ಅತ್ಲೆಟಿಕ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ಸ್]] ೨೨-೮-೨೦೧೭ # *[[2017 ರ ಏಷ್ಯನ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್ಸ್]] ೭-೭-೨೦೧೭ # *[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್]] ೯-೪-೨೦೧೭ # *[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಟ್ ಕುಸ್ತಿ]] ೨೭-೨-೨೦೧೭ ~&/& # *[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿ]] ೨೫-೧೦-೨೦೧೬ # *[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಟೆನಿಸ್]] ೧೦-೧೦-೨೦೧೬ # *[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್]] ೯-೧೦-೨೦೧೬ # *[[ವಿಶ್ವಕಪ್‌ ಕಬಡ್ಡಿ ಟೂರ್ನಿ ೨೦೧೬]] ೨೨-೯-೨೦೧೬ # *[[೨೦೧೬ ರ ಬೇಸಿಗೆ ಪ್ಯಾರಾಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ]] ೧೦-೯-೨೦೧೬ # *[[ಪ್ಯಾರಾಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ]] ೧೧-೯-೨೦೧೬ # *[[ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ 2012 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ]] ೩೧-೭-೨೦೧೬ # *[[ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ 2016ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ]] --೨೪-೭-೨೦೧೬ # *[[2016ರ ರಿಯೊ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ ಆಟಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] --೧೨-೭-೨೦೧೬ # *[[ಭಾರತದ ಅತ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‍ ೨೦೧೬]]::--೧೨-೭-೨೦೧೬::[[:en:List of Indian records in athletics|ಭಾರತದ ಅತ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‍]] # *[[ವಿಂಬಲ್ಡನ್]]-ಚುಟುಕ :[[ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಮಹಿಳಾ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಟೂರ್ನಿ 2016]] ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.೧೦-೬-೨೦೧೬ # *[[ಯುರೋ ಫುಟ್ಬಾಲ್ 2016]] -೧೬-೬-೨೦೧೬ # *[[ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ 2016]] --೨-೫-೨೦೧೬ # *[[ಏಕಲವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] --ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. # *[[ಕಬಡ್ಡಿ]] ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ +ಏಷ್ಯಾಡ್ ವಿವರ ಹಾಕಿದೆ. ೮/೯-೧೧-೨೦೧೪ # *[[ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆ]]/[[ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆ:ಸಾಧನೆ-ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಸಾಧನೆ-ಪ್ರಶಸ್ತಿ-೨೦೧೪ (೮-೧೧-೨೦೧೪) # *[[ಫೀಫಾ]]:--[[2014 ರ ಫೀಫಾ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಪಂದ್ಯ]] ವಿಶ್ವಕಪ್ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯ ೨೦೧೪/೧೩-೬-೨೦೧೪ # *[[17ನೇ ಏಷ್ಯನ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ 2014]]--[[17ನೇ ಏಷ್ಯಾಡ್ 2014]] # *[[2014-15ರ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]]ತಿರುವನಂತಪುರ ೨೨-೨-೨೦೧೫ # *[[ಭಾರತದ ಮಹಿಳಾ ಹಾಕಿ ತಂಡ]] ಖಾಲಿ ಇದ್ದ ಪುಟ ತುಂಬುವುದು ೫-೨-೨೦೧೬ # *[[ ಭಾರತದ ಪುರುಷರ ಹಾಕಿ ತಂಡ]] ೨೦೧೬ರ ಅಜ್ಲಾನ್‌ ಹಾಕಿ, ಮಲೇಷ್ಯಾ2016 ಹಾಕಿದೆ.೧೪-೪-೨೦೧೬ # *[[ಹಾಕಿ ಇಂಡಿಯಾ ಲೀಗ್]] ೨೮-೧೧-೨೦೧೬ # *[[ಪ್ರೊ ಕಬಡ್ಡಿ]] ಲೀಗ್‌ ೨೦೧೬ ೫-೨-೨೦೧೬ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಡೆಯುವ ರಾಷ್ತ್ರ ಕಬಡ್ಡಿ. # *12ನೇ [[ಸೌತ್‌ ಏಷ್ಯನ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]]-೨೦೧೬-೫-೨-೨೦೧೬ # *[[2016 ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]]- ೫-೨-೨೦೧೬ ಅಸ್ಸಾಂ ಗುವಾಹಟಿಯಲ್ಲಿ. # *[[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] ೯-೨-೨೦೧೬ # *[[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಫೆಡರೇಷನ್]] +ಬೆಂಗಳೂರು ಎಫ್ಸಿ; ೯-೨-೨೦೧೬;೧೮-೪-೨೦೧೬ # *[[ಏಷ್ಯನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಒಕ್ಕೂಟ (ಎಎಫ್‍ಸಿ)]] ೨೬-೩-೨೦೧೭ ===ಕ್ರೀಡಾ ಪಟುಗಳು=== # *[[ಕಾಯ್ ಗ್ರೀನ್‌ ದೇಹದಾರ್ಡ್ಯ ಪಟು]] ೨೪-೭-೨೦೧೭ # *[[ಅಭಿಷೇಕ್ ವರ್ಮಾ (ಬಿಲ್ಲುಗಾರ)]] ೨೧-೫-೨೦೧೭ # *[[ ವಿಜೇಂದರ್ ಸಿಂಗ್‎]] ೧೯-೧೨-೨೦೧೬ # *[[ಎಚ್.ಎಂ.ಜ್ಯೋತಿ]] ೧೪-೧೧-೨೦೧೬ # *[[ಭಕ್ತಿ ಶರ್ಮಾ]] ೬-೧೧-೨೦೧೬ # *[[ಅರ್ಚನಾ ಕಾಮತ್]] ೩೧-೧೦-೨೦೧೬ # *[[ದೇವೇಂದ್ರ ಜಝಾರಿಯಾ]] ೧೪-೯-೨೦೧೬ # *[[ದೀಪಾ ಮಲಿಕ್]] ೧೩-೯-೨೦೧೬# # *[[ಮರಿಯಪ್ಪನ್ ತಂಗವೇಲು]] 10-9-2016 # *[[ಯೋಗೇಶ್ವರ್ ದತ್]] --೩೧-೮-೨೦೧೬ # *[[ಸಾಕ್ಷಿ ಮಲಿಕ್]] ೨೦-೮-೨೦೧೬ # *[[ಮನೋಹರ್ ಐಚ್]] ೭-೬-೨೦೧೬ # *[[ಸುನಿಲ್ ಛೇತ್ರಿ]]:::[[ಸುನಿಲ್ ಚೆಟ್ರಿ]] ೬-೬-೨೦೧೬ # *[[ದೀಪಿಕಾ ಕುಮಾರಿ]]--ಭಾರತದ ಆರ್ಚರಿ(ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆ) ೩-೫-೨೦೧೬ # *[[ದೀಪಾ ಕರ್ಮಾಕರ್]] ಜಿಮ್ನಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಪಟು ೧೯-೪-೨೦೧೬ # *[[ಮೇರಿ ಕೋಮ್]]೧-೧೦-೨೦೧೪ 17ನೇ ಏಷ್ಯನ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ 2014-ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಷಿಂಗ್ ವಿಷಯ # *[[ಸ್ಕೌಟ್ ಚಳುವಳಿ]] ೨೮-೯-೨೦೧೪ರಿಂದ ಚುಟುಕವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ. # *[[ಎಂ.ಆರ್. ಪೂವಮ್ಮ]] ಏಷ್ಯಾಡ್ ರಿಲೇ ಚಿನ್ನ; ೧-೧೧-೨೦೧೪ # *[[ಜಿತು ರಾಯ್]] ೫೦ಮೀ. ೧೦ ಮೀ. ಪಿಸ್ತೂಲ್ ಶೂಟಿಂಗ್ ಕ್ರೀಡಾ ಪಟು (೨-೧೧-೨೦೧೪) # *[[ವಿಕಾಸ್‌ ಗೌಡ]] ಡಿಸ್ಕಸ್ ಎಸೆತ (೨-೧೧-೨೦೧೪) # *[[ಸೈನಾ ನೆಹವಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಕೆ.ಶ್ರೀಕಾಂತ್‌]] ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‌ ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ ೧೮-೧೧-೨೦೧೪ ಸೇರಿಸಿದೆ # *[[ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು]]-- ೨೦೧೪ ರಸಾಧನೆ ಹಾಕಿದೆ.+೨೯-೧೧-೨೦೧೫ ರ ಮಾಕಾವ್ ಓಪನ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಟೂರ್ನಿ 2015 ಹಾಕಿದೆ(೧೬-೧-೨೦೧೬[[ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು]]ಮಲೇಷ್ಯಾ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‌ 2016 ಚಿನ್ನ ೨೪-೧-೨೦೧೬ ಸೇರಿಸಿದೆ. # *[[ಸಾನಿಯಾ ಮಿರ್ಜಾ]] ಸಿಡ್ನಿ ಗೆಲವು ಹಾಕಿದೆ ೧೨೭-೧-೨೦೧೫/೨೯/೧ಕ್ಕೆ ಅಪ್`ಡೇಟ್`ಮಾಡಿದೆ # *[[ಹೀನಾ ಸಿಧು]] ಭಾರತದ ನಂ ೧ ಶೂಟರ್ ೨೮-೧-೨೦೧೬ # *[[ಅಯೋನಿಕಾ ಪಾಲ್]]ಶೂಟರ್ ೩೦-೧-೨೦೧೬ # *[[ ಸೆರೆನಾ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್]] 2016 ರ ಮೊದಲ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಲಾಮ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಓಪನ್‌ನ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ ವಿಷಯ ೧-೨-೨೦೧೬ # *[[ಮಾರ್ಟಿನಾ ಹಿಂಗಿಸ್]] ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಅನವಾದಕ ತಂತ್ರಾಂಶದಿಂದ ತೆರೆದಿದೆ.೨-೨-೨೦೧೬ ಮುಂದುವರಿಸಲಅಗುವುದು. # *[[ಏಂಜಲಿಕ್‌ ಕರ್ಬರ್]] ೩-೨-೨೦೧೬ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಲಾಮ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಓಪನ್‌ನ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌-ಗೆಲವು ==ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ == #[[ಇನ್ಫ್ಲುಯೆನ್ಜ]] -- [[ಫ್ಲೂ]] ಚುಟುಕವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ೨೮-೩-೨೦೨೦ #[[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಹೊಸ ಶೋಧನೆ,೧೮-೮-೨೦೧೭ #[[ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಕರೋನರಿ ಸ್ಟೆಂಟ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]] ೧೮-೩-೨೦೧೭ &-& #[[ಎಚ್ ೧.ಎನ್ ೧. ಜ್ವರ]] ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ೧೧-೨-೨೦೧೭~&/& #[[ರುಬೆಲ್ಲಾ ]] --೧೦-೨-೨೦೧೭~&/& #[[ದಡಾರ]] --೯-೨-೨೦೧೭ #[[ಕ್ಷಯ]] ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ೯-೨-೨೦೧೭ #[[ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆ.]] #[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ]] ೧೯-೧೧-೨೦೧೬ # [[ಸೊಳ್ಳೆ]] --ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ # [[ಎತ್ತರ-ತೂಕ-ಆರೋಗ್ಯ]] + (ಬೊಜ್ಜು) ಡಾ.ಮಾಲಿನಿ ಪಟ್ಟಿ -ಅಧಿಕ ಕೊಬ್ಬು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಿ. # [[ಮನೆ ಮದ್ದು]]೨೭-೬-೨೦೧೪ ನುಗ್ಗೇಕಾಯಿ ;ಕಾಕಮಾಚಿ ; ದೂರ್ವೆ ಹುಲ್ಲು ;ಮನೆ ಲೇಹ್ಯ;ಆರೋಗ್ಯದ ಮೂಲ ಪಪ್ಪಾಯಿ (ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ೧೨-೭-೨೦೧೪ ಸೇರಿಸಿದೆ. # [[ಎಬೋಲಾ]] ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ ೧೬-೮-೨೦೧೪ # [[ಬೊಜ್ಜು]] ೨೯-೩-೨೦೧೭ &-& # [[ಡೆಂಗಿ]]-[[ಡೆಂಗೇ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ; ೨೮-೬-೨೦೧೬ # [[ಒಂದೆಲಗ]] -ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ; ೧೦-೭-೨೦೧೬ # [[ವ್ಯಾಯಾಮ]] - ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ,೨೭-೯-೨೦೧೬ # [[ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ]] ಕ್ಕೆ ಯೋಗ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಹಾಕಿದೆ. ಬೇರೆ ಪುಟ ಮಾಡಬೇಕು.೨-೧೧-೨೦೧೬ #[[ನಿದ್ರೆ]] ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ -೧-೬-೨೦೧೭ #[[ಎಬೋಲಾ]] -೧೬-೮-೨೦೧೪ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ‘ಎಬೋಲಾ’ ಕಾಯಿಲೆ ==ಸಸ್ಯ- ಕೃಷಿ-ಬೆಳೆ == #[[ವ್ಯವಸಾಯ‎]] ---ವಿಕೀಕರಣ ಮಾಡಿದೆ. ಉಲ್ಲೇಖ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆ;೧೮-೧೨-೨೦೧೯ #[[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ]] ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ನ ಅನುವಾದ- ೨೯-೭-೨೦೧೯ #[[ಅಣಬೆ ಬೇಸಾಯ]] ಸೃಷ್ಟಿಗೆ *[http://www.prajavani.net/news/article/2017/01/17/466273.html ಅಣಬೆ ಬೆಳೆಯಲು...] # [[ಅಡಿಕೆ]] ತಯಾರಿ,ವಿಧ, ಜೂನ್,೨೦೧೪ರ ದರ ಹಾಕಿದೆ ೧೯-೬-೨೦೧೪ # [[ಟೊಮೇಟೊ]][[ಟೊಮ್ಯಾಟೊ]] --೧೬-೬-೨೦೧೪ ಹೊಸ ತಳಿ ವಿಷಯ + ೮-೭-೨೦೧೪ # [[ಬಾದಾಮಿ (ಪದಾರ್ಥ)]]೮-೭-೨೦೧೪ ಯುಎಸ್`ಎ ಯಲ್ಲಿ # [[ಮಾವು]] ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣಿನ ಸಾರ ದ ವಿವರ ಸೇರಿಸಿದೆ.೧೩-೭-೨೦೧೩;೨ಕೆಜಿ ಮಾವಿನ ತಳಿ+೧೬-೬-೨೦೧೪. # [[ಅನಾನಸ್]] statistics- ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ತುಂಬಿದೆ 27-2-೨೦೧೪ # [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ]]ಕನ್ನಂಬಾಡಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಯ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ವಿವರ ಹಾಕಿದೆ. ೧೬-೭-೨೦೧೪ # [[ಖರ್ಜೂರದ ಹಣ್ಣು]] --([[ಖರ್ಜೂರ]],ಕುರಾನ್`ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ) ; ೨೮-೭-೨೦೧೪ # [[ಕಬ್ಬು]]- [[ಕಬ್ಬಿನ ಬೆಳೆ]]-[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆ]] ೩೦-೭-೨೦೧೪ #[[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು]] ಬಾರತದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸೇರಿಸಿದೆ-೧೬-೧೨-೨೦೧೪ #[[ಮಂಡಕ್ಕಿ]] -ಪ್ರಜಾವಾಣಿಲೇಖನ ಸಾರಾಂಶ ಹಾಕಿದೆ ೧೬-೧೨-೨೦೧೪ #[[ಹಲಸು]] --ಕೆಂಪು ತೊಳೆ ಹಲಸು ೧೩-೧-೨೦೧೫ #[[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಬೂನು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಜಕ ನಿಯಮಿತ]]--[[ಕರ್ನಾಟಕ ಸೋಪ್ ಅಂಡ ಡಿಟರ್ಜೆಂಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]]೨೨-೨-೨೦೧೪ #[[ಬೆಲ್ಲ]] -ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೧೯-೭-೨೦೧೬ #[[ಸಾಸಿವೆ]] -ಭಾರತದ ಸಾಸಿವೆ ಹಾಕಿ ಚುಟುಕ ಸರಿಪಡಿಸಿದೆ. #[[ಪ್ಲಮ್]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೩-೧೧-೨೦೧೬. #[[ಕರಿಗೇರು]] ಮೈವಿ.ಕೋ. ಬಾಗವನ್ನು ತಿದ್ದಿ, ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಉಲ್ಲೇಖ ಹಾಕಿದೆ.೧೧-೧೦-೨೦೨೦. ==ಭಾರತ; ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ == #[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು]] ಮೈ.ವಿ.ವಿಶ್ವಕೋಶ- ವಿಕೀಕರಣ ಮಾದಿ ವಿಸ್ತರಣ-೩-೬-೨೦೨೦ #[[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] --ಹಳೆಯದನ್ನು ತೆಗೆದು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಉಲ್ಲೇಖ ಹಾಕಿದೆ.೨೧-೪-೨೦೨೦. #[[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ]] -- ವಿಸ್ರಿಸಿದೆ.೧೫-೨-೨೦೨೦ #[[ಭಾರತೀಯ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು]] ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಚುಟುಕ ತೆಗೆದಿದೆ-೧೫-೨-೨೦೨೦ #[[ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ‎]] -(ಭಾಗ ೧) - ೧೧-೯-೨೦೧೮ #[[ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ - ಭಾಗ ೨]] -- ೧೧-೪-೨೦೨೦ #[[ನೀತಿ ಆಯೋಗ]] - ವಿಸ್ತರಿಸುದೆ #[[ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ; ೨೦-೧=೨೦೧೭ #[[ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಗವರ್ನರ್]] ಗೌರ್ನರ‍ಗಳ ಪಟ್ಟಿ #[[ಅಂತರಜಾಲ ವಹಿವಾಟು ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ೪-೧೨-೨೦೧೬ #[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪುಹಣ]] ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲದ ಚುಟುಕವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ೨-೧೨-೨೦೧೬ #[[ಭಾರತೀಯ ೫೦೦ ಮತ್ತು ೧೦೦೦ ರೂಪಾಯಿ ನೋಟುಗಳ ಚಲಾವಣೆ ರದ್ದತಿ]] ೧೪-೧೧-೨೦೧೬ #[[ಸಿಂಧೂ ನದಿ]] - ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ೪-೧೦-೨೦೧೬ #[[ಸಿಂಧೂ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದ]] ೨೯-೯-೨೦೧೬ # [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರ]] -- ೨-೫-೨೦೧೮ #[[ಕಿಶನ್‌ಗಂಗಾ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ]] ೨೨-೧-೨೦೧೭ #[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್]] ೧೧-೮-೨೦೧೬ #[[ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ(ಜಿಎಸ್ ಟಿ)]] - ೩-೮-೨೦೧೬ #[[ಭಾರತೀಯ ಜೀವವಿಮಾ ನಿಗಮ]] ೭-೯-೨೦೧೬ #[[ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ(ಜಿಎಸ್ ಟಿ)]] ೩-೮-೨೦೧೬ #[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ]] -೭-೭-೨೦೧೬ #[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ]] ೨-೭-೨೦೧೪ -ಇಂ.ಅನು. #[[ಭಾರತದ ನದಿಗಳು]]----ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೧೦-೬-೦೧೬ #[[ಬಜೆಟ್ ಸಿದ್ಧವಾಗುವುದು ಹೇಗೆ?]] ಉತ್ತಮಪಡಿಸಿದೆ. #[[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಬಜೆಟ್ ೨೦೨೧- ೨೦೨೨]]- [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಬಜೆಟ್ 2021-22]]- ೧೬-೩-೨೦೨೧ #[[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಬಜೆಟ್ ೨೦೧೭-೧೮]] ೨-೨-೨೦೧೭ ([[.2017-18ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಬಜೆಟ್]]) #[[ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಬಜೆಟ್ 2016-17]] ೧-೩-೨೦೧೬ #[[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ (ಮುಂಗಡ ಪತ್ರ)]]==[[ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂಗಡ ಪತ್ರ-ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ]]==೧-೩-೨೦೧೫ #[[ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂಗಡ ಪತ್ರ;2015-2016]]==೧-೩-೨೦೧೫ #[[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ರೈಲ್ವೆ ಬಜೆಟ್ 2015-2016]]೨೭-೨-೨೦೧೫ # [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಪತ್ತು ತೆರಿಗೆ]] ೨೫-೧೧-೨೦೧೪ # [[ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂಗಡ ಪತ್ರ;2014-2015]] --10-7-2014 budget-೧೩-೭-೨೦೧೪ # [[ಭಾರತ ದೇಶದ ಪಂಚ ವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು]] -ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರಾ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ - ವಿವರಗಳಿಲ್ಲ.-ವಿವರ ತುಂಬಿದೆ. # [[ಚಿನ್ನದ ಬೆಲೆ]] -[[ಚಿನ್ನ]] ೧೯೩೦ ರಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಬೆಲೆ ೨೮-೮-೨೦೧೩ # [[ಭಾರತದ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆ)]] [[ಭಾರತದ ಕೃಷಿ]] [[ಕಿರು ಧಾನ್ಯ]]--೧೪-೧೨-೨೦೧೩/೧-೯-೨೦೧೪ # [[ಬಾರತದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳ]] ೨೪-೨-೨೦೧೪ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಬಂಡವಾಳಗಾರರು-[[ಬಂಡವಾಳ]] ಕ್ಕೆ # [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಹಾ ಅಥವಾ ಟೀ ಉತ್ಪಾದನೆ]] ೨೦-೩-೨೦೧೪ [[ಚಹಾ]]೨೦೧೨,೨೦೧೩,೨೦೧೪ ರ ಉತ್ಪಾದನೆ ತುಂಬಿದೆ.೨೪-೫-೨೦೧೪ # [[ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಠೇವಣಿಗಳು]] ದಿ.೨೧-೪-೨೦೧೪ # [[ಉಕ್ಕು]]--ಜಾಗತಿಕ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕೆ/ಉತ್ಪಾದನೆ (ಬಳ್ಳಾರಿ ಘಟಕದ ಯೋಜನೆ ತೆಗೆದಿದ್ದಾರೆ) --೨೫-೪-೨೦೧೪ # [[ಅಮುಲ್]] ಕ್ಷೀರ ಉತ್ಪಾದನೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ೨೭-೪-೨೦೧೪ # [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳು]]--೨೯-೪-೨೦೧೪ # [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ]] ೧೧-೧೧-೨೦೧೪ ====ಕರ್ನಾಟಕ==== #[[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂಗಡ ಪತ್ರ ೨೦೨೧-೨೨]] - -೧೦-೩-೨೦೨೦ #[[ಕೊಡಗಿನ ಇತಿಹಾಸ]] --ಚುಟುಕವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.೮-೫-೨೦೧೯ # [[ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ಸಂರಕ್ಷಣೆ]] ೭-೪-೨೦೧೭ # [[ಕರ್ನಾಟಕ ಮಿಲ್ಕ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್(ಕೆ.ಎಮ್.ಎಫ್)]][[ನಂದಿನಿ ಹಾಲು]] ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ-೨೭-೪-೨೦೧೪; # [[ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ]] ೧೨-೭-೨೦೧೪ # [[ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿ‎]]-೩೧-೮-೨೦೧೪ # [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಅರಣ್ಯ ಸಂಪತ್ತು‎]]--- ಇದಕ್ಕೆ ಟೇಬಲ್ ಹಾಕಿದೆ ೨೨-೧೧-೨೦೧೪ # [[ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಮೇಕೆದಾಟು ಅಣೆಕಟ್ಟು ಯೋಜನೆ]] ಮತ್ತು ವಿವಾದ ೨೯-೧೧-೨೦೧೪. # [[ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು]] ಚುಟುಕವನ್ನು -ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ ೨೪-೧೨-೨೦೧೩ # [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ]] ಕಾವೇರಿ ನದಿ ಮತ್ತುಮೇಕೆದಾಟು ಅಣೆಕಟ್ಟು ಯೋಜನೆ ವಿಷಯ +೨೯-೧೧-೨೦೧೪ #[[ಕಾವೇರಿ ನದಿ ನೀರಿನ ವಿವಾದ]] ೧೨-೯-೨೦೧೬ #[[ಎತ್ತಿನಹೊಳೆಯ ತಿರುವು ಯೋಜನೆ]] ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ; ೩೦-೧೨-೨೦೧೪~&/& #[[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂಗಡ ಪತ್ರ-2015-2016]] ೧೩-೩-೨೦೧೪ #[[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂಗಡ ಪತ್ರ ೨೦೧೬-೧೭]]--[[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂಗಡ ಪತ್ರ 2016-17]]--೧೯-೩-೨೦೧೬ #[[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂಗಡ ಪತ್ರ (ಬಜೆಟ್) ೨೦೧೭-೧೮]] ೧೫-೩-೨೦೧೭ #[[ಕಳಸಾ-ಬಂಡೂರಿ ನಾಲಾ ಯೋಜನೆ]] - ೨೮-೭-೨೦೧೬ #[[ಕೂಡಗಿ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ]]--೧೬-೩-೨೦೧೬ #[[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಸರಣ ನಿಗಮ ನಿಯಮಿತ (ಕೆಪಿಟಿಸಿಎಲ್)]] ಕಂಪನಿಯ ಸ್ಥಿತ-ಗತಿ ತಂಬಿದೆ #[[ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆ]] ೮-೧೧-೨೦೧೬ #[[ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆ]] ೧೬-೮-೨೦೧೬ [[ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆ]] #[[ಕರ್ನಾಟಕದ ನದಿಗಳು]] ೧೯-೬-೨೦೧೬ #[[ತುಂಗಭದ್ರಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು]]--ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ, ೧೫-೫-೨೦೧೬ #[[ಬ್ಯಾಡಗಿ ಮೆಣಸು]] -ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೫-೪-೨೦೧೬ #[[ಭದ್ರಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] --೨-೪-೨೦೧೬ #[[ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿ]] ವಿಸ್ರಿಸಿದೆ ೨೧-೩-೨೦೧೭ #[[ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬರಕ್ಕೆ ಜಲಪೂರಣ]] == ವ್ಯಾಪಾರ ವಾಣಿಜ್ಯ == # *[[ಕಾಫಿ]] ೧೮-೭-೨೦೧೬ # *[[ಚಹಾ]] ; # *[[ನಂದಿನಿ ಹಾಲು]] ==ಭಾರತ ಮತ್ತು ಗಡಿರಾಜ್ಯಗಳು== # [[ಭಾರತ ಚೀನಾ ಗಡಿ ವಿವಾದ]] 4-7-2017 # [[ಭಾರತ ಚೀನಾ ಸಂಬಂಧಗಳು]] # [[ಭಾರತದ ಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ನರೆ ರಾಜ್ಯಗಳು‎]] -೨೯-೧೨-೨೦೧೯ ==ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಕೀಯ == #[[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ]] -- ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿ, ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ವಿವರ ಮತ್ತು ಫೋಟೊಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದೆ.೨೦-೧-೨೦೨೦ #[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ೨೭-೧೨-೨೦೧೮ #[[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್]] -- ವಿವರಣಾ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತರಾಜಕೀಯ-ಸರ್ಕಾರ ತುಂಬಿದೆ. #[[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] -- ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.- ೧೭-೧೨-೨೦೧೮ #[[ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ‎]] --೩-೯-೨೦೧೮ #[[ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ - ಭಾಗ ೨]] ೧೨-೪-೨೦೨೦ #[[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೭]] ೬/೭-೬-೨೦೧೭ #[[ಬೃಹನ್ಮುಂಬಯಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ (ಬಿಎಂಸಿ)]] ೨೩-೨-೨೦೧೭ #[[ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಹಿಂದೂಗಳ ಜನಾಂಗೀಯ ಉಚ್ಛಾಟನೆ]] ೭-೨-೨೦೧೭ #[[ಆಂಧ್ರ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣ ವಿಧಾನ ಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ೨೦೧೪]] --೧೭-೧೦-೨೦೧೮ #[[ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ೨೦೧೭]] ೪-೧-೨೦೧೭ #[[ಗೋವಾ ವಿಧಾನಸಭೆ]] ೪-೧-೨೦೧೭ #[[ಪಂಜಾಬ್ ವಿಧಾನಸಭೆ]] ೫-೧=೨೦೧೬ #[[ಪುದುಚೇರಿ ವಿಧಾನಸಭೆ]] --೪-೪-೨೦೧೬ #[[ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ ವಿಧಾನಸಭೆ]] ೫-೧-೨೦೧೭ #[[ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೭]] ೧೯-೩-೨೦೧೭ #[[ಉತ್ತರಾಖಂಡ ವಿಧಾನಸಭೆ]] ೫-೧-೨೦೧೭ #[[ಮಣಿಪುರ ವಿಧಾನಸಭೆ]] ೫-೧-೨೦೧೭ #[[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ]] ೭-೧೨-೨೦೧೬ #[[ಗುಜರಾತು ಸರ್ಕಾರ]] ೭-೮-೨೦೧೬ #[[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಸರ್ಕಾರ ೨೦೧೪-೧೬]] ೨೧-೬-೨೦೧೬ #[[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]] ಚುಟುಕಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರ- ಅಪ್'ಡೇಟಮಾಡಿದೆ #[[ಪುದುಚೇರಿ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೧]] --೫-೪-೨೦೧೬ಜಮ್ಮು #[[ಪುದುಚೇರಿ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೬]]--೫-೪-೨೦೧೬ #[[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಚುನಾವಣೆ, 2016]] --೩-೪-೨೦೧೬ #[[ಅಸ್ಸಾಂ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿ ಚಿತ್ರ -ರಾಜಕೀಯ ತುಂಬಿದೆ --೧-೪-೨೦೧೬ #[[ಅಸ್ಸಾಂ ವಿಧಾನಸಭೆ]] --೨-೪-೨೦೧೬ #[[ಅಸ್ಸಾಂ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೬]]|೧-೪-೨೦೧೬ #[[ಅಸ್ಸಾಂ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೧]]--೧-೪-೨೦೧೬ #[[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ 2011]] --೩೦-೩-೨೦೧೬ #[[ಕೇರಳ ಶಾಸನ ಸಭೆ]] ೩೦-೩-೨೦೧೬ #[[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ 2016]] ೩೧-೩-೨೦೧೬ #[[ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, 2016]]೨೯-೩-೨೦೧೬ #[[ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೧]] ೨೯-೩-೨೦೧೬ #[[ಉತ್ತರಾಖಂಡದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು]] ೨೦೦೯ ರಿಂದ ೨೦೧೨ರವರೆಗೆ ೨೭-೩-೨೦೧೬ #[[ಭಾರತದ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2016]] - ಐದು ರಾಜ್ಯಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳು ೨೫-೩-೨೦೧೬ #[[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] -ಸರ್ಕಾರದ ಬಲಾಬಲ ತುಂಬಿದೆ ೨೪-೩-೨೦೧೬. #[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರ]] ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೧೪-೩-೨೦೧೬ #[[ಬಿಹಾರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ 2015]] --೧೦-೩-೨೦೧೫ #[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್]] --೪-೩-೨೦೧೬ #[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು]]೨೩-೨-೨೦೧೫/ #[[ಬಿಹಾರ]] ೯ ತಿಂಗಳನಂತರ ಪುನಃ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ೨೨-೨-೨೦೧೫ #[[ದೆಹಲಿ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ]]--೧೨-೧-೨೦೧೫ #[[ನೀತಿ ಆಯೋಗ]]-ನೇಮಕ ವಿವರ ತುಂಬಿದೆ-೬-೧-೨೦೧೫ # *[[ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು]] ೨-೧೨-೨೦೧೪ ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ # *[[ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ 2014ರ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ ]]೨೯-೧೧-೨೦೧೪ # *[[2014ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ಗಳ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ]]೨೮-೧೦-೨೦೧೪ # *[[2014ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಹರಿಯಾನ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ]] # *[[2014ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಹರಿಯಾನ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ]] # *[[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]ಗಳು--೫-೦೬-೨೦೧೪ಮೊದಲೇ ತುಂಬಿದೆ # *[[ಬಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲ ೨೦೧೪]] ೨೭-೫-೨೦೧೪ # *[[೨೦೧೪ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶ]] ೨೨-೨-೨೦೧೪(2014) # *[[ಅಮೇಥಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭೆ ಸ್ಥಾನ ಗೆದ್ದ ಅಭ್ಯೃ‍ರ್ಥಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ -೧೨-೧-೨೦೧೪ # *[[೨೦೦೯ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತ]] ಇವಕ್ಕೆ ೨೦೦೯ ರ ಲೋಕಸಭೆ ಫಲಿತಾಂಶ ತುಂಬಿದೆ.೨೦-೭-೨೦೧೩ # *[[೨೦೧೪ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶ]](2014)ಉಪಚುನಾವಣೆ ಫಲಿತಾಂಶ-16-9-2014 # *[[ಲೋಕಸಭೆ]] ತಾಣಕ್ಕೆ ೨೦೦೯-೨೦೧೩ ರ ಪಕ್ಷಗಳ ಬಲಾಬಲ ವಿವರ ಹಾಕಿದೆ -೨೬-೭-೨೦೧೩ # *[[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]] --೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ [[ವಿಧಾನ ಸಭೆ]]ಯಿಂದ ಚುನಾಯಿತರು ೧೨-೬-೨೦೧೪ # *[[೧೫ನೆಯ ಲೋಕಸಭೆ]] ೪-೬-೨೦೧೬ # *ಭಾರತೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಬೆಳವಣಿಗೆ - [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ತಾಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದೆ ; ೧೭-೭-೨೦೧೩ # *[[ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು]] ಹುಡುಕುವಿಕೆಗಾಗಿ. # *[[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ೨೦೦೯ ರ ಚುನಾವಣೆ ಫಲಿತಾಂಶ;ಮು.ಮ್.ತುಂಬಿದೆ.೧೮-೮-೨೦೧೩/ಅಳಿಸಿದ್ದನ್ನು ಪುನಹ ಹಾಕಿ ೨೦೧೫ರ ಚುನಾವಣೆ+ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾಕಿದೆ/೨೭/೧/೨೦೧೬ # *[[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ವಿಧಾನಸಭೆ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣೆಗಳು]]- ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಯ ಸೇರಿಸುವ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಸ ಪುಟ ರೆರೆದಿದೆ.30-1-2016 # *[[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] ಬೆಳವಣಿಗೆ ತುಂಬಿದೆ. ೧೭-೮-೨೦೧೩ # *[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ೨೦೦೯ರ ಚುನಾವಣೆ /ಆಂಧ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ/ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಬಲಾಬಲ-ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿ ಸೇರಿಸಿದೆ. ೧೮-೮-೨೦೧೩ # *[[೨೦೦೯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶ]] ತುಂಬಿದೆ (೨೦-೮-೨೦೧೩ ರಿಂದ ೨೭-೮-೨೦೧೩ ಅಪ್ ಡೇಟೆಡ್) -> # *[[ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ, ೨೦೦೯]]=[[೨೦೦೯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶ]] # *[[೨೦೦೯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ವಿಧಾನ ಸಭೆಗಳ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶ]]= [[ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ, ೨೦೦೯]] # *ಅಥವಾ [[ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ, ೨೦೦೯]](ಲೋಕ ಸಭೆ ಮತ್ತು ವಿಧಾನ ಸಭೆ) ಪುನರ್ನಿದೇಶಿತ ತಾಣ # *[[ವಿಧಾನ ಸಭೆ]] ಇದಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯಗಳ ಹೆಸರು ತುಂಬಿದೆ , ೩೦-೮-೨೦೧೩ # *[[ರಾಜ್ಯ ಸಭೆ]] ಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಗಳ ಬಲಾ ಬಲಗಳನ್ನು [[ಭಾರತ]] ತಾಣಕ್ಕೆ ತುಂಬಿದೆ. ೪-೯-೨೦೧೩ # *[[ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಗಳು]] ೪-೮-೨೦೧೬ # *[[೨೦೧೩ ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶ]] ೧೦-೧೨-೨೦೧೩ ತುಂಬಲಿಕ್ಕಿದೆ # *[[ದೆಹಲಿ]] ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲ ೧೧-೧-೨೦೧೪ # *[[ತೆಲಂಗಾಣ]]ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ-ವಿಧಾನ ಸಭೆ-ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸ(ಚರ್ಚಾಪಟದಲ್ಲಿ ವಿವರ-ಆರ್.ಅಖಿಲೇಶ್ವರಿ ಲೇಖನ ಪ್ರಜಾವಾಣಿ,3/08/2014)ತಾಣಕ್ಕೆ 'ತೆಲಂಗಾಣ ಉದಯ' ೨-೬-೧೪/೫-೯-೨೦೧೪/2014) # *[[ಶಿಕಾರಿಪುರ]]೧೯೬೨ ರಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ. ೨೦-೮-೨೦೧೪ # *[[ಹರಿಯಾಣ]] ದ ವಿವರಗಳು ೨೦೧೪ರ ಲೋಕಸಭೆ ಫಲಿತಾಂಶ ೨೧-೮-೨೦೧೪ # *[[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]೨-೯-೨೦೧೪ರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ತುಂಬಿದೆ. # *[[ಉಪಚುನಾವಣೆ ಫಲಿತಾಂಶ-16-9-2014]] == ಕರ್ನಾಟಕ-ರಾಜಕೀಯ == #[[ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಮತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕು ಪಂಚಾಯತ್ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2016]]--೯-೩-೨೦೧೬ #[[ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್]]--೬-೩-೨೦೧೬ # [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೧೯-೨-೨೦೧೬ # [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ-ಧನ ಯೋಜನೆ (PMJDY)]]ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ೨೬-೧೧-೨೦೧೪ # [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಕ್ಯಾಡಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು]] ೯-೮-೨೦೧೭ # [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಗಳ ನೇಮಕ ೨೦೧೬]] # *[[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರಿ ಒಡೆತನದ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ನೇಮಕ]]೨೦೧೪/ ೨೫-೧೧-೨೦೧೫ # *[[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, 2013]] + (2016 ರ ಉಪಚುನಾವಣೆ) + ೨೦೧೭--೨೨-೭-೨೦೧೩/18-2-2016 # *[[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, ೨೦೧೮]] ೧೫-೫-೨೦೧೮ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. # *[[ವಿಧಾನ ಸಭೆ]] ಇದಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯಗಳ ಹೆಸರು ತುಂಬಿದೆ , ೩೦-೮-೨೦೧೩ # *[[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್]]-೧೧-೧-೨೦೧೬ ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ-- # *[[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೩ ರಿಂದ ೨೦೧೬]] --೯-೬-೨೦೧೬ # *[[ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ; ೩೦-೫-೨೦೧೮ # *[[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, ೨೦೦೮]] ೧೯೮೫ ರಿಂದ ೨೦೧೩ ರರ ವರೆಗಿನ ಫಲಿತಾಂಶ ತುಂಬಿದೆ ೨೧-೭-೨೦೧೩ # *[[ಬೃಹತ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]] ೩೦-೬-೧೪ # *[[ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]] ೨೧-೬-೨೦೧೪ # *[[ಶಿವಮೊಗ್ಗ (ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)]] ೩-೪-೨೦೧೪ # *[[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]]-[[ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರು]]ಕೆಜಿಒಡೆಯರ್ ವಿಷಯ (ಆಧಾರ: ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ೨೭-೩-೨೦೧೪) # *[[ಕರ್ನಾಟಕದ ೨೦೦೯-೨೦೧೪ ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು]]೧೩-೩-೨೦೧೪ # *[[ಸಾಗರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳು]]- [[ಸಾಗರ]] ,೪-೪-೨೦೧೪ # *[[೨೦೦೮ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] ೧೯೮೫ ರಿಂದ ೨೦೧೩ ರರ ವರೆಗಿನ ಫಲಿತಾಂಶ ತುಂಬಿದೆ ೨೧-೭-೨೦೧೩ # *[[ಶಿಕಾರಿಪುರ]] ; --೧೯೬೨ ರಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ. ೨೦-೮-೨೦೧೪ # *[[ಬೃಹತ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಚುನಾವಣೆ-೨೦೧೫]] / ೧೨-೧-೨೦೧೬ # *[[ಕರ್ನಾಟಕ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ, ೨೦೦೪]]ಸರಿಪಡಿಸಿ ತುಂಬಿದೆ ೧೭-೨-೨೦೧೬ # *[[ನಮ್ಮ ಮೆಟ್ರೊ]]=== [[ಬೆಂಗಳೂರು ಮೆಟ್ರೊ]] ೧೨-೧೧೨೦೧೬ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. == ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ == #[[ವಿಶ್ವದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪಟ್ಟಿ]] --೧೯-೧೧-೨೦೨೦ #[[ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಟನೆ]] -- 23-8-2020 #[[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]] --ವಿಸ್ತರಿಸಿ ವಿಕೀಕರಣಮಾಡಿ ಉಲ್ಲೇಖ ಹಾಕಿದೆ.೨೫-೪-೨೦೨೦ #[[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ]] ಇತಿಹಾಸ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಉಲ್ಲೇಖ ಹಾಕಿದೆ.೨-೩-೨೦೨೦ #[[ಅಲಿಪ್ತ ಚಳುವಳಿ]] ವಿಸ್ತರಿ ಉಲ್ಲೇಕ ಹಾಕಿದೆ.೨೩-೮-೨೦೧೯ #[[ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ 10 ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ‎]] - ೭-೭-೨೦೧೯ #[[ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಲೋಗೋ-ಟೆಂಪ್ಲೇಟು,ಉಲ್ಲೇಖ, ಕೊಂಡಿ, ಚಿತ್ರಗಳನ್ನುಹಾಕಿ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿದೆ.೫-೬-೨೦೧೯ #[[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಇತಿಹಾಸ]] ಹೊಸದು - ೫-೧೧-೨೦೧೮ #[[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.- ೧-೧೧-೨೦೧೮ #[[ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ]] ೩೧-೮-೨೦೧೮ #[[ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್‍ನ ಥಾಮ್ ಲುವಾಗ್ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾಕಾರ್ಯ]] ೧೦-೭-೨೦೧೮ #[[ಅಣು ಬಾಂಬ್ ಅಥವಾ ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ; ೯-೭-೨೦೧೭ #[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ, 2017]] ೧೦-೬-೨೦೧೭ #[[ಬಾಲಿ]] ಚುಟುಕವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ೨೧-೫-೨೦೧೭ #[[ಸಿರಿಯಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ]] ೨೨-೪-೨೦೧೭ #[[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] ವಿಸ್ತರಣೆ ೧೩-೧೨-೨೦೧೬ #[[ಫಿಡೆಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊ]] ೨೫-೧೧-೨೦೧೬ ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. #[[ಬ್ರಿಕ್ಸ್ ಶೃಂಗಸಭೆ]] ೧೫-೧೦-೨೦೧೬ #[[ಗಿಲ್ಗಿಟ್]]ಗೆ ಚೀನಾ–ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಿಡಾರ್‌ ಯೋಜನೆ (ಸಿಪಿಇಸಿ)ವಿವರ ೨೨-೯-೨೦೧೬ #[[ಚೀನಾ]] ಚರ್ಚೆಪುಟಕ್ಕೆ ದಕ್ಷಿಣ ಸಮುದ್ರ ವಿವಾದ ೧೪-೭-೨೦೧೬ #[[ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ 2016]]-- [[ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೬]]~&/& #[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೬]]~&/& #[[ಟಿಟಿಕಾಕ ಸರೋವರ]] ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಕನ್ನಡೀಕರಿಸಿದೆ ೭-೪-೨೦೧೬ #[[ಗ್ವಾಟನಾಮೊ ಬೇ]] -ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿ ಚಿತ್ರ ಹಾಕಿದೆ. ೪-೩-೨೦೧೫ #[[ಬರ್ಮಾ]]--[[ಮಯನ್ಮಾರ್]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೨೦-೧-೨೦೧೬ #[[ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ-2015]] ತುಂಬಲಿದೆ ೨೧-೧-೨೦೧೬ #[[ಉಕ್ರೇನ್‌]] ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಮಸ್ಯೆ / ೨೪-೩-೨೦೧೪ #[[ಎಬೋಲಾ]]೧೬-೮-೨೦೧೪ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ‘ಎಬೋಲಾ’ ಕಾಯಿಲೆ #[[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]೨-೯-೨೦೧೪ರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ತುಂಬಿದೆ. #[[ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು]] ೨೯-೭-೨೦೧೭ #[[ಆಫ್ರಿಕಾ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದೆ ೧೨-೨-೨೦೧೬ #[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರ]]- ಆಡಳಿತದ ನಕ್ಷೆ ಹಾಕಿದೆ #[[ಪನಾಮ ಕಾಲುವೆ]] ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ೨೭-೬-೨೦೧೬ #[[ಸ್ಟಾರ್ ಅಲಯನ್ಸ್]]; [[ಸ್ಟಾರ್ ಅಲಯನ್ಸ್]]ಜಾಗತಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಒಕ್ಕೂಟವು ವಿಷಯ -೨೫-೬-೨೦೧೪ #[[ಮಲೇಷ್ಯಾ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ ವಿಮಾನ 370 ಅನಧಿಕೃತ ಕಣ್ಮರೆ]] ೨೯-೧೨-೨೦೧೪ #[[ತೆಹ್ರಿಕ್‌ ಎ ತಾಲಿಬಾನ್‌ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ (ಟಿಟಿಪಿ)]]==೨೯-೧೨-೨೦೧೪ #[[ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ ನಲ್ಲಿರುವ ಚಾರ್ಲಿ ಹೆಬ್ಡೊಗೆ ದಾಳಿ/7-1-2015]]೮-೧-೨೦೧೫ #[[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ನೀಸ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿ 2016]] ೧೫-೭-೨೦೧೬ #[[ಢಾಕಾದಲ್ಲಿ ದಾಳಿ:ಜುಲೈ 2016]] ೨೨-೭-೨೦೧೬ #[[ವಿಶ್ವದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] --- ೨-೬-೨೦೧೭ == ಭಾಷೆ == # *[[ಸಮುಚ್ಚಯ ಪದಗಳು]] ([[ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ]] ([[ಸಂಯುಕ್ತ ಪದಗಳು]])ಇದರಲ್ಲಿ ) - ದ್ವಯಗಳು, ತ್ರಯಗಳು, ಚತುರ್ ಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ (ತುಂಬಿದೆ -ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದೆ -೬-೧೦-೨೦೧೨) # *[[ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ]] :-ಲೇಖನ : ಕಾಪಿರೈಟಿನಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ.) # *[[ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] ಮತ್ತು [[ರಾಮಾಯಣ]]ತಿದ್ದುಪಡಿಮಾಡಿದೆ; ವಾಲ್ಮೀಕಿ -ಇದಕ್ಕೆ 'ಕೂಜಂತಮ್- 'ಶ್ಲೋಕ ಹಾಕಿದೆ # *ಶ್ರೀ [[ಕೇಶೀರಾಜ]]ರ [[ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ]] ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಶ್ರೀ [[ಜಿ.ನಾರಾಯಣ]]ಅವರ ವಿವರಣೆಯುಳ್ಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹಾಕಿದೆ. # * [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ‎]]; ಈ ಲಿಪಿಯ ಟೇಬಲ್ ಹಾಕಿವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. # *[[ತತ್ಸಮ ತದ್ಭವ‎]] - ಉಲ್ಲೇಖ ಹಾಕಿ -ವಿವರಣೆ ಹಾಕಿದೆ. # *[[ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ ಕ್ಯಾರಿ (ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕ ನಿಯೋಗ)|ವಿಲಿಯಂ ಕ್ಯಾರಿ]] ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ.ವಿಷಯ ಹಾಕಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುತ್ತೆ.೧೩-೯-೨೦೧೯ # *[[ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.೨೦೧೮. # *[[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಇತಿಹಾಸ]]--೧೦-೨-೨೦೧೫-[[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯ: ಆಂಗ್ಲೋ ಸ್ಯಾಕ್ಸನರ ಯುಗ]] # *[[ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ನಲ್ಲಿ ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿ ಉಲ್ಲೇಖ ಹಾಕಿ ವಿಕೀಕರಣಗಳಿಸಿದೆ. ೮-೭-೨೦೨೦ == ಕಲೆ == # [[ಗಮಕ|ಗಮಕ ಕಲೆ]] ೨೮-೩-೨೦೧೩ ಪೀಟಿಕೆ , ಅರ್ಥ, ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಗಮಕ.[[ಬಿ.ಎಸ್.ಚಂದ್ರಶೇಖರ]] == ಇತಿಹಾಸ == # *[[ಕುಂತಲ ದೇಶ‎]] - ಮೈ.ವಿ.ವಿ.ಕೋಶ ದ ವಿಷಯತುಂಬಿದೆ;೭-೬-೨೦೨೦ # *[[ಇಸ್ರೇಲಿನ ಇತಿಹಾಸ]] - ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ - ಉಲ್ಲೇಖ -ವರ್ಗ -ಲಿಂಕ್‍ಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದೆ.೮-೧೨-೨೦೧೯ # *[[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)‎]] -ವಿಕೀಕರಣಗೊಳಿಸಿ ಉಲ್ಲೇಖ ಸಂಪರ್ಕ ಹಾಕಿದೆ ೨೮-೭-೨೦೧೯ # *[[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಇತಿಹಾಸ]] ಹೊಸದು - ೫-೧೧-೨೦೧೮ # *[[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಚುಟುಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.- ೧-೧೧-೨೦೧೮ # *[[ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ]] ೩೧-೮-೨೦೧೮ # *[[ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ‎]] --೩-೯-೨೦೧೮ # *[[ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]]ಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹುತ್ರಿದುರ್ಗ ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗದ ಅವಶೇಷಗಳು೧೨-೭-೨೦೧೪ # *[[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಇತಿಹಾಸ]]--೧೦-೨-೨೦೧೫-[[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯ: ಆಂಗ್ಲೋ ಸ್ಯಾಕ್ಸನರ ಯುಗ]] ==ಒಟ್ಟು== *೬೨೮ ::೨೫-೩-೨೦೧೭ *೭೫೮ -- ೧೨-೮-೨೦೧೯ *+೨೦ --:೧೭-೪-೨೦೨೦ *೮೨೪ -(824)- ೧೧-೧೧-೨೦೨೦ *೧೭೮ ಫೈಲು ವಿಕಿಸೋರ್ಸಿನಲ್ಲಿ ೧೫-೬-೨೦೧೯/೨೩-೮/೧೯ *ಒಟ್ಟು= ೯೭೭ ಲೇಖನಗಳು. * ಬಳಕೆದಾರರ ಹೆಸರು: Bschandrasgr * ನೋಂದಾಯಿತ: 14:21, 10 ಆಗಸ್ಟ್ 2010 (9 years ago) * Number of attached accounts:109 ==ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದೆ== ವರ್ಗ- ಉಲ್ಲೇಖ ಹುಡುಕಿ ಹಾಕಿದೆ:೧೯-೧-೨೦೧೬ # *[[ರಘುರಾಮ ರಾಜನ್]] ಮೂಲ ಪುಟಕ್ಕೆ ತಂಬಿದೆ(ರಿ)೧೧-೧-೨೦೨೦ # *[[ಭಾರತೀಯರ ಜಾತಿಯ ಪಟ್ಟಿ]] ೫--೨೦೧೯ # *[[ಶೀಲಾ ದಿಕ್ಷಿತ್‎]] # *[[ಆಕರ ಕೋಶ]] ೧೧-೧೦-೨೦೧೬ # *[[ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಸಿಸಮ್]]- # *[[ಆಧುನಿಕ ಆಂಗ್ಲ ಸಾಹಿತ್ಯ]]- # *[[ಸಿಮೊನ್ ದಿ ಬೋವ್ಹೆರ್]]- # *[[ನಿಯೊ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಇಂಗ್ಲಿಶ್ ಸಾಹಿತ್ಯ]]- # *[[ಎ ರ್ಕೋಸ್ ಇನ್ ಜನರಲ್ ಲಿಂಗ್ವಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್]]- # *[[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಚರ್ಚೆ ಪುಟಕ್ಕೆ ಗೀತೆ-ಗಾಂಧಿ-ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ೭-೪-೨೦೧೬ # *3-7-2016 [[ಹಣ್ಣಿನ ನೊಣ]] [[:en:fruit fly|fruit fly]] Drosophilidae ಕ್ಕೆ ವರ್ಗ ಹಾಕಿ ಕನ್ನಡ 'ಗುಂಗಾಡಿ' ಹೆಸರು ಹಾಕಿದೆ. ಅನಾಥ-ಟೆಂಪಲೇಟ್ ಹಾಕಿದೆ # *[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಹವಳದಿಣ್ಣೆಯ ವಿಷಯ ಹಾಕಿದೆ ೧೭-೧೦-೨೦೧೬ ==ವಿಕಿ ಸೋರ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ== [[https://kn.wikisource.org/s/f ಸದಸ್ಯ:Bschandrasgr]] *ಟಿ.ಪಿ.ಕೈಲಾಸಂ ಸಾಹಿತ್ಯ- ೩ ಪುಟ ಹಾಕಿದೆ; ೭-೧೦-೨೦೧೯ *ಶರೀಫ ಸಾಹಿತ್ಯ ೧೫-೧೨-೨೦೧೬-[[ಶಿಶುನಾಳ ಶರೀಫರು]]ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಗೂಗಲ್:[[https://sites.google.com/site/kavanasangraha/Home/sharipha/shriph]] #ಶರೀಫ ಸಾಹಿತ್ಯ:[[https://kn.wikisource.org/wiki/ಶರೀಫ_ಸಾಹಿತ್ಯ]] #[[https://kn.wikisource.org/wiki/ಕೋಡಗನ_ಕೋಳಿ_ನುಂಗಿತ್ತಾ_ತಂಗಿ]] ೧೫-೧೨-೨೦೧೬ # ಕೋಡಗನ ಕೋಳಿ ನುಂಗಿತ್ತಾ ತಂಗಿ, # ಚಂದದಿ ಕೇಳಿದರ ವಿಸ್ತಾರ # ಗುಡಿಯ ನೋಡಿರಣ್ಣಾ ದೇಹದ # ಸ್ನೇಹ ಮಾಡಬೇಕಿಂಥವಳ! # ಮೋಹದ ಹೆಂಡತಿ ಸತ್ತ ಬಳಿಕ # ಒಳ್ಳೇ ನಾರಿ ಕಂಡೆ # ಅತ್ತ ಇತ್ತ ಹರಿದಾಡುವ ಮನಸಿಗೆ # ಅಗ್ಗದ ಅರವಿ ತಂದು # ಬಿದ್ದಿಯಬ್ಬೇ ಮುದುಕಿ # ಹುಟ್ಟಿದ ಹೊಲಿಮನಿ # ಸೋರುತಿಹುದು ಮನೆಯ ಮಾಳಿಗಿ # ತರವಲ್ಲ ತಗಿ ನಿನ್ನ ತಂಬೂರಿ # ದುಡ್ಡು ಕೆಟ್ಟದ್ದು ನೋಡಣ್ಣ # ಕೂ ಕೂ ಎನುತಿದೆ ಬೆಳವಾ # ಮನಸೇ ಮನಸಿನ ಮನಸ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು # ಅಳಬೇಡ ತಂಗಿ ಅಳಬೇಡ # ಗಿರಣಿ ವಿಸ್ತಾರ ನೋಡಮ್ಮ # ಎಲ್ಲರಂಥವನಲ್ಲ ನನ ಗಂಡ # ಚೋಳ ಕಡಿತು, ನನಗೊಂದು ಚೋಳ ಕಡಿತು # ಎಡಿ ಒಯ್ಯನು ಬಾರೆ ದೇವರಿಗೆ ===ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ=== *ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್:[[https://kn.wikisource.org/wiki/ಜೈಮಿನಿ_ಭಾರತ ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ]] # (ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಮೊದಲನೆಯ ಸಂಧಿ)ಮೊದಲಿನದು # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಎರಡನೆಯ ಸಂಧಿ ೨-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಮೂರನೆಯ ಸಂಧಿ ೩-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಂಧಿ ೫-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಐದನೆಯ ಸಂಧಿ ೬-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಆರನೆಯ ಸಂಧಿ ೬-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಏಳನೆಯ ಸಂಧಿ ೭-೫-೫೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಎಂಟನೆಯ ಸಂಧಿ ೮-೫-೨೦೧೭ #ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಸಂಧಿ ೮-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಸಂಧಿ ೮-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಹತ್ತನೆಯ ಸಂಧಿ ೮-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಸಂಧಿ ೮-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಸಂಧಿ ೮-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ ಹದಿಮೂರನೆಯ ಸಂಧಿ ೯-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಂಧಿ ೯-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಹದಿನೈದನೆಯ ಸಂಧಿ ೧೦-೫-೨೦೧೫ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಹದಿನಾರನೆಯ ಸಂಧಿ ೧೧-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಹದಿನೇಳನೆಯ ಸಂಧಿ ೧೧-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೆಯ ಸಂಧಿ ೧೧-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಸಂಧಿ ೧೧-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯ ಸಂಧಿ ---೧೧-೫-೨೦೧೬ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೆಯ ಸಂಧಿ‎ ---೧೧-೫-೨೦೧೬ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಇಪ್ಪತ್ಮೂರನೆಯ ಸಂಧಿ‎ ---೧೧-೫-೨೦೧೬ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಂಧಿ ---೧೧-೫-೨೦೧೬ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ಸಂಧಿ ---೧೩-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೆಯ ಸಂಧಿ ---೧೩-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಇಪ್ಪತ್ತೇಳನೆಯ ಸಂಧಿ ---೧೩-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೆಯ ಸಂಧಿ ---೧೩-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಭತ್ತನೆಯ ಸಂಧಿ ---೧೩-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಮುವತ್ತನೆಯ ಸಂಧಿ ---೧೩-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಮುವತ್ತೊಂದನೆಯ ಸಂಧಿ ---೧೩-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಮುವತ್ತೆರಡನೆಯ ಸಂಧಿ ---೧೩-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಮುವತ್ತ್ಮೂರನೆಯ ಸಂಧಿ ---೧೩-೫-೨೦೧೭ # ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ/ಮುವತ್ತ್ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಂಧಿ ---೧೩-೫-೨೦೧೭ *೩೪ ಸಂಧಿ; ೧೯೦೭ ಪದ್ಯ;೭-೫-೨೦೧೭ ರಿಂದ ೨ನೇ ಸಂದಿಯಿಂದ ೧೩-೫-೨೦೧೭ಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣ ಪಾಠ ತುಂಬಿದೆ. ===ಪಂಪ ಭಾರತ=== *ವಿಕಿ ಸೊರ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ: *[https://kn.wikisource.org/s/18ಪಂಪ_ಭಾರತ ಪಂಪ ಭಾರತ] *ಪಂಪ ಬಾರತ: [https://kn.wikisource.org/wiki/%E0%B2%AA%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%A4] *ಅಶ್ವಾಸಗಳು (ಸಂಧಿಗಳು):೧ - ೨- ೩ - ೪ - ೫ - ೬ - ೭ -೮- ೯- ೧೦- ೧೧- ೧೨- ೧೩- ೧೪) ==ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ== *ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ::[https://kn.wikisource.org/s/1i5i ಕುಮಾರವ್ಯಾಸಭಾರತ-ಸಟೀಕಾ] *'''೧.ಆದಿಪರ್ವ''' ::೧.ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ/ಸಟೀಕಾ (ಪರ್ವ-೧::ಸಂಧಿ-೧)|ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ/ಸಟೀಕಾ (ಆದಿಪರ್ವ-೧::ಸಂಧಿ-೧) ::೨.ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ/ಸಟೀಕಾ (ಪರ್ವ-೧::ಸಂಧಿ-೨) ::೩.ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ/ಸಟೀಕಾ (ಪರ್ವ-೧::ಸಂಧಿ-೩) ::೪.ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ/ಸಟೀಕಾ (ಪರ್ವ-೧::ಸಂಧಿ-೪) ::೫.ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ/ಸಟೀಕಾ (ಪರ್ವ-೧::ಸಂಧಿ-೫) ::೬.ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ/ಸಟೀಕಾ (ಪರ್ವ-೧::ಸಂಧಿ-೬) ::೭.ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ/ಸಟೀಕಾ (ಪರ್ವ-೧::ಸಂಧಿ-೭) ::೮.ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ/ಸಟೀಕಾ (ಪರ್ವ-೧::ಸಂಧಿ-೮) ===೪.ವಿರಾಟಪರ್ವ=== ::೧.ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ/ಸಟೀಕಾ (೪-ವಿರಾಟಪರ್ವ::ಸಂಧಿ-೧) ::೨.ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ/ಸಟೀಕಾ (೪-ವಿರಾಟಪರ್ವ::ಸಂಧಿ-೨) ::೩.ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ/ಸಟೀಕಾ (೪-ವಿರಾಟಪರ್ವ::ಸಂಧಿ-೩) ::೩.ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ/ಸಟೀಕಾ (೪-ವಿರಾಟಪರ್ವ::ಸಂಧಿ-೪) ::೩.ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ/ಸಟೀಕಾ (೪-ವಿರಾಟಪರ್ವ::ಸಂಧಿ-೫) ::೩.ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ/ಸಟೀಕಾ (೪-ವಿರಾಟಪರ್ವ::ಸಂಧಿ-೬) ::೩.ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ/ಸಟೀಕಾ (೪-ವಿರಾಟಪರ್ವ::ಸಂಧಿ-೭) ::೩.ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ/ಸಟೀಕಾ (೪-ವಿರಾಟಪರ್ವ::ಸಂಧಿ-೮) ==೧೦ ಗದಾಪರ್ವ== *ಸಂಧಿ-: ೧; ೨; ೩; ೪; ೫;೬; ೭; ೮; ೯; == ಸ್ವಂತ: == *ವರ್ಡ್ ನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾಕ್ಕೆ ಹಾಕಲು -ತಂತ್ರಾಂಶ -[[http://www.microsoft.com/en-us/download/details.aspx?id=12298]] *ಸಲಹೆ ಕೇಳಲು :೧- [[ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿ]] • *೨ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿ]]([[ಸದಸ್ಯ:Radhatanaya]])ವರ್ಡ್ ನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಅಕ್ಕೆ ಹಾಕಲು -ತಂತ್ರಾಂಶ ಇಲ್ಲಿದೆ -ಪವನಜರ ಸಲಹೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಶಸ್ತ್ರ ಬಂಡಾಯ]] <!---BSCSAGARA---> ==ಸಂಪರ್ಕ-೧== *[[ಸದಸ್ಯ:Dr.K.Soubhagyavathi]] *ವೆಬ್‌ಚಾಟ್ - ಫ್ರೀನೋಡ್ - [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-kn ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಕನ್ನಡ ಚಾನಲ್] *[https://kn.wikipedia.org/s/15rm ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Automatic taxobox/doc] *[https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%87%E0%B2%B7:SpecialPages ವಿಶೇಷ ಪುಟಗಳು] [[ವರ್ಗ:ಸದಸ್ಯರು kn]] [[ವರ್ಗ:ಸದಸ್ಯರು kn-N]] [[ವರ್ಗ:ಸದಸ್ಯರು kn-4]] [[ವರ್ಗ:ಸದಸ್ಯರು en]] [[ವರ್ಗ:ಸದಸ್ಯರು en-3]] [[ವರ್ಗ:ಸದಸ್ಯರು hi]] ==[[ಎನ್.ಸಿ.ಸಿ]]== [ಗಮನಿಸಿ-ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕೆಡೆಟ್ ಕೋರ್ (ಎನ್.ಸಿ.ಸಿ)corps ಇದರ ಉಚ್ಛಾರ ಕೋರ್ = ದಳ; corpse=ಕಾರ್ಪ್ಸ್=ಹೆಣ] ಈ ವಿಚಾರ [[ಎನ್.ಸಿ.ಸಿ]] - [[ಎನ್ ಸಿ ಸಿ]] ಈ ತಾಣಕ್ಕೆ ಹಾಕಿದೆ. == ಫೋಟೋ ಲೈಸನ್ಸ್ == :https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Copyright_rules_by_territory#cite_note-27 *ಸ್ವಂತ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹಾಕುವುದು: you can tag it with {{self|GFDL|cc-by-sa-all} == ಕಾಣಿಕೆಗಳು == *[[ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಜನ್ನರ್]] *[[ಕಮಲಾದಾಸ್]]ಗೆ ಹಿಂದೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕವನದ ೪ಸಾಲು ಹಾಕಿದ್ದು -ಈಗ ಅದರ ಭಾವಾನುವಾದ ಹಾಕಿದೆ.೧೨-೧೧-೨೦೧೪ *[[ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ]] ಕೊನೆಯ ಪ್ಯಾರಾ ದ ಟೀಕೆ ಬಗ್ಗೆ ವಿರೋಧ ಚರ್ಚೆಗೆ ಹಾಕಿದೆ *[[ಸಾವರಕರ್]] ಚರ್ಚೆ ಗೆ ಅವರ ಗೋವಿನ ಬಗೆಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ೧೮-೯-೨೦೧೪ *[[ತೆಲಂಗಾಣ]]- ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ -ವಿಧಾನ ಸಭೆ - ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸ (ಚರ್ಚಾಪಟದಲ್ಲಿ ವಿವರ) *[[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] -೨-೯-೨೦೧೪ರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ತುಂಬಿದೆ *[[ಕಾಳಿದಾಸ]] ತಿದ್ದುಪಡಿ.೩೦-೮-೨೦೧೪ *[[ಎಬೋಲಾ]]-೧೬-೮-೨೦೧೪ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ‘ಎಬೋಲಾ’ ಕಾಯಿಲೆ *[[ಎಸ್.ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣನ್]] ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣೆಗೆ ಕ್ರಯೋಜನಿಕ್ ಎಂಜಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋದನೆ ಮಾಡಿದ ವಿಜ್ಞಾನಿ.೨೦-೭-೨೦೧೪ == ಹುಡುಕುವ ತಾಣ == *ಅನುವಾದ :https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:PageTranslation *[[:en:Great Trigonometrical Survey of Himalayas]] {| class="wikitable" |- |***ಕನ್ನಡ ಬಾವುಟ *** |-bgcolor="Yellow" |<big>!</big> |-bgcolor="Red" |<big>!</big> |} *ವರ್ಗ:ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳು *ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Chembox Elements:ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ. * Simple English Wikipedia, the free encyclopedia- [https://simple.wikipedia.org/wiki/Universe Universe] - ==ನೋಡಿ== *[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.google.android.apps.inputmethod.hindi&hl=en ಕೀಲಿಮಣೆ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್]. *[https://www.google.com/intl/kn/inputtools/try/ ಇನ್‌ಪುಟ್ ಪರಿಕರ]. *[https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%87%E0%B2%B7:CentralAuth/Bschandrasgr ಒಟ್ಟು ಸಂಪಾದನೆ] *ವಿಕಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು:[https://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaKN.htm#editor_activity_levels] == ಅಂಕಣ == * |}{| border="1" cellspacing="0" width="80%" * |- * ! colspan="15" | ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಗಳು * |- * | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಗಳು‍''' || ಯ || ರ || ಱ || ಲ || ವ || ಶ || ಷ || ಸ || ಹ || ಳ|| ೞ {| border="1" cellspacing="0" width="80%" |- ! colspan="15" | ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಗಳು |- | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಗಳು‍''' || ಯ || ರ || ಱ || ಲ || ವ || ಶ || ಷ || ಸ || ಹ || ಳ|| ೞ |} ==[[ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್ಸ್]] ಪ್ರಾರ್ಥನೆ== *⇦∈c➨ == [[ಫೀಫಾ]] -World Cup 2014 == *[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಚಂದಾದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ]] ೨೦-೬-೨೦೧೪ *[[ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ]] ೨೬-೨೦೧೪ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳ ಅಂಕಿಅಂಶ *[[ಮನೆ ಮದ್ದು]]೨೭-೬-೨೦೧೪ ನುಗ್ಗೇಕಾಯಿ ;ಕಾಕಮಾಚಿ ; ದೂರ್ವೆ ಹುಲ್ಲು ;ಮನೆ ಲೇಹ್ಯ; *ಬಂದರು ಮತ್ತು ಪೋರ್ಟ್ ಗಳಿಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ -[[ಬಂದರು]] ತಾಣಕ್ಕೆ ತುಂಬಿದೆ ==ಬಾಕ್ಸ್-೩== {{flagicon|India}} *right {{Quote_box| width=23em|left|align=left|quote= ==wikitable align=right== *align="right" {| class="wikitable" | align="right" |- |ಭಾವಾನುವಾದ||ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ |- |ಶ್ರೀಮತಿ ಕಮಲದಾಸರ||The Looking Glass='ಕನ್ನಡಿ' |- |} <br/> <br/> ==ಇತ್ಯಾದಿ== *https://en.wikipedia.org/wiki/Indian_states_ranking_by_literacy_rate <!--- *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪ್ರಯೋಗ ಶಾಲೆ]] *[ಚಿತ್ರ:ಬಿ.ಎಸ್. ಚಂದ್ರಶೇಖರ.jpg|thumb||right|120px] *[[ಸದಸ್ಯ:Bscsagar]] ---> {{Quote box |quote =-ಪಿ. ಜಯರಾಜ್ ಮತ್ತು ಜೆ. ಬೆನ್ನಿಕ್ಸ್ ಅವರ ಕಸ್ಟೋಡಿಯಲ್ ಸಾವು * ದಿನಾಂಕ:- ಜೂನ್ 19–23, 2020 * ಸಮಯ:- 7:45 PM IST, UTC + 05: 30 * ಸ್ಥಳ:- ಸಾಥನ್‌ಕುಲಂ, ತೂತುಕುಡಿ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಭಾರತ. * ಸಾವುಗಳು:- ಪಿ.ಜಯರಾಜ್ (ವಯಸ್ಸು 59) ಜೆ. ಬೆನ್ನಿಕ್ಸ್ (ವಯಸ್ಸು 31) * ವಿಚಾರಣೆ:- ಮೂವರು ವೈದ್ಯರು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದರು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ವೀಡಿಯೊ-ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. * ಬಂಧನ: ಶ್ರೀಧರ್ :: ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ::ರಘು ಗಣೇಶ. ::ಮುರುಗನ್ ::ಮುತ್ತು ರಾಜ್ * ವಿಚಾರಣೆ(ಟ್ರಯಲ್):-ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ * ಮೃತರ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣ: ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಉಲ್ಲಂಘನೆ |width = 23em |align = right .}} == ಸಂಪರ್ಕಗಳು == *ಇಂ. ನಿಘಂಟು:[https://www.thefreedictionary.com/] *‍ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು:[https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%87%E0%B2%B7:Statistics ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು] *facebook: [https://www.facebook.com/chandrashekharabs] *[[ಅಮಿತ್ ಶಾ]] ರೆಪ.ನಾಟ್ ಫೌಂಡ್/ ೧೦-೯-೨೦೧೭ *ವರ್ಡ್ ನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಅಕ್ಕೆ ಹಾಕಲು -ತಂತ್ರಾಂಶ -[[http://www.microsoft.com/en-us/download/details.aspx?id=12298]] <!--- *ವರ್ಗ:ಬ್ಯಾಬೆಲ್ ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳು [[ವರ್ಗ:ಸದಸ್ಯರು kn]] [[ವರ್ಗ:ಸದಸ್ಯರು kn-N]] [[ವರ್ಗ:ಸದಸ್ಯರು kn-4]] [[ವರ್ಗ:ಸದಸ್ಯರು en]] [[ವರ್ಗ:ಸದಸ್ಯರು en-3]] [[ವರ್ಗ:ಸದಸ್ಯರು hi]] *[[ಸದಸ್ಯ:Ananth subray]] *[[ಸದಸ್ಯ:AnanthKC/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] *[[ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಬಿ.ಎಸ್.ಚಂದ್ರಶೇಖರ‎]] *[[ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pavanaja‎]] *[[ಸದಸ್ಯ:Shushruth]] *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸಮುದಾಯ ಪುಟ]] *[[ಸದಸ್ಯ:M G Harish/Scripts]][[M G Harish/Scripts]] *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಅರಳಿ ಕಟ್ಟೆ/ಇತರ ಚರ್ಚೆ]] *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಅರಳಿ ಕಟ್ಟೆ - ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷಗಳ ಚರ್ಚೆ]] *[[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Omshivaprakash]] *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಅರಳಿ ಕಟ್ಟೆ/ಇತರೆ-archive1]] *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಅರಳಿ ಕಟ್ಟೆ/ಕಾರ್ಯನೀತಿ ಚರ್ಚೆ-archive೫]] *[[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kpbolumbu]] *-ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ 9739811664 ಮಿಂಚಂಚೆ: ananth.subray gmail.com ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಅನಂತ್ ಸುಬ್ರಾಯ್ *[[ಯಾದವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ‎]];ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು ಮುಂದುವರೆಯುವುದೇ? (ಮುಂದುವರೆಯುವುದರ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು{{ICCU} * [[ವರ್ಗ:ಸದಸ್ಯರು kn]] [[ವರ್ಗ:ಸದಸ್ಯರು kn-N]] [[ವರ್ಗ:ಸದಸ್ಯರು kn-4]] *[[ವರ್ಗ:ಸದಸ್ಯರು en]] [[ವರ್ಗ:ಸದಸ್ಯರು en-3]] [[ವರ್ಗ:ಸದಸ್ಯರು hi]] *[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸದಸ್ಯರು]] *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಅಗತ್ಯ ಲೇಖನಗಳು]] *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಯೋಜನೆ/ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆ ೨೦೧೬-೧೭]] *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಯೋಜನೆ/ವಿಜ್ಞಾನ ದಿನಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ತಿಂಗಳು ಯೋಜನೆ ೨೦೧೭]] *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಅರಳಿ ಕಟ್ಟೆ]] --ಲೋಕೇಶ ಕುಂಚಡ್ಕ ಮತ್ತು ಅನವಶ್ಯಕ ಕೀಟಲೆ- ---> *[[ಸದಸ್ಯ:Bschandrasgr/sandbox]] *[BSCSAGARA] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸದಸ್ಯರು]] aj5v3ucf50v69hh83atrbpq0e2v5lcm 0 36579 1383925 1364899 2026-08-22T16:37:31Z ~2026-46006-92 101291 /* ಹಬ್ಬ */ 1383925 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = village |native_name=ಶಿರಕನಹಳ್ಳಿ |other_name= |taluk_names=[[ವಿಜಯಪುರ]] |nearest_city=[[ವಿಜಯಪುರ]] |parliament_const=[[ವಿಜಯಪುರ]] |assembly_const=[[ನಾಗಠಾಣ]] |latd = 16.1833 |longd = 75.7000 |state_name=ಕರ್ನಾಟಕ |district=[[ವಿಜಯಪುರ]] |leader_title= |leader_name= |altitude=770 |population_as_of=2011 | population_total= | population_density= |area_magnitude= |area_total= |area_telephone= |postal_code= |vehicle_code_range= KA-28 }} '''ಶಿರಕನಹಳ್ಳಿ''' ಗ್ರಾಮವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಇಂಡಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ==ಭೌಗೋಳಿಕ== ಗ್ರಾಮವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ 16* 31' 10"x ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು 75* 31' 19" ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ===ಹವಾಮಾನ=== * <big>ಬೆಸಿಗೆ-ಚಳಿಗಾಲ</big>ದಲ್ಲಿ ಹವಾಗುಣವು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ 43 ಡಿಗ್ರಿವರೆಗೆ(ಎಪ್ರೀಲನಲ್ಲಿ), ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ 9 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. * <big>ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ</big> - 35&nbsp;°C-43&nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ * <big>ಚಳಿಗಾಲ</big> ಮತ್ತು * <big>ಮಳೆಗಾಲ</big> - 18&nbsp;°C-30&nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್. * ಮಳೆ - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆ 300 - 600ಮಿಮಿ ಗಳಸ್ಟು ಆಗಿರುತ್ತದೆ. * ಗಾಳಿ -ಗಾಳಿ ವೇಗ 18 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ), 19 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜುಲೈ)ಹಾಗೂ 17 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್) ಇರುತ್ತದೆ. ===ಜನಸಂಖ್ಯೆ=== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 2500 ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 1300 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1200 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ===ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ=== ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ <big>ಕನ್ನಡ</big>. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ. ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಜೋಳ. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]],[[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. ಜವಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. <big>ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ</big>, ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣಿ ಬದನೆಯಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ. ===ಕಲೆ=== [[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]] ಅಪ್ಪಟ <big>ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ</big> ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುರುಷರು ದೋತ್ರ, ನೆಹರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ರುಮಾಲು(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಮಹಿಳೆಯರು [[ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ]] ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಭಾಷೆ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ [[ಕನ್ನಡ]]. ಇದರೊಂದಿಗೆ [[ಹಿಂದಿ]] ಹಾಗೂ [[ಮರಾಠಿ]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ==ದೇವಾಲಯ== * ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾದೇವಿ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಪಾಂಡುರಂಗ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಹಣಮಂತ ದೇವಾಲಯ *. ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದರಾಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ *. ಶ್ರೀ ಅಡವಿಲಿಂಗ ಮಹಾರಾಜರ ದೇವಾಲಯ *. ಶ್ರೀ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ದೇವಾಲಯ ==ಮಸೀದಿ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ದರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ಮಸೀದಿ ಇದೆ. ==ನೀರಾವರಿ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಶತ 50 ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಬ್ಬು, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು, ಪಪ್ಪಾಯ, ಅರಿಶಿನ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಕೃಷಿ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವೇ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೫% ಜನರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೫% ಭೂಮಿ ಮಾತ್ರ ನೀರಾವರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಉಳಿದ ೮೫% ಭೂಮಿ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಅವಲಂಭಿಸಿದೆ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ===ಉದ್ಯೋಗ=== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ 70% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ, ದನಗಳ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ. ===ಬೆಳೆ=== <big>ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ, ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ <big>ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು</big> ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಕಬ್ಬು, ದಾಳಿಂಬೆ, ನಿಂಬೆ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಅರಿಸಿಣ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ) ಇತ್ಯಾದಿ. <big>ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಬದನೆಕಾಯಿ, ಟೊಮ್ಯಾಟೊ, ಹೀರೇಕಾಯಿ, ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ, ಗೆಣಸು, ಗಜ್ಜರಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಮೊಲಂಗಿ, ಅವರೆಕಾಯಿ, ಪಡವಲಕಾಯಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ಮೆಂತೆ ಪಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೊತಂಬರಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಹಬ್ಬ== ಗ್ರಾಮದೇವತೆ ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಯ ಜಾತ್ರೆ ಅಡಿವಿ ಲಿಂಗ ಮಹಾರಾಜರ ಜಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಜಯಂತಿಗಳು ಮಾಡಲಾಗುವುದು. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕಾರ ಹುಣ್ಣುಮೆ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಉರಸು ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಗಳು ಇವೆ. ==ಸಾಕ್ಷರತೆ== ಗ್ರಾಮದ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು ೬೭%. ಅದರಲ್ಲಿ ೭೫% ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ ೫೫% ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ==ರಾಜಕೀಯ== ಗ್ರಾಮವು [[ವಿಜಯಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == [[ವಿಜಯಪುರ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]] {{ಬಿಜಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕು]] dd0ebvkjnl532ohm8ppmb45pkld1f4f 10 40368 1383902 1303211 2025-08-02T17:49:53Z en>W.andrea 0 Clarify examples for the *link templates: use the mentioned templates, to demonstrate linking. 1383902 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = IPA templates | title = [[International Phonetic Alphabet|IPA]] templates | state = {{{state<includeonly>|expanded</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | group1 = Inline | list1 = child | 1_group1 = Formatting | 1_list1 = * {{tl|IPA}} * {{tl|IPA link}} * {{tl|IPAblink}}&nbsp;{{IPAblink|a}} * {{tl|IPAslink}}&nbsp;{{IPAslink|a}} * {{tl|IPAalink}}&nbsp;{{IPAalink|a}} * {{tl|IPAplink}} * {{tl|angbr IPA}} * {{tl|IPA double slash}} * {{tl|Chinese tone letter}} * {{tl|Audio-IPA}} | 1_group2 = Conversion | 1_list2 = <!-- IPAc-xx templates used in more than 100 articles as of Sept 2023 --> * {{tl|IPAc-ar}} * {{tl|IPAc-en}} * {{tl|IPAc-cmn}} * {{tl|IPAc-hu}} * {{tl|IPAc-pl}} * {{tl|IPAc-yue}} * {{tls|X-SAMPA to IPA}} | 1_group3 = Maintenance | 1_list3 = * {{tl|Needs IPA}} * {{tl|Pronunciation needed}} | group2 = Charts | list2 = * {{tl|IPA vowels}} * {{tl|IPA pulmonic consonants}} * {{tl|IPA non-pulmonic consonants}} * {{tl|IPA co-articulated consonants}} * {{tl|IPA affricates}} | group3 = Guidance | list3 = * {{tl|IPA navigation}} * {{tl|Infobox IPA}} * {{tl|IPA notice}} * {{tl|WikiIPA}} * {{tl|IPA key}} * {{tl|IPA keys}} * {{tl|IPA language category}} | group4 = Meta templates | list4 = * {{tl|IPA symbol}} * {{tl|IPA audio link}} * {{tl|IPA common}} * {{tl|IPA soundbox}} * {{tl|IPA notice/msg}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> hzu1qox7ise8ewigabpy7mekb64slkg 1383903 1383902 2026-08-22T15:37:12Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:IPA_templates]] 1383902 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = IPA templates | title = [[International Phonetic Alphabet|IPA]] templates | state = {{{state<includeonly>|expanded</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | group1 = Inline | list1 = child | 1_group1 = Formatting | 1_list1 = * {{tl|IPA}} * {{tl|IPA link}} * {{tl|IPAblink}}&nbsp;{{IPAblink|a}} * {{tl|IPAslink}}&nbsp;{{IPAslink|a}} * {{tl|IPAalink}}&nbsp;{{IPAalink|a}} * {{tl|IPAplink}} * {{tl|angbr IPA}} * {{tl|IPA double slash}} * {{tl|Chinese tone letter}} * {{tl|Audio-IPA}} | 1_group2 = Conversion | 1_list2 = <!-- IPAc-xx templates used in more than 100 articles as of Sept 2023 --> * {{tl|IPAc-ar}} * {{tl|IPAc-en}} * {{tl|IPAc-cmn}} * {{tl|IPAc-hu}} * {{tl|IPAc-pl}} * {{tl|IPAc-yue}} * {{tls|X-SAMPA to IPA}} | 1_group3 = Maintenance | 1_list3 = * {{tl|Needs IPA}} * {{tl|Pronunciation needed}} | group2 = Charts | list2 = * {{tl|IPA vowels}} * {{tl|IPA pulmonic consonants}} * {{tl|IPA non-pulmonic consonants}} * {{tl|IPA co-articulated consonants}} * {{tl|IPA affricates}} | group3 = Guidance | list3 = * {{tl|IPA navigation}} * {{tl|Infobox IPA}} * {{tl|IPA notice}} * {{tl|WikiIPA}} * {{tl|IPA key}} * {{tl|IPA keys}} * {{tl|IPA language category}} | group4 = Meta templates | list4 = * {{tl|IPA symbol}} * {{tl|IPA audio link}} * {{tl|IPA common}} * {{tl|IPA soundbox}} * {{tl|IPA notice/msg}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> hzu1qox7ise8ewigabpy7mekb64slkg 10 40442 1383896 1303201 2026-03-06T18:00:23Z en>MusikBot II 0 Changed protection settings for "[[Template:IPAblink]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]]: 2503 transclusions ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require extended confirmed access] (indefinite) [Move=Require administrator access] (indefinite)) 1303200 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:IPA symbol|link|symbol={{{1|}}}|text={{{2|}}}|prefix=&#91;|suffix=&#93;|audio={{{audio|}}}|errortext={{{errortext|}}}}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 1anzyqmgvf3cz4ea8lut74ea8fj3zvu 1383897 1383896 2026-08-22T15:37:12Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:IPAblink]] 1303200 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:IPA symbol|link|symbol={{{1|}}}|text={{{2|}}}|prefix=&#91;|suffix=&#93;|audio={{{audio|}}}|errortext={{{errortext|}}}}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 1anzyqmgvf3cz4ea8lut74ea8fj3zvu 10 48130 1383986 999674 2025-01-31T20:34:38Z en>Ahecht 0 add title 1383986 wikitext text/x-wiki <span class="plainlinks" {{SAFESUBST:<noinclude />#if:{{{title|}}}|title="{{{title}}}"}}>{{SAFESUBST:<noinclude />#if:{{{2|{{{NAME|{{{name|}}}}}}}}} |[{{{1|{{{URL|{{{url}}}}}}}}} {{{2|{{{NAME|{{{name|}}}}}}}}}] |[{{{1|{{{URL|{{{url}}}}}}}}}] }}</span><noinclude> {{documentation}} </noinclude> tnn2j63zqibg0wrwcfdfe7q89hnu46f 1383987 1383986 2026-08-23T06:11:55Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Plain_link]] 1383986 wikitext text/x-wiki <span class="plainlinks" {{SAFESUBST:<noinclude />#if:{{{title|}}}|title="{{{title}}}"}}>{{SAFESUBST:<noinclude />#if:{{{2|{{{NAME|{{{name|}}}}}}}}} |[{{{1|{{{URL|{{{url}}}}}}}}} {{{2|{{{NAME|{{{name|}}}}}}}}}] |[{{{1|{{{URL|{{{url}}}}}}}}}] }}</span><noinclude> {{documentation}} </noinclude> tnn2j63zqibg0wrwcfdfe7q89hnu46f 0 50580 1384061 1341277 2026-08-23T09:53:08Z Ziv 92051 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Kimssmall.jpg]] → [[File:KIMS Logo.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:KIMS Logo.jpg]] 1384061 wikitext text/x-wiki {{Infobox University |image = [[Image:KIMS Logo.jpg|border|150px|KIMS, Hubli Logo]] |name = ಕರ್ನಾಟಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ <br /> Karnataka Institute of Medical Sciences(Karnataka Medical College) |established = August 1957 |type = [[Private school|Autonomous]] |dean = Dattattreya Bant|city =ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, |state = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] |country = [[ಭಾರತ]] |students =600 ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು<br />103 ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು <br /> 100 ಶುಶ್ರೂಷಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು<br />100 ಪ್ಯಾರಮೆಡಿಕಲ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು |faculty = 334 |campus = [[urban area|Urban]] |website= [http://kimshubli.org/ www.kimshubli.org] |logo =<!-- Image with inadequate rationale removed: --> |endowment= }} '''ಕರ್ನಾಟಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ'''ವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]] ನಗರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ== [http://www.kimshubli.org/site/index.php ಕರ್ನಾಟಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಸಂಸ್ಥೆದ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224113814/http://www.kimshubli.org/site/index.php |date=2013-12-24 }} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ]] [[ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] jbrf4erwvu43y9qb0cgwqsq3hurgj23 828 56052 1383898 1303203 2026-04-18T03:49:58Z en>Pppery 0 Changed protection settings for "[[Module:IPA symbol]]" ([Edit=Require extended confirmed access] (indefinite) [Move=Require extended confirmed access] (indefinite)) 1383898 Scribunto text/plain local data = mw.loadData('Module:IPA symbol/data').data local p = {} local gsub = mw.ustring.gsub local len = mw.ustring.len local sub = mw.ustring.sub local function reverseLook(t, s) local ret for i = 1, len(s) - 1 do -- Look for 2-char matches first ret = t[sub(s, i, i + 1)] or t[sub(s, i, i)] if ret then return ret end end ret = t[sub(s, -1)] -- Last character if ret then return ret end end local function returnData(s, dataType) for _, v in ipairs(data.univPatterns) do s = gsub(s, v.pat, v.rep) end local key = s for _, v in ipairs(data.keyPatterns) do key = gsub(key, v.pat, v.rep) end local ret = data.sounds[key] or data.diacritics[key] or reverseLook(data.diacritics, s) if ret and dataType then if ret[dataType] then ret = ret[dataType] else error(string.format('Invalid data type "%s"', dataType)) end end return ret end local function returnErrorCat() return require('Module:Category handler').main({ true }) and '[[Category:International Phonetic Alphabet pages needing attention]]' or '' end local function returnError(s) return string.format( '<span class="error">Error using {{[[Template:IPA symbol|IPA symbol]]}}: "%s" not found in list</span>%s', s, returnErrorCat()) end function p._main(s, errorText, output) return returnData(s, output or 'article') or errorText or returnError(s) end function p.main(frame) local args = {} for k, v in pairs(frame.args) do args[k] = v ~= '' and v end if not args.symbol then return '' -- Exit early end if args.errortext == 'blank' then args.errortext = '' end return p._main(args.symbol, args.errortext, args.output) end function p._link(s, displayText, prefix, suffix, audio, addSpan, errorText) local t = returnData(s) if t then s = string.format('%s[[:%s|%s]]%s', prefix or '', t.article, displayText or s, suffix or '') if addSpan ~= 'no' then local span = mw.html.create('span'):addClass('IPA'):attr('lang', 'und-Latn-fonipa') if prefix or suffix then span:addClass('nowrap'):attr('title', 'Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)') end s = tostring(span:wikitext(s)) end if audio then audio = require('Module:Yesno')(audio, audio) audio = audio == true and t.audio or audio if audio ~= '' then audio = ' ' .. mw.getCurrentFrame():expandTemplate{ title = 'Template:Audio', args = { audio, '', help = 'no' } } end else audio = '' end return s .. audio else return errorText or returnError(s) end end function p.link(frame) local args = {} for k, v in pairs(frame.args) do args[k] = v ~= '' and v end if not args.symbol then return '' -- Exit early end if args.errortext == 'blank' then args.errortext = '' end return p._link(args.symbol, args.text, args.prefix, args.suffix, args.audio, args.span, args.errortext) end return p gb8hatz11otj9sad852ri3vf35ucx3c 1383899 1383898 2026-08-22T15:37:12Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:IPA_symbol]] 1383898 Scribunto text/plain local data = mw.loadData('Module:IPA symbol/data').data local p = {} local gsub = mw.ustring.gsub local len = mw.ustring.len local sub = mw.ustring.sub local function reverseLook(t, s) local ret for i = 1, len(s) - 1 do -- Look for 2-char matches first ret = t[sub(s, i, i + 1)] or t[sub(s, i, i)] if ret then return ret end end ret = t[sub(s, -1)] -- Last character if ret then return ret end end local function returnData(s, dataType) for _, v in ipairs(data.univPatterns) do s = gsub(s, v.pat, v.rep) end local key = s for _, v in ipairs(data.keyPatterns) do key = gsub(key, v.pat, v.rep) end local ret = data.sounds[key] or data.diacritics[key] or reverseLook(data.diacritics, s) if ret and dataType then if ret[dataType] then ret = ret[dataType] else error(string.format('Invalid data type "%s"', dataType)) end end return ret end local function returnErrorCat() return require('Module:Category handler').main({ true }) and '[[Category:International Phonetic Alphabet pages needing attention]]' or '' end local function returnError(s) return string.format( '<span class="error">Error using {{[[Template:IPA symbol|IPA symbol]]}}: "%s" not found in list</span>%s', s, returnErrorCat()) end function p._main(s, errorText, output) return returnData(s, output or 'article') or errorText or returnError(s) end function p.main(frame) local args = {} for k, v in pairs(frame.args) do args[k] = v ~= '' and v end if not args.symbol then return '' -- Exit early end if args.errortext == 'blank' then args.errortext = '' end return p._main(args.symbol, args.errortext, args.output) end function p._link(s, displayText, prefix, suffix, audio, addSpan, errorText) local t = returnData(s) if t then s = string.format('%s[[:%s|%s]]%s', prefix or '', t.article, displayText or s, suffix or '') if addSpan ~= 'no' then local span = mw.html.create('span'):addClass('IPA'):attr('lang', 'und-Latn-fonipa') if prefix or suffix then span:addClass('nowrap'):attr('title', 'Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)') end s = tostring(span:wikitext(s)) end if audio then audio = require('Module:Yesno')(audio, audio) audio = audio == true and t.audio or audio if audio ~= '' then audio = ' ' .. mw.getCurrentFrame():expandTemplate{ title = 'Template:Audio', args = { audio, '', help = 'no' } } end else audio = '' end return s .. audio else return errorText or returnError(s) end end function p.link(frame) local args = {} for k, v in pairs(frame.args) do args[k] = v ~= '' and v end if not args.symbol then return '' -- Exit early end if args.errortext == 'blank' then args.errortext = '' end return p._link(args.symbol, args.text, args.prefix, args.suffix, args.audio, args.span, args.errortext) end return p gb8hatz11otj9sad852ri3vf35ucx3c 828 56054 1383900 1303205 2026-08-07T09:45:00Z en>Theknightwho 0 1383900 Scribunto text/plain local data = { sounds = {}, diacritics = {}, univPatterns = { { pat = "g", -- Latin Small Letter G rep = "ɡ" -- Latin Small Letter Script G }, { pat = "ᵍ", -- Modifier Letter Small G rep = "ᶢ" -- Modifier Letter Small Script G }, { pat = "l̴", -- 'l' + Combining Tilde Overlay rep = "ɫ" -- Latin Small Letter L with Middle Tilde }, { pat = "ˁ", -- Modifier Letter Reversed Glottal Stop rep = "ˤ" -- Modifier Letter Small Reversed Glottal Stop }, { pat = "’", -- Right Single Quotation Mark rep = "ʼ" -- Modifier Letter Apostrophe }, { pat = "ı", -- Latin Small Letter Dotless I rep = "i" -- Latin Small Letter I }, { pat = "ȷ", -- Latin Small Letter Dotless J rep = "j" -- Latin Small Letter J }, { pat = "ʇ", -- Latin Small Letter Turned T rep = "ǀ" -- Latin Letter Dental Click }, { pat = "[!ʗ]", -- Exclamation Mark / Latin Letter Stretched C rep = "ǃ" -- Latin Letter Retroflex Click }, { pat = "𝼋", -- rep = "ǂ" -- }, { pat = "ψ", -- Greek Letter Psi rep = "𝼊" -- Latin Letter Retroflex Click With Retroflex Hook }, { pat = "‼", -- Double exclamation mark rep = "𝼊" -- Latin Letter Retroflex Click With Retroflex Hook }, { pat = "ǃǃ", -- Latin Letter Retroflex Click x 2 rep = "𝼊" -- Latin Letter Retroflex Click With Retroflex Hook }, { pat = "!!", -- Exclamation mark x 2 rep = "𝼊" -- Latin Letter Retroflex Click With Retroflex Hook }, { pat = "ʖ", -- Latin Letter Inverted Glottal Stop rep = "ǁ" -- Latin Letter Lateral Click }, { pat = "ɋ", -- rep = "ʘ" -- }, { pat = "ꞵ", -- Latin Small Letter Beta rep = "β" -- Greek Small Letter Beta }, { pat = "γ", -- Greek Small Letter Gamma rep = "ɣ" -- Latin Small Letter Gamma }, { pat = "φ", -- Greek Small Letter Phi rep = "ɸ" -- Latin Small Letter Phi }, { pat = "ꭓ", -- Latin Small Letter Chi rep = "χ" -- Greek Small Letter Chi }, { pat = "̮", -- Combining Breve Below rep = "̆" -- Combining Breve }, }, keyPatterns = { -- These do not affect the reverse look for diacritics { pat = "[͜͡ːˑ◌]", -- Tie bars, length marks, dotted circle rep = "" }, { pat = "ᵏ", -- Modifier Letter Small K rep = "k" -- Latin Small Letter K }, { pat = "ᶢ", -- Modifier Letter Small Script G rep = "ɡ" -- Latin Small Letter Script G }, { pat = "ᵑ", -- Modifier Letter Small Eng rep = "ŋ" -- Latin Small Letter Eng }, } } local rawData = { sounds = { -- PULMONIC CONSONANTS -- Nasals { name = "Voiceless bilabial nasal", symbols = { "m̥" }, audio = "Voiceless Bilabial Nasal.ogg" }, { name = "Voiced bilabial nasal", symbols = { "m" }, audio = "Bilabial nasal.ogg" }, { name = "Voiceless labiodental nasal", symbols = { "ɱ̊", "ɱ̥" }, audio = "Voiceless labiodental nasal.ogg" }, { name = "Voiced labiodental nasal", symbols = { "ɱ" }, audio = "Labiodental nasal.ogg" }, { name = "Voiced linguolabial nasal", symbols = { "n̼", "m̺", "m̼" }, audio = "Linguolabial nasal.ogg" }, { name = "Voiceless dental nasal", symbols = { "n̪̊" } }, { name = "Voiced dental nasal", symbols = { "n̪" }, audio = "Voiced Dental Nasal.ogg" }, { name = "Voiceless alveolar nasal", symbols = { "n̥" }, audio = "Voiceless Alveolar Nasal.ogg" }, { name = "Voiced alveolar nasal", symbols = { "n" }, audio = "Alveolar nasal.ogg" }, { name = "Voiceless postalveolar nasal", symbols = { "n̠̊" }, }, { name = "Voiced postalveolar nasal", symbols = { "n̠" }, audio = "Voiced postalveolar nasal.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex nasal", symbols = { "ɳ̊", "ɳ̥" }, audio = "Voiceless retroflex nasal.wav" }, { name = "Voiced retroflex nasal", symbols = { "ɳ" }, audio = "Retroflex nasal.ogg" }, { name = "Voiceless alveolo-palatal nasal", symbols = { "n̠̊ʲ", "ɲ̊˖", "ɲ̟̊", "ȵ̊" }, }, { name = "Voiced alveolo-palatal nasal", symbols = { "n̠ʲ", "ɲ˖", "ɲ̟", "ȵ" }, }, { name = "Voiceless palatal nasal", symbols = { "ɲ̊", "ɲ̥" }, audio = "Voiceless palatal nasal.ogg" }, { name = "Voiced palatal nasal", symbols = { "ɲ" }, audio = "Palatal nasal.ogg" }, { name = "Voiced post-palatal or pre-velar nasal", symbols = { "ɲ˗", "ɲ̠", "ɲ᫢", "ŋ˖", "ŋ᫈", "ŋ̟" }, article = "Voiced post-palatal nasal" }, { name = "Voiceless velar nasal", symbols = { "ŋ̊", "ŋ̥" }, audio = "Voiceless velar nasal.wav" }, { name = "Voiced velar nasal", symbols = { "ŋ" }, audio = "Velar nasal.ogg" }, { name = "Voiced pre-uvular nasal", symbols = { "ɴ̟", "ŋ˗", "ŋ᫢", "ŋ̠" }, }, { name = "Voiceless uvular nasal", symbols = { "ɴ̥", "ɴ̊" }, audio = "Voiceless uvular nasal.ogg" }, { name = "Voiced uvular nasal", symbols = { "ɴ" }, audio = "Uvular nasal.ogg" }, -- Plosives { name = "Voiceless bilabial plosive", symbols = { "p" }, audio = "Voiceless bilabial plosive.ogg" }, { name = "Voiced bilabial plosive", symbols = { "b" }, audio = "Voiced bilabial plosive.ogg" }, { name = "Voiceless labiodental plosive", symbols = { "p̪" }, audio = "Voiceless labiodental plosive.ogg" }, { name = "Voiced labiodental plosive", symbols = { "b̪" }, audio = "Voiced labiodental plosive.wav" }, { name = "Voiceless linguolabial plosive", symbols = { "t̼", "p̺", "p̼" }, audio = "Voiceless linguolabial stop.ogg" }, { name = "Voiced linguolabial plosive", symbols = { "d̼", "b̺", "b̼" }, audio = "Voiced linguolabial stop.ogg" }, { name = "Voiceless dental plosive", symbols = { "t̪", "θ̝" }, audio = "Voiceless dental stop.ogg" }, { name = "Voiced dental plosive", symbols = { "d̪", "ð̝" }, audio = "Voiced dental stop.ogg" }, { name = "Voiceless alveolar plosive", symbols = { "t" }, audio = "Voiceless alveolar plosive.ogg" }, { name = "Voiced alveolar plosive", symbols = { "d" }, audio = "Voiced alveolar plosive.ogg" }, { name = "Voiceless postalveolar plosive", symbols = { "t̠" }, audio = "Voiceless postalveolar stop.ogg" }, { name = "Voiced postalveolar plosive", symbols = { "d̠" }, audio = "Voiced postalveolar stop.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex plosive", symbols = { "ʈ" }, audio = "Voiceless retroflex stop.oga" }, { name = "Voiced retroflex plosive", symbols = { "ɖ" }, audio = "Voiced retroflex stop.oga" }, { name = "Voiceless alveolo-palatal plosive", symbols = { "t̠ʲ", "c̟", "ȶ" }, audio = "IPA sound - ȶ.ogg" }, { name = "Voiced alveolo-palatal plosive", symbols = { "d̠ʲ", "ɟ˖", "ɟ᫈", "ɟ̟", "ȡ" }, audio = "Voiced alveolo-palatal plosive.ogg" }, { name = "Voiceless palatal plosive", symbols = { "c" }, audio = "Voiceless palatal plosive.ogg" }, { name = "Voiced palatal plosive", symbols = { "ɟ" }, audio = "Voiced palatal plosive.ogg" }, { name = "Voiceless post-palatal or pre-velar plosive", symbols = { "c̠", "k̟" }, article = "Voiceless post-palatal plosive" }, { name = "Voiced post-palatal or pre-velar plosive", symbols = { "ɟ˗", "ɟ᫢", "ɟ̠", "ɡ˖", "ɡ᫈", "ɡ̟" }, article = "Voiced post-palatal plosive" }, { name = "Voiceless velar plosive", symbols = { "k" }, audio = "Voiceless velar plosive.ogg" }, { name = "Voiced velar plosive", symbols = { "ɡ" }, audio = "Voiced velar plosive 02.ogg" }, { name = "Voiceless pre-uvular plosive", symbols = { "q˖", "q᫈", "q̟", "k̠" }, }, { name = "Voiced pre-uvular plosive", symbols = { "ɢ̟", "ɡ˗", "ɡ᫢", "ɡ̠" }, audio = "Voiced velar-uvular plosive.ogg" }, { name = "Voiceless uvular plosive", symbols = { "q" }, audio = "Voiceless uvular plosive.ogg" }, { name = "Voiced uvular plosive", symbols = { "ɢ" }, audio = "Voiced uvular stop.oga" }, { name = "Voiceless upper-pharyngeal plosive", symbols = { "ꞯ", "q˗", "q᫢", "ʡ̟̥", "ʡ̥˖" }, audio = "Voiceless pharyngeal stop.ogg" }, { name = "Voiced upper-pharyngeal plosive", symbols = { "𝼂", "ɢ̠", "ʡ̟̬", "ʡ̬˖" }, audio = "Voiced pharyngeal stop.ogg" }, { name = "Epiglottal plosive", symbols = { "ʡ" }, audio = "Epiglottal stop.ogg" }, { name = "Voiceless epiglottal plosive", symbols = { "ʡ̥" }, }, { name = "Voiced epiglottal plosive", symbols = { "ʡ̬" }, }, { name = "Glottal stop", symbols = { "ʔ" }, audio = "Glottal stop.ogg" }, -- Affricates { name = "Voiceless bilabial affricate", symbols = { "pɸ" }, audio = "Voiceless bilabial affricate.ogg" }, { name = "Voiced bilabial affricate", symbols = { "bβ" }, audio = "Voiced bilabial affricate.wav" }, { name = "Voiceless bilabial trilled affricate", symbols = { "t̪ʙ̥", "tʙ̥", "tʙ̥ʰ", "pʙ̥", "pʙ̥ʰ", "kʙ̥" }, article = "Voiceless bilabial trill#Prestopped trills and stops with trill release" }, { name = "Voiced bilabial trilled affricate", symbols = { "t̪ʙ", "tʙ", "d̪ʙ", "dʙ", "pʙ", "bʙ", "ɡʙ" }, article = "Voiced bilabial trill#Prestopped trills and stops with trill release" }, { name = "Voiceless labiodental affricate", symbols = { "p̪f", "pf" }, audio = "Voiceless labiodental affricate.ogg" }, { name = "Voiced labiodental affricate", symbols = { "b̪v", "bv" }, audio = "Voiced labiodental affricate.ogg" }, { name = "Voiceless dental sibilant affricate", symbols = { "t̪s̪", "ts̪", "t̟s̟", "ts̟" }, audio = "Voiceless dental sibilant affricate.oga" }, { name = "Voiced dental sibilant affricate", symbols = { "d̪z̪", "dz̪", "d̟z̟", "dz̟" }, audio = "Voiced dental sibilant affricate.oga" }, { name = "Voiceless dental affricate", symbols = { "t̪θ", "t̟θ", "tθ" }, audio = "Voiceless dental non-sibilant affricate.oga" }, { name = "Voiced dental affricate", symbols = { "d̪ð", "d̟ð", "dð" }, audio = "Voiced dental non-sibilant affricate.oga" }, { name = "Voiceless alveolar affricate", symbols = { "ts", "ʦ" }, audio = "Voiceless alveolar sibilant affricate.oga" }, { name = "Voiced alveolar affricate", symbols = { "dz", "ʣ" }, audio = "Voiced alveolar sibilant affricate.oga" }, { name = "Voiceless apico-alveolar affricate", symbols = { "t̺s̺", "ts̺", "t̠s̠", "ts̠" }, }, { name = "Voiced apico-alveolar affricate", symbols = { "d̺z̺", "dz̺", "d̠z̠", "dz̠" }, }, { name = "Voiceless alveolar non-sibilant affricate", symbols = { "tɹ̝̊", "tɹ̥", "tθ̠", "tθ͇" }, }, { name = "Voiced alveolar non-sibilant affricate", symbols = { "dɹ̝", "dɹ", "dð̠", "dð͇" }, }, { name = "Voiceless postalveolar affricate", symbols = { "t̠ʃ", "tʃ", "ʧ" }, audio = "Voiceless palato-alveolar affricate.ogg" }, { name = "Voiced postalveolar affricate", symbols = { "d̠ʒ", "dʒ", "ʤ" }, audio = "Voiced palato-alveolar affricate.ogg" }, { name = "Voiceless postalveolar non-sibilant affricate", symbols = { "t̠ɹ̠̊˔", "tɹ̠̊˔", "tɹ̝̊˗", "t̠ɹ̝̊˗", "t̠ɹ̠̊", "tɹ̠̊" }, audio = "Voiceless postalveolar non-sibilant affricate.ogg" }, { name = "Voiced postalveolar non-sibilant affricate", symbols = { "d̠ɹ̠˔", "d̠ɹ̠᷵", "dɹ̠˔", "dɹ̝˗", "d̠ɹ̝˗", "d̠ɹ̠", "dɹ̠" }, audio = "Voiced postalveolar non-sibilant affricate.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex affricate", symbols = { "ʈʂ", "tʂ", "ꭧ" }, audio = "Voiceless retroflex affricate.ogg" }, { name = "Voiced retroflex affricate", symbols = { "ɖʐ", "dʐ", "ꭦ" }, audio = "Voiced retroflex affricate.ogg" }, { name = "Voiced retroflex non-sibilant affricate", symbols = { "dɻ˔", "ɖɻ᷵", "d̠ɻ̝", "ɖɻ˔" }, audio = "Voiced retroflex non-sibilant affricate.ogg" }, { name = "Voiceless alveolo-palatal affricate", symbols = { "tɕ", "cɕ", "t̠ʃʲ", "tʃʲ", "t̺s̺ʲ", "ts̺ʲ", "t̠s̠ʲ", "ts̠ʲ", "ʨ" }, audio = "Voiceless alveolo-palatal affricate.ogg" }, { name = "Voiced alveolo-palatal affricate", symbols = { "dʑ", "ɟʑ", "d̠ʒʲ", "dʒʲ", "d̺z̺ʲ", "dz̺ʲ", "d̠z̠ʲ", "dz̠ʲ", "ʥ" }, audio = "Voiced alveolo-palatal affricate.ogg" }, { name = "Voiceless palatal affricate", symbols = { "cç" }, audio = "Voiceless palatal affricate.ogg" }, { name = "Voiced palatal affricate", symbols = { "ɟʝ" }, audio = "Voiced palatal affricate.ogg" }, { name = "Voiceless post-palatal or pre-velar affricate", symbols = { "c̠ç˗", "cç˗", "c̠ç̠", "cç̠", "k̟x̟", "kx̟" }, article = "Voiceless post-palatal affricate" }, { name = "Voiceless velar affricate", symbols = { "kx" }, audio = "Voiceless velar affricate.ogg" }, { name = "Voiced velar affricate", symbols = { "ɡɣ" }, audio = "Voiced velar affricate.ogg" }, { name = "Voiceless pre-uvular affricate", symbols = { "q˖χ˖", "qχ˖", "q̟χ̟", "qχ̟", "k̠x̠", "kx̠" }, }, { name = "Voiceless uvular affricate", symbols = { "qχ" }, audio = "Voiceless uvular affricate.ogg" }, { name = "Voiced uvular affricate", symbols = { "ɢʁ" }, audio = "Voiced uvular affricate.ogg" }, { name = "Voiceless pharyngeal affricate", symbols = { "ʡħ", "ʡ̥ħ" }, }, { name = "Voiced pharyngeal affricate", symbols = { "ʡʕ", "ʡ̬ʕ" }, }, { name = "Voiceless epiglottal affricate", symbols = { "ʡʜ", "ʡ̥ʜ" }, audio = "Voiceless epiglottal affricate.ogg" }, { name = "Voiced epiglottal affricate", symbols = { "ʡʢ", "ʡ̬ʢ" }, audio = "Voiced epiglottal affricate.ogg" }, { name = "Voiceless glottal affricate", symbols = { "ʔh" }, audio = "Voiceless glottal affricate.ogg" }, -- Fricatives { name = "Voiceless bilabial fricative", symbols = { "ɸ" }, audio = "Voiceless bilabial fricative.ogg" }, { name = "Voiced bilabial fricative", symbols = { "β" }, audio = "Voiced bilabial fricative.ogg" }, { name = "Voiceless labiodental fricative", symbols = { "f" }, audio = "Voiceless labio-dental fricative.ogg" }, { name = "Voiced labiodental fricative", symbols = { "v" }, audio = "Voiced labio-dental fricative.ogg" }, { name = "Voiceless linguolabial fricative", symbols = { "θ̼", "ɸ̺", "f̼", "ɸ̼" }, audio = "Voiceless linguolabial fricative.ogg" }, { name = "Voiced linguolabial fricative", symbols = { "ð̼", "β̺", "v̼", "β̼" }, audio = "Voiced linguolabial fricative.wav" }, { name = "Voiceless dental fricative", symbols = { "θ" }, audio = "Voiceless dental fricative.ogg" }, { name = "Voiced dental fricative", symbols = { "ð" }, audio = "Voiced dental fricative.ogg" }, { name = "Voiceless dental sibilant fricative", symbols = { "s̪" }, audio = "Voiceless dental sibilant fricative.ogg" }, { name = "Voiced dental sibilant fricative", symbols = { "z̪" }, }, { name = "Voiceless denti-alveolar fricative", symbols = { "s̻̪", "s̪̻", "s̻͆", "s̟" }, }, { name = "Voiceless alveolar fricative", symbols = { "s" }, audio = "Voiceless alveolar sibilant.ogg" }, { name = "Voiced alveolar fricative", symbols = { "z" }, audio = "Voiced alveolar sibilant.ogg" }, { name = "Voiceless apico-alveolar fricative", symbols = { "s̺" }, }, { name = "Voiced apico-alveolar fricative", symbols = { "z̺" }, }, { name = "Voiceless alveolar retracted fricative", symbols = { "s̠" }, audio = "Voiceless alveolar retracted sibilant.ogg" }, { name = "Voiced alveolar retracted fricative", symbols = { "z̠" }, }, { name = "Voiceless alveolar non-sibilant fricative", symbols = { "θ̠", "θ͇", "t̞", "ɹ̝̊" }, }, { name = "Voiced alveolar non-sibilant fricative", symbols = { "ð̠", "ð͇", "d̞", "ɹ̝" }, }, { name = "Voiceless alveolar tapped fricative", symbols = { "ɾ̞̊" }, }, { name = "Voiced alveolar tapped fricative", symbols = { "ɾ̞" }, }, { name = "Voiceless postalveolar fricative", symbols = { "ʃ" }, audio = "Voiceless palato-alveolar sibilant.ogg" }, { name = "Voiced postalveolar fricative", symbols = { "ʒ" }, audio = "Voiced palato-alveolar sibilant.ogg" }, { name = "Voiceless postalveolar non-sibilant fricative", symbols = { "ɹ̠̊˔", "ɹ̝̊˗" }, audio = "Voiceless postalveolar non-sibilant fricative.ogg" }, { name = "Voiced postalveolar non-sibilant fricative", symbols = { "ɹ̠˔", "ɹ̠᷵", "ɹ̝˗" }, audio = "Voiced postalveolar non-sibilant fricative.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex fricative", symbols = { "ʂ" }, audio = "Voiceless retroflex sibilant.ogg" }, { name = "Voiced retroflex fricative", symbols = { "ʐ" }, audio = "Voiced retroflex sibilant.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex non-sibilant fricative", symbols = { "ɻ̝̊", "ɻ̊˔", "ʈ̞", "ʈ˕" }, audio = "Voiceless retroflex non-sibilant fricative.ogg" }, { name = "Voiced retroflex non-sibilant fricative", symbols = { "ɻ̝", "ɻ˔", "ɻ᷵", "ɖ̞", "ɖ˕" }, audio = "Voiced retroflex non-sibilant fricative.ogg" }, { name = "Voiceless alveolo-palatal fricative", symbols = { "ɕ", "ʃʲ", "s̺ʲ", "s̠ʲ"}, audio = "Voiceless alveolo-palatal sibilant.ogg" }, { name = "Voiced alveolo-palatal fricative", symbols = { "ʑ", "ʒʲ", "z̺ʲ", "z̠ʲ"}, audio = "Voiced alveolo-palatal sibilant.ogg" }, { name = "Voiceless palatal fricative", symbols = { "ç" }, audio = "Voiceless palatal fricative.ogg" }, { name = "Voiced palatal fricative", symbols = { "ʝ" }, audio = "Voiced palatal fricative.ogg" }, { name = "Voiceless post-palatal or pre-velar fricative", symbols = { "ç˗", "ç̠", "ç᫢", "x̟" }, article = "Voiceless post-palatal fricative", audio = "Voiceless post-palatal fricative.ogg" }, { name = "Voiced post-palatal or pre-velar fricative", symbols = { "ʝ᫢", "ʝ̠", "ɣ᫈", "ɣ̟" }, article = "Voiced post-palatal fricative", audio = "Voiced post-palatal fricative.ogg" }, { name = "Voiceless velar fricative", symbols = { "x" }, audio = "Voiceless velar fricative.ogg" }, { name = "Voiced velar fricative", symbols = { "ɣ" }, audio = "Voiced velar fricative.ogg" }, { name = "Voiceless pre-uvular fricative", symbols = { "χ˖", "χ̟", "x̠" }, }, { name = "Voiced pre-uvular fricative", symbols = { "ʁ̟", "ɣ˗", "ɣ̠" }, }, { name = "Voiceless uvular fricative", symbols = { "χ" }, audio = "Voiceless uvular fricative.ogg" }, { name = "Voiced uvular fricative", symbols = { "ʁ" }, audio = "Voiced uvular fricative.ogg" }, { name = "Voiceless pharyngeal fricative", symbols = { "ħ" }, audio = "Voiceless pharyngeal fricative.ogg" }, { name = "Voiced pharyngeal fricative", symbols = { "ʕ", "ʕ̝" }, audio = "Voiced pharyngeal fricative.ogg" }, { name = "Voiceless glottal fricative", symbols = { "h" }, audio = "Voiceless glottal fricative.ogg" }, { name = "Voiced glottal fricative", symbols = { "ɦ" }, audio = "Voiced glottal fricative.ogg" }, { name = "Voiceless bidental fricative", symbols = { "h̪͆" }, audio = "Voiceless bidental fricative.ogg" }, { name = "Voiceless dentolabial fricative", symbols = { "f͆" }, audio = "Voiceless dentolabial fricative.ogg" }, -- Approximants { name = "Voiceless bilabial approximant", symbols = { "ɸ̞", "ɸ˕" }, audio = "Voiceless bilabial approximant.ogg" }, { name = "Voiced bilabial approximant", symbols = { "β̞", "ʋ̟" }, audio = "Bilabial approximant.ogg" }, { name = "Voiceless labiodental approximant", symbols = { "ʋ̥" }, audio = "Voiceless labiodental approximant.ogg" }, { name = "Voiced labiodental approximant", symbols = { "ʋ" }, audio = "Labiodental approximant.ogg" }, { name = "Voiceless dental approximant", symbols = { "θ̞", "θ̞᫈", "ɹ̪̊" }, }, { name = "Voiced dental approximant", symbols = { "ð̞", "ɹ̪" }, }, { name = "Voiceless alveolar approximant", symbols = { "ɹ̥", "s̞" }, audio = "Voiceless alveolar approximant.ogg" }, { name = "Voiced alveolar approximant", symbols = { "ɹ" }, audio = "Alveolar approximant.ogg" }, { name = "Voiced non-rhotic alveolar approximant", symbols = { "z̞", "ð̠˕" }, }, { name = "Voiceless postalveolar approximant", symbols = { "ɹ̠̊" }, }, { name = "Voiced postalveolar approximant", symbols = { "ɹ̠" }, audio = "Postalveolar approximant.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex approximant", symbols = { "ɻ̊" }, }, { name = "Voiced retroflex approximant", symbols = { "ɻ" }, audio = "Retroflex Approximant2.oga" }, { name = "Voiceless palatal approximant", symbols = { "j̊", "ç˕", "ç̞"}, audio = "Voiceless palatal approximant.wav" }, { name = "Voiced palatal approximant", symbols = { "j", "ʝ˕", "ʝ̞" }, audio = "Palatal approximant.ogg" }, { name = "Voiced post-palatal or pre-velar approximant", symbols = { "j᫢", "j̠", "j˗", "j̈", "ʝ̞˗", "ʝ̞᫢", "ɰ̈", "ɰ̟", "ɰ˖", "ɣ̞˖", "ɣ̞᫈" }, article = "Voiced post-palatal approximant", audio = "Post-palatal approximant.ogg" }, { name = "Protruded post-palatal or pre-velar approximant", symbols = { "j˗ʷ", "j᫢ʷ", "j̈ʷ", "ɥ̫̈", "ẅ", "w̟" }, audio = "Voiced labialized post-palatal approximant.ogg", article = "Protruded post-palatal approximant" }, { name = "Compressed post-palatal or pre-velar approximant", symbols = { "ɥ̈", "ɥ˗", "ɥ᫢", "j̈ᵝ", "j˗ᵝ", "j᫢ᵝ" }, article = "Compressed post-palatal approximant" }, { name = "Voiced velar approximant", symbols = { "ɰ", "ɣ˕", "ɣ᫛", "ɣ̞" }, audio = "Voiced velar approximant.ogg" }, { name = "Voiced velar bunched approximant", symbols = { "ɹ̈ "}, }, { name = "Voiced uvular approximant", symbols = { "ʁ̞" }, audio = "Voiced Uvular Approximant.ogg" }, { name = "Voiced pharyngeal approximant", symbols = { "ʕ̞" }, audio = "Voiced pharyngeal approximant.ogg" }, { name = "Voiced epiglottal approximant", symbols = { "ʢ̞", "ʕ̞˗" }, audio = "Voiced epiglottal trill.ogg" }, { name = "Creaky-voiced glottal approximant", symbols = { "ʔ̬", "ʔ̞", "ʔ̰", "˷" }, audio = "Creaky-voiced glottal approximant.wav" }, -- Taps/flaps { name = "Voiced bilabial flap", symbols = { "ⱱ̟", "b̆", "w̆" }, audio = "Voiced bilabial flap.wav" }, { name = "Voiced labiodental flap", symbols = { "ⱱ", "v̆" }, audio = "Labiodental flap.ogg" }, { name = "Voiceless dental tap or flap", symbols = { "ɾ̪̊", "t̪̆" }, article = "Voiceless dental tap" }, { name = "Voiced dental tap or flap", symbols = { "ɾ̪", "d̪̆" }, article = "Dental tap", }, { name = "Voiceless alveolar tap or flap", symbols = { "ɾ̥", "t̆" }, article = "Voiceless alveolar tap", audio = "Voiceless alveolar tap.wav" }, { name = "Voiced alveolar tap or flap", symbols = { "ɾ", "d̆" }, audio = "Alveolar tap.ogg" }, { name = "Voiced postalveolar flap", symbols = { "ɾ̠", "d̠̆"}, }, { name = "Voiced alveolar nasal tap or flap", symbols = { "ɾ̃", "n̆" }, article = "Alveolar nasal tap", }, { name = "Voiceless retroflex flap", symbols = { "ɽ̊", "ʈ̆" }, --audio = "Voiceless retroflex tap.wav" }, { name = "Voiced retroflex flap", symbols = { "ɽ", "ɖ̆" }, audio = "Retroflex flap.ogg" }, { name = "Voiced retroflex nasal flap", symbols = { "ɽ̃", "ɳ̆" }, }, { name = "Voiced velar tap", symbols = { "ɡ̆" }, audio = "Voiced velar tap.wav" }, { name = "Voiced uvular tap or flap", symbols = { "ɢ̆", "ʀ̆" }, article = "Voiced uvular tap and flap", audio = "Voiced uvular tap.wav" }, { name = "Voiced epiglottal tap", symbols = { "ʡ̆", "ʢ̆", "ʕ̆" }, audio = "Epiglottal flap.oga" }, -- Trills { name = "Voiceless bilabial trill", symbols = { "ʙ̥" }, audio = "Voiceless bilabial trill with aspiration.ogg" }, { name = "Voiced bilabial trill", symbols = { "ʙ" }, audio = "Bilabial trill.ogg" }, { name = "Voiceless labiolingual trill", symbols = { "r̼̊", "ʙ̺̊", "ʙ̼̊" }, audio = "Voiceless linguolabial trill.wav" }, { name = "Voiced labiolingual trill", symbols = { "r̼", "ʙ̺", "ʙ̼" }, audio = "Voiced linguolabial trill.wav" }, { name = "Voiceless dental trill", symbols = { "r̪̊" } }, { name = "Voiced dental trill", symbols = { "r̪" }, }, { name = "Voiceless alveolar trill", symbols = { "r̥" }, audio = "Voiceless alveolar trill.ogg" }, { name = "Voiced alveolar trill", symbols = { "r" }, audio = "Alveolar trill.ogg" }, { name = "Voiceless alveolar fricative trill", symbols = { "r̝̊" }, audio = "Voiceless alveolar raised non-sonorant trill.ogg" }, { name = "Voiced alveolar fricative trill", symbols = { "r̝" }, audio = "Raised alveolar non-sonorant trill.ogg" }, { name = "Voiceless postalveolar trill", symbols = { "r̠̊" } }, { name = "Voiced postalveolar trill", symbols = { "r̠" }, audio = "Voiced postalveolar trill.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex trill", symbols = { "ɽ̊r̥", "ɽr̥", "ɽ̊ʳ" }, audio = "Voiceless retroflex trill.ogg" }, { name = "Voiced retroflex trill", symbols = { "ɽr", "ɽʳ" }, audio = "Voiced retroflex trill.ogg" }, { name = "Voiceless pre-uvular fricative trill", symbols = { "ʀ̝̊˖", "ʀ̟̊˔" }, }, { name = "Voiced pre-uvular fricative trill", symbols = { "ʀ̝˖", "ʀ̟˔" }, }, { name = "Voiceless uvular trill", symbols = { "ʀ̥" }, audio = "Voiceless uvular trill.ogg" }, { name = "Voiced uvular trill", symbols = { "ʀ" }, audio = "Uvular trill.ogg" }, { name = "Voiceless uvular fricative trill", symbols = { "ʀ̝̊" }, audio = "Voiceless uvular fricative trill.ogg" }, { name = "Voiced uvular fricative trill", symbols = { "ʀ̝" }, audio = "Voiced uvular fricative trill.wav" }, { name = "Voiceless epiglottal trill", symbols = { "ʜ" }, audio = "Voiceless epiglottal trill.ogg" }, { name = "Voiced epiglottal trill", symbols = { "ʢ" }, audio = "Voiced epiglottal trill 2.ogg" }, -- Lateral affricates { name = "Voiceless alveolar lateral affricate", symbols = { "tɬ" }, audio = "Voiceless alveolar lateral affricate.ogg" }, { name = "Voiced alveolar lateral affricate", symbols = { "dɮ" }, audio = "Voiced alveolar lateral affricate.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex lateral affricate", symbols = { "ʈꞎ", "tꞎ", "ʈɭ̊˔", "tɭ̊˔", "ʈɭ̊", "tɭ̊" }, audio = "Voiceless retroflex lateral affricate.ogg" }, { name = "Voiced retroflex lateral affricate", symbols = { "ɖ𝼅", "d𝼅", "ɖɭ˔", "dɭ˔", "ɖɭ", "dɭ" }, audio = "Voiced retroflex lateral affricate.ogg" }, { name = "Voiceless palatal lateral affricate", symbols = { "cʎ̝̊", "cʎ̥", "c𝼆", "t𝼆" }, audio = "Voiceless palatal lateral affricate.ogg" }, { name = "Voiced palatal lateral affricate", symbols = { "ɟʎ̝", "ɟʎ", "ɟ𝼆̬", "d𝼆̬" }, audio = "Voiced palatal lateral affricate.ogg" }, { name = "Voiceless post-palatal lateral affricate", symbols = { "c𝼆˗" }, article = "Voiceless velar lateral affricate" }, { name = "Voiceless velar lateral affricate", symbols = { "kʟ̝̊", "kʟ̥", "k𝼄" }, audio = "Voiceless velar lateral affricate.ogg" }, { name = "Voiced velar lateral affricate", symbols = { "ɡʟ̝", "ɡʟ", "ɡ𝼄̬" }, audio = "Voiced velar lateral affricate.ogg" }, -- Lateral fricatives { name = "Voiceless dental lateral fricative", symbols = { "ɬ̪" }, }, { name = "Voiced dental lateral fricative", symbols = { "ɮ̪", "ɮ͆" }, }, { name = "Voiceless alveolar lateral fricative", symbols = { "ɬ" }, audio = "Voiceless alveolar lateral fricative.ogg" }, { name = "Voiced alveolar lateral fricative", symbols = { "ɮ" }, audio = "Voiced alveolar lateral fricative.ogg" }, { name = "Voiceless postalveolar lateral fricative", symbols = { "ɬ̠" } }, { name = "Voiced postalveolar lateral fricative", symbols = { "ɮ̠" }, audio = "Voiced postalveolar lateral fricative.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex lateral fricative", symbols = { "ɭ̊˔", "ꞎ"}, audio = "Voiceless retroflex lateral fricative.ogg" }, { name = "Voiced retroflex lateral fricative", symbols = { "ɭ˔", "𝼅" }, audio = "Voiced retroflex lateral fricative.wav" }, { name = "Voiceless alveolo-palatal lateral fricative", symbols = { "ɬ̠ʲ", "ʎ̝̊˖", "ȴ̊˔", "l̠̊ʲ", "ʎ̟̊", "ȴ̊" }, }, { name = "Voiceless palatal lateral fricative", symbols = { "ʎ̝̊", "𝼆" }, audio = "Voiceless palatal lateral fricative.ogg" }, { name = "Voiced palatal lateral fricative", symbols = { "ʎ̝", "𝼆̬" }, audio = "ʎ̝ IPA sound.opus" }, { name = "Voiceless post-palatal lateral fricative", symbols = { "𝼆̠" }, }, { name = "Voiced post-palatal or pre-velar lateral fricative", symbols = { "ʎ̝˗", "ʟ̟᷵" }, article = "Voiced pre-velar lateral fricative" }, { name = "Voiceless velar lateral fricative", symbols = { "ʟ̝̊", "𝼄" }, audio = "Voiceless velar lateral fricative.ogg" }, { name = "Voiced velar lateral fricative", symbols = { "ʟ̝", "𝼄̬" }, audio = "Voiced velar lateral fricative.ogg" }, -- Lateral approximants { name = "Voiced dental lateral approximant", symbols = { "l̪" }, audio = "Voiced dental lateral approximant.ogg" }, { name = "Voiceless alveolar lateral approximant", symbols = { "l̥" }, audio = "Voiceless alveolar lateral approximant.ogg" }, { name = "Voiced alveolar lateral approximant", symbols = { "l" }, audio = "Alveolar lateral approximant.ogg" }, { name = "Voiced postalveolar lateral approximant", symbols = { "l̠" }, audio = "Voiced postalveolar lateral approximant.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex lateral approximant", symbols = { "ɭ̊" }, }, { name = "Voiced retroflex lateral approximant", symbols = { "ɭ" }, audio = "Retroflex lateral approximant.ogg" }, { name = "Voiced alveolo-palatal lateral approximant", symbols = { "l̠ʲ", "ʎ̟", "ȴ" }, audio = "Alveolo-palatal lateral approximant.ogg" }, { name = "Voiceless palatal lateral approximant", symbols = { "ʎ̥" }, }, { name = "Voiced palatal lateral approximant", symbols = { "ʎ" }, audio = "Palatal lateral approximant.ogg" }, { name = "Voiceless velar lateral approximant", symbols = { "ʟ̥" }, }, { name = "Voiced velar lateral approximant", symbols = { "ʟ" }, audio = "Velar lateral approximant.ogg" }, { name = "Voiced uvular lateral approximant", symbols = { "ʟ̠" }, audio = "Uvular lateral approximant.ogg" }, -- Lateral taps/flaps { name = "Voiced linguolabial lateral flap", symbols = { "ɺ̼", "l̼̆"} }, { name = "Voiced dental lateral flap", symbols = { "ɺ̪", "l̪̆" } }, { name = "Voiceless alveolar lateral flap", symbols = { "ɺ̥", "l̥̆" }, audio = "Voiceless alveolar lateral flap.wav" }, { name = "Voiced alveolar lateral flap", symbols = { "ɺ", "l̆"}, audio = "Voiced alveolar lateral flap.wav" }, { name = "Voiced postalveolar lateral flap", symbols = { "ɺ̠", "l̠̆" }, audio = "Voiced postalveolar lateral flap.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex lateral flap", symbols = { "𝼈̊", "𝼈̥", "ɭ̥̆" }, audio = "Voiceless retroflex lateral flap.wav" }, { name = "Voiced retroflex lateral flap", symbols = { "𝼈", "ɭ̆" }, audio = "Voiced retroflex lateral flap (correct).wav" }, { name = "Voiced palatal lateral flap", symbols = { "ʎ̆" }, audio = "Voiced palatal lateral flap.wav" }, { name = "Voiced velar lateral tap", symbols = { "ʟ̆" }, audio = "Voiced velar lateral tap.wav" }, -- NON-PULMONIC CONSONANTS -- Ejective stops { name = "Bilabial ejective stop", symbols = { "pʼ" }, audio = "Bilabial ejective plosive.ogg" }, { name = "Dental ejective stop", symbols = { "t̪ʼ" }, audio = "Dental ejective stop.ogg" }, { name = "Alveolar ejective stop", symbols = { "tʼ" }, audio = "Alveolar ejective plosive.ogg" }, { name = "Retroflex ejective stop", symbols = { "ʈʼ" }, audio = "Retroflex ejective.ogg" }, { name = "Palatal ejective stop", symbols = { "cʼ" }, audio = "Palatal ejective.ogg" }, { name = "Velar ejective stop", symbols = { "kʼ" }, audio = "Velar ejective plosive.ogg" }, { name = "Uvular ejective stop", symbols = { "qʼ" }, audio = "Uvular ejective plosive.ogg" }, -- Ejective affricates { name = "Labiodental ejective affricate", symbols = { "p̪fʼ" }, }, { name = "Dental ejective affricate", symbols = { "t̪θʼ", "t̟θʼ", "tθʼ" }, audio = "Dental ejective affricate.ogg" }, { name = "Alveolar ejective affricate", symbols = { "tsʼ" }, audio = "Alveolar ejective affricate.ogg" }, { name = "Postalveolar ejective affricate", symbols = { "t̠ʃʼ", "tʃʼ" }, audio = "Palato-alveolar ejective affricate.ogg" }, { name = "Retroflex ejective affricate", symbols = { "ʈʂʼ", "tʂʼ" }, audio = "Retroflex ejective affricate.ogg" }, { name = "Alveolo-palatal ejective affricate", symbols = { "t̠ɕʼ", "tɕʼ", "t̠ʃʲʼ", "tʃʲʼ", "t̠s̠ʲʼ", "cɕʼ" }, }, { name = "Palatal ejective affricate", symbols = { "cçʼ" }, audio = "Palatal ejective affricate.ogg" }, { name = "Velar ejective affricate", symbols = { "kxʼ" }, audio = "Velar ejective affricate.ogg" }, { name = "Uvular ejective affricate", symbols = { "qχʼ" }, audio = "Uvular ejective affricate.ogg" }, -- Ejective fricatives { name = "Bilabial ejective fricative", symbols = { "ɸʼ" }, audio = "Bilabial ejective fricative.ogg" }, { name = "Labiodental ejective fricative", symbols = { "fʼ" }, audio = "Labiodental ejective fricative.ogg" }, { name = "Dental ejective fricative", symbols = { "θʼ" }, audio = "Dental ejective fricative.ogg" }, { name = "Alveolar ejective fricative", symbols = { "sʼ" }, audio = "Alveolar ejective fricative.ogg" }, { name = "Postalveolar ejective fricative", symbols = { "ʃʼ" }, audio = "Palato-alveolar ejective fricative.ogg" }, { name = "Retroflex ejective fricative", symbols = { "ʂʼ" }, audio = "Retroflex ejective fricative.ogg" }, { name = "Alveolo-palatal ejective fricative", symbols = { "ɕʼ" , "ʃʲʼ", "s̠ʲʼ"}, audio = "Alveolo-palatal ejective fricative.ogg" }, { name = "Palatal ejective fricative", symbols = { "çʼ" }, audio = "Palatal ejective fricative.ogg" }, { name = "Velar ejective fricative", symbols = { "xʼ" }, audio = "Velar ejective fricative.ogg" }, { name = "Uvular ejective fricative", symbols = { "χʼ" }, audio = "Uvular ejective fricative.ogg" }, -- Lateral ejective affricates { name = "Alveolar lateral ejective affricate", symbols = { "tɬʼ", "ƛʼ" }, audio = "Alveolar lateral ejective affricate.ogg" }, { name = "Palatal lateral ejective affricate", symbols = { "cʎ̝̊ʼ", "cʎ̥ʼ", "c𝼆ʼ" }, audio = "Palatal lateral ejective affricate.ogg" }, { name = "Velar lateral ejective affricate", symbols = { "kʟ̝̊ʼ", "kʟ̥ʼ", "k𝼄ʼ" }, audio = "Velar lateral ejective affricate.ogg" }, { name = "Uvular lateral ejective affricate", symbols = { "q𝼄ʼ", "q𝼄̠ʼ", "qʟ̝̊ʼ" }, }, -- Lateral ejective fricatives { name = "Alveolar lateral ejective fricative", symbols = { "ɬʼ" }, audio = "Alveolar lateral ejective fricative.ogg" }, -- Ejective trills { name = "Ejective trill", symbols = { "ʙ̥ʼ", "r̼̊ʼ", "ʙ̺̊ʼ", "ʙ̼̊ʼ", "r̪̊ʼ", "r̥ʼ", "r̠̊ʼ", "ɽr̥ʼ", "ʀ̥ʼ" }, article = "Ejective consonant" }, -- Tenuis clicks { name = "Tenuis bilabial click", symbols = { "ʘ", "kʘ" }, audio = "Clic bilabial sourd.ogg" }, { name = "Tenuis dental click", symbols = { "ǀ", "kǀ" }, audio = "Dental click.ogg" }, { name = "Tenuis alveolar click", symbols = { "ǃ", "kǃ" }, audio = "Postalveolar click.ogg" }, { name = "Tenuis palatal click", symbols = { "ǂ", "kǂ" }, audio = "Palatoalveolar click.ogg" }, { name = "Tenuis retroflex click", symbols = { "𝼊", "k𝼊" }, audio = "Retrflx click.wav" }, { name = "Back-released click", symbols = { "ʞ" }, }, -- Voiced clicks { name = "Voiced bilabial click", symbols = { "ʘ̬", "ɡʘ" }, }, { name = "Voiced dental click", symbols = { "ǀ̬", "ɡǀ" }, }, { name = "Voiced alveolar click", symbols = { "ǃ̬", "ɡǃ" }, }, { name = "Voiced palatal click", symbols = { "ǂ̬", "ɡǂ" }, }, { name = "Voiced retroflex click", symbols = { "𝼊̬", "ɡ𝼊" }, }, -- Nasal clicks { name = "Bilabial nasal click", symbols = { "ʘ̃", "ŋʘ", "ⁿʘ" }, audio = "Bilabial nasal click.ogg" }, { name = "Dental nasal click", symbols = { "ǀ̃", "ŋǀ", "ⁿǀ", "ŋǀʱ" }, }, { name = "Alveolar nasal click", symbols = { "ǃ̃", "ŋǃ", "ⁿǃ" }, audio = "Intervocalic nasal alveolar clicks.ogg" }, { name = "Palatal nasal click", symbols = { "ǂ̃", "ŋǂ", "ⁿǂ" }, }, { name = "Retroflex nasal click", symbols = { "𝼊̃", "ŋ𝼊", "ⁿ𝼊" }, }, -- Lateral clicks { name = "Tenuis alveolar lateral click", symbols = { "ǁ", "kǁ" }, audio = "Alveolar lateral click.ogg" }, { name = "Voiced alveolar lateral click", symbols = { "ǁ̬", "ɡǁ" }, }, -- Lateral nasal clicks { name = "Alveolar lateral nasal click", symbols = { "ǁ̃", "ŋǁ", "ⁿǁ" }, }, -- Glottalized clicks { name = "Glottalized bilabial nasal click", symbols = { "ʘ̃ˀ", "ʘˀ", "ŋ̊ʘˀ", "ŋʘˀ" }, }, { name = "Glottalized dental nasal click", symbols = { "ǀ̃ˀ", "ǀˀ", "ŋ̊ǀˀ", "ŋǀˀ" }, }, { name = "Glottalized alveolar nasal click", symbols = { "ǃ̃ˀ", "ǃˀ", "ŋ̊ǃˀ", "ŋǃˀ" }, }, { name = "Glottalized retroflex nasal click", symbols = { "𝼊̃ˀ", "𝼊ˀ", "ŋ𝼊ˀ", "ŋ̊𝼊ˀ" }, }, { name = "Glottalized palatal nasal click", symbols = { "ǂ̃ˀ", "ǂˀ", "ŋ̊ǂˀ", "ŋǂˀ" }, }, { name = "Glottalized alveolar lateral nasal click", symbols = { "ǁ̃ˀ", "ǁˀ", "ŋ̊ǁˀ", "ŋǁˀ" }, }, -- Egressive clicks (for Damin) { name = "Egressive bilabial click", symbols = { "ʘ↑" }, }, -- Implosives { name = "Voiceless bilabial implosive", symbols = { "ɓ̥", "ƥ", "pʼ↓" }, audio = "Voiceless-bilabial-implosive.ogg", }, { name = "Voiced bilabial implosive", symbols = { "ɓ" }, audio = "Voiced bilabial implosive.ogg" }, { name = "Voiceless dental implosive", symbols = { "ɗ̪̥", "ɗ̪̊", "ƭ̪", "t̪ʼ↓" }, }, { name = "Voiced dental implosive", symbols = { "ɗ̪" }, }, { name = "Voiceless alveolar implosive", symbols = { "ɗ̥", "ƭ", "tʼ↓" }, audio = "Voiceless-alveolar-implosive.ogg", }, { name = "Voiced alveolar implosive", symbols = { "ɗ" }, audio = "Voiced alveolar implosive.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex implosive", symbols = { "ᶑ̊", "ᶑ̥", "𝼉", "ʈʼ↓" }, audio = "Voiceless-retroflex-implosive.ogg", }, { name = "Voiced retroflex implosive", symbols = { "ᶑ" }, audio = "Voiced-retroflex-implosive.ogg", }, { name = "Voiceless palatal implosive", symbols = { "ʄ̊", "ʄ̥", "ƈ", "cʼ↓" }, audio = "Voiceless palatal implosive.ogg", }, { name = "Voiced palatal implosive", symbols = { "ʄ" }, audio = "Voiced palatal implosive.ogg" }, { name = "Voiced post-palatal or pre-velar implosive", symbols = { "ʄ̠", "ʄ˗", "ɠ̟", "ɠ˖" }, audio = "Voiced post palatal and pre velar implosives.ogg", article = "Voiced pre-velar implosive" }, { name = "Voiceless velar implosive", symbols = { "ɠ̊", "ƙ", "kʼ↓" }, audio = "Voiceless-velar-implosive.ogg", }, { name = "Voiced velar implosive", symbols = { "ɠ" }, audio = "Voiced velar implosive.ogg" }, { name = "Voiceless uvular implosive", symbols = { "ʛ̥", "ʠ", "qʼ↓" }, audio = "Voiceless-uvular-implosive.ogg", }, { name = "Voiced uvular implosive", symbols = { "ʛ" }, audio = "Voiced uvular implosive.ogg" }, -- CO-ARTICULATED CONSONANTS -- Co-articulated nasals { name = "Voiced labial–alveolar nasal", symbols = { "nm" }, }, { name = "Voiced labial–retroflex nasal", symbols = { "ɳm" }, }, { name = "Voiced labial–velar nasal", symbols = { "ŋm" }, audio = "Labial-velar nasal stop.ogg" }, -- Co-articulated plosives { name = "Voiceless labial–alveolar plosive", symbols = { "tp" }, audio = "Voiceless labial-alveolar plosive.ogg" }, { name = "Voiced labial–alveolar plosive", symbols = { "db" }, }, { name = "Voiceless labial–retroflex plosive", symbols = { "ʈp" }, }, { name = "Voiced labial–retroflex plosive", symbols = { "ɖb" }, }, { name = "Voiceless labial–velar plosive", symbols = { "kp" }, audio = "Voiceless labial-velar plosive.ogg" }, { name = "Voiced labial–velar plosive", symbols = { "ɡb" }, audio = "Voiced labial-velar plosive.ogg" }, { name = "Voiceless labial–uvular plosive", symbols = { "qp" }, audio = "Voiceless labial–uvular plosive.ogg" }, { name = "Voiceless uvular–epiglottal plosive", symbols = { "qʡ" }, }, -- Co-articulated implosives { name = "Voiceless labial–velar implosive", symbols = { "ɠ̊ɓ̥", "kɓ̥", "ƙƥ", "kpʼ↓", "kƥ" }, audio = "Voiceless-labial–velar-implosive.ogg", }, { name = "Voiced labial–velar implosive", symbols = { "ɠɓ", "ɡɓ" }, audio = "Voiced-labial-velar-implosive.ogg" }, -- Co-articulated ejectives { name = "Labial–alveolar ejective stop", symbols = { "tpʼ" }, }, -- Co-articulated continuants { name = "Voiceless labial–palatal fricative", symbols = { "ɥ̊˔", "ɥ̝̊", "çᶣ", "çᵝ", "çʷ" }, }, { name = "Voiceless labial–palatal approximant", symbols = { "ɥ̊", "ç̞ᶣ", "ç̞ᵝ", "ç̞ʷ" }, }, { name = "Voiced labial–palatal approximant", symbols = { "ɥ" }, audio = "LL-Q150 (fra)-WikiLucas00-IPA ɥ.wav" }, { name = "Voiceless labial–velar fricative", symbols = { "ʍ", "xʷ" }, audio = "Voiceless labio-velar fricative.ogg" }, { name = "Voiceless labial–velar approximant", symbols = { "w̥", "ẘ", "ʍ̞" }, }, { name = "Voiced labial–velar approximant", symbols = { "w", "ɰʷ", "ɣ̞ʷ", "ɣ᫛ʷ"}, audio = "Voiced labio-velar approximant.ogg" }, { name = "Compressed voiced labial–velar approximant", symbols = { "wᵝ", "ɰᵝ", "ɣ̞ᵝ", "ɣ᫛ᵝ"}, article = "Voiced labial–velar approximant", }, { name = "Sj-sound", symbols = { "ɧ" }, audio = "Voiceless dorso-palatal velar fricative.ogg" }, -- Co-articulated lateral approximants { name = "Velarized dental lateral approximant", symbols = { "ɫ̪", "l̪ˠ" }, }, { name = "Velarized alveolar lateral approximant", symbols = { "ɫ", "lˠ" }, audio = "Velarized alveolar lateral approximant.ogg" }, { name = "Pharyngealized dental lateral approximant", symbols = { "l̪ˤ" }, }, { name = "Pharyngealized alveolar lateral approximant", symbols = { "lˤ" }, }, -- Nasalized approximants { name = "Nasalized voiced palatal approximant", symbols = { "j̃" }, audio = "Nasal palatal approximant.ogg" }, { name = "Nasalized voiced velar approximant", symbols = { "ɰ̃", "ɣ̞̃", "ɣ̃˕" }, audio = "Nasal velar approximant.ogg" }, { name = "Nasalized voiced labial–velar approximant", symbols = { "w̃" }, audio = "Voiced labialized velar nasal approximant.ogg" }, { name = "Nasalized voiceless glottal approximant", symbols = { "h̃" }, audio = "IPA h̃.ogg" }, { name = "Nasalized voiced glottal approximant", symbols = { "ɦ̃" }, }, -- VOWELS -- Close vowels { name = "Close front unrounded vowel", symbols = { "i" }, audio = "Close front unrounded vowel.ogg" }, { name = "Close front rounded vowel", symbols = { "y" }, audio = "Close front rounded vowel.ogg" }, { name = "Close front compressed vowel", symbols = { "y͍", "iᵝ" }, audio = "Close front rounded vowel.ogg" }, { name = "Close front protruded vowel", symbols = { "y̫", "yʷ", "iʷ", "y᫇" }, audio = "Close front protruded vowel.ogg" }, { name = "Close central unrounded vowel", symbols = { "ɨ", "ï", "ɯ̈" }, audio = "Close central unrounded vowel.ogg" }, { name = "Close central rounded vowel", symbols = { "ʉ", "ü" }, audio = "Close central rounded vowel.ogg" }, { name = "Close central protruded vowel", symbols = { "ʉ̫", "ʉʷ", "ɨʷ" }, audio = "Close central rounded vowel.ogg" }, { name = "Close central compressed vowel", symbols = { "ÿ", "ɨᵝ" }, }, { name = "Close back unrounded vowel", symbols = { "ɯ" }, audio = "Close back unrounded vowel.ogg" }, { name = "Close back rounded vowel", symbols = { "u" }, audio = "Close back rounded vowel.ogg" }, { name = "Close back protruded vowel", symbols = { "u̫", "uʷ", "ɯʷ" }, audio = "Close back rounded vowel.ogg" }, { name = "Close back compressed vowel", symbols = { "u͍", "ɯᵝ" }, audio = "Ja-U.oga" }, -- Near-close vowels { name = "Near-close front unrounded vowel", symbols = { "ɪ̟", "i̞", "e̝" }, }, { name = "Near-close front rounded vowel", symbols = { "ʏ̟", "y̞", "y˕", "ø̝" }, }, { name = "Near-close near-front unrounded vowel", symbols = { "ɪ", "i̽", "ï̞", "ë̝" }, audio = "Near-close near-front unrounded vowel.ogg" }, { name = "Near-close near-front rounded vowel", symbols = { "ʏ", "y̽", "ÿ̞", "ÿ˕", "ø̝̈" }, audio = "Near-close near-front rounded vowel.ogg" }, { name = "Near-close near-front compressed vowel", symbols = { "ʏ͍", "ɪᵝ" }, audio = "Near-close near-front rounded vowel.ogg" }, { name = "Near-close near-front protruded vowel", symbols = { "ʏ̫", "ʏʷ", "ɪʷ" }, }, { name = "Near-close central unrounded vowel", symbols = { "ɪ̈", "ɪ̠", "ɨ̞", "ɘ̝" }, audio = "Near-close central unrounded vowel.ogg" }, { name = "Near-close central rounded vowel", symbols = { "ʊ̈", "ʊ̟", "ʉ̞", "ɵ̝" }, audio = "Near-close central rounded vowel2.ogg" }, { name = "Near-close central protruded vowel", symbols = { "ʊ̫̈", "ʉ̫˕", "ʊ̈ʷ", "ʉ̞ʷ", "ɪ̈ʷ", "ɨ̞ʷ" }, }, { name = "Near-close central compressed vowel", symbols = { "ʏ̈", "ɨ̞ᵝ" }, }, { name = "Near-close near-back unrounded vowel", symbols = { "ɯ̽", "ɯ̞̈", "ɤ̝̈" }, audio = "Near-close near-back unrounded vowel.ogg" }, { name = "Near-close near-back rounded vowel", symbols = { "ʊ", "u̽", "ü̞", "ö̝" }, audio = "Near-close near-back rounded vowel.ogg" }, { name = "Near-close near-back protruded vowel", symbols = { "ʊ̫", "ʊʷ", "ɯ̽ʷ", "ɤ̝̈ʷ", "u̫˕", "u̞ʷ", "ɯ̞ʷ", "ɤ̝ʷ" }, audio = "Near-close near-back rounded vowel.ogg" }, { name = "Near-close near-back compressed vowel", symbols = { "ʊ͍", "ɯ̽ᵝ", "ɯ̞̈ᵝ", "ɯ̞ᵝ" }, }, { name = "Near-close back unrounded vowel", symbols = { "ɯ̞", "ɤ̝" }, }, { name = "Near-close back rounded vowel", symbols = { "ʊ̠", "u̞", "o̝" }, }, -- Close-mid vowels { name = "Close-mid front unrounded vowel", symbols = { "e" }, audio = "Close-mid front unrounded vowel.ogg" }, { name = "Close-mid front rounded vowel", symbols = { "ø" }, audio = "Close-mid front rounded vowel.ogg" }, { name = "Close-mid front compressed vowel", symbols = { "ø͍", "eᵝ" }, audio = "Close-mid front rounded vowel.ogg" }, { name = "Close-mid front protruded vowel", symbols = { "ø̫", "øʷ", "eʷ" }, }, { name = "Close-mid near-front unrounded vowel", symbols = { "ɪ̞", "e̠", "ɘ̟" }, }, { name = "Close-mid near-front rounded vowel", symbols = { "ʏ̞", "ø̠", "ɵ̟" }, }, { name = "Close-mid central unrounded vowel", symbols = { "ɘ", "ë", "ɤ̈" }, audio = "Close-mid central unrounded vowel.ogg" }, { name = "Close-mid central rounded vowel", symbols = { "ɵ", "ɵ̫", "ɵʷ", "ö", "ɘʷ" }, audio = "Close-mid central rounded vowel.ogg" }, { name = "Close-mid central compressed vowel", symbols = { "ø̈", "ɘᵝ" }, }, { name = "Close-mid near-back unrounded vowel", symbols = { "ɘ̠", "ɤ̟", "ɯ̞̽" }, }, { name = "Close-mid near-back rounded vowel", symbols = { "ʊ̞", "ɵ̠", "o̟" }, }, { name = "Close-mid back unrounded vowel", symbols = { "ɤ" }, audio = "Close-mid back unrounded vowel.ogg" }, { name = "Close-mid back rounded vowel", symbols = { "o", "o̫", "oʷ", "ɤʷ" }, audio = "Close-mid back rounded vowel.ogg" }, { name = "Close-mid back compressed vowel", symbols = { "o͍", "ɤᵝ" }, }, -- Mid vowels { name = "Mid front unrounded vowel", symbols = { "e̞", "ɛ̝" }, audio = "Mid front unrounded vowel.ogg" }, { name = "Mid front rounded vowel", symbols = { "ø̞", "œ̝" }, audio = "Mid front rounded vowel.ogg" }, { name = "Mid front compressed vowel", symbols = { "ø͍˕", "œ͍˔", "e̞ᵝ", "ɛ̝ᵝ" }, }, { name = "Mid front protruded vowel", symbols = { "ø̫˕", "œ̫˔", "ø̞ʷ", "œ̝ʷ", "e̞ʷ", "ɛ̝ʷ" }, }, { name = "Mid near-front unrounded vowel", symbols = { "e̽", "ɛ̽", "ë̞", "ɛ̝̈" }, }, { name = "Mid near-front rounded vowel", symbols = { "ø̽", "œ̽", "ø̞̈", "œ̝̈" }, }, { name = "Mid central vowel", symbols = { "ə" }, audio = "Mid-central vowel.ogg" }, { name = "Mid central unrounded vowel", symbols = { "ə̜", "ɘ̞", "ɜ̝" }, audio = "Mid-central vowel.ogg" }, { name = "Mid central rounded vowel", symbols = { "ə̹", "ɵ̞", "ɞ̝" }, audio = "Mid central rounded vowel.ogg" }, { name = "Mid near-back unrounded vowel", symbols = { "ɤ̽", "ʌ̽", "ɤ̞̈", "ʌ̝̈" }, }, { name = "Mid near-back rounded vowel", symbols = { "o̽", "ɔ̽", "ö̞", "ɔ̝̈" }, }, { name = "Mid back unrounded vowel", symbols = { "ɤ̞", "ʌ̝" }, audio = "ɤ̞ IPA sound.opus" }, { name = "Mid back rounded vowel", symbols = { "o̞", "ɔ̝" }, audio = "Mid back rounded vowel.ogg" }, -- Open-mid vowels { name = "Open-mid front unrounded vowel", symbols = { "ɛ" , "æ̝"}, audio = "Open-mid front unrounded vowel.ogg" }, { name = "Open-mid front rounded vowel", symbols = { "œ" }, audio = "Open-mid front rounded vowel (2).ogg" }, { name = "Open-mid front compressed vowel", symbols = { "œ͍", "ɛᵝ" }, audio = "Open-mid front rounded vowel (2).ogg" }, { name = "Open-mid front protruded vowel", symbols = { "œ̫", "œʷ", "ɛʷ" }, }, { name = "Open-mid central unrounded vowel", symbols = { "ɜ", "ɛ̈", "ʌ̈" }, audio = "Open-mid central unrounded vowel.ogg" }, { name = "Open-mid central rounded vowel", symbols = { "ɞ", "œ̈", "ɔ̈" }, audio = "Open-mid central rounded vowel.ogg" }, { name = "Open-mid back unrounded vowel", symbols = { "ʌ" }, audio = "PR-open-mid back unrounded vowel2.ogg" }, { name = "Open-mid back rounded vowel", symbols = { "ɔ" }, audio = "PR-open-mid back rounded vowel.ogg" }, -- Near-open vowels { name = "Near-open front unrounded vowel", symbols = { "æ", "ɛ̞", "a̝" }, audio = "Near-open front unrounded vowel.ogg" }, { name = "Near-open front rounded vowel", symbols = { "œ̞", "ɶ̝" }, }, { name = "Near-open near-front unrounded vowel", symbols = { "æ̈", "æ̠", "ä̝", "a̽", "ɛ̞̈" }, }, { name = "Near-open near-front rounded vowel", symbols = { "ɶ̝̈", "ɶ̽", "œ̞̈" }, }, { name = "Near-open central vowel", symbols = { "ɐ" }, audio = "Near-open central unrounded vowel.ogg" }, { name = "Near-open central unrounded vowel", symbols = { "ɐ̜", "ɜ̞" }, audio = "PR-near-open central unrounded vowel.ogg" }, { name = "Near-open central rounded vowel", symbols = { "ɐ̹", "ɞ̞" }, audio = "Near-open central rounded vowel.ogg" }, { name = "Near-open near-back unrounded vowel", symbols = { "ɑ̽", "ɑ̝̈", "ʌ̞̈" }, }, { name = "Near-open near-back rounded vowel", symbols = { "ɒ̽", "ɒ̝̈", "ɔ̞̈" }, }, { name = "Near-open back unrounded vowel", symbols = { "ʌ̞", "ɑ̝" }, }, { name = "Near-open back rounded vowel", symbols = { "ɔ̞", "ɒ̝" }, }, -- Open vowels { name = "Open front unrounded vowel", symbols = { "a", "æ̞" }, audio = "PR-open front unrounded vowel.ogg" }, { name = "Open front rounded vowel", symbols = { "ɶ" }, audio = "Open front rounded vowel.ogg" }, { name = "Open central unrounded vowel", symbols = { "ä", "a̠", "ɑ̈", "ɑ̟" }, audio = "Open central unrounded vowel.ogg" }, { name = "Open central rounded vowel", symbols = { "ɒ̈", "ɒ̟", "ɶ̈", "ɶ̠" }, audio = "Open central rounded vowel.ogg" }, { name = "Open back unrounded vowel", symbols = { "ɑ" }, audio = "Open back unrounded vowel.ogg" }, { name = "Open back rounded vowel", symbols = { "ɒ" }, audio = "PR-open back rounded vowel.ogg" }, { name = "R-colored vowel", symbols = { "ɚ", "ɝ", "ɹ̩", "ɻ̍" }, audio = "En-us-er.ogg" }, -- SUPRASEGMENTALS { name = "Primary stress", symbols = { "ˈ" }, article = "Stress (linguistics)", }, { name = "Secondary stress", symbols = { "ˌ" }, }, { name = "Minor (foot) group", symbols = { "|" }, article = "Prosodic unit", }, { name = "Major (intonation) group", symbols = { "‖" }, article = "Prosodic unit", }, { name = "Syllable break", symbols = { "." }, article = "Syllable", }, { name = "Linking (absence of a break)", symbols = { "‿" }, article = "Connected speech", }, -- TONES AND WORD ACCENTS { name = "Downstep", symbols = { "ꜜ" }, }, { name = "Upstep", symbols = { "ꜛ" }, }, { name = "Global rise", symbols = { "↗" }, article = "Intonation (linguistics)", }, { name = "Global fall", symbols = { "↘" }, article = "Intonation (linguistics)", }, -- EXTENDED IPA (extIPA) { name = "Bilabial percussive", symbols = { "ʬ" }, audio = "Voiceless bilabial percussive.wav" }, { name = "Bidental percussive", symbols = { "ʭ" }, audio = "Voiceless bidental percussive.wav" }, { name = "Velopharyngeal fricative", symbols = { "ʩ" }, }, { name = "Voiceless velopharyngeal trill", symbols = { "𝼀", "ʩ𐞪" }, audio = "Voiceless Velopharyngeal Fricative Trill.ogg", article = "Velopharyngeal consonant" }, { name = "Voiced velopharyngeal trill", symbols = { "𝼀̬" }, article = "Velopharyngeal consonant" }, { name = "Voiceless dental lateral–median fricative", symbols = { "ʪ̪" }, }, { name = "Voiced dental lateral–median fricative", symbols = { "ʫ̪" }, }, { name = "Voiceless alveolar lateral–median fricative", symbols = { "ʪ" }, audio = "Voiceless alveolar lateral lisp fricative.ogg" }, { name = "Voiced alveolar lateral–median fricative", symbols = { "ʫ" }, audio = "Voiced alveolar lateral lisp fricative.ogg" }, { name = "Ingressive airflow", symbols = { "↓" }, article = "Ingressive sound", }, { name = "Egressive airflow", symbols = { "↑" }, article = "Egressive sound", }, { name = "Apical r", symbols = { "ɹ̺" }, article = "Voiced alveolar approximant", }, { name = "Bunched r", symbols = { "ɹ̈" }, article = "Voiced velar bunched approximant", }, { name = "Sublaminal lower alveolar percussive", symbols = { "¡" }, article = "Sublingual percussive", }, { name = "Percussive alveolar click", symbols = { "ǃ¡" }, audio = "Percussive alveolar click.ogg" }, { name = "Buccal interdental trill", symbols = { "ↀr̪͆" }, article = "Blowing a raspberry", }, -- NON-IPA { name = "Morphological boundary", symbols = { "#" }, article = "Word stem", }, { name = "Zero", symbols = { "∅" }, article = "Zero (linguistics)", }, }, diacritics = { -- DIACRITICS { name = "Voiceless", symbols = { "̥", "̊", "ḁ", "å", "ů", "ẙ" }, }, { name = "Voiced", symbols = { "̬" }, article = "Voice (phonetics)", }, { name = "Aspirated", symbols = { "ʰ" }, article = "Aspirated consonant", }, { name = "More rounded", symbols = { "̹", "͗", "˒" }, article = "Relative articulation#More rounded", }, { name = "Less rounded", symbols = { "̜", "͑", "˓", "͍" }, article = "Relative articulation#Less rounded", }, { name = "Advanced", symbols = { "̟", "᫈", "˖" }, article = "Relative articulation#Advanced and retracted", }, { name = "Retracted", symbols = { "̠", "᫢", "˗" }, article = "Relative articulation#Advanced and retracted", }, { name = "Centralized", symbols = { "̈" }, article = "Relative articulation#Centralized vowels", }, { name = "Mid-centralized", symbols = { "̽", "͓" }, article = "Relative articulation#Mid-centralized vowel", }, { name = "Syllabic", symbols = { "̩", "̍" }, article = "Syllabic consonant", }, { name = "Non-syllabic", symbols = { "̯", "̑" }, article = "Semivowel", }, { name = "Rhoticity", symbols = { "˞" }, article = "R-colored vowel", audio = "En-us-er.ogg" }, { name = "Breathy voiced", symbols = { "̤", "ṳ", "ʱ" }, article = "Breathy voice", }, { name = "Creaky voiced", symbols = { "̰", "ḛ", "ḭ", "ṵ" }, article = "Creaky voice", }, { name = "Linguolabial", symbols = { "̼", "᫥" }, article = "Linguolabial consonant", }, { name = "Labialized", symbols = { "ʷ", "ᵝ", "̫", "᫇", "᫦", "᫧" }, article = "Labialization", }, { name = "Open-labialized", symbols = { "ꟹ" }, article = "Labialization", }, { name = "Labiodentalized", symbols = { "ᶹ" }, article = "Labialization", }, { name = "Labio-palatalized", symbols = { "ᶣ" }, article = "Labio-palatalization", }, { name = "Palatalized", symbols = { "ʲ" }, article = "Palatalization (phonetics)", }, { name = "Velarized", symbols = { "ˠ" }, article = "Velarization", }, { name = "Uvularized", symbols = { "ʶ", "ᵡ" }, article = "Uvularization", }, { name = "Pharyngealized", symbols = { "ˤ", "𐞕" }, article = "Pharyngealization", }, { name = "Velarized or pharyngealized", symbols = { "̴", "ᵯ", "ᵰ", "ᵱ", "ᵬ", "ᵮ", "ᵵ", "ᵭ", "ᵴ", "ᵶ", "ᵳ", "ᵲ", "ꭨ" }, article = "Pharyngealization", }, { name = "Epiglottalized", symbols = { "𐞴", "ᵸ" }, article = "Pharyngealization", }, { name = "Raised", symbols = { "̝", "᷵", "˔" }, article = "Relative articulation#Raised and lowered", }, { name = "Lowered", symbols = { "̞", "᫛", "˕" }, article = "Relative articulation#Raised and lowered", }, { name = "Advanced tongue root", symbols = { "̘", "​᫠​", "꭪" }, }, { name = "Retracted tongue root", symbols = { "̙", "᫡​", "꭫" }, }, { name = "Dental", symbols = { "̪", "͆" }, article = "Dental consonant", }, { name = "Interdental", symbols = { "̪͆" }, article = "Interdental consonant", }, { name = "Apical", symbols = { "̺" }, article = "Apical consonant", }, { name = "Laminal", symbols = { "̻" }, article = "Laminal consonant", }, { name = "Nasalized", symbols = { "̃", "ṽ" }, article = "Nasalization", }, { name = "Nasal vowel", symbols = { "ĩ", "ỹ", "ɨ̃", "ʉ̃", "ɯ̃", "ũ", "ɪ̃", "ʏ̃", "ʊ̃", "ẽ", "ø̃", "ɘ̃", "ɵ̃", "ɤ̃", "õ", "ə̃", "ɛ̃", "œ̃", "ɜ̃", "ɞ̃", "ʌ̃", "ɔ̃", "æ̃", "ɐ̃", "ã", "ɶ̃", "ä̃", "ɑ̃", "ɒ̃" }, }, { name = "Nasal release", symbols = { "ⁿ" }, }, { name = "Lateral release", symbols = { "ˡ" }, article = "Lateral release (phonetics)", }, { name = "No audible release", symbols = { "̚" }, }, { name = "Ejective", symbols = { "ʼ" }, article = "Ejective consonant", }, { name = "Glottalized", symbols = { "ˀ" }, article = "Glottalization", }, { name = "Buccal speech", symbols = { "ↀ" }, }, { name = "Esophageal speech", symbols = { "Œ" }, }, { name = "Electrolaryngeal speech", symbols = { "И" }, }, { name = "Tracheo-esophageal speech", symbols = { "Ю" }, }, -- SUPRASEGMENTALS { name = "Long", symbols = { "ː" }, article = "Length (phonetics)", }, { name = "Half-long", symbols = { "ˑ" }, article = "Length (phonetics)", }, { name = "Extra-short", symbols = { "̆", "ŏ", "ӗ", "ă", "ĭ", "ŭ" }, article = "Extra-shortness", }, -- TONES AND WORD ACCENTS { name = "Accent", symbols = { "̋", "ű", "ӳ", "ő", "́", "í", "ý", "ú", "é", "ǿ", "ó", "ǽ", "á", "̄", "ī", "ȳ", "ū", "ē", "ō", "ǣ", "ā", "̀", "ì", "ỳ", "ù", "è", "ò", "à", "̏", "ȉ", "ȕ", "ȅ", "ȍ", "ȁ" }, article = "Pitch-accent language", }, { name = "Tone", symbols = { "̌", "̂", "᷄", "᷅", "᷇", "᷆", "᷈", "᷉", "˥", "˦", "˧", "˨", "˩" }, article = "Tone (linguistics)", }, -- EXTENDED IPA (extIPA) { name = "Alveolar", symbols = { "͇" }, article = "Alveolar consonant", }, { name = "Strong articulation", symbols = { "͈", "̎" }, article = "Fortis and lenis", }, { name = "Weak articulation", symbols = { "͉", "᷂" }, article = "Fortis and lenis", }, { name = "Denasalized", symbols = { "͊" }, article = "Denasalization", }, { name = "Velopharyngeal friction", symbols = { "͌", "𐞐" }, article = "Velopharyngeal consonant", }, { name = "Whistled articulation", symbols = { "͎" }, article = "Whistled sibilant", }, { name = "Unaspirated", symbols = { "˭" }, article = "Tenuis consonant", }, { name = "Pre-aspiration", symbols = { "ʰp", "ʰt", "ʰʈ", "ʰc", "ʰk", "ʰq", "ʰn" }, article = "Preaspiration", }, -- NON-IPA { name = "Retroflex", symbols = { "̣", "̢" }, article = "Retroflex consonant", }, { name = "Prenasalized consonant", symbols = { "ᵐ", "ᶬ", "ⁿ̼d̼", "ᵐ̺b̺", "ⁿt", "ⁿd", "ⁿθ", "ⁿð", "ⁿs", "ⁿz", "ⁿʃ", "ⁿʒ", "ⁿɕ", "ⁿʑ", "ⁿr", "ⁿɬ", "ⁿɮ", "ⁿl", "ᶯ", "ᶮ", "ᵑ", "ᶰ" }, }, { name = "Pre-stopped consonant", symbols = { "ᵖ", "ᵇ", "ᵗ", "ᵈ", "𐞯", "𐞋", "ᶜ", "ᶡ", "ᵏ", "ᶢ", "𐞥", "𐞒", "𐞳" }, }, { name = "Post-stopped nasal", symbols = { "mᵇ", "nᵈ", "ɳ𐞋", "ɲᶡ", "ŋᶢ", "ɴ𐞒" }, }, { name = "Trilled affricate", symbols = { "ʳ", "𐞄", "𐞪", "tr̥", "dr" }, }, } } for k, group in pairs(rawData) do for _, v in ipairs(group) do local t = { name = v.name, symbol = v.symbols[1], article = v.article or v.name, audio = v.audio or "" } for _, s in ipairs(v.symbols) do data[k][s] = t end end end return { data = data, rawData = rawData } dv1285em6p5b0bdlrt409i10oplj5m4 1383901 1383900 2026-08-22T15:37:12Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:IPA_symbol/data]] 1383900 Scribunto text/plain local data = { sounds = {}, diacritics = {}, univPatterns = { { pat = "g", -- Latin Small Letter G rep = "ɡ" -- Latin Small Letter Script G }, { pat = "ᵍ", -- Modifier Letter Small G rep = "ᶢ" -- Modifier Letter Small Script G }, { pat = "l̴", -- 'l' + Combining Tilde Overlay rep = "ɫ" -- Latin Small Letter L with Middle Tilde }, { pat = "ˁ", -- Modifier Letter Reversed Glottal Stop rep = "ˤ" -- Modifier Letter Small Reversed Glottal Stop }, { pat = "’", -- Right Single Quotation Mark rep = "ʼ" -- Modifier Letter Apostrophe }, { pat = "ı", -- Latin Small Letter Dotless I rep = "i" -- Latin Small Letter I }, { pat = "ȷ", -- Latin Small Letter Dotless J rep = "j" -- Latin Small Letter J }, { pat = "ʇ", -- Latin Small Letter Turned T rep = "ǀ" -- Latin Letter Dental Click }, { pat = "[!ʗ]", -- Exclamation Mark / Latin Letter Stretched C rep = "ǃ" -- Latin Letter Retroflex Click }, { pat = "𝼋", -- rep = "ǂ" -- }, { pat = "ψ", -- Greek Letter Psi rep = "𝼊" -- Latin Letter Retroflex Click With Retroflex Hook }, { pat = "‼", -- Double exclamation mark rep = "𝼊" -- Latin Letter Retroflex Click With Retroflex Hook }, { pat = "ǃǃ", -- Latin Letter Retroflex Click x 2 rep = "𝼊" -- Latin Letter Retroflex Click With Retroflex Hook }, { pat = "!!", -- Exclamation mark x 2 rep = "𝼊" -- Latin Letter Retroflex Click With Retroflex Hook }, { pat = "ʖ", -- Latin Letter Inverted Glottal Stop rep = "ǁ" -- Latin Letter Lateral Click }, { pat = "ɋ", -- rep = "ʘ" -- }, { pat = "ꞵ", -- Latin Small Letter Beta rep = "β" -- Greek Small Letter Beta }, { pat = "γ", -- Greek Small Letter Gamma rep = "ɣ" -- Latin Small Letter Gamma }, { pat = "φ", -- Greek Small Letter Phi rep = "ɸ" -- Latin Small Letter Phi }, { pat = "ꭓ", -- Latin Small Letter Chi rep = "χ" -- Greek Small Letter Chi }, { pat = "̮", -- Combining Breve Below rep = "̆" -- Combining Breve }, }, keyPatterns = { -- These do not affect the reverse look for diacritics { pat = "[͜͡ːˑ◌]", -- Tie bars, length marks, dotted circle rep = "" }, { pat = "ᵏ", -- Modifier Letter Small K rep = "k" -- Latin Small Letter K }, { pat = "ᶢ", -- Modifier Letter Small Script G rep = "ɡ" -- Latin Small Letter Script G }, { pat = "ᵑ", -- Modifier Letter Small Eng rep = "ŋ" -- Latin Small Letter Eng }, } } local rawData = { sounds = { -- PULMONIC CONSONANTS -- Nasals { name = "Voiceless bilabial nasal", symbols = { "m̥" }, audio = "Voiceless Bilabial Nasal.ogg" }, { name = "Voiced bilabial nasal", symbols = { "m" }, audio = "Bilabial nasal.ogg" }, { name = "Voiceless labiodental nasal", symbols = { "ɱ̊", "ɱ̥" }, audio = "Voiceless labiodental nasal.ogg" }, { name = "Voiced labiodental nasal", symbols = { "ɱ" }, audio = "Labiodental nasal.ogg" }, { name = "Voiced linguolabial nasal", symbols = { "n̼", "m̺", "m̼" }, audio = "Linguolabial nasal.ogg" }, { name = "Voiceless dental nasal", symbols = { "n̪̊" } }, { name = "Voiced dental nasal", symbols = { "n̪" }, audio = "Voiced Dental Nasal.ogg" }, { name = "Voiceless alveolar nasal", symbols = { "n̥" }, audio = "Voiceless Alveolar Nasal.ogg" }, { name = "Voiced alveolar nasal", symbols = { "n" }, audio = "Alveolar nasal.ogg" }, { name = "Voiceless postalveolar nasal", symbols = { "n̠̊" }, }, { name = "Voiced postalveolar nasal", symbols = { "n̠" }, audio = "Voiced postalveolar nasal.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex nasal", symbols = { "ɳ̊", "ɳ̥" }, audio = "Voiceless retroflex nasal.wav" }, { name = "Voiced retroflex nasal", symbols = { "ɳ" }, audio = "Retroflex nasal.ogg" }, { name = "Voiceless alveolo-palatal nasal", symbols = { "n̠̊ʲ", "ɲ̊˖", "ɲ̟̊", "ȵ̊" }, }, { name = "Voiced alveolo-palatal nasal", symbols = { "n̠ʲ", "ɲ˖", "ɲ̟", "ȵ" }, }, { name = "Voiceless palatal nasal", symbols = { "ɲ̊", "ɲ̥" }, audio = "Voiceless palatal nasal.ogg" }, { name = "Voiced palatal nasal", symbols = { "ɲ" }, audio = "Palatal nasal.ogg" }, { name = "Voiced post-palatal or pre-velar nasal", symbols = { "ɲ˗", "ɲ̠", "ɲ᫢", "ŋ˖", "ŋ᫈", "ŋ̟" }, article = "Voiced post-palatal nasal" }, { name = "Voiceless velar nasal", symbols = { "ŋ̊", "ŋ̥" }, audio = "Voiceless velar nasal.wav" }, { name = "Voiced velar nasal", symbols = { "ŋ" }, audio = "Velar nasal.ogg" }, { name = "Voiced pre-uvular nasal", symbols = { "ɴ̟", "ŋ˗", "ŋ᫢", "ŋ̠" }, }, { name = "Voiceless uvular nasal", symbols = { "ɴ̥", "ɴ̊" }, audio = "Voiceless uvular nasal.ogg" }, { name = "Voiced uvular nasal", symbols = { "ɴ" }, audio = "Uvular nasal.ogg" }, -- Plosives { name = "Voiceless bilabial plosive", symbols = { "p" }, audio = "Voiceless bilabial plosive.ogg" }, { name = "Voiced bilabial plosive", symbols = { "b" }, audio = "Voiced bilabial plosive.ogg" }, { name = "Voiceless labiodental plosive", symbols = { "p̪" }, audio = "Voiceless labiodental plosive.ogg" }, { name = "Voiced labiodental plosive", symbols = { "b̪" }, audio = "Voiced labiodental plosive.wav" }, { name = "Voiceless linguolabial plosive", symbols = { "t̼", "p̺", "p̼" }, audio = "Voiceless linguolabial stop.ogg" }, { name = "Voiced linguolabial plosive", symbols = { "d̼", "b̺", "b̼" }, audio = "Voiced linguolabial stop.ogg" }, { name = "Voiceless dental plosive", symbols = { "t̪", "θ̝" }, audio = "Voiceless dental stop.ogg" }, { name = "Voiced dental plosive", symbols = { "d̪", "ð̝" }, audio = "Voiced dental stop.ogg" }, { name = "Voiceless alveolar plosive", symbols = { "t" }, audio = "Voiceless alveolar plosive.ogg" }, { name = "Voiced alveolar plosive", symbols = { "d" }, audio = "Voiced alveolar plosive.ogg" }, { name = "Voiceless postalveolar plosive", symbols = { "t̠" }, audio = "Voiceless postalveolar stop.ogg" }, { name = "Voiced postalveolar plosive", symbols = { "d̠" }, audio = "Voiced postalveolar stop.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex plosive", symbols = { "ʈ" }, audio = "Voiceless retroflex stop.oga" }, { name = "Voiced retroflex plosive", symbols = { "ɖ" }, audio = "Voiced retroflex stop.oga" }, { name = "Voiceless alveolo-palatal plosive", symbols = { "t̠ʲ", "c̟", "ȶ" }, audio = "IPA sound - ȶ.ogg" }, { name = "Voiced alveolo-palatal plosive", symbols = { "d̠ʲ", "ɟ˖", "ɟ᫈", "ɟ̟", "ȡ" }, audio = "Voiced alveolo-palatal plosive.ogg" }, { name = "Voiceless palatal plosive", symbols = { "c" }, audio = "Voiceless palatal plosive.ogg" }, { name = "Voiced palatal plosive", symbols = { "ɟ" }, audio = "Voiced palatal plosive.ogg" }, { name = "Voiceless post-palatal or pre-velar plosive", symbols = { "c̠", "k̟" }, article = "Voiceless post-palatal plosive" }, { name = "Voiced post-palatal or pre-velar plosive", symbols = { "ɟ˗", "ɟ᫢", "ɟ̠", "ɡ˖", "ɡ᫈", "ɡ̟" }, article = "Voiced post-palatal plosive" }, { name = "Voiceless velar plosive", symbols = { "k" }, audio = "Voiceless velar plosive.ogg" }, { name = "Voiced velar plosive", symbols = { "ɡ" }, audio = "Voiced velar plosive 02.ogg" }, { name = "Voiceless pre-uvular plosive", symbols = { "q˖", "q᫈", "q̟", "k̠" }, }, { name = "Voiced pre-uvular plosive", symbols = { "ɢ̟", "ɡ˗", "ɡ᫢", "ɡ̠" }, audio = "Voiced velar-uvular plosive.ogg" }, { name = "Voiceless uvular plosive", symbols = { "q" }, audio = "Voiceless uvular plosive.ogg" }, { name = "Voiced uvular plosive", symbols = { "ɢ" }, audio = "Voiced uvular stop.oga" }, { name = "Voiceless upper-pharyngeal plosive", symbols = { "ꞯ", "q˗", "q᫢", "ʡ̟̥", "ʡ̥˖" }, audio = "Voiceless pharyngeal stop.ogg" }, { name = "Voiced upper-pharyngeal plosive", symbols = { "𝼂", "ɢ̠", "ʡ̟̬", "ʡ̬˖" }, audio = "Voiced pharyngeal stop.ogg" }, { name = "Epiglottal plosive", symbols = { "ʡ" }, audio = "Epiglottal stop.ogg" }, { name = "Voiceless epiglottal plosive", symbols = { "ʡ̥" }, }, { name = "Voiced epiglottal plosive", symbols = { "ʡ̬" }, }, { name = "Glottal stop", symbols = { "ʔ" }, audio = "Glottal stop.ogg" }, -- Affricates { name = "Voiceless bilabial affricate", symbols = { "pɸ" }, audio = "Voiceless bilabial affricate.ogg" }, { name = "Voiced bilabial affricate", symbols = { "bβ" }, audio = "Voiced bilabial affricate.wav" }, { name = "Voiceless bilabial trilled affricate", symbols = { "t̪ʙ̥", "tʙ̥", "tʙ̥ʰ", "pʙ̥", "pʙ̥ʰ", "kʙ̥" }, article = "Voiceless bilabial trill#Prestopped trills and stops with trill release" }, { name = "Voiced bilabial trilled affricate", symbols = { "t̪ʙ", "tʙ", "d̪ʙ", "dʙ", "pʙ", "bʙ", "ɡʙ" }, article = "Voiced bilabial trill#Prestopped trills and stops with trill release" }, { name = "Voiceless labiodental affricate", symbols = { "p̪f", "pf" }, audio = "Voiceless labiodental affricate.ogg" }, { name = "Voiced labiodental affricate", symbols = { "b̪v", "bv" }, audio = "Voiced labiodental affricate.ogg" }, { name = "Voiceless dental sibilant affricate", symbols = { "t̪s̪", "ts̪", "t̟s̟", "ts̟" }, audio = "Voiceless dental sibilant affricate.oga" }, { name = "Voiced dental sibilant affricate", symbols = { "d̪z̪", "dz̪", "d̟z̟", "dz̟" }, audio = "Voiced dental sibilant affricate.oga" }, { name = "Voiceless dental affricate", symbols = { "t̪θ", "t̟θ", "tθ" }, audio = "Voiceless dental non-sibilant affricate.oga" }, { name = "Voiced dental affricate", symbols = { "d̪ð", "d̟ð", "dð" }, audio = "Voiced dental non-sibilant affricate.oga" }, { name = "Voiceless alveolar affricate", symbols = { "ts", "ʦ" }, audio = "Voiceless alveolar sibilant affricate.oga" }, { name = "Voiced alveolar affricate", symbols = { "dz", "ʣ" }, audio = "Voiced alveolar sibilant affricate.oga" }, { name = "Voiceless apico-alveolar affricate", symbols = { "t̺s̺", "ts̺", "t̠s̠", "ts̠" }, }, { name = "Voiced apico-alveolar affricate", symbols = { "d̺z̺", "dz̺", "d̠z̠", "dz̠" }, }, { name = "Voiceless alveolar non-sibilant affricate", symbols = { "tɹ̝̊", "tɹ̥", "tθ̠", "tθ͇" }, }, { name = "Voiced alveolar non-sibilant affricate", symbols = { "dɹ̝", "dɹ", "dð̠", "dð͇" }, }, { name = "Voiceless postalveolar affricate", symbols = { "t̠ʃ", "tʃ", "ʧ" }, audio = "Voiceless palato-alveolar affricate.ogg" }, { name = "Voiced postalveolar affricate", symbols = { "d̠ʒ", "dʒ", "ʤ" }, audio = "Voiced palato-alveolar affricate.ogg" }, { name = "Voiceless postalveolar non-sibilant affricate", symbols = { "t̠ɹ̠̊˔", "tɹ̠̊˔", "tɹ̝̊˗", "t̠ɹ̝̊˗", "t̠ɹ̠̊", "tɹ̠̊" }, audio = "Voiceless postalveolar non-sibilant affricate.ogg" }, { name = "Voiced postalveolar non-sibilant affricate", symbols = { "d̠ɹ̠˔", "d̠ɹ̠᷵", "dɹ̠˔", "dɹ̝˗", "d̠ɹ̝˗", "d̠ɹ̠", "dɹ̠" }, audio = "Voiced postalveolar non-sibilant affricate.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex affricate", symbols = { "ʈʂ", "tʂ", "ꭧ" }, audio = "Voiceless retroflex affricate.ogg" }, { name = "Voiced retroflex affricate", symbols = { "ɖʐ", "dʐ", "ꭦ" }, audio = "Voiced retroflex affricate.ogg" }, { name = "Voiced retroflex non-sibilant affricate", symbols = { "dɻ˔", "ɖɻ᷵", "d̠ɻ̝", "ɖɻ˔" }, audio = "Voiced retroflex non-sibilant affricate.ogg" }, { name = "Voiceless alveolo-palatal affricate", symbols = { "tɕ", "cɕ", "t̠ʃʲ", "tʃʲ", "t̺s̺ʲ", "ts̺ʲ", "t̠s̠ʲ", "ts̠ʲ", "ʨ" }, audio = "Voiceless alveolo-palatal affricate.ogg" }, { name = "Voiced alveolo-palatal affricate", symbols = { "dʑ", "ɟʑ", "d̠ʒʲ", "dʒʲ", "d̺z̺ʲ", "dz̺ʲ", "d̠z̠ʲ", "dz̠ʲ", "ʥ" }, audio = "Voiced alveolo-palatal affricate.ogg" }, { name = "Voiceless palatal affricate", symbols = { "cç" }, audio = "Voiceless palatal affricate.ogg" }, { name = "Voiced palatal affricate", symbols = { "ɟʝ" }, audio = "Voiced palatal affricate.ogg" }, { name = "Voiceless post-palatal or pre-velar affricate", symbols = { "c̠ç˗", "cç˗", "c̠ç̠", "cç̠", "k̟x̟", "kx̟" }, article = "Voiceless post-palatal affricate" }, { name = "Voiceless velar affricate", symbols = { "kx" }, audio = "Voiceless velar affricate.ogg" }, { name = "Voiced velar affricate", symbols = { "ɡɣ" }, audio = "Voiced velar affricate.ogg" }, { name = "Voiceless pre-uvular affricate", symbols = { "q˖χ˖", "qχ˖", "q̟χ̟", "qχ̟", "k̠x̠", "kx̠" }, }, { name = "Voiceless uvular affricate", symbols = { "qχ" }, audio = "Voiceless uvular affricate.ogg" }, { name = "Voiced uvular affricate", symbols = { "ɢʁ" }, audio = "Voiced uvular affricate.ogg" }, { name = "Voiceless pharyngeal affricate", symbols = { "ʡħ", "ʡ̥ħ" }, }, { name = "Voiced pharyngeal affricate", symbols = { "ʡʕ", "ʡ̬ʕ" }, }, { name = "Voiceless epiglottal affricate", symbols = { "ʡʜ", "ʡ̥ʜ" }, audio = "Voiceless epiglottal affricate.ogg" }, { name = "Voiced epiglottal affricate", symbols = { "ʡʢ", "ʡ̬ʢ" }, audio = "Voiced epiglottal affricate.ogg" }, { name = "Voiceless glottal affricate", symbols = { "ʔh" }, audio = "Voiceless glottal affricate.ogg" }, -- Fricatives { name = "Voiceless bilabial fricative", symbols = { "ɸ" }, audio = "Voiceless bilabial fricative.ogg" }, { name = "Voiced bilabial fricative", symbols = { "β" }, audio = "Voiced bilabial fricative.ogg" }, { name = "Voiceless labiodental fricative", symbols = { "f" }, audio = "Voiceless labio-dental fricative.ogg" }, { name = "Voiced labiodental fricative", symbols = { "v" }, audio = "Voiced labio-dental fricative.ogg" }, { name = "Voiceless linguolabial fricative", symbols = { "θ̼", "ɸ̺", "f̼", "ɸ̼" }, audio = "Voiceless linguolabial fricative.ogg" }, { name = "Voiced linguolabial fricative", symbols = { "ð̼", "β̺", "v̼", "β̼" }, audio = "Voiced linguolabial fricative.wav" }, { name = "Voiceless dental fricative", symbols = { "θ" }, audio = "Voiceless dental fricative.ogg" }, { name = "Voiced dental fricative", symbols = { "ð" }, audio = "Voiced dental fricative.ogg" }, { name = "Voiceless dental sibilant fricative", symbols = { "s̪" }, audio = "Voiceless dental sibilant fricative.ogg" }, { name = "Voiced dental sibilant fricative", symbols = { "z̪" }, }, { name = "Voiceless denti-alveolar fricative", symbols = { "s̻̪", "s̪̻", "s̻͆", "s̟" }, }, { name = "Voiceless alveolar fricative", symbols = { "s" }, audio = "Voiceless alveolar sibilant.ogg" }, { name = "Voiced alveolar fricative", symbols = { "z" }, audio = "Voiced alveolar sibilant.ogg" }, { name = "Voiceless apico-alveolar fricative", symbols = { "s̺" }, }, { name = "Voiced apico-alveolar fricative", symbols = { "z̺" }, }, { name = "Voiceless alveolar retracted fricative", symbols = { "s̠" }, audio = "Voiceless alveolar retracted sibilant.ogg" }, { name = "Voiced alveolar retracted fricative", symbols = { "z̠" }, }, { name = "Voiceless alveolar non-sibilant fricative", symbols = { "θ̠", "θ͇", "t̞", "ɹ̝̊" }, }, { name = "Voiced alveolar non-sibilant fricative", symbols = { "ð̠", "ð͇", "d̞", "ɹ̝" }, }, { name = "Voiceless alveolar tapped fricative", symbols = { "ɾ̞̊" }, }, { name = "Voiced alveolar tapped fricative", symbols = { "ɾ̞" }, }, { name = "Voiceless postalveolar fricative", symbols = { "ʃ" }, audio = "Voiceless palato-alveolar sibilant.ogg" }, { name = "Voiced postalveolar fricative", symbols = { "ʒ" }, audio = "Voiced palato-alveolar sibilant.ogg" }, { name = "Voiceless postalveolar non-sibilant fricative", symbols = { "ɹ̠̊˔", "ɹ̝̊˗" }, audio = "Voiceless postalveolar non-sibilant fricative.ogg" }, { name = "Voiced postalveolar non-sibilant fricative", symbols = { "ɹ̠˔", "ɹ̠᷵", "ɹ̝˗" }, audio = "Voiced postalveolar non-sibilant fricative.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex fricative", symbols = { "ʂ" }, audio = "Voiceless retroflex sibilant.ogg" }, { name = "Voiced retroflex fricative", symbols = { "ʐ" }, audio = "Voiced retroflex sibilant.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex non-sibilant fricative", symbols = { "ɻ̝̊", "ɻ̊˔", "ʈ̞", "ʈ˕" }, audio = "Voiceless retroflex non-sibilant fricative.ogg" }, { name = "Voiced retroflex non-sibilant fricative", symbols = { "ɻ̝", "ɻ˔", "ɻ᷵", "ɖ̞", "ɖ˕" }, audio = "Voiced retroflex non-sibilant fricative.ogg" }, { name = "Voiceless alveolo-palatal fricative", symbols = { "ɕ", "ʃʲ", "s̺ʲ", "s̠ʲ"}, audio = "Voiceless alveolo-palatal sibilant.ogg" }, { name = "Voiced alveolo-palatal fricative", symbols = { "ʑ", "ʒʲ", "z̺ʲ", "z̠ʲ"}, audio = "Voiced alveolo-palatal sibilant.ogg" }, { name = "Voiceless palatal fricative", symbols = { "ç" }, audio = "Voiceless palatal fricative.ogg" }, { name = "Voiced palatal fricative", symbols = { "ʝ" }, audio = "Voiced palatal fricative.ogg" }, { name = "Voiceless post-palatal or pre-velar fricative", symbols = { "ç˗", "ç̠", "ç᫢", "x̟" }, article = "Voiceless post-palatal fricative", audio = "Voiceless post-palatal fricative.ogg" }, { name = "Voiced post-palatal or pre-velar fricative", symbols = { "ʝ᫢", "ʝ̠", "ɣ᫈", "ɣ̟" }, article = "Voiced post-palatal fricative", audio = "Voiced post-palatal fricative.ogg" }, { name = "Voiceless velar fricative", symbols = { "x" }, audio = "Voiceless velar fricative.ogg" }, { name = "Voiced velar fricative", symbols = { "ɣ" }, audio = "Voiced velar fricative.ogg" }, { name = "Voiceless pre-uvular fricative", symbols = { "χ˖", "χ̟", "x̠" }, }, { name = "Voiced pre-uvular fricative", symbols = { "ʁ̟", "ɣ˗", "ɣ̠" }, }, { name = "Voiceless uvular fricative", symbols = { "χ" }, audio = "Voiceless uvular fricative.ogg" }, { name = "Voiced uvular fricative", symbols = { "ʁ" }, audio = "Voiced uvular fricative.ogg" }, { name = "Voiceless pharyngeal fricative", symbols = { "ħ" }, audio = "Voiceless pharyngeal fricative.ogg" }, { name = "Voiced pharyngeal fricative", symbols = { "ʕ", "ʕ̝" }, audio = "Voiced pharyngeal fricative.ogg" }, { name = "Voiceless glottal fricative", symbols = { "h" }, audio = "Voiceless glottal fricative.ogg" }, { name = "Voiced glottal fricative", symbols = { "ɦ" }, audio = "Voiced glottal fricative.ogg" }, { name = "Voiceless bidental fricative", symbols = { "h̪͆" }, audio = "Voiceless bidental fricative.ogg" }, { name = "Voiceless dentolabial fricative", symbols = { "f͆" }, audio = "Voiceless dentolabial fricative.ogg" }, -- Approximants { name = "Voiceless bilabial approximant", symbols = { "ɸ̞", "ɸ˕" }, audio = "Voiceless bilabial approximant.ogg" }, { name = "Voiced bilabial approximant", symbols = { "β̞", "ʋ̟" }, audio = "Bilabial approximant.ogg" }, { name = "Voiceless labiodental approximant", symbols = { "ʋ̥" }, audio = "Voiceless labiodental approximant.ogg" }, { name = "Voiced labiodental approximant", symbols = { "ʋ" }, audio = "Labiodental approximant.ogg" }, { name = "Voiceless dental approximant", symbols = { "θ̞", "θ̞᫈", "ɹ̪̊" }, }, { name = "Voiced dental approximant", symbols = { "ð̞", "ɹ̪" }, }, { name = "Voiceless alveolar approximant", symbols = { "ɹ̥", "s̞" }, audio = "Voiceless alveolar approximant.ogg" }, { name = "Voiced alveolar approximant", symbols = { "ɹ" }, audio = "Alveolar approximant.ogg" }, { name = "Voiced non-rhotic alveolar approximant", symbols = { "z̞", "ð̠˕" }, }, { name = "Voiceless postalveolar approximant", symbols = { "ɹ̠̊" }, }, { name = "Voiced postalveolar approximant", symbols = { "ɹ̠" }, audio = "Postalveolar approximant.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex approximant", symbols = { "ɻ̊" }, }, { name = "Voiced retroflex approximant", symbols = { "ɻ" }, audio = "Retroflex Approximant2.oga" }, { name = "Voiceless palatal approximant", symbols = { "j̊", "ç˕", "ç̞"}, audio = "Voiceless palatal approximant.wav" }, { name = "Voiced palatal approximant", symbols = { "j", "ʝ˕", "ʝ̞" }, audio = "Palatal approximant.ogg" }, { name = "Voiced post-palatal or pre-velar approximant", symbols = { "j᫢", "j̠", "j˗", "j̈", "ʝ̞˗", "ʝ̞᫢", "ɰ̈", "ɰ̟", "ɰ˖", "ɣ̞˖", "ɣ̞᫈" }, article = "Voiced post-palatal approximant", audio = "Post-palatal approximant.ogg" }, { name = "Protruded post-palatal or pre-velar approximant", symbols = { "j˗ʷ", "j᫢ʷ", "j̈ʷ", "ɥ̫̈", "ẅ", "w̟" }, audio = "Voiced labialized post-palatal approximant.ogg", article = "Protruded post-palatal approximant" }, { name = "Compressed post-palatal or pre-velar approximant", symbols = { "ɥ̈", "ɥ˗", "ɥ᫢", "j̈ᵝ", "j˗ᵝ", "j᫢ᵝ" }, article = "Compressed post-palatal approximant" }, { name = "Voiced velar approximant", symbols = { "ɰ", "ɣ˕", "ɣ᫛", "ɣ̞" }, audio = "Voiced velar approximant.ogg" }, { name = "Voiced velar bunched approximant", symbols = { "ɹ̈ "}, }, { name = "Voiced uvular approximant", symbols = { "ʁ̞" }, audio = "Voiced Uvular Approximant.ogg" }, { name = "Voiced pharyngeal approximant", symbols = { "ʕ̞" }, audio = "Voiced pharyngeal approximant.ogg" }, { name = "Voiced epiglottal approximant", symbols = { "ʢ̞", "ʕ̞˗" }, audio = "Voiced epiglottal trill.ogg" }, { name = "Creaky-voiced glottal approximant", symbols = { "ʔ̬", "ʔ̞", "ʔ̰", "˷" }, audio = "Creaky-voiced glottal approximant.wav" }, -- Taps/flaps { name = "Voiced bilabial flap", symbols = { "ⱱ̟", "b̆", "w̆" }, audio = "Voiced bilabial flap.wav" }, { name = "Voiced labiodental flap", symbols = { "ⱱ", "v̆" }, audio = "Labiodental flap.ogg" }, { name = "Voiceless dental tap or flap", symbols = { "ɾ̪̊", "t̪̆" }, article = "Voiceless dental tap" }, { name = "Voiced dental tap or flap", symbols = { "ɾ̪", "d̪̆" }, article = "Dental tap", }, { name = "Voiceless alveolar tap or flap", symbols = { "ɾ̥", "t̆" }, article = "Voiceless alveolar tap", audio = "Voiceless alveolar tap.wav" }, { name = "Voiced alveolar tap or flap", symbols = { "ɾ", "d̆" }, audio = "Alveolar tap.ogg" }, { name = "Voiced postalveolar flap", symbols = { "ɾ̠", "d̠̆"}, }, { name = "Voiced alveolar nasal tap or flap", symbols = { "ɾ̃", "n̆" }, article = "Alveolar nasal tap", }, { name = "Voiceless retroflex flap", symbols = { "ɽ̊", "ʈ̆" }, --audio = "Voiceless retroflex tap.wav" }, { name = "Voiced retroflex flap", symbols = { "ɽ", "ɖ̆" }, audio = "Retroflex flap.ogg" }, { name = "Voiced retroflex nasal flap", symbols = { "ɽ̃", "ɳ̆" }, }, { name = "Voiced velar tap", symbols = { "ɡ̆" }, audio = "Voiced velar tap.wav" }, { name = "Voiced uvular tap or flap", symbols = { "ɢ̆", "ʀ̆" }, article = "Voiced uvular tap and flap", audio = "Voiced uvular tap.wav" }, { name = "Voiced epiglottal tap", symbols = { "ʡ̆", "ʢ̆", "ʕ̆" }, audio = "Epiglottal flap.oga" }, -- Trills { name = "Voiceless bilabial trill", symbols = { "ʙ̥" }, audio = "Voiceless bilabial trill with aspiration.ogg" }, { name = "Voiced bilabial trill", symbols = { "ʙ" }, audio = "Bilabial trill.ogg" }, { name = "Voiceless labiolingual trill", symbols = { "r̼̊", "ʙ̺̊", "ʙ̼̊" }, audio = "Voiceless linguolabial trill.wav" }, { name = "Voiced labiolingual trill", symbols = { "r̼", "ʙ̺", "ʙ̼" }, audio = "Voiced linguolabial trill.wav" }, { name = "Voiceless dental trill", symbols = { "r̪̊" } }, { name = "Voiced dental trill", symbols = { "r̪" }, }, { name = "Voiceless alveolar trill", symbols = { "r̥" }, audio = "Voiceless alveolar trill.ogg" }, { name = "Voiced alveolar trill", symbols = { "r" }, audio = "Alveolar trill.ogg" }, { name = "Voiceless alveolar fricative trill", symbols = { "r̝̊" }, audio = "Voiceless alveolar raised non-sonorant trill.ogg" }, { name = "Voiced alveolar fricative trill", symbols = { "r̝" }, audio = "Raised alveolar non-sonorant trill.ogg" }, { name = "Voiceless postalveolar trill", symbols = { "r̠̊" } }, { name = "Voiced postalveolar trill", symbols = { "r̠" }, audio = "Voiced postalveolar trill.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex trill", symbols = { "ɽ̊r̥", "ɽr̥", "ɽ̊ʳ" }, audio = "Voiceless retroflex trill.ogg" }, { name = "Voiced retroflex trill", symbols = { "ɽr", "ɽʳ" }, audio = "Voiced retroflex trill.ogg" }, { name = "Voiceless pre-uvular fricative trill", symbols = { "ʀ̝̊˖", "ʀ̟̊˔" }, }, { name = "Voiced pre-uvular fricative trill", symbols = { "ʀ̝˖", "ʀ̟˔" }, }, { name = "Voiceless uvular trill", symbols = { "ʀ̥" }, audio = "Voiceless uvular trill.ogg" }, { name = "Voiced uvular trill", symbols = { "ʀ" }, audio = "Uvular trill.ogg" }, { name = "Voiceless uvular fricative trill", symbols = { "ʀ̝̊" }, audio = "Voiceless uvular fricative trill.ogg" }, { name = "Voiced uvular fricative trill", symbols = { "ʀ̝" }, audio = "Voiced uvular fricative trill.wav" }, { name = "Voiceless epiglottal trill", symbols = { "ʜ" }, audio = "Voiceless epiglottal trill.ogg" }, { name = "Voiced epiglottal trill", symbols = { "ʢ" }, audio = "Voiced epiglottal trill 2.ogg" }, -- Lateral affricates { name = "Voiceless alveolar lateral affricate", symbols = { "tɬ" }, audio = "Voiceless alveolar lateral affricate.ogg" }, { name = "Voiced alveolar lateral affricate", symbols = { "dɮ" }, audio = "Voiced alveolar lateral affricate.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex lateral affricate", symbols = { "ʈꞎ", "tꞎ", "ʈɭ̊˔", "tɭ̊˔", "ʈɭ̊", "tɭ̊" }, audio = "Voiceless retroflex lateral affricate.ogg" }, { name = "Voiced retroflex lateral affricate", symbols = { "ɖ𝼅", "d𝼅", "ɖɭ˔", "dɭ˔", "ɖɭ", "dɭ" }, audio = "Voiced retroflex lateral affricate.ogg" }, { name = "Voiceless palatal lateral affricate", symbols = { "cʎ̝̊", "cʎ̥", "c𝼆", "t𝼆" }, audio = "Voiceless palatal lateral affricate.ogg" }, { name = "Voiced palatal lateral affricate", symbols = { "ɟʎ̝", "ɟʎ", "ɟ𝼆̬", "d𝼆̬" }, audio = "Voiced palatal lateral affricate.ogg" }, { name = "Voiceless post-palatal lateral affricate", symbols = { "c𝼆˗" }, article = "Voiceless velar lateral affricate" }, { name = "Voiceless velar lateral affricate", symbols = { "kʟ̝̊", "kʟ̥", "k𝼄" }, audio = "Voiceless velar lateral affricate.ogg" }, { name = "Voiced velar lateral affricate", symbols = { "ɡʟ̝", "ɡʟ", "ɡ𝼄̬" }, audio = "Voiced velar lateral affricate.ogg" }, -- Lateral fricatives { name = "Voiceless dental lateral fricative", symbols = { "ɬ̪" }, }, { name = "Voiced dental lateral fricative", symbols = { "ɮ̪", "ɮ͆" }, }, { name = "Voiceless alveolar lateral fricative", symbols = { "ɬ" }, audio = "Voiceless alveolar lateral fricative.ogg" }, { name = "Voiced alveolar lateral fricative", symbols = { "ɮ" }, audio = "Voiced alveolar lateral fricative.ogg" }, { name = "Voiceless postalveolar lateral fricative", symbols = { "ɬ̠" } }, { name = "Voiced postalveolar lateral fricative", symbols = { "ɮ̠" }, audio = "Voiced postalveolar lateral fricative.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex lateral fricative", symbols = { "ɭ̊˔", "ꞎ"}, audio = "Voiceless retroflex lateral fricative.ogg" }, { name = "Voiced retroflex lateral fricative", symbols = { "ɭ˔", "𝼅" }, audio = "Voiced retroflex lateral fricative.wav" }, { name = "Voiceless alveolo-palatal lateral fricative", symbols = { "ɬ̠ʲ", "ʎ̝̊˖", "ȴ̊˔", "l̠̊ʲ", "ʎ̟̊", "ȴ̊" }, }, { name = "Voiceless palatal lateral fricative", symbols = { "ʎ̝̊", "𝼆" }, audio = "Voiceless palatal lateral fricative.ogg" }, { name = "Voiced palatal lateral fricative", symbols = { "ʎ̝", "𝼆̬" }, audio = "ʎ̝ IPA sound.opus" }, { name = "Voiceless post-palatal lateral fricative", symbols = { "𝼆̠" }, }, { name = "Voiced post-palatal or pre-velar lateral fricative", symbols = { "ʎ̝˗", "ʟ̟᷵" }, article = "Voiced pre-velar lateral fricative" }, { name = "Voiceless velar lateral fricative", symbols = { "ʟ̝̊", "𝼄" }, audio = "Voiceless velar lateral fricative.ogg" }, { name = "Voiced velar lateral fricative", symbols = { "ʟ̝", "𝼄̬" }, audio = "Voiced velar lateral fricative.ogg" }, -- Lateral approximants { name = "Voiced dental lateral approximant", symbols = { "l̪" }, audio = "Voiced dental lateral approximant.ogg" }, { name = "Voiceless alveolar lateral approximant", symbols = { "l̥" }, audio = "Voiceless alveolar lateral approximant.ogg" }, { name = "Voiced alveolar lateral approximant", symbols = { "l" }, audio = "Alveolar lateral approximant.ogg" }, { name = "Voiced postalveolar lateral approximant", symbols = { "l̠" }, audio = "Voiced postalveolar lateral approximant.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex lateral approximant", symbols = { "ɭ̊" }, }, { name = "Voiced retroflex lateral approximant", symbols = { "ɭ" }, audio = "Retroflex lateral approximant.ogg" }, { name = "Voiced alveolo-palatal lateral approximant", symbols = { "l̠ʲ", "ʎ̟", "ȴ" }, audio = "Alveolo-palatal lateral approximant.ogg" }, { name = "Voiceless palatal lateral approximant", symbols = { "ʎ̥" }, }, { name = "Voiced palatal lateral approximant", symbols = { "ʎ" }, audio = "Palatal lateral approximant.ogg" }, { name = "Voiceless velar lateral approximant", symbols = { "ʟ̥" }, }, { name = "Voiced velar lateral approximant", symbols = { "ʟ" }, audio = "Velar lateral approximant.ogg" }, { name = "Voiced uvular lateral approximant", symbols = { "ʟ̠" }, audio = "Uvular lateral approximant.ogg" }, -- Lateral taps/flaps { name = "Voiced linguolabial lateral flap", symbols = { "ɺ̼", "l̼̆"} }, { name = "Voiced dental lateral flap", symbols = { "ɺ̪", "l̪̆" } }, { name = "Voiceless alveolar lateral flap", symbols = { "ɺ̥", "l̥̆" }, audio = "Voiceless alveolar lateral flap.wav" }, { name = "Voiced alveolar lateral flap", symbols = { "ɺ", "l̆"}, audio = "Voiced alveolar lateral flap.wav" }, { name = "Voiced postalveolar lateral flap", symbols = { "ɺ̠", "l̠̆" }, audio = "Voiced postalveolar lateral flap.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex lateral flap", symbols = { "𝼈̊", "𝼈̥", "ɭ̥̆" }, audio = "Voiceless retroflex lateral flap.wav" }, { name = "Voiced retroflex lateral flap", symbols = { "𝼈", "ɭ̆" }, audio = "Voiced retroflex lateral flap (correct).wav" }, { name = "Voiced palatal lateral flap", symbols = { "ʎ̆" }, audio = "Voiced palatal lateral flap.wav" }, { name = "Voiced velar lateral tap", symbols = { "ʟ̆" }, audio = "Voiced velar lateral tap.wav" }, -- NON-PULMONIC CONSONANTS -- Ejective stops { name = "Bilabial ejective stop", symbols = { "pʼ" }, audio = "Bilabial ejective plosive.ogg" }, { name = "Dental ejective stop", symbols = { "t̪ʼ" }, audio = "Dental ejective stop.ogg" }, { name = "Alveolar ejective stop", symbols = { "tʼ" }, audio = "Alveolar ejective plosive.ogg" }, { name = "Retroflex ejective stop", symbols = { "ʈʼ" }, audio = "Retroflex ejective.ogg" }, { name = "Palatal ejective stop", symbols = { "cʼ" }, audio = "Palatal ejective.ogg" }, { name = "Velar ejective stop", symbols = { "kʼ" }, audio = "Velar ejective plosive.ogg" }, { name = "Uvular ejective stop", symbols = { "qʼ" }, audio = "Uvular ejective plosive.ogg" }, -- Ejective affricates { name = "Labiodental ejective affricate", symbols = { "p̪fʼ" }, }, { name = "Dental ejective affricate", symbols = { "t̪θʼ", "t̟θʼ", "tθʼ" }, audio = "Dental ejective affricate.ogg" }, { name = "Alveolar ejective affricate", symbols = { "tsʼ" }, audio = "Alveolar ejective affricate.ogg" }, { name = "Postalveolar ejective affricate", symbols = { "t̠ʃʼ", "tʃʼ" }, audio = "Palato-alveolar ejective affricate.ogg" }, { name = "Retroflex ejective affricate", symbols = { "ʈʂʼ", "tʂʼ" }, audio = "Retroflex ejective affricate.ogg" }, { name = "Alveolo-palatal ejective affricate", symbols = { "t̠ɕʼ", "tɕʼ", "t̠ʃʲʼ", "tʃʲʼ", "t̠s̠ʲʼ", "cɕʼ" }, }, { name = "Palatal ejective affricate", symbols = { "cçʼ" }, audio = "Palatal ejective affricate.ogg" }, { name = "Velar ejective affricate", symbols = { "kxʼ" }, audio = "Velar ejective affricate.ogg" }, { name = "Uvular ejective affricate", symbols = { "qχʼ" }, audio = "Uvular ejective affricate.ogg" }, -- Ejective fricatives { name = "Bilabial ejective fricative", symbols = { "ɸʼ" }, audio = "Bilabial ejective fricative.ogg" }, { name = "Labiodental ejective fricative", symbols = { "fʼ" }, audio = "Labiodental ejective fricative.ogg" }, { name = "Dental ejective fricative", symbols = { "θʼ" }, audio = "Dental ejective fricative.ogg" }, { name = "Alveolar ejective fricative", symbols = { "sʼ" }, audio = "Alveolar ejective fricative.ogg" }, { name = "Postalveolar ejective fricative", symbols = { "ʃʼ" }, audio = "Palato-alveolar ejective fricative.ogg" }, { name = "Retroflex ejective fricative", symbols = { "ʂʼ" }, audio = "Retroflex ejective fricative.ogg" }, { name = "Alveolo-palatal ejective fricative", symbols = { "ɕʼ" , "ʃʲʼ", "s̠ʲʼ"}, audio = "Alveolo-palatal ejective fricative.ogg" }, { name = "Palatal ejective fricative", symbols = { "çʼ" }, audio = "Palatal ejective fricative.ogg" }, { name = "Velar ejective fricative", symbols = { "xʼ" }, audio = "Velar ejective fricative.ogg" }, { name = "Uvular ejective fricative", symbols = { "χʼ" }, audio = "Uvular ejective fricative.ogg" }, -- Lateral ejective affricates { name = "Alveolar lateral ejective affricate", symbols = { "tɬʼ", "ƛʼ" }, audio = "Alveolar lateral ejective affricate.ogg" }, { name = "Palatal lateral ejective affricate", symbols = { "cʎ̝̊ʼ", "cʎ̥ʼ", "c𝼆ʼ" }, audio = "Palatal lateral ejective affricate.ogg" }, { name = "Velar lateral ejective affricate", symbols = { "kʟ̝̊ʼ", "kʟ̥ʼ", "k𝼄ʼ" }, audio = "Velar lateral ejective affricate.ogg" }, { name = "Uvular lateral ejective affricate", symbols = { "q𝼄ʼ", "q𝼄̠ʼ", "qʟ̝̊ʼ" }, }, -- Lateral ejective fricatives { name = "Alveolar lateral ejective fricative", symbols = { "ɬʼ" }, audio = "Alveolar lateral ejective fricative.ogg" }, -- Ejective trills { name = "Ejective trill", symbols = { "ʙ̥ʼ", "r̼̊ʼ", "ʙ̺̊ʼ", "ʙ̼̊ʼ", "r̪̊ʼ", "r̥ʼ", "r̠̊ʼ", "ɽr̥ʼ", "ʀ̥ʼ" }, article = "Ejective consonant" }, -- Tenuis clicks { name = "Tenuis bilabial click", symbols = { "ʘ", "kʘ" }, audio = "Clic bilabial sourd.ogg" }, { name = "Tenuis dental click", symbols = { "ǀ", "kǀ" }, audio = "Dental click.ogg" }, { name = "Tenuis alveolar click", symbols = { "ǃ", "kǃ" }, audio = "Postalveolar click.ogg" }, { name = "Tenuis palatal click", symbols = { "ǂ", "kǂ" }, audio = "Palatoalveolar click.ogg" }, { name = "Tenuis retroflex click", symbols = { "𝼊", "k𝼊" }, audio = "Retrflx click.wav" }, { name = "Back-released click", symbols = { "ʞ" }, }, -- Voiced clicks { name = "Voiced bilabial click", symbols = { "ʘ̬", "ɡʘ" }, }, { name = "Voiced dental click", symbols = { "ǀ̬", "ɡǀ" }, }, { name = "Voiced alveolar click", symbols = { "ǃ̬", "ɡǃ" }, }, { name = "Voiced palatal click", symbols = { "ǂ̬", "ɡǂ" }, }, { name = "Voiced retroflex click", symbols = { "𝼊̬", "ɡ𝼊" }, }, -- Nasal clicks { name = "Bilabial nasal click", symbols = { "ʘ̃", "ŋʘ", "ⁿʘ" }, audio = "Bilabial nasal click.ogg" }, { name = "Dental nasal click", symbols = { "ǀ̃", "ŋǀ", "ⁿǀ", "ŋǀʱ" }, }, { name = "Alveolar nasal click", symbols = { "ǃ̃", "ŋǃ", "ⁿǃ" }, audio = "Intervocalic nasal alveolar clicks.ogg" }, { name = "Palatal nasal click", symbols = { "ǂ̃", "ŋǂ", "ⁿǂ" }, }, { name = "Retroflex nasal click", symbols = { "𝼊̃", "ŋ𝼊", "ⁿ𝼊" }, }, -- Lateral clicks { name = "Tenuis alveolar lateral click", symbols = { "ǁ", "kǁ" }, audio = "Alveolar lateral click.ogg" }, { name = "Voiced alveolar lateral click", symbols = { "ǁ̬", "ɡǁ" }, }, -- Lateral nasal clicks { name = "Alveolar lateral nasal click", symbols = { "ǁ̃", "ŋǁ", "ⁿǁ" }, }, -- Glottalized clicks { name = "Glottalized bilabial nasal click", symbols = { "ʘ̃ˀ", "ʘˀ", "ŋ̊ʘˀ", "ŋʘˀ" }, }, { name = "Glottalized dental nasal click", symbols = { "ǀ̃ˀ", "ǀˀ", "ŋ̊ǀˀ", "ŋǀˀ" }, }, { name = "Glottalized alveolar nasal click", symbols = { "ǃ̃ˀ", "ǃˀ", "ŋ̊ǃˀ", "ŋǃˀ" }, }, { name = "Glottalized retroflex nasal click", symbols = { "𝼊̃ˀ", "𝼊ˀ", "ŋ𝼊ˀ", "ŋ̊𝼊ˀ" }, }, { name = "Glottalized palatal nasal click", symbols = { "ǂ̃ˀ", "ǂˀ", "ŋ̊ǂˀ", "ŋǂˀ" }, }, { name = "Glottalized alveolar lateral nasal click", symbols = { "ǁ̃ˀ", "ǁˀ", "ŋ̊ǁˀ", "ŋǁˀ" }, }, -- Egressive clicks (for Damin) { name = "Egressive bilabial click", symbols = { "ʘ↑" }, }, -- Implosives { name = "Voiceless bilabial implosive", symbols = { "ɓ̥", "ƥ", "pʼ↓" }, audio = "Voiceless-bilabial-implosive.ogg", }, { name = "Voiced bilabial implosive", symbols = { "ɓ" }, audio = "Voiced bilabial implosive.ogg" }, { name = "Voiceless dental implosive", symbols = { "ɗ̪̥", "ɗ̪̊", "ƭ̪", "t̪ʼ↓" }, }, { name = "Voiced dental implosive", symbols = { "ɗ̪" }, }, { name = "Voiceless alveolar implosive", symbols = { "ɗ̥", "ƭ", "tʼ↓" }, audio = "Voiceless-alveolar-implosive.ogg", }, { name = "Voiced alveolar implosive", symbols = { "ɗ" }, audio = "Voiced alveolar implosive.ogg" }, { name = "Voiceless retroflex implosive", symbols = { "ᶑ̊", "ᶑ̥", "𝼉", "ʈʼ↓" }, audio = "Voiceless-retroflex-implosive.ogg", }, { name = "Voiced retroflex implosive", symbols = { "ᶑ" }, audio = "Voiced-retroflex-implosive.ogg", }, { name = "Voiceless palatal implosive", symbols = { "ʄ̊", "ʄ̥", "ƈ", "cʼ↓" }, audio = "Voiceless palatal implosive.ogg", }, { name = "Voiced palatal implosive", symbols = { "ʄ" }, audio = "Voiced palatal implosive.ogg" }, { name = "Voiced post-palatal or pre-velar implosive", symbols = { "ʄ̠", "ʄ˗", "ɠ̟", "ɠ˖" }, audio = "Voiced post palatal and pre velar implosives.ogg", article = "Voiced pre-velar implosive" }, { name = "Voiceless velar implosive", symbols = { "ɠ̊", "ƙ", "kʼ↓" }, audio = "Voiceless-velar-implosive.ogg", }, { name = "Voiced velar implosive", symbols = { "ɠ" }, audio = "Voiced velar implosive.ogg" }, { name = "Voiceless uvular implosive", symbols = { "ʛ̥", "ʠ", "qʼ↓" }, audio = "Voiceless-uvular-implosive.ogg", }, { name = "Voiced uvular implosive", symbols = { "ʛ" }, audio = "Voiced uvular implosive.ogg" }, -- CO-ARTICULATED CONSONANTS -- Co-articulated nasals { name = "Voiced labial–alveolar nasal", symbols = { "nm" }, }, { name = "Voiced labial–retroflex nasal", symbols = { "ɳm" }, }, { name = "Voiced labial–velar nasal", symbols = { "ŋm" }, audio = "Labial-velar nasal stop.ogg" }, -- Co-articulated plosives { name = "Voiceless labial–alveolar plosive", symbols = { "tp" }, audio = "Voiceless labial-alveolar plosive.ogg" }, { name = "Voiced labial–alveolar plosive", symbols = { "db" }, }, { name = "Voiceless labial–retroflex plosive", symbols = { "ʈp" }, }, { name = "Voiced labial–retroflex plosive", symbols = { "ɖb" }, }, { name = "Voiceless labial–velar plosive", symbols = { "kp" }, audio = "Voiceless labial-velar plosive.ogg" }, { name = "Voiced labial–velar plosive", symbols = { "ɡb" }, audio = "Voiced labial-velar plosive.ogg" }, { name = "Voiceless labial–uvular plosive", symbols = { "qp" }, audio = "Voiceless labial–uvular plosive.ogg" }, { name = "Voiceless uvular–epiglottal plosive", symbols = { "qʡ" }, }, -- Co-articulated implosives { name = "Voiceless labial–velar implosive", symbols = { "ɠ̊ɓ̥", "kɓ̥", "ƙƥ", "kpʼ↓", "kƥ" }, audio = "Voiceless-labial–velar-implosive.ogg", }, { name = "Voiced labial–velar implosive", symbols = { "ɠɓ", "ɡɓ" }, audio = "Voiced-labial-velar-implosive.ogg" }, -- Co-articulated ejectives { name = "Labial–alveolar ejective stop", symbols = { "tpʼ" }, }, -- Co-articulated continuants { name = "Voiceless labial–palatal fricative", symbols = { "ɥ̊˔", "ɥ̝̊", "çᶣ", "çᵝ", "çʷ" }, }, { name = "Voiceless labial–palatal approximant", symbols = { "ɥ̊", "ç̞ᶣ", "ç̞ᵝ", "ç̞ʷ" }, }, { name = "Voiced labial–palatal approximant", symbols = { "ɥ" }, audio = "LL-Q150 (fra)-WikiLucas00-IPA ɥ.wav" }, { name = "Voiceless labial–velar fricative", symbols = { "ʍ", "xʷ" }, audio = "Voiceless labio-velar fricative.ogg" }, { name = "Voiceless labial–velar approximant", symbols = { "w̥", "ẘ", "ʍ̞" }, }, { name = "Voiced labial–velar approximant", symbols = { "w", "ɰʷ", "ɣ̞ʷ", "ɣ᫛ʷ"}, audio = "Voiced labio-velar approximant.ogg" }, { name = "Compressed voiced labial–velar approximant", symbols = { "wᵝ", "ɰᵝ", "ɣ̞ᵝ", "ɣ᫛ᵝ"}, article = "Voiced labial–velar approximant", }, { name = "Sj-sound", symbols = { "ɧ" }, audio = "Voiceless dorso-palatal velar fricative.ogg" }, -- Co-articulated lateral approximants { name = "Velarized dental lateral approximant", symbols = { "ɫ̪", "l̪ˠ" }, }, { name = "Velarized alveolar lateral approximant", symbols = { "ɫ", "lˠ" }, audio = "Velarized alveolar lateral approximant.ogg" }, { name = "Pharyngealized dental lateral approximant", symbols = { "l̪ˤ" }, }, { name = "Pharyngealized alveolar lateral approximant", symbols = { "lˤ" }, }, -- Nasalized approximants { name = "Nasalized voiced palatal approximant", symbols = { "j̃" }, audio = "Nasal palatal approximant.ogg" }, { name = "Nasalized voiced velar approximant", symbols = { "ɰ̃", "ɣ̞̃", "ɣ̃˕" }, audio = "Nasal velar approximant.ogg" }, { name = "Nasalized voiced labial–velar approximant", symbols = { "w̃" }, audio = "Voiced labialized velar nasal approximant.ogg" }, { name = "Nasalized voiceless glottal approximant", symbols = { "h̃" }, audio = "IPA h̃.ogg" }, { name = "Nasalized voiced glottal approximant", symbols = { "ɦ̃" }, }, -- VOWELS -- Close vowels { name = "Close front unrounded vowel", symbols = { "i" }, audio = "Close front unrounded vowel.ogg" }, { name = "Close front rounded vowel", symbols = { "y" }, audio = "Close front rounded vowel.ogg" }, { name = "Close front compressed vowel", symbols = { "y͍", "iᵝ" }, audio = "Close front rounded vowel.ogg" }, { name = "Close front protruded vowel", symbols = { "y̫", "yʷ", "iʷ", "y᫇" }, audio = "Close front protruded vowel.ogg" }, { name = "Close central unrounded vowel", symbols = { "ɨ", "ï", "ɯ̈" }, audio = "Close central unrounded vowel.ogg" }, { name = "Close central rounded vowel", symbols = { "ʉ", "ü" }, audio = "Close central rounded vowel.ogg" }, { name = "Close central protruded vowel", symbols = { "ʉ̫", "ʉʷ", "ɨʷ" }, audio = "Close central rounded vowel.ogg" }, { name = "Close central compressed vowel", symbols = { "ÿ", "ɨᵝ" }, }, { name = "Close back unrounded vowel", symbols = { "ɯ" }, audio = "Close back unrounded vowel.ogg" }, { name = "Close back rounded vowel", symbols = { "u" }, audio = "Close back rounded vowel.ogg" }, { name = "Close back protruded vowel", symbols = { "u̫", "uʷ", "ɯʷ" }, audio = "Close back rounded vowel.ogg" }, { name = "Close back compressed vowel", symbols = { "u͍", "ɯᵝ" }, audio = "Ja-U.oga" }, -- Near-close vowels { name = "Near-close front unrounded vowel", symbols = { "ɪ̟", "i̞", "e̝" }, }, { name = "Near-close front rounded vowel", symbols = { "ʏ̟", "y̞", "y˕", "ø̝" }, }, { name = "Near-close near-front unrounded vowel", symbols = { "ɪ", "i̽", "ï̞", "ë̝" }, audio = "Near-close near-front unrounded vowel.ogg" }, { name = "Near-close near-front rounded vowel", symbols = { "ʏ", "y̽", "ÿ̞", "ÿ˕", "ø̝̈" }, audio = "Near-close near-front rounded vowel.ogg" }, { name = "Near-close near-front compressed vowel", symbols = { "ʏ͍", "ɪᵝ" }, audio = "Near-close near-front rounded vowel.ogg" }, { name = "Near-close near-front protruded vowel", symbols = { "ʏ̫", "ʏʷ", "ɪʷ" }, }, { name = "Near-close central unrounded vowel", symbols = { "ɪ̈", "ɪ̠", "ɨ̞", "ɘ̝" }, audio = "Near-close central unrounded vowel.ogg" }, { name = "Near-close central rounded vowel", symbols = { "ʊ̈", "ʊ̟", "ʉ̞", "ɵ̝" }, audio = "Near-close central rounded vowel2.ogg" }, { name = "Near-close central protruded vowel", symbols = { "ʊ̫̈", "ʉ̫˕", "ʊ̈ʷ", "ʉ̞ʷ", "ɪ̈ʷ", "ɨ̞ʷ" }, }, { name = "Near-close central compressed vowel", symbols = { "ʏ̈", "ɨ̞ᵝ" }, }, { name = "Near-close near-back unrounded vowel", symbols = { "ɯ̽", "ɯ̞̈", "ɤ̝̈" }, audio = "Near-close near-back unrounded vowel.ogg" }, { name = "Near-close near-back rounded vowel", symbols = { "ʊ", "u̽", "ü̞", "ö̝" }, audio = "Near-close near-back rounded vowel.ogg" }, { name = "Near-close near-back protruded vowel", symbols = { "ʊ̫", "ʊʷ", "ɯ̽ʷ", "ɤ̝̈ʷ", "u̫˕", "u̞ʷ", "ɯ̞ʷ", "ɤ̝ʷ" }, audio = "Near-close near-back rounded vowel.ogg" }, { name = "Near-close near-back compressed vowel", symbols = { "ʊ͍", "ɯ̽ᵝ", "ɯ̞̈ᵝ", "ɯ̞ᵝ" }, }, { name = "Near-close back unrounded vowel", symbols = { "ɯ̞", "ɤ̝" }, }, { name = "Near-close back rounded vowel", symbols = { "ʊ̠", "u̞", "o̝" }, }, -- Close-mid vowels { name = "Close-mid front unrounded vowel", symbols = { "e" }, audio = "Close-mid front unrounded vowel.ogg" }, { name = "Close-mid front rounded vowel", symbols = { "ø" }, audio = "Close-mid front rounded vowel.ogg" }, { name = "Close-mid front compressed vowel", symbols = { "ø͍", "eᵝ" }, audio = "Close-mid front rounded vowel.ogg" }, { name = "Close-mid front protruded vowel", symbols = { "ø̫", "øʷ", "eʷ" }, }, { name = "Close-mid near-front unrounded vowel", symbols = { "ɪ̞", "e̠", "ɘ̟" }, }, { name = "Close-mid near-front rounded vowel", symbols = { "ʏ̞", "ø̠", "ɵ̟" }, }, { name = "Close-mid central unrounded vowel", symbols = { "ɘ", "ë", "ɤ̈" }, audio = "Close-mid central unrounded vowel.ogg" }, { name = "Close-mid central rounded vowel", symbols = { "ɵ", "ɵ̫", "ɵʷ", "ö", "ɘʷ" }, audio = "Close-mid central rounded vowel.ogg" }, { name = "Close-mid central compressed vowel", symbols = { "ø̈", "ɘᵝ" }, }, { name = "Close-mid near-back unrounded vowel", symbols = { "ɘ̠", "ɤ̟", "ɯ̞̽" }, }, { name = "Close-mid near-back rounded vowel", symbols = { "ʊ̞", "ɵ̠", "o̟" }, }, { name = "Close-mid back unrounded vowel", symbols = { "ɤ" }, audio = "Close-mid back unrounded vowel.ogg" }, { name = "Close-mid back rounded vowel", symbols = { "o", "o̫", "oʷ", "ɤʷ" }, audio = "Close-mid back rounded vowel.ogg" }, { name = "Close-mid back compressed vowel", symbols = { "o͍", "ɤᵝ" }, }, -- Mid vowels { name = "Mid front unrounded vowel", symbols = { "e̞", "ɛ̝" }, audio = "Mid front unrounded vowel.ogg" }, { name = "Mid front rounded vowel", symbols = { "ø̞", "œ̝" }, audio = "Mid front rounded vowel.ogg" }, { name = "Mid front compressed vowel", symbols = { "ø͍˕", "œ͍˔", "e̞ᵝ", "ɛ̝ᵝ" }, }, { name = "Mid front protruded vowel", symbols = { "ø̫˕", "œ̫˔", "ø̞ʷ", "œ̝ʷ", "e̞ʷ", "ɛ̝ʷ" }, }, { name = "Mid near-front unrounded vowel", symbols = { "e̽", "ɛ̽", "ë̞", "ɛ̝̈" }, }, { name = "Mid near-front rounded vowel", symbols = { "ø̽", "œ̽", "ø̞̈", "œ̝̈" }, }, { name = "Mid central vowel", symbols = { "ə" }, audio = "Mid-central vowel.ogg" }, { name = "Mid central unrounded vowel", symbols = { "ə̜", "ɘ̞", "ɜ̝" }, audio = "Mid-central vowel.ogg" }, { name = "Mid central rounded vowel", symbols = { "ə̹", "ɵ̞", "ɞ̝" }, audio = "Mid central rounded vowel.ogg" }, { name = "Mid near-back unrounded vowel", symbols = { "ɤ̽", "ʌ̽", "ɤ̞̈", "ʌ̝̈" }, }, { name = "Mid near-back rounded vowel", symbols = { "o̽", "ɔ̽", "ö̞", "ɔ̝̈" }, }, { name = "Mid back unrounded vowel", symbols = { "ɤ̞", "ʌ̝" }, audio = "ɤ̞ IPA sound.opus" }, { name = "Mid back rounded vowel", symbols = { "o̞", "ɔ̝" }, audio = "Mid back rounded vowel.ogg" }, -- Open-mid vowels { name = "Open-mid front unrounded vowel", symbols = { "ɛ" , "æ̝"}, audio = "Open-mid front unrounded vowel.ogg" }, { name = "Open-mid front rounded vowel", symbols = { "œ" }, audio = "Open-mid front rounded vowel (2).ogg" }, { name = "Open-mid front compressed vowel", symbols = { "œ͍", "ɛᵝ" }, audio = "Open-mid front rounded vowel (2).ogg" }, { name = "Open-mid front protruded vowel", symbols = { "œ̫", "œʷ", "ɛʷ" }, }, { name = "Open-mid central unrounded vowel", symbols = { "ɜ", "ɛ̈", "ʌ̈" }, audio = "Open-mid central unrounded vowel.ogg" }, { name = "Open-mid central rounded vowel", symbols = { "ɞ", "œ̈", "ɔ̈" }, audio = "Open-mid central rounded vowel.ogg" }, { name = "Open-mid back unrounded vowel", symbols = { "ʌ" }, audio = "PR-open-mid back unrounded vowel2.ogg" }, { name = "Open-mid back rounded vowel", symbols = { "ɔ" }, audio = "PR-open-mid back rounded vowel.ogg" }, -- Near-open vowels { name = "Near-open front unrounded vowel", symbols = { "æ", "ɛ̞", "a̝" }, audio = "Near-open front unrounded vowel.ogg" }, { name = "Near-open front rounded vowel", symbols = { "œ̞", "ɶ̝" }, }, { name = "Near-open near-front unrounded vowel", symbols = { "æ̈", "æ̠", "ä̝", "a̽", "ɛ̞̈" }, }, { name = "Near-open near-front rounded vowel", symbols = { "ɶ̝̈", "ɶ̽", "œ̞̈" }, }, { name = "Near-open central vowel", symbols = { "ɐ" }, audio = "Near-open central unrounded vowel.ogg" }, { name = "Near-open central unrounded vowel", symbols = { "ɐ̜", "ɜ̞" }, audio = "PR-near-open central unrounded vowel.ogg" }, { name = "Near-open central rounded vowel", symbols = { "ɐ̹", "ɞ̞" }, audio = "Near-open central rounded vowel.ogg" }, { name = "Near-open near-back unrounded vowel", symbols = { "ɑ̽", "ɑ̝̈", "ʌ̞̈" }, }, { name = "Near-open near-back rounded vowel", symbols = { "ɒ̽", "ɒ̝̈", "ɔ̞̈" }, }, { name = "Near-open back unrounded vowel", symbols = { "ʌ̞", "ɑ̝" }, }, { name = "Near-open back rounded vowel", symbols = { "ɔ̞", "ɒ̝" }, }, -- Open vowels { name = "Open front unrounded vowel", symbols = { "a", "æ̞" }, audio = "PR-open front unrounded vowel.ogg" }, { name = "Open front rounded vowel", symbols = { "ɶ" }, audio = "Open front rounded vowel.ogg" }, { name = "Open central unrounded vowel", symbols = { "ä", "a̠", "ɑ̈", "ɑ̟" }, audio = "Open central unrounded vowel.ogg" }, { name = "Open central rounded vowel", symbols = { "ɒ̈", "ɒ̟", "ɶ̈", "ɶ̠" }, audio = "Open central rounded vowel.ogg" }, { name = "Open back unrounded vowel", symbols = { "ɑ" }, audio = "Open back unrounded vowel.ogg" }, { name = "Open back rounded vowel", symbols = { "ɒ" }, audio = "PR-open back rounded vowel.ogg" }, { name = "R-colored vowel", symbols = { "ɚ", "ɝ", "ɹ̩", "ɻ̍" }, audio = "En-us-er.ogg" }, -- SUPRASEGMENTALS { name = "Primary stress", symbols = { "ˈ" }, article = "Stress (linguistics)", }, { name = "Secondary stress", symbols = { "ˌ" }, }, { name = "Minor (foot) group", symbols = { "|" }, article = "Prosodic unit", }, { name = "Major (intonation) group", symbols = { "‖" }, article = "Prosodic unit", }, { name = "Syllable break", symbols = { "." }, article = "Syllable", }, { name = "Linking (absence of a break)", symbols = { "‿" }, article = "Connected speech", }, -- TONES AND WORD ACCENTS { name = "Downstep", symbols = { "ꜜ" }, }, { name = "Upstep", symbols = { "ꜛ" }, }, { name = "Global rise", symbols = { "↗" }, article = "Intonation (linguistics)", }, { name = "Global fall", symbols = { "↘" }, article = "Intonation (linguistics)", }, -- EXTENDED IPA (extIPA) { name = "Bilabial percussive", symbols = { "ʬ" }, audio = "Voiceless bilabial percussive.wav" }, { name = "Bidental percussive", symbols = { "ʭ" }, audio = "Voiceless bidental percussive.wav" }, { name = "Velopharyngeal fricative", symbols = { "ʩ" }, }, { name = "Voiceless velopharyngeal trill", symbols = { "𝼀", "ʩ𐞪" }, audio = "Voiceless Velopharyngeal Fricative Trill.ogg", article = "Velopharyngeal consonant" }, { name = "Voiced velopharyngeal trill", symbols = { "𝼀̬" }, article = "Velopharyngeal consonant" }, { name = "Voiceless dental lateral–median fricative", symbols = { "ʪ̪" }, }, { name = "Voiced dental lateral–median fricative", symbols = { "ʫ̪" }, }, { name = "Voiceless alveolar lateral–median fricative", symbols = { "ʪ" }, audio = "Voiceless alveolar lateral lisp fricative.ogg" }, { name = "Voiced alveolar lateral–median fricative", symbols = { "ʫ" }, audio = "Voiced alveolar lateral lisp fricative.ogg" }, { name = "Ingressive airflow", symbols = { "↓" }, article = "Ingressive sound", }, { name = "Egressive airflow", symbols = { "↑" }, article = "Egressive sound", }, { name = "Apical r", symbols = { "ɹ̺" }, article = "Voiced alveolar approximant", }, { name = "Bunched r", symbols = { "ɹ̈" }, article = "Voiced velar bunched approximant", }, { name = "Sublaminal lower alveolar percussive", symbols = { "¡" }, article = "Sublingual percussive", }, { name = "Percussive alveolar click", symbols = { "ǃ¡" }, audio = "Percussive alveolar click.ogg" }, { name = "Buccal interdental trill", symbols = { "ↀr̪͆" }, article = "Blowing a raspberry", }, -- NON-IPA { name = "Morphological boundary", symbols = { "#" }, article = "Word stem", }, { name = "Zero", symbols = { "∅" }, article = "Zero (linguistics)", }, }, diacritics = { -- DIACRITICS { name = "Voiceless", symbols = { "̥", "̊", "ḁ", "å", "ů", "ẙ" }, }, { name = "Voiced", symbols = { "̬" }, article = "Voice (phonetics)", }, { name = "Aspirated", symbols = { "ʰ" }, article = "Aspirated consonant", }, { name = "More rounded", symbols = { "̹", "͗", "˒" }, article = "Relative articulation#More rounded", }, { name = "Less rounded", symbols = { "̜", "͑", "˓", "͍" }, article = "Relative articulation#Less rounded", }, { name = "Advanced", symbols = { "̟", "᫈", "˖" }, article = "Relative articulation#Advanced and retracted", }, { name = "Retracted", symbols = { "̠", "᫢", "˗" }, article = "Relative articulation#Advanced and retracted", }, { name = "Centralized", symbols = { "̈" }, article = "Relative articulation#Centralized vowels", }, { name = "Mid-centralized", symbols = { "̽", "͓" }, article = "Relative articulation#Mid-centralized vowel", }, { name = "Syllabic", symbols = { "̩", "̍" }, article = "Syllabic consonant", }, { name = "Non-syllabic", symbols = { "̯", "̑" }, article = "Semivowel", }, { name = "Rhoticity", symbols = { "˞" }, article = "R-colored vowel", audio = "En-us-er.ogg" }, { name = "Breathy voiced", symbols = { "̤", "ṳ", "ʱ" }, article = "Breathy voice", }, { name = "Creaky voiced", symbols = { "̰", "ḛ", "ḭ", "ṵ" }, article = "Creaky voice", }, { name = "Linguolabial", symbols = { "̼", "᫥" }, article = "Linguolabial consonant", }, { name = "Labialized", symbols = { "ʷ", "ᵝ", "̫", "᫇", "᫦", "᫧" }, article = "Labialization", }, { name = "Open-labialized", symbols = { "ꟹ" }, article = "Labialization", }, { name = "Labiodentalized", symbols = { "ᶹ" }, article = "Labialization", }, { name = "Labio-palatalized", symbols = { "ᶣ" }, article = "Labio-palatalization", }, { name = "Palatalized", symbols = { "ʲ" }, article = "Palatalization (phonetics)", }, { name = "Velarized", symbols = { "ˠ" }, article = "Velarization", }, { name = "Uvularized", symbols = { "ʶ", "ᵡ" }, article = "Uvularization", }, { name = "Pharyngealized", symbols = { "ˤ", "𐞕" }, article = "Pharyngealization", }, { name = "Velarized or pharyngealized", symbols = { "̴", "ᵯ", "ᵰ", "ᵱ", "ᵬ", "ᵮ", "ᵵ", "ᵭ", "ᵴ", "ᵶ", "ᵳ", "ᵲ", "ꭨ" }, article = "Pharyngealization", }, { name = "Epiglottalized", symbols = { "𐞴", "ᵸ" }, article = "Pharyngealization", }, { name = "Raised", symbols = { "̝", "᷵", "˔" }, article = "Relative articulation#Raised and lowered", }, { name = "Lowered", symbols = { "̞", "᫛", "˕" }, article = "Relative articulation#Raised and lowered", }, { name = "Advanced tongue root", symbols = { "̘", "​᫠​", "꭪" }, }, { name = "Retracted tongue root", symbols = { "̙", "᫡​", "꭫" }, }, { name = "Dental", symbols = { "̪", "͆" }, article = "Dental consonant", }, { name = "Interdental", symbols = { "̪͆" }, article = "Interdental consonant", }, { name = "Apical", symbols = { "̺" }, article = "Apical consonant", }, { name = "Laminal", symbols = { "̻" }, article = "Laminal consonant", }, { name = "Nasalized", symbols = { "̃", "ṽ" }, article = "Nasalization", }, { name = "Nasal vowel", symbols = { "ĩ", "ỹ", "ɨ̃", "ʉ̃", "ɯ̃", "ũ", "ɪ̃", "ʏ̃", "ʊ̃", "ẽ", "ø̃", "ɘ̃", "ɵ̃", "ɤ̃", "õ", "ə̃", "ɛ̃", "œ̃", "ɜ̃", "ɞ̃", "ʌ̃", "ɔ̃", "æ̃", "ɐ̃", "ã", "ɶ̃", "ä̃", "ɑ̃", "ɒ̃" }, }, { name = "Nasal release", symbols = { "ⁿ" }, }, { name = "Lateral release", symbols = { "ˡ" }, article = "Lateral release (phonetics)", }, { name = "No audible release", symbols = { "̚" }, }, { name = "Ejective", symbols = { "ʼ" }, article = "Ejective consonant", }, { name = "Glottalized", symbols = { "ˀ" }, article = "Glottalization", }, { name = "Buccal speech", symbols = { "ↀ" }, }, { name = "Esophageal speech", symbols = { "Œ" }, }, { name = "Electrolaryngeal speech", symbols = { "И" }, }, { name = "Tracheo-esophageal speech", symbols = { "Ю" }, }, -- SUPRASEGMENTALS { name = "Long", symbols = { "ː" }, article = "Length (phonetics)", }, { name = "Half-long", symbols = { "ˑ" }, article = "Length (phonetics)", }, { name = "Extra-short", symbols = { "̆", "ŏ", "ӗ", "ă", "ĭ", "ŭ" }, article = "Extra-shortness", }, -- TONES AND WORD ACCENTS { name = "Accent", symbols = { "̋", "ű", "ӳ", "ő", "́", "í", "ý", "ú", "é", "ǿ", "ó", "ǽ", "á", "̄", "ī", "ȳ", "ū", "ē", "ō", "ǣ", "ā", "̀", "ì", "ỳ", "ù", "è", "ò", "à", "̏", "ȉ", "ȕ", "ȅ", "ȍ", "ȁ" }, article = "Pitch-accent language", }, { name = "Tone", symbols = { "̌", "̂", "᷄", "᷅", "᷇", "᷆", "᷈", "᷉", "˥", "˦", "˧", "˨", "˩" }, article = "Tone (linguistics)", }, -- EXTENDED IPA (extIPA) { name = "Alveolar", symbols = { "͇" }, article = "Alveolar consonant", }, { name = "Strong articulation", symbols = { "͈", "̎" }, article = "Fortis and lenis", }, { name = "Weak articulation", symbols = { "͉", "᷂" }, article = "Fortis and lenis", }, { name = "Denasalized", symbols = { "͊" }, article = "Denasalization", }, { name = "Velopharyngeal friction", symbols = { "͌", "𐞐" }, article = "Velopharyngeal consonant", }, { name = "Whistled articulation", symbols = { "͎" }, article = "Whistled sibilant", }, { name = "Unaspirated", symbols = { "˭" }, article = "Tenuis consonant", }, { name = "Pre-aspiration", symbols = { "ʰp", "ʰt", "ʰʈ", "ʰc", "ʰk", "ʰq", "ʰn" }, article = "Preaspiration", }, -- NON-IPA { name = "Retroflex", symbols = { "̣", "̢" }, article = "Retroflex consonant", }, { name = "Prenasalized consonant", symbols = { "ᵐ", "ᶬ", "ⁿ̼d̼", "ᵐ̺b̺", "ⁿt", "ⁿd", "ⁿθ", "ⁿð", "ⁿs", "ⁿz", "ⁿʃ", "ⁿʒ", "ⁿɕ", "ⁿʑ", "ⁿr", "ⁿɬ", "ⁿɮ", "ⁿl", "ᶯ", "ᶮ", "ᵑ", "ᶰ" }, }, { name = "Pre-stopped consonant", symbols = { "ᵖ", "ᵇ", "ᵗ", "ᵈ", "𐞯", "𐞋", "ᶜ", "ᶡ", "ᵏ", "ᶢ", "𐞥", "𐞒", "𐞳" }, }, { name = "Post-stopped nasal", symbols = { "mᵇ", "nᵈ", "ɳ𐞋", "ɲᶡ", "ŋᶢ", "ɴ𐞒" }, }, { name = "Trilled affricate", symbols = { "ʳ", "𐞄", "𐞪", "tr̥", "dr" }, }, } } for k, group in pairs(rawData) do for _, v in ipairs(group) do local t = { name = v.name, symbol = v.symbols[1], article = v.article or v.name, audio = v.audio or "" } for _, s in ipairs(v.symbols) do data[k][s] = t end end end return { data = data, rawData = rawData } dv1285em6p5b0bdlrt409i10oplj5m4 10 61167 1383957 1187383 2026-08-23T05:18:58Z A826 72368 1383957 wikitext text/x-wiki {{SAFESUBST:<noinclude />#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B={{Namespace detect showall | 1 = | 2 = {{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Main Page||{{Mbox | name = ವರ್ಗೀಕರಿಸದ | type = style | class = ambox-uncategorized | image = [[File:Wiki letter w.svg|50x40px]] | small = {{{small|}}} | demospace = {{{demospace|}}} | text = ಈ {{Pagetype|subjectspace=yes}}ವನ್ನು ಯಾವುದೇ {{Main other|ವಿಷಯ}} [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ವರ್ಗೀಕರಣ|ವರ್ಗಗಳಿಗೆ]] ಸೇರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನು ಇದೇ ರೀತಿಯ {{#ifeq: {{Pagetype|subjectspace=yes}} | category | ವರ್ಗಗಳ | {{Pagetype|subjectspace=yes}} }}ಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲು ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ<includeonly>{{Main other|{{yesno|{{{stub|no}}}|yes=, ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಕಿರುಲೇಖನ ವರ್ಗ|no={{Stub other|, ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಕಿರುಲೇಖನ ವರ್ಗ}}}}}}</includeonly>. {{#if:{{{date|}}}|<small>''({{{date}}})''</small>}} | smalltext = ಈ {{Pagetype|subjectspace=yes}}ವನ್ನು ಯಾವುದೇ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ವರ್ಗೀಕರಣ|ವರ್ಗಗಳಿಗೆ]] ಸೇರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. }}<includeonly>{{Subpage other||{{DMCFACT|ವರ್ಗೀಕರಿಸದ|from|{{{date|}}}|ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗೀಕರಿಸದ ಪುಟಗಳು|ವರ್ಗೀಕರಿಸದ ಪುಟಗಳು}}}}</includeonly>}} | user = 1 | draft = 1 | user talk = 1 | draft talk = 1 | other = 2 }}}}<noinclude> {{Documentation}}<!-- ದಯವಿಟ್ಟು ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರ್ವಿಕಿ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು /doc ಉಪಪುಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿ, ಧನ್ಯವಾದಗಳು! --></noinclude> io4ljjorle7bijttdcrf57ajzk04178 0 65021 1383862 1377792 2026-08-22T14:43:21Z Sangeetha N shet 87483 /* ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು */ 1383862 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ | image = File:ಪ್ರಗಲ್ಭ ಚಿಂತಕ, ಅರ್ಥವಿಹಾರಿ ಡಾ.ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ (page 1 crop).jpg | image_size = | image_upright = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = '''''ಪ್ರಗಲ್ಭ ಚಿಂತಕ, ಅರ್ಥವಿಹಾರಿ ಡಾ.ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ'''''<br /> ಪುಸ್ತಕದ ಮುಖಪುಟದ ಚಿತ್ರ | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth year and age|೧೯೪೬}} | birth_place = ಮಾಳ, [[ಕಾರ್ಕಳ]] | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = ಲೇಖಕ, ಸಂಶೋದಕ, ಕಲಾವಿದ | language = ತುಳು, ಕನ್ನಡ | subjects = ಯಕ್ಷಗಾನ | nationality = <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> | citizenship = <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> | education = ಎಂ. ಕಾಂ. , ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿ (ಯಕ್ಷಗಾನ) | alma_mater = <!-- use only per [[MOS:INFOEDU]] --> | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = [[s:ಜಾಗರ|ಜಾಗರ]], [[s:ಕೇದಗೆ|ಕೇದಗೆ]], <br /> [[s:tcy:ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಬಟ್ರ್|ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಬಟ್ರ್ <small>(ಪರಿಚಯ-ತುಳು)</small>]] | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | signature_type = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} [[File:M. Prabhakar Joshi 02.jpg|thumb|ಡಾ. ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ]] '''ಡಾ. ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ'''ಯವರು (ಜನನ : ೧೯೪೬) [[ಸಂಶೋಧನೆ|ಸಂಶೋಧಕರು]], [[ಕಲಾವಿದ|ಕಲಾವಿದರು]], [[ಸಂಘಟನೆ|ಸಂಘಟಕರು]] ಹಾಗೂ ಸಲಹೆಗಾರರು<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/art/speaking-for-a-form/article27327282.ece|title=Prabhakar Joshi, a scholar of Yakshagana-Talamaddale|first=Krishna Prakasha|last=Ulithaya|work=The Hindu |date=ಮೇ 30, 2019|via=www.thehindu.com}}</ref>. ಇವರು [[ಕಾರ್ಕಳ]] ತಾಲೂಕಿನ ಮಾಳ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ವಿಮರ್ಶಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://kanaja.karnataka.gov.in/ಡಾ-ಪ್ರಭಾಕರ-ಜೋಷಿ/</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಜೋಶಿಯವರು ಕಾರ್ಕಳ ತಾಲೂಕಿನ ಮಾಳ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರದ್ದು [[ಕಲೆ]] ಹಾಗೂ [[ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಾಹಿತ್ಯದ]] ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿರುವ ಕುಟುಂಬ. ಇವರ ತಂದೆ ನಾರಾಯಣ ಜೋಶಿಯವರು [[ವಿದ್ವಾಂಸ|ವಿದ್ವಾಂಸರು]] ಮತ್ತು ವಾಗ್ಮಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರ ತಾಯಿ ಲಕ್ಷೀಬಾಯಿ. ಮಾತಾಮಹ ಅನಿರುದ್ಧ ಭಟ್ಟರು ಇವರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಗುರು. ಇವರು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಜೋಶಿಯವರು ಬೆಸೆಂಟ್ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು, [[ಮಂಗಳೂರು]] ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ, ಎರಡು ವರ್ಷ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ನಿವೃತ್ತಿಗೊಂಡರು. ಇವರು ಬೆಸೆಂಟ್ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರ, ಬಲ್ಮಠ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ಗಳಲ್ಲೂ ಗೌರವ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಯಕ್ಷಗಾನ [[ತಾಳಮದ್ದಳೆ]] ರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ಅರ್ಥದಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಗೋಷ್ಠಿ, ಆಟ ಕೂಟಗಳ ಸಂಘಟಕ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಆಡಿಯೋ ಸಿ.ಡಿ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/606876/experiments-should-not-affect-yakshagana.html|title='Experiments should not affect Yakshagana art form'|website=Deccan Herald}}</ref> ==ಕೃತಿಗಳು== * [[s:ಜಾಗರ|ಜಾಗರ]] * [[s:ಕೇದಗೆ|ಕೇದಗೆ]] * [[s:ಮಾರುಮಾಲೆ|ಮಾರುಮಾಲೆ]] * [[s:ಪ್ರಸ್ತುತ|ಪ್ರಸ್ತುತ]] * ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದಕೋಶ * ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ * ತಾಳಮದ್ದಳೆ * [[s:ವಾಗರ್ಥ|ವಾಗರ್ಥ]] * ಕೃಷ್ಣ ಸಂಧಾನ: ಪ್ರಸಂಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗ * [[s:tcy:ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಬಟ್ರ್|ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಬಟ್ರ್ (ಪರಿಚಯ-ತುಳು)]] * ಗುರ್ತ (ತುಳು ಕವಿತೆಗಳು) * ಪಂಡಿತ ಪೆರ್ಲ ಕೃಷ್ಣಭಟ್ಟ * ಯಕ್ಷಗಾನ ಸ್ಥಿತಿ-ಗತಿ * ಕೊರಳಾರ * ಮುಡಿ * ವೀರಗಾಸೆ * ತತ್ತ್ವಮನನ * ಶ್ರೀ ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆ : ದೃಷ್ಠಿ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಠಿ (೨೦೨೧) * ಕವಿತೆಗಳು, ಅನುವಾದಗಳು, ಹಲವು ನೃತ್ಯ ನಾಟಕಗಳು * [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ]], ರಾಜಕೀಯ, [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]], ಕ್ರೀಡೆ, ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನ ಮೊದಲಾದ ವಿವಿಧ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಬಿಡಿ ಬರಹಗಳು, ಅಂಕಣ ಲೇಖನಗಳು.<ref>{{Cite web|url=https://www.mangaloretoday.com/main/Yakshagana-should-head-from-noise-culture-towards-voice-culture-M-Prabhakara-Joshi.html|title=Mangalore Today &#124; Latest main news of mangalore, udupi - Page Yakshagana-should-head-from-noise-culture-towards-voice-culture-M-Prabhakara-Joshi|website=www.mangaloretoday.com}}</ref> ==ಇತರರೊಂದಿಗೆ== * ಮಣೇಲ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ನಾಯಕರು : ಜೀವನ ಪರಿಚಯ - ಎನ್. ಮಾಧವಾಚಾರ್ಯ<ref>{{Cite web|url=https://nandalike.com/muddana-prakashana/|title=Muddana Prakashana – Nandalike}}</ref> * ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಚಯ, ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರವೇಶ - ಪ್ರೊ. ಎಂ.ಎ. ಹೆಗಡೆ * ಕುಮಾರಿಲ ಭಟ್ಟ - ಪ್ರೊ. ಎಂ. ಎ. ಹೆಗಡೆ * ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ - ಗುರುರಾಜ ಮಾರ್ಪಳ್ಳಿ * ಹಾಜಿ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದ. ಮೂಲ : ಪ್ರೊ. ಮುರಳೀಧರ ಉಪಾಧ್ಯ) * ಕೋಗಿಲೆ (ಮುಳಿಯ ತಿಮ್ಮಪ್ಪಯ್ಯ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸಂಚಿಕೆ, ೧೯೮೮) ==ಸಂಪಾದಿತ== * ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ : ಸ್ವರೂಪ ಸಮೀಕ್ಷೆ * ಯಕ್ಷಗಾನ ಚಿಂತನ * ಕುಕ್ಕಿಲ ಸಂಪುಟ<ref>{{Cite web|url=https://yakshagana.com/dr-prabhakar-joshi-master/|title=Dr. Prabhakar Joshi Master &#124; Yakshagana|website=yakshagana.com}}</ref> ==ಸಂಪಾದಿತ : ಇತರರೊಂದಿಗೆ== * ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಕರಂದ (ಪೊಳಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಂಸ್ಮರಣಾ ಗ್ರಂಥ) * ಶ್ರೀ ಚಕ್ರ (ಪೊಳಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀ ಸಮಿತಿ ಸಂಚಿಕೆ) * ಯಕ್ಷಗಾನ ವಾಚಸ್ಪತಿ (ಪೊಳಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀ ಸಮಿತಿ ಸಂಚಿಕೆ) * ಯಕ್ಷಕರ್ದಮ (ಪದವೀಧರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಮಿತಿ, ಮುಂಬೈ, ಸಮ್ಮೇಳನ ಸಂಕಲನ) * ಗಾನಕೋಗಿಲೆ (ಭಾಗವತ ದಾಮೋದರ್ ಮಂಡೆಚ್ಚ ಸಂಸ್ಮರಣ ಗ್ರಂಥ) * ಸ್ವರ್ಣ ರೇಖೆ (ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸ್ವರ್ಣ ಮಹೋತ್ಸವ ನೆನಪಿನ ಲೇಖನ ಸಂಕಲನಗಳು) * ಪೊಲಿ (ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆ ಶತಮಾನ-ಸಂಪುಟ) * ಕುಬಣೂರು ಸ್ಮೃತಿ (ಕುಬಣೂರು ಬಾಲಕೃಷ್ಣರಾವ್ ಸ್ಮೃತಿ ಗ್ರಂಥ) * ರಂಗವೆಂಕಟ ([[ಪಣಂಬೂರು]] ವೆಂಕಟರಾಯ, ಐಕಳ ಸಂಸ್ಮರಣ ಗ್ರಂಥ) * ದೀವಾಣ ಸಂಪದ (ದೀವಾಣ ಭೀಮ ಭಟ್ಟ- ಸ್ಮರಣ ಗ್ರಂಥ) * ಮೂಡಂಬೈಲು ಶಾಸ್ಥ್ರೀ - ೭೫ (ಅಭಿನಂದನ ಗ್ರಂಥ) * ಶ್ರೇಣಿ ಪ್ರಸಂಗ * ಶ್ರೀಮಯ ಅಮೃತ ಸಿಂಚನ (ಶ್ರೀ ಇಡಗುಂಜಿ ಮೇಳ - ೭೫, ಸಂಪುಟ) * ಶ್ರೀಮಯ ಅಮೃತ ಮಂಥನ (ಶ್ರೀ ಇಡಗುಂಜಿ ಮೇಳ - ೮೦, ಸಂಪುಟ) * ಶತಸ್ಮೃತಿ (ಬೆಸೆಂಟ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಮೂಹದ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಗ್ರಂಥ) ೨೦೧೯ * ಕಲಾವಿದ ಹರಿದಾಸ ರಾಮದಾಸ ಸಾಮಗ ಸ್ಮರಣ ಗ್ರಂಥ (ಅಪ್ರಕಟಿತ) ==ಕೊಡುಗೆಗಳು== * '''ಯಕ್ಷಗಾನದ ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ:''' ಡಾ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿಯವರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿದ್ದು, ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಬರೆದ ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು [[ಪುಸ್ತಕ|ಪುಸ್ತಕಗಳು]] ಯಕ್ಷಗಾನದ ವಿವಿಧತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿವೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.bookbrahma.com/author/m-prabhakar-joshi|title=ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿ|website=www.bookbrahma.com|access-date=2025-07-31|archive-date=2025-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20250812075914/https://www.bookbrahma.com/author/m-prabhakar-joshi|url-status=dead}}</ref> * '''ಅರ್ಥಧಾರಿ:''' ಅವರು ಯಕ್ಷಗಾನ [[ತಾಳಮದ್ದಳೆ|ತಾಳಮದ್ದಳೆಯ]] ಪ್ರಮುಖ ಅರ್ಥಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. * '''ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಅಧ್ಯಯನ:''' ಅವರು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಅಧ್ಯಯನದ ಸ್ವರೂಪ ನೀಡಲು ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಹಾಪ್ರಬಂಧವು ಯಕ್ಷಗಾನದ ತಾಳಮದ್ದಳೆ ಪ್ರಕಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. * '''ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗೆಗಿನ ಬರಹಗಳು:''' ಅವರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಬರಹಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಂಪರೆ, [[ವೇಷ|ವೇಷಗಳು]], ಮತ್ತು ತಾಳಮದ್ದಳೆ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಚಾರ:''' ಅವರು ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಅಂಕಣಕಾರ== * ಸ್ಪಂದನ - ಹೊಸದಿಗಂತ ದೈನಿಕ * ಮಿನಿ ಕಾಲಂ: ನೂತನ ಕಲ್ಪನೆಯ ಅಂಕಣ - ಜನವಾಹಿನಿ ಪತ್ರಿಕೆ * ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸ್ಪಂದನ - ಕರಾವಳಿ ಅಲೆ ದೈನಿಕ * ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಮ್ಮುಖ - ಉದಯವಾಣಿ ದೈನಿಕ * ಜಿಜ್ಞಾಸೆ: ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಚಾರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಅಂಕಣ - ಉದಯವಾಣಿ ದೈನಿಕ * ಯಕ್ಷಪ್ರಶ್ನೆ: ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಬಲ್ಲಿರೇನಯ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆ.<ref>{{Cite web|url=https://yakshagana.com/speaking-for-a-form/|title=Speaking for a form &#124; Yakshagana|website=yakshagana.com}}</ref> ==ಸಂಘಟನೆಗಳು== * ಸ್ಥಾಪಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಪೊಳಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಿತಿ, [[ಮಂಗಳೂರು]]. * ಮಾಜಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಕನ್ನಡ ಸಂಘ, ಮಂಗಳೂರು. * ಜಿಲ್ಲಾ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಅಧ್ಯಾಪಕ ಸಂಘದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ. * ಉಡುಪಿಯ ಎಂ.ಜಿ.ಎಂ. ಕಾಲೇಜಿನ ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದ ಸಲಹೆಗಾರ. * ಬಲಿಪ ಭಾಗವತ ೭೫- ಬಲಿಪ ಅಮೃತ ಭವನ ಸಮಿತಿ ಯೋಜನೆ- ಸಮಗ್ರ ಸಂಘಟನಾ ಕಾರ್ಯ ೨೦೧೩-೧೫ * ಸಲಹೆಗಾರ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಳಗದ ಗೌರವಾಧ್ಯಕ್ಷ - ಯಕ್ಷಧ್ರುವ ಪಟ್ಲ ಫೌಂಡೇಶನ್, ಮಂಗಳೂರು. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು== * ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ - ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗ್ರಂಥ ಪುರಸ್ಕಾರ ೧೯೮೪-೧೯೯೪.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/need-unesco-recognition-for-yakshagana-prabhakar-joshi-1190315.html|title=Need Unesco recognition for Yakshagana: Prabhakar Joshi|website=Deccan Herald}}</ref> * ಆರ್.ಆರ್.ಸಿ. - ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದ ಸಂಮಾನ- ೧೯೯೫ * ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ - ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿ ತಜ್ಞ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ೨೦೦೩ * ಮಹಿಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ - ಬೆಸೆಂಟ್ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಮೂಹದ ವಿಶೇಷ ಪುರಸ್ಕಾರ - ೨೦೦೩ * ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಳಗ ಕದ್ರಿ-ಶತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಉತ್ಸವ, ವಿಶೇಷ ಪ್ರಸಸ್ತಿ - ೨೦೦೮ * ಶೇಣಿ ಸುಹೃತ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರ, ಶೇಣಿ ಟ್ರಸ್ಟ್, [[ಸುರತ್ಕಲ್]] - ೨೦೦೯ * ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾರಂಗ ಸಪ್ತಾಹ ದಶಮಾನೋತ್ಸವ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ೨೦೦೯ * ಕಲ್ಕೂರ ಪ್ರತಿಸ್ಠಾನ ತುಳುನಾಡ ಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಮಂಗಳೂರು - ೨೦೧೭ * ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾರಂಗ [[ಉಡುಪಿ]], ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ೨೦೦೯ * ವಿಕಾಸ ಶಿಕ್ಷಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ವಿಕಾಸ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಮೂಹ, ಮಂಗಳೂರು. * ಮಣಿಪಾಲ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಸಾಧಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ನವ ವರ್ಷ ಸನ್ಮಾನ- ೨೦೧೫ * ಪ್ರೊ.ಎಂ.ಮರಿಯಪ್ಪ ಭಟ್ಟ ವಿದ್ವತ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೧೬ (ಮಿತ್ತೂರು ಪ್ರತಿಸ್ಠಾನ) * ಕಾಂತಾವರ ಕನ್ನಡ ಸಂಘದ ಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೧೫ * ಕಾರ್ಕಳ ಬೊಂಬೆತಡ್ಕ ಪೈ ಕುಟುಂಬದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವಾ ದಶಮಾನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ೨೦೧೫ * [[ಅಮೆರಿಕ|ಅಮೆರಿಕಾದ]] ಶಿಕಾಗೋ, ಬೊಸ್ಟಲ್, ಹ್ಯೂಸ್ಟನ್, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ]], ಸಾನ್‌ಹೊಸೆ, ಸೈಂಟ್ ಲೂಯಿ, ಆಲ್ಬನಿ, [[ಫ್ಲಾರಿಡಾ|ಫ್ಲೊರಿಡಾದ]] ಕನ್ನಡ ಬಳಗಗಳಿಂದ ಸನ್ಮಾನ. * ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮತ್ತು ಬಯಲಾಟ ಅಕಾಡೆಮಿಯ 'ಪಾರ್ತಿಸುಬ್ಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೧೬'. * ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟ - ಶತಮಾನ ಸರಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸುರತ್ಕಲ್. * ಜೋಶಿ ವಾಗರ್ಥ ಗೌರವ - ದ್ವಿದಿನ ಗೋಷ್ಠಿ ಸಂಮಾನ, ಮೈಸೂರು, ೨೦೧೭ * [[ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೨೨<ref>{{cite web | title=ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ 2022 – ಕಣಜ | url=https://kanaja.karnataka.gov.in/category/ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ-ಪ್ರಶಸ್ತಿ/2022/ }}</ref> * ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕಲ್ಕೂರ ಪ್ರತಿಸ್ಠಾನ, ಮಂಗಳೂರು ೨೦೨೪ * ಪೊಳಲಿ ಯಕ್ಷೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೨೪ - ಹಾಗೂ ಹಲವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿನಂದನೆಗಳು. ==ಡಾ.ಜೋಶಿಯವರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಯ:== ===ಡಾ.ಕೆ. ಚಿನ್ನಪ್ಪ ಗೌಡ=== ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಕುಲಪತಿಗಳು, ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ<ref>https://librarywala.com/authors/7272954386-dr-m-prabhakar-joshi</ref> * ಡಾ.ಎಂ.ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿಯವರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕೆಲವೇ ವಿಮರ್ಶಕ ಕಲಾವಿದ ತಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದು, ಆ ವಿಭಾಗದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. * [[ಡಾ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ|ಡಾ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ]] ಬಳಿಕ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮುಖ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕರು. * ಚಿಕ್ಕವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಅಗ್ರಪಂಕ್ತಿಯ ಅರ್ಥಧಾರಿಯೆನಿಸಿ, ಇಂದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. * ಜೋಶಿಯವರ ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಿನ್ನಲೆ, [[ಕನ್ನಡ]], [[ಸಂಸ್ಕೃತ]], [[ಮರಾಠಿ]], [[ತುಳು]], [[ಕೊಂಕಣಿ]], [[ಹಿಂದಿ]], [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ಭಾಷೆಗಳ ಜ್ಞಾನ, ಹಿರಿಯರ ಒಡನಾಟ, ವಾಣಿಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ, ಸಮಾಜ ಸೇವೆ - ಹೀಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅವರ ಸಂಯುಕ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಅವರ ಕಲೆಗಾರಿಕೆ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ. * ಯಕ್ಷಗಾನದ ವಸ್ತು, ಪ್ರಸಂಗ, ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಬಲವಾದ ಹಿಡಿತವಿದ್ದು, ಸಂವಹನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದೆ. ಭಾವ, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ, ತಿಳಿಹಾಸ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿದ್ವತ್ತು ಮತ್ತು ಸಹಜತೆಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿರುವ ಜೋಶಿಯವರ ಮಾತಿನ ರೀತಿ ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿದೆ. [[ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ]], [[ಶ್ರೀರಾಮ |ಶ್ರೀರಾಮ]], [[ಧರ್ಮರಾಜ]], [[ಶೂರ್ಪನಖಿ]], [[ಮಂಡೋದರಿ]], [[ದ್ರೌಪದಿ]], [[ಕರ್ಣ]], [[ದುರ್ಯೋಧನ]], [[ವಾಲಿ]], [[ಭೀಷ್ಮ]], ಸುಧನ್ವ, [[ಅರ್ಜುನ]], [[ವಿಭೀಷಣ]], [[ಆಂಜನೇಯ]], ಉತ್ತರ, ವೀರಮಣಿ, [[ಭೀಮಸೇನ|ಭೀಮ]], [[ರಾವಣ]], ತಾಮ್ರಧ್ವಜ, [[ಬಲರಾಮ]], [[ನಾರದ]], [[ಭರತ]] - ಹೀಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಸಲೀಸಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕಲಾವಿದ ಹಾಗೂ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅವರ ಪಾಂಡಿತ್ಯವು ಅದರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಗೆ ಆಳವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ತಾಳಮದ್ದಳೆ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಹುರುಪು, ಆಯಾಮಗಳನ್ನು, ಶಿಸ್ತನ್ನು ತರುವಲ್ಲಿ ಜೋಶಿಯವರ ಕೊಡುಗೆ ಅದ್ವಿತೀಯವಾಗಿದೆ. * ವಿಮರ್ಶಕರಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಕಲೆಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಜ್ಞಾನ, ತಾತ್ವಿಕ ಅರಿವು, ಕಲಾ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಭದ್ರಬುನಾದಿಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ರೂಪವನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಪರಿಶ್ರಮವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಧನೆಯೆನಿಸಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಒಂದು ವ್ರತವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತ, ಕಲಾವಿದರಲ್ಲೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲೂ ಜಾಗೃತಿ ಉಂಟುಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://yakshagana.com/%E0%B2%AF%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B2%A6-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%B6%E0%B3%8B%E0%B2%A7%E0%B2%95-%E0%B2%A1%E0%B2%BE-%E0%B2%8E%E0%B2%82-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0/|title=ಯಕ್ಷರಂಗದ ಸಂಶೋಧಕ ಡಾ&#124; ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ (A Great Scholar of Yakshagana Dr M. Prabhakara Joshi) &#124; Yakshagana|website=yakshagana.com}}</ref> * ಜೋಶಿಯವರ ಯಕ್ಷಗಾನ ವಿಮರ್ಶಾ ಗ್ರಂಥಗಳು ಅವರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದಕೋಶ ಮತ್ತು ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿ. ಮಹಾ [[ಪ್ರಬಂಧ|ಪ್ರಬಂಧಗಳು]] ಕನ್ನಡದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಶೋಧನಾ ರಚನೆಗಳಾಗಿವೆ. * ಕಲಾವಿದರಿಗೆ, ಮೇಳ ಕಲಾ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ, ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನಿಕಟವರ್ಥಿಯಾಗಿರುವ ಜೋಶಿಯವರು ಪ್ರಭಾವಿ ಆತ್ಮೀಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಪ್ರೀತಿ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ನೆರವು, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. * ಕಲಾವಿದನಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ - ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಸಂಘಟಕ, ನೇತಾರರಾಗಿ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. * ಜೋಶಿಯವರ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು, ಪ್ರಬಂಧ ಮಂಡನೆಗಳು, ಆಶಯ [[ಭಾಷಣ|ಭಾಷಣಗಳು]] ಉನ್ನತ ಮೌಲ್ಯದ ಚಿಂತನೆಗಳಾಗಿವೆ. * ಜೋಶಿಯವರ ಪ್ರವಚನಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟ ತಾತ್ವಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. * [[ಅಧ್ಯಾಪಕ]], ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿ ಜೋಶಿಯವರ ಪ್ರತಿಭೆ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. * ಅವರ ಲೇಖನ, [[ಅಂಕಣ|ಅಂಕಣಗಳು]], [[ಪತ್ರ|ಪತ್ರಗಳು]] ಚುರುಕಾದ ವಿಚಾರ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. * ಸಾಂಸ್ಖೃತಿಕ ಸಂಘಟನೆ, [[ಮಾಧ್ಯಮ]], ಸಂವಹನ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಧನೆಗೈದಿದ್ದಾರೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <references/> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{wikisource|ಕರ್ತೃ:ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿ}} {{commonscat|Books by M. Prabhakara Joshy}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಬರಹಗಾರರು]] {{ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್|ಲೇಖಕ:ಎಂ ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ}} syvcix4upzk421a3dmufm5hjjk9j93l 1383866 1383862 2026-08-22T15:01:43Z A826 72368 1383866 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ | image = File:ಪ್ರಗಲ್ಭ ಚಿಂತಕ, ಅರ್ಥವಿಹಾರಿ ಡಾ.ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ (page 1 crop).jpg | image_size = | image_upright = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = '''''ಪ್ರಗಲ್ಭ ಚಿಂತಕ, ಅರ್ಥವಿಹಾರಿ ಡಾ.ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ'''''<br /> ಪುಸ್ತಕದ ಮುಖಪುಟದ ಚಿತ್ರ | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = ೧೯೪೬ | birth_place = ಮಾಳ, [[ಕಾರ್ಕಳ]] | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = ಲೇಖಕ, ಸಂಶೋದಕ, ಕಲಾವಿದ | language = ತುಳು, ಕನ್ನಡ | subjects = ಯಕ್ಷಗಾನ | nationality = <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> | citizenship = <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> | education = ಎಂ. ಕಾಂ. , ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿ (ಯಕ್ಷಗಾನ) | alma_mater = <!-- use only per [[MOS:INFOEDU]] --> | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = [[s:ಜಾಗರ|ಜಾಗರ]], [[s:ಕೇದಗೆ|ಕೇದಗೆ]], <br /> [[s:tcy:ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಬಟ್ರ್|ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಬಟ್ರ್ <small>(ಪರಿಚಯ-ತುಳು)</small>]] | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | signature_type = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} [[File:M. Prabhakar Joshi 02.jpg|thumb|ಡಾ. ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ]] '''ಡಾ. ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ'''ಯವರು (ಜನನ : ೧೯೪೬) [[ಸಂಶೋಧನೆ|ಸಂಶೋಧಕರು]], [[ಕಲಾವಿದ|ಕಲಾವಿದರು]], [[ಸಂಘಟನೆ|ಸಂಘಟಕರು]] ಹಾಗೂ ಸಲಹೆಗಾರರು<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/art/speaking-for-a-form/article27327282.ece|title=Prabhakar Joshi, a scholar of Yakshagana-Talamaddale|first=Krishna Prakasha|last=Ulithaya|work=The Hindu |date=ಮೇ 30, 2019|via=www.thehindu.com}}</ref>. ಇವರು [[ಕಾರ್ಕಳ]] ತಾಲೂಕಿನ ಮಾಳ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ವಿಮರ್ಶಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://kanaja.karnataka.gov.in/ಡಾ-ಪ್ರಭಾಕರ-ಜೋಷಿ/</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಜೋಶಿಯವರು ಕಾರ್ಕಳ ತಾಲೂಕಿನ ಮಾಳ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರದ್ದು [[ಕಲೆ]] ಹಾಗೂ [[ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಾಹಿತ್ಯದ]] ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿರುವ ಕುಟುಂಬ. ಇವರ ತಂದೆ ನಾರಾಯಣ ಜೋಶಿಯವರು [[ವಿದ್ವಾಂಸ|ವಿದ್ವಾಂಸರು]] ಮತ್ತು ವಾಗ್ಮಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರ ತಾಯಿ ಲಕ್ಷೀಬಾಯಿ. ಮಾತಾಮಹ ಅನಿರುದ್ಧ ಭಟ್ಟರು ಇವರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಗುರು. ಇವರು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಜೋಶಿಯವರು ಬೆಸೆಂಟ್ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು, [[ಮಂಗಳೂರು]] ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ, ಎರಡು ವರ್ಷ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ನಿವೃತ್ತಿಗೊಂಡರು. ಇವರು ಬೆಸೆಂಟ್ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರ, ಬಲ್ಮಠ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ಗಳಲ್ಲೂ ಗೌರವ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಯಕ್ಷಗಾನ [[ತಾಳಮದ್ದಳೆ]] ರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ಅರ್ಥದಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಗೋಷ್ಠಿ, ಆಟ ಕೂಟಗಳ ಸಂಘಟಕ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಆಡಿಯೋ ಸಿ.ಡಿ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/606876/experiments-should-not-affect-yakshagana.html|title='Experiments should not affect Yakshagana art form'|website=Deccan Herald}}</ref> ==ಕೃತಿಗಳು== * [[s:ಜಾಗರ|ಜಾಗರ]] * [[s:ಕೇದಗೆ|ಕೇದಗೆ]] * [[s:ಮಾರುಮಾಲೆ|ಮಾರುಮಾಲೆ]] * [[s:ಪ್ರಸ್ತುತ|ಪ್ರಸ್ತುತ]] * ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದಕೋಶ * ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ * ತಾಳಮದ್ದಳೆ * [[s:ವಾಗರ್ಥ|ವಾಗರ್ಥ]] * ಕೃಷ್ಣ ಸಂಧಾನ: ಪ್ರಸಂಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗ * [[s:tcy:ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಬಟ್ರ್|ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಬಟ್ರ್ (ಪರಿಚಯ-ತುಳು)]] * ಗುರ್ತ (ತುಳು ಕವಿತೆಗಳು) * ಪಂಡಿತ ಪೆರ್ಲ ಕೃಷ್ಣಭಟ್ಟ * ಯಕ್ಷಗಾನ ಸ್ಥಿತಿ-ಗತಿ * ಕೊರಳಾರ * ಮುಡಿ * ವೀರಗಾಸೆ * ತತ್ತ್ವಮನನ * ಶ್ರೀ ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆ : ದೃಷ್ಠಿ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಠಿ (೨೦೨೧) * ಕವಿತೆಗಳು, ಅನುವಾದಗಳು, ಹಲವು ನೃತ್ಯ ನಾಟಕಗಳು * [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ]], ರಾಜಕೀಯ, [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]], ಕ್ರೀಡೆ, ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನ ಮೊದಲಾದ ವಿವಿಧ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಬಿಡಿ ಬರಹಗಳು, ಅಂಕಣ ಲೇಖನಗಳು.<ref>{{Cite web|url=https://www.mangaloretoday.com/main/Yakshagana-should-head-from-noise-culture-towards-voice-culture-M-Prabhakara-Joshi.html|title=Mangalore Today &#124; Latest main news of mangalore, udupi - Page Yakshagana-should-head-from-noise-culture-towards-voice-culture-M-Prabhakara-Joshi|website=www.mangaloretoday.com}}</ref> ==ಇತರರೊಂದಿಗೆ== * ಮಣೇಲ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ನಾಯಕರು : ಜೀವನ ಪರಿಚಯ - ಎನ್. ಮಾಧವಾಚಾರ್ಯ<ref>{{Cite web|url=https://nandalike.com/muddana-prakashana/|title=Muddana Prakashana – Nandalike}}</ref> * ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಚಯ, ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರವೇಶ - ಪ್ರೊ. ಎಂ.ಎ. ಹೆಗಡೆ * ಕುಮಾರಿಲ ಭಟ್ಟ - ಪ್ರೊ. ಎಂ. ಎ. ಹೆಗಡೆ * ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ - ಗುರುರಾಜ ಮಾರ್ಪಳ್ಳಿ * ಹಾಜಿ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದ. ಮೂಲ : ಪ್ರೊ. ಮುರಳೀಧರ ಉಪಾಧ್ಯ) * ಕೋಗಿಲೆ (ಮುಳಿಯ ತಿಮ್ಮಪ್ಪಯ್ಯ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸಂಚಿಕೆ, ೧೯೮೮) ==ಸಂಪಾದಿತ== * ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ : ಸ್ವರೂಪ ಸಮೀಕ್ಷೆ * ಯಕ್ಷಗಾನ ಚಿಂತನ * ಕುಕ್ಕಿಲ ಸಂಪುಟ<ref>{{Cite web|url=https://yakshagana.com/dr-prabhakar-joshi-master/|title=Dr. Prabhakar Joshi Master &#124; Yakshagana|website=yakshagana.com}}</ref> ==ಸಂಪಾದಿತ : ಇತರರೊಂದಿಗೆ== * ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಕರಂದ (ಪೊಳಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಂಸ್ಮರಣಾ ಗ್ರಂಥ) * ಶ್ರೀ ಚಕ್ರ (ಪೊಳಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀ ಸಮಿತಿ ಸಂಚಿಕೆ) * ಯಕ್ಷಗಾನ ವಾಚಸ್ಪತಿ (ಪೊಳಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀ ಸಮಿತಿ ಸಂಚಿಕೆ) * ಯಕ್ಷಕರ್ದಮ (ಪದವೀಧರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಮಿತಿ, ಮುಂಬೈ, ಸಮ್ಮೇಳನ ಸಂಕಲನ) * ಗಾನಕೋಗಿಲೆ (ಭಾಗವತ ದಾಮೋದರ್ ಮಂಡೆಚ್ಚ ಸಂಸ್ಮರಣ ಗ್ರಂಥ) * ಸ್ವರ್ಣ ರೇಖೆ (ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸ್ವರ್ಣ ಮಹೋತ್ಸವ ನೆನಪಿನ ಲೇಖನ ಸಂಕಲನಗಳು) * ಪೊಲಿ (ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆ ಶತಮಾನ-ಸಂಪುಟ) * ಕುಬಣೂರು ಸ್ಮೃತಿ (ಕುಬಣೂರು ಬಾಲಕೃಷ್ಣರಾವ್ ಸ್ಮೃತಿ ಗ್ರಂಥ) * ರಂಗವೆಂಕಟ ([[ಪಣಂಬೂರು]] ವೆಂಕಟರಾಯ, ಐಕಳ ಸಂಸ್ಮರಣ ಗ್ರಂಥ) * ದೀವಾಣ ಸಂಪದ (ದೀವಾಣ ಭೀಮ ಭಟ್ಟ- ಸ್ಮರಣ ಗ್ರಂಥ) * ಮೂಡಂಬೈಲು ಶಾಸ್ಥ್ರೀ - ೭೫ (ಅಭಿನಂದನ ಗ್ರಂಥ) * ಶ್ರೇಣಿ ಪ್ರಸಂಗ * ಶ್ರೀಮಯ ಅಮೃತ ಸಿಂಚನ (ಶ್ರೀ ಇಡಗುಂಜಿ ಮೇಳ - ೭೫, ಸಂಪುಟ) * ಶ್ರೀಮಯ ಅಮೃತ ಮಂಥನ (ಶ್ರೀ ಇಡಗುಂಜಿ ಮೇಳ - ೮೦, ಸಂಪುಟ) * ಶತಸ್ಮೃತಿ (ಬೆಸೆಂಟ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಮೂಹದ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಗ್ರಂಥ) ೨೦೧೯ * ಕಲಾವಿದ ಹರಿದಾಸ ರಾಮದಾಸ ಸಾಮಗ ಸ್ಮರಣ ಗ್ರಂಥ (ಅಪ್ರಕಟಿತ) ==ಕೊಡುಗೆಗಳು== * '''ಯಕ್ಷಗಾನದ ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ:''' ಡಾ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿಯವರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿದ್ದು, ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಬರೆದ ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು [[ಪುಸ್ತಕ|ಪುಸ್ತಕಗಳು]] ಯಕ್ಷಗಾನದ ವಿವಿಧತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿವೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.bookbrahma.com/author/m-prabhakar-joshi|title=ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿ|website=www.bookbrahma.com|access-date=2025-07-31|archive-date=2025-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20250812075914/https://www.bookbrahma.com/author/m-prabhakar-joshi|url-status=dead}}</ref> * '''ಅರ್ಥಧಾರಿ:''' ಅವರು ಯಕ್ಷಗಾನ [[ತಾಳಮದ್ದಳೆ|ತಾಳಮದ್ದಳೆಯ]] ಪ್ರಮುಖ ಅರ್ಥಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. * '''ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಅಧ್ಯಯನ:''' ಅವರು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಅಧ್ಯಯನದ ಸ್ವರೂಪ ನೀಡಲು ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಹಾಪ್ರಬಂಧವು ಯಕ್ಷಗಾನದ ತಾಳಮದ್ದಳೆ ಪ್ರಕಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. * '''ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗೆಗಿನ ಬರಹಗಳು:''' ಅವರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಬರಹಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಂಪರೆ, [[ವೇಷ|ವೇಷಗಳು]], ಮತ್ತು ತಾಳಮದ್ದಳೆ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಚಾರ:''' ಅವರು ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಅಂಕಣಕಾರ== * ಸ್ಪಂದನ - ಹೊಸದಿಗಂತ ದೈನಿಕ * ಮಿನಿ ಕಾಲಂ: ನೂತನ ಕಲ್ಪನೆಯ ಅಂಕಣ - ಜನವಾಹಿನಿ ಪತ್ರಿಕೆ * ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸ್ಪಂದನ - ಕರಾವಳಿ ಅಲೆ ದೈನಿಕ * ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಮ್ಮುಖ - ಉದಯವಾಣಿ ದೈನಿಕ * ಜಿಜ್ಞಾಸೆ: ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಚಾರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಅಂಕಣ - ಉದಯವಾಣಿ ದೈನಿಕ * ಯಕ್ಷಪ್ರಶ್ನೆ: ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಬಲ್ಲಿರೇನಯ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆ.<ref>{{Cite web|url=https://yakshagana.com/speaking-for-a-form/|title=Speaking for a form &#124; Yakshagana|website=yakshagana.com}}</ref> ==ಸಂಘಟನೆಗಳು== * ಸ್ಥಾಪಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಪೊಳಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಿತಿ, [[ಮಂಗಳೂರು]]. * ಮಾಜಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಕನ್ನಡ ಸಂಘ, ಮಂಗಳೂರು. * ಜಿಲ್ಲಾ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಅಧ್ಯಾಪಕ ಸಂಘದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ. * ಉಡುಪಿಯ ಎಂ.ಜಿ.ಎಂ. ಕಾಲೇಜಿನ ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದ ಸಲಹೆಗಾರ. * ಬಲಿಪ ಭಾಗವತ ೭೫- ಬಲಿಪ ಅಮೃತ ಭವನ ಸಮಿತಿ ಯೋಜನೆ- ಸಮಗ್ರ ಸಂಘಟನಾ ಕಾರ್ಯ ೨೦೧೩-೧೫ * ಸಲಹೆಗಾರ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಳಗದ ಗೌರವಾಧ್ಯಕ್ಷ - ಯಕ್ಷಧ್ರುವ ಪಟ್ಲ ಫೌಂಡೇಶನ್, ಮಂಗಳೂರು. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು== * ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ - ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗ್ರಂಥ ಪುರಸ್ಕಾರ ೧೯೮೪-೧೯೯೪.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/need-unesco-recognition-for-yakshagana-prabhakar-joshi-1190315.html|title=Need Unesco recognition for Yakshagana: Prabhakar Joshi|website=Deccan Herald}}</ref> * ಆರ್.ಆರ್.ಸಿ. - ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದ ಸಂಮಾನ- ೧೯೯೫ * ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ - ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿ ತಜ್ಞ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ೨೦೦೩ * ಮಹಿಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ - ಬೆಸೆಂಟ್ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಮೂಹದ ವಿಶೇಷ ಪುರಸ್ಕಾರ - ೨೦೦೩ * ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಳಗ ಕದ್ರಿ-ಶತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಉತ್ಸವ, ವಿಶೇಷ ಪ್ರಸಸ್ತಿ - ೨೦೦೮ * ಶೇಣಿ ಸುಹೃತ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರ, ಶೇಣಿ ಟ್ರಸ್ಟ್, [[ಸುರತ್ಕಲ್]] - ೨೦೦೯ * ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾರಂಗ ಸಪ್ತಾಹ ದಶಮಾನೋತ್ಸವ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ೨೦೦೯ * ಕಲ್ಕೂರ ಪ್ರತಿಸ್ಠಾನ ತುಳುನಾಡ ಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಮಂಗಳೂರು - ೨೦೧೭ * ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾರಂಗ [[ಉಡುಪಿ]], ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ೨೦೦೯ * ವಿಕಾಸ ಶಿಕ್ಷಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ವಿಕಾಸ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಮೂಹ, ಮಂಗಳೂರು. * ಮಣಿಪಾಲ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಸಾಧಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ನವ ವರ್ಷ ಸನ್ಮಾನ- ೨೦೧೫ * ಪ್ರೊ.ಎಂ.ಮರಿಯಪ್ಪ ಭಟ್ಟ ವಿದ್ವತ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೧೬ (ಮಿತ್ತೂರು ಪ್ರತಿಸ್ಠಾನ) * ಕಾಂತಾವರ ಕನ್ನಡ ಸಂಘದ ಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೧೫ * ಕಾರ್ಕಳ ಬೊಂಬೆತಡ್ಕ ಪೈ ಕುಟುಂಬದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವಾ ದಶಮಾನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ೨೦೧೫ * [[ಅಮೆರಿಕ|ಅಮೆರಿಕಾದ]] ಶಿಕಾಗೋ, ಬೊಸ್ಟಲ್, ಹ್ಯೂಸ್ಟನ್, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ]], ಸಾನ್‌ಹೊಸೆ, ಸೈಂಟ್ ಲೂಯಿ, ಆಲ್ಬನಿ, [[ಫ್ಲಾರಿಡಾ|ಫ್ಲೊರಿಡಾದ]] ಕನ್ನಡ ಬಳಗಗಳಿಂದ ಸನ್ಮಾನ. * ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮತ್ತು ಬಯಲಾಟ ಅಕಾಡೆಮಿಯ 'ಪಾರ್ತಿಸುಬ್ಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೧೬'. * ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟ - ಶತಮಾನ ಸರಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸುರತ್ಕಲ್. * ಜೋಶಿ ವಾಗರ್ಥ ಗೌರವ - ದ್ವಿದಿನ ಗೋಷ್ಠಿ ಸಂಮಾನ, ಮೈಸೂರು, ೨೦೧೭ * [[ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೨೨<ref>{{cite web | title=ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ 2022 – ಕಣಜ | url=https://kanaja.karnataka.gov.in/category/ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ-ಪ್ರಶಸ್ತಿ/2022/ }}</ref> * ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕಲ್ಕೂರ ಪ್ರತಿಸ್ಠಾನ, ಮಂಗಳೂರು ೨೦೨೪ * ಪೊಳಲಿ ಯಕ್ಷೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೨೪ - ಹಾಗೂ ಹಲವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿನಂದನೆಗಳು. ==ಡಾ.ಜೋಶಿಯವರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಯ:== ===ಡಾ.ಕೆ. ಚಿನ್ನಪ್ಪ ಗೌಡ=== ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಕುಲಪತಿಗಳು, ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ<ref>https://librarywala.com/authors/7272954386-dr-m-prabhakar-joshi</ref> * ಡಾ.ಎಂ.ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿಯವರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕೆಲವೇ ವಿಮರ್ಶಕ ಕಲಾವಿದ ತಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದು, ಆ ವಿಭಾಗದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. * [[ಡಾ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ|ಡಾ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ]] ಬಳಿಕ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮುಖ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕರು. * ಚಿಕ್ಕವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಅಗ್ರಪಂಕ್ತಿಯ ಅರ್ಥಧಾರಿಯೆನಿಸಿ, ಇಂದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. * ಜೋಶಿಯವರ ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಿನ್ನಲೆ, [[ಕನ್ನಡ]], [[ಸಂಸ್ಕೃತ]], [[ಮರಾಠಿ]], [[ತುಳು]], [[ಕೊಂಕಣಿ]], [[ಹಿಂದಿ]], [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ಭಾಷೆಗಳ ಜ್ಞಾನ, ಹಿರಿಯರ ಒಡನಾಟ, ವಾಣಿಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ, ಸಮಾಜ ಸೇವೆ - ಹೀಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅವರ ಸಂಯುಕ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಅವರ ಕಲೆಗಾರಿಕೆ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ. * ಯಕ್ಷಗಾನದ ವಸ್ತು, ಪ್ರಸಂಗ, ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಬಲವಾದ ಹಿಡಿತವಿದ್ದು, ಸಂವಹನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದೆ. ಭಾವ, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ, ತಿಳಿಹಾಸ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿದ್ವತ್ತು ಮತ್ತು ಸಹಜತೆಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿರುವ ಜೋಶಿಯವರ ಮಾತಿನ ರೀತಿ ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿದೆ. [[ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ]], [[ಶ್ರೀರಾಮ |ಶ್ರೀರಾಮ]], [[ಧರ್ಮರಾಜ]], [[ಶೂರ್ಪನಖಿ]], [[ಮಂಡೋದರಿ]], [[ದ್ರೌಪದಿ]], [[ಕರ್ಣ]], [[ದುರ್ಯೋಧನ]], [[ವಾಲಿ]], [[ಭೀಷ್ಮ]], ಸುಧನ್ವ, [[ಅರ್ಜುನ]], [[ವಿಭೀಷಣ]], [[ಆಂಜನೇಯ]], ಉತ್ತರ, ವೀರಮಣಿ, [[ಭೀಮಸೇನ|ಭೀಮ]], [[ರಾವಣ]], ತಾಮ್ರಧ್ವಜ, [[ಬಲರಾಮ]], [[ನಾರದ]], [[ಭರತ]] - ಹೀಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಸಲೀಸಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕಲಾವಿದ ಹಾಗೂ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅವರ ಪಾಂಡಿತ್ಯವು ಅದರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಗೆ ಆಳವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ತಾಳಮದ್ದಳೆ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಹುರುಪು, ಆಯಾಮಗಳನ್ನು, ಶಿಸ್ತನ್ನು ತರುವಲ್ಲಿ ಜೋಶಿಯವರ ಕೊಡುಗೆ ಅದ್ವಿತೀಯವಾಗಿದೆ. * ವಿಮರ್ಶಕರಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಕಲೆಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಜ್ಞಾನ, ತಾತ್ವಿಕ ಅರಿವು, ಕಲಾ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಭದ್ರಬುನಾದಿಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ರೂಪವನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಪರಿಶ್ರಮವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಧನೆಯೆನಿಸಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಒಂದು ವ್ರತವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತ, ಕಲಾವಿದರಲ್ಲೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲೂ ಜಾಗೃತಿ ಉಂಟುಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://yakshagana.com/%E0%B2%AF%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B2%A6-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%B6%E0%B3%8B%E0%B2%A7%E0%B2%95-%E0%B2%A1%E0%B2%BE-%E0%B2%8E%E0%B2%82-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0/|title=ಯಕ್ಷರಂಗದ ಸಂಶೋಧಕ ಡಾ&#124; ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ (A Great Scholar of Yakshagana Dr M. Prabhakara Joshi) &#124; Yakshagana|website=yakshagana.com}}</ref> * ಜೋಶಿಯವರ ಯಕ್ಷಗಾನ ವಿಮರ್ಶಾ ಗ್ರಂಥಗಳು ಅವರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದಕೋಶ ಮತ್ತು ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿ. ಮಹಾ [[ಪ್ರಬಂಧ|ಪ್ರಬಂಧಗಳು]] ಕನ್ನಡದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಶೋಧನಾ ರಚನೆಗಳಾಗಿವೆ. * ಕಲಾವಿದರಿಗೆ, ಮೇಳ ಕಲಾ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ, ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನಿಕಟವರ್ಥಿಯಾಗಿರುವ ಜೋಶಿಯವರು ಪ್ರಭಾವಿ ಆತ್ಮೀಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಪ್ರೀತಿ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ನೆರವು, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. * ಕಲಾವಿದನಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ - ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಸಂಘಟಕ, ನೇತಾರರಾಗಿ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. * ಜೋಶಿಯವರ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು, ಪ್ರಬಂಧ ಮಂಡನೆಗಳು, ಆಶಯ [[ಭಾಷಣ|ಭಾಷಣಗಳು]] ಉನ್ನತ ಮೌಲ್ಯದ ಚಿಂತನೆಗಳಾಗಿವೆ. * ಜೋಶಿಯವರ ಪ್ರವಚನಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟ ತಾತ್ವಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. * [[ಅಧ್ಯಾಪಕ]], ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿ ಜೋಶಿಯವರ ಪ್ರತಿಭೆ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. * ಅವರ ಲೇಖನ, [[ಅಂಕಣ|ಅಂಕಣಗಳು]], [[ಪತ್ರ|ಪತ್ರಗಳು]] ಚುರುಕಾದ ವಿಚಾರ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. * ಸಾಂಸ್ಖೃತಿಕ ಸಂಘಟನೆ, [[ಮಾಧ್ಯಮ]], ಸಂವಹನ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಧನೆಗೈದಿದ್ದಾರೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <references/> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == *{{wikisource-inline|ಕರ್ತೃ:ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿ}} * {{commonscat-inline|Books by M. Prabhakara Joshy}} [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಬರಹಗಾರರು]] o3arsc7zcuw5dzhbarbpxleu66bvnjl 10 68019 1383988 1209871 2025-11-27T13:48:00Z en>Hike395 0 Restored revision 1319477852 by [[Special:Contributions/Zackmann08|Zackmann08]] ([[User talk:Zackmann08|talk]]): Turn dataPlural on. Fixed [[Template:Needs IPA]] to not call this template, but the underlying module directly 1383988 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst<noinclude/>:#invoke:Separated entries|main|dataPlural=1|separator={{safesubst<noinclude/>:#if:{{{comma|}}}|{{{comma}}}|,&#32;}}|conjunction={{safesubst<noinclude/>:#if:{{{and|}}}|{{{and}}}|&#32;and&#32;}}}}{{safesubst<noinclude/>:#if:{{{1|}}}|{{{after|}}}}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}}</noinclude> 0zf6c18jqn3t98c2ze0ymlhqwn8dvbf 1383989 1383988 2026-08-23T06:11:56Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Enum]] 1383988 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst<noinclude/>:#invoke:Separated entries|main|dataPlural=1|separator={{safesubst<noinclude/>:#if:{{{comma|}}}|{{{comma}}}|,&#32;}}|conjunction={{safesubst<noinclude/>:#if:{{{and|}}}|{{{and}}}|&#32;and&#32;}}}}{{safesubst<noinclude/>:#if:{{{1|}}}|{{{after|}}}}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}}</noinclude> 0zf6c18jqn3t98c2ze0ymlhqwn8dvbf 0 80916 1384044 1226630 2026-08-23T08:58:16Z A826 72368 (via JWB) 1384044 wikitext text/x-wiki {{Quote_box|width=22em |align=right|quote= <center>{{flagicon|India|size=200px}}</center> <center><big>'''[[ಭಾರತ]]'''</big></center> <center>'''ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ 2016''' </center> [[File:Olympic rings without rims.svg|200px|center|thumb|ಪ್ರಪಂಚದ ಐದು ಖಂಡಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಒಲಂಪಿಕ್ ಚಕ್ರಗಳುಬಳೆಗಳು:೧.ಏಷ್ಯಾ, ೨.ಯೂರೋಪ್, ೩.ಆಫ್ರಕಾ, ೪.ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ೫.ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾಗಳು.: *ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯ, "ಸಿಟಿಯಸ್, ಆಲ್ಟಿಯಸ್, ಫೋರ್ಟಿಯಸ್"; ಅಂದರೆ '''"ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ,ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಬಲಿಷ್ಠ" ಎಂಬುದೇ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಧ್ಯೇಯ''']] <center>'''ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರ'''</center> * ಹೆಸರು = '''2016 ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್''', * '''ಧ್ಯೇಯ = ನಿಮ್ಮ ಉತ್ಸಾಹ ಜೀವಂತವಾಗಿರಲಿ,''' * ಭಾಗವಹಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಯ = 170 ಅರ್ಹ (206 ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ) * ಭಾಗವಹಿಸುವ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು= 7.926 ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು (10,500+ ನಿರೀಕ್ಷೆ) * ಕ್ರೀಡಾಘಟನೆಗಳು = 28 ಕ್ರೀಡೆ - 306 ಆಟೋಟ * ಹಿಂದಿನದು = 2012 ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್- ಲಂಡನ್ 2012 * ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭ = 5 ಆಗಸ್ಟ್ * ಸಮಾರಂಭದ ಮುಕ್ತಾಯ = 21 ಆಗಸ್ಟ್ * ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ = ಮರಕಾನ (Maracanã) ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ * ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ = ಆರಂಭವಾಗಲಿದೆ ಮೈಕೆಲ್ ಟೆಮರ್ -ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಫೆಡರೇಟೀವ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಆಫ್ * ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ = ಥಾಮಸ್ ಬ್ಯಾಚ್: ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕಮಿಟಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ * ಮುಂದಿನ ಕೂಟ = '''ಜಪಾನ್-2020 ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್'''. *[[ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ 2016ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ|2016]]:[[ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ 2012 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ|2012]] *[[೨೦೦೮ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|೨೦೦೮]] .}} ==ಪೀಠಿಕೆ== *ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ (the Games of the XXXI (Olympiad)31 ರ ಒಲಿಂಪಿಯಾಡ್ ಆಟೋಟಗಳು ಮತ್ತು ರಿಯೊ 2016 ಎಂದು ಕರೆಯುವರು. ಈ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಆಟೋಟ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಹು-ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವಾಗಿದೆ. 2016 ಆಗಸ್ಟ್ 5 ರಿಂದ 21 ಆಗಸ್ಟ್ ವರೆಗೆ ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ರಿಯೊ ಡಿ ಜನೈರೊದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ದಾಖಲೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದೇಶಗಳ ದಾಖಲೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. 206 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕಮಿಟಿಗಳಿಂದ 10500 ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಕೊಸೊವೊ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಸುಡಾನ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಇದರಲ್ಲಿ 306 ಪದಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 28 ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಆಟಗಳು; ರಗ್ಬಿ ಸೆವೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗಾಲ್ಫ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ 2009 ರಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಸಮಿತಿ ಸೇರಿಸಿತು. (ಇಲ್ಲಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾ ಪರಿಸರೀಯ ಸವಾಲು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ) ಈ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವು ಅತಿಥೇಯ ನಗರದಲ್ಲಿ 33 ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾವೊ ಪಾಲೊ(ಬ್ರೆಜಿಲ್‍ನ ದೊಡ್ಡ ನಗರ) ನಗರದ ಐದು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬೆಲೊ ಹಾರಿಜಾಂಟೆ, ಸಾಲ್ವಡಾರ್, ಬ್ರೆಜಿಲಾ (ಬ್ರೆಜಿಲ್ ರಾಜಧಾನಿ) ಮತ್ತು ಮನಾಸ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ==ಉದ್ಘಾಟನೆ == *ಸುಮಾರು 78,000 ಸೀಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಮರಕಾನಾ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭ ನಡೆಯಿತು. ;ಆಗಸ್ಟ್ 5 (ಶುಕ್ರವಾರ) ರಂದು 8 PM (ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾಲಮಾನ), ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ 4.30 AM (ಆಗಸ್ಟ್ 6, ಶನಿವಾರ) ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು *ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಕಾಲಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ(IST) 8 ಗಂಟೆ, 30 ನಿಮಿಷ ಮುಂದಿದೆ. ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ದಿಗ್ಗಜ ಪೀಲೆ ಅವರು ಬೆಳಗಿಸಲಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಆಶಯ ಗೀತೆ ಎಸ್ಪರಾಂಕಾ ಮೊಳಗಲಿದೆ.<ref>[http://kannada.oneindia.com/sports/rio-olympics-2016-opening-ceremony-start-time-ist-tv-channel-info-105688.htmlkannada.oneindia.com]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *ಉದ್ಘಾಟನೆ ಚಿತ್ರ:[[http://www.hindustantimes.com/olympics/rio-2016-olympics-opening-ceremony-live-the-games-begin-in-rio-de-janeiro/story-tkn1Wd7ENaZnopd5tnMCwL.html]] *ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ:[[http://www.oneindia.com/sports/rio-olympics-2016/schedule/]] *ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜ ಹಿಡಿದ ಅಭಿನವ ಬಿಂದ್ರಾ:[[http://www.prajavani.net/sites/default/files/article_images/2016/08/6/36i287pv.jpg{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] *ನೇರ ವೀಕ್ಷಣೆ-ವೀಡಿಯೋ:[[http://www.hotstar.com/rio-olympics-2016?ns_mchannel=Search&ns_source=Google&ns_campaign=Brand-RioOlympics-PM&ns_linkname=Olympics&ns_fee=0&gclid=CKObiLass84CFcgWaAodErUAHw{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] ==[[ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ 2016]] ಮತ್ತು ಭಾರತ== *1900ರಿಂದಲೇ ಭಾರತ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಇದುವರೆಗೂ 23 ಬಾರಿ ವಿಶ್ವದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದೆ. ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ ಪುರುಷರ 200 ಮೀಟರ್ಸ್‌ ಓಟ ಮತ್ತು 200 ಮೀಟರ್ಸ್‌ ಹರ್ಡಲ್ಸ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತದ ನಾರ್ಮನ್‌ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಪ್ರಿಚರ್ಡ್‌ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದರು. ನಾರ್ಮನ್‌ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಬಳಿಕ ಭಾರತ 22 ಸಲ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪದಕ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. *ಪಟಿಯಾಲ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೇರಳ ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಲ್ಕೂ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಒಟ್ಟು 12 "ಭಾರತೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರ"<ref>{{Cite web |url=http://www.sportsauthorityofindia.nic.in/showfile.asp?link_temp_id=794 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-07-24 |archive-date=2016-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161012043601/http://sportsauthorityofindia.nic.in/showfile.asp?link_temp_id=794 |url-status=deviated |archivedate=2016-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161012043601/http://sportsauthorityofindia.nic.in/showfile.asp?link_temp_id=794 }}</ref> ಗಳಿವೆ. ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಂಥ ಕೂಟಕ್ಕೆ ವಿದೇಶಿ ಕೋಚ್‌ ಬೇಕು ಎಂದಾಗ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಅದಕ್ಕೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಅಥ್ಲೀಟ್‌ ಗಳು ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಲು ಸ್ಪೇನ್‌, ಅಮೆರಿಕ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. *2016ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಟಾರ್ಗೆಟ್‌ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಪೋಡಿಯಮ್‌ (ಟಾಪ್‌) ಯೋಜನೆ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಕೋಚ್‌, ಕ್ರೀಡಾ ಪರಿಕರ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ನೆರವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಖರ್ಚಿಗೆ ಮಾಸಿಕ ರೂ.1 ಲಕ್ಷ ಕೊಡಲು ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದಾಗಿದೆ. (ಮ್ಯಾಪ್+)) [[File:Rio de Janeiro in Brazil.svg|thumb|ಬ್ರೆಜಿಲ್'ನಲ್ಲಿ ರಿಯೋ ಡಿ ಜನೈರೋ]] ==ಪದಕ ವಿವರ== {| class="wikitable" |- !ಪದಕ ||ಹೆಸರು || ಸ್ಪೋರ್ಟ್ || ಈವೆಂಟ್ || ದಿನಾಂಕ ||ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ||ಸ್ಥಾನ |-style="background:#ffffed;" |{{Silver medal}}||[[ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು]]||ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್||ಮಹಿಳೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್|| ಆಗಸ್ಟ್ 19 ||ಕೆರೊಲಿನಾ ಮೆರಿನ್ (ಸ್ಪೈನ್) ||ಅಂತಿಮದಲ್ಲಿಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ |-bgcolor="#ffcccc" |{{ Bronze medal}}||[[ಸಾಕ್ಷಿ ಮಲಿಕ್]]||ಕುಸ್ತಿ||ಮಹಿಳೆಯರ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ,58 ಕೆಜಿ ||ಆಗಸ್ಟ್ 17||ಟೈನಿಬೆಕೊವಾ ಐಸುಲು(ಕಜಕ್) 8–5||ಅಂತಿಮ-ಪೂರ್ವ:ಗೆಲುವು |- |} {| class="wikitable" |- ! {{Gold medal}}|||| {{Silver medal}} |||| {{ Bronze medal}} |||| ಒಟ್ಟು ಪದಕ : |-style="background:#bbccff;" | ||||ಬ್ಯಾಡ್‍ಮಿಂಟನ್:ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ||||ಮಹಿಳೆ:ಕುಸ್ತಿ|||| |-bgcolor=#f2f2ce | ||||1 +||||1||||2 |- |} *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/23/432951.html ಸಿಂಧು, ದೀಪಾಗೆ ತವರ ಸ್ವಾಗತ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160823182057/http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/23/432951.html |date=2016-08-23 }} *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/23/432946.html ಸಿಂಧು, ಸಾಕ್ಷಿ, ದೀಪಾಗೆ ಖೇಲ್‌ರತ್ನ &&ವಿ.ಆರ್. ರಘುನಾಥ್, ಬಾಬರ್‌ಗೆ ಅರ್ಜುನ ಪುರಸ್ಕಾರ; ನಂದಿ, ಶರ್ಮಾಗೆ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160823175652/http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/23/432946.html |date=2016-08-23 }} *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/23/433028.html ಅಂತಃಸತ್ವದ ಶಕ್ತಿಗೆ ’ಸಾಕ್ಷಿ’] *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/22/432860.html ಸಿಂಧು, ದೀಪಾ, ಸಾಕ್ಷಿಗೆ ಖೇಲ್ ರತ್ನ; ಅಜಿಂಕ್ಯ ರೆಹಾನೆಗೆ ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160823180442/http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/22/432860.html |date=2016-08-23 }} *[https://www.thequint.com/sports/2016/08/21/sakshi-malik-bronze-medalist-rio-olymics-wrestler-rohtak-haryana-wrestling With ‘Rath’ & ‘Band Baaja’: Sakshi’s Family on Her Grand Welcome] ==ಒಲಂಪಿಕ್ ೨೦೧೬ಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ಪಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! width=45|ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ !width=180|ಕ್ರೀಡೆ ! width=55|ಚಿನ್ಹೆ ! width=45|ಪುರುಷರು ! width=45|ವನಿತೆಯರು ! width=45|ಒಟ್ಟು !ಕ್ರೀಡಾ ಘಟಕಗಳು(Events) |- | ೧||align=left|ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆ ||[[Image:Archery pictogram.svg|20px]] || 1 || 3 || 4 || 3 |- | ೨||align=left|ಅಥ್ಲೇಟಿಕ್ಸ್ ||[[File:Athletics pictogram.svg|20px]]|| 17 ||17||34|| 21 |- | ೩||align=left|ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ||[[File:Olympic pictogram Badminton.png|20px]]|| 3 || 4 || 7 || 4 |- | ೪||align=left|ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ||[[File:Boxing pictogram.svg|20px]] || 3 || 0 || 3 || 3 |- | ೫||align=left|ಹಾಕಿ-(ಮೈದಾನ)||[[File:Field hockey pictogram.svg|20px]] || 16+2 || 16+2 || 32+4 || 2 |- | ೬||align=left|ಗೋಲ್ಫ್ ||[[File:Golf pictogram.svg|20px]]|| 2 || 1 || 3 || 2 |- | ೭||align=left|ಜಿಮ್ನ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್ ||[[File:Gymnastics (aerobic) pictogram.svg|20px ]]|| 0 || 1 || 1 || 1 |- | ೮||align=left|ಜುಡೊ ||[[File:Judo pictogram.svg|20px]] || 1 || 0 || 1 || 1 |- | ೯||align=left|ರೋಯಿಂಗ್ (ದೋಣಿ-Rowing)||[[File:Rowing pictogram.svg|20px ]] || 1 || 0 || 1 || 1 |- | ೧೦||align=left|ಶೂಟಿಂಗ್(Shooting)||[[File:Shooting pictogram.svg|20px ]] || 9 || 3 || 12 || 11 |- | ೧೧||align=left|ಈಜು ||[[File:Short course swimming pictogram.svg|20px ]]|| 1 || 1 || 2 || 2 |- | ೧೨||align=left|ಟೇಬಲ್‍ ಟೆನ್ನಿಸ್||[[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px ]] || 2 || 2 || 4 || 2 |- | ೧೩||align=left|ಟೆನ್ನಿಸ್||[[File:Tennis pictogram.svg|20px ]] || 2|| 2 || 4 || 3 |- | ೧೪||align=left|ಭಾರ ಎತ್ತುವಿಕೆ||[[File:Weightlifting pictogram.svg|20px ]] ||1|| 1 || 2 || 2 |- | ೧೫||align=left|ಕುಸ್ತಿ (Wrestling)||[[File:Wrestling pictogram.svg|20px ]] || 5 || 3 || 8 || 8 |- |- class="sortbottom" ! !!ಒಟ್ಟು !!!!66!!56!!122 ! 66 |} <ref> indian-athletes-qualified-brazil[[http://www.ibtimes.co.in/rio-olympics-complete-list-indian-athletes-qualified-brazil-so-far-686195#F1qekhIaZQ2EIBhG.99]]</ref> ==ರಿಯೋಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಪಡೆದ ಅತ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‍ಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ== *ಭಾರತದ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಪುರುಷರ 400 ಮೀಟರ್ಸ್‌ ಓಟದಲ್ಲಿ '''ಮಹಮ್ಮದ್‌ ಅನಾಸ್‌''', ಲಾಂಗ್‌ ಜಂಪ್‌ ಸ್ಪರ್ಧಿ ಅಂಕಿತ್‌ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ 200 ಮೀಟರ್ಸ್‌ ಓಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಬಾನಿ ನಂದಾ ಅವರು ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಪೋಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪೋಲಿಶ್‌ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನ ಪುರುಷರ 400 ಮೀಟರ್ಸ್‌ ಓಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅನಾಸ್‌ 45.40 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಗುರಿ ಮುಟ್ಟುವ ಮೂಲಕ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ಅರ್ಹತೆಯ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದರು. 400 ಮೀಟರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರಿಯೊಗೆ ರಹದಾರಿ ಪಡೆಯಲು 45.40 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಸಮಯ ನಿಗದಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. *ಮಹಿಳೆಯರ 200 ಮೀಟರ್ಸ್‌ ಓಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ '''ಶ್ರಬಾನಿ ನಂದಾ''' ಅವರು ರಿಯೊಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಗಳಿಸಿದರು. 24 ವರ್ಷದ ಒಡಿಶಾದ ಅಥ್ಲೀಟ್‌ ಶ್ರಬಾನಿ ಕಜಕಸ್ತಾನದ ಅಲ್‌ಮಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಿ. ಕೊಸಾನೊವ್‌ ಸ್ಮಾರಕ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್‌ ಕೂಟದಲ್ಲಿ 23.07 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಗುರಿ ಮುಟ್ಟಿ ಈ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದರು. *'''ಅಂಕಿತ್‌''' ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ಪ್ರವೇಶ ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಹರಿಯಾಣದ ಅಂಕಿತ್‌ ಅವರು 8.19 ಮೀಟರ್ಸ್‌ ದೂರ ಜಿಗಿದರು. ಈ ಮೂಲಕ ಕುಮಾರವೇಲು ಪ್ರೇಮಕುಮಾರ್‌ ಅವರ ಹೆಸರನಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಅಳಿಸಿ ಹಾಕಿದರು. *'''ಆರ್ಚರಿ:'''ಟ್ರಯಲ್ಸ್‌ ವೇಳೆ 24 ವರ್ಷದ '''ಅತನು''' ಅವರು ಒಲಿಂಪಿಯನ್‌ಗಳಾದ ಜಯಂತ್‌ ತಾಲೂಕದಾರ್‌ ಮತ್ತು ಮಂಗಲ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ಚಾಂಪಿಯ ಅವರನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದರು. ವಿಶ್ವಕಪ್‌ ಸ್ಟೇಜ್‌–3ರಲ್ಲಿ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದ ಅತನು ಅವರು ಟ್ರಯಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 653 ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌ ಕಲೆ ಹಾಕಿದರು. ಜತೆಗೆ 1.5 ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌ ಬೋನಸ್‌ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಲಭಿಸಿತು.ಪ್ರಮುಖ ಬಿಲ್ಲುಗಾರ ಅತನು ದಾಸ್‌ ಅವರು ಮುಂಬರುವ ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ ಪುರುಷರ ರಿಕರ್ವ್‌ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಆರ್ಚರಿ ಸಂಸ್ಥೆ (ಎಎಐ) ಆಯ್ಕೆ ಟ್ರಯಲ್ಸ್‌ ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾನುವಾರ ಅತನು ಅವರನ್ನು ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ. *'''400 ಮೀಟರ್ಸ್ ಓಟ''': ನಿರ್ಮಲಾ ಶೆರಾನ್‌ ಅವರು ೧-೭-೨೦೧೬ ಶುಕ್ರವಾರ 400 ಮೀಟರ್ಸ್ ಓಟದ ವಿಭಾಗಲ್ಲಿ ರಿಯೊಗೆ ರಹದಾರಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.ಹರಿಯಾಣದ ಅಥ್ಲೀಟ್‌ ನಿರ್ಮಲಾ ಅವರು 51.48 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತ ದೂರ ಕ್ರಮಿಸಿ ಈ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೂತನ ಕೂಟ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿಗೆ ಬರೆದುಕೊಂಡರು. ನಿರ್ಮಲಾ ಅವರು ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡ್‌ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಿಯೊಗೆ ರಹದಾರಿ ಪಡೆದಿರುವ ಭಾರತದ 24ನೇ ಅಥ್ಲೀಟ್‌ ಎನಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಪ್ರಜಾವಾಣಿ:೨-೭-೨೦೧೬[[https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B3%8A_%E0%B2%92%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B8%E0%B3%8D_2016&action=edit&section=7]]</ref> *ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ ಈಜು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸುವ ಅವಕಾಶ ಸಜನ್‌ ಪ್ರಕಾಶ್‌ ಮತ್ತು ಶಿವಾನಿ ಕತಾರಿಯಾ ಪಾಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಈಜು ಫೆಡರೇಷನ್‌ ಮಂಗಳವಾರ ಖಚಿತಪಡಿಸಿದೆ.<ref>(೩-೭-೨೦೧೬ ಪ್ಜಾವಾಣಿ)</ref> *12/7/2016:ಕೊನೆಯ ಅವಕಾಶದಲ್ಲಿ ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆ ಯುವ ಆಸೆ ಹೊತ್ತು ಬಂದಿದ್ದ ಭಾರತದ ಅಥ್ಲೀಟ್‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಮೂವರಿಗೆ ಯಶಸ್ಸು ಲಭಿಸಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ 4X400 ಮೀಟರ್ಸ್‌ ರಿಲೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಪುರುಷರ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ತಂಡಗಳಿಗೂ ರಿಯೊ ರಹದಾರಿ ಲಭಿಸಿದೆ. *ಮುಂದಿನ ತಿಂಗಳು ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಲು ಕಂಠೀರವ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಸೋಮವಾರ ನಡೆದ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಗ್ರ್ಯಾನ್‌ ಪ್ರಿ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ನಾಲ್ಕನೇ ಲೆಗ್‌ ಕೊನೆಯ ಅವಕಾಶ. ===ಜೂಡೊ=== *ಭಾರತದ ಜೂಡೊ ಪಟು '''ಅವತಾರ್ ಸಿಂಗ್''' ಅವರು ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಭಾರತ ಜೂಡೊ ಫೆಡರೇಷನ್ ಶನಿವಾರ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೂಡೊ ಫೆಡರೇಷನ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ ಅರ್ಹತಾ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ಕೋಟಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅರ್ಹತೆ ಗಿಟ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. *ಗುರುದಾಸಪುರದ ಅವತಾರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು 90 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸದ್ಯ ಅವರು ಪಂಜಾಬ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. *ಹೋದ 2015ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಲಾಂಗ್‌ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಕ್ರೀಡಾ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗೆದ್ದಿದ್ದರು. *2011ರಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯನ್ ಜೂನಿಯರ್ ಜುಡೊ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಂಚಿನ ಪದಕ ಪಡೆದಿದ್ದರು. *2013–14 ಮತ್ತು 2014–15ರಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೀನಿಯರ್ ಜುಡೊ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಜಯಿಸಿದ್ದರು. *ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಹೋದ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದ ಏಷ್ಯನ್ ಜೂಡೊ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದರು. <ref>05/6/2016 www.prajavani.net/article/ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗೆ-ಅವತಾರ್‌</ref> *'''ರಂಜಿತ್ ಮಹೇಶ್ವರಿ (ಟ್ರಿಪಲ್‌ ಜಂಪ್‌),''' ಧರ್ಮವೀರ್ ಸಿಂಗ್‌ ('''200 ಮೀಟರ್ಸ್‌ ಓಟ''') ಮತ್ತು ಜಿನ್ಸನ್‌ ಜಾನ್ಸನ್‌ (800 ಮೀಟರ್ಸ್ ಓಟ) ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗೆ 17.30 ಮೀಟರ್ಸ್‌ ಜಿಗಿದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಸಂಪಾದಿಸಿಕೊಂಡರು.(2010ರಲ್ಲಿ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ 17.07 ಮೀಟರ್ಸ್‌ ಜಿಗಿದು ಕಂಚು ಜಯಿಸಿದ್ದರು. 2014 ಲಖನೌದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಅರ್ಪಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್ 17.17 ಮೀಟರ್ಸ್ ಜಿಗಿದಿದ್ದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಯಾಗಿತ್ತು.) *'''ಪುರುಷರ 200 ಮೀಟರ್ಸ್ ಓಟ'''ದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ '''ಹರಿಯಾಣದ ಧರ್ಮವೀರ್‌ ಸಿಂಗ್ 20.45''' ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಗುರಿ ತಲುಪಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದರು. ಅರ್ಹತೆ ಗಳಿಸಲು ಅವರು 20.50 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಒಳಗೆ ಗುರಿ ಮುಟ್ಟಬೇಕಿತ್ತು. ಕೇರಳದ ಜಿನ್ಸನ್‌ ಜಾನ್ಸನ್‌ 800 ಮೀಟರ್ಸ್ ಓಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿಮಿಷ 45.98 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಗುರಿ ಮುಟ್ಟಿದರು. *'''800 ಮೀಟರ್ಸ್‌ ಓಟ: ಜಿನ್ಸನ್‌ ಜಾನ್ಸನ್‌''' (ಕೇರಳ; 1:45.98ಸೆ.)–1, *ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ನ ಹಾಕಿ ತಂಡದ ನಾಯಕ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಿರಿಯ ಗೋಲ್‌ಕೀಪರ್‌ ಪಿ.ಆರ್‌. ಶ್ರೀಜೇಶ್‌ ಅವರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>ರಿಯೊ-ಒಲಿಂಪಿಕ್‌-ಹಾಕಿ-ಶ್ರೀಜೇಶ್‌ಗೆ-ತಂಡದ-ನಾಯಕತ್ವ:12/ 07/2016prajavani.</ref> ==ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ 2016 ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರ ಪಟ್ಟಿ== *ಬ್ರೆಜಿಲ್ಲಿನ ರಿಯೋ ಡಿಜನೈರೋದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ 2016 ಗಾಗಿ ನೂರಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಮಂದಿ ಭಾರತದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ತೆರಳುತ್ತಿರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ದಾಖಲೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಲಂಡನ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ 2012ರಲ್ಲಿ 81 ಸ್ಪರ್ಧಾಳುಗಳು ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ;ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವಿಜೇತ ಶೂಟರ್ ಅಭಿನವ್ ಬಿಂದ್ರಾ ಅವರು ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜ ಹಿಡಿದು ಭಾರತ ತಂಡವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲಿದ್ದಾರೆ. *ಜುಲೈ 21ರ ಎಣಿಕೆಯಂತೆ 120 ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ತಯಾರಿಸಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ಸ್ (IOA) ಕಳಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅಧಿಕಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಸಹಾಯಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ತಗ್ಗಿಸಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ 5 ರಿಂದ 21 ರ ತನಕ ಈ ಜಾಗತಿಕ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ ನಡೆಯಲಿದೆ. *ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಬರುವ, 2016 ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಹೋಗಲಿರುವ, ಇಲ್ಲಿ ಆಟಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳ ವಿವರ: ===ಹಾಕಿ:ಪುರುಷರ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ತಂಡಗಳು=== *[[ಭಾರತದ ಪುರುಷರ ಹಾಕಿ ತಂಡ]] ;ಪುರುಷರ ತಂಡ ಇಂತಿದೆ: {{col-begin}} {{Col-1-of-2}} * 1.*ಪಿ.ಆರ್. ಶ್ರಿಜೇಶ್ (ನಾಯಕ/'''ಗೋಲ್‌ಕೀಪರ್'''); * *'''ಡಿಫೆಂಡರ್ಗಳು:''' * 2.ಹರ್ಮನ್‌ಪ್ರೀತ್ ಸಿಂಗ್, * 3.ರೂಪಿಂದರ್ ಪಾಲ್ ಸಿಂಗ್, * 4.ಕೊಥಾಜಿತ್ ಸಿಂಗ್, * 5.ಸುರೇಂದರ್ ಕುಮಾರ್, * 6.ವಿ.ಆರ್. ರಘುನಾಥ್,; * *'''ಮಿಡ್ಫೀಲ್ಡರ್ಸ್:''' * 7.ಸರ್ದಾರ್ ಸಿಂಗ್, * 8.ದೇವಿಂದರ್ ವಾಲ್ಮೀಕಿ, * 9.ದನೀಶ್ ಮುಜ್ತಾಬಾ, {{Col-2-of-2}} * 10.ಚಿಂಗ್ಲೆನ್‌ಸಾನಾ ಸಿಂಗ್, * 11.ಮನಪ್ರೀತ್ ಸಿಂಗ್, * 12.ಎಸ್‌.ಕೆ. ಉತ್ತಪ್ಪ; * '''ಫಾರ್ವರ್ಡ್ಸ್''': * 13.ಎಸ್‌.ವಿ. ಸುನಿಲ್ ('''ಉಪ ನಾಯಕ'''), * 14.ಆಕಾಶದೀಪ್ ಸಿಂಗ್, * 15.ನಿಕ್ಕಿನ್ ತಿಮ್ಮಯ್ಯ. * 16.ರಮಣದೀಪ್ ಸಿಂಗ್; * ಕಾಯ್ದಿಟ್ಟ ಆಟಗಾರರು: * 1.ಪ್ರದೀಪ್ ಮಾರ್, * 2.ವಿಕಾಸ್ ದಹಿಯಾ (ಗೋಲ್‌ಕೀಪರ್), {{col-end}} *'''ನಾಲ್ವರು ಕನ್ನಡಿಗರು:'''ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌ ಟ್ರೋಫಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಆಟವಾಡಿದ್ದ ಡ್ರ್ಯಾಗ್‌ ಫ್ಲಿಕ್ ಪರಿಣತ ವಿ.ಅರ್. ರಘುನಾಥ್, ಎಸ್‌.ಕೆ. ಉತ್ತಪ್ಪ ಮತ್ತು ನಿಕ್ಕಿನ್ ತಿಮ್ಮಯ್ಯ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಫ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಆಟಗಾರ ಎಸ್‌.ವಿ. ಸುನಿಲ್ ತಮ್ಮ ಶರವೇಗದ ಪಾಸಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಹಲವು ಟೂರ್ನಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ. 27 ವರ್ಷದ ಸುನಿಲ್ ಅವರು ಕೊಡಗಿನ ಸೋಮವಾರಪೇಟೆಯವರು. ಅವರು ಸರ್ವಿಸಸ್, ಐಒಸಿಎಲ್ ಮತ್ತು ಹಾಕಿ ಲೀಗ್ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್ ವಾರಿಯರ್ಸ್ ತಂಡಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. *ಸ್ಪೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಭಾರತ ತಂಡವು 2–1 ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಸ್ಪೇನ್ ತಂಡವನ್ನು ಹಣಿಯಿತು. ಪಿ.ಅರ್. ಶ್ರೀಜೇಸ್ ನಾಯಕತ್ವದ ತಂಡವು ಹೋದ ವಾರ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್ ವಿರುದ್ಧ ಸೋಲನುಭವಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿತು. ಆಕಾಶ್‌ದೀಪ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ ಗೋಲ್ ಹೊಡೆದರು. ರೂಪಿಂದರ್ ಪಾಲ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಕಾರ್ನರ್‌ ಅನ್ನು ಗೋಲಿನಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಭಾರತ ತಂಡವು ಶನಿವಾರ ಇನ್ನೊಂದು ಅಭ್ಯಾಸ ಪಂದ್ಯ ಆಡಲಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್ ತಂಡವನ್ನು ಎದುರಿಸಲಿದೆ.<ref>03/08/2016;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ:</ref> ==ಪುರುಷರ ಪಂದ್ಯದ ಜೋಡಿಗಳು== *ಒಟ್ಟು 12 ಟೀಮುಗಳು. *ಎ ಗುಂಪು:1.ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ; 2.ಬೆಲ್ಜಿಯಂ; 3.ಬ್ರೆಜಿಲ್ (ಎಚ್); 4.ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್; 5.ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್; 6.ಸ್ಪೇನ್. *ಬಿ.ಗುಂಪು: {| class="wikitable" |- !ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೬:ದಿನಾಂಕ:ಸಮಯ ||ಟೀಮು:ದೇಶ||->ಗೋಲು||||ಗೋಲು<-||ಟೀಮು:ದೇಶ||ಫಲಿತಾಂಶ||ಶ್ರೇಣಿ |- |ದಿ. 6 =11:00||{{IND}} ||3 |||| 2|| [[File:Icons-flag-ie.png]][[ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ||ಗೆಲುವು ಭಾರತಕ್ಕೆ || |- | || || |||| || || |- |ದಿ.8= 11:00||{{Flagicon|Germany}} [[ಜರ್ಮನಿ]] ||2 ||||1 || {{IND}} ||ಸೋಲು " || |- | || || |||| || || || |- |ದಿ.9=11:00||{{flagicon|Argentina}}[[ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ]] ||1|||| 2|| {{IND}} ||ಗೆಲುವು " || |- | || || |||| || || || |- |ದಿ.11=10:00||{{flag|Netherlands}}[[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]]||2 ||||1 || {{IND}} ||ಸೋಲು "|| |- ||| || |||| || || || |- |ದಿ.12=12:30 ||{{IND}} ||2 |||| 2 ||{{Flagicon|Canada}}[[ಕೆನಡಾ]]||ಸಮ || |- | || || |||| || || || |- |} == *1/4ಅಂತಿಮ->14 ಆಗಸ್ಟ್ 2016:12:30 *ಬೆಲ್ಜಿಯಮ್ X ಭಾರತ *೭-೮-೨೦೧೬:ಪಿ.ಆರ್‌. ಶ್ರೀಜೇಶ್ ನಾಯಕತ್ವದ ಭಾರತ ತಂಡ 3–2 ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ತಂಡವನ್ನು ಮಣಿಸಿತು.ಡ್ರ್ಯಾಗ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಕರ್‌ ಪರಿಣಿತ ವಿ.ಆರ್. ರಘುನಾಥ್‌ (15ನೇ ನಿಮಿಷ) ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಕಾರ್ನರ್‌ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಗೋಲಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಮೊದಲು ರಘುನಾಥ್‌,ರೂಪಿಂದರ್‌ 27 ಮತ್ತು 49ನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸಿದರು. ಆಟ ಮುಗಿಯಲು ಒಂದು ನಿಮಿಷವಷ್ಟೇ ಬಾಕಿಯಿದ್ದಾಗ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜೆರ್ಮನ್‌ ಜಾನ್‌ (45ನೇ ನಿಮಿಷ) ಗೋಲು ಗಳಿಸಿ ಅಂತರವನ್ನು 1–2ರಲ್ಲಿ ತಗ್ಗಿಸಿದರು. ಇದೇ ತಂಡದ ಕಾನರ್‌ ಹರ್ಟೆ 56ನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಗೋಲು ಕಲೆ ಹಾಕಿ ಅಂತರವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದರು. ===ಅಂತಿಮ ಸ್ಥಿತಿ=== {| class="wikitable" |- !|ಸ್ಥಾನ ||ಟೀಮು ||ಆಟ|| ಗೆಲುವು||ಸಮ||ಸೋಲು ||ಗೋಲುಗಳಿಕೆ || ಗೋ. ನಷ್ಟ || ಗೋ.ಲಾಭ || ಅಂಕ || ಚತುರ್ಥ ಅಂತಿಮ |-style="background:#bbccff;" |1||ಜರ್ಮನಿ||5|| 4||1 || 0 || 17 || 10 || +7 || 13 || 1/4 |-style="background:#bbccff;" |2|| ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|| 5||3||1 || 1 || 18 || 6 || +12 || 10 || 1/4 |-style="background:#bbccff;" |3|| ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ|| 5||2||2 ||1||14 ||12|| +2 || 8 || 1/4 |-style="background:#bbccff;" |4|| ಭಾರತ || 5||2 ||1 ||2 || 9 || 9 || 0 || 7 || 1/4 |- |5|| ಐರ್ಲೆಂಡ್|| 5||1 ||0|| 4 || 10 || 16 || −6 || 3 || |- |6||ಕೆನಡಾ||5|| 0||1 || 4 || 7 || 22 || −15 || 1 || |- |} *'''ನಾಲ್ವರ ಸುತ್ತು:14 ಆಗಸ್ಟ್ 2016::12:30:ಬೆಲ್ಜಿಯಮ್ X||3–1X ಭಾರತ<>ಡೊಕಿಯರ್‍ನಿಂದ ಗೋಲು:34', 45'(ನಿ)ಬೂನ್:ಗೋಲು 50'X ಎ.ಸಿಂಘ್ ಗೋಲು 15'(ನೇ ನಿ)ಭಾರತ:ಹೊರಗೆ''' ==ವನಿತೆಯರ ಹಾಕಿ== *[[ಭಾರತದ ಮಹಿಳಾ ಹಾಕಿ ತಂಡ]] *ಮೂವತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಭಾರತದ ವನಿತೆಯರ ಹಾಕಿ ತಂಡದ '''ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಸುಶೀಲಾ ಚಾನು''' ವಹಿಸಲಿದ್ದಾರೆ.(ಈ ಮೊದಲು ನಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದ ರಿತು ರಾಣಿ ಬದಲಿಗೆ) ಭಾರತ ವನಿತೆಯರ ತಂಡವು 1980ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತ್ತು. ನಂತರದ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆ ಲಭಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. *ತಂಡದಲ್ಲಿ {{col-begin}} {{Col-1-of-2}} * '''ಡಿಫೆಂಡರ್‌'''ಗಳಾದ * 1.ದೀಪಿಕಾ, * 2.ಸುನಿತಾ ಲಕ್ರಾ, * 3.ಸುಶೀಲಾ ಚಾನು, * 4.ದೀಪ್ ಗ್ರೇಸ್ ಎಕ್ಕಾ, * '''ಮಿಡ್‌ಫೀಲ್ಡರ್‌'''ಗಳಾದ * 5.ರೇಣುಕಾ ಯಾದವ್ * 6.ಲಿಮಾ ಮಿಂಜ್, * 7.ಮೋನಿಕಾ, * 8.ನವಜ್ಯೋತ್ ಕೌರ್, * 9.ನಿಕ್ಕಿ ಪ್ರಧಾನ್, {{Col-2-of-2}} * '''ಫಾರ್ವರ್ಡ್‌ ಆಟಗಾರ್ತಿ'''ಯರಾದ * 10.ರಾಣಿ ರಾಮಪಾಲ್, * 11.ಪೂನಮ್ ರಾಣಿ, * 12.ವಂದನಾ ಕಟಾರಿಯಾ, * 13.ಅನುರಾಧಾ ದೇವಿ, * 14.ನಮಿತಾ ಟೊಪ್ಪೊ, * 15.ಪ್ರೀತಿ ದುಬೆ '''ಗೋಲ್‌ಕೀಪರ್''' * 16.ಸವಿತಾ ಪುನಿಯಾ. * '''ಕಾಯ್ದಿಟ್ಟ ಆಟಗಾರ್ತಿಯರು''': * 1.ರಜನಿ ಎಟಿಮ್ಮರ್ಪು, ಡಿಫೆಂಡರ್ * 2.ನಿಯಲಮ್ ಲಾಲ್ <small>(Hnialum Lalruatfeli)</small> {{col-end}} <ref>captaincy-Sreejesh[[http://timesofindia.indiatimes.com/sports/hockey/top-stories/Sardar-removed-from-captaincy-Sreejesh-to-lead-India-at-Rio-Olympics/articleshow/53171623.cms?]]</ref><ref>ಕ್ರೀಡೆ-0[[http://www.prajavani.net/categories/%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%80%E0%B2%A1%E0%B3%86-0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160705003324/http://www.prajavani.net/categories/%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%80%E0%B2%A1%E0%B3%86-0 |date=2016-07-05 }}]]</ref> ==ಪಂದ್ಯಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಟೀಮುಗಳು== *ಒಟ್ಟು12 ಟೀಮುಗಳು:ಮಹಿಳೆಯರು. *'''ಎ.ಗುಂಪು''':1.ಚೀನಾ; 2.ಜರ್ಮನಿ; 3.ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್; 4.ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್; 5.ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ;6.ಸ್ಪೇನ್. *'''ಬಿ.ಗಂಪು''' *ದಿ. 7 ಆಗಸ್ಟ್ 2016:ಜಪಾನ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಅಮೋಘ ನಿರ್ವಹಣೆ ನೀಡಿ 2-2 ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಡ್ರಾ ಸಾಧಿಸಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದ 10ನೇ ರ್‍ಯಾಂಕಿನ ಜಪಾನ್‌ 15ನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಎಮಿ ನಿಶಿಕೋರಿ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ ಗೋಲು ಹೊಡೆದಿತ್ತು. ಮೀ ನಕಶಿಮಾ 28ನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಗೋಲು ಹೊಡೆದರು. 31ನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಕಾರ್ನರ್‌ ಮೂಲಕ ರಾಣಿ ರಾಮ್‌ಪಾಲ್‌ ಗೋಲು ಹೊಡೆದು ತೀರುಗೇಟು ನೀಡಿದರು. 40ನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಲಿಲಿಮಾ ಮಿಂಝ್ ಇನ್ನೊಂದು ಗೋಲು ಹೊಡೆದು ಸಮಬಲ ಸಾಧಿಸಿದರು. <ref>[http://www.udayavani.com/kannada/news/sports-news/162772/women-s-hockey-india-japan-draw-2-2#pg5MIP7oGF0T4WM0.99 ವನಿತಾ ಹಾಕಿ: ಭಾರತ-ಜಪಾನ್‌ 2-2 ಡ್ರಾ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable" |- !ಆಗಸ್ಟ್ 2016:ದಿನಾಂಕ /ಸಮಯ||ಟೀಮು:ದೇಶ||ಗೋಲು||||ಗೋಲು|| ಟೀಮು:ದೇಶ ||ಫಲಿತಾಂಶ||ಶ್ರೇಣಿ |- |ದಿ.7 =11:00||{{Flagicon|Japan}} ಜಪಾನ್ || 2||X|| 2 || {{Flagicon|India}}ಭಾರತ ||ಸಮ(ಭಾರತಕ್ಕೆ) || |- | || || |||| ರಾಣಿ ;ಮಿಂನ್ಜು‍ || || || |- |ದಿ.8= 18:00||{{Flagicon|India}}ಭಾರತ ||0 ||X || 3 || {{Flagicon|United Kingdom}} ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ||ಸೋಲು |- | || || |||| || || || |- |ದಿ.10=11:00||{{Flagicon|India}}ಭಾರತ ||1 ||X|| 6 || {{Flagicon|Australia}}ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ||ಸೋಲು || |- | ||(ಥೋಕಮ್= 1 || |||| || || || |- |ದಿ.11=19:30||{{Flagicon|United States}}ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ||3 ||X||0 ||{{Flagicon|India}}ಭಾರತ ||ಸೋಲು || |- | || || |||| || || || |- |ದಿ.13=10:00||{{flagicon|Argentina}} ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ||5–0 ||X ||0 ||{{Flagicon|India}} ಭಾರತ ||ಸೋಲು || |- | || || || || || || || |- |} ==ಜಿಮ್ನಾಸ್ಟಿಕ್ಸ್== *'''"[[ದೀಪಾ ಕರ್ಮಾಕರ್]]" ದೀಪಾ ಕರ್ಮಾಕರ್]]''' (ಈವೆಂಟ್: ಕಲಾತ್ಮಕ):ಭಾರತವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಲಾತ್ಮಕ ದೈಹಿಕ ಕಸರತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿದೆ. 1964ರ ನಂತರ ಒಲಂಪಿಕ್ ಸ್ಪಾಟ್ ಮತ್ತು ಸರ್ವಬಗೆಯ ಘಟಕಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ವನಿತೆ- ದೀಪಾ ಕರ್ಮಾರ್‍ಕರ್. {| class="wikitable" |- ! ಕ್ರೀಡಾಪಟು !! ಕಸರತ್ತು !!colspan=4| ಅರ್ಹತೆ !! !! !!!! |- | || @ || ವಾಲ್ಟ್|| ವಕ್ರ ಪಟ್ಟಿ|| ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಬೀಮು || ನೆಲ ||ಒಟ್ಟು||ಅರ್ಹತೆ ರ್ಯಾಂಕ್||ರ್ಯಾಂಕ್||ಒಟ್ಟು |- |ದೀಪಾ ಕರ್ಮಾರ್‍ಕರ್ ||ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ/ಎಲ್ಲಾಬಗೆ ||15.1 Q ||11.666 ||12.866 ||12.033||51.665||51 ||ಮುಂದುವರೆದಿಲ್ಲ|| |- |- |} {| class="wikitable" |- ! ಕ್ರೀಡಾಪಟು !! ಕಸರತ್ತು !!colspan=4| ಅಂತಿಮನಿರ್ಣಯ !! |- ! || ಘಟಕ || ದಿನ ||ಅರ್ಹತೆ ಅಂಕ||ರ್ಯಾಂಕ್||ಅಂತಿಮಅಂಕ| ರ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ |-bgcolor="#ddffdd" |[[ದೀಪಾ ಕರ್ಮಾಕರ್]] ||ವಾಲ್ಟ್ ||14 August || 14.85 ||8 ||15066 || 4ನೇಸ್ಥಾನ |- |} *ರಿಯೊ ಡಿ ಜನೈರೊದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ಜಿಮ್ನಾಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇಸ್ಥಾನ: ರಿಯೊ ಡಿ ಜನೈರೊದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ಜಿಮ್ನಾಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ವನಿತೆ ದೀಪಾ ಕರ್ಮಾಕರ್ ಅವರಿಗೆ 14-8-2016 ಭಾನುವಾರ ರಾತ್ರಿ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲಿ ಪದಕ ತಪ್ಪಿತು.ವಿಶ್ವದ ಘಟಾನುಘಟಿ ಜಿಮ್ನಾಸ್ಟಿಕ್ ಪಟುಗಳಿಗೆ ಕಠಿಣ ಪೈಪೋಟಿ ಒಡ್ಡಿದ ದೀಪಾ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೃಪ್ತಿಪಡಬೇಕಾಯಿತು. ಮೊದಲ ಅವಕಾಶದಲ್ಲಿ 14,866 ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಅವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣವಾದ ಪ್ರುಡೊನೊವಾ ವಾಲ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ 15.266 ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಒಟ್ಟು 15.066 ಅಂಕಗಳು.ದೀಪಾ ನಂತರ ಕಣಕ್ಕಿಳಿದ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‍ಲೆಂಡ್ ಗುಲಿಯಾ ಸ್ಟೇನ್‌ಗ್ರುಬೆರ್ 15.216 (ಕಂಚು)(ದೀಪಾಗಿಂತ 0.150ಹೆಚ್ಚು) ಅಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಕೊನೆಯ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ಕಣಕ್ಕಿಳಿದ ಅಮೆರಿಕದ ಸಿಮೊನ್ ಬೈಲ್ಸ್ 15.966 ಅಂಕ ಪಡೆದು ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದರು. ಮರಿಯಾಪಸೇಕಾ ರಷ್ಯಾ15253 (ಬೆಳ್ಳಿ) *ವಾಲ್ಟ್:[[http://www.hindustantimes.com/olympics/dipa-karmakar-s-produnova-vault-is-risky-but-so-is-gymnastics/story-PzKH7JQcwAJpGDSBw70oBL.html]][[https://www.youtube.com/watch?v=gwkgkLwVPO0]][[https://www.youtube.com/watch?v=g_ZqIAyvyF4]] <ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/15/430994.htmlಜಿಮ್ನಾಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌: ಪದಕ ತಪ್ಪಿದರೂ ಮನಗೆದ್ದ ದೀಪಾ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್=== *ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಭಾರತದ ಮೂವರು ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತವು 2016 ಏಷಿಯನ್ ವಿಶ್ವ ಅರ್ಹತಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಚೀನಾದ ಕೀನನ್‍ಲ್ಲಿ(Qian'an) 1 ನೇ ಒಲಿಂಪಿಕ್‍ ಅರ್ಹತೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಸ್ಪಾಟ್ 2016 ಏಷ್ಯಾ & ಓಷಿಯಾನಿಯಾ ಕ್ವಾಲಿಫಿಕೇಷನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ- ಬಾಕು, ಅಜರ್ಬೈಜಾನ್‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ 2 ನೇ & 3 ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. *ಶಿವ ಥಾಪಾ (56 ಕೆಜಿ ಬಾಂಟಮ್ವೇಟ್ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ)(ಈವೆಂಟ್: -115-126 ಪೌಂ./119 ಬಾಂಟಮ್ವೇಟ್)X L 0–3 ರೆಮಿರೆಜ್ ಕ್ಯೂಬ/ಹೊರಗೆ *ಮನೋಜ್ ಕುಮಾರ್ (64 ಕೆಜಿ) ಪೆಟ್ರಾಸ್ಕಾಸ್ (LTU)X :W 2–1:Gaibnazarov (UZB)ವಾಟ್ (2) Gaib Nazarov (UZBL) 0-3-ಹೊರಗೆ *ವಿಕಾಸ್ ಕೃಷ್ಣನ್ (75kgs) ಕೊನ್‍ವೆಲ್ (USA)>೧/೩೨W 3–0//ಸಿಪಲ್ (TUR)೧/೧೬// W 3–0 Melikuziev (UZB) {| class="wikitable" |- ! ಕ್ರೀಡಾಪಟು !! ಈವೆಂಟ್ !! 32ನೇ ರೌಂಡ್ !! 16ನೇ ರೌಂಡ್!! ಕ್ವಾರ್ಟರ್‍ ಫೈನಲ್ !! ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್ !! ಫೈನಲ್ !! ಫೈನಲ್ |- | ||ಕ್ರೀಡಾವಿಧ ||ವಿಪಕ್ಷ ಫಲಿತಾಂಶ ||ವಿಪಕ್ಷ ಫಲಿತಾಂಶ ||ವಿಪಕ್ಷ ಫಲಿತಾಂಶ||ವಿಪಕ್ಷ ಫಲಿತಾಂಶ ||ವಿಪಕ್ಷ ಫಲಿತಾಂಶ ||ರ್ಯಾಂಕ್ |- |ಶಿವ ಥಾಪಾ||ಬಾಂಟಮ್ವೇಟ್ ವರ್ಗ || 0–3, ರೆಮಿರೆಜ್ ಕ್ಯೂಬ|| ಹೊರಗೆ || || || || |- |ವಿಕಾಸ್ ಕೃಷ್ಣನ್ ||ಮಧ್ಯಮ ತೂಕ ||ಕೊನ್‍ವೆಲ್ (USA)>೧/೩೨W 3–0 ||ಸಿಪಲ್ (ಟರ್ಕಿ TUR)W 3–0|| ಮೆಲಿಕಿಜೆವ್(UZB)L 0–3 || ಹೊರಗೆ || || |- | ಮನೋಜ್ ಕುಮಾರ್||ಕಡಿಮೆ ತೂಕ ||ಪೆಟ್ರಾಸ್ಕಾಸ್ (LTU)W 2–1 ||ಉಜಬೆಕಿಸ್ಥಾನ್ ೦-3 ||ಹೊರಗೆ || || || |} ===ಕುಸ್ತಿ-ರೆಸಲಿಂಗ್ (ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್)=== *ಸಂದೀಪ್ ತೋಮರ್ (ಈವೆಂಟ್: 57 ಕೆಜಿ), (X) *ಯೋಗೇಶ್ವರ್ ದತ್ (65 ಕೆಜಿ) (X) *ನರಸಿಂಗ್ ಪಂಚಮ್ ಯಾದವ್ (74 ಕೆಜಿ)(ಉದ್ದೀಪನ ಮದ್ದು ಸೇವನೆ ಆರೋಪದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕುಸ್ತಿಪಟು ನರಸಿಂಗ್ ಯಾದವ್ ಅವರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಿಷೇಧ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.)<ref>[[http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/20/432349.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821210415/http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/20/432349.html |date=2016-08-21 }}]]</ref> ===ಕುಸ್ತಿ-ರೆಸಲಿಂಗ್ (ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್) ಮಹಿಳೆಯರು=== *'''17 ಆಗಸ್ಟ್,2016:-ಮಹಿಳಾ ಕುಸ್ತಿಯ 58 ಕೆ.ಜಿ. ವಿಭಾಗದ ಕಂಚಿನ ಪದಕಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಹಣಾಹಣಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಾಕ್ಷಿ ಮಲಿಕ್‌ ಕಜಕಸ್ತಾನದ ಟೈನಿಬೆಕೊವಾ ಐಸುಲು ಅವರನ್ನು 8–5ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದರು.''' {| class="wikitable" |- !ಪಟು ||ತೂಕ||ಮೊ.ಸುತ್ತು,ವಿಪಕ್ಷ ||ಫಲಿ- ||ವಿಪಕ್ಷ ||ಫಲಿ- ||ವಿಪಕ್ಷ ||ಫಲಿ-1/4||1/4||ವಿಪಕ್ಷ ||ಫಲಿ-1/4||ಪದಕ |-bgcolor="#ffcccc" |[[ಸಾಕ್ಷಿ ಮಲಿಕ್]]||58 kg||ಜೋಹಾನಾ ಮ್ಯಾಟ್ಸನ್(ಸ್ವೀಡನ್)||W 3–1ಗೆಲುವು||ಚೆರ್ಡಿವೆರ-ಮಾಲ್ಡೊವ||W 3–1:ಗೆ||ಕೊಬ್ಲೊವ ರಷ್ಯಾ)L 1–3ಸೋ.||ಬೈ1/4ಕ್ಕೆ||ಪುರೆವ್ಡೊರ್(ಮಂ,ಲಿಯ)W 3–1 PP||ಟೈನಿಬೆಕೊವಾ ಐಸುಲು(ಕಜಕ್)W 8–5||ಗೆಲುವು||{{ Bronze medal}} |- |} * [[ವಿನೇಶ್ ಪೋಗಟ್]] X Vuc (ROU)[[ರೊಮೇನಿಯ]] W 4–0 (ಗೆಲವು)ST:: Sun Yn (CHN)[[ಚೀನಾ]] L 0–5 VB (ಸೋಲು) * [[ಬಬಿತಾ ಪೋಗಟ್]] X Prevolaraki (GRE)ಗ್ರೀಸ್ L 1–3 PP(ಸೋಲು) *ಹಣಾಹಣಿ ಮುಗಿಯಲು ಇನ್ನು 9 ಸೆಕೆಂಡ್‌ಗಳಿವೆ ಎನ್ನುವಾಗ ಸಾಕ್ಷಿ 3 ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌ ಗಳಿಸಿ ಗೆಲುವುಪಡೆದರು.ಸಾಕ್ಷಿಯ ಕೋಚ್‌ ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಅಖಾಡದಲ್ಲಿ ಕುಣಿದಾಡಿದರು. *ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ:ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ಐದನೇ ಪದಕವಿದು. ಹಿಂದೆ ಕೆ.ಡಿ. ಜಾಧವ್‌ (1952), ಸುಶೀಲ್‌ ಕುಮಾರ್‌ (2008 ಮತ್ತು 2012), ಯೋಗೇಶ್ವರ ದತ್‌ (2012) ಪದಕಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದರು. *ಫೋಟೋ:[[http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/18/431776.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821111212/http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/18/431776.html |date=2016-08-21 }}]] <ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/18/431776.html |title=ಕುಸ್ತಿ: ಕಂಚಿನ ಪದಕಕ್ಕೆ ಮುತ್ತಿಕ್ಕಿದ ಭಾರತದ ಸಾಕ್ಷಿ |access-date=2016-08-18 |archive-date=2016-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821111212/http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/18/431776.html |url-status=deviated |archivedate=2016-08-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160821111212/http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/18/431776.html }}</ref> *ಸ್ವಾಗತ:[[http://www.hindustantimes.com/india-news/when-bjp-inld-had-an-oops-moment-in-sakshi-malik-s-village/story-7ebcJ9BmM45jgkxGOxFFFP.html]] ===ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ (ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ರೋಮನ್)=== *ಹರದೀಪ್ ಸಿಂಗ್ (86 ಕೆಜಿ) ===ಶೂಟಿಂಗ್=== 1.ಅಭಿನವ್ ಬಿಂದ್ರಾ (ಈವೆಂಟ್: 10 ಮಿ ಏರ್ ರೈಫಲ್); 2.ಪ್ಕಿನಾನ್ ಚೆನಾಯ್ (ಟ್ರ್ಯಾಪ್); 3.ಮಾಯಿರಾಜ್ ಅಹ್ಮದ್ ಖಾನ್ (ಬಂದೂಕಿನಿಂದ ಕೃತಕ ಹಕ್ಕಿ ಹೊಡೆತ); 4.ಪ್ರಕಾಶ್ ನಂಜಪ್ಪ (50 ಮಿ. ಪಿಸ್ತೂಲ್); 5.ಗಗನ್ ನಾರಂಗ್ (10 ಮೀ ಏರ್ ರೈಫಲ್ ಬೋರಲು 50 ಮೀಟರ್ ರೈಫಲ್, 50 ಮೀಟರ್ ರೈಫಲ್ 3 ಸ್ಥಾನಗಳು); 6.ಜಿತು ರೈ ( 10 ಮಿ ಏರ್ ಪಿಸ್ತೂಲ್, 50 ಮಿ ಪಿಸ್ತೂಲ್); 7.ಚೈನ್ ಸಿಂಗ್ (50 ಮಿ ಪೀಡಿತ ರೈಫಲ್, 50 ಮೀಟರ್ ರೈಫಲ್ 3 ಸ್ಥಾನಗಳು); 8.ಗುರುಪ್ರೀತ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು 9.ಮಾನವ್ಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಸಂಧು (10 ಮಿ ಏರ್ ಪಿಸ್ತೂಲ್, 25 ಮಿ ವೇಗ ಫೈರ್ ಪಿಸ್ತೂಲ್); *'''ಶೂಟಿಂಗ್ ಪುರುಷರು:''' {| class="wikitable" |- ! ಕ್ರೀಡಾಪಟು||ಈವೆಂಟ್ ||ದಿನಾಂಕ ||ಕ್ವಾಲಿಫಿಕೇಷನ್ ||ಕ್ವಾ- ||ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ||ಸೆಮಿ ||ಫೈನಲ್ ||ಫೈನಲ್ |- ! || || ಆಗಸ್ಟ್ ||ಪಾಯಿಂಟುಗಳು|| ಶ್ರೇಣಿ ||ಪಾಯಿಂಟುಗಳು ||ಶ್ರೇಣಿ ||ಪಾಯಿಂಟುಗಳು|| ಶ್ರೇಣಿ |- |ಅಭಿನವ್ ಬಿಂದ್ರಾ ||10 ಮೀ ಏರ್ ರೈಫಲ್||8||625.7||7 Q || || || 163.8|| 4 |- |ಪ್ರಕಾಶ್ ನಂಜಪ್ಪ || 50 ಮಿ ಪಿಸ್ತೂಲ್|| 10||547 ||25 ||ಹೊರಗೆ || || || |- |ಗಗನ್ ನಾರಂಗ್|| 10 ಮಿ ಏರ್ ರೈಫಲ್|| 8||621.7||23 ||ಹೊರಗೆ || || || |- |ಗಗನ್ ನಾರಂಗ್||50 ಮೀಟರ್ ರೈಫಲ್ ಪೀಡಿತ||12|| ||623.1 ||13||ಹೊರಗೆ || || |- |ಗಗನ್ ನಾರಂಗ್||50 ಮೀ ರೈಫಲ್ 3 ಸ್ಥಾನಗಳು||14 ||1162 ||33||ಹೊರಗೆ || || || |- |ಜಿತು ರೈ ||10 ಮಿ ಏರ್ ಪಿಸ್ತೂಲ್||6 ||580 ||6||ಹೊರಗೆ|| || 78.7(28.||8 |- |ಜಿತು ರೈ ||50 ಮಿ ಪಿಸ್ತೂಲ್ ||10 ||554 ||12 ||ಹೊರಗೆ || || || |- |ಚೈನ್ ಸಿಂಗ್||50 ಮೀ ರೈಫಲ್ ಪೀಡಿತ|| 12|| 619.6||36 || ಹೊರಗೆ|| || || |- |ಚೈನ್ ಸಿಂಗ್||50 ಮೀಟರ್ ರೈಫಲ್ 3 ಸ್ಥಾನಗಳು||14 ||1169 ||23 ||ಹೊರಗೆ || || || |- |ಗುರುಪ್ರೀತ್ ಸಿಂಗ್||10 ಮಿ ಏರ್ ಪಿಸ್ತೂಲ್||6 ||576 ||20 ||ಹೊರಗೆ || || || |- |ಗುರುಪ್ರೀತ್ ಸಿಂಗ್||25 ಮೀ ವೇಗ ಫೈರ್ ಪಿಸ್ತೋಲ್||12 ||581||7||ಹೊರಗೆ || || || |- |ಮಾನವ್ಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಸಂಧು||ಟ್ರ್ಯಾಪ್ ||7|| ||115 ||16 ||ಹೊರಗೆ || || |- |ಕಿನನ್ ಚನಯ್|| ಟ್ರ್ಯಾಪ್ ||7|| ||114 ||19 ||ಹೊರಗೆ || || |- |ಮಿರಾಜ್ ಅಹ್ಮದ್ ಖಾನ್|| ಬಂದೂಕು ||12||121 (+3)||9 ||ಹೊರಗೆ || || || |- |} *10 ಮಿ ಏರ್ ಪಿಸ್ತೂಲ್ವಿ:ಯೆಟ್ನಾಂನ ವಿನ್‌ ವುಆನ್‌ ಹಾಂಗ್‌ ಒಟ್ಟು 202.5 ಪಾಯಿಂಟ್‌ ಗಳಿಸಿ ಚಿನ್ನ;ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ಫಿಲಿಪ್‌ ಅಲ್ಮಾಡೆ ಬೆಳ್ಳಿ ಪಡೆದರೆ, ಚೀನಾದ ಪೆಂಗ್‌ ವೇಯಿ ಕಂಚು. ===ಶೂಟಿಂಗ್ ವನಿತೆಯರು=== *10.ಅಪೂರ್ವಿ ಚಂದೇಲಾ & 11.ಅಯೋನಿಕಾ ಪಾಲ್ (10 ಮೀ ಏರ್ ರೈಫಲ್); 12.ಹೀನಾ ಸಿಧು (10 ಮಿ ಏರ್ ಪಿಸ್ತೂಲ್, 25 ಮಿ ಪಿಸ್ತೂಲ್) *ಇದ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಏಳು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದವರಿಗೆ ಫೈನಲ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ {| class="wikitable" |- ! ಕ್ರೀಡಾಪಟು||ಈವೆಂಟ್ ||ದಿನಾಂಕ ||ಕ್ವಾಲಿಫಿಕೇಷನ್ ||ಕ್ವಾ- ||ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ||ಸೆಮಿ ||ಫೈನಲ್ ||ಫೈನಲ್ |- ! || || ಆಗಸ್ಟ್ ||ಪಾಯಿಂಟುಗಳು|| ಶ್ರೇಣಿ ||ಪಾಯಿಂಟುಗಳು ||ಶ್ರೇಣಿ ||ಪಾಯಿಂಟುಗಳು|| ಶ್ರೇಣಿ |- |ಅಪೂರ್ವಿ ಚಂಡೇಲಾ-ಜೈಪುರ ||rowspan=3|10 ಮೀ ಏರ್ ರೈಫಲ್|| ||411.6 ||34 ||ಹೊರಗೆ || || || |- |ಅಯೋನಿಕಾ ಪಾಲ್ ||10||403 ||43 ||ಹೊರಗೆ || || || |- |ಹೀನಾ ಸಿಧು ||10 ||380 ||14 ||ಹೊರಗೆ || || || |- |ಹೀನಾ ಸಿಧು ||25 ಮಿ ಪಿಸ್ತೂಲ್||8||576 ||20 ||ಹೊರಗೆ || || || |- |} *ಚೀನಾದ ಡು ಲೀ 420.7 ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್ ಗಳಿಸಿ ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ಇದು ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌ ಎನಿಸಿದೆ. *23 ವರ್ಷದ ಆಯೋನಿಕಾ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಜಯಿಸಿ ದ್ದರು. 2014ರಲ್ಲಿ ಐಎಸ್‌ಎಸ್‌ಎಫ್‌ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಚು ಗೆದ್ದಿದ್ದರು. *ಅಪೂರ್ವಿ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಜಯಿಸಿದ್ದರಲ್ಲದೇ, ಹೋದ ವರ್ಷ ಚೆಂಗ್ವಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಚು, ಮ್ಯೂನಿಚ್‌ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ==ಬಿಲ್ಲುವಿದ್ಯೆ-ಮಹಿಳೆಯರು & ಪುರುಷರು== *ಬಿಲ್ಲುಗಾರಕೆ ವಿವರ:[[http://www.hindustantimes.com/olympics/all-you-need-to-know-about-archery-the-bow-and-arrow-scoring-and-format/story-MsKgKI2VVJjJuc3zxQn6QL.html]] 1. ದೀಪಿಕಾ ಕುಮಾರಿ ( ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ತಂಡ/ರಿಕರ್ವ್ ) 2. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ರಾಣಿ ಮಾಜಿ (ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ತಂಡ/ರಿಕರ್ವ್) 3. ಬೊಂಬೆಲಾ ದೇವಿ (ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ತಂಡ/ರಿಕರ್ವ್); ೪.ಅತನು ದಾಸ್ -ಪುರುಷರ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ {| class="wikitable" |- ! ಕ್ರೀಡಾಪಟು||ಈವೆಂಟ್ ||ದಿನಾಂಕ ||ರ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ರೌಂಡ್ ||ರ್ಯಾಂ ||64 ರೌಂಡ್ ಸುತ್ತು||32ಸುತ್ತು ||16ಸುತ್ತು||ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ||ಸೆಮಿಫೈನಲ್||ಫೈನಲ್/||ಬಿ.ಎಮ್ |- ! || || ಆಗಸ್ಟ್ ||ಅಂಕ ||ಸೀಡ್||ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ಅಂಕ||ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ಅಂಕ||ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ಅಂಕ||ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ಅಂಕ||ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ಅಂಕ|| ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ಅಂಕ|| ಶ್ರೇಣಿ |- |ಅತನು ದಾಸ್||ಪುರುಷರ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ||9||683 ||5||ಮುಕ್ತಾನ್ (ನೇಪಾಳ):W 6–0||ಕ್ಯೂಬ,ಪುಎಂಟಿಸ್:W 6–4||ಲೀ(ಕೊರಿಯ,L 4–6||ಹೊ || || || |- |ಬೊಂಬೈಲಾ ದೇವಿ||rowspan=3|ವನಿತೆ-ವೈಯಕ್ತಿಕ || 10||638 ||24||ಬಾಲ್ದಾಫ್(ಆಸ್ಟ್ರಿಯ)W 6–2||ಟೈಫೆ,W6–2||ತಾನ್ ಯಾಟೈಫೆ,L 0–6||ಹೊ|| || || |- |ದೀಪಿಕಾ ಕುಮಾರಿ|| 10 ||640||20||ಇಸೆಬುಅ(ಜಾರ್ಜಿಯ)W6–4||ಗುದೆಲಿನಾ(ಇಟಲಿ)W 6–2||ತಾನ್(TPE)L 0–6||ಹೊ|||| || |- |ಲಕ್ಷ್ಮಿರಾಣಿ ಮಾಜಿ|| 8 ||614||43 ||ಲೊಂಗೊವ (ಸ್ಲೊವೆಕಿಯ) || || || || || || |- | || |||| || || || || || || || |- |ದೀಪಿಕಾ ಕುಮಾರಿ||rowspan=3|ವನಿತೆಯರ ತಂಡ ||rowspan=3|7||rowspan=3|1892||rowspan=3|7||||||ಕೊಲಂಬಿಯ:ಜಯ5–3 ||ರಷ್ಯಾ ಸೋಲು 4–5 ||ಹೊರಗೆ |||| |- |ಬೊಂಬೈಲಾ ದೇವಿ ||||SVK)L 1–7 ||ಕೊಲಂಬಿಯ:ಜಯ5–3 ||ರಷ್ಯಾ ಸೋಲು 4–5 ||ಹೊರಗೆ || || |- |ಲಕ್ಷ್ಮಿ ರಾಣಿ ಮಾಜಿ || ||||ಕೊಲಂ:W 5–3||ರಷ್ಯಾL 4–5|| || || |- |} ===ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ (ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಕ್ರಿಯೆಗಳು)=== *ತೋನಕಲ್ ಗೋಪಿ (ಈವೆಂಟ್: ಮ್ಯಾರಥಾನ್), ಸಂದೀಪ್ ಕುಮಾರ್ (50 ಕಿ.ಮೀ. ವಾಕ್), ಖೇತಾರಾಮ್, (ಮ್ಯಾರಥಾನ್) ಮನೀಶ್ ಸಿಂಗ್ ರಾವತ್ (50 ಕಿ.ಮೀ. ವಾಕ್), ನಿತೀಂದರ್ ಸಿಂಗ್ ರಾವತ್ (ಮ್ಯಾರಥಾನ್), À್ಬಲೀಂದರ್ ಸಿಂಗ್ ಗುರ್ಮೀತ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಇರ್ಫಾನ್ ಕುಲೋತ್ತುಮ್ ತೋಡಿ (20 ಕಿಮೀ ನಡೆಯಲು), ಟಿಂಟು ಲುಕಾ (800 ಮೀ) ಲಲಿತಾ ಬಾಬರ್ (3000m ತಡೆಗಾಲೋಟ), ಕುಶ್ಬೀರ್ ಕೌರ್ (20 ಕಿಮೀ ವಾಕ್), ಸಪ್ನಾ ಪುನಿಯ, (20 ಕಿಮೀ ವಾಕ್), ಕವಿತಾ ರಾವುತ್, ಸುಧಾ ಸಿಂಗ್ ಒ.ಪಿ.ಜೈಷಾ & ಲಲಿತಾ ಬಾಬರ್ (ಮ್ಯಾರಥಾನ್) {| class="wikitable" |- ! ಕ್ರೀಡಾಪಟು || ಈವೆಂಟ್||ದಿನಾಂಕ ||ಹೀಟ್ ||ಹೀಟ್ ||ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ||ಸೆಮಿ ||ಫೈನಲ್ ||ಫೈನಲ್ || |- | || ||ಆಗಸ್ಟ್ || ಫಲಿತಾಂಶ ||ಶ್ರೇಣಿ ||ಫಲಿತಾಂಶ || ಶ್ರೇಣಿ || ಫಲಿತಾಂಶ ||ಶ್ರೇಣಿ || |- | ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅನಾಸ್|| 400 ಮೀ ||12 ||45.95 ||6 ||ಹೊರಗೆ || || || || |- | ಜಿನ್ಸನ್ ಜಾನ್ಸನ್||800 ಮೀ ||19 ||1:47.27 ||5 ||ಹೊರಗೆ || || || || |- | ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅನಾಸ್ ||rowspan=6|4 × 400 ಮೀಟರ್ ರಿಲೇ||rowspan=6|21 || || || || || ||ಹೊರಗೆ || |- | ಅಯ್ಯಸಾಮಿ ಧರುಣ್|| || || || || ||ಹೊರಗೆ || |- | ಮೋಹನ್ ಕುಮಾರ್ ||DSQ || || || || ||ಹೊರಗೆ || |- | ಲಲಿತ್ ಮಾಥುರ್ || || || || || || ಹೊರಗೆ|| |- | ಕುನ್ಹು ಮುಹಮ್ಮದ್ || || || || || || || |- | ಆರೋಕ್ಯ ರಾಜೀವ್ || || || || || ||ಹೊರಗೆ || |- | ತೋಣಕಲ್ ಗೋಪಿ ||rowspan=3|ಮ್ಯಾರಥಾನ್||rowspan=3|12 || || || || || ||ಹೊರಗೆ || |- | ಖೇತಾ ರಾಮ್ || || || || || || ಹೊರಗೆ|| |- | ನಿತೇಂದ್ರಸಿಂಗ್ ರಾವತ್|| || || || || ||ಹೊರಗೆ || |- | ಗಣಪತಿ ಕೃಷ್ಣನ್ ||rowspan=3|20 ಕಿಮೀ ವಾಕ್||19 || || || || || ಹೊರಗೆ || || |- | ಮನೀಶ್ ಸಿಂಗ್ || 19|| || || || || || ಹೊರಗೆ || |-|| || | ಗುರ್ಮೀತ್ ಸಿಂಗ್ || 19|| || || || || ||ಹೊರಗೆ|| |- |ಮನೀಶ್ ಸಿಂಗ್ || 20 ಕಿಮೀ ವಾಕ್ ||19 || || || || ||1:21.21||13 ||ಹೊರಗೆ |- |ಸಂದೀಪ್ ಕುಮಾರ್ || 50 ಕಿಮೀ ವಾಕ್ ||19 || 4:07:55 ||35 || || ||||ಹೊರಗೆ || |- |} ==ಅತ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಮಹಿಳೆಯರು (ಟ್ರ್ಯಾಕ್== {| class="wikitable" |- !ಕ್ರೀಡಾಪಟು || ಈವೆಂಟ್||ದಿನಾಂಕ ||ಹೀಟ್ ||ಹೀಟ್ ||ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ||ಸೆಮಿ ||ಫೈನಲ್ ||ಫೈನಲ್ || |- | || ||ಆಗಸ್ಟ್ || ಫಲಿತಾಂಶ ||ಶ್ರೇಣಿ ||ಫಲಿತಾಂಶ || ಶ್ರೇಣಿ || ಫಲಿತಾಂಶ ||ಶ್ರೇಣಿ || |- | ದುತಿ ಚಂದ್|| 100 ಮೀ ||12 ||11.69 || || 7ನೇ ಸ್ಥಾನ|| || || || |- | ಶ್ರಬಣಿ ನಂದಾ||200 ಮೀ||15 ||23.58 ||6 || || || || || |- | ನಿರ್ಮಲಾ ಶರಾನ್ ||400ಮೀ|| 13|| 53.03|| ||6ನೇ ಸ್ಥಾನ || || || || |- |ಟಿಂಕು ಲುಕ್ಕಾ||800 ಮೀ||17 ||2:00.58 ||6 || || || || || |- |ಲಲಿತಾ ಬಾಬರ್||3000 m steeplechase||15 ||9:19.76|| 4 Q || || || ||9:22.74 ||10 |- |ಸುಧಾ ಸಿಂಗ್||3000 m steeplechase|| 15 ||9:43.||29||30ರ್ಯಾಂಕ್|| || || || |- |} ==ಅತ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಮಹಿಳೆಯರು (ಟ್ರ್ಯಾಕ್ 4 × 400ಮೀ.ರಿಲೇ== {| class="wikitable" |- !ಕ್ರೀಡಾಪಟು || ಈವೆಂಟ್||ದಿನಾಂಕ ||ಹೀಟ್ ||ಹೀಟ್ ||ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ||ಸೆಮಿ ||ಫೈನಲ್ ||ಫೈನಲ್ || |- | || ||ಆಗಸ್ಟ್ || ಫಲಿತಾಂಶ ||ಶ್ರೇಣಿ ||ಫಲಿತಾಂಶ || ಶ್ರೇಣಿ || ಫಲಿತಾಂಶ ||ಶ್ರೇಣಿ || |- |ಅಶ್ವಿ ಅಕ್ಕುಂಜಿ||||19 || || || || || || || |- |ಜಿಸ್ನಾ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ||||19 || || || || || |||| |- |ಟಿಂತು ಲುಕ್ಕಾ||4 × 400ಮೀ.ರಿಲೇ||19|| || || || || |||| |- |ಎಂ.ಆರ್.ಪೂವಮ್ಮ||4 × 400ಮೀ.ರಿಲೇ||19||3:29.53 ||7 ||ಹೊರಕ್ಕೆ || || || || |- |ನಿರ್ಮಲಾ ಶರೊನ್||4 × 400ಮೀ.ರಿಲೇ||19|| || || || || || || |- |ಅನಿಲ್ಡಾ ಥಾಮಸ್||4 × 400ಮೀ.ರಿಲೇ||19|| || || || || || || |- |} ===ಟ್ರ್ಯಾಕ್ -ದೀರ್ಘ=== {| class="wikitable" |- !ಕ್ರೀಡಾಪಟು || ಈವೆಂಟ್||ದಿನಾಂಕ ||ಹೀಟ್ ||ಹೀಟ್ ||ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ||ಸೆಮಿ ||ಫೈನಲ್ ||ಫೈನಲ್ || |- | || ||ಆಗಸ್ಟ್ || ಫಲಿತಾಂಶ ||ಶ್ರೇಣಿ ||ಫಲಿತಾಂಶ || ಶ್ರೇಣಿ || ಫಲಿತಾಂಶ ||ಶ್ರೇಣಿ || |- |ಒ.ಪಿ.ಜೈಶಾ||ಮೆರಾತನ್||14 || || || || || 2:47:19 ||89 || |- |ಕವಿತಾ ರಾವುತ್||ಮೆರಾತನ್||14 || || || || ||2:59:29 ||120|| |- |ಕುಶ್ಬೀರ್ ಕೌರ್||20 ಕಿ.ಮೀ.ನಡಿಗೆ ||19|| || || || || 1:40:33 ||54|| |- |ಸಪ್ನಾ ಪುನಿಯಾ||20 ಕಿ.ಮೀ.ನಡಿಗೆ||19|| || || || || ||ಮುಗಿಸಿಲ್ಲ || |- |} ==ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ (ಫೀಲ್ಡ್ ಘಟನೆಗಳು)== *ವಿಕಾಸ್ ಗೌಡ (ಈವೆಂಟ್: ಡಿಸ್ಕಸ್ ಥ್ರೋ), ಇಂದರ್ ಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮನ್ಪ್ರೀತ್ ಕೌರ್ (ಶಾಟ್ ಪುಟ್) {| class="wikitable" |- !ಕ್ರೀಡಾಪಟು || ಈವೆಂಟ್||ದಿನಾಂಕ ||ಕ್ವಾಲಿಫಿಕೇಶನ್ ||ಕ್ವಾ||ಫೈನಲ್ || ಫೈನಲ್ |- ! ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆ || ||ಆಗಸ್ಟ್ || ದೂರ ||ಸ್ಥಾನ|| ದೂರ ||ಸ್ಥಾನ |- |ಇಂದರ್ ಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ||ಶಾಟ್ ಪುಟ್ ||12 || || || || |- |ಮನ್ಪ್ರೀತ್ ಕೌರ್ (ಮಹಿಳೆ) ||ಶಾಟ್ ಪುಟ್ || 12||17.06 ||23 ನೇ ಸ್ಥಾನ|| || |- |ವಿಕಾಸ್ ಗೌಡ || ಡಿಸ್ಕಸ್ ಥ್ರೋ ||12/15 ||58.99 ||28ನೇ ಸ್ಥಾನ || || |- |ಸೀಮಾ ಅಂತಿಲ್ ಪುನಿಯಾ (ಮಹಿಳೆ) || ಡಿಸ್ಕಸ್ ಥ್ರೋ||15 || || || || |- |ಅಂಕಿತ್ ಶರ್ಮಾ ||ದೂರ ಜಿಗಿತ||7.67||24 ನೇ ಸ್ಥಾನ|| || || |- |ರಿನಿಇತಿ ಮಹೇಶ್ವರಿ|| ತ್ರಿವಳಿಜಿಗಿತ|| ||58.99 ||28 ||ಮುಂದುವರೆದಿಲ್ಲ || |- |} ===ರೋಯಿಂಗ್=== *ದತ್ತು ಬಬನ್‍ ಭೋಕನಾಲ್ (ಈವೆಂಟ್:ಒಂಟಿ ದೋಣಿಹುಟ್ಟು- Single Sculls) {| class="wikitable" |- ! ದಿನ!! ಸಮಯ-ದೋಣಿ ಓಟ!!ಸಮಯ-ದೋಣಿ ಓಟ !!ಸಮಯ !! 1/4 !! ಸಮಯ!! ರ್ಯಾಂಕ್ !!ಸಮಯ !! ರ್ಯಾಂಕ್!!ಸಮಯ !! ರ್ಯಾಂಕ್ |- | ಆಗಸ್ಟ್ 13||7:21.67 ||3QF || 6:59.89||4SC/D ರ್ಯಾಂಕ್ || 7:19.02 ||2 FC||6:54:96||1 || || |} ==ಬ್ಯಾಡ್‍ಮಿಂಟನ್== *ಪುರುಷರು: {| class="wikitable" |- |ಸಿಂಗಲ್ಸ್ *'''ಶ್ರೀಕಾಂತ್ ಕಿಡಂಬಿ''': * ೧):ಮುನೊಜ್ (ಮೆಕ್ಸಿಕೊ)/(21-11, 21-17)ಗೆಲುವು * ೨)ಹರ್ಷ್‍ಕೈನೆನ್ (ಸ್ವೀಡೆನ್)/(21-6, 21-18)ಗೆಲುವು * ೩)ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ (CCJ)/(21-19, 21-19) ಗೆಲುವು * ೪)ಲಿನ್ ಡಿ (CHN)(6-21, 21-11, 18-21)ನಾಲ್ಕರ ಹಂತ :ಸೋಲು || |ಡಬಲ್ಸ್ *'''ಮನು ಅತ್ರಿ+ಬಿ ಸುಮೀತ್ ರೆಡ್ಡಿ''' * ೧)ಅಹ್ಸನ್ +ಸತಿಯ ವಾನ್ (ಐಎನ್ಎ)(CHN):(18-21, 13-21)ಸೋಲು * ೨)ಚಾಯ್ ಬಿ ++ಹಾಂಗ್ ವಾ 13-21, 15-21) * ೩)ಎಂಡೊ+ಹಯಕಾವ (JPN)ವ (23-21, 21-11) * ರ್ಯಾಂಕ:4 |- |} ==ಬ್ಯಾಡ್‍ಮಿಂಟನ್== *'''ಮಹಿಳೆಯರು''': {| class="wikitable" |- ! ಕ್ರೀಡಾಪಟು !! ಕ್ರೀಡೆ!! ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅಂಕ!! ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅಂಕ !!ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ || ರ್ಯಾಂಕ್ |- | ಸೈನಾ ನೆಹ್ವಾಲ್ || ಸಿಂಗಲ್ಸ್(ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ)|| ವಿಸೆಂಟೆ (ಬ್ರಜಿಲ್)(21-17, 21-17)ಗೆಲುವು||ಉಲಿಟಿನಾ(ಉಕ್ರೇನ್‌)ಲ್(18-21, 19-21) ಸೋಲು|| (ಮುಂದುವರೆದಿಲ್ಲ)||2ನೇ ರ್ಯಾಂಕ್ |- |ಜ್ವಾಲಾ ಗುಟ್ಟಾ+ಅಶ್ವಿನಿ ಪೊನ್ನಪ್ಪ||ಡಬಲ್ಸ್||ಮತ್ಸುತೊಮೊ /ಟಕಹಶಿ (JPN)(15-21, 10-21:ಸೋಲು||ಮುಕ್ಸೆನ್ಸ್+ಪಿಇಕ್(16-21, 21-16, 17-21) (ನೆದರ್ಲೆಂಡ್) ||ಸುಪಜರಿಕುಲ್ /ತಯಿರತ್ತನಚಯಿ(ಥಾಯಿಲೆಂಡ್) (17-21, 15-21ಸೋಲು ||ಮುಂದುವರೆದಿಲ್ಲ |- |} ==ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್== *'''ಮಹಿಳೆ: ಸಿಂಗಲ್ಸ್:''' *'''ಪಿ.ವಿ.ಸಿಂಧು''': {| class="wikitable" |- !ಕ್ರೀಡಾಪಟು ||ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ||ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ||ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ||ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ||ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ||ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ||ಪದಕ |- |'''ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು'''||ಸರೊಸಿ(ಹಂಗೆರಿ) ||ಲೀ (ಕೆನಡ)||ತಾಯಿ ತಾ ಚೀನಾ ಟೈಫೆ||ವಾಂಗ್ (ಚೀನಾ)||ನಜೊಮಮಿ ಓಕೊಹರಾ(ಜಪಾನ್ ||ಕೆರೊಲಿನಾ ಮೆರಿನ್ (ಸ್ಪೈನ್)||ರ್ಯಾಂಕ್ |- |1ನೇ,2ನೇ, 3ನೇ ಆಟ ಅಂಕಗಳು||21-8,21–9||19-21, 21-15, 21-17.||21-13, 21-15 ||22–20, 21–19||21–19, 21–10||21–19, 12–21, 15–21)|| |-style="background:#ffff00;" |ಫಲಿತಾಂಶ ||ಗೆಲವು ||ಗೆಲವು ||ಗೆಲವು || ಗೆಲವು || ಗೆಲವು || ಸೋಲು ||{{Silver medal}} |- |} ಯೊ ಡಿ ಜನೈರೊದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ ಮಹಿಳೆಯರ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ಭಾರತದ ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ; ಗಳಿಸಿದ ಸ್ಪೇನ್‌ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಕ್ಯಾರೊಲಿನಾ ಮರಿನ್‍ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ, ಮತ್ತು ಜಪಾನಿನ ನೊಜೊಮಿ ಒಕುಹರಾ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ಪಡೆದರು. ;ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು: * ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಫೈನಲ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಆಟಗಾರ್ತಿ * ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಒಲಿದ ಎರಡನೇ ಪದಕ * ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕಂಚು ಗೆದ್ದಿದ್ದ ಸಿಂಧು *ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು ಅವರಿಗೆ ₹ 50 ಲಕ್ಷ ನಗದು ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಭಾರತ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು (ಬಿಎಐ) ಘೋಷಿಸಿದೆ. ತೆಲಂಗಾಣ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಕೆ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್‌ ರಾವ್ ಅವರು ಒಂದು ಕೋಟಿ ನೀಡುವುದಾಗಿದೆ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/20/432323.html |title=ಸಿಂಧು ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬೆಡಗು |access-date=2016-08-20 |archive-date=2016-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820194804/http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/20/432323.html |url-status=deviated |archivedate=2016-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160820194804/http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/20/432323.html }}</ref> *ಫೋಟೊ:[[http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/20/432323.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820194804/http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/20/432323.html |date=2016-08-20 }}]] ==ಟೇಬಲ್ ಟೆನ್ನಿಸ್== *ಶರತ್ ಕಮಲ್ ಅಚಂತ -> (ಈವೆಂಟ್: ಪುರುಷರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್),X ಕ್ರಿಸನ್Crişan (ROU)L 1–4(ಸೋಲು) *ಸೌಮ್ಯಜಿತ್ ಘೋಷ್ ->X ತನ್ವಿರಿಯವೆಚಕುಲ್ (Tanviriyavechakul) (THA)L 1–4(ಸೋಲು) *ಮಹಿಳೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್: *ಮಾನಿಕಾ ಬಾತ್ರಾ -?X ಗ್ರೈಬವೆಸ್ಕ (Grzybowska) (POL)L 2–4 (ಸೋಲು) *ಮೌಮಾ ದಾಸ್ -> X ದೊಡೀನ್ (Dodean) (ROU)ರೊಮೇನಿಯ:L 0–4(ಸೋಲು) <ref>2016-Rio-Olympics-Which-Indian-athletes-have-qualified[[http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/2016-Rio-Olympics-Which-Indian-athletes-have-qualified/articleshow/52024527.cms]]</ref> <ref>indian-athletes[[http://www.ibtimes.co.in/rio-olympics-complete-list-indian-athletes-qualified-brazil-so-far-686195#फ1केखिैक2ेिभग.९९Events]]</ref> ===ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪುರುಷರು-ವನಿತೆಯರು=== *06/08/2016ಶನಿವಾರ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಜೋಡಿ '''ಲಿಯಾಂಡರ್‌ ಪೇಸ್‌ ಮತ್ತು ರೋಹನ್‌ ಬೋಪಣ್ಣ''' (ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ) 4–6, 6–7 ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಮಾರ್ಸಿನ್‌ ಮಟೋವ್‌ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಲುಕಾಸ್‌ ಕುಬೊಟ್‌ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪರಾಭವಗೊಂಡರು. ಪುರುಷರ ಡಬಲ್ಸ್‌ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಸೋತು ಹೊರಬಿದ್ದಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.hindustantimes.com/olympics/hockey-team-rower-bhokanal-save-india-on-day-1-at-olympics/story-BnM38cOGrWRyvlwvYEAAxJ.html tennis ace Leander Paes-Rohan Bopanna made an early exit] </ref> *'''ಮಹಿಳೆಯರು :ಜೋಡಿ:''' *ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್: *ಸಾನಿಯಾ ಮಿರ್ಜಾ+ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ತೊಂಬ್ರೆ ದಿ6 ಆಗಸ್ಟ್->X ಪೆಂಗ್ (Peng S)+ಜಾಂಗ್ S (ಚೈನಾ)L 6–7(6–8), 7–5, 5–7 (ಸೋಲು) *13 August; ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್:ಸಾನಿಯಾ ಮಿರ್ಜಾ+ಬೊಪಣ್ಣ Xಸ್ಟೊಸುರ್‍ ಪೀಅರ್ಸ್ (AUS)+ಮುರ್ರೇ (GBR)W 7–5, 6–4(೧/೧೬) :-> *13 August; ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್:ಸಾನಿಯಾ ಮಿರ್ಜಾ+ಬೊಪಣ್ಣ Xಸ್ಟೊಸುರ್‍ ವಾಟ್ಸನ್ USA /W 6–4, 6–4 {ನಂತರ->X ವಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ೧/೮ -> ೧/೪->ರಾಮ್ಸ್(USA)} * 1/16 ->Xಸ್ಟೊಟರ್ +ಪೀರ್ಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ W: 7–5,6–4(ಗೆಲುವು); *1/8->Xವ್ಯಾಟ್ಸನ್ +ಮರ್ರೇ ಗ್ರೇ.ಬ್ರಿ.W: 6–4, 6–4(ಗೆಲುವು); *1/4->Xವೀನಸ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ +ರಾಜೀವ್ ರಾಮ್(USA) L 6–2, 2–6, [3–10] (ಸೋಲು) *೩ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ-> X ಹೃದೇಕ್+ ಸ್ಟೆಪನಾಕ್ (ಜೆಕ್)? <ref>[http://www.hindustantimes.com/sports/olympics/hindustantimes.com]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಮಹಿಳೆಯರ ಗಾಲ್ಫ್‌: ಅದಿತಿ ಅಶೋಕ್‌== *ಗಾಲ್ಫ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಮಹಿಳೆಯರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಭಾಗದ ಫೈನಲ್‌ನ ಮೂರನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಗಾಲ್ಫ್ ಆಟಗಾರ್ತಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮೂಲದ ಅದಿತಿ ಅಶೋಕ್‌ ಟಿ 56 ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡು ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಆಟವಾಡಿದ ಅದಿತಿ ಮೂರನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಸಮೀಪಿಸಲು ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 18ರ ಹರೆಯದ ಅದಿತಿ ಈ ಬಾರಿಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿರುವ ಭಾರತದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಸ್ಪರ್ಧಿ. ==ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌-ಪದಕ ನಿರೀಕ್ಷೆ== *ಲಂಡನ್‌ ಒಲಿಂ ಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ ತಂಡವು ಆರು ಪದಕ ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತ್ತು. ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ 12 ಪದಕ ನಿರೀಕ್ಷಯಿದೆ, ಎಂದು ಮಾಜಿ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಆಟಗಾರ ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಡುಕೋಣೆ ವಿಶ್ವಾಸ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. *ಭಾರತದ ಏಳು ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಆಟಗಾರರು ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ಅರ್ಹೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ: ;ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್: *೧.ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಓಪನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದಿರುವ ಸೈನಾ ನೆಹ್ವಾಲ್; *ಮಹಿಳೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಿ. ವಿ. ಸಿಂಧು; *ಮಹಿಳೆಯರ ಡಬಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲಾಗುಟ್ಟಾ–ಅಶ್ವಿನಿ ಪೊನ್ನಪ್ಪ; *ಪುರುಷರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆ. ಶ್ರೀಕಾಂತ್; ;ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಟ್ರೋಫಿ ಹಾಕಿ ೨೦೧೬: *ಲಂಡನ್ ನೆಡೆಯುತ್ತಿರವ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಟ್ರೋಫಿ ಹಾಕಿ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧ 2- 4 ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರೂ, ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಅಂಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತ 36 ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಫೈನಲ್‍ಗೇರುವ ಅವಕಾಶ ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. 5 ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದ ಬ್ರಿಟನ್ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ವಿರುದ್ಧ 3 -3 ಡ್ರಾ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಫೈನಲ್ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಅರ್ಹತೆ ಒಲಿದುಬಂತು. 7 ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿರುವ ಭಾರತ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾವನ್ನು ಎದುರಿಸಲಿದೆ. *'''ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೇರ ಪ್ರಸಾರ''': *ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ ನೇರಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಮಾಡಲಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ರೀಡೆಯ ವೀಕ್ಷಕ ವಿವರಣೆಗೆ ಆಯಾ ವಿಭಾಗದ ಪರಿಣಿತರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿದೆ. ಮಾಜಿ ಆಲ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಡುಕೋಣೆ, ಒಲಿಂಪಿಯನ್ ಶೂಟರ್ ಅಂಜಲಿ ಭಾಗ್ವತ್, ಮಾಜಿ ಹಾಕಿ ಪಟು ವಿರೇನ್ ರಸ್ಕೀನಾ, ಈಜುಪಟು ಇಯಾನ್ ಥೋರ್ಪ್ ಅವರು ವೀಕ್ಷಕ ವಿವರಣೆ ನೀಡಲಿದ್ದಾರೆ. <ref>[[:w:prajavani.net/article/ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್-ಲೀಗ್-ಹಾಕಿ-ಫೈನಲ್‍ಗೆ-ಭಾರತ|ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್-ಲೀಗ್-ಹಾಕಿ-ಫೈನಲ್‍ಗೆ-ಭಾರತ]]</ref> ====ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಬಹುಮಾನ==== *ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲಿರುವ ಭಾರತದ ವನಿತೆಯರ ಹಾಕಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುವ '''ರೇಣುಕಾ ಯಾದವ್''' ಅವರಿಗೆ ಛತ್ತೀಸಗಡ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಬಹುಮಾನ ಘೋಷಿಸಿದೆ. ರಾಜನಂದಗಾಂವ್‌ನ ರೇಣುಕಾ ಅವರು ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಛತ್ತೀಸಗಢದ ಮೊದಲ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಿಯೊ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ: ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲಿರುವ ಭಾರತ ತಂಡಕ್ಕೆ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಜಿಯೊ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ==ಕರ್ನಾಟಕದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಿಗೆ ಕೊಡಿಗೆ== *ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಹಾಗೂ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಮೊದಲಾದ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ 41 ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟು ರೂ.1.48 ಕೋಟಿ ಬಹುಮಾನ. ಹೆಚ್ಚು ಮೊತ್ತ ಪಡೆದಿದ್ದು ಟೆನಿಸ್‌ ಆಟ ಗಾರ ಬಿ.ಆರ್‌. ನಿಕ್ಷೇಪ್‌ (ರೂ.8 ಲಕ್ಷ)<ref>[http://kannada.oneindia.com/news/mysore/mysuru-cm-siddaramaiah-presents-sports-awards-103325.html]</ref> *ಕರ್ನಾಟಕದ ಕ್ರೀಡಾ ಪಟುಗಳು: {| class="wikitable" |- !ಕ್ರ.ಸ. !!ಕ್ರೀಡಾ ಪಟುಗಳು !! ವಿವರ |- |1||[[ಎಂ.ಆರ್‌.ಪೂವಮ್ಮ]] (4x400ರಿಲೇ) || ಮಂಗಳೂರು ನಗರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಬದುಕು ಆರಂಭಿಸಿದ ಎಂ.ಆರ್.ಪೂವಮ್ಮ ಅವರಿಗೆ ಇದು ಎರಡನೇ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌. ಬೀಜಿಂಗ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದ ಅವರು ಗಾಯದ ಕಾರಣ ಲಂಡನ್‌ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ಗೆ ಹೋಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಂಚೆನ್ ಏಷ್ಯನ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ರಿಲೇಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಜಯಿಸಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ರಿಲೇ ತಂಡ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಅವಕಾಶ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. |- |2||[[ರೋಹನ್ ಬೋಪಣ್ಣ]] (ಟೆನಿಸ್‌)||ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ರೋಹನ್‌ ಬೋಪಣ್ಣ ಡಬಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಿಯಾಂಡರ್‌ ಪೇಸ್‌ ಹಾಗೂ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾನಿಯಾ ಮಿರ್ಜಾ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಆಡಲಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಜೋಡಿಗಳು ಪದಕದ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸಿವೆ. ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಲಾಮ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರ ಟೂರ್ನಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿರುವ ಇವರು ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. |- |3||[[ವಿಕಾಸ್‌ ಗೌಡ]] (ಡಿಸ್ಕಸ್‌ ಥ್ರೋ)||ವಿಕಾಸ್‌ ಗೌಡ ಅವರಿಗಿದು ನಾಲ್ಕನೇ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌. ಲಂಡನ್‌ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದ ಅವರು 2014ರ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಜಯಿಸಿದ್ದರು. ಹೋದ ವರ್ಷ ಏಷ್ಯನ್‌ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಜಮೈಕಾದ ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್‌ ಕೂಟದಲ್ಲಿ 65.14 ಮೀಟರ್ಸ್‌ ದೂರ ಡಿಸ್ಕ್‌ ಎಸೆದು ರಿಯೊಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಅಲ್ಲಿಯೇ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವಿಕಾಸ್‌ ಮೈಸೂರು ಮೂಲದವರು. |- |4||[[ಅಶ್ವಿನಿ ಪೊನ್ನಪ್ಪ]] (ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‌)||ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಕೊಡಗಿನ ಅಶ್ವಿನಿ ಪೊನ್ನಪ್ಪ ಅವರಿಗಿದು ಎರಡನೇ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌. ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಜ್ವಾಲಾ ಗುಟ್ಟಾ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಏಳೆಂಟು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರ ಡಬಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. |- |5||[[ಪ್ರಕಾಶ್ ನಂಜಪ್ಪ]](ಶೂಟಿಂಗ್‌)||ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ಪ್ರಕಾಶ್ ನಂಜಪ್ಪ]] ಅವರು 50 ಮೀಟರ್ಸ್‌ ಪಿಸ್ತೂಲ್‌ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 2015ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಐಎಸ್‌ಎಸ್‌ಎಫ್‌ ಶೂಟಿಂಗ್ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ತೋರಿ ಈ ಅವಕಾಶ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ಲಾಸ್ಗೊ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ರಜತ ಪದಕ ಜಯಿಸಿದ್ದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯದ ಚಾಂಗ್ವಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಐಎಸ್‌ಎಸ್‌ಎಫ್‌ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ ಶೂಟಿಂಗ್‌ನ 10 ಮೀಟರ್ಸ್‌ ಏರ್‌ ಪಿಸ್ತೂಲ್‌ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ಗೆದ್ದಿದ್ದರು. ಇಂಚೆನ್‌ ಏಷ್ಯನ್‌ ಕೂಟದ ತಂಡ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ಗೆದ್ದುಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. |- |6||ಅದಿತಿ ಅಶೋಕ್‌ (ಗಾಲ್ಫ್)||18ರ ಹರೆಯದ ಅದಿತಿ ಈ ಬಾರಿಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಭಾರತದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಸ್ಪರ್ಧಿ. ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಮೂಲದ ಇವರಿಗೆ ರಿಯೊಗೆ ತೆರಳಲು ಅವಕಾಶ ಲಭಿಸಿದೆ. ಏಷ್ಯನ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ ಹಾಗೂ ಯೂತ್‌ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದ ಇವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಹವ್ಯಾಸಿ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ. |- |7||ಅನಿರ್ಬನ್‌ ಲಾಹಿರಿ (ಗಾಲ್ಫ್‌)||ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಮೂಲದ ಲಾಹಿರಿ ಸದ್ಯ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಏಷ್ಯನ್ ಟೂರ್ ಜಯಿಸಿರುವ ಅವರು ಪ್ರಸಕ್ತ ಸಾಲಿನ ‘ಏಷ್ಯನ್ ಟೂರ್ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಮೆರಿಟ್ ಕಿರೀಟ’ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್‌ ಕಪ್ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಭಾರತ ಪ್ರಥಮ ಗಾಲ್ಫರ್‌ ಎಂಬ ಹಿರಿಮೆಯೂ ಲಾಹಿರಿ ಅವರದ್ದಾಗಿದೆ. ) |- |8||[[ಅಶ್ವಿನಿ ಅಕ್ಕುಂಜಿ]] (4x400 ರಿಲೇ)||ಹಲವು ವಿವಾದಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಬಂದಿರುವ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಶ್ವಿನಿ ಅಕ್ಕುಂಜಿ ಅವರಿಗಿದು ಚೊಚ್ಚಲ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌. ದೆಹಲಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಹಾಗೂ ಗುವಾಂಗ್‌ಜೌ ಏಷ್ಯನ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆ ಮೆರೆದಿರುವ ಅವರು ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದೃಷ್ಟ ಪಣಕ್ಕೊಡ್ಡಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಗುವಾಂಗ್‌ಜೌನಲ್ಲಿ ರಿಲೇ ಹಾಗೂ 400 ಮೀಟರ್ಸ್‌ ಓಟದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಜಯಿಸಿದ್ದರು. |- |9||ಎಸ್‌.ಕೆ.ಉತ್ತಪ್ಪ(ಹಾಕಿ)||ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯಷ್ಟೇ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಕೊಡಗಿನ ಮೂಲದ ಉತ್ತಪ್ಪ ಅವರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ಕನಸು ಬಹುಬೇಗನೇ ಸಾಕಾರಗೊಂಡಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಲಂಡನ್‌ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. |- |10||ಎಸ್‌.ವಿ.ಸುನಿಲ್‌(ಹಾಕಿ)||2007ರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಕೊಡಗಿನ ಮೂಲದ ಸುನಿಲ್‌ ಅವರಿಗಿದು ಎರಡನೇ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌. 2012ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದು ಅವರನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕಾಡುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ, ಈಚೆಗೆ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌ ಟ್ರೋಫಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಜಯಿಸಿರುವುದು ವಿಶ್ವಾಸ ತುಂಬಿದೆ. |- |11||[[ನಿಕ್ಕಿನ್ ತಿಮ್ಮಯ್ಯ]](ಹಾಕಿ)||ಹಾಕಿ ಇಂಡಿಯ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿದ ಕೊಡಗಿನ ಈ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಇದು ಚೊಚ್ಚಲ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌. ಮುಂಚೂಣಿ ಆಟಗಾರ ನಿಕಿನ್‌, 73 ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದ್ದು 15 ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಎಸ್‌.ವಿ.ಸುನಿಲ್‌, ವಿ.ಆರ್‌.ರಘುನಾಥ್, ಎಸ್‌.ಕೆ.ಉತ್ತಪ್ಪ ಹಾಗೂ ನಿಕಿನ್ ತಿಮ್ಮಯ್ಯ |- |12||ವಿ.ಆರ್‌.ರಘುನಾಥ್‌ (ಹಾಕಿ)||ಡ್ರ್ಯಾಗ್‌ ಫ್ಲಿಕರ್‌ ಪರಿಣತ ರಘುನಾಥ್‌ ತಂಡದ ನಂಬಿಕಸ್ತ ಆಟಗಾರ. ಕೊಡಗಿನ ಮೂಲದ ಈ ಆಟಗಾರ 2005ರಿಂದ ಸೀನಿಯರ್ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದು, ಗ್ಲಾಸ್ಗೊ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ, ಇಂಚೆನ್‌ ಏಷ್ಯನ್‌ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯ. |- | ||<ref>[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%97%E0%B3%86%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%A6%E0%B3%81-%E0%B2%AC%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BF-%E0%B2%96%E0%B3%81%E0%B2%B7%E0%B2%BF-%E0%B2%A4%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BF ಗೆದ್ದು ಬನ್ನಿ... ಖುಷಿ ತನ್ನಿ...01/08/2016]</ref> | |} ==ಹರಿಯಾನ ಸಾಕ್ಷಿ ಮಲ್ಲಿಕ್== {| class="wikitable" |- |[[ಸಾಕ್ಷಿ ಮಲಿಕ್‌]] ||ಮಹಿಳಾ ಕುಸ್ತಿಯ 58 ಕೆ.ಜಿ. ವಿಭಾಗದ ಕಂಚಿನ ಪದಕಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಕುಸ್ತಿ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ (17 ಆಗಸ್ಟ್,2016) ಸಾಕ್ಷಿ ಮಲಿಕ್‌ ಕಜಕಸ್ತಾನದ ಟೈನಿಬೆಕೊವಾ ಐಸುಲು ಅವರನ್ನು 8–5ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದರು.ಹಣಾಹಣಿ ಮುಗಿಯಲು ಇನ್ನು 9 ಸೆಕೆಂಡ್‌ಗಳಿವೆ ಎನ್ನುವಾಗ ಸಾಕ್ಷಿ 3 ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌ ಗಳಿಸಿ ಗೆಲುವು ಪಡೆದರು.<>ಸಾಕ್ಷಿ ಮಲಿಕ್‌ ಅವರು ಗ್ಲಾಸ್ಗೊದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ 58 ಕೆ.ಜಿ. ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಜಯಿಸಿದ್ದರು.<>2014ರಲ್ಲಿ ತಾಷ್ಕೆಂಟ್‌ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದ ವಿಶ್ವ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿ ಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನ 60 ಕೆ.ಜಿ. ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸವಾಲು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದ್ದ ಅವರು ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ 1–3ರಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರಾ ಮಾರಿಟ್‌ ಒಲ್ಲಿ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತಿದ್ದರು<>2015ರ ದೋಹಾ ಏಷ್ಯನ್‌ ಚಾಂಪಿ ಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಚು ಜಯಿಸಿದ್ದರು.([http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/23/433028.html ಅಂತಃಸತ್ವದ ಶಕ್ತಿಗೆ ’ಸಾಕ್ಷಿ’]) |- |} ==ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು== *[[ದೀಪಿಕಾ ಕುಮಾರಿ]]: [[ಬೊಂಬೆಲಾ ದೇವಿ ಲೈಶ್ರಾಮ್]]: [[ಲಕ್ಷ್ಮಿರಾಣಿ ಮಾಜ್ಹಿ]]: [[ಅಟನು ದಾಸ್]]: [[ತೊನ್ನಕ್ಕಲ್ ಗೋಪಿ]]: [[ಖೇತ್ ರಾಮ್]]: [[ಡುಟಿ ಚಂದ್]]: [[ಅಶ್ವಿನಿ ಅಕ್ಕುಂಜಿ]] [[ನಿತೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ರಾವತ್]] [[ವಿಕಾಸ್ ಗೌಡ]] [[ಶ್ರೀಕಾಂತ್ ಕಿಡಂಬಿ]] [[ಲಲಿತಾ ಬಾಬರ್]]: [[ಮನು ಅತ್ರಿ ]]; *[[ಅಶ್ವಿನಿ ಪೊನ್ನಪ್ಪ ]]; [[ದೀಪಾ ಕರ್ಮಾಕರ್]]; [[ಸೈನಾ ನೆಹವಾಲ್]]; [[ಎಂ.ಆರ್. ಪೂವಮ್ಮ]]; [[ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು]]; [[ಸೈನಾ ನೆಹವಾಲ್]]; [[ಜಿತು ರಾಯ್]]; [[ಅಯೋನಿಕಾ ಪಾಲ್]]; [[ಹೀನಾ ಸಿಧು]]; [[ರೋಹನ್ ಬೋಪಣ್ಣ]]; [[ಸಾಕ್ಷಿ ಮಲಿಕ್]]; [[ಅದಿತಿ ಅಶೋಕ್]]; [[ನಿಕ್ಕಿನ್ ತಿಮ್ಮಯ್ಯ]];[[‍ನಿಕ್ಕಿನ್ ತಿಮ್ಮಯ್ಯ]]; [[ದತ್ತು ಭೊಕನಾಲ್]]--[[:en:Dattu Baban Bhokanal|Bhokanal]](ದೋಣಿ ಚಾಲನೆ); [[ಮನೀಷ್ ರಾವತ್]]-(೨೦ಕಿ.ಮೀ.ನಡಿಗೆ);[[ಕೃಷ್ಣನ್ ಗಣಪತಿ]]--[[:en:Ganapathi Krishnan|Ganapathi]]-(೨೦ಕಿ.ಮೀ.ನಡಿಗೆ) ನೋಡಿ:[http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/26/433763.html ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಮಾದರಿ ಕಥನ::26 Aug, 2016::ಪೃಥ್ವಿ ದತ್ತ ಚಂದ್ರ ಶೋಭಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160826200016/http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/26/433763.html |date=2016-08-26 }} ==೨೦೧೬ ಖೇಲ್‌ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ== *ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ಜಯಿಸಿದ [[ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು]], ಕಂಚಿನ ಪದಕ ವಿಜೇತೆ ಕುಸ್ತಿಪಟು [[ಸಾಕ್ಷಿ ಮಲಿಕ್]], ಜಿಮ್ನಾಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಪಟು [[ದೀಪಾ ಕರ್ಮಾಕರ್]] ಮತ್ತು ಶೂಟರ್ [[ಜಿತು ರಾಯ್]] ಅವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ಪ್ರಣವ್‌ ಮುಖರ್ಜಿ]] ದಿ.29 Aug, 2016 ಸೋಮವಾರ ರಾಜೀವಗಾಂಧಿ ಖೇಲ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದರು. ಪದಕ, ಪ್ರಮಾನಪತ್ರ ಹಾಗೂ ರೂ. 7.5 ಲಕ್ಷ ನಗದು ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಖೇಲ್‌ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಣವ್‌ ಮುಖರ್ಜಿ ಅವರಿಂದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/29/434676.html ರಾಜೀವಗಾಂಧಿ ಖೇಲ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ]</ref> ==ನೋಡಿ== #[[೨೦೧೬ ರ ಬೇಸಿಗೆ ಪ್ಯಾರಾಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ]] #[[೨೦೦೮ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]] #[[ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ 2012 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ]] #[[ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ 2016]] #[[ಲಂಡನ್ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್ 2012]] #[[ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ]]=[[ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ (ಪದಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ)]] #[[2016ರ ರಿಯೊ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ ಆಟಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] #[[ಫೀಫಾ]] #[[17ನೇ ಏಷ್ಯನ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ 2014]] #[[ಭಾರತದ ಮಹಿಳಾ ಹಾಕಿ ತಂಡ]] #[[ಭಾರತದ ಪುರುಷರ ಹಾಕಿ ತಂಡ]] #[[ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]] #[[ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಾಧನೆ]] #[[:en:List of world records in athletics|ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ವಿಶ್ವದಾಖಲೆಗಳು]] ==ವಿಶೇಷ ಓದಿಗೆ== *೨೦೧೬ ರಿಯೋ ಅತ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಪರಿಚಯ-ಫೋಟೊ:[[http://timesofindia.indiatimes.com/sports/rio-2016-olympics/photos/2016-Rio-Games-Indias-first-time-Olympians/Dipa-Karmakar/photostory/53526792.cms]] *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/22/432650.html ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಓಡಿದ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡಿಗ ಪಿ.ಡಿ.ಚೌಗುಲೆ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/23/432886.html ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ‘ಒಲಿಂಪಿಕ್’ ಶಕ್ತಿ ದಾಪುಗಾಲು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160823180236/http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/23/432886.html |date=2016-08-23 }} **[[:en:Argentina women's national field hockey team|Argentina]] *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/26/433763.html ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಮಾದರಿ ಕಥನ::ಪೃಥ್ವಿ ದತ್ತ ಚಂದ್ರ ಶೋಭಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160826200016/http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/26/433763.html |date=2016-08-26 }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} ==ಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಗಳು== # *[[:en:List of 2012 Summer Olympics medal winners|List of 2012 Summer Olympics medal winners]] # *events/sports/೨೦೧೬:[[http://www.topendsports.com/events/summer/sports/]] # *events[[http://www.topendsports.com/events/summer/sports/]] # *ಒಲಂಪಿಕ್ ಇತಿಹಾಸ:[[http://www.udayavani.com/kannada/news/sports-news/159579/pending-the-rio-olympics-day-16{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] [[http://www.udayavani.com/kannada/news/sports-news/160133/rewind-olympics#PVmsP0JaD7tewiwZ.99{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] #List of Athelets:[[http://www.news18.com/news/other-sports/rio-olympics-2016-full-list-of-indias-120-athletes-1273080.html]] #List of Athelets:[[http://www.ibtimes.co.in/rio-olympics-complete-list-indian-athletes-qualified-brazil-so-far-686195#फ1केखिैक2ेिभग.९९)]] ==ಉಲ್ಲೇಖ== [[ವರ್ಗ:ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆ]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ]] rzdp2an6t9ccevqo9mw2chniijgoziy 3 82754 1383919 1279961 2026-08-22T15:49:24Z A826 72368 /* Revert: ಪಾಂಡಿಚೆರಿ ನಗರ */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1383919 wikitext text/x-wiki {{ಸುಸ್ವಾಗತ}}--[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|ಪವನಜ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pavanaja|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೩೨, ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ (UTC) ==ದಯೆಯಿಂದ ನನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ== ಹಾಯ್ ದಯೆಯಿಂದ ನನಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅಂದವಾಗಿ ಲೇಖನ ಬರೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ [[ಯೋಗೇಶ್ ದತ್ತಾತ್ರಯ ಗೋಸವಿ]] ಯೋಗೇಶ್ ಅವ್ರೆ, ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಅಂದವಾಗಿ ಲೇಖನ ಬರೆಯುವ ಪದ್ಧತಿ ಇಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ. ಯಾವ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ನೀವು ಬರೆಯುವ ಲೇಖನ ಬರೆಯುವಿರೋ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಬರೆಯಬೇಕು. ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಹೋಮ್‌ಪೇಜಿನಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ಬರೆಯುವ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿ ಇದೆ. ಈ ಕೊಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ ೦೨:೫೨, ೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೦ (UTC) == ಮುಂಬರುವ ಸಂಶೋಧನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯವನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ == ಆತ್ಮೀಯ {{ping|user:Mahaveer Indra}}, ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು! ಮುಂಬರುವ ಸಂಶೋಧನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯವನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ. ಈ ಅವಕಾಶದ ಕುರಿತು ಇನ್ನಷ್ಟು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು, [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_2i2sbUVQ4RcH7Bb ಕೆಲವು ಸರಳವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತರಿಸಿ]. ಚರ್ಚೆಯ ಸಮಯ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲು ನಾವು ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುವವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತೇವೆ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು, [[ಸದಸ್ಯ:BGerdemann (WMF)|BGerdemann (WMF)]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:BGerdemann (WMF)|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೩೩, ೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೦ (UTC) ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಸೇವೆಯ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಗುವುದು, ಅದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಗೌಪ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಡೇಟಾ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ, [https://drive.google.com/file/d/1ck7A3qq9Lz3lEjHoq4PYO-JJ8c7G6VVW/view ಸಮೀಕ್ಷೆ ಗೌಪ್ಯತೆ ಹೇಳಿಕೆ] ನೋಡಿ. == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೨, ೨೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> == ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಚುನಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಸಮುದ == ಫೆಬ್ರವರಿ 1 ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 14 ರ ನಡುವೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗೆ (ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಟ್ರಸ್ಟೀಸ್) ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುವಂತೆ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ 22 ಫೆಬ್ರವರಿ (ಸೋಮವಾರ) ಸಂಜೆ 3 ರಿಂದ 4:30 ರ ವರೆಗೆ ಸಭೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಒಳ್ಳೆಯದು. ಈ ಕೊಂಡಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸಭೆಗೆ ಹಾಜರಾಗಬಹುದು https://meet.google.com/pnd-sqdv-odw ಹಾಗೂ ನಿಮ್ಮ ಗೂಗಲ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಗೆ [https://calendar.google.com/event?action=TEMPLATE&tmeid=NDhoa2Y2b2hmcGs5Nm5qZHFwbThjNHFjNjgga2N2ZWxhZ2EtY3RyQHdpa2ltZWRpYS5vcmc&tmsrc=kcvelaga-ctr%40wikimedia.org ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು]. [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], ೧೫:೧೬, ೨೦ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೨೧ (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Kannada_and_Tulu_volunteers&oldid=21133101 --> == ಮೇ ೨೧ == ಸರ್, ಇತ್ತೀಚಿನ ನಿಮ್ಮ ಹೊಸ ಟೆಂಪ್ಲೆಟ್ Holy Temples of coastal Karnataka ನೋಡಿದೆ. Holy ಪದ ಅನಗತ್ಯ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. Temples of coastal Karnataka would be better ಅನ್ಸುತ್ತೆ. ಪುನಃ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದೇ ನೋಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:NinadMysuru|NinadMysuru]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:NinadMysuru|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೦೭, ೧ ಮೇ ೨೦೨೧ (UTC) [[ಸದಸ್ಯ:NinadMysuru]] ಆ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಈ ಮೊದಲೇ ಇಂಗ್ಲೀಷಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಇದ್ದದ್ದನ್ನು ಹಾಗೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಕನ್ನಡೀಕರಿಸಿದೆ ಅಷ್ಟೆ.<br> [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೦೯, ೧ ಮೇ ೨೦೨೧ (UTC) [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೩೧, ೨೧ ಮೇ ೨೦೨೧ (UTC) == 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters == Greetings, The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]]. You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool]. [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೩, ೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ (UTC) <small>''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''</small> <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21669859 --> == [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities == Hello, As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. An <u>event for community members to know and interact with the candidates</u> is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows: *Date: 31 July 2021 (Saturday) *Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time] :*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm :*India & Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm :*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm :*Pakistan & Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm * Live interpretation is being provided in Hindi. *'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form] For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]]. Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], ೦೬:೩೪, ೨೩ ಜುಲೈ ೨೦೨೧ (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21774789 --> == ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್ 2021ರ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಟ್ರಸ್ಟೀಸ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ಮರೆಯಬೇಡಿ == ಆತ್ಮೀಯ Mahaveer Indra, ನೀವು ಈ ಇಮೇಲ್ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಯಾಕೆಂದರೆ, ನೀವು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ 2021ರ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಟ್ರಸ್ಟೀಸ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ಈ ಚುನಾವಣೆಯು ಆಗಸ್ಟ್ 18, 2021ರಂದು ಶುರುವಾಗಿದ್ದು, ಆಗಸ್ಟ್ 31, 2021ಕ್ಕೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ತರಹದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಅನ್ನು ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಟ್ರಸ್ಟೀಸ್ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬೋರ್ಡ್, ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ನಿರ್ಣಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಘಟಕವಾಗಿದೆ. [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಟ್ರಸ್ಟೀಸ್ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ತಿಳಿಯಿರಿ]]. ಈ ವರ್ಷ, ಸಮುದಾಯ ಮತದಾನದ ಮೂಲಕ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಾನಗಳ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆರಿಸಬೇಕಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ 19 ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಈ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|2021ರ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಟ್ರಸ್ಟೀಸ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ತಿಳಿಯಿರಿ]]. ನಮ್ಮ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ 70,000 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಮತದಾನ ಮಾಡುವಂತೆ ಕೋರಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ನೀವೂ ಒಬ್ಬರು! ಆಗಸ್ಟ್ 31ರ 23:59 UTC ತನಕ ಮಾತ್ರವೇ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. *[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''ಈ ಕೂಡಲೇ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟದಲ್ಲಿರುವ SecurePollನಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿ''']]. ನೀವು ಈಗಾಗಲೇ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದರೆ, ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಇಮೇಲನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಳಿ ಎಷ್ಟೇ ಖಾತೆಗಳಿದ್ದರೂ, ಒಂದು ಸಲ ಮಾತ್ರವೇ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು. [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ಈ ಚುನಾವಣೆ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಿರಿ]]. [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೪೭, ೨೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೧ (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21946184 --> ==ಮುಖಪುಟದ 'ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ' ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ವಿಷಯ ಸೇರಿಸುವ ಮುನ್ನ == ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ * ಒಮ್ಮೆಗೆ '''೫ ಸುದ್ದಿಗಳು''' (ಮಾತ್ರ) ಇರಲಿ. * ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾದರೂ ಪದವು ವಿಕಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪುಟಕ್ಕೆ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿರಬೇಕು * ಕೊಂಡಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಸುದ್ದಿಯ ವಿಷಯ ವಸ್ತು ಆಗಿರಲೇಬೇಕು. * ವಿಭಾಗದ ಒಂದು ಸುದ್ದಿಯು ಚಿತ್ರ ಒಂದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಲೇಬೇಕು. * ನೀವು ಸೇರಿಸಲಿಚ್ಚಿಸುವ ಸುದ್ದಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿಕಿ ಪುಟ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಮೊದಲು ಅದನ್ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ. ಈ ಎಲ್ಲ ನಿಯಮಗಳು ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಮುಖ ಪುಟವನ್ನು ಚೆಂದವಾಗಿಡಲು. ಇದನ್ನು ಇನ್ಮುಂದೆ ಪಾಲಿಸುತ್ತೀರೆಂದು ನಂಬಿದ್ದೇವೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ/ Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೨೧, ೧೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ (UTC) == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೫೫, ೧೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ == {| style="background-color: #FFFF00; border: 1px solid #fceb92;border-style:solid; border-width:6px; border-color:#bca9f5; style:{{corners}}" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:The gate to Udupi Town.jpg|The_gate_to_Udupi_Town]|225px]] |style="font-size: large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.00;" | '''ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ''' |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wikimedia logo family complete-2013.svg|130px|alt="Wikidata"]] |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರ ಭೌತಿಕ ಸಮ್ಮಿಲನವನ್ನು '''ಜನವರಿ ೨೨,೨೦೨೩ರಂದು ಉಡುಪಿ'''ಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮಿಲನದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಯಾವುದೇ ವಿಕಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲ ಸಂಪಾದಕರಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶವಿದ್ದು ಬಹಳ ಸಮಯದ ನಂತರ ಎಲ್ಲರ ಭೇಟಿಯು ಒಂದು ಉಲ್ಲಾಸದಾಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮರುಚೈತನ್ಯ ತಂದುಕೊಡಬಹುದೆಂಬ ಆಶಾಭಾವನೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಳೆ ಹೊಸ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರ ಸಮಾಗಮವು ಜ್ಞಾನದ ಹಂಚಿಕೆಗೆ, ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ವೇದಿಕೆಯಾಗುವ ವಿಶ್ವಾಸವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಸಮುದಾಯದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪಾದಕರು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಗೊಳಿಸೋಣ. ಎಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಸ್ವಾಗತ. '''ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ನೊಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸಮ್ಮಿಲನ/ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡಿ.''' |} {{clear}} ---- ಈ ಸಂದೇಶ [[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ]] ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಕಳಿಸಲಾಗಿದೆ. <div style="border-bottom: 2px solid red; border-top: 2px solid yellow; border-radius: 40px 0px 40px 0px; padding: 0px 5px; font-weight:bold; letter-spacing: 1.5px; text-align: center;"> <br /> ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಶುಭಾಶಯಗಳು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span>೧೪:೩೭, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) <br /> </div> <!-- Message sent by User:~aanzx@knwiki using the list at https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:~aanzx/Active_user_list&oldid=1143808 --> ==[[Wikipedia:Criteria for speedy deletion|Speedy deletion]] nomination of [[:ಚಿತ್ರ:Mayankag.jpg]]== [[File:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]] A tag has been placed on [[:ಚಿತ್ರ:Mayankag.jpg]] requesting that it be speedily deleted from Wikipedia. This has been done under [[WP:CSD#F3|section F3 of the criteria for speedy deletion]], because it is an image licensed as "for non-commercial use only," "non-derivative use" or "used with permission," it has not been shown to comply with the limited standards for the use of [[Wikipedia:Non-free content|non-free content]]. [http://mail.wikimedia.org/pipermail/wikien-l/2005-May/023760.html], and it was either uploaded on or after 2005-05-19, or is not used in any articles. If you agree with the deletion, there is no need to do anything. If, however, you believe that this image may be retained on Wikipedia under one of the [[Wikipedia:Image copyright tags|permitted conditions]] then: * state clearly the source of the image. If it has been copied from elsewhere on the web you should provide links to: the image itself, the page which uses it and the page which contains the license conditions. * add the relevant [[Wikipedia:Image copyright tags|copyright tag]]. If you think this page should not be deleted for this reason, you may '''contest the nomination''' by [[:ಚಿತ್ರ:Mayankag.jpg|visiting the page]] and clicking the button labelled "Contest this speedy deletion". This will give you the opportunity to explain why you believe the page should not be deleted. However, be aware that once a page is tagged for speedy deletion, it may be deleted without delay. Please do not remove the speedy deletion tag from the page yourself, but do not hesitate to add information in line with [[Wikipedia:List of policies|Wikipedia's policies and guidelines]]. If the page is deleted, and you wish to retrieve the deleted material for future reference or improvement, then please contact the {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%3AMayankag.jpg|deleting administrator}}, or if you have already done so, you can place a request [[WP:RFUD|here]]. <!-- Template:Db-noncom-notice --> <!-- Template:Db-csd-notice-custom --> <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೧:೨೪, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೩ (IST) :ನಮಸ್ಕಾರ, :ಇದರ ಪರವಾನಗಿ ಮಾಹಿತಿ ಬದಲಿಸುವುದು ಹೇಗೆ? [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೩೨, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೩ (IST) == ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ ಬಗ್ಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಸ್ಪರ್ದೆ ಆಹ್ವಾನ == <div style="border: solid 1px #333; border-radius: 0.2em; box-shadow: 0 4px 4px #999; margin-bottom: 1.5em; display: table; width: 100%; height: 100px; line-height: 1.2; text-align: center; cursor: pointer;"> <p style="font-size: 1.4em;">[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೩|'''ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ''']] ಬಗ್ಗೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬರವಣಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್ಲೋರ್ (WLF) ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಅಭಿಯಾನದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಪರ್ದೆ 1 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023ರಿಂದ 31 ಮಾರ್ಚ್ 2023 ವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.</p> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive">[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ_ಮತ್ತು_ಜಾನಪದ_೨೦೨೩|<span style="color:white">ಬಾಗವಹಿಸಲು ಈ ಪುಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡಿ..</span>]]</span> <div style="display: table-cell; vertical-align: middle;">[[ಚಿತ್ರ:Feminism_and_Folklore_banner.svg|250px|right]]</div></div> <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold; align:center;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> <!-- Message sent by User:~aanzx@knwiki using the list at https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:~aanzx/Active_user_list&oldid=1149743 --> ==Non-free rationale for ಚಿತ್ರ:Chandra-Shekhar.jpeg== [[File:Copyright-problem.svg|64px|left|alt=|link=]] Thanks for uploading or contributing to '''[[:ಚಿತ್ರ:Chandra-Shekhar.jpeg]]'''. I notice the file page specifies that the file is being used under [[WP:NFCC|non-free content criteria]], but there is not a suitable explanation or rationale as to why each specific use in Wikipedia is acceptable. Please go to [[:ಚಿತ್ರ:Chandra-Shekhar.jpeg|the file description page]], and edit it to include a [[Wikipedia:Non-free use rationale guideline|non-free rationale]]. If you have uploaded other non-free media, consider checking that you have specified the non-free rationale on those pages too. You can find a list of 'file' pages you have edited by clicking on the "[[Special:Contributions/Mahaveer Indra|my contributions]]" link (it is located at the very top of any Wikipedia page when you are logged in), and then selecting "File" from the dropdown box. Note that any non-free media lacking such an explanation will be deleted one week after they have been tagged, as described on [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion#Images.2FMedia|criteria for speedy deletion]]. If the file is already gone, you can still make a [[Wikipedia:Requests for undeletion|request for undeletion]] and ask for a chance to fix the problem.<!-- Template:You can request undeletion --> If you have any questions, please ask them at the [[Wikipedia:media copyright questions|Media copyright questions page]]. Thank you.<!-- Template:Di-no fair use rationale-notice --> <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೦೨:೫೦, ೧೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Revert: [[ಪಾಂಡಿಚೆರಿ ನಗರ]] == ನಾವು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪುಟಗಳನ್ನು ಅಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ/ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನಿಖರವಾದ ಹೆಸರಿಗೆ ಮರುನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತೇವೆ, ಅದ್ದರಿಂದ ನಾನು [[ಪಾಂಡಿಚೆರಿ ನಗರ]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ನೀವು ಮಾಡಿದ ಸಂಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿದ್ದೇನೆ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೧೯, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) 8fl4dfmuib3wzpqj4qosc5bqdteihb8 1383945 1383919 2026-08-23T02:03:27Z Mahaveer Indra 34672 /* Revert: ಪಾಂಡಿಚೆರಿ ನಗರ */ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ 1383945 wikitext text/x-wiki {{ಸುಸ್ವಾಗತ}}--[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|ಪವನಜ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pavanaja|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೩೨, ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ (UTC) ==ದಯೆಯಿಂದ ನನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ== ಹಾಯ್ ದಯೆಯಿಂದ ನನಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅಂದವಾಗಿ ಲೇಖನ ಬರೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ [[ಯೋಗೇಶ್ ದತ್ತಾತ್ರಯ ಗೋಸವಿ]] ಯೋಗೇಶ್ ಅವ್ರೆ, ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಅಂದವಾಗಿ ಲೇಖನ ಬರೆಯುವ ಪದ್ಧತಿ ಇಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ. ಯಾವ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ನೀವು ಬರೆಯುವ ಲೇಖನ ಬರೆಯುವಿರೋ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಬರೆಯಬೇಕು. ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಹೋಮ್‌ಪೇಜಿನಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ಬರೆಯುವ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿ ಇದೆ. ಈ ಕೊಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ ೦೨:೫೨, ೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೦ (UTC) == ಮುಂಬರುವ ಸಂಶೋಧನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯವನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ == ಆತ್ಮೀಯ {{ping|user:Mahaveer Indra}}, ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು! ಮುಂಬರುವ ಸಂಶೋಧನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯವನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ. ಈ ಅವಕಾಶದ ಕುರಿತು ಇನ್ನಷ್ಟು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು, [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_2i2sbUVQ4RcH7Bb ಕೆಲವು ಸರಳವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತರಿಸಿ]. ಚರ್ಚೆಯ ಸಮಯ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲು ನಾವು ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುವವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತೇವೆ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು, [[ಸದಸ್ಯ:BGerdemann (WMF)|BGerdemann (WMF)]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:BGerdemann (WMF)|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೩೩, ೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೦ (UTC) ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಸೇವೆಯ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಗುವುದು, ಅದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಗೌಪ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಡೇಟಾ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ, [https://drive.google.com/file/d/1ck7A3qq9Lz3lEjHoq4PYO-JJ8c7G6VVW/view ಸಮೀಕ್ಷೆ ಗೌಪ್ಯತೆ ಹೇಳಿಕೆ] ನೋಡಿ. == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೨, ೨೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> == ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಚುನಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಸಮುದ == ಫೆಬ್ರವರಿ 1 ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 14 ರ ನಡುವೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗೆ (ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಟ್ರಸ್ಟೀಸ್) ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುವಂತೆ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ 22 ಫೆಬ್ರವರಿ (ಸೋಮವಾರ) ಸಂಜೆ 3 ರಿಂದ 4:30 ರ ವರೆಗೆ ಸಭೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಒಳ್ಳೆಯದು. ಈ ಕೊಂಡಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸಭೆಗೆ ಹಾಜರಾಗಬಹುದು https://meet.google.com/pnd-sqdv-odw ಹಾಗೂ ನಿಮ್ಮ ಗೂಗಲ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಗೆ [https://calendar.google.com/event?action=TEMPLATE&tmeid=NDhoa2Y2b2hmcGs5Nm5qZHFwbThjNHFjNjgga2N2ZWxhZ2EtY3RyQHdpa2ltZWRpYS5vcmc&tmsrc=kcvelaga-ctr%40wikimedia.org ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು]. [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], ೧೫:೧೬, ೨೦ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೨೧ (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Kannada_and_Tulu_volunteers&oldid=21133101 --> == ಮೇ ೨೧ == ಸರ್, ಇತ್ತೀಚಿನ ನಿಮ್ಮ ಹೊಸ ಟೆಂಪ್ಲೆಟ್ Holy Temples of coastal Karnataka ನೋಡಿದೆ. Holy ಪದ ಅನಗತ್ಯ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. Temples of coastal Karnataka would be better ಅನ್ಸುತ್ತೆ. ಪುನಃ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದೇ ನೋಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:NinadMysuru|NinadMysuru]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:NinadMysuru|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೦೭, ೧ ಮೇ ೨೦೨೧ (UTC) [[ಸದಸ್ಯ:NinadMysuru]] ಆ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಈ ಮೊದಲೇ ಇಂಗ್ಲೀಷಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಇದ್ದದ್ದನ್ನು ಹಾಗೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಕನ್ನಡೀಕರಿಸಿದೆ ಅಷ್ಟೆ.<br> [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೦೯, ೧ ಮೇ ೨೦೨೧ (UTC) [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೩೧, ೨೧ ಮೇ ೨೦೨೧ (UTC) == 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters == Greetings, The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]]. You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool]. [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೩, ೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ (UTC) <small>''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''</small> <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21669859 --> == [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities == Hello, As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. An <u>event for community members to know and interact with the candidates</u> is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows: *Date: 31 July 2021 (Saturday) *Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time] :*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm :*India & Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm :*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm :*Pakistan & Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm * Live interpretation is being provided in Hindi. *'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form] For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]]. Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], ೦೬:೩೪, ೨೩ ಜುಲೈ ೨೦೨೧ (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21774789 --> == ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್ 2021ರ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಟ್ರಸ್ಟೀಸ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ಮರೆಯಬೇಡಿ == ಆತ್ಮೀಯ Mahaveer Indra, ನೀವು ಈ ಇಮೇಲ್ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಯಾಕೆಂದರೆ, ನೀವು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ 2021ರ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಟ್ರಸ್ಟೀಸ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ಈ ಚುನಾವಣೆಯು ಆಗಸ್ಟ್ 18, 2021ರಂದು ಶುರುವಾಗಿದ್ದು, ಆಗಸ್ಟ್ 31, 2021ಕ್ಕೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ತರಹದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಅನ್ನು ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಟ್ರಸ್ಟೀಸ್ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬೋರ್ಡ್, ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ನಿರ್ಣಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಘಟಕವಾಗಿದೆ. [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಟ್ರಸ್ಟೀಸ್ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ತಿಳಿಯಿರಿ]]. ಈ ವರ್ಷ, ಸಮುದಾಯ ಮತದಾನದ ಮೂಲಕ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಾನಗಳ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆರಿಸಬೇಕಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ 19 ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಈ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|2021ರ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಟ್ರಸ್ಟೀಸ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ತಿಳಿಯಿರಿ]]. ನಮ್ಮ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ 70,000 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಮತದಾನ ಮಾಡುವಂತೆ ಕೋರಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ನೀವೂ ಒಬ್ಬರು! ಆಗಸ್ಟ್ 31ರ 23:59 UTC ತನಕ ಮಾತ್ರವೇ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. *[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''ಈ ಕೂಡಲೇ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟದಲ್ಲಿರುವ SecurePollನಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿ''']]. ನೀವು ಈಗಾಗಲೇ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದರೆ, ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಇಮೇಲನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಳಿ ಎಷ್ಟೇ ಖಾತೆಗಳಿದ್ದರೂ, ಒಂದು ಸಲ ಮಾತ್ರವೇ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು. [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ಈ ಚುನಾವಣೆ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಿರಿ]]. [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೪೭, ೨೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೧ (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21946184 --> ==ಮುಖಪುಟದ 'ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ' ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ವಿಷಯ ಸೇರಿಸುವ ಮುನ್ನ == ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ * ಒಮ್ಮೆಗೆ '''೫ ಸುದ್ದಿಗಳು''' (ಮಾತ್ರ) ಇರಲಿ. * ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾದರೂ ಪದವು ವಿಕಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪುಟಕ್ಕೆ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿರಬೇಕು * ಕೊಂಡಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಸುದ್ದಿಯ ವಿಷಯ ವಸ್ತು ಆಗಿರಲೇಬೇಕು. * ವಿಭಾಗದ ಒಂದು ಸುದ್ದಿಯು ಚಿತ್ರ ಒಂದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಲೇಬೇಕು. * ನೀವು ಸೇರಿಸಲಿಚ್ಚಿಸುವ ಸುದ್ದಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿಕಿ ಪುಟ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಮೊದಲು ಅದನ್ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ. ಈ ಎಲ್ಲ ನಿಯಮಗಳು ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಮುಖ ಪುಟವನ್ನು ಚೆಂದವಾಗಿಡಲು. ಇದನ್ನು ಇನ್ಮುಂದೆ ಪಾಲಿಸುತ್ತೀರೆಂದು ನಂಬಿದ್ದೇವೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ/ Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೨೧, ೧೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ (UTC) == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೫೫, ೧೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ == {| style="background-color: #FFFF00; border: 1px solid #fceb92;border-style:solid; border-width:6px; border-color:#bca9f5; style:{{corners}}" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:The gate to Udupi Town.jpg|The_gate_to_Udupi_Town]|225px]] |style="font-size: large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.00;" | '''ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ''' |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wikimedia logo family complete-2013.svg|130px|alt="Wikidata"]] |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರ ಭೌತಿಕ ಸಮ್ಮಿಲನವನ್ನು '''ಜನವರಿ ೨೨,೨೦೨೩ರಂದು ಉಡುಪಿ'''ಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮಿಲನದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಯಾವುದೇ ವಿಕಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲ ಸಂಪಾದಕರಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶವಿದ್ದು ಬಹಳ ಸಮಯದ ನಂತರ ಎಲ್ಲರ ಭೇಟಿಯು ಒಂದು ಉಲ್ಲಾಸದಾಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮರುಚೈತನ್ಯ ತಂದುಕೊಡಬಹುದೆಂಬ ಆಶಾಭಾವನೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಳೆ ಹೊಸ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರ ಸಮಾಗಮವು ಜ್ಞಾನದ ಹಂಚಿಕೆಗೆ, ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ವೇದಿಕೆಯಾಗುವ ವಿಶ್ವಾಸವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಸಮುದಾಯದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪಾದಕರು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಗೊಳಿಸೋಣ. ಎಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಸ್ವಾಗತ. '''ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ನೊಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸಮ್ಮಿಲನ/ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡಿ.''' |} {{clear}} ---- ಈ ಸಂದೇಶ [[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ]] ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಕಳಿಸಲಾಗಿದೆ. <div style="border-bottom: 2px solid red; border-top: 2px solid yellow; border-radius: 40px 0px 40px 0px; padding: 0px 5px; font-weight:bold; letter-spacing: 1.5px; text-align: center;"> <br /> ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಶುಭಾಶಯಗಳು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span>೧೪:೩೭, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) <br /> </div> <!-- Message sent by User:~aanzx@knwiki using the list at https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:~aanzx/Active_user_list&oldid=1143808 --> ==[[Wikipedia:Criteria for speedy deletion|Speedy deletion]] nomination of [[:ಚಿತ್ರ:Mayankag.jpg]]== [[File:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]] A tag has been placed on [[:ಚಿತ್ರ:Mayankag.jpg]] requesting that it be speedily deleted from Wikipedia. This has been done under [[WP:CSD#F3|section F3 of the criteria for speedy deletion]], because it is an image licensed as "for non-commercial use only," "non-derivative use" or "used with permission," it has not been shown to comply with the limited standards for the use of [[Wikipedia:Non-free content|non-free content]]. [http://mail.wikimedia.org/pipermail/wikien-l/2005-May/023760.html], and it was either uploaded on or after 2005-05-19, or is not used in any articles. If you agree with the deletion, there is no need to do anything. If, however, you believe that this image may be retained on Wikipedia under one of the [[Wikipedia:Image copyright tags|permitted conditions]] then: * state clearly the source of the image. If it has been copied from elsewhere on the web you should provide links to: the image itself, the page which uses it and the page which contains the license conditions. * add the relevant [[Wikipedia:Image copyright tags|copyright tag]]. If you think this page should not be deleted for this reason, you may '''contest the nomination''' by [[:ಚಿತ್ರ:Mayankag.jpg|visiting the page]] and clicking the button labelled "Contest this speedy deletion". This will give you the opportunity to explain why you believe the page should not be deleted. However, be aware that once a page is tagged for speedy deletion, it may be deleted without delay. Please do not remove the speedy deletion tag from the page yourself, but do not hesitate to add information in line with [[Wikipedia:List of policies|Wikipedia's policies and guidelines]]. If the page is deleted, and you wish to retrieve the deleted material for future reference or improvement, then please contact the {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%3AMayankag.jpg|deleting administrator}}, or if you have already done so, you can place a request [[WP:RFUD|here]]. <!-- Template:Db-noncom-notice --> <!-- Template:Db-csd-notice-custom --> <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೧:೨೪, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೩ (IST) :ನಮಸ್ಕಾರ, :ಇದರ ಪರವಾನಗಿ ಮಾಹಿತಿ ಬದಲಿಸುವುದು ಹೇಗೆ? [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೩೨, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೩ (IST) == ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ ಬಗ್ಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಸ್ಪರ್ದೆ ಆಹ್ವಾನ == <div style="border: solid 1px #333; border-radius: 0.2em; box-shadow: 0 4px 4px #999; margin-bottom: 1.5em; display: table; width: 100%; height: 100px; line-height: 1.2; text-align: center; cursor: pointer;"> <p style="font-size: 1.4em;">[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೩|'''ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ''']] ಬಗ್ಗೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬರವಣಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್ಲೋರ್ (WLF) ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಅಭಿಯಾನದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಪರ್ದೆ 1 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023ರಿಂದ 31 ಮಾರ್ಚ್ 2023 ವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.</p> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive">[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ_ಮತ್ತು_ಜಾನಪದ_೨೦೨೩|<span style="color:white">ಬಾಗವಹಿಸಲು ಈ ಪುಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡಿ..</span>]]</span> <div style="display: table-cell; vertical-align: middle;">[[ಚಿತ್ರ:Feminism_and_Folklore_banner.svg|250px|right]]</div></div> <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold; align:center;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> <!-- Message sent by User:~aanzx@knwiki using the list at https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:~aanzx/Active_user_list&oldid=1149743 --> ==Non-free rationale for ಚಿತ್ರ:Chandra-Shekhar.jpeg== [[File:Copyright-problem.svg|64px|left|alt=|link=]] Thanks for uploading or contributing to '''[[:ಚಿತ್ರ:Chandra-Shekhar.jpeg]]'''. I notice the file page specifies that the file is being used under [[WP:NFCC|non-free content criteria]], but there is not a suitable explanation or rationale as to why each specific use in Wikipedia is acceptable. Please go to [[:ಚಿತ್ರ:Chandra-Shekhar.jpeg|the file description page]], and edit it to include a [[Wikipedia:Non-free use rationale guideline|non-free rationale]]. If you have uploaded other non-free media, consider checking that you have specified the non-free rationale on those pages too. You can find a list of 'file' pages you have edited by clicking on the "[[Special:Contributions/Mahaveer Indra|my contributions]]" link (it is located at the very top of any Wikipedia page when you are logged in), and then selecting "File" from the dropdown box. Note that any non-free media lacking such an explanation will be deleted one week after they have been tagged, as described on [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion#Images.2FMedia|criteria for speedy deletion]]. If the file is already gone, you can still make a [[Wikipedia:Requests for undeletion|request for undeletion]] and ask for a chance to fix the problem.<!-- Template:You can request undeletion --> If you have any questions, please ask them at the [[Wikipedia:media copyright questions|Media copyright questions page]]. Thank you.<!-- Template:Di-no fair use rationale-notice --> <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೦೨:೫೦, ೧೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Revert: [[ಪಾಂಡಿಚೆರಿ ನಗರ]] == ನಾವು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪುಟಗಳನ್ನು ಅಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ/ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನಿಖರವಾದ ಹೆಸರಿಗೆ ಮರುನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತೇವೆ, ಅದ್ದರಿಂದ ನಾನು [[ಪಾಂಡಿಚೆರಿ ನಗರ]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ನೀವು ಮಾಡಿದ ಸಂಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿದ್ದೇನೆ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೧೯, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) :ಸರಿ ಒಕೆ [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೩೩, ೨೩ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) pqww0b41gv75wwppr0myh7hg5yzhbjy 10 100199 1383874 846092 2026-07-11T20:43:54Z en>Jonesey95 0 Fix [[Special:LintErrors|Linter]] errors by matching if statements. 1383874 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Pie chart/styles.css"/> {{#ifeq:{{{thumb|<includeonly>right</includeonly><noinclude>none</noinclude>}}}|none| |<div class="pie-thumb thumb t{{#switch:{{{thumb|right}}}|left=left|right=right|right}}" {{#iferror: {{#expr: {{{thumb-size|}}} > 1 }} | | style="width:{{{thumb-size|}}}px" }} ><div class="thumbinner"> }}{{#invoke:Piechart|pie|1={{#if:{{{value1|}}} |<!-- enum-values mode -->{{#invoke:Piechart|parseEnumParams}} |<!-- JSON mode -->{{{1|<noinclude>[ {"label": "villages: $v", "value": 45}, {"label": "cities: $v"}, ]</noinclude>}}} }} | meta = <includeonly>{{#invoke:Piechart|parseMetaParams}}</includeonly> <noinclude> { "legend": true, } </noinclude> }}{{#ifeq:{{{thumb|<includeonly>right</includeonly><noinclude>none</noinclude>}}}|none| |</div></div> }}<noinclude> {{documentation}} <!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata. --> </noinclude> 2wjjyvfpja752fz5bxug4n6hjt8qn86 1383875 1383874 2026-08-22T15:29:05Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Pie_chart]] 1383874 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Pie chart/styles.css"/> {{#ifeq:{{{thumb|<includeonly>right</includeonly><noinclude>none</noinclude>}}}|none| |<div class="pie-thumb thumb t{{#switch:{{{thumb|right}}}|left=left|right=right|right}}" {{#iferror: {{#expr: {{{thumb-size|}}} > 1 }} | | style="width:{{{thumb-size|}}}px" }} ><div class="thumbinner"> }}{{#invoke:Piechart|pie|1={{#if:{{{value1|}}} |<!-- enum-values mode -->{{#invoke:Piechart|parseEnumParams}} |<!-- JSON mode -->{{{1|<noinclude>[ {"label": "villages: $v", "value": 45}, {"label": "cities: $v"}, ]</noinclude>}}} }} | meta = <includeonly>{{#invoke:Piechart|parseMetaParams}}</includeonly> <noinclude> { "legend": true, } </noinclude> }}{{#ifeq:{{{thumb|<includeonly>right</includeonly><noinclude>none</noinclude>}}}|none| |</div></div> }}<noinclude> {{documentation}} <!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata. --> </noinclude> 2wjjyvfpja752fz5bxug4n6hjt8qn86 10 100200 1383880 1075761 2026-01-25T19:36:12Z en>Nux 0 /* TemplateData */ precision = Percentage number formatting precision (number of digits). 1383880 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} {{lua|Module:Piechart}} {{Uses TemplateStyles|Template:Pie chart/styles.css}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> This template draws [[pie chart]]s with [[HTML]], [[CSS]], and a [[Wikipedia:Lua|Lua module]]. It can accept data formatted as: * Enumerated values: <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>|value1=123 |value2=456</syntaxhighlight> (classic) or * A simple [[Array (data type)|array]]: <syntaxhighlight lang="javascript" inline>|1=[{"value":123, "value":456}]</syntaxhighlight> (easy to re-order) == Usage == This template offers several different ways to draw pie charts. It can accept data as enumerated parameters (like many templates do). It can also accept data as an array. When placing the pie chart, the template can "float" it to either side of the body text (how image thumbnails are positioned). It can also place the chart as body content (how most tables are positioned). ===Thumb (floating) === By default, the template generates charts as floating thumbnails. ====Enumerated parameters==== {{Pie chart | radius = 100 | caption = Default colors | label1 = {{#invoke:Piechart|color|1}} | value1 = 7.7 | label2 = {{#invoke:Piechart|color|2}} | value2 = 7.7 | label3 = {{#invoke:Piechart|color|3}} | value3 = 7.7 | label4 = {{#invoke:Piechart|color|4}} | value4 = 7.7 | label5 = {{#invoke:Piechart|color|5}} | value5 = 7.7 | label6 = {{#invoke:Piechart|color|6}} | value6 = 7.7 | label7 = {{#invoke:Piechart|color|7}} | value7 = 7.7 | label8 = {{#invoke:Piechart|color|8}} | value8 = 7.7 | label9 = {{#invoke:Piechart|color|9}} | value9 = 7.7 | label10 = {{#invoke:Piechart|color|10}} | value10 = 7.7 | label11 = {{#invoke:Piechart|color|11}} | value11 = 7.7 | label12 = {{#invoke:Piechart|color|12}} | value12 = 7.7 | other-label = other: {{#invoke:Piechart|color|-1}} | other = y }} The labels, values, and colors of slices may be specified. All the parameters for six slices are included in the example below. To add more slices, copy the code for an existing line and change the digit at the end of each parameter's name. Order the values by size, from largest to smallest. This will order the chart's slices in a clockwise direction, with the largest slice at 12 o'clock. <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Pie chart | thumb = | radius = | caption= | footer = | label1 = | value1 = | color1 = | label2 = | value2 = | color2 = | label3 = | value3 = | color3 = | label4 = | value4 = | color4 = | label5 = | value5 = | color5 = | other = | other-color = | other-label = }} </syntaxhighlight> ====Enumerated values==== * {{para|other}}: If any value is given (even "0" or "no"), an "Other" item will appear in the legend, corresponding to the final slice that makes the values add up to 100.<ref>If the total of all values is greater than 100%, no final slice will be added, and "other" will not be added to the legend even if it is specified, as it would not correspond to any aspect of the visible chart.</ref> * {{para|other-color}}: Specify a color to override the default white for the "Other" slice.<ref>[[Web colors]] can be specified by name or hex value.</ref> * {{para|other-label}}: Give a name to override the default text from "Other" to any string. * {{para|label''N''}}: This string of text appears in the legend entry for each slice. Omitting it will cause a legend to be automatically generated. * {{para|value''N''}}: This should be the percentage that the slice represents or an actual value. Use {{para|autoscale|true}} to automatically scale values to a percentage of the total. Values that add up to more than 100 will be scaled down automatically. * {{para|color''N''}}: Each slice can have a [[Web colors|CSS color code or name]]. If omitted, the default color palette will be used. The default color palette is designed with [[accessibility]] and printing in mind. Even though you could use as many values and labels as you want, at some point values will be too small to be readable. Values less than 1% don't make much sense. You could change the radius, but ultimately you should just use a wikitable instead. Pie chart should typically only have 2-10 values and the "Other" value. ====Common parameters==== * {{para|thumb}}: By default the chart is floated to the <code>right</code> of the body content, as with image files. To make the chart appear on the left side specify {{para|thumb|left}}. To place the chart as body content (similar to how tables are placed by default), specify {{para|thumb|none}}. * {{para|radius}} You can specify a desired radius in pixels. Do not include a "px" suffix. The chart defaults to {{para|radius|100}}. * {{para|caption}}: The caption is a string of wikitext displayed above the legend. * {{para|footer}}: The footer is a string of wikitext displayed below the legend. * {{anchor|param--autoscale}} {{para|autoscale|true}}:<ref name="trueish">Instead of <code>true</code>, you can use <code>yes</code>, <code>on</code>, or <code>1</code>.</ref> This means that the sum of values will be automatically scaled to 100%. So for values: 5, 15, the slices will be "5 (25%)" and "15 (75%)". If the total is over 100, this defaults to true. * {{para|legend|true}}:<ref name="trueish"/> A legend will be added. Defaults to true if thumb is used. * {{para|direction}}: When the chart is positioned as body content, this parameter changes the placement of the legend. Possible values are: ** <code>row</code>: the order is a list, chart (default for thumb=none); ** <code>row-reverse</code>: the reverse order, i.e., chart, list; ** <code>column</code>: column arrangement (vertical); ** <code>column-reverse</code>: column arrangement, reversed (chart on top; default for thumb=right/left). * {{para|width}}: In most cases, you probably don't want to use this. It changes the width of the box. Normally, the box will be automatically scaled (for thumb=right or thumb=left, to pie radius; for thumb=none, to full available width). ====Array of values==== The template can also accept a [[JSON]] array of data, labels, and colors in the first unnamed parameter or {{para|1}}. An array is more strict in how the data must be formatted, but offers extra flexibility because you can easily rearrange the rows. This can simplify charts where the values will be frequently updated. It also simplifies the process of syncing charts across multiple articles or wikis. * {{para|1|[]}}: This parameter holds an array of all values for a chart. Each value can have a label and color. ** just value: <syntaxhighlight lang="json" inline>{"value": 1},</syntaxhighlight> ** value and a label: <syntaxhighlight lang="json" inline>{"label": "drinks", "value": 1},</syntaxhighlight> ** with custom color: <syntaxhighlight lang="json" inline>{"label": "drinks", "value": 1, "color":"#ccf"}</syntaxhighlight>, * To specify other: ** you just add braces to the end of the array of values <code>{}</code> (this will mean the value is to be calculated automatically); ** you can add a label <syntaxhighlight lang="json" inline>{"label": "other citizens"}</syntaxhighlight>; ** you can add a custom color <syntaxhighlight lang="json" inline>{"label": "other citizens", "color": "silver"}</syntaxhighlight>. In the example below, the same lines of text are used to create charts arranged from most to least and from least to most. Only the order has changed: {| |- !scope=col style=text-align:left|Most to least !scope=col style=text-align:right|Least to most |- |{{Pie chart |[ {"label": "sweets", "value": 5, "color":"darkred"}, {"label": "sandwiches", "value": 3, "color":"wheat"}, {"label": "cookies", "value": 2, "color":"goldenrod"}, {"label": "drinks", "value": 1, "color":"#ccf"}, ] | autoscale = true | legend = true | thumb = left | radius = 100 | caption= Large to small<ref>References should work fine in captions</ref> | footer = }} |{{Pie chart |[ {"label": "drinks", "value": 1, "color":"#ccf"}, {"label": "cookies", "value": 2, "color":"goldenrod"}, {"label": "sandwiches", "value": 3, "color":"wheat"}, {"label": "sweets", "value": 5, "color":"darkred"}, ] | autoscale = true | legend = true | thumb = right | radius = 100 | caption= Small to large<ref>References should work fine in captions</ref> | footer = }} |- |<syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Pie chart |[ {"label": "sweets", "value": 5, "color":"darkred"}, {"label": "sandwiches", "value": 3, "color":"wheat"}, {"label": "cookies", "value": 2, "color":"goldenrod"}, {"label": "drinks", "value": 1, "color":"#ccf"}, ] | autoscale = true | legend = true | thumb = left | radius = 100 | caption= Large to small<ref>References should work fine in captions</ref> | footer = }} </syntaxhighlight> |<syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Pie chart |[ {"label": "drinks", "value": 1, "color":"#ccf"}, {"label": "cookies", "value": 2, "color":"goldenrod"}, {"label": "sandwiches", "value": 3, "color":"wheat"}, {"label": "sweets", "value": 5, "color":"darkred"}, ] | autoscale = true | legend = true | thumb = right | radius = 100 | caption= Small to large<ref>References should work fine in captions</ref> | footer = }} </syntaxhighlight> |- |} ===Body content=== Pie charts can also be positioned as body content. This is how most table are positioned in articles. ==== Minimal ==== The smallest possible definition of a graph that makes sense is below. <div style="display:flex; align-items: flex-start; gap: 1em"> {{Pie chart| [ {"value":25}, {} ] |thumb=none}} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Pie chart| [ {"value":25}, {} ] |thumb=none}} </syntaxhighlight> </div> ==== Labels with formatted value ==== You can add labels to values as shown below. <div style="display:flex; align-items: flex-start; gap: 1em"> {{Pie chart | [ {"value":25, "label": "town"}, {"label": "city"}, ] |thumb=none |legend=true }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Pie chart | [ {"value":25, "label": "town"}, {"label": "city"}, ] |thumb=none |legend=true }} </syntaxhighlight> </div> Note that a formatted value is added to each label. See how the value adapts when large values are auto-scaled: <div style="display:flex; align-items: flex-start; gap: 1em"> {{Pie chart | [ {"value":2500, "label": "town"}, {"value":7500, "label": "city"}, ] |thumb=none |legend=true |autoscale=true }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Pie chart | [ {"value":2500, "label": "town"}, {"value":7500, "label": "city"}, ] |thumb=none |legend=true |autoscale=true }} </syntaxhighlight> </div> ==== Labels and advanced formatting templates ==== As shown above, a typical label: "Abc" will result in: * "Abc: 23%" — when values are percentages (and sum up to 100) * "Abc: 123,456,789 (23%)" — when values are auto-scaled ====Label format==== One can use <code>labelformat</code> option for formatting labels of all items. In most cases, the default format is the best choice as it automatically adapts to different contexts and makes chart more uniform. {| class="wikitable" ! Name !! Example usage !! Example render !! Notes |- | $label || "$label - $value" || "Abc - 123" || In most case you will want to use $label with other variables. |- | $value || "$label - $value" || "Abc - 123" || "123" is just a value, but thousand separators will be added for larger numbers. |- | $percent || "($percent) $label" || "(10.5%) Abc" || Using $percent makes most sense when autoscale is on. |- | $percent with $value || "($percent) $label: $value mln" || "(10.5%) Abc: 123 mln" || Using $value explicitly allows you to easily add units (like "mln"). |- | $auto || "$label: $auto" || "Abc: 123 (10.5%)" || This specific format is actually default. |} ====Label format examples==== Example of '''adding units in format''' (note <code>$value</code> in label and <code>autoscale=true</code>): <div style="display:flex; align-items: flex-start; gap: 1em; flex-wrap: wrap"> <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Pie chart |1= [ {"value":600, "label": "Flour"}, {"value":300, "label": "Milk"}, {"value":120, "label": "Butter"}, {"value":100, "label": "Egg powder"}, {"value":80, "label": "Sugar"}, ] |labelformat=$label $value g |thumb=none |legend=true |autoscale=true }} </syntaxhighlight> {{Pie chart |1= [ {"value":600, "label": "Flour"}, {"value":300, "label": "Milk"}, {"value":120, "label": "Butter"}, {"value":100, "label": "Egg powder"}, {"value":80, "label": "Sugar"}, ] |labelformat=$label $value g |thumb=none |legend=true |autoscale=true }} </div> Example of '''showing precision of data''': <div style="display:flex; align-items: flex-start; gap: 1em; flex-wrap: wrap"> <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Pie chart |1= [ {"value":500, "label": "Cappuccino"}, {"value":420, "label": "Latte"}, {"value":280, "label": "Espresso"}, {"value":160, "label": "Tea"}, {"value":90, "label": "Pastries"}, ] |labelformat=($percent) $label: $value ± 5 |thumb=none |legend=true |autoscale=true }} </syntaxhighlight> {{Pie chart |1= [ {"value":500, "label": "Cappuccino"}, {"value":420, "label": "Latte"}, {"value":280, "label": "Espresso"}, {"value":160, "label": "Tea"}, {"value":90, "label": "Pastries"}, ] |labelformat=($percent) $label: $value ± 5 |thumb=none |legend=true |autoscale=true }} </div> ====Legend position==== When drawing the chart as body content, the legend is positioned to the left of the chart by default. You can change the display position using the {{para|direction}} parameter. Possible values include: {| class="wikitable" style="padding=3em;" |+ Using "direction" to position the legend !scope=col|Direction !scope=col|Example |- ! scope=row style=text-align:left|{{para|direction|row}} (default){{pb}}The legend is to the left of the chart. |{{Pie chart|direction=row |[ {"label": "cookies", "value": 2, "color":"goldenrod"}, {"label": "drinks", "value": 1, "color":"#ccf"}, {"label": "sweets", "value": 5, "color":"darkred"}, {"label": "sandwiches", "value": 3, "color":"wheat"} ] |thumb=none |meta={"autoscale":true, "legend":true} }} |- ! scope=row style=text-align:left|{{para|direction|row-reverse}} (reverse order){{pb}}The legend is to right of the chart. |{{Pie chart|direction=row-reverse |[ {"label": "cookies", "value": 2, "color":"goldenrod"}, {"label": "drinks", "value": 1, "color":"#ccf"}, {"label": "sweets", "value": 5, "color":"darkred"}, {"label": "sandwiches", "value": 3, "color":"wheat"} ] |thumb=none |meta={"autoscale":true, "legend":true} }} |- ! scope=row style=text-align:left|{{para|direction|column}} (vertical){{pb}}The legend is above the chart. |{{Pie chart|direction=column| [ {"label": "cookies", "value": 2, "color":"goldenrod"}, {"label": "drinks", "value": 1, "color":"#ccf"}, {"label": "sweets", "value": 5, "color":"darkred"}, {"label": "sandwiches", "value": 3, "color":"wheat"} ] |thumb=none |meta={"autoscale":true, "legend":true} }} |- ! scope=row style=text-align:left|{{para|direction|column-reverse}} (vertical, reversed){{pb}}The legend is below the chart. ||{{Pie chart|direction=column-reverse| [ {"label": "cookies", "value": 2, "color":"goldenrod"}, {"label": "drinks", "value": 1, "color":"#ccf"}, {"label": "sweets", "value": 5, "color":"darkred"}, {"label": "sandwiches", "value": 3, "color":"wheat"} ] |thumb=none |meta={"autoscale":true, "legend":true} }} |- |} == More examples == The following code generates the pie chart shown at right. Note that the default chart size and colors are used. {{Pie chart |value1 = 1 |value2 = 2 |value3 = 3 |value4 = 4 |value5 = 5 |value6 = 6 |autoscale = true }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Pie chart |value1 = 1 |value2 = 2 |value3 = 3 |value4 = 4 |value5 = 5 |value6 = 6 |autoscale = true }} </syntaxhighlight> Here's a more real-world example with custom colors. {{Pie chart | caption= [[Religion in the Czech Republic]] in 2001. | label1 = [[Atheist]]s and [[agnostic]]s | value1 = 59 | color1 = darkgreen | label2 = [[Catholic]]s | value2 = 26.8 | color2 = brown | label3 = [[Protestant]]s | value3 = 2.5 | color3 = #08f | other = yes | other-color = silver }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Pie chart | caption= [[Religion in the Czech Republic]] in 2001. | label1 = [[Atheist]]s and [[agnostic]]s | value1 = 59 | color1 = darkgreen | label2 = [[Catholic]]s | value2 = 26.8 | color2 = brown | label3 = [[Protestant]]s | value3 = 2.5 | color3 = #08f | other = yes | other-color = silver }} </syntaxhighlight> == Limitations == * Some browsers might have problems with [[Spatial anti-aliasing|anti-aliasing]] borders properly, so the lines might be a bit jagged. * Due to how the graphing is implemented, it is not possible to save a copy of the chart using the browser's "Save Image" function (however, a [[screenshot]] can be taken). * The default color palette is limited to 12 colors. It will loop, but a [[Help:Table|wikitable]] is more readable than a pie chart with too many slices. == Warnings and errors == Some warnings are shown in the preview when the data supplied is invalid or suspicious. ;Script warning&colon; pie chart&colon; Σ (value) = <span title="example sum of values">102%</span> <span title="(first value ... last value)">(0.12 ... 45.6)</span> :The sum of the supplied values is a bit greater than 100%, which probably means some of them are invalid (the sum is close to 100%, but not close enough). The first and last values are there to help you locate the invalid chart. : Two possible ways to deal with this problem: :# Double-check the data provided — there might be significant rounding errors (or a typo). Check with the source of the data or re-calculate. :# If you are using raw quantities you might want to let the template calculate proper percentages, add <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>|autoscale=true</syntaxhighlight> to the template (see also: [[Template:Pie chart#param--autoscale]]). ;Script warning&colon; pie chart&colon; Value too small ↆ 0.0001% (label of this small value) :One of the values is extremely small — too small to be drawn. Consider combining such small values into an "other" category or grouping your data differently. ;Script warning&colon; pie chart&colon; Unknown variable (wrong format of your label)&colon; $valve :Indicates that an unknown variable was used in the label format. This might indicate a typo — for example, you may have meant to write <code>$value</code> but typed <code>$valve</code> instead. See also: [[Template:Pie chart#Label format]]. ==Notes== <references /> == TemplateData == {{template data header}} <templatedata>{ "params": { "1": { "suggested": true, "label": "Chart items", "description": "Array of chart items, each being a set of properties for a slice: value, label, and color. For most items, only \"value\" is required (for the last item, even value can be omitted). Colors can be omitted and will be assigned automatically. Instead of this parameter, you can also use \"value1\", \"label1\", \"color1\"...", "example": "{\"label\": \"sweets\", \"value\": 5, \"color\": \"darkred\"}", "type": "string" }, "labelformat": { "suggested": true, "description": "Format of values in JSON mode. $auto is resolved differently when auto-scaling is on.", "type": "line", "suggestedvalues": [ "$label: $auto", "$percent [$value]: $label" ], "default": "$label: $auto" }, "thumb": { "suggested": true, "description": "Specifies whether the chart is floated to the left or right, similar to an image.", "type": "line", "suggestedvalues": [ "right", "left", "none" ], "default": "right" }, "radius": { "description": "Specifies the radius of the pie chart in pixels. If omitted, the default is 100.", "type": "number" }, "width": { "description": "Specifies the box size in pixels. Remove this parameter to allow the size to adjust automatically (based on labels and graph size).", "type": "number" }, "autoscale": { "suggested": true, "description": "If set to true, the sum of values will be automatically scaled to 100%. Autoscale is always enabled when the sum of values exceeds 100.", "type": "line", "suggestedvalues": [ "true", "false" ], "default": "false" }, "legend": { "suggested": true, "description": "If set to true, a legend will be added. Defaults to true if the thumb parameter is used.", "type": "line", "suggestedvalues": [ "true", "false" ], "default": "true" }, "direction": { "description": "Determines the placement of the legend. The chart and legend can be arranged in a column or a row.", "type": "line", "suggestedvalues": [ "row", "row-reverse", "column", "column-reverse" ], "default": "column-reverse" }, "caption": { "description": "Specifies the chart's caption, which appears before the legend. Only use this parameter if the legend is enabled. The caption can contain references.", "type": "line" }, "footer": { "description": "Specifies the chart's footer, which appears after the legend. Only use this parameter if the legend is enabled.", "type": "line" }, "value1": { "description": "Value for the first item (used instead of the chart items array)." }, "label1": { "description": "Label for the first item (used instead of the chart items array)." }, "color1": { "description": "Color for the first item/slice (used instead of the chart items array)." }, "value2": {}, "value3": {}, "value4": {}, "value5": {}, "value6": {}, "value7": {}, "value8": {}, "value9": {}, "value10": {}, "label2": {}, "label3": {}, "label4": {}, "label5": {}, "label6": {}, "label7": {}, "label8": {}, "label9": {}, "label10": {}, "color2": {}, "color3": {}, "color4": {}, "color5": {}, "color6": {}, "color7": {}, "color8": {}, "color9": {}, "color10": {}, "other-label": {}, "other-color": {}, "other": {}, "precision": { "description": "Percentage number formatting precision (number of digits).", "type": "number", "suggestedvalues": [ "-1", "0", "1", "2" ], "default": "-1" } }, "description": "Template to create pie charts (proportionally divided circles). Note that values are approximate and may be automatically scaled to 100%.", "format": "block", "paramOrder": [ "1", "labelformat", "thumb", "legend", "direction", "autoscale", "precision", "caption", "footer", "radius", "width", "value1", "label1", "color1", "value2", "label2", "color2", "value3", "label3", "color3", "value4", "label4", "color4", "value5", "label5", "color5", "value6", "label6", "color6", "value7", "label7", "color7", "value8", "label8", "color8", "value9", "label9", "color9", "value10", "label10", "color10", "other-label", "other-color", "other" ] }</templatedata> == See also == * {{tl|Brick chart}} * {{tl|Composition bar}} * [[Module:Chart]] {{Graph, chart and plot templates}} <includeonly>{{Sandbox other| | <!-- CATEGORIES BELOW THIS LINE, PLEASE: --> [[Category:Chart, diagram and graph formatting and function templates]] }}</includeonly> d6sy43ijo2rcwdwwaez6gmso9ufh51q 1383881 1383880 2026-08-22T15:29:08Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Pie_chart/doc]] 1383880 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} {{lua|Module:Piechart}} {{Uses TemplateStyles|Template:Pie chart/styles.css}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> This template draws [[pie chart]]s with [[HTML]], [[CSS]], and a [[Wikipedia:Lua|Lua module]]. It can accept data formatted as: * Enumerated values: <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>|value1=123 |value2=456</syntaxhighlight> (classic) or * A simple [[Array (data type)|array]]: <syntaxhighlight lang="javascript" inline>|1=[{"value":123, "value":456}]</syntaxhighlight> (easy to re-order) == Usage == This template offers several different ways to draw pie charts. It can accept data as enumerated parameters (like many templates do). It can also accept data as an array. When placing the pie chart, the template can "float" it to either side of the body text (how image thumbnails are positioned). It can also place the chart as body content (how most tables are positioned). ===Thumb (floating) === By default, the template generates charts as floating thumbnails. ====Enumerated parameters==== {{Pie chart | radius = 100 | caption = Default colors | label1 = {{#invoke:Piechart|color|1}} | value1 = 7.7 | label2 = {{#invoke:Piechart|color|2}} | value2 = 7.7 | label3 = {{#invoke:Piechart|color|3}} | value3 = 7.7 | label4 = {{#invoke:Piechart|color|4}} | value4 = 7.7 | label5 = {{#invoke:Piechart|color|5}} | value5 = 7.7 | label6 = {{#invoke:Piechart|color|6}} | value6 = 7.7 | label7 = {{#invoke:Piechart|color|7}} | value7 = 7.7 | label8 = {{#invoke:Piechart|color|8}} | value8 = 7.7 | label9 = {{#invoke:Piechart|color|9}} | value9 = 7.7 | label10 = {{#invoke:Piechart|color|10}} | value10 = 7.7 | label11 = {{#invoke:Piechart|color|11}} | value11 = 7.7 | label12 = {{#invoke:Piechart|color|12}} | value12 = 7.7 | other-label = other: {{#invoke:Piechart|color|-1}} | other = y }} The labels, values, and colors of slices may be specified. All the parameters for six slices are included in the example below. To add more slices, copy the code for an existing line and change the digit at the end of each parameter's name. Order the values by size, from largest to smallest. This will order the chart's slices in a clockwise direction, with the largest slice at 12 o'clock. <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Pie chart | thumb = | radius = | caption= | footer = | label1 = | value1 = | color1 = | label2 = | value2 = | color2 = | label3 = | value3 = | color3 = | label4 = | value4 = | color4 = | label5 = | value5 = | color5 = | other = | other-color = | other-label = }} </syntaxhighlight> ====Enumerated values==== * {{para|other}}: If any value is given (even "0" or "no"), an "Other" item will appear in the legend, corresponding to the final slice that makes the values add up to 100.<ref>If the total of all values is greater than 100%, no final slice will be added, and "other" will not be added to the legend even if it is specified, as it would not correspond to any aspect of the visible chart.</ref> * {{para|other-color}}: Specify a color to override the default white for the "Other" slice.<ref>[[Web colors]] can be specified by name or hex value.</ref> * {{para|other-label}}: Give a name to override the default text from "Other" to any string. * {{para|label''N''}}: This string of text appears in the legend entry for each slice. Omitting it will cause a legend to be automatically generated. * {{para|value''N''}}: This should be the percentage that the slice represents or an actual value. Use {{para|autoscale|true}} to automatically scale values to a percentage of the total. Values that add up to more than 100 will be scaled down automatically. * {{para|color''N''}}: Each slice can have a [[Web colors|CSS color code or name]]. If omitted, the default color palette will be used. The default color palette is designed with [[accessibility]] and printing in mind. Even though you could use as many values and labels as you want, at some point values will be too small to be readable. Values less than 1% don't make much sense. You could change the radius, but ultimately you should just use a wikitable instead. Pie chart should typically only have 2-10 values and the "Other" value. ====Common parameters==== * {{para|thumb}}: By default the chart is floated to the <code>right</code> of the body content, as with image files. To make the chart appear on the left side specify {{para|thumb|left}}. To place the chart as body content (similar to how tables are placed by default), specify {{para|thumb|none}}. * {{para|radius}} You can specify a desired radius in pixels. Do not include a "px" suffix. The chart defaults to {{para|radius|100}}. * {{para|caption}}: The caption is a string of wikitext displayed above the legend. * {{para|footer}}: The footer is a string of wikitext displayed below the legend. * {{anchor|param--autoscale}} {{para|autoscale|true}}:<ref name="trueish">Instead of <code>true</code>, you can use <code>yes</code>, <code>on</code>, or <code>1</code>.</ref> This means that the sum of values will be automatically scaled to 100%. So for values: 5, 15, the slices will be "5 (25%)" and "15 (75%)". If the total is over 100, this defaults to true. * {{para|legend|true}}:<ref name="trueish"/> A legend will be added. Defaults to true if thumb is used. * {{para|direction}}: When the chart is positioned as body content, this parameter changes the placement of the legend. Possible values are: ** <code>row</code>: the order is a list, chart (default for thumb=none); ** <code>row-reverse</code>: the reverse order, i.e., chart, list; ** <code>column</code>: column arrangement (vertical); ** <code>column-reverse</code>: column arrangement, reversed (chart on top; default for thumb=right/left). * {{para|width}}: In most cases, you probably don't want to use this. It changes the width of the box. Normally, the box will be automatically scaled (for thumb=right or thumb=left, to pie radius; for thumb=none, to full available width). ====Array of values==== The template can also accept a [[JSON]] array of data, labels, and colors in the first unnamed parameter or {{para|1}}. An array is more strict in how the data must be formatted, but offers extra flexibility because you can easily rearrange the rows. This can simplify charts where the values will be frequently updated. It also simplifies the process of syncing charts across multiple articles or wikis. * {{para|1|[]}}: This parameter holds an array of all values for a chart. Each value can have a label and color. ** just value: <syntaxhighlight lang="json" inline>{"value": 1},</syntaxhighlight> ** value and a label: <syntaxhighlight lang="json" inline>{"label": "drinks", "value": 1},</syntaxhighlight> ** with custom color: <syntaxhighlight lang="json" inline>{"label": "drinks", "value": 1, "color":"#ccf"}</syntaxhighlight>, * To specify other: ** you just add braces to the end of the array of values <code>{}</code> (this will mean the value is to be calculated automatically); ** you can add a label <syntaxhighlight lang="json" inline>{"label": "other citizens"}</syntaxhighlight>; ** you can add a custom color <syntaxhighlight lang="json" inline>{"label": "other citizens", "color": "silver"}</syntaxhighlight>. In the example below, the same lines of text are used to create charts arranged from most to least and from least to most. Only the order has changed: {| |- !scope=col style=text-align:left|Most to least !scope=col style=text-align:right|Least to most |- |{{Pie chart |[ {"label": "sweets", "value": 5, "color":"darkred"}, {"label": "sandwiches", "value": 3, "color":"wheat"}, {"label": "cookies", "value": 2, "color":"goldenrod"}, {"label": "drinks", "value": 1, "color":"#ccf"}, ] | autoscale = true | legend = true | thumb = left | radius = 100 | caption= Large to small<ref>References should work fine in captions</ref> | footer = }} |{{Pie chart |[ {"label": "drinks", "value": 1, "color":"#ccf"}, {"label": "cookies", "value": 2, "color":"goldenrod"}, {"label": "sandwiches", "value": 3, "color":"wheat"}, {"label": "sweets", "value": 5, "color":"darkred"}, ] | autoscale = true | legend = true | thumb = right | radius = 100 | caption= Small to large<ref>References should work fine in captions</ref> | footer = }} |- |<syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Pie chart |[ {"label": "sweets", "value": 5, "color":"darkred"}, {"label": "sandwiches", "value": 3, "color":"wheat"}, {"label": "cookies", "value": 2, "color":"goldenrod"}, {"label": "drinks", "value": 1, "color":"#ccf"}, ] | autoscale = true | legend = true | thumb = left | radius = 100 | caption= Large to small<ref>References should work fine in captions</ref> | footer = }} </syntaxhighlight> |<syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Pie chart |[ {"label": "drinks", "value": 1, "color":"#ccf"}, {"label": "cookies", "value": 2, "color":"goldenrod"}, {"label": "sandwiches", "value": 3, "color":"wheat"}, {"label": "sweets", "value": 5, "color":"darkred"}, ] | autoscale = true | legend = true | thumb = right | radius = 100 | caption= Small to large<ref>References should work fine in captions</ref> | footer = }} </syntaxhighlight> |- |} ===Body content=== Pie charts can also be positioned as body content. This is how most table are positioned in articles. ==== Minimal ==== The smallest possible definition of a graph that makes sense is below. <div style="display:flex; align-items: flex-start; gap: 1em"> {{Pie chart| [ {"value":25}, {} ] |thumb=none}} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Pie chart| [ {"value":25}, {} ] |thumb=none}} </syntaxhighlight> </div> ==== Labels with formatted value ==== You can add labels to values as shown below. <div style="display:flex; align-items: flex-start; gap: 1em"> {{Pie chart | [ {"value":25, "label": "town"}, {"label": "city"}, ] |thumb=none |legend=true }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Pie chart | [ {"value":25, "label": "town"}, {"label": "city"}, ] |thumb=none |legend=true }} </syntaxhighlight> </div> Note that a formatted value is added to each label. See how the value adapts when large values are auto-scaled: <div style="display:flex; align-items: flex-start; gap: 1em"> {{Pie chart | [ {"value":2500, "label": "town"}, {"value":7500, "label": "city"}, ] |thumb=none |legend=true |autoscale=true }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Pie chart | [ {"value":2500, "label": "town"}, {"value":7500, "label": "city"}, ] |thumb=none |legend=true |autoscale=true }} </syntaxhighlight> </div> ==== Labels and advanced formatting templates ==== As shown above, a typical label: "Abc" will result in: * "Abc: 23%" — when values are percentages (and sum up to 100) * "Abc: 123,456,789 (23%)" — when values are auto-scaled ====Label format==== One can use <code>labelformat</code> option for formatting labels of all items. In most cases, the default format is the best choice as it automatically adapts to different contexts and makes chart more uniform. {| class="wikitable" ! Name !! Example usage !! Example render !! Notes |- | $label || "$label - $value" || "Abc - 123" || In most case you will want to use $label with other variables. |- | $value || "$label - $value" || "Abc - 123" || "123" is just a value, but thousand separators will be added for larger numbers. |- | $percent || "($percent) $label" || "(10.5%) Abc" || Using $percent makes most sense when autoscale is on. |- | $percent with $value || "($percent) $label: $value mln" || "(10.5%) Abc: 123 mln" || Using $value explicitly allows you to easily add units (like "mln"). |- | $auto || "$label: $auto" || "Abc: 123 (10.5%)" || This specific format is actually default. |} ====Label format examples==== Example of '''adding units in format''' (note <code>$value</code> in label and <code>autoscale=true</code>): <div style="display:flex; align-items: flex-start; gap: 1em; flex-wrap: wrap"> <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Pie chart |1= [ {"value":600, "label": "Flour"}, {"value":300, "label": "Milk"}, {"value":120, "label": "Butter"}, {"value":100, "label": "Egg powder"}, {"value":80, "label": "Sugar"}, ] |labelformat=$label $value g |thumb=none |legend=true |autoscale=true }} </syntaxhighlight> {{Pie chart |1= [ {"value":600, "label": "Flour"}, {"value":300, "label": "Milk"}, {"value":120, "label": "Butter"}, {"value":100, "label": "Egg powder"}, {"value":80, "label": "Sugar"}, ] |labelformat=$label $value g |thumb=none |legend=true |autoscale=true }} </div> Example of '''showing precision of data''': <div style="display:flex; align-items: flex-start; gap: 1em; flex-wrap: wrap"> <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Pie chart |1= [ {"value":500, "label": "Cappuccino"}, {"value":420, "label": "Latte"}, {"value":280, "label": "Espresso"}, {"value":160, "label": "Tea"}, {"value":90, "label": "Pastries"}, ] |labelformat=($percent) $label: $value ± 5 |thumb=none |legend=true |autoscale=true }} </syntaxhighlight> {{Pie chart |1= [ {"value":500, "label": "Cappuccino"}, {"value":420, "label": "Latte"}, {"value":280, "label": "Espresso"}, {"value":160, "label": "Tea"}, {"value":90, "label": "Pastries"}, ] |labelformat=($percent) $label: $value ± 5 |thumb=none |legend=true |autoscale=true }} </div> ====Legend position==== When drawing the chart as body content, the legend is positioned to the left of the chart by default. You can change the display position using the {{para|direction}} parameter. Possible values include: {| class="wikitable" style="padding=3em;" |+ Using "direction" to position the legend !scope=col|Direction !scope=col|Example |- ! scope=row style=text-align:left|{{para|direction|row}} (default){{pb}}The legend is to the left of the chart. |{{Pie chart|direction=row |[ {"label": "cookies", "value": 2, "color":"goldenrod"}, {"label": "drinks", "value": 1, "color":"#ccf"}, {"label": "sweets", "value": 5, "color":"darkred"}, {"label": "sandwiches", "value": 3, "color":"wheat"} ] |thumb=none |meta={"autoscale":true, "legend":true} }} |- ! scope=row style=text-align:left|{{para|direction|row-reverse}} (reverse order){{pb}}The legend is to right of the chart. |{{Pie chart|direction=row-reverse |[ {"label": "cookies", "value": 2, "color":"goldenrod"}, {"label": "drinks", "value": 1, "color":"#ccf"}, {"label": "sweets", "value": 5, "color":"darkred"}, {"label": "sandwiches", "value": 3, "color":"wheat"} ] |thumb=none |meta={"autoscale":true, "legend":true} }} |- ! scope=row style=text-align:left|{{para|direction|column}} (vertical){{pb}}The legend is above the chart. |{{Pie chart|direction=column| [ {"label": "cookies", "value": 2, "color":"goldenrod"}, {"label": "drinks", "value": 1, "color":"#ccf"}, {"label": "sweets", "value": 5, "color":"darkred"}, {"label": "sandwiches", "value": 3, "color":"wheat"} ] |thumb=none |meta={"autoscale":true, "legend":true} }} |- ! scope=row style=text-align:left|{{para|direction|column-reverse}} (vertical, reversed){{pb}}The legend is below the chart. ||{{Pie chart|direction=column-reverse| [ {"label": "cookies", "value": 2, "color":"goldenrod"}, {"label": "drinks", "value": 1, "color":"#ccf"}, {"label": "sweets", "value": 5, "color":"darkred"}, {"label": "sandwiches", "value": 3, "color":"wheat"} ] |thumb=none |meta={"autoscale":true, "legend":true} }} |- |} == More examples == The following code generates the pie chart shown at right. Note that the default chart size and colors are used. {{Pie chart |value1 = 1 |value2 = 2 |value3 = 3 |value4 = 4 |value5 = 5 |value6 = 6 |autoscale = true }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Pie chart |value1 = 1 |value2 = 2 |value3 = 3 |value4 = 4 |value5 = 5 |value6 = 6 |autoscale = true }} </syntaxhighlight> Here's a more real-world example with custom colors. {{Pie chart | caption= [[Religion in the Czech Republic]] in 2001. | label1 = [[Atheist]]s and [[agnostic]]s | value1 = 59 | color1 = darkgreen | label2 = [[Catholic]]s | value2 = 26.8 | color2 = brown | label3 = [[Protestant]]s | value3 = 2.5 | color3 = #08f | other = yes | other-color = silver }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Pie chart | caption= [[Religion in the Czech Republic]] in 2001. | label1 = [[Atheist]]s and [[agnostic]]s | value1 = 59 | color1 = darkgreen | label2 = [[Catholic]]s | value2 = 26.8 | color2 = brown | label3 = [[Protestant]]s | value3 = 2.5 | color3 = #08f | other = yes | other-color = silver }} </syntaxhighlight> == Limitations == * Some browsers might have problems with [[Spatial anti-aliasing|anti-aliasing]] borders properly, so the lines might be a bit jagged. * Due to how the graphing is implemented, it is not possible to save a copy of the chart using the browser's "Save Image" function (however, a [[screenshot]] can be taken). * The default color palette is limited to 12 colors. It will loop, but a [[Help:Table|wikitable]] is more readable than a pie chart with too many slices. == Warnings and errors == Some warnings are shown in the preview when the data supplied is invalid or suspicious. ;Script warning&colon; pie chart&colon; Σ (value) = <span title="example sum of values">102%</span> <span title="(first value ... last value)">(0.12 ... 45.6)</span> :The sum of the supplied values is a bit greater than 100%, which probably means some of them are invalid (the sum is close to 100%, but not close enough). The first and last values are there to help you locate the invalid chart. : Two possible ways to deal with this problem: :# Double-check the data provided — there might be significant rounding errors (or a typo). Check with the source of the data or re-calculate. :# If you are using raw quantities you might want to let the template calculate proper percentages, add <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>|autoscale=true</syntaxhighlight> to the template (see also: [[Template:Pie chart#param--autoscale]]). ;Script warning&colon; pie chart&colon; Value too small ↆ 0.0001% (label of this small value) :One of the values is extremely small — too small to be drawn. Consider combining such small values into an "other" category or grouping your data differently. ;Script warning&colon; pie chart&colon; Unknown variable (wrong format of your label)&colon; $valve :Indicates that an unknown variable was used in the label format. This might indicate a typo — for example, you may have meant to write <code>$value</code> but typed <code>$valve</code> instead. See also: [[Template:Pie chart#Label format]]. ==Notes== <references /> == TemplateData == {{template data header}} <templatedata>{ "params": { "1": { "suggested": true, "label": "Chart items", "description": "Array of chart items, each being a set of properties for a slice: value, label, and color. For most items, only \"value\" is required (for the last item, even value can be omitted). Colors can be omitted and will be assigned automatically. Instead of this parameter, you can also use \"value1\", \"label1\", \"color1\"...", "example": "{\"label\": \"sweets\", \"value\": 5, \"color\": \"darkred\"}", "type": "string" }, "labelformat": { "suggested": true, "description": "Format of values in JSON mode. $auto is resolved differently when auto-scaling is on.", "type": "line", "suggestedvalues": [ "$label: $auto", "$percent [$value]: $label" ], "default": "$label: $auto" }, "thumb": { "suggested": true, "description": "Specifies whether the chart is floated to the left or right, similar to an image.", "type": "line", "suggestedvalues": [ "right", "left", "none" ], "default": "right" }, "radius": { "description": "Specifies the radius of the pie chart in pixels. If omitted, the default is 100.", "type": "number" }, "width": { "description": "Specifies the box size in pixels. Remove this parameter to allow the size to adjust automatically (based on labels and graph size).", "type": "number" }, "autoscale": { "suggested": true, "description": "If set to true, the sum of values will be automatically scaled to 100%. Autoscale is always enabled when the sum of values exceeds 100.", "type": "line", "suggestedvalues": [ "true", "false" ], "default": "false" }, "legend": { "suggested": true, "description": "If set to true, a legend will be added. Defaults to true if the thumb parameter is used.", "type": "line", "suggestedvalues": [ "true", "false" ], "default": "true" }, "direction": { "description": "Determines the placement of the legend. The chart and legend can be arranged in a column or a row.", "type": "line", "suggestedvalues": [ "row", "row-reverse", "column", "column-reverse" ], "default": "column-reverse" }, "caption": { "description": "Specifies the chart's caption, which appears before the legend. Only use this parameter if the legend is enabled. The caption can contain references.", "type": "line" }, "footer": { "description": "Specifies the chart's footer, which appears after the legend. Only use this parameter if the legend is enabled.", "type": "line" }, "value1": { "description": "Value for the first item (used instead of the chart items array)." }, "label1": { "description": "Label for the first item (used instead of the chart items array)." }, "color1": { "description": "Color for the first item/slice (used instead of the chart items array)." }, "value2": {}, "value3": {}, "value4": {}, "value5": {}, "value6": {}, "value7": {}, "value8": {}, "value9": {}, "value10": {}, "label2": {}, "label3": {}, "label4": {}, "label5": {}, "label6": {}, "label7": {}, "label8": {}, "label9": {}, "label10": {}, "color2": {}, "color3": {}, "color4": {}, "color5": {}, "color6": {}, "color7": {}, "color8": {}, "color9": {}, "color10": {}, "other-label": {}, "other-color": {}, "other": {}, "precision": { "description": "Percentage number formatting precision (number of digits).", "type": "number", "suggestedvalues": [ "-1", "0", "1", "2" ], "default": "-1" } }, "description": "Template to create pie charts (proportionally divided circles). Note that values are approximate and may be automatically scaled to 100%.", "format": "block", "paramOrder": [ "1", "labelformat", "thumb", "legend", "direction", "autoscale", "precision", "caption", "footer", "radius", "width", "value1", "label1", "color1", "value2", "label2", "color2", "value3", "label3", "color3", "value4", "label4", "color4", "value5", "label5", "color5", "value6", "label6", "color6", "value7", "label7", "color7", "value8", "label8", "color8", "value9", "label9", "color9", "value10", "label10", "color10", "other-label", "other-color", "other" ] }</templatedata> == See also == * {{tl|Brick chart}} * {{tl|Composition bar}} * [[Module:Chart]] {{Graph, chart and plot templates}} <includeonly>{{Sandbox other| | <!-- CATEGORIES BELOW THIS LINE, PLEASE: --> [[Category:Chart, diagram and graph formatting and function templates]] }}</includeonly> d6sy43ijo2rcwdwwaez6gmso9ufh51q 0 109505 1383930 1362094 2026-08-22T17:24:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383930 wikitext text/x-wiki '''ರೇಡಿಯೋ ಸಂವಹನ ಕೇಂದ್ರ'''ವು [[ರೇಡಿಯೋ]] ತರಂಗಗಳ ಮೂಲಕ [[ಸಂವಹನ]] ನಡೆಸಲು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ಸಾಧನಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಇದು ರಿಸೀವರ್ ಅಥವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟರ್ ಅಥವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸಿವರ್, ಆಂಟೆನಾ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಪಕರಣಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಡೇಟಾ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಂವಹನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web|title = What is ICT (information and communications technology - or technologies)? - Definition from WhatIs.com|url = http://searchcio.techtarget.com/definition/ICT-information-and-communications-technology-or-technologies|website = SearchCIO|accessdate = 2015-11-04|archive-date = 2015-10-29|archive-url = https://web.archive.org/web/20151029042045/http://searchcio.techtarget.com/definition/ICT-information-and-communications-technology-or-technologies|url-status = dead}}</ref> [[ರೇಡಿಯೊ]] ಸ್ಟೇಷನ್‌ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಲಾದ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಂತಹ ನಿಲ್ದಾಣವು ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ ಹಲವಾರು "ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು" ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು (ಅಂದರೆ ಒಂದು ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸೆಟ್ ರಿಸೀವರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಕಟ್ಟಡ]]ದ ಮುಂದಿನ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಆಂಟೆನಾಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ). ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನ ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟರ್ ಸೈಟ್, ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟರ್ ಸ್ಟೇಷನ್, ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಷನ್ ಸೌಲಭ್ಯ ಅಥವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ವಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ಬೆಥನಿ ರಿಲೇ ಸ್ಟೇಷನ್ ಇದು ಏಳು ಪ್ರಸಾರ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಏಳು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು (ವಿವಿಧ ಪ್ರಸಾರಕರು ಸಹ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ) ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಬಹುದು, ಜೊತೆಗೆ ಹಲವಾರು [[ಸಂವಹನ]] ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರಿಸೀವರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಐಟಿಯು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ== ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟೆಲಿಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ ಯೂನಿಯನ್, [[ರೇಡಿಯೋ]] (ಸಂವಹನ) ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೀಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ - «''ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ರಿಸೀವರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರಿಸೀವರ್‌ಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ, ಪರಿಕರ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ರೇಡಿಯೋ ಸಂವಹನ ಸೇವೆ ಅಥವಾ ರೇಡಿಯೋ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಒಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯಕ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಅದು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಅಥವಾ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸೇವೆಯಿಂದ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ''».<ref>{{Cite web|title = Radio Regulations, Articles, Edition of 2012|url = http://www.itu.int/dms_pub/itu-s/oth/02/02/S02020000244501PDFE.PDF|website = ITU|access-date = 2015-12-27|archive-date = 2017-07-28|archive-url = https://web.archive.org/web/20170728192524/https://www.itu.int/dms_pub/itu-s/oth/02/02/S02020000244501PDFE.PDF|url-status = dead}}</ref> ==ಸಲಕರಣೆ== *'''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟರ್''' - ಮೈಕ್ರೊಫೋನ್‌ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆವರ್ತನ [[ವಾಹಕ]] ಸಂಕೇತವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ರೇಡಿಯೋ [[ತರಂಗ]]ಗಳಾಗಿ ರವಾನಿಸುತ್ತದೆ. *'''ರಿಸೀವರ್''' - ಪ್ರಸಾರ ಸಂದೇಶವನ್ನು ರಿಸೀವರ್ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಸೈನ್ [[ತರಂಗ]]ಗಳನ್ನು ಡಿಕೋಡ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ. *'''ಆಂಟೆನಾ''' - ಪ್ರಸರಣಕ್ಕೆ ಆಂಟೆನಾ ಅಗತ್ಯವಿದೆ; ರೇಡಿಯೋ [[ತರಂಗ]]ಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಹ ಇದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರೇಡಿಯೋ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದು ಆಂಟೆನಾದ ಮುಖ್ಯ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ. *'''ಏರಿಯಲ್ ಫೀಡರ್''' - ಆಂಟೆನಾದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಎಫ್-ಎನರ್ಜಿ (ಪವರ್) ಫೀಡಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. *'''ಪ್ರಸರಣ ಮಾರ್ಗಗಳು''' - [[ರೇಡಿಯೊ]] ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಪ್ರಸರಣ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. *'''ಕನೆಕ್ಟರ್ಸ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ ಪ್ಯಾನಲ್ ರಿಮೋಟ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್''' - ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟರ್‌ಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಡೇಟಾವನ್ನು ಇನ್‌ಪುಟ್ ಮಾಡಲು ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. *'''ಕೇಬಲ್''' - ವಿವಿಧ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಕೇಬಲ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. *'''ಸಲಕರಣೆ ರ್ಯಾಕ್''' - ಎಲ್ಲಾ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ತಾರ್ಕಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡಲು, ಸಲಕರಣೆ ರ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. *'''ಪವರ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಉಪಕರಣಗಳು''' - ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ತಾರ್ಕಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು. *'''ಯುಪಿಎಸ್''' – ತಡೆರಹಿತ [[ವಿದ್ಯುತ್]] ಪೂರೈಕೆಗಾಗಿ.<ref>{{Cite web|title = Equipment for a Radio Station {{!}} Complete List {{!}} Radio Broadcasting|url = http://familypsalms.com/equipment/|website = familypsalms.com|accessdate = 2015-11-04|archive-date = 2015-12-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151225211727/http://familypsalms.com/equipment/|url-status = dead}}</ref> ಇವುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ [[ರೇಡಿಯೊ]] ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸಿದ/ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳು. ===ಆಂಟೆನಾಗಳು=== ಸಾಧನದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಜನರು ರಚಿಸುವ [[ಧ್ವನಿ]] ತರಂಗಗಳ ಇನ್‌ಪುಟ್ ಅನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ಮೈಕ್ರೊಫೋನ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ನಂತರ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ [[ಶಕ್ತಿ]]ಯು ನಂತರ ಲೋಹದ ಆಂಟೆನಾದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳು ಆಂಟೆನಾವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವಾಗ, ಪ್ರಸ್ತುತವು ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದೃಶ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ [[ವಿಕಿರಣ]]ವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. [[ಅಲೆ]]ಗಳು ಬೆಳಕಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ, ರೇಡಿಯೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು (ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ) ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web|author-first=Chris|author-last=Woodford|author-link=Chris Woodford (author)|title = How do antennas and transmitters work? - Explain that Stuff|url = http://www.explainthatstuff.com/antennas.html|website = www.explainthatstuff.com| date=10 September 2008 |accessdate = 2015-11-03}}</ref> ===ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸಿವರ್=== ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟರ್ ಮತ್ತು ರಿಸೀವರ್ ಎರಡರ ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸಿವರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ರಿ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ವಸತಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸಿವರ್‌ಗಳು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟರ್ ಮತ್ತು ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ರಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ರಿಸೀವರ್ ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ==ರೇಡಿಯೋ ಆವರ್ತನ ಪಟ್ಟಿ== ಸಂಭವನೀಯ ಆವರ್ತನ ಹಂಚಿಕೆಗಳು, ಹಂಚಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಗಳು *ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಸೇವೆ (ಎಎಮ್ ಧ್ವನಿ ಪ್ರಸಾರ) - ೫೩೫ ರಿಂದ ೧೬೦೬.೫ ಕೆಹರ್ಟ್ಸ್ *ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಸೇವೆ (ಎಚ್ಎಫ್ ಧ್ವನಿ ಪ್ರಸಾರ) - ೫.೯ ರಿಂದ ೨೬.೧ ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್ ವರೆಗಿನ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು *ಮೊಬೈಲ್ ಸೇವೆ (ನಾಗರಿಕರ ಬ್ಯಾಂಡ್ ರೇಡಿಯೋ) - ೨೬.೯೬ ರಿಂದ ೨೭.೪೧ ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್ *ಹವ್ಯಾಸಿ ರೇಡಿಯೋ ಸೇವೆ [ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ತುರ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಸೇವೆಗಳು] (ಹ್ಯಾಮ್ *ರೇಡಿಯೋ) - ೧೩೫.೭ ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು<ref>{{Cite web|url=http://www.arrl.org/frequency-allocations|title=Frequency Allocations|website=www.arrl.org|language=en|access-date=2017-07-09}}</ref> *ಪ್ರಸಾರ ಸೇವೆ (ದೂರದರ್ಶನ, ಚಾನಲ್‌ಗಳು ೨ ರಿಂದ ೬) - ೫೪ ರಿಂದ ೮೮ ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್ *ಪ್ರಸಾರ ಸೇವೆ (ಎಫ್ಎಮ್ ಧ್ವನಿ ಪ್ರಸಾರ) - ೮೮ ರಿಂದ ೧೦೮ ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್ *ಪ್ರಸಾರ ಸೇವೆ (ದೂರದರ್ಶನ, ಚಾನಲ್‌ಗಳು ೭ ರಿಂದ ೧೩) - ೧೭೪ ರಿಂದ ೨೨೦ ಔ *ಸ್ಥಿರ ಸೇವೆ, ಮೊಬೈಲ್ ಸೇವೆ, (ಜೆನೆರಿಕ್ ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿ ಹಂಚಿಕೆ) ಗ್ಯಾರೇಜ್ ಡೋರ್ ಓಪನರ್ - ಸುಮಾರು ೪೦ ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್ *ಮೊಬೈಲ್ ಸೇವೆ (ಜೆನೆರಿಕ್ ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿ ಹಂಚಿಕೆ) ಪ್ರಮಾಣಿತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಲೆಸ್ ಫೋನ್‌ಗಳು (ಡಿಇಸಿಟಿ) - ೪೦ ರಿಂದ ೫೦ ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್ *ಮೊಬೈಲ್ ಸೇವೆ ಬೇಬಿ ಮಾನಿಟರ್‌ಗಳು - ೪೯ ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್ *ಮೊಬೈಲ್ ಸೇವೆ ರೇಡಿಯೋ ನಿಯಂತ್ರಿತ ವಿಮಾನಗಳು - ಸುಮಾರು ೭೨ ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್ *ಮೊಬೈಲ್ ಸೇವೆಯ ಸೆಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳು - ೮೨೪ ರಿಂದ ೮೪೯ ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್ *ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸೇವೆ (ಡೀಪ್ ಸ್ಪೇಸ್) - ೨೨೯೦ ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್ ನಿಂದ ೨೩೦೦ ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಸ್<ref>{{Cite web|title = How the Radio Spectrum Works|url = http://electronics.howstuffworks.com/radio-spectrum1.htm|website = HowStuffWorks| date=April 2000 |accessdate = 2015-11-04}}</ref> ==ಸಹ ನೋಡಿ== *[[:en:Space radio station|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] jy457wtc1trd6opo5oqu99ahbx5at3i 828 123177 1383904 1382869 2026-08-16T05:08:10Z en>Ahechtbot 0 [[Wikipedia:BOT|Bot]]: Updated page. 1383904 Scribunto text/plain return { ["IAST"] = 6300, ["IA_SCOTUS_URL"] = 3300, ["IBDB_name"] = 9800, ["ICD10"] = 5000, ["ICD9"] = 4400, ["ICS"] = 3500, ["ICS_flag"] = 3500, ["IDN"] = 3800, ["IMDb_episode"] = 11000, ["IMDb_episodes"] = 4200, ["IMDb_name"] = 172000, ["IMDb_title"] = 211000, ["IMO_Number"] = 4500, ["IMSLP"] = 9200, ["INA"] = 2400, ["IND"] = 8600, ["INR"] = 6500, ["INRConvert"] = 6700, ["INRConvert/CurrentRate"] = 6700, ["INRConvert/USD"] = 6600, ["INRConvert/out"] = 6700, ["IOBDB_name"] = 2100, ["IP"] = 2800, ["IPA"] = 181000, ["IPA_audio_link"] = 5100, ["IPA_link"] = 5100, ["IPAblink"] = 2600, ["IPAc-cmn"] = 2800, ["IPAc-en"] = 56000, ["IPAc-pl"] = 51000, ["IPSummary"] = 82000, ["IP_summary"] = 83000, ["IPtalk"] = 18000, ["IPuser"] = 7600, ["IPvandal"] = 2800, ["IRC"] = 7100, ["IRI"] = 2500, ["IRL"] = 6000, ["IRN"] = 4000, ["ISBN"] = 474000, ["ISBN?"] = 2500, ["ISBNT"] = 46000, ["ISBN_missing"] = 3200, ["ISFDB_name"] = 4300, ["ISFDB_title"] = 5100, ["ISL"] = 2300, ["ISO_15924/script-example-character"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article/format"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article/label"] = 3000, ["ISO_3166_code"] = 240000, ["ISO_3166_name"] = 16000, ["ISO_639_name"] = 28000, ["ISP"] = 3700, ["ISR"] = 5700, ["ISSN"] = 12000, ["ISSN_link"] = 33000, ["ISTAT"] = 8100, ["ISU_figure_skater"] = 2300, ["ITA"] = 20000, ["ITF"] = 6800, ["ITF_profile"] = 2600, ["ITIS"] = 5900, ["ITN_talk"] = 13000, ["ITN_talk/date"] = 13000, ["IUCN_banner"] = 15000, ["I_sup"] = 4900, ["Ice_hockey_box"] = 2000, ["Ice_hockey_stats"] = 20000, ["Icehockeystats"] = 11000, ["Icelandic_name"] = 2100, ["Icon"] = 665000, ["If"] = 432000, ["If_all"] = 7800, ["If_autoconfirmed"] = 2200, ["If_between"] = 4800, ["If_both"] = 207000, ["If_dark"] = 4000, ["If_dark/styles.css"] = 4000, ["If_either"] = 22000, ["If_empty"] = 6710000, ["If_first_display_both"] = 122000, ["If_in_category"] = 164000, ["If_in_page"] = 22000, ["If_last_display_both"] = 38000, ["If_mobile"] = 2100, ["If_mobile/styles.css"] = 2800, ["If_preview"] = 66000, ["If_then_show"] = 216000, ["Ifempty"] = 943000, ["Ifeq"] = 83000, ["Iferror_then_show"] = 4000, ["Ifexist_not_redirect"] = 1910000, ["Ifnotempty"] = 18000, ["Ifnoteq_then_show"] = 2300, ["Ifnumber"] = 75000, ["Ifsubst"] = 1020000, ["Ih"] = 8100, ["Ill"] = 255000, ["Illm"] = 6000, ["Image_frame"] = 6200, ["Image_label"] = 4700, ["Image_label_begin"] = 4100, ["Image_label_end"] = 4100, ["Image_label_small"] = 2600, ["Image_needed"] = 4500, ["Image_other"] = 190000, ["Image_requested"] = 136000, ["Image_requested/Category_helper"] = 126000, ["Imbox"] = 998000, ["Imdb_name"] = 5300, ["Imdb_title"] = 2800, ["Importance"] = 15000, ["Importance/colour"] = 30000, ["Importance_mask"] = 619000, ["Improve_categories"] = 7600, ["Improve_documentation"] = 4200, ["Improve_plot"] = 4100, ["In_class"] = 5600, ["In_lang"] = 388000, ["In_progress"] = 3800, ["In_string"] = 306000, ["In_title"] = 30000, ["Inactive_userpage_blanked"] = 3900, ["Inaturalist_taxon"] = 3800, ["Include-USGov"] = 25000, ["Incomplete_list"] = 24000, ["Inconclusive"] = 2400, ["Increase"] = 61000, ["Incumbent_pope"] = 4400, ["Indent"] = 2300, ["Indented_plain_list"] = 2700, ["Indented_plainlist"] = 2600, ["Independent_sources"] = 10000, ["IndexFungorum"] = 2100, ["Indian_English"] = 5000, ["Indian_railway_code"] = 3600, ["Indian_rupee"] = 12000, ["Inflation"] = 27000, ["Inflation-fn"] = 5800, ["Inflation-year"] = 4300, ["Inflation/IN/startyear"] = 6700, ["Inflation/UK"] = 5500, ["Inflation/UK/dataset"] = 5500, ["Inflation/UK/startyear"] = 5500, ["Inflation/US"] = 16000, ["Inflation/US-GDP"] = 3000, ["Inflation/US-GDP/dataset"] = 3000, ["Inflation/US-GDP/startyear"] = 3000, ["Inflation/US/dataset"] = 16000, ["Inflation/US/startyear"] = 16000, ["Inflation/fn"] = 7500, ["Inflation/year"] = 34000, ["Info"] = 5600, ["Infobox"] = 3430000, ["Infobox/Columns"] = 3300, ["Infobox/mobileviewfix.css"] = 175000, ["Infobox/styles-images.css"] = 20000, ["Infobox3cols"] = 28000, ["Infobox_AFL_biography"] = 15000, ["Infobox_Athletics_Championships"] = 3400, ["Infobox_Australian_place"] = 15000, ["Infobox_Australian_place/styles.css"] = 15000, ["Infobox_Australian_place/table"] = 11000, ["Infobox_COA_wide"] = 3700, ["Infobox_Canada_electoral_district"] = 2600, ["Infobox_Chinese"] = 23000, ["Infobox_Chinese/Chinese"] = 3200, ["Infobox_Chinese/Footer"] = 7200, ["Infobox_Chinese/Header"] = 7200, ["Infobox_Christian_leader"] = 23000, ["Infobox_French_commune"] = 38000, ["Infobox_French_subdivision"] = 2200, ["Infobox_Gaelic_games_biography"] = 5500, ["Infobox_Gaelic_games_player"] = 3200, ["Infobox_German_location"] = 11000, ["Infobox_German_place"] = 14000, ["Infobox_Grand_Prix_race_report"] = 2200, ["Infobox_Greece_place"] = 3600, ["Infobox_Greek_Dimos"] = 2900, ["Infobox_Hindu_temple"] = 2900, ["Infobox_Indian_constituency"] = 5800, ["Infobox_Indian_constituency/defaultdata"] = 5800, ["Infobox_Italian_comune"] = 8100, ["Infobox_Korean"] = 2300, ["Infobox_Korean/auto"] = 14000, ["Infobox_Korean/auto/categories"] = 14000, ["Infobox_Korean/base"] = 2300, ["Infobox_Korean/base/auto"] = 18000, ["Infobox_Korean/categories"] = 2200, ["Infobox_Korean_name"] = 2200, ["Infobox_Korean_name/auto"] = 14000, ["Infobox_Korean_television_name"] = 3400, ["Infobox_NASCAR_driver"] = 2300, ["Infobox_NASCAR_race_report"] = 2700, ["Infobox_NCAA_basketball_conference_tournament"] = 2100, ["Infobox_NCAA_team_season"] = 10000, ["Infobox_NFL_biography"] = 27000, ["Infobox_NFL_team_season"] = 2300, ["Infobox_NRHP"] = 74000, ["Infobox_NRHP/conv"] = 19000, ["Infobox_NRHP/locmapin2region"] = 68000, ["Infobox_Olympic_event"] = 8000, ["Infobox_Olympic_event/event_link"] = 8000, ["Infobox_Olympic_event/games_text"] = 8000, ["Infobox_Pan_American_Games_event"] = 2900, ["Infobox_Paralympic_event"] = 2900, ["Infobox_Paralympic_event/games_text"] = 2900, ["Infobox_Romanian_subdivision"] = 3200, ["Infobox_Russian_district"] = 2100, ["Infobox_Russian_inhabited_locality"] = 4700, ["Infobox_Russian_inhabited_locality/PosMapFS"] = 4200, ["Infobox_Russian_inhabited_locality/federal_subject"] = 4700, ["Infobox_SCOTUS_case"] = 4600, ["Infobox_SSSI"] = 2000, ["Infobox_Site_of_Special_Scientific_Interest"] = 2100, ["Infobox_Slovak_place"] = 3000, ["Infobox_Swiss_town"] = 2900, ["Infobox_Switzerland_municipality"] = 2900, ["Infobox_Turkey_place"] = 20000, ["Infobox_U.S._county"] = 3000, ["Infobox_U.S._county/district"] = 3000, ["Infobox_U.S._legislation"] = 2100, ["Infobox_UK_constituency"] = 2200, ["Infobox_UK_constituency/year"] = 2200, ["Infobox_UK_legislation"] = 6400, ["Infobox_UK_place"] = 27000, ["Infobox_UK_place/NoDialCode"] = 8200, ["Infobox_UK_place/NoPostCode"] = 3600, ["Infobox_UK_place/area"] = 2700, ["Infobox_UK_place/dens"] = 2300, ["Infobox_UK_place/dist"] = 2800, ["Infobox_UK_place/local"] = 27000, ["Infobox_UK_place/styles.css"] = 27000, ["Infobox_UNESCO_World_Heritage_Site"] = 2200, ["Infobox_UN_resolution"] = 2300, ["Infobox_US_Supreme_Court_case"] = 4800, ["Infobox_US_Supreme_Court_case/courts"] = 4800, ["Infobox_United_States_legislative_district"] = 2700, ["Infobox_United_States_legislative_district/representative"] = 2700, ["Infobox_Wikipedia_user"] = 12000, ["Infobox_academic"] = 27000, ["Infobox_aircraft"] = 13000, ["Infobox_aircraft/styles.css"] = 14000, ["Infobox_aircraft_occurrence"] = 2900, ["Infobox_airline"] = 4800, ["Infobox_airline/styles.css"] = 4800, ["Infobox_airport"] = 14000, ["Infobox_airport/datatable"] = 13000, ["Infobox_airport/styles.css"] = 14000, ["Infobox_album"] = 169000, ["Infobox_album/color"] = 208000, ["Infobox_album/link"] = 169000, ["Infobox_anatomy"] = 4500, ["Infobox_animanga/Footer"] = 7800, ["Infobox_animanga/Header"] = 7800, ["Infobox_animanga/Print"] = 6700, ["Infobox_animanga/Video"] = 5100, ["Infobox_architect"] = 4500, ["Infobox_artist"] = 35000, ["Infobox_artist_discography"] = 6500, ["Infobox_artwork"] = 16000, ["Infobox_automobile"] = 9300, ["Infobox_award"] = 16000, ["Infobox_badminton_player"] = 3300, ["Infobox_baseball_biography"] = 30000, ["Infobox_baseball_biography/style"] = 30000, ["Infobox_baseball_biography/styles.css"] = 30000, ["Infobox_baseball_team_season"] = 3300, ["Infobox_baseball_team_season/leagueseason"] = 3300, ["Infobox_baseball_team_season/season"] = 3300, ["Infobox_baseball_team_season/styles.css"] = 3300, ["Infobox_basketball_biography"] = 23000, ["Infobox_basketball_biography/style"] = 23000, ["Infobox_basketball_club"] = 3300, ["Infobox_basketball_club/styles.css"] = 3300, ["Infobox_beauty_pageant"] = 2200, ["Infobox_bilateral_relations"] = 5000, ["Infobox_bishop_styles"] = 2500, ["Infobox_body_of_water"] = 19000, ["Infobox_book"] = 63000, ["Infobox_book/styles.css"] = 63000, ["Infobox_boxer"] = 6500, ["Infobox_brand"] = 2200, ["Infobox_brand/styles.css"] = 2200, ["Infobox_bridge"] = 6800, ["Infobox_building"] = 34000, ["Infobox_bus_company"] = 2000, ["Infobox_cemetery"] = 2100, ["Infobox_character"] = 8400, ["Infobox_character/styles.css"] = 8400, ["Infobox_chess_biography"] = 4800, ["Infobox_chess_player"] = 3800, ["Infobox_church"] = 17000, ["Infobox_church/denomination"] = 17000, ["Infobox_church/font_color"] = 17000, ["Infobox_civil_conflict"] = 3200, ["Infobox_civilian_attack"] = 7700, ["Infobox_college_coach"] = 13000, ["Infobox_college_football_game"] = 2300, ["Infobox_college_football_player"] = 2600, ["Infobox_college_sports_team_season"] = 45000, ["Infobox_college_sports_team_season/link"] = 45000, ["Infobox_college_sports_team_season/name"] = 45000, ["Infobox_college_sports_team_season/succession"] = 45000, ["Infobox_college_sports_team_season/team"] = 45000, ["Infobox_comedian"] = 2200, ["Infobox_comic_book_title"] = 3200, ["Infobox_comics_character"] = 3500, ["Infobox_comics_creator"] = 3600, ["Infobox_comics_creator/styles.css"] = 3600, ["Infobox_company"] = 93000, ["Infobox_company/styles.css"] = 93000, ["Infobox_computing_device"] = 2600, ["Infobox_concert"] = 3900, ["Infobox_constituency"] = 7800, ["Infobox_country"] = 7200, ["Infobox_country/formernext"] = 6700, ["Infobox_country/imagetable"] = 5600, ["Infobox_country/multirow"] = 9300, ["Infobox_country/status_text"] = 3100, ["Infobox_country/styles.css"] = 7300, ["Infobox_country_at_games"] = 17000, ["Infobox_country_at_games/core"] = 17000, ["Infobox_country_at_games/see_also"] = 14000, ["Infobox_court_case"] = 5300, ["Infobox_court_case/images"] = 2900, ["Infobox_court_case/styles.css"] = 5300, ["Infobox_cricket_tournament"] = 2800, ["Infobox_cricketer"] = 32000, ["Infobox_cricketer/career"] = 32000, ["Infobox_cricketer/national_side"] = 7700, ["Infobox_criminal"] = 7800, ["Infobox_curler"] = 2800, ["Infobox_cycling_race_report"] = 5000, ["Infobox_cyclist"] = 17000, ["Infobox_dam"] = 5900, ["Infobox_deity"] = 2300, ["Infobox_deity/color"] = 2300, ["Infobox_designation_list"] = 32000, ["Infobox_designation_list/entry"] = 23000, ["Infobox_dim"] = 6400, ["Infobox_diocese"] = 4100, ["Infobox_drug"] = 12000, ["Infobox_drug/chemical_formula"] = 12000, ["Infobox_drug/data_page_link"] = 12000, ["Infobox_drug/formatATC"] = 12000, ["Infobox_drug/formatCASnumber"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChEBI"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChEMBL"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChemDBNIAID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChemSpider"] = 12000, ["Infobox_drug/formatCompTox"] = 12000, ["Infobox_drug/formatDrugBank"] = 12000, ["Infobox_drug/formatIUPHARBPS"] = 12000, ["Infobox_drug/formatJmol"] = 12000, ["Infobox_drug/formatKEGG"] = 12000, ["Infobox_drug/formatPDBligand"] = 11000, ["Infobox_drug/formatPubChemCID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatPubChemSID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatUNII"] = 12000, ["Infobox_drug/legal_status"] = 12000, ["Infobox_drug/licence"] = 12000, ["Infobox_drug/maintenance_categories"] = 12000, ["Infobox_drug/non-ref-space"] = 4000, ["Infobox_drug/pregnancy_category"] = 12000, ["Infobox_drug/styles.css"] = 12000, ["Infobox_drug/title"] = 12000, ["Infobox_economist"] = 2000, ["Infobox_election"] = 41000, ["Infobox_election/shortname"] = 2600, ["Infobox_election/styles.css"] = 41000, ["Infobox_enzyme"] = 5100, ["Infobox_ethnic_group"] = 8100, ["Infobox_event"] = 7800, ["Infobox_family"] = 2800, ["Infobox_field_hockey_player"] = 2500, ["Infobox_figure_skater"] = 4000, ["Infobox_film"] = 170000, ["Infobox_film/short_description"] = 166000, ["Infobox_film_awards"] = 3200, ["Infobox_film_awards/link"] = 3200, ["Infobox_film_awards/style"] = 3200, ["Infobox_film_or_theatre_festival"] = 2100, ["Infobox_food"] = 7800, ["Infobox_football_biography"] = 219000, ["Infobox_football_club"] = 30000, ["Infobox_football_club_season"] = 24000, ["Infobox_football_league"] = 2800, ["Infobox_football_league_season"] = 22000, ["Infobox_football_match"] = 6700, ["Infobox_football_tournament"] = 2200, ["Infobox_football_tournament_season"] = 9400, ["Infobox_former_subdivision"] = 3700, ["Infobox_former_subdivision/styles.css"] = 3700, ["Infobox_galaxy"] = 3400, ["Infobox_game"] = 3100, ["Infobox_game_score"] = 3800, ["Infobox_games"] = 2100, ["Infobox_gene"] = 13000, ["Infobox_given_name"] = 4100, ["Infobox_golfer"] = 4900, ["Infobox_golfer/highest_ranking"] = 4900, ["Infobox_government_agency"] = 13000, ["Infobox_government_cabinet"] = 3600, ["Infobox_gridiron_football_biography"] = 40000, ["Infobox_gridiron_football_biography/position"] = 39000, ["Infobox_gridiron_football_team_season"] = 4100, ["Infobox_gymnast"] = 5900, ["Infobox_handball_biography"] = 5600, ["Infobox_historic_site"] = 21000, ["Infobox_holiday"] = 2200, ["Infobox_holiday/date"] = 2200, ["Infobox_horseraces"] = 2700, ["Infobox_hospital"] = 7000, ["Infobox_hospital/care_system"] = 7000, ["Infobox_hospital/lists"] = 7000, ["Infobox_hurling_championship"] = 2700, ["Infobox_ice_hockey_biography"] = 21000, ["Infobox_ice_hockey_player"] = 18000, ["Infobox_ice_hockey_team"] = 3300, ["Infobox_ice_hockey_team_season"] = 2200, ["Infobox_international_football_competition"] = 6800, ["Infobox_islands"] = 9700, ["Infobox_islands/area"] = 10000, ["Infobox_islands/density"] = 10000, ["Infobox_islands/length"] = 9700, ["Infobox_islands/styles.css"] = 9700, ["Infobox_journal"] = 10000, ["Infobox_journal/Abbreviation_search"] = 10000, ["Infobox_journal/Bluebook_check"] = 9900, ["Infobox_journal/Former_check"] = 9900, ["Infobox_journal/ISO_4_check"] = 9900, ["Infobox_journal/ISSN-eISSN"] = 9900, ["Infobox_journal/Indexing_search"] = 10000, ["Infobox_journal/MathSciNet_check"] = 9900, ["Infobox_journal/NLM_check"] = 9900, ["Infobox_journal/frequency"] = 9000, ["Infobox_journal/openaccess"] = 2700, ["Infobox_judoka"] = 2800, ["Infobox_lake"] = 3800, ["Infobox_language"] = 10000, ["Infobox_language/family-color"] = 12000, ["Infobox_language/genetic"] = 7000, ["Infobox_language/lingualist"] = 10000, ["Infobox_language/linguistlist"] = 10000, ["Infobox_language/ref"] = 7400, ["Infobox_law_enforcement_agency"] = 2200, ["Infobox_legislation"] = 2800, ["Infobox_legislative_district"] = 2300, ["Infobox_legislative_election"] = 2700, ["Infobox_legislative_election/row"] = 2600, ["Infobox_legislative_election/styles.css"] = 2700, ["Infobox_legislative_term"] = 2100, ["Infobox_legislature"] = 4400, ["Infobox_library"] = 2500, ["Infobox_lighthouse"] = 2600, ["Infobox_lighthouse/light"] = 2700, ["Infobox_locomotive"] = 5000, ["Infobox_magazine"] = 8300, ["Infobox_manner_of_address"] = 4200, ["Infobox_martial_artist"] = 6300, ["Infobox_martial_artist/record"] = 6300, ["Infobox_medal_templates"] = 478000, ["Infobox_medical_condition"] = 9900, ["Infobox_medical_condition_(new)"] = 6300, ["Infobox_medical_details"] = 2500, ["Infobox_medical_person"] = 2400, ["Infobox_militant_organization"] = 2200, ["Infobox_military_conflict"] = 28000, ["Infobox_military_installation"] = 11000, ["Infobox_military_person"] = 54000, ["Infobox_military_unit"] = 29000, ["Infobox_mine"] = 2300, ["Infobox_mineral"] = 2000, ["Infobox_mobile_phone"] = 2500, ["Infobox_mobile_phone/size"] = 2100, ["Infobox_mobile_phone/weight"] = 2200, ["Infobox_model"] = 2300, ["Infobox_monument"] = 2800, ["Infobox_mountain"] = 30000, ["Infobox_multi-sport_competition_event"] = 2800, ["Infobox_museum"] = 12000, ["Infobox_musical_artist"] = 131000, ["Infobox_musical_artist/hCard_class"] = 122000, ["Infobox_musical_composition"] = 3700, ["Infobox_name"] = 8800, ["Infobox_name_module"] = 9500, ["Infobox_newspaper"] = 11000, ["Infobox_newspaper/styles.css"] = 11000, ["Infobox_noble"] = 7800, ["Infobox_officeholder"] = 281000, ["Infobox_officeholder/office"] = 288000, ["Infobox_official_post"] = 9900, ["Infobox_organization"] = 43000, ["Infobox_pageant_titleholder"] = 3100, ["Infobox_park"] = 9900, ["Infobox_person"] = 573000, ["Infobox_person/Wikidata"] = 5000, ["Infobox_person/height"] = 115000, ["Infobox_person/length"] = 7700, ["Infobox_person/weight"] = 74000, ["Infobox_philosopher"] = 3800, ["Infobox_planet"] = 4800, ["Infobox_play"] = 4600, ["Infobox_political_party"] = 16000, ["Infobox_power_station"] = 3400, ["Infobox_prepared_food"] = 2500, ["Infobox_professional_wrestler"] = 4800, ["Infobox_professional_wrestling_event"] = 3300, ["Infobox_protected_area"] = 15000, ["Infobox_protein_family"] = 2200, ["Infobox_publisher"] = 2600, ["Infobox_racehorse"] = 6000, ["Infobox_racing_driver"] = 5900, ["Infobox_racing_driver_series_section"] = 2900, ["Infobox_radio_station"] = 22000, ["Infobox_radio_station/styles.css"] = 22000, ["Infobox_rail"] = 3200, ["Infobox_rail_line"] = 8100, ["Infobox_rail_service"] = 3300, ["Infobox_reality_competition_season"] = 4300, ["Infobox_record_label"] = 4200, ["Infobox_recurring_event"] = 8100, ["Infobox_religious_biography"] = 7200, ["Infobox_religious_building"] = 15000, ["Infobox_religious_building/color"] = 21000, ["Infobox_restaurant"] = 4700, ["Infobox_river"] = 32000, ["Infobox_river/calcunit"] = 32000, ["Infobox_river/discharge"] = 32000, ["Infobox_river/row-style"] = 32000, ["Infobox_river/source"] = 32000, ["Infobox_road"] = 25000, ["Infobox_road/meta/mask/category"] = 24000, ["Infobox_road/meta/mask/country"] = 25000, ["Infobox_road/styles.css"] = 26000, ["Infobox_road_small"] = 2500, ["Infobox_rockunit"] = 6500, ["Infobox_royalty"] = 26000, ["Infobox_royalty/short_description"] = 8800, ["Infobox_rugby_biography"] = 19000, ["Infobox_rugby_biography/correct_date"] = 19000, ["Infobox_rugby_biography/depcheck"] = 19000, ["Infobox_rugby_league_biography"] = 11000, ["Infobox_rugby_league_biography/PLAYER"] = 11000, ["Infobox_rugby_team"] = 2700, ["Infobox_sailboat_specifications"] = 2300, ["Infobox_saint"] = 5500, ["Infobox_school"] = 40000, ["Infobox_school/short_description"] = 40000, ["Infobox_school/styles.css"] = 40000, ["Infobox_school_district"] = 6500, ["Infobox_school_district/styles.css"] = 6500, ["Infobox_scientist"] = 57000, ["Infobox_settlement"] = 597000, ["Infobox_settlement/areadisp"] = 259000, ["Infobox_settlement/columns"] = 108000, ["Infobox_settlement/columns/styles.css"] = 108000, ["Infobox_settlement/densdisp"] = 457000, ["Infobox_settlement/lengthdisp"] = 182000, ["Infobox_settlement/link"] = 107000, ["Infobox_settlement/styles.css"] = 597000, ["Infobox_ship"] = 43000, ["Infobox_ship/career"] = 39000, ["Infobox_ship/characteristics"] = 43000, ["Infobox_ship/class_overview"] = 4400, ["Infobox_ship/image"] = 42000, ["Infobox_ship/service_record"] = 2500, ["Infobox_shopping_mall"] = 3800, ["Infobox_short_story"] = 2700, ["Infobox_skier"] = 2700, ["Infobox_soap_character"] = 3100, ["Infobox_social_media_personality"] = 4400, ["Infobox_software"] = 14000, ["Infobox_software/simple"] = 15000, ["Infobox_song"] = 84000, ["Infobox_song/color"] = 84000, ["Infobox_song/link"] = 84000, ["Infobox_song_contest_national_year"] = 2000, ["Infobox_song_contest_national_year/Year"] = 2100, ["Infobox_spaceflight"] = 4100, ["Infobox_spaceflight/styles.css"] = 4100, ["Infobox_speed_skater"] = 2000, ["Infobox_sport_event"] = 2800, ["Infobox_sports_competition_event"] = 24000, ["Infobox_sports_competition_event/medalrow"] = 15000, ["Infobox_sports_league"] = 5700, ["Infobox_sports_season"] = 7000, ["Infobox_sports_team"] = 2300, ["Infobox_sportsperson"] = 160000, ["Infobox_stadium"] = 2600, ["Infobox_station"] = 58000, ["Infobox_station/services"] = 58000, ["Infobox_station/styles.css"] = 58000, ["Infobox_street"] = 4500, ["Infobox_swimmer"] = 11000, ["Infobox_television"] = 64000, ["Infobox_television/Short_description"] = 61000, ["Infobox_television/styles.css"] = 64000, ["Infobox_television_channel"] = 6700, ["Infobox_television_channel/styles.css"] = 6700, ["Infobox_television_episode"] = 13000, ["Infobox_television_episode/styles.css"] = 14000, ["Infobox_television_season"] = 11000, ["Infobox_television_station"] = 3200, ["Infobox_television_station/styles.css"] = 3300, ["Infobox_tennis_biography"] = 11000, ["Infobox_tennis_event"] = 3400, ["Infobox_tennis_tournament"] = 2000, ["Infobox_tennis_tournament/heading"] = 2000, ["Infobox_tennis_tournament/style"] = 2000, ["Infobox_tennis_tournament_event"] = 22000, ["Infobox_tennis_tournament_year"] = 11000, ["Infobox_tennis_tournament_year/color"] = 33000, ["Infobox_tennis_tournament_year/footer"] = 33000, ["Infobox_tournament_season"] = 13000, ["Infobox_train"] = 2600, ["Infobox_university"] = 26000, ["Infobox_user"] = 3000, ["Infobox_venue"] = 20000, ["Infobox_video_game"] = 30000, ["Infobox_video_game/styles.css"] = 30000, ["Infobox_volleyball_biography"] = 5900, ["Infobox_weapon"] = 8100, ["Infobox_weather_event"] = 3500, ["Infobox_weather_event/Effects"] = 3300, ["Infobox_weather_event/Footer"] = 3400, ["Infobox_weather_event/History"] = 3300, ["Infobox_weather_event/SSHWS"] = 2000, ["Infobox_weather_event/meteorology"] = 3200, ["Infobox_weather_event/scale"] = 2100, ["Infobox_weather_event/styles.css"] = 3500, ["Infobox_website"] = 8300, ["Infobox_writer"] = 45000, ["Information"] = 98000, ["Information/styles.css"] = 98000, ["Inlang"] = 2400, ["Inline"] = 3800, ["Inline_block"] = 5400, ["Inprogress"] = 2600, ["Input_link"] = 32000, ["Instagram"] = 20000, ["InterSportStats"] = 5700, ["Interlanguage_link"] = 302000, ["Interlanguage_link_multi"] = 9500, ["International_Paralympic_Committee"] = 4300, ["International_football_primary_link"] = 3500, ["International_football_primary_style"] = 3600, ["International_football_secondary_style"] = 3400, ["Internet_Archive"] = 2200, ["Internet_Archive_SCOTUS_URL"] = 3300, ["Internet_Archive_author"] = 19000, ["Internet_Archive_film"] = 2600, ["Intitle"] = 22000, ["Ip"] = 2100, ["Iptalk"] = 18000, ["IranCensus2006"] = 30000, ["IranNCSGN"] = 3100, ["Iran_Census_2006"] = 30000, ["Irish_place_name"] = 3000, ["IsIPAddress"] = 45000, ["IsValidPageName"] = 3400, ["Is_MLB_league"] = 3300, ["Is_NPB_league"] = 3300, ["Is_continent"] = 13000, ["Is_country_in_Central_America"] = 17000, ["Is_country_in_the_Caribbean"] = 17000, ["Is_interwiki_link"] = 6500, ["Is_italic_taxon"] = 653000, ["Is_redirect"] = 383000, ["Is_time"] = 6700, ["Is_valid_page_name"] = 3400, ["Isbn"] = 10000, ["Isnum"] = 3000, ["Isnumeric"] = 120000, ["Iso2continent"] = 84000, ["Iso2country"] = 26000, ["Iso2country/article"] = 25000, ["Iso2country/data"] = 26000, ["Issubst"] = 64000, ["Italic_dab2"] = 5900, ["Italic_disambiguation"] = 2400, ["Italic_title"] = 258000, ["Italic_title_prefixed"] = 8800, ["Italictitle"] = 3000, ["Ivmbox"] = 142000, ["Ivory_messagebox"] = 188000, ["Ivory_messagebox/styles.css"] = 188000, ["Module:I18n/complex_date"] = 47000, ["Module:IP"] = 148000, ["Module:IPA"] = 184000, ["Module:IPA/data"] = 166000, ["Module:IPA/styles.css"] = 151000, ["Module:IPA_symbol"] = 6800, ["Module:IPA_symbol/data"] = 6800, ["Module:IPAc-en"] = 56000, ["Module:IPAc-en/data"] = 56000, ["Module:IPAc-en/phonemes"] = 56000, ["Module:IPAc-en/pronunciation"] = 56000, ["Module:IPAddress"] = 242000, ["Module:ISO_3166"] = 910000, ["Module:ISO_3166/data/AT"] = 2500, ["Module:ISO_3166/data/BA"] = 3400, ["Module:ISO_3166/data/CA"] = 2600, ["Module:ISO_3166/data/CH"] = 4200, ["Module:ISO_3166/data/CN"] = 2800, ["Module:ISO_3166/data/CZ"] = 6600, ["Module:ISO_3166/data/DE"] = 15000, ["Module:ISO_3166/data/ES"] = 3700, ["Module:ISO_3166/data/FR"] = 38000, ["Module:ISO_3166/data/GB"] = 7200, ["Module:ISO_3166/data/GR"] = 3500, ["Module:ISO_3166/data/IN"] = 29000, ["Module:ISO_3166/data/IR"] = 23000, ["Module:ISO_3166/data/IT"] = 2500, ["Module:ISO_3166/data/National"] = 910000, ["Module:ISO_3166/data/PL"] = 7600, ["Module:ISO_3166/data/RS"] = 3200, ["Module:ISO_3166/data/RU"] = 27000, ["Module:ISO_3166/data/UA"] = 2200, ["Module:ISO_3166/data/US"] = 87000, ["Module:ISO_639_name"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-1"] = 29000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-2"] = 21000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-2B"] = 20000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-3"] = 20000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-3_(dep)"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-5"] = 19000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_deprecated"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_name_to_code"] = 4600, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_override"] = 34000, ["Module:ISOdate"] = 47000, ["Module:Ice_hockey_box"] = 2000, ["Module:Icon"] = 678000, ["Module:Icon/data"] = 678000, ["Module:Icon_box"] = 261000, ["Module:Icon_box/data"] = 261000, ["Module:If_any_equal"] = 254000, ["Module:If_empty"] = 6750000, ["Module:If_in_category"] = 164000, ["Module:If_in_page"] = 22000, ["Module:If_not_given_or_empty"] = 90000, ["Module:If_preview"] = 1740000, ["Module:If_preview/configuration"] = 1740000, ["Module:If_preview/styles.css"] = 1740000, ["Module:In_lang"] = 389000, ["Module:Indent"] = 2300, ["Module:Infobox"] = 4690000, ["Module:Infobox/dates"] = 78000, ["Module:Infobox/styles.css"] = 4960000, ["Module:Infobox/utilities"] = 2600, ["Module:Infobox3cols"] = 321000, ["Module:InfoboxBuilder"] = 2600, ["Module:InfoboxImage"] = 5620000, ["Module:InfoboxImage/data"] = 3360000, ["Module:Infobox_body_of_water_tracking"] = 19000, ["Module:Infobox_cyclist_tracking"] = 17000, ["Module:Infobox_dim"] = 380000, ["Module:Infobox_dim/data"] = 233000, ["Module:Infobox_election"] = 42000, ["Module:Infobox_gene"] = 13000, ["Module:Infobox_gene/orthologs"] = 13000, ["Module:Infobox_mapframe"] = 1680000, ["Module:Infobox_military_conflict"] = 28000, ["Module:Infobox_military_conflict/styles.css"] = 28000, ["Module:Infobox_multi-lingual_name"] = 23000, ["Module:Infobox_multi-lingual_name/data"] = 23000, ["Module:Infobox_power_station"] = 3400, ["Module:Infobox_road"] = 26000, ["Module:Infobox_road/browselinks"] = 26000, ["Module:Infobox_road/errors"] = 25000, ["Module:Infobox_road/length"] = 26000, ["Module:Infobox_road/locations"] = 25000, ["Module:Infobox_road/map"] = 25000, ["Module:Infobox_road/route"] = 26000, ["Module:Infobox_road/sections"] = 25000, ["Module:Infobox_ship"] = 43000, ["Module:Infobox_ship/data"] = 43000, ["Module:Infobox_ship/styles.css"] = 43000, ["Module:Infobox_television"] = 64000, ["Module:Infobox_television_disambiguation_check"] = 72000, ["Module:Infobox_television_episode"] = 13000, ["Module:Infobox_television_season_disambiguation_check"] = 10000, ["Module:Infobox_television_season_name"] = 11000, ["Module:Internet_Archive"] = 22000, ["Module:Is_article"] = 2400, ["Module:Is_infobox_in_lead"] = 462000, ["Module:Is_instance"] = 354000, ["Module:Iso2nationality"] = 96000, ["Module:Italic_title"] = 1260000, ["Module:Italic_title2"] = 5900, } fldxt7575c09mjvrjxfeauhnazmlhic 1383905 1383904 2026-08-22T15:37:13Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Transclusion_count/data/I]] 1383904 Scribunto text/plain return { ["IAST"] = 6300, ["IA_SCOTUS_URL"] = 3300, ["IBDB_name"] = 9800, ["ICD10"] = 5000, ["ICD9"] = 4400, ["ICS"] = 3500, ["ICS_flag"] = 3500, ["IDN"] = 3800, ["IMDb_episode"] = 11000, ["IMDb_episodes"] = 4200, ["IMDb_name"] = 172000, ["IMDb_title"] = 211000, ["IMO_Number"] = 4500, ["IMSLP"] = 9200, ["INA"] = 2400, ["IND"] = 8600, ["INR"] = 6500, ["INRConvert"] = 6700, ["INRConvert/CurrentRate"] = 6700, ["INRConvert/USD"] = 6600, ["INRConvert/out"] = 6700, ["IOBDB_name"] = 2100, ["IP"] = 2800, ["IPA"] = 181000, ["IPA_audio_link"] = 5100, ["IPA_link"] = 5100, ["IPAblink"] = 2600, ["IPAc-cmn"] = 2800, ["IPAc-en"] = 56000, ["IPAc-pl"] = 51000, ["IPSummary"] = 82000, ["IP_summary"] = 83000, ["IPtalk"] = 18000, ["IPuser"] = 7600, ["IPvandal"] = 2800, ["IRC"] = 7100, ["IRI"] = 2500, ["IRL"] = 6000, ["IRN"] = 4000, ["ISBN"] = 474000, ["ISBN?"] = 2500, ["ISBNT"] = 46000, ["ISBN_missing"] = 3200, ["ISFDB_name"] = 4300, ["ISFDB_title"] = 5100, ["ISL"] = 2300, ["ISO_15924/script-example-character"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article/format"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article/label"] = 3000, ["ISO_3166_code"] = 240000, ["ISO_3166_name"] = 16000, ["ISO_639_name"] = 28000, ["ISP"] = 3700, ["ISR"] = 5700, ["ISSN"] = 12000, ["ISSN_link"] = 33000, ["ISTAT"] = 8100, ["ISU_figure_skater"] = 2300, ["ITA"] = 20000, ["ITF"] = 6800, ["ITF_profile"] = 2600, ["ITIS"] = 5900, ["ITN_talk"] = 13000, ["ITN_talk/date"] = 13000, ["IUCN_banner"] = 15000, ["I_sup"] = 4900, ["Ice_hockey_box"] = 2000, ["Ice_hockey_stats"] = 20000, ["Icehockeystats"] = 11000, ["Icelandic_name"] = 2100, ["Icon"] = 665000, ["If"] = 432000, ["If_all"] = 7800, ["If_autoconfirmed"] = 2200, ["If_between"] = 4800, ["If_both"] = 207000, ["If_dark"] = 4000, ["If_dark/styles.css"] = 4000, ["If_either"] = 22000, ["If_empty"] = 6710000, ["If_first_display_both"] = 122000, ["If_in_category"] = 164000, ["If_in_page"] = 22000, ["If_last_display_both"] = 38000, ["If_mobile"] = 2100, ["If_mobile/styles.css"] = 2800, ["If_preview"] = 66000, ["If_then_show"] = 216000, ["Ifempty"] = 943000, ["Ifeq"] = 83000, ["Iferror_then_show"] = 4000, ["Ifexist_not_redirect"] = 1910000, ["Ifnotempty"] = 18000, ["Ifnoteq_then_show"] = 2300, ["Ifnumber"] = 75000, ["Ifsubst"] = 1020000, ["Ih"] = 8100, ["Ill"] = 255000, ["Illm"] = 6000, ["Image_frame"] = 6200, ["Image_label"] = 4700, ["Image_label_begin"] = 4100, ["Image_label_end"] = 4100, ["Image_label_small"] = 2600, ["Image_needed"] = 4500, ["Image_other"] = 190000, ["Image_requested"] = 136000, ["Image_requested/Category_helper"] = 126000, ["Imbox"] = 998000, ["Imdb_name"] = 5300, ["Imdb_title"] = 2800, ["Importance"] = 15000, ["Importance/colour"] = 30000, ["Importance_mask"] = 619000, ["Improve_categories"] = 7600, ["Improve_documentation"] = 4200, ["Improve_plot"] = 4100, ["In_class"] = 5600, ["In_lang"] = 388000, ["In_progress"] = 3800, ["In_string"] = 306000, ["In_title"] = 30000, ["Inactive_userpage_blanked"] = 3900, ["Inaturalist_taxon"] = 3800, ["Include-USGov"] = 25000, ["Incomplete_list"] = 24000, ["Inconclusive"] = 2400, ["Increase"] = 61000, ["Incumbent_pope"] = 4400, ["Indent"] = 2300, ["Indented_plain_list"] = 2700, ["Indented_plainlist"] = 2600, ["Independent_sources"] = 10000, ["IndexFungorum"] = 2100, ["Indian_English"] = 5000, ["Indian_railway_code"] = 3600, ["Indian_rupee"] = 12000, ["Inflation"] = 27000, ["Inflation-fn"] = 5800, ["Inflation-year"] = 4300, ["Inflation/IN/startyear"] = 6700, ["Inflation/UK"] = 5500, ["Inflation/UK/dataset"] = 5500, ["Inflation/UK/startyear"] = 5500, ["Inflation/US"] = 16000, ["Inflation/US-GDP"] = 3000, ["Inflation/US-GDP/dataset"] = 3000, ["Inflation/US-GDP/startyear"] = 3000, ["Inflation/US/dataset"] = 16000, ["Inflation/US/startyear"] = 16000, ["Inflation/fn"] = 7500, ["Inflation/year"] = 34000, ["Info"] = 5600, ["Infobox"] = 3430000, ["Infobox/Columns"] = 3300, ["Infobox/mobileviewfix.css"] = 175000, ["Infobox/styles-images.css"] = 20000, ["Infobox3cols"] = 28000, ["Infobox_AFL_biography"] = 15000, ["Infobox_Athletics_Championships"] = 3400, ["Infobox_Australian_place"] = 15000, ["Infobox_Australian_place/styles.css"] = 15000, ["Infobox_Australian_place/table"] = 11000, ["Infobox_COA_wide"] = 3700, ["Infobox_Canada_electoral_district"] = 2600, ["Infobox_Chinese"] = 23000, ["Infobox_Chinese/Chinese"] = 3200, ["Infobox_Chinese/Footer"] = 7200, ["Infobox_Chinese/Header"] = 7200, ["Infobox_Christian_leader"] = 23000, ["Infobox_French_commune"] = 38000, ["Infobox_French_subdivision"] = 2200, ["Infobox_Gaelic_games_biography"] = 5500, ["Infobox_Gaelic_games_player"] = 3200, ["Infobox_German_location"] = 11000, ["Infobox_German_place"] = 14000, ["Infobox_Grand_Prix_race_report"] = 2200, ["Infobox_Greece_place"] = 3600, ["Infobox_Greek_Dimos"] = 2900, ["Infobox_Hindu_temple"] = 2900, ["Infobox_Indian_constituency"] = 5800, ["Infobox_Indian_constituency/defaultdata"] = 5800, ["Infobox_Italian_comune"] = 8100, ["Infobox_Korean"] = 2300, ["Infobox_Korean/auto"] = 14000, ["Infobox_Korean/auto/categories"] = 14000, ["Infobox_Korean/base"] = 2300, ["Infobox_Korean/base/auto"] = 18000, ["Infobox_Korean/categories"] = 2200, ["Infobox_Korean_name"] = 2200, ["Infobox_Korean_name/auto"] = 14000, ["Infobox_Korean_television_name"] = 3400, ["Infobox_NASCAR_driver"] = 2300, ["Infobox_NASCAR_race_report"] = 2700, ["Infobox_NCAA_basketball_conference_tournament"] = 2100, ["Infobox_NCAA_team_season"] = 10000, ["Infobox_NFL_biography"] = 27000, ["Infobox_NFL_team_season"] = 2300, ["Infobox_NRHP"] = 74000, ["Infobox_NRHP/conv"] = 19000, ["Infobox_NRHP/locmapin2region"] = 68000, ["Infobox_Olympic_event"] = 8000, ["Infobox_Olympic_event/event_link"] = 8000, ["Infobox_Olympic_event/games_text"] = 8000, ["Infobox_Pan_American_Games_event"] = 2900, ["Infobox_Paralympic_event"] = 2900, ["Infobox_Paralympic_event/games_text"] = 2900, ["Infobox_Romanian_subdivision"] = 3200, ["Infobox_Russian_district"] = 2100, ["Infobox_Russian_inhabited_locality"] = 4700, ["Infobox_Russian_inhabited_locality/PosMapFS"] = 4200, ["Infobox_Russian_inhabited_locality/federal_subject"] = 4700, ["Infobox_SCOTUS_case"] = 4600, ["Infobox_SSSI"] = 2000, ["Infobox_Site_of_Special_Scientific_Interest"] = 2100, ["Infobox_Slovak_place"] = 3000, ["Infobox_Swiss_town"] = 2900, ["Infobox_Switzerland_municipality"] = 2900, ["Infobox_Turkey_place"] = 20000, ["Infobox_U.S._county"] = 3000, ["Infobox_U.S._county/district"] = 3000, ["Infobox_U.S._legislation"] = 2100, ["Infobox_UK_constituency"] = 2200, ["Infobox_UK_constituency/year"] = 2200, ["Infobox_UK_legislation"] = 6400, ["Infobox_UK_place"] = 27000, ["Infobox_UK_place/NoDialCode"] = 8200, ["Infobox_UK_place/NoPostCode"] = 3600, ["Infobox_UK_place/area"] = 2700, ["Infobox_UK_place/dens"] = 2300, ["Infobox_UK_place/dist"] = 2800, ["Infobox_UK_place/local"] = 27000, ["Infobox_UK_place/styles.css"] = 27000, ["Infobox_UNESCO_World_Heritage_Site"] = 2200, ["Infobox_UN_resolution"] = 2300, ["Infobox_US_Supreme_Court_case"] = 4800, ["Infobox_US_Supreme_Court_case/courts"] = 4800, ["Infobox_United_States_legislative_district"] = 2700, ["Infobox_United_States_legislative_district/representative"] = 2700, ["Infobox_Wikipedia_user"] = 12000, ["Infobox_academic"] = 27000, ["Infobox_aircraft"] = 13000, ["Infobox_aircraft/styles.css"] = 14000, ["Infobox_aircraft_occurrence"] = 2900, ["Infobox_airline"] = 4800, ["Infobox_airline/styles.css"] = 4800, ["Infobox_airport"] = 14000, ["Infobox_airport/datatable"] = 13000, ["Infobox_airport/styles.css"] = 14000, ["Infobox_album"] = 169000, ["Infobox_album/color"] = 208000, ["Infobox_album/link"] = 169000, ["Infobox_anatomy"] = 4500, ["Infobox_animanga/Footer"] = 7800, ["Infobox_animanga/Header"] = 7800, ["Infobox_animanga/Print"] = 6700, ["Infobox_animanga/Video"] = 5100, ["Infobox_architect"] = 4500, ["Infobox_artist"] = 35000, ["Infobox_artist_discography"] = 6500, ["Infobox_artwork"] = 16000, ["Infobox_automobile"] = 9300, ["Infobox_award"] = 16000, ["Infobox_badminton_player"] = 3300, ["Infobox_baseball_biography"] = 30000, ["Infobox_baseball_biography/style"] = 30000, ["Infobox_baseball_biography/styles.css"] = 30000, ["Infobox_baseball_team_season"] = 3300, ["Infobox_baseball_team_season/leagueseason"] = 3300, ["Infobox_baseball_team_season/season"] = 3300, ["Infobox_baseball_team_season/styles.css"] = 3300, ["Infobox_basketball_biography"] = 23000, ["Infobox_basketball_biography/style"] = 23000, ["Infobox_basketball_club"] = 3300, ["Infobox_basketball_club/styles.css"] = 3300, ["Infobox_beauty_pageant"] = 2200, ["Infobox_bilateral_relations"] = 5000, ["Infobox_bishop_styles"] = 2500, ["Infobox_body_of_water"] = 19000, ["Infobox_book"] = 63000, ["Infobox_book/styles.css"] = 63000, ["Infobox_boxer"] = 6500, ["Infobox_brand"] = 2200, ["Infobox_brand/styles.css"] = 2200, ["Infobox_bridge"] = 6800, ["Infobox_building"] = 34000, ["Infobox_bus_company"] = 2000, ["Infobox_cemetery"] = 2100, ["Infobox_character"] = 8400, ["Infobox_character/styles.css"] = 8400, ["Infobox_chess_biography"] = 4800, ["Infobox_chess_player"] = 3800, ["Infobox_church"] = 17000, ["Infobox_church/denomination"] = 17000, ["Infobox_church/font_color"] = 17000, ["Infobox_civil_conflict"] = 3200, ["Infobox_civilian_attack"] = 7700, ["Infobox_college_coach"] = 13000, ["Infobox_college_football_game"] = 2300, ["Infobox_college_football_player"] = 2600, ["Infobox_college_sports_team_season"] = 45000, ["Infobox_college_sports_team_season/link"] = 45000, ["Infobox_college_sports_team_season/name"] = 45000, ["Infobox_college_sports_team_season/succession"] = 45000, ["Infobox_college_sports_team_season/team"] = 45000, ["Infobox_comedian"] = 2200, ["Infobox_comic_book_title"] = 3200, ["Infobox_comics_character"] = 3500, ["Infobox_comics_creator"] = 3600, ["Infobox_comics_creator/styles.css"] = 3600, ["Infobox_company"] = 93000, ["Infobox_company/styles.css"] = 93000, ["Infobox_computing_device"] = 2600, ["Infobox_concert"] = 3900, ["Infobox_constituency"] = 7800, ["Infobox_country"] = 7200, ["Infobox_country/formernext"] = 6700, ["Infobox_country/imagetable"] = 5600, ["Infobox_country/multirow"] = 9300, ["Infobox_country/status_text"] = 3100, ["Infobox_country/styles.css"] = 7300, ["Infobox_country_at_games"] = 17000, ["Infobox_country_at_games/core"] = 17000, ["Infobox_country_at_games/see_also"] = 14000, ["Infobox_court_case"] = 5300, ["Infobox_court_case/images"] = 2900, ["Infobox_court_case/styles.css"] = 5300, ["Infobox_cricket_tournament"] = 2800, ["Infobox_cricketer"] = 32000, ["Infobox_cricketer/career"] = 32000, ["Infobox_cricketer/national_side"] = 7700, ["Infobox_criminal"] = 7800, ["Infobox_curler"] = 2800, ["Infobox_cycling_race_report"] = 5000, ["Infobox_cyclist"] = 17000, ["Infobox_dam"] = 5900, ["Infobox_deity"] = 2300, ["Infobox_deity/color"] = 2300, ["Infobox_designation_list"] = 32000, ["Infobox_designation_list/entry"] = 23000, ["Infobox_dim"] = 6400, ["Infobox_diocese"] = 4100, ["Infobox_drug"] = 12000, ["Infobox_drug/chemical_formula"] = 12000, ["Infobox_drug/data_page_link"] = 12000, ["Infobox_drug/formatATC"] = 12000, ["Infobox_drug/formatCASnumber"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChEBI"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChEMBL"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChemDBNIAID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChemSpider"] = 12000, ["Infobox_drug/formatCompTox"] = 12000, ["Infobox_drug/formatDrugBank"] = 12000, ["Infobox_drug/formatIUPHARBPS"] = 12000, ["Infobox_drug/formatJmol"] = 12000, ["Infobox_drug/formatKEGG"] = 12000, ["Infobox_drug/formatPDBligand"] = 11000, ["Infobox_drug/formatPubChemCID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatPubChemSID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatUNII"] = 12000, ["Infobox_drug/legal_status"] = 12000, ["Infobox_drug/licence"] = 12000, ["Infobox_drug/maintenance_categories"] = 12000, ["Infobox_drug/non-ref-space"] = 4000, ["Infobox_drug/pregnancy_category"] = 12000, ["Infobox_drug/styles.css"] = 12000, ["Infobox_drug/title"] = 12000, ["Infobox_economist"] = 2000, ["Infobox_election"] = 41000, ["Infobox_election/shortname"] = 2600, ["Infobox_election/styles.css"] = 41000, ["Infobox_enzyme"] = 5100, ["Infobox_ethnic_group"] = 8100, ["Infobox_event"] = 7800, ["Infobox_family"] = 2800, ["Infobox_field_hockey_player"] = 2500, ["Infobox_figure_skater"] = 4000, ["Infobox_film"] = 170000, ["Infobox_film/short_description"] = 166000, ["Infobox_film_awards"] = 3200, ["Infobox_film_awards/link"] = 3200, ["Infobox_film_awards/style"] = 3200, ["Infobox_film_or_theatre_festival"] = 2100, ["Infobox_food"] = 7800, ["Infobox_football_biography"] = 219000, ["Infobox_football_club"] = 30000, ["Infobox_football_club_season"] = 24000, ["Infobox_football_league"] = 2800, ["Infobox_football_league_season"] = 22000, ["Infobox_football_match"] = 6700, ["Infobox_football_tournament"] = 2200, ["Infobox_football_tournament_season"] = 9400, ["Infobox_former_subdivision"] = 3700, ["Infobox_former_subdivision/styles.css"] = 3700, ["Infobox_galaxy"] = 3400, ["Infobox_game"] = 3100, ["Infobox_game_score"] = 3800, ["Infobox_games"] = 2100, ["Infobox_gene"] = 13000, ["Infobox_given_name"] = 4100, ["Infobox_golfer"] = 4900, ["Infobox_golfer/highest_ranking"] = 4900, ["Infobox_government_agency"] = 13000, ["Infobox_government_cabinet"] = 3600, ["Infobox_gridiron_football_biography"] = 40000, ["Infobox_gridiron_football_biography/position"] = 39000, ["Infobox_gridiron_football_team_season"] = 4100, ["Infobox_gymnast"] = 5900, ["Infobox_handball_biography"] = 5600, ["Infobox_historic_site"] = 21000, ["Infobox_holiday"] = 2200, ["Infobox_holiday/date"] = 2200, ["Infobox_horseraces"] = 2700, ["Infobox_hospital"] = 7000, ["Infobox_hospital/care_system"] = 7000, ["Infobox_hospital/lists"] = 7000, ["Infobox_hurling_championship"] = 2700, ["Infobox_ice_hockey_biography"] = 21000, ["Infobox_ice_hockey_player"] = 18000, ["Infobox_ice_hockey_team"] = 3300, ["Infobox_ice_hockey_team_season"] = 2200, ["Infobox_international_football_competition"] = 6800, ["Infobox_islands"] = 9700, ["Infobox_islands/area"] = 10000, ["Infobox_islands/density"] = 10000, ["Infobox_islands/length"] = 9700, ["Infobox_islands/styles.css"] = 9700, ["Infobox_journal"] = 10000, ["Infobox_journal/Abbreviation_search"] = 10000, ["Infobox_journal/Bluebook_check"] = 9900, ["Infobox_journal/Former_check"] = 9900, ["Infobox_journal/ISO_4_check"] = 9900, ["Infobox_journal/ISSN-eISSN"] = 9900, ["Infobox_journal/Indexing_search"] = 10000, ["Infobox_journal/MathSciNet_check"] = 9900, ["Infobox_journal/NLM_check"] = 9900, ["Infobox_journal/frequency"] = 9000, ["Infobox_journal/openaccess"] = 2700, ["Infobox_judoka"] = 2800, ["Infobox_lake"] = 3800, ["Infobox_language"] = 10000, ["Infobox_language/family-color"] = 12000, ["Infobox_language/genetic"] = 7000, ["Infobox_language/lingualist"] = 10000, ["Infobox_language/linguistlist"] = 10000, ["Infobox_language/ref"] = 7400, ["Infobox_law_enforcement_agency"] = 2200, ["Infobox_legislation"] = 2800, ["Infobox_legislative_district"] = 2300, ["Infobox_legislative_election"] = 2700, ["Infobox_legislative_election/row"] = 2600, ["Infobox_legislative_election/styles.css"] = 2700, ["Infobox_legislative_term"] = 2100, ["Infobox_legislature"] = 4400, ["Infobox_library"] = 2500, ["Infobox_lighthouse"] = 2600, ["Infobox_lighthouse/light"] = 2700, ["Infobox_locomotive"] = 5000, ["Infobox_magazine"] = 8300, ["Infobox_manner_of_address"] = 4200, ["Infobox_martial_artist"] = 6300, ["Infobox_martial_artist/record"] = 6300, ["Infobox_medal_templates"] = 478000, ["Infobox_medical_condition"] = 9900, ["Infobox_medical_condition_(new)"] = 6300, ["Infobox_medical_details"] = 2500, ["Infobox_medical_person"] = 2400, ["Infobox_militant_organization"] = 2200, ["Infobox_military_conflict"] = 28000, ["Infobox_military_installation"] = 11000, ["Infobox_military_person"] = 54000, ["Infobox_military_unit"] = 29000, ["Infobox_mine"] = 2300, ["Infobox_mineral"] = 2000, ["Infobox_mobile_phone"] = 2500, ["Infobox_mobile_phone/size"] = 2100, ["Infobox_mobile_phone/weight"] = 2200, ["Infobox_model"] = 2300, ["Infobox_monument"] = 2800, ["Infobox_mountain"] = 30000, ["Infobox_multi-sport_competition_event"] = 2800, ["Infobox_museum"] = 12000, ["Infobox_musical_artist"] = 131000, ["Infobox_musical_artist/hCard_class"] = 122000, ["Infobox_musical_composition"] = 3700, ["Infobox_name"] = 8800, ["Infobox_name_module"] = 9500, ["Infobox_newspaper"] = 11000, ["Infobox_newspaper/styles.css"] = 11000, ["Infobox_noble"] = 7800, ["Infobox_officeholder"] = 281000, ["Infobox_officeholder/office"] = 288000, ["Infobox_official_post"] = 9900, ["Infobox_organization"] = 43000, ["Infobox_pageant_titleholder"] = 3100, ["Infobox_park"] = 9900, ["Infobox_person"] = 573000, ["Infobox_person/Wikidata"] = 5000, ["Infobox_person/height"] = 115000, ["Infobox_person/length"] = 7700, ["Infobox_person/weight"] = 74000, ["Infobox_philosopher"] = 3800, ["Infobox_planet"] = 4800, ["Infobox_play"] = 4600, ["Infobox_political_party"] = 16000, ["Infobox_power_station"] = 3400, ["Infobox_prepared_food"] = 2500, ["Infobox_professional_wrestler"] = 4800, ["Infobox_professional_wrestling_event"] = 3300, ["Infobox_protected_area"] = 15000, ["Infobox_protein_family"] = 2200, ["Infobox_publisher"] = 2600, ["Infobox_racehorse"] = 6000, ["Infobox_racing_driver"] = 5900, ["Infobox_racing_driver_series_section"] = 2900, ["Infobox_radio_station"] = 22000, ["Infobox_radio_station/styles.css"] = 22000, ["Infobox_rail"] = 3200, ["Infobox_rail_line"] = 8100, ["Infobox_rail_service"] = 3300, ["Infobox_reality_competition_season"] = 4300, ["Infobox_record_label"] = 4200, ["Infobox_recurring_event"] = 8100, ["Infobox_religious_biography"] = 7200, ["Infobox_religious_building"] = 15000, ["Infobox_religious_building/color"] = 21000, ["Infobox_restaurant"] = 4700, ["Infobox_river"] = 32000, ["Infobox_river/calcunit"] = 32000, ["Infobox_river/discharge"] = 32000, ["Infobox_river/row-style"] = 32000, ["Infobox_river/source"] = 32000, ["Infobox_road"] = 25000, ["Infobox_road/meta/mask/category"] = 24000, ["Infobox_road/meta/mask/country"] = 25000, ["Infobox_road/styles.css"] = 26000, ["Infobox_road_small"] = 2500, ["Infobox_rockunit"] = 6500, ["Infobox_royalty"] = 26000, ["Infobox_royalty/short_description"] = 8800, ["Infobox_rugby_biography"] = 19000, ["Infobox_rugby_biography/correct_date"] = 19000, ["Infobox_rugby_biography/depcheck"] = 19000, ["Infobox_rugby_league_biography"] = 11000, ["Infobox_rugby_league_biography/PLAYER"] = 11000, ["Infobox_rugby_team"] = 2700, ["Infobox_sailboat_specifications"] = 2300, ["Infobox_saint"] = 5500, ["Infobox_school"] = 40000, ["Infobox_school/short_description"] = 40000, ["Infobox_school/styles.css"] = 40000, ["Infobox_school_district"] = 6500, ["Infobox_school_district/styles.css"] = 6500, ["Infobox_scientist"] = 57000, ["Infobox_settlement"] = 597000, ["Infobox_settlement/areadisp"] = 259000, ["Infobox_settlement/columns"] = 108000, ["Infobox_settlement/columns/styles.css"] = 108000, ["Infobox_settlement/densdisp"] = 457000, ["Infobox_settlement/lengthdisp"] = 182000, ["Infobox_settlement/link"] = 107000, ["Infobox_settlement/styles.css"] = 597000, ["Infobox_ship"] = 43000, ["Infobox_ship/career"] = 39000, ["Infobox_ship/characteristics"] = 43000, ["Infobox_ship/class_overview"] = 4400, ["Infobox_ship/image"] = 42000, ["Infobox_ship/service_record"] = 2500, ["Infobox_shopping_mall"] = 3800, ["Infobox_short_story"] = 2700, ["Infobox_skier"] = 2700, ["Infobox_soap_character"] = 3100, ["Infobox_social_media_personality"] = 4400, ["Infobox_software"] = 14000, ["Infobox_software/simple"] = 15000, ["Infobox_song"] = 84000, ["Infobox_song/color"] = 84000, ["Infobox_song/link"] = 84000, ["Infobox_song_contest_national_year"] = 2000, ["Infobox_song_contest_national_year/Year"] = 2100, ["Infobox_spaceflight"] = 4100, ["Infobox_spaceflight/styles.css"] = 4100, ["Infobox_speed_skater"] = 2000, ["Infobox_sport_event"] = 2800, ["Infobox_sports_competition_event"] = 24000, ["Infobox_sports_competition_event/medalrow"] = 15000, ["Infobox_sports_league"] = 5700, ["Infobox_sports_season"] = 7000, ["Infobox_sports_team"] = 2300, ["Infobox_sportsperson"] = 160000, ["Infobox_stadium"] = 2600, ["Infobox_station"] = 58000, ["Infobox_station/services"] = 58000, ["Infobox_station/styles.css"] = 58000, ["Infobox_street"] = 4500, ["Infobox_swimmer"] = 11000, ["Infobox_television"] = 64000, ["Infobox_television/Short_description"] = 61000, ["Infobox_television/styles.css"] = 64000, ["Infobox_television_channel"] = 6700, ["Infobox_television_channel/styles.css"] = 6700, ["Infobox_television_episode"] = 13000, ["Infobox_television_episode/styles.css"] = 14000, ["Infobox_television_season"] = 11000, ["Infobox_television_station"] = 3200, ["Infobox_television_station/styles.css"] = 3300, ["Infobox_tennis_biography"] = 11000, ["Infobox_tennis_event"] = 3400, ["Infobox_tennis_tournament"] = 2000, ["Infobox_tennis_tournament/heading"] = 2000, ["Infobox_tennis_tournament/style"] = 2000, ["Infobox_tennis_tournament_event"] = 22000, ["Infobox_tennis_tournament_year"] = 11000, ["Infobox_tennis_tournament_year/color"] = 33000, ["Infobox_tennis_tournament_year/footer"] = 33000, ["Infobox_tournament_season"] = 13000, ["Infobox_train"] = 2600, ["Infobox_university"] = 26000, ["Infobox_user"] = 3000, ["Infobox_venue"] = 20000, ["Infobox_video_game"] = 30000, ["Infobox_video_game/styles.css"] = 30000, ["Infobox_volleyball_biography"] = 5900, ["Infobox_weapon"] = 8100, ["Infobox_weather_event"] = 3500, ["Infobox_weather_event/Effects"] = 3300, ["Infobox_weather_event/Footer"] = 3400, ["Infobox_weather_event/History"] = 3300, ["Infobox_weather_event/SSHWS"] = 2000, ["Infobox_weather_event/meteorology"] = 3200, ["Infobox_weather_event/scale"] = 2100, ["Infobox_weather_event/styles.css"] = 3500, ["Infobox_website"] = 8300, ["Infobox_writer"] = 45000, ["Information"] = 98000, ["Information/styles.css"] = 98000, ["Inlang"] = 2400, ["Inline"] = 3800, ["Inline_block"] = 5400, ["Inprogress"] = 2600, ["Input_link"] = 32000, ["Instagram"] = 20000, ["InterSportStats"] = 5700, ["Interlanguage_link"] = 302000, ["Interlanguage_link_multi"] = 9500, ["International_Paralympic_Committee"] = 4300, ["International_football_primary_link"] = 3500, ["International_football_primary_style"] = 3600, ["International_football_secondary_style"] = 3400, ["Internet_Archive"] = 2200, ["Internet_Archive_SCOTUS_URL"] = 3300, ["Internet_Archive_author"] = 19000, ["Internet_Archive_film"] = 2600, ["Intitle"] = 22000, ["Ip"] = 2100, ["Iptalk"] = 18000, ["IranCensus2006"] = 30000, ["IranNCSGN"] = 3100, ["Iran_Census_2006"] = 30000, ["Irish_place_name"] = 3000, ["IsIPAddress"] = 45000, ["IsValidPageName"] = 3400, ["Is_MLB_league"] = 3300, ["Is_NPB_league"] = 3300, ["Is_continent"] = 13000, ["Is_country_in_Central_America"] = 17000, ["Is_country_in_the_Caribbean"] = 17000, ["Is_interwiki_link"] = 6500, ["Is_italic_taxon"] = 653000, ["Is_redirect"] = 383000, ["Is_time"] = 6700, ["Is_valid_page_name"] = 3400, ["Isbn"] = 10000, ["Isnum"] = 3000, ["Isnumeric"] = 120000, ["Iso2continent"] = 84000, ["Iso2country"] = 26000, ["Iso2country/article"] = 25000, ["Iso2country/data"] = 26000, ["Issubst"] = 64000, ["Italic_dab2"] = 5900, ["Italic_disambiguation"] = 2400, ["Italic_title"] = 258000, ["Italic_title_prefixed"] = 8800, ["Italictitle"] = 3000, ["Ivmbox"] = 142000, ["Ivory_messagebox"] = 188000, ["Ivory_messagebox/styles.css"] = 188000, ["Module:I18n/complex_date"] = 47000, ["Module:IP"] = 148000, ["Module:IPA"] = 184000, ["Module:IPA/data"] = 166000, ["Module:IPA/styles.css"] = 151000, ["Module:IPA_symbol"] = 6800, ["Module:IPA_symbol/data"] = 6800, ["Module:IPAc-en"] = 56000, ["Module:IPAc-en/data"] = 56000, ["Module:IPAc-en/phonemes"] = 56000, ["Module:IPAc-en/pronunciation"] = 56000, ["Module:IPAddress"] = 242000, ["Module:ISO_3166"] = 910000, ["Module:ISO_3166/data/AT"] = 2500, ["Module:ISO_3166/data/BA"] = 3400, ["Module:ISO_3166/data/CA"] = 2600, ["Module:ISO_3166/data/CH"] = 4200, ["Module:ISO_3166/data/CN"] = 2800, ["Module:ISO_3166/data/CZ"] = 6600, ["Module:ISO_3166/data/DE"] = 15000, ["Module:ISO_3166/data/ES"] = 3700, ["Module:ISO_3166/data/FR"] = 38000, ["Module:ISO_3166/data/GB"] = 7200, ["Module:ISO_3166/data/GR"] = 3500, ["Module:ISO_3166/data/IN"] = 29000, ["Module:ISO_3166/data/IR"] = 23000, ["Module:ISO_3166/data/IT"] = 2500, ["Module:ISO_3166/data/National"] = 910000, ["Module:ISO_3166/data/PL"] = 7600, ["Module:ISO_3166/data/RS"] = 3200, ["Module:ISO_3166/data/RU"] = 27000, ["Module:ISO_3166/data/UA"] = 2200, ["Module:ISO_3166/data/US"] = 87000, ["Module:ISO_639_name"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-1"] = 29000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-2"] = 21000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-2B"] = 20000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-3"] = 20000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-3_(dep)"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-5"] = 19000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_deprecated"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_name_to_code"] = 4600, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_override"] = 34000, ["Module:ISOdate"] = 47000, ["Module:Ice_hockey_box"] = 2000, ["Module:Icon"] = 678000, ["Module:Icon/data"] = 678000, ["Module:Icon_box"] = 261000, ["Module:Icon_box/data"] = 261000, ["Module:If_any_equal"] = 254000, ["Module:If_empty"] = 6750000, ["Module:If_in_category"] = 164000, ["Module:If_in_page"] = 22000, ["Module:If_not_given_or_empty"] = 90000, ["Module:If_preview"] = 1740000, ["Module:If_preview/configuration"] = 1740000, ["Module:If_preview/styles.css"] = 1740000, ["Module:In_lang"] = 389000, ["Module:Indent"] = 2300, ["Module:Infobox"] = 4690000, ["Module:Infobox/dates"] = 78000, ["Module:Infobox/styles.css"] = 4960000, ["Module:Infobox/utilities"] = 2600, ["Module:Infobox3cols"] = 321000, ["Module:InfoboxBuilder"] = 2600, ["Module:InfoboxImage"] = 5620000, ["Module:InfoboxImage/data"] = 3360000, ["Module:Infobox_body_of_water_tracking"] = 19000, ["Module:Infobox_cyclist_tracking"] = 17000, ["Module:Infobox_dim"] = 380000, ["Module:Infobox_dim/data"] = 233000, ["Module:Infobox_election"] = 42000, ["Module:Infobox_gene"] = 13000, ["Module:Infobox_gene/orthologs"] = 13000, ["Module:Infobox_mapframe"] = 1680000, ["Module:Infobox_military_conflict"] = 28000, ["Module:Infobox_military_conflict/styles.css"] = 28000, ["Module:Infobox_multi-lingual_name"] = 23000, ["Module:Infobox_multi-lingual_name/data"] = 23000, ["Module:Infobox_power_station"] = 3400, ["Module:Infobox_road"] = 26000, ["Module:Infobox_road/browselinks"] = 26000, ["Module:Infobox_road/errors"] = 25000, ["Module:Infobox_road/length"] = 26000, ["Module:Infobox_road/locations"] = 25000, ["Module:Infobox_road/map"] = 25000, ["Module:Infobox_road/route"] = 26000, ["Module:Infobox_road/sections"] = 25000, ["Module:Infobox_ship"] = 43000, ["Module:Infobox_ship/data"] = 43000, ["Module:Infobox_ship/styles.css"] = 43000, ["Module:Infobox_television"] = 64000, ["Module:Infobox_television_disambiguation_check"] = 72000, ["Module:Infobox_television_episode"] = 13000, ["Module:Infobox_television_season_disambiguation_check"] = 10000, ["Module:Infobox_television_season_name"] = 11000, ["Module:Internet_Archive"] = 22000, ["Module:Is_article"] = 2400, ["Module:Is_infobox_in_lead"] = 462000, ["Module:Is_instance"] = 354000, ["Module:Iso2nationality"] = 96000, ["Module:Italic_title"] = 1260000, ["Module:Italic_title2"] = 5900, } fldxt7575c09mjvrjxfeauhnazmlhic 0 123318 1383941 1339418 2026-08-22T20:06:41Z CommonsDelinker 768 S._R._Ranganathan.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Christian Ferrerರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1383941 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ಎಸ್. ಆರ್. ರಂಗನಾಥನ್ | birth_name = ಶಿಯಾಳಿ ರಾಮಾಮೃತ ರಂಗನಾಥನ್ | image = | imagesize = | caption = | birth_date = ೧೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೮೯೨ | birth_place = ಶಿಯಾಳಿ, ಆಂಗ್ಲ ಭಾರತ (ಇಂದಿನ ತಮಿಳು ನಾಡು), ಭಾರತ | death_date = ೨೭ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೭೨ | death_place = ಬೆಂಗಳೂರು, ಭಾರತ | occupation = ಲೇಖಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ಗಣಿತಜ್ಞ, ಗ್ರಂಥಪಾಲಕ | nationality = ಭಾರತೀಯ | genre = [[ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವಿಜ್ಞಾನ]], ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಸೈನ್ಸ್ | awards = [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] }} '''ಶಿಯಾಳಿ ರಾಮಾಮೃತ ರಂಗನಾಥನ್''' (ಜನನ ೧೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೮೯೨) ಭಾರತೀಯ [[ಗಣಿತಜ್ಞ]] ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಪಾಲಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಗಮರ್ನಾಹ ಕೊಡುಗೆಗಳೆಂದರೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಪಂಚಸೂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು [[:en:Colon classification|ಕೊಲೊನ್ ವರ್ಗೀಕರಣ]].<ref>{{cite news |title=S.R.RANGANATHAN |url=http://libraryforall.tripod.com/sr.html |accessdate=27 January 2020 |work=libraryforall.tripod.com |archive-date=27 ಜನವರಿ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127073650/http://libraryforall.tripod.com/sr.html |url-status=dead }}</ref> ಅವರನ್ನು [[ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವಿಜ್ಞಾನ]]ದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಜನ್ಮ ದಿನವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಪಾಲಕರ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite news |title=12th august is celebrated as national librarian’s day |url=https://www.slideshare.net/dheerajsnegi9/12th-august-is-celebrated-as-national-librarians-day |accessdate=15 December 2019 |date=7 August 2014}}</ref> ==ಜನನ== ರಂಗನಾಥನ್ ರವರು ೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೮೯೨ ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ತಂಜಾವೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿಯಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಶಿಯಾಳಿ ರಾಮಾಮೃತ ರಂಗನಾಥನ್ ಎಂಬುದು ಇವರ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು. ತಂದೆ ರಾಮಾಮೃತ ಅಯ್ಯರ್, ತಾಯಿ ಸೀತಾಲಕ್ಷ್ಮಿ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ತಂದೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಇವರು ಬಂಧುಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ರಂಗನಾಥನ್ ರವರು ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಶಿಯಾಳಿಯ ಹಿಂದೂ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು. 1909ರಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1911ರಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್‍ಮೀಡಿಯಟ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲೂ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು. ಅನಂತರ ಮದರಾಸಿನ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಓದಿ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿ ಪಡೆದರು (1913). [[ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಇವರು [[ಮದ್ರಾಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಿಂದ ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿ ಪಡೆದರು (1916). 1917ರಲ್ಲಿ ಎಲ್.ಟಿ. ಪದವಿ ಪಡೆದು ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |title=library science |url=https://librarysciencedegree.usc.edu/blog/a-closer-look-at-the-work-of-s-r-ranganathan/ |accessdate=27 January 2020 |archive-date=27 ಜನವರಿ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127074921/https://librarysciencedegree.usc.edu/blog/a-closer-look-at-the-work-of-s-r-ranganathan/ |url-status=dead }}</ref> ==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== ಮೊದಲಿಗೆ [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿ]]ನ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಗಣಿತ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ನೇಮಕವಾದ ಇವರು 1920ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು|ಕೊಯಮತ್ತೂರಿ]]ನ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅನಂತರ 1921ರಲ್ಲಿ ಮದರಾಸಿನ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ 1924ರವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. 1924ರಲ್ಲಿ ಮದರಾಸು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗ್ರಂಥಪಾಲಕರಾಗಿ ನೇಮಕವಾಗುವುದರ ಮೂಲಕ ರಂಗನಾಥರ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಹೊಸ ತಿರುವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಗ್ರಂಥಪಾಲಕರಾಗಿ ನೇಮಕರಾದ ಇವರಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಗಳ ಜೋಡಣೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ ಇದ್ದುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಮದ್ರಾಸು ವಿಶ್ವಿವಿದ್ಯಾಲಯ ಇವರನ್ನು ಗ್ರಂಥಾಲಯ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಕೊಟ್ಟಿತು. 1924 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24ರಂದು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿ]]ನ [[ಲಂಡನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಲೈಬ್ರರಿಯನ್|ಲಂಡನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಲೈಬ್ರರಿಯನ್]] ಎಂಬ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೇರಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಬೋಧಕರಾಗಿದ್ದ ಬೆರ್‍ವಿಕ್‍ಸೇಯರ್ಸ್ ಎಂಬರ ಆಪ್ತ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅಧ್ಯಯನ ಕೈಗೊಂಡರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಆ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆಡಳಿತ, ಜೋಡಣೆ ಕ್ರಮ, ವಿತರಣೆ ವಿಧಾನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಪಡೆದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇವರಿಗೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಕಲ್ಪನೆ ದೊರೆಯುವಂತಾಯಿತು. ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಆನರ್ಸ್ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಪದವಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.<ref>{{cite news |title=S. R Ranganathan |url=http://www.garfield.library.upenn.edu/essays/v7p045y1984.pdf |accessdate=27 January 2020 |archive-date=11 ಜನವರಿ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111003606/http://www.garfield.library.upenn.edu/essays/v7p045y1984.pdf |url-status=dead }}</ref> ಅನಂತರ ಮದ್ರಾಸಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಇವರು ಮದರಾಸು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. 1931 ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಡಿಪ್ಲೊಮ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಮದ್ರಾಸು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಯದ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಇವರು 1945ರಲ್ಲಿ [[ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ 1947ರ ವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |title=S.R. Ranganathan {{!}} Indian librarian |url=https://www.britannica.com/biography/S-R-Ranganathan |accessdate=27 January 2020 |work=Encyclopedia Britannica |}}</ref> ==ಕೃತಿಗಳು== ಫೈವ್ ಲಾಸ್ ಆಫ್ ಲೈಬ್ರಿ ಸೈನ್ಸ್ (1931), ಮಾಡೆಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಕ್ಟ್ (1931), [[ಕೋಲನ್ ಕ್ಲಾಸಿಫಿಕೇನ್]] (1933), ಲೈಬ್ರರಿ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ (1935), ಥಿಯರಿ ಆಫ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಕೆಟಲಾಗ್ (1938), ಬಿಬ್ಲಿಯಾಗ್ರಫಿ ಆಫ್ ರೆಫೆರೆನ್ ಬುಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಬಿಬ್ಲಿಯಾಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ (1941), ಮಾಡೆಲ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ (1941), ಸ್ಕೂಲ್ ಅಂಡ್ ಕಾಲೇಜ್‍ಲೈಬ್ರರೀಸ್ (1942), ಲೈಬ್ರರಿ ಕ್ಲಾಸಿಫಿಕೇಶನ್; ಫಂಡಾಮೆಂಟಲ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರೊಸೀಜರ್ (1944), ಎಜುಕೇಷನ್ ಫಾರ್ ಲಿಶರ್ (1946), ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಸಿಸ್ಟಮ್: ಎ ಪ್ಲಾನ್ ಫಾರ್ ಇಂಡಿಯ (1945), ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಸಿಸ್ಟಮ್ : ಎ ಪ್ಲಾನ್ ಫಾರ್ ಇಂಡಿಯ (1948), ಲೈಬ್ರರಿ ಬುಕ್ ಸೆಲಕ್ಷನ್ (1952), ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರಿಫಾರಂ ಇನ್ ಕಾಂಟೆಂಪೊರರಿ ಇಂಡಿಯ (1952), ಡಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟಿವ್ ಅಕೌಂಟ್ ಆಫ್ ಕೋಲನ್ ಕ್ಲಾಸಿಫಿಕೇಶನ್ (1967), ಡಾಕುಮೆಂಟೇಶನ್ : ಜಿನೇಸಿಸ್ ಅಂಡ್ ಡೆವಲಪ್‍ಮೆಂಟ್ (1972), ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಸಿಸ್ಟಮ್ : [[ಇಂಡಿಯಾ|ಇಂಡಿಯ]], [[ನೇಪಾಲ]], [[ಶ್ರೀಲಂಕ]], ಯು.ಕೆ., ಯುಎಸೆ (1972), ನ್ಯೂ ಎಜುಕೇಶನ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಲೈಬ್ರರೀಸ್ (1973) - ಇವು ಇವರ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು.<ref>{{cite news |last1=Raghavan |first1=K. S. |title=Shiyali Ramamrita Ranganathan |url=https://www.isko.org/cyclo/ranganathan |accessdate=27 January 2020 |work=www.isko.org |date=2019}}</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಅಪೂರ್ವ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇವರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದೆ. ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (1948), ಪಿಟ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (1964) ಇವರಿಗೆ ಡಿ. ಲಿಟ್. ಪದವಿ ನೀಡಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ 1957 ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ|ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. 1970ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಮಾನ್ ಪಾರಿತೋಷಕಕ್ಕೆ ಇವರು ಭಾಜನರಾದರು. ಈ ಗೌರವ ಪಡೆದ ಪ್ರಥಮ ಭಾರತೀಯರಿವರು. ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಆಧುನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ ಇವರು 1972 ರಲ್ಲಿ [[ಮರಣ]] ಹೊಂದಿದರು.<ref>{{cite news |title=S R Ranganathan |url=https://www.isibang.ac.in/~library/portal/Pages/SRRBIO.pdf |accessdate=27 January 2020}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇ‍ಖಗಳು== == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗಣಿತಜ್ಞರು]] eu835m8jezx9esqr5jny1s39w9ynzxg 0 125015 1383940 1343771 2026-08-22T20:06:38Z CommonsDelinker 768 S._R._Ranganathan.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Christian Ferrerರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1383940 wikitext text/x-wiki '''ಕೋಲನ್ ವರ್ಗೀಕರಣ''' ( '''ಸಿಸಿ''' ) ಎನ್ನುವುದು [[ಎಸ್. ಆರ್. ರಂಗನಾಥನ್|ಎಸ್.ಆರ್.ರಂಗನಾಥನ್]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ [[ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವರ್ಗೀಕರಣ|ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವರ್ಗೀಕರಣದ]] ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಅಂಶದ (ಅಥವಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ-ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ) [[ಟ್ಯಾಕ್ಸಾನಮಿ|ವರ್ಗೀಕರಣವಾಗಿದೆ]]. ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು 1933 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಇನ್ನೂ ಆರು ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು|ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವರಣೆ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ವರ್ಗದ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು "ಕೊಲೊನ್ ವರ್ಗೀಕರಣ" ಬಳಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅನೇಕ ಇತರ ವರ್ಗೀಕರಣ ಯೋಜನೆಗಳು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ, ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಲೊನ್ ಮತ್ತು ಇತರ [[ವಿರಾಮ ಚಿಹ್ನೆ|ವಿರಾಮಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು]] ಸಹ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಸಿಸಿ ಯಲ್ಲಿ, ಅಂಶಗಳು "ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ" (ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಷಯ), ವಸ್ತು, ಶಕ್ತಿ, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಸಮಯ (PMEST) ಅನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಿಂಗಡಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.<ref>GOPINATH (M A). Colon classification: Its theory and practice. Library Herald . 26, 1 - 2; 1987; 1 - 3.</ref> ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ, "1950 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಕ್ಷ-ಕಿರಣದ ಮೂಲಕ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಷಯರೋಗವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಸಂಶೋಧನೆ" ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: : ಮೆಡಿಸಿನ್, ಶ್ವಾಸಕೋಶ; ಕ್ಷಯ: ಚಿಕಿತ್ಸೆ; ಕ್ಷ-ಕಿರಣ: ಸಂಶೋಧನೆ. ಭಾರತ'1950 ಇದನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವರ್ಗ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಲಾಗಿದೆ: : L,45;421:6;253:f.44'N5 == ಸಂಸ್ಥೆ == ಕೋಲನ್ ವರ್ಗೀಕರಣವು 42 ಮುಖ್ಯ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಇತರ ಅಕ್ಷರಗಳು, ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಲು [[ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವರ್ಗೀಕರಣ]]ದಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. === ಅಂಶಗಳು === ಪ್ರಕಟಣೆಯ ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲು ಸಿಸಿ ಐದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ''PMEST'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ: : <nowiki>,</nowiki> (P)ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಥವಾ ಫೋಕಲ್ ವಿಷಯ. : <nowiki>;</nowiki> (M)ವಿಷಯ ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿ, ವಿಷಯದ ವಸ್ತು, ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಅಥವಾ ವಸ್ತುಗಳು. : <nowiki>:</nowiki> (E)ಶಕ್ತಿಯು, ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ. : <nowiki>.</nowiki> (S)ಸ್ಥಳ, ಇದು ವಿಷಯದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. : <nowiki>'</nowiki> (T)ಸಮಯ, ಇದು ವಿಷಯದ ದಿನಾಂಕಗಳು ಅಥವಾ ಋತುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. === ವರ್ಗಗಳು === ಕೆಳಗಿನವುಗಳು ಸಿಸಿ ಯ ಮುಖ್ಯ ವರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ, ಕೆಲವು ಉಪವರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ, PMEST ಯೋಜನೆ ಬಳಸಿ ಉಪವರ್ಗವನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಲು ಬಳಸುವ ಮುಖ್ಯ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು PMEST ಅನ್ವಯವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. : z ಸಾಮಾನ್ಯ : 1 ಜ್ಞಾನದ ವಿಶ್ವ : 2 [[ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವಿಜ್ಞಾನ]] : 3 ಪುಸ್ತಕ ವಿಜ್ಞಾನ : 4 [[ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ]] : A ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ : B [[ಗಣಿತ]] :: B2 [[ಬೀಜಗಣಿತ]] : C [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] : D [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌|ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] : E [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] : F [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] : G [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]] : H [[ಭೂರಚನಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]] :: HX [[ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]] : I [[ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ]] : J [[ಕೃಷಿ]] :: J1 ತೋಟಗಾರಿಕೆ :: J2 [[ಪ್ರಾಣಿ ಆಹಾರ|ಫೀಡ್]] :: J3 [[ಆಹಾರ]] :: J4 ಉತ್ತೇಜಕ :: J5 [[ಎಣ್ಣೆ|ತೈಲ್]] :: J6 [[ಡ್ರಗ್]] :: J7 [[ಬಟ್ಟೆ|ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕ್]] :: J8 [[ವರ್ಣ(ಡೈ)|ಡೈ]] : K [[ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ]] :: KZ [[ಪಶುಪಾಲನೆ|ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ]] : L [[ವೈದ್ಯವಿಜ್ಞಾನ|ಔಷಧ]] :: LZ3 [[ಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರ|ಫಾರ್ಮಾಕಾಲಜಿ]] :: LZ5 ಫಾರ್ಮಾಕೊಪೊಯಿಯಾ : M ಉಪಯುಕ್ತ ಕಲೆಗಳು :: M7 ಜವಳಿ ''[ವಸ್ತು]: [ಕೆಲಸ]'' : Δ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವ ಮತ್ತು [[ಅಧ್ಯಾತ್ಮಜ್ಞಾನ|ಅತೀಂದ್ರಿಯತೆ]] ''[ಧರ್ಮ], [ಅಸ್ತಿತ್ವ]: [ಸಮಸ್ಯೆ]'' : N [[ಲಲಿತಕಲೆ|ಲಲಿತಕಲೆಗಳು]] :: ND ಶಿಲ್ಪಕಲೆ :: NN ಕೆತ್ತನೆ :: NQ ಚಿತ್ರಕಲೆ :: NR ಸಂಗೀತ : O [[ಸಾಹಿತ್ಯ]] : P ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ : Q [[ಧರ್ಮ]] : R [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ಫಿಲಾಸಫಿ]] : S [[ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ|ಸೈಕಾಲಜಿ]] : T [[ಶಿಕ್ಷಣ]] : U [[ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೂಗೋಳ]] : V [[ಇತಿಹಾಸ]] : W ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ : X [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ|ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್]] : Y [[ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ]] :: YZ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯ : Z [[ಕಾನೂನು]] == ಉದಾಹರಣೆ == ಕೋಲನ್ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದಾಹರಣೆ: * "1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಕ್ಷ-ಕಿರಣದ ಮೂಲಕ [[ಶ್ವಾಸಕೋಶ]]ದ [[ಕ್ಷಯರೋಗ]]ವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಸಂಶೋಧನೆ": * ಮುಖ್ಯ ವರ್ಗೀಕರಣವೆಂದರೆ ಮೆಡಿಸಿನ್ ** (ಮೆಡಿಸಿನ್) * ಮೆಡಿಸಿನ್ ಒಳಗೆ, ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳು ಮುಖ್ಯ ಕಾಳಜಿ ** (ಮೆಡಿಸಿನ್, ಶ್ವಾಸಕೋಶ) * ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಅವರು ಕ್ಷಯರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ** (ಮೆಡಿಸಿನ್, ಶ್ವಾಸಕೋಶ; ಕ್ಷಯ) * ಕ್ಷಯರೋಗವನ್ನು (:) ಗುಣಪಡಿಸುವುದು (ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ** (ಮೆಡಿಸಿನ್, ಶ್ವಾಸಕೋಶ; ಕ್ಷಯ: ಚಿಕಿತ್ಸೆ) * ನಾವು ಕ್ಷಯರೋಗಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಕ್ಷ-ಕಿರಣಗಳು ** (ಮೆಡಿಸಿನ್, ಶ್ವಾಸಕೋಶ; ಕ್ಷಯ: ಚಿಕಿತ್ಸೆ; ಕ್ಷ-ಕಿರಣ) * ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಈ ಚರ್ಚೆಯು ಸಂಶೋಧನಾ ಹಂತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ** (ಮೆಡಿಸಿನ್, ಶ್ವಾಸಕೋಶ; ಕ್ಷಯ: ಚಿಕಿತ್ಸೆ; ಕ್ಷ-ಕಿರಣ: ಸಂಶೋಧನೆ) * ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕ ಜಾಗದಲ್ಲಿ (.) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ** (ಮೆಡಿಸಿನ್, ಶ್ವಾಸಕೋಶ; ಕ್ಷಯ: ಚಿಕಿತ್ಸೆ; ಕ್ಷ-ಕಿರಣ: ಸಂಶೋಧನೆ. ಭಾರತ) * 1950 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (') ** (ಮೆಡಿಸಿನ್, ಶ್ವಾಸಕೋಶ; ಕ್ಷಯ: ಚಿಕಿತ್ಸೆ; ಕ್ಷ-ಕಿರಣ: ಸಂಶೋಧನೆ. ಭಾರತ'1950) * ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಕೋಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಗೀಕರಣವು ಆಗುತ್ತದೆ ** L,45;421:6;253:f.44'N5 == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಆನಂದ ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ವರ್ಗೀಕರಣ * ಮುಖದ ವರ್ಗೀಕರಣ * ವಿಷಯ (ದಾಖಲೆಗಳು) * ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ದಶಮಾಂಶ ವರ್ಗೀಕರಣ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} * ಭಾರತದ ದೆಹಲಿಯ ಇಎಸ್ಎಸ್ ಇಎಸ್ಎಸ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಡಾ. ಎಸ್.ಆರ್. ರಂಗನಾಥನ್ ಅವರ [http://www.essessreference.com/servlet/esGetBiblio?bno=000374 ''ಕೋಲನ್ ವರ್ಗೀಕರಣ'' (6 ನೇ ಆವೃತ್ತಿ)]{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ಚಾನ್, ಲೋಯಿಸ್ ಮಾಯ್. ''ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್ ಮತ್ತು ವರ್ಗೀಕರಣ: ಒಂದು ಪರಿಚಯ''. 2 ನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಮೆಕ್‌ಗ್ರಾ-ಹಿಲ್, c1994.   . == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://www.isko.org/cyclo/colon_classification ಜ್ಞಾನ ಸಂಘಟನೆಯ ಇಸ್ಕೊ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಲೇಖನ] * [http://www.iskoi.org/doc/colon.htm ಇಸ್ಕೊ ಇಟಾಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೋಲನ್ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರ] * [http://www.isko.org/cyclo/colon_classification#2 ಕೋಲನ್ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಇತಿಹಾಸ] {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ವಿಜ್ಞಾನ]] ie0o1bg92j5rmnhggi896edv74jyegw 0 125790 1384057 1355898 2026-08-23T09:03:56Z Ramesh Deuba 101304 1384057 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = ಹಿಂದೂ | image = Om Banna (Bullet Baba), Pali, Rajasthan, India.jpg | name = ಓಂ ಬನ್ನಾ | other_names = ಓಂ ಸಿಂಗ್ ರಾಥೋಡ್ | Devanagari = ಓಂ ಬನ್ನಾ | affiliation = | god_of = | abode = ಚೋಟಿಲಾ, [[ಪಾಲಿ, ರಾಜಸ್ಥಾನ]] | birth_place = [[ಚೋಟಿಲಾ]], [[ಪಾಲಿ, ರಾಜಸ್ಥಾನ]], ಭಾರತ | birth_date = 1964 | death_date = 2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1988 | weapon = | symbol = [[ಓಂ]] | mount = [[ರಾಯಲ್ ಎನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಬುಲೆಟ್]] | mantra = | spouse = ಉರ್ಮಿಳಾ ಕನ್ವರ್ | parents = ಜೋಗ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಥೋಡ್ (ತಂದೆ) }} = ಓಂ ಬನ್ನ ಅಥವಾ ಬುಲ್ಲೆಟ್ ಬಾಬ = ಭಾರತ ದೇಶದ [[ರಾಜಾಸ್ಥಾನ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಜೋಧಪುರ್]] ನಿಂದ [[ಉದಯಪುರ]]ಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಜೊಧಪುರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೬ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. == ವಿಶೇಷತೆ == ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸುವುದು ೩೫೦ ಸಿ.ಸಿ. ರಾಯಲ್ ಎನ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಮೋಟಾರ್ ಬೈಕ್. == ಇತಿಹಾಸ == ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಓಂ ಬನ್ನಾ (ಮೊದಲಿನ ಹೆಸರು ಓಂ ಸಿಂಗ್ ರಾಥೊಡ್) ಎಂಬುವನು ಈ ಬೈಕಿನಲ್ಲಿ ಪೃಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಈಗ ದೇವಸ್ಥಾನವಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆಯ ತಪ್ಪಿ ಬಿದ್ದು ಮರಣ ಹೊಂದಿದನಂತೆ. ಮರುದಿನ ಮಹಜರಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಪೋಲೀಸರು ಈ ಬೈಕನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಪೋಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದರಂತೆ. ಆದರೆ ಈ ಬೈಕು ಪೋಲೀಸ್ ಠಾಣೆ ಯಿಂದ ಕಾಣೆಯಾಗಿ ಅವಘಡ ನಡೆದ ಸ್ಥಳದ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ನಿಂತಿತ್ತಂತೆ. ಎಷ್ಟೆ ಬಾರಿ ಪೋಲೀಸರು ಪೋಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದದೂ, ಈ ಬೈಕು ಅಲ್ಲಿಂದ ಮಾಯವಾಗಿ ಪುನಃ ಅಪಘಾತ ನಡೆದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತಂತೆ. ಈ ಅದ್ಬುತವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಗರೀಕರು ದೇವರ ಲೀಲೆಯೇ ಇರಬೇಕೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಈ ಬೈಕನ್ನು ಪೂಜಿಸ ತೊಡಗಿದರಂತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಗುಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಿಸಿದರಂತೆ. ಸ್ಥಳೀಯರ ಹೇಳಿಕೆ ಯಂತೆ ಈಗಲೂ ಈ ಬುಲ್ಲೆಟ್ ಬಾಬ ಈ ತಾಣದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ವಾಹನ ಸವಾರರು ಏನಾದರೂ ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾನಂತೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ == == ವರ್ಗಗಳು == {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ: ರಾಜಸ್ಥಾನ]] [[ವರ್ಗ: ಜೋಧಪುರ್]] [[ವರ್ಗ: ಉದಯಪುರ]] [[ವರ್ಗ: ದೇವಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ : ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳು]] hlehml9k7fntb76h6l2nphp6rt3k1q4 10 129403 1383876 999672 2020-12-16T06:58:19Z en>L235 0 Changed protection level for "[[Template:Pb]]": redirect target increased to full protection ([Edit=Require administrator access] (indefinite) [Move=Require administrator access] (indefinite)) 999671 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Paragraph break]] {{Redirect category shell| {{R from template shortcut}} }} 68wuc4uh84rt6jwrsiczc6nqxdgxzgr 1383877 1383876 2026-08-22T15:29:06Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Pb]] 999671 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Paragraph break]] {{Redirect category shell| {{R from template shortcut}} }} 68wuc4uh84rt6jwrsiczc6nqxdgxzgr 828 140752 1383976 1257384 2025-11-11T13:56:46Z en>Trappist the monk 0 1383976 Scribunto text/plain require('strict'); --[[--------------------------< _ I N _ L A N G >-------------------------------------------------------------- implements {{in lang}} Module entry point from another module |link=yes - creates wikilinked language names |template=<template name> - customizes error messages created by Module:lang |list-cats=yes - documentation tool returns language-category names of cats populated by this template <span class="languageicon">(in <language>)</span> ]] local function _in_lang (args) local yesno = require('Module:Yesno') local synonym_table = mw.loadData ('Module:Lang/ISO 639 synonyms'); -- ISO 639-2/639-2T code translation to 639-1 code local list_cats = 'yes' == args['list-cats']; -- make a boolean local list = {}; local cats = {}; local maint_msgs = {}; if not args[1] then local template = (args['template'] and table.concat ({'{{', args['template'], '}}: '})) or ''; -- make template name (if provided by the template) return table.concat ({'<span style=\"color:#d33\">error: ', template, 'missing language tag</span>'}); end local module = 'Module:Lang' .. (mw.getCurrentFrame():getTitle():match ('/sandbox') or ''); -- if this module is the sandbox, local name_from_tag = require (module)._name_from_tag; -- use Module:Lang/sandbox; Module:Lang else local namespace = mw.title.getCurrentTitle().namespace; -- used for categorization local this_wiki_lang = mw.language.getContentLanguage().code; -- get this wiki's language code local override_t = mw.loadData ('Module:Lang/data').override; -- this table holds IETF tag/name definitions known to Module:Lang for i, lang in ipairs (args) do local code = args[i]:lower(); local t = {code, ['link'] = args['link'], ['template'] = args['template']}; -- build an 'args' table lang = name_from_tag (t) -- get the language name table.insert (list, lang) -- add this language or error message to the list if code:find ('%-') and not override_t[code] then -- except for the IETF tags listed in <override_t> code = code:match ('^%a%a%a?%f[^%a]'); -- strip off region, script, and variant subtags so that they aren't used to make category names end if synonym_table[code] then -- if 639-2/639-2T code has a 639-1 synonym if (0 == namespace) and not list_cats then -- when listing cats don't include this cat; TODO: right choice? table.insert (cats, table.concat ({'[[Category:Lang and lang-xx code promoted to ISO 639-1|', code ..']]'})); end table.insert (maint_msgs, ' <span class="lang-comment" style="font-style:normal; display:none; color:#33aa33; margin-left:0.3em">') table.insert (maint_msgs, table.concat ({'code: ', code, ' promoted to code: ', synonym_table[code]})); table.insert (maint_msgs, ';</span>'); code = synonym_table[code]; -- use the synonym end if (0 == namespace) or list_cats then -- when in article space if lang:find ('[Ee]rror') then -- add error category (message provided by Module:Lang) if not list_cats then -- don't include this cat when listing cats; TODO: right choice? table.insert (cats, '[[Category:in lang template errors]]'); end elseif this_wiki_lang ~= code:match ('^%a%a%a?') then -- categorize article only when code is not this wiki's language code or variants thereof if lang:match ('%[%[.-|.-%]%]') then -- wikilinked individual language name lang = lang:match ('%[%[.-|(.-)%]%]'); elseif lang:match ('%[%[.-%]%]') then -- wikilinked collective languages name lang = lang:match ('%[%[(.-)%]%]'); end -- neither of these then plain-text language name if lang:find ('languages') then -- add appropriate language-name category table.insert (cats, table.concat ({'[[Category:Articles with sources in ', lang, ' (', code, ')]]'})); else table.insert (cats, table.concat ({'[[Category:Articles with ', lang, '-language sources (', code, ')]]'})); end end end end if list_cats then local cats = table.concat (cats, ', '):gsub ('[%[%]]', ''); -- make a string of categories and then strip wikilink markup return cats end local capBoolean = yesno(args['cap']) or yesno(args['caps']) local result = {'<span class="languageicon">('}; -- opening span and ( table.insert (result, capBoolean and 'In ' or 'in '); -- add capitalized or uncapitalized 'in' table.insert (result, mw.text.listToText (list, ', ', (2 < #list) and ', and ' or ' and ' )); -- and concatenate the language list table.insert (result, ')</span>'); -- add closing ) and closing span table.insert (result, table.concat (maint_msgs) or ''); -- add maint messages, if any table.insert (result, table.concat (cats)); -- add categories return table.concat (result); -- make a big string and done end --[[--------------------------< I N _ L A N G >---------------------------------------------------------------- implements {{in lang}} Module entry point from an {{#invoke:lang/utilities/sanbox|in_lang|<code>|<code2>|<code3>|<code...>|link=yes|template=in lang|list-cats=yes}} ]] local function in_lang (frame) local args = require ('Module:Arguments').getArgs (frame); return _in_lang (args); end --[[--------------------------< E X P O R T E D F U N C T I O N S >------------------------------------------ ]] return { in_lang = in_lang, -- module entry from {{#invoke:}} _in_lang = _in_lang, -- module entry from another module } 7grnzcal7l91wobu0cylp19un0mmv1z 1383977 1383976 2026-08-23T06:00:02Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:In_lang]] 1383976 Scribunto text/plain require('strict'); --[[--------------------------< _ I N _ L A N G >-------------------------------------------------------------- implements {{in lang}} Module entry point from another module |link=yes - creates wikilinked language names |template=<template name> - customizes error messages created by Module:lang |list-cats=yes - documentation tool returns language-category names of cats populated by this template <span class="languageicon">(in <language>)</span> ]] local function _in_lang (args) local yesno = require('Module:Yesno') local synonym_table = mw.loadData ('Module:Lang/ISO 639 synonyms'); -- ISO 639-2/639-2T code translation to 639-1 code local list_cats = 'yes' == args['list-cats']; -- make a boolean local list = {}; local cats = {}; local maint_msgs = {}; if not args[1] then local template = (args['template'] and table.concat ({'{{', args['template'], '}}: '})) or ''; -- make template name (if provided by the template) return table.concat ({'<span style=\"color:#d33\">error: ', template, 'missing language tag</span>'}); end local module = 'Module:Lang' .. (mw.getCurrentFrame():getTitle():match ('/sandbox') or ''); -- if this module is the sandbox, local name_from_tag = require (module)._name_from_tag; -- use Module:Lang/sandbox; Module:Lang else local namespace = mw.title.getCurrentTitle().namespace; -- used for categorization local this_wiki_lang = mw.language.getContentLanguage().code; -- get this wiki's language code local override_t = mw.loadData ('Module:Lang/data').override; -- this table holds IETF tag/name definitions known to Module:Lang for i, lang in ipairs (args) do local code = args[i]:lower(); local t = {code, ['link'] = args['link'], ['template'] = args['template']}; -- build an 'args' table lang = name_from_tag (t) -- get the language name table.insert (list, lang) -- add this language or error message to the list if code:find ('%-') and not override_t[code] then -- except for the IETF tags listed in <override_t> code = code:match ('^%a%a%a?%f[^%a]'); -- strip off region, script, and variant subtags so that they aren't used to make category names end if synonym_table[code] then -- if 639-2/639-2T code has a 639-1 synonym if (0 == namespace) and not list_cats then -- when listing cats don't include this cat; TODO: right choice? table.insert (cats, table.concat ({'[[Category:Lang and lang-xx code promoted to ISO 639-1|', code ..']]'})); end table.insert (maint_msgs, ' <span class="lang-comment" style="font-style:normal; display:none; color:#33aa33; margin-left:0.3em">') table.insert (maint_msgs, table.concat ({'code: ', code, ' promoted to code: ', synonym_table[code]})); table.insert (maint_msgs, ';</span>'); code = synonym_table[code]; -- use the synonym end if (0 == namespace) or list_cats then -- when in article space if lang:find ('[Ee]rror') then -- add error category (message provided by Module:Lang) if not list_cats then -- don't include this cat when listing cats; TODO: right choice? table.insert (cats, '[[Category:in lang template errors]]'); end elseif this_wiki_lang ~= code:match ('^%a%a%a?') then -- categorize article only when code is not this wiki's language code or variants thereof if lang:match ('%[%[.-|.-%]%]') then -- wikilinked individual language name lang = lang:match ('%[%[.-|(.-)%]%]'); elseif lang:match ('%[%[.-%]%]') then -- wikilinked collective languages name lang = lang:match ('%[%[(.-)%]%]'); end -- neither of these then plain-text language name if lang:find ('languages') then -- add appropriate language-name category table.insert (cats, table.concat ({'[[Category:Articles with sources in ', lang, ' (', code, ')]]'})); else table.insert (cats, table.concat ({'[[Category:Articles with ', lang, '-language sources (', code, ')]]'})); end end end end if list_cats then local cats = table.concat (cats, ', '):gsub ('[%[%]]', ''); -- make a string of categories and then strip wikilink markup return cats end local capBoolean = yesno(args['cap']) or yesno(args['caps']) local result = {'<span class="languageicon">('}; -- opening span and ( table.insert (result, capBoolean and 'In ' or 'in '); -- add capitalized or uncapitalized 'in' table.insert (result, mw.text.listToText (list, ', ', (2 < #list) and ', and ' or ' and ' )); -- and concatenate the language list table.insert (result, ')</span>'); -- add closing ) and closing span table.insert (result, table.concat (maint_msgs) or ''); -- add maint messages, if any table.insert (result, table.concat (cats)); -- add categories return table.concat (result); -- make a big string and done end --[[--------------------------< I N _ L A N G >---------------------------------------------------------------- implements {{in lang}} Module entry point from an {{#invoke:lang/utilities/sanbox|in_lang|<code>|<code2>|<code3>|<code...>|link=yes|template=in lang|list-cats=yes}} ]] local function in_lang (frame) local args = require ('Module:Arguments').getArgs (frame); return _in_lang (args); end --[[--------------------------< E X P O R T E D F U N C T I O N S >------------------------------------------ ]] return { in_lang = in_lang, -- module entry from {{#invoke:}} _in_lang = _in_lang, -- module entry from another module } 7grnzcal7l91wobu0cylp19un0mmv1z 0 144190 1384052 1351315 2026-08-23T08:58:42Z A826 72368 (via JWB) 1384052 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Sihoť,_Karlova_Ves,_Bratislava_(6).JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Siho%C5%A5%2C_Karlova_Ves%2C_Bratislava_%286%29.JPG/220px-Siho%C5%A5%2C_Karlova_Ves%2C_Bratislava_%286%29.JPG|thumb| [[ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ|ಸ್ಲೋವಾಕಿಯಾದ]] [[ಬ್ರಾಟಿಸ್ಲಾವಾ]], ಸಿಹೋದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ, ಗ್ರಹಿಸುವ, ನದಿ ದ್ವೀಪ]] [[ಚಿತ್ರ:Insula_Csepel_2.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/Insula_Csepel_2.png/220px-Insula_Csepel_2.png|thumb| [[ಬುಡಾಪೆಸ್ಟ್]] ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ [[ಹಂಗರಿ|ಹಂಗೇರಿಯ]] ಸೆಪೆಲ್ ದ್ವೀಪದ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ]] '''ನದಿ ದ್ವೀಪವು''' [[ನದಿ]] ನೀರಿನಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಯಾವುದೇ ತೆರೆದ ಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ. ಸರಿಯಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದರೆ ಇದು ಕಾಲೋಚಿತವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವ ಹರಿವಿನ ನಡುವಿನ ಷೋಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಡೆಲ್ಟಾಗಳಂತಹ ಅರೆ-ಕರಾವಳಿ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದ ಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ದ್ವೀಪಗಳು ನದಿಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಪನದಿಯೊಂದಿಗಿನ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಟ್ ಮತ್ತು ಮೆಂಡರ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ನಿಕ್ಷೇಪ ಅಥವಾ [[ಕ್ಷರಣ/ಸವೆತ|ಸವೆತದ]] ವಿರುದ್ಧವಾದ ಫ್ಲೂವಿಯಲ್ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ನೆಸೆಂಟ್ ಸಸ್ಯವರ್ಗ-ಮುಕ್ತ ಜಾಗ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಚಪ್ಪಟೆಗಳು ಶೇಖರಣೆಯ ಮೂಲಕ ನದೆ ದ್ವೀಪಗಳು ಚದುರಿಹೋಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು; ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕೃತಕ ಬಲವರ್ಧನೆ ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಂಶಗಳಾದ [[ಜೊಂಡು|ರೀಡ್ಸ್]], ಪಾಮ್ಸ್, [[ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ|ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಮರಗಳು]] ಅಥವಾ ವಿಲೋಗಳ ಮೂಲಕ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದು. ಇವುಗಳು ಅಡೆತಡೆಗಳು ಅಥವಾ ಸವೆತದ ತಡೆಗೋಡೆಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನೀರು ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ದ್ವೀಪಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರಬಹುದು. ಕೆಲವು ನದಿ ದ್ವೀಪಗಳು ಅನೇಕ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. == ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನಾಮಕರಣ == '''ಟೌಹೆಡ್''' ಎಂಬ ಪದವು ಐಲೆಟ್ (ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪ) ಅಥವಾ ನದಿಯೊಳಗಿನ ಶೋಲ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿ|ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿ]] ) ಮರಗಳ ಗುಂಪು ಅಥವಾ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ನದಿಗಳು, ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿದ್ದರೆ, ಗಣನೀಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದು. '''ಟೌಹೆಡ್''' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು [[ಮಾರ್ಕ್ ಟ್ವೇನ್|ಮಾರ್ಕ್ ಟ್ವೈನ್]] ಅವರ ''ಅಡ್ವೆಂಚರ್ಸ್ ಆಫ್ ಹಕಲ್‌ಬೆರಿ ಫಿನ್‌ನಿಂದ'' ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಥೇಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನದಿ ದ್ವೀಪವನ್ನು ''ಐಟ್'' (ಅಥವಾ ''ಇಯೋಟ್'') ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕದು == [[ಚಿತ್ರ:FridayIsle01.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e1/FridayIsle01.JPG/220px-FridayIsle01.JPG|thumb| ಫ಼್ರೈಡೇ ದ್ವೀಪವು ಘನ-ಅಡಿಪಾಯದ [[ಮನೆ|ಮನೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.]] [[ಮಾಜುಲಿ|ಮಜುಲಿ]], ಭಾರತದ [[ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ|ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯಲ್ಲಿ]], ನದಿಯ ಎರಡು ದಡಗಳ ನಡುವಿನ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲದ ಭೂಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ''ಗಿನ್ನೆಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಿಂದ'' ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜನವಸತಿ ನದಿ ದ್ವೀಪವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ೮೮೦ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್( ೩೪೦ ಚದರ ಮೀಟರ್).<ref>{{Cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-river-island-|title=Largest river island|last=Majuli|first=River Island|website=Guinness World Records|access-date=6 September 2016}}</ref> ಮಧ್ಯ ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ಟೊಕಾಂಟಿನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲದ ಭೂಪ್ರದೇಶವಾದ ಬನಾನಲ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ''ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ'' ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಅರಗುವಾಯಾ ನದಿಯನ್ನು ೩೨೦ ಕಿಮೀ (೨೦೦-ಮೈಲಿ) ಉದ್ದದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ೧೯,೧೬೨ ಚದರ ಕಿಮೀ(೭೩೯೮ ಚದರ ಮೀಟರ್) ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನದಿ ದ್ವೀಪವಾಗಿದೆ., .<ref>{{Cite web|url=http://www.britannica.com/place/Bananal-Island|title=Bananal Island|last=Ilha do Bananal|first=River Island|website=Brittanica|access-date=5 August 2020}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬನಾನಲ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಕೆಲವು ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನದಿಯ ದ್ವೀಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಅರಗುಯಾ ನದಿಯನ್ನು ಎರಡು ವಿತರಣಾ ನದಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬನಾನಲ್ ದ್ವೀಪವು ಈ ಎರಡು ವಿತರಿಸಿದ ನದಿಗಳ ನಡುವಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಮಜುಲಿಯನ್ನು ಅತಿದೊಡ್ಡ ನದಿ ದ್ವೀಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಇದೇ ಕಾರಣ. ಆದರೂ, ಬನಾನಲ್ ದ್ವೀಪವು ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಗೊಂದಲ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಉಮಾನಂದ ದ್ವೀಪ, ೦.೦೨ ಚದರ ಕಿಮೀ(೦.೦೦೭೭ ಚದರ ಮೀ), ಸ್ಥಿರವಾದ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವ ನದಿ ದ್ವೀಪ ಅಥವಾ ಐಲೆಟ್ ಎಂದು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಉಮಾನಂದ ಕೂಡ [[ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ|ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಸಿದೆ. ಅಮೆಜಾನ್ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ]] ಉಮಾನಂದ ಅಥವಾ ಚಿಕ್ಕದಾದ, ವಾಸಿಸುವ ಅನೇಕವುಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಉಮಾನಂದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾದ ಗಾತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ದ್ವೀಪ, ಯು.ಎಸ್‍ನ[[ವೆಸ್ಟ್ ವರ್ಜೀನಿಯ|ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜೀನಿಯಾದ]] ಗಯಾಂಡೊಟ್ಟೆ ನದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹ್ಯಾಟ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ದ್ವೀಪವು ಯಾವುದೇ ಶಾಶ್ವತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹಲವಾರು ಶಾಶ್ವತ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಲೋಗನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಕೆ-೧೨ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಲೋಗನ್ ಕೌಂಟಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಶಾಖೆ.<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.wvencyclopedia.org/articles/281|title=Hatfield Island|encyclopedia=The West Virginia Encyclopedia|first=Robert Y.|last=Spence|date=February 21, 2012|accessdate=June 12, 2020}}</ref> ಥೇಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೀನ್‌ನಂತಹ ಕಾಲುವೆಯ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು-ಮನೆ ದ್ವೀಪಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಕಾಲುವೆಗಳು ದ್ವೀಪಗಳ ಸವೆತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬ್ಯಾರೇಜ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ನೀರಿನ ಗಣನೀಯ ಅಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್ ಪ್ರವಾಹದ ಎತ್ತರವನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.ನದಿ ಕಾಲುವೆಗಳಿಂದ ಸುಧಾರಿಸಿದ ಒನ್-ಹೋಮ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಕಿ, ಫ಼್ರೈಡೇ, ಹೋಲ್ಮ್ ಮತ್ತು ಡಿ'ಓಯ್ಲಿ ಕಾರ್ಟೆ ದ್ವೀಪಗಳು ಸೇರಿವೆ. == ನದಿ ದ್ವೀಪಗಳ ಪಟ್ಟಿ == === ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ನದಿ ದ್ವೀಪಗಳು === {| class="wikitable sortable" ! width="150pt" |ಹೆಸರು ! data-sort-type="number" width="50pt" |ಪ್ರದೇಶ<br /><br />(km²) ! width="150pt" |ದೇಶ ! width="250pt" |ನದಿ |- |ಮರಾಜó |೪೦,೧೦೦ |[[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] |[[ಅಮೆಜಾನ್]] / ಪಾರಾ ನದಿ |- |ಬನಾನಲ್ ದ್ವೀಪ |೧೯,೧೬೨ |[[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] |ಅರಗುಯಾ ನದಿ |- |ನದಿಯ ಬಯಲು, ಮೌಲಮೇನ್, ಕೋಲಿಯಂಬಲ್ಲಿ, ಹೇ, ಬಾಲ್ರಾನಾಲ್ಡ್ |೧೮,೦೦೦ |[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] |ಎನ್‌ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯುನಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲಾಬಾಂಗ್, ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಮುರುಂಬಿಡ್ಗೀ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. |- |ಟುಪಿನ್‍ಅಂಬ್ರಾನಾ |೧೧,೮೫೦ |[[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] |[[ಅಮೆಜಾನ್ ನದಿ]] |- |ಬಹರ್ ಅಲ್-ಜಬಲ್ ದ್ವೀಪ |೭,೯೨೯ |ಧ್ವನಿ ಸುಡಾನ್ |ಬಹರ್ ಅಲ್-ಜಬಲ್ ಬಹ್ರ್-ಅಲ್-ಜರ್ಫ್ |- |[[ಹಾಲೆಂಡ್‌]] |೭,೩೬೧ |[[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] |ರೈನ್ ನದಿ IJssel ನದಿ |- |ಗುರುಪಾ ದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪ |೪,೮೬೪ |[[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] |[[ಅಮೆಜಾನ್ ನದಿ]] |- |ಮಾರ್ಗರಿಟಾ ದ್ವೀಪ |೨,೮೩೨<ref>{{Cite web|url=http://www.imeditores.com/banocc/rio/cap6.htm|title=Río Grande de la Magdalena - Colección Ecológica del Banco|access-date=3 January 2015}}</ref> |[[ಕೊಲೊಂಬಿಯ]] |ಮ್ಯಾಗ್ಡಲೀನಾ ನದಿ |- |ಯುರಿನಿ ದ್ವೀಪ |೨,೩೩೯ |[[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] |ಯುರಿನಿ ನದಿ, [[ಅಮೆಜಾನ್ ನದಿ]] |- | ಬೊವೆನ್ ದಿಗುಲ್ |೨,೧೭೧ |[[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ]] |ದಿಗುಲ್ ನದಿ, ಕವಾಗ ನದಿ |- |ರಿಚರ್ಡ್ಸ್ ದ್ವೀಪ |೨,೧೬೫ |[[ಕೆನಡಾ]] |ಮೆಕೆಂಜಿ ನದಿ |- |ಕ್ರಾಸ್ನೋಸ್ಲೋಬೊಡ್ಸ್ಕ್ |೨,೦೦೨|[[ರಷ್ಯಾ]] |[[ವೋಲ್ಗಾ ನದಿ]], ಅಖ್ತುಬಾ ನದಿ |- |ಗ್ರೇಟ್ ರೈ ದ್ವೀಪ |೧,೮೮೫.೨<ref>{{Cite web|url=http://www.zitnyostrov.estranky.cz/stranka/poloha|title=Žitný ostrov|access-date=3 January 2015}}</ref> |[[ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ]] |[[ಡ್ಯಾನ್ಯೂಬ್‌]], ಪುಟ್ಟ ಡ್ಯಾನ್ಯೂಬ್ |- |ಹಟಿಯಾ ದ್ವೀಪ |೧,೫೦೮.೨೩ |[[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] |ಮೆಘನಾ ನದಿ |- |ಲೇಟಾ ದ್ವೀಪ |೧,೪೮೦ |[[ರೊಮಾನಿಯ]] |[[ಡ್ಯಾನ್ಯೂಬ್‌]] |- |ಕ್ಯಾಮರ್ಗ್ಯೂ |೧,೪೫೩ |[[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] |ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ರೋನ್, ಪೆಟಿಟ್ ರೋನ್ |- |ಭೋಲಾ ದ್ವೀಪ |೧,೪೪೧ |[[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] |ಮೆಘನಾ ನದಿ |- |ಸಿ ಕೆಂಪು ಹೆಸರು ದ್ವೀಪ |೧,೨೬೭<ref>{{Cite web|url=http://www.shanghai.gov.cn/nw2/nw2314/nw2318/nw2376/nw2403/u8aw856.html|title=崇明县|last=|first=|website=www.shanghai.gov.cn|access-date=2022-08-02|archive-date=2017-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170901152605/http://www.shanghai.gov.cn/nw2/nw2314/nw2318/nw2376/nw2403/u8aw856.html|url-status=dead}}</ref> |[[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ]] |ಯಾಂಗಸ್ಟೆ ದ್ವೀಪ |- |ಮೊರ್ಫಿಲ್ನಲ್ಲಿರುವ ದ್ವೀಪ |೧,೨೫೦ |[[ಸೆನೆಗಲ್]] |ಸೆನೆಗಲ್ ನದಿ |- |Zhongshan ದ್ವೀಪ |೧,೦೫೫.೪೨ |[[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ]] |ಪರ್ಲ್ ನದಿ |- |ದಿಬ್ರು ಸೈಖೋವಾ |೭೬೫ |[[ಭಾರತ]] |[[ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ]] |- |ಸ್ಯಾಂಡ್ವಿಪ್ ದ್ವೀಪ |೭೬೨.೪೨ |[[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] |ಮೆಘನಾ ನದಿ |- |ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರೈಲಾ ದ್ವೀಪ |೭೨೦.೨ |[[ರೊಮಾನಿಯ]] |[[ಡ್ಯಾನ್ಯೂಬ್‌]] |- |[[ಮಾಜುಲಿ]] |೫೫೩ |[[ಭಾರತ]] |[[ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ]] |- |ಸುಂಬಾ ದ್ವೀಪ |೫೦೦<ref name="worldislandinfo.com">{{Cite web|url=http://www.worldislandinfo.com/COUNTRYV2.htm|title=Largest Islands of Countries|access-date=3 January 2015}}</ref> |[[:em:Democratic Republic of Congo|ಕಾಂಗೋ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಗಣರಾಜ್ಯ]] |[[ಕಾಂಗೊ ನದಿ]] |- |ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ |೪೯೯ |[[ಕೆನಡಾ]] |ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್ ನದಿ, ಒಟ್ಟಾವಾ ನದಿ |- |ಸ್ಜಿಗೆಟ್ಕೋಜ್ |೩೭೫ |[[ಹಂಗರಿ]], [[ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ]] |ಡ್ಯಾನ್ಯೂಬ್ |- |ಮನ್ಪುರ ದ್ವೀಪ |೩೭೩ |[[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] |ಮೇಘನಾ |- |ಇನ್ಹಕಾಂಬಾ |೩೪೦ |[[ಮೊಜಾಂಬಿಕ್]] |ಜಾಂಬೆಜಿ |- |Hoeksche ವಾರ್ಡ್ |೩೨೩.೭೪ |[[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] |ಉಡೆ ಮ್ಯೂಸ್, ನ್ಯೂವೆ ಮ್ಯೂಸ್ |- |ಯಾಂಗ್‌ಜಾಂಗ್ ದ್ವೀಪ |೩೨೦ |[[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ]] |ಯಾಂಗ್ಟ್ಜಿ ನದಿ |- |ಸೆಪೆಲ್ ದ್ವೀಪ |೨೫೭ |[[ಹಂಗರಿ]] |ಡ್ಯಾನ್ಯೂಬ್ |- |ಜೀಸಸ್ ದ್ವೀಪ |೨೪೨ |[[ಕೆನಡಾ]] |ಸಾವಿರ ದ್ವೀಪಗಳ ನದಿ, ಪ್ರೈರೀ ನದಿಗಳು |- |ವೂರ್ನೆ-ಪುಟೆನ್ |೨೨೦ |[[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]] |ಉಡೆ ಮ್ಯೂಸ್, ನ್ಯೂವೆ ಮ್ಯೂಸ್ |- |ಹಿಸಿನ್‍ಗೆನ್ |೧೯೯ |[[ಸ್ವೀಡನ್]] |ಗೋಟಾ ನದಿ |- |ಅಮೆಜಾನ್ ನದಿ |೧೯೧ |[[ಬ್ರೆಜಿಲ್|Brazil]] |[[ಅಮೆಜಾನ್]] |- |Mbamou ದ್ವೀಪ |೧೮೦ |[[ಕಾಂಗೋ ಗಣರಾಜ್ಯ]] |[[ಕಾಂಗೊ ನದಿ]] |- |ಡಾನ್ ಖೋಂಗ್ |೧೪೪ |[[ಲಾವೋಸ್]] |ಮೆಕಾಂಗ್ |- |ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ದ್ವೀಪ |೧೩೩<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.baydeltalive.com/assets/application/pdf/01_Appendix_C_-_Wee_Report_May_2008__maps.pdf|title=SUMMARY REPORT ROBERTS ISLAND AND UNION ISLAND RIPARIAN WATER RIGHTS INVESTIGATION, SAN JOAQUIN COUNTY, CA, JUNE 2008}}</ref> |[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] |ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಕ್ವಿನ್ ನದಿ |- |ಯೂನಿಯನ್ ದ್ವೀಪ |೧೩೦<ref name=":0" /> |[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] |ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಕ್ವಿನ್ ನದಿ |- |ಡೇವಿಸ್ ದ್ವೀಪ |೧೨೦ |[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] |[[ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿ]] |- |ಟ್ರೀಮಾ ದ್ವೀಪ |೧೧೫.೫೫ |[[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] |ಪರಾಗ್ವೆ ನದಿ |- |ಲುಲು ದ್ವೀಪ |೧೧೨.೪ |[[ಕೆನಡಾ]] |ಫ್ರೇಸರ್ ನದಿ |- |ಸರ್ಪಿನ್ ದ್ವೀಪ |೧೧೦ |[[ರಷ್ಯಾ]] |[[ವೋಲ್ಗಾ ನದಿ]] |- |ಸೌವಿ ದ್ವೀಪ |೧೦೫ |[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] |ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿ |- |ಡಾರ್ಡ್ರೆಕ್ಟ್ ದ್ವೀಪ |೭೯.೫೩ |[[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] |ಔಡೆ ಮಾಸ್, ಡಚ್ ಡೀಪ್ |- |[[ಶ್ರೀರಂಗಂ]] |೭೪.೪ |[[ಭಾರತ]] |[[ಕಾವೇರಿ ನದಿ]] |- |ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪ |೭೩.೮ |[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] |ನಯಾಗರಾ ನದಿ |- |ರಂಗಿತತಾ ದ್ವೀಪ |~೬೫ |[[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್]] |ರಂಗಿತತಾ ನದಿ{{Efn|Due to redirecting of water from the Rangitata River, the river's southern distributary channel is now dry except after heavy rain or snow melt. As such, Rangitata Island is usually connected to the South Island mainland.}} |- |ಒಸ್ಟ್ರೋ |೬೦ |[[ಸೆರ್ಬಿಯ]] |[[ಡ್ಯಾನ್ಯೂಬ್‌]] |- |ಹಾಗ್ ದ್ವೀಪ |೫೯ |[[ಗಯಾನ]] |ಎಸ್ಸೆಕ್ವಿಬೋ ನದಿ |- |[[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]] |೫೯ |[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] |ಹಡ್ಸನ್ ನದಿ/ಪೂರ್ವ ನದಿ/ಹಾರ್ಲೆಮ್ ಕ್ರೀಕ್ |- |ಹೆಂಗ್ಶಾ ದ್ವೀಪ |೫೫.೭೪ |[[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ]] |ಯಾಂಗ್ಟ್ಜಿ ನದಿ |- |ರುಸ್ನೆ ದ್ವೀಪ |೪೫ |[[ಲಿಥುವೇನಿಯ]] |ನೆಮಾನ್ |- |ವೇಕ್ನಾಮ್ ದೀಪ |೪೫ |[[ಗಯಾನ]] |ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ನದಿ |- |ಬಲೆನೆ ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ |೪೧ |[[ಬಲ್ಗೇರಿಯ]] |ಡ್ಯಾನ್ಯೂಬ್‌ |- |ವುಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ದ್ವೀಪ |೩೭ |[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] |ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ನದಿ |- |ವಿಲ್ಹೆಮ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ |೩೫.೩ |[[ಜರ್ಮನಿ]] |ಎಲ್ಬೆ |- |- |ಲೆಗುವಾನ್ ದ್ವೀಪ |೩೧ |[[ಗಯಾನ]] |ಎಸ್ಸೆಕ್ವಿಬೋ ನದಿ |- |ಟೈಲ್ ದ್ವೀಪ |೧೫ |[[ಚಿಲಿ]] |ಕಾವು-ಕೌ ನದಿ/ಕ್ರೂಸಸ್ ನದಿ/ವಾಲ್ಡಿವಿಯಾ ನದಿ |- |[[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]] |೧೩ |[[ಭಾರತ]] |[[ಕಾವೇರಿ ನದಿ]] |- |[[ಶಿವನ ಸಮುದ್ರ ಜಲಪಾತ]] | |[[ಭಾರತ]] |[[ಕಾವೇರಿ ನದಿ]] |- |ಗ್ರೋಸ್ಸೆ ಇಲೆ |೨೫ |[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] |ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್ ನದಿ |- |ಇಂಚಿನ ಕ್ಲೂತಾ |~೨೪ |[[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್]] |ಕ್ಲೂತಾ ನದಿ |- |ಗ್ರೇಹೌಂಡ್ |೨೩.೫೯ |[[ಉಕ್ರೇನ್‌]] |ಡ್ನೀಪರ್ ನದಿ |- |ಶರೆನ್ಗ್ರಾಡ್ ದ್ವೀಪ |೯ | ವಿವಾದಿತ (ಸರ್ಬಿಯಾ/ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾ) |ಡ್ಯಾನ್ಯೂಬ್‌ |- | ಯೇ ವಾಂಗ್ ವೆಲ್ |೮.೪ |[[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] |ಹಾನ್ ನದಿ |- |ತತಿಶೇವ್ |೭ |[[ರಷ್ಯಾ]] |ಯೆನಿಸೀ ನದಿ |- |ಸೇದುಡು/ಕಾಸಿಕಿಲಿ |೫ |[[ಬೋಟ್ಸ್ವಾನ]] |ಕುಅಂಡೋ ನದಿ |- |ಹೇಡನ್ ದ್ವೀಪ |೪.೪ |[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] |ವಿಲ್ಲಮೆಟ್ಟೆ ನದಿ |- |ನಾನ್‍ಜಿಡೋ |೨.೮ |[[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] |ಹಾನ್ ನದಿಯ ಒಂದು ಶಾಖೆ |- |ಒಟ್ದ್ಯಾ ದ್ವೀಪ |೨.೫ |[[ರಷ್ಯಾ]] |ಯೆನಿಸೀ ನದಿ |- |ವೀಲಿಂಗ್ ದ್ವೀಪ |೧.೫ |[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] |[[ಒಹಾಯೊ ನದಿ]] |- |ರಾಂಗ್ರಾಡೊ |೧.೩ |[[ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ]] |ಟೇಡಾಂಗ್ ನದಿ |- |ಯಂಗ್ಗಕ್ಡೋ |೧.೨ |[[ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ]] |ಟೇಡಾಂಗ್ ನದಿ |- |ನಕನೋಶಿಮಾ |೦.೭ |[[ಜಪಾನ್]] |ಕ್ಯು-ಯೋಡೋ ನದಿ |- |ಜೆನ್‍ಭೋ ದ್ವೀಪ |೦.೭ |[[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ]] |ಉಸ್ಸುರಿ ನದಿ |- |ಭಾವಾನಿ ದ್ವೀಪ |೦.೫೩ |[[ಭಾರತ]] |[[ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ]] |- |ಬಾಮ್‍ಸಿಯೋಮ್ |೦.೨೪ |[[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] |ಹಾನ್ ನದಿ |- |ಸಿಟಿ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ |~೦.೨ |[[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] |ಸೀನ್ |- |ನಾಕಾಸು |~೦.೨ |[[ಜಪಾನ್]] |ನಾಕಾಗಾವಾ ನದಿ |- |ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಪಾರ್ಕ್ |೦.೨ |[[ಕೆನಡಾ]] |ಬೋ ನದಿ |- |ವುಕೋವರ್ ದ್ವೀಪ |೦.೦೩೨ |ವಿವಾದಿತ (ಸರ್ಬಿಯಾ/ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾ) |ಡ್ಯಾನ್ಯೂಬ್‌ |- |ಉಮಾನಂದ ದ್ವೀಪ |೦.೦೨ |[[ಭಾರತ]] |[[ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ]] |- |ಹ್ಯಾಟ್ಫೀಲ್ಡ್ ದ್ವೀಪ |೦.೧೭ |[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] |ಗಯಾಂಡೊಟ್ಟೆ ನದಿ |- |ಸಂ ಸೆವಿಟ್<br /><br />(ಗವಿತ್, ಚವಿತ್, ಸೊಲ್ವಿಟ್, ಯೆವಿಟ್) |೦.೦೧೦೪<br /><br />(೦.೦೦೪೮,೦.೦೦೩೪,೦.೦೦೧೨,೦.೦೦೦೮) |[[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] |ಹಾನ್ ನದಿ |- |ಫೆಸೆಂಟ್ ದ್ವೀಪ |೦.೦೦೬೮೨ |ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪೇನ್ ನಡುವಿನ ಕಾಂಡೋಮಿನಿಯಂ |ಬ್ಯಾಡಸ್ |} :* ''ಗಮನಿಸಿ: ಸಮುದ್ರ ತೀರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವು ನದಿ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.'' === ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ನದಿ ದ್ವೀಪಗಳು === ಈ ಪಟ್ಟಿಯು ಕನಿಷ್ಟ 25,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನದಿ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. {| class="wikitable sortable" !ಹೆಸರು ! data-sort-type="number" | ಜನಸಂಖ್ಯೆ ! ಪ್ರದೇಶ<br /><br /><br />(km²) ! ದೇಶ ! ನಗರ ! ನದಿ |- | ಸಾಲ್ಸೆಟ್ ದ್ವೀಪ | ೧೫,೧೧೧,೯೭೪ | ೬೧೯ | [[ಭಾರತ]] | [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]] ಮತ್ತು [[ಠಾಣೆ|ಥಾಣೆ]] | ವಸಾಯಿ ಕ್ರೀಕ್ / ಥಾಣೆ ಕ್ರೀಕ್ |- | ಐಲೆ ಡಿ ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ | ೧,೯೪೨,೦೪೪(೨೦೧೬) <ref>{{Cite web|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=CD&Code1=2466&Geo2=PR&Code2=24&Data=Count&SearchText=Montreal&SearchType=Contains&SearchPR=01&B1=All&TABID=1|title=2016 Census Profile - Montréal, Territoire équivalent (Census division)|date=8 February 2017}}</ref> | ೪೯೯ | [[ಕೆನಡಾ]] | ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ | ರಿವಿಯೆರ್ ಡೆಸ್ ಪ್ರೈರೀಸ್ / ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್ ನದಿ |- | [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌|ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ದ್ವೀಪ]] | ೧,೬೨೮,೭೦೧ (೨೦೧೮) <ref>{{Cite web|url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/newyorkcountymanhattanboroughnewyork,US/PST045218|title=U.S. Census Bureau QuickFacts: New York County (Manhattan Borough), New York; United States|website=www.census.gov|language=en|access-date=2019-09-12}}</ref> {{Efn|The listed population is that of the New York City borough of Manhattan. Almost all of the borough's population lives on the island of Manhattan, but the borough also includes the following permanently populated areas: * [[Marble Hill, Manhattan|Marble Hill]], a neighborhood with a population of roughly 10,000 that was originally part of Manhattan Island, but was physically separated from the rest of the island by the opening of [[Spuyten Duyvil Creek#Harlem River Ship Canal|a canal]] in 1894 and in turn physically connected to the US mainland by landfill in 1914. * [[Randalls and Wards Islands]], the collective name for three conjoined islands with about 1,600 residents, all either patients or staff of psychiatric hospitals, or occupants of homeless shelters. * [[Roosevelt Island]], located in the [[East River]] between Manhattan Island and [[Queens]], with a population of nearly 12,000.}} | ೫೯ | [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] | [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ]] | ಹಡ್ಸನ್ ನದಿ / ಪೂರ್ವ ನದಿ |- | ಚಾಂಗ್ಮಿಂಗ್ ದ್ವೀಪ | ೬೬೦,೦೦೦ (೨೦೧೦) | ೧,೨೬೭ | [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನಾ]] | [[ಶಾಂಘೈ]] | ಯಾಂಗ್ಟ್ಜಿ ನದಿ |- | ಜೀಸಸ್ ದ್ವೀಪ | ೪೨೨,೯೯೩ (೨೦೧೬) <ref>{{Cite web|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=CSD&Code1=2465005&Geo2=CD&Code2=2465&SearchText=Laval&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&TABID=1&type=0|title=2016 Census Profile - Laval, Territoire équivalent (Census division)|date=8 February 2017}}</ref> | ೨೪೨ | [[ಕೆನಡಾ]] | ಲಾವಲ್ | Rivière des Mille Îles / Rivière des Prairies |- | ವೆಕಿ ಜಿಟ್ನಿ ಒಸ್ಟ್ರೋವ್ | ೨೨೬,೪೪೬ (೨೦೦೧) | ೧,೮೮೫ | [[ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ|ಸ್ಲೋವಾಕಿಯಾ]] | [[ಬ್ರಾಟಿಸ್ಲಾವಾ]], ಕೊಮಾರ್ನೋ, ಡುನಾಜ್ಸ್ಕಾ ಸ್ಟ್ರೆಡಾ ಮತ್ತು ಇತರರು | [[ಡ್ಯಾನ್ಯೂಬ್‌|ಡ್ಯಾನ್ಯೂಬ್]], ಲಿಟಲ್ ಡ್ಯಾನ್ಯೂಬ್ |- | ವಾಸಿಲೀವ್ಸ್ಕಿ ದ್ವೀಪ | ೨೦೯,೧೮೮ (೨೦೧೭) | ೧೦.೯ | [[ರಷ್ಯಾ]] | [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್|ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ಬರ್ಗ್]] | ಬೊಲ್ಶಯಾ ನೆವಾ / ಮಲಯ ನೆವಾ |- | ಲುಲು ದ್ವೀಪ | ೧೯೮,೩೦೯ (೨೦೧೬) <ref>{{Cite web|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=CSD&Code1=5915015&Geo2=CD&Code2=5915&SearchText=Richmond&SearchType=Contains&SearchPR=01&B1=All&TABID=1&type=0|title=2016 Census Profile - Richmond (Census division)|date=8 February 2017}}</ref> | ೧೨೨.೪ | [[ಕೆನಡಾ]] | ರಿಚ್ಮಂಡ್ | ಫ್ರೇಸರ್ |- | [[ಶ್ರೀರಂಗಂ]] | ೧೮೧,೫೫೬ (೨೦೦೧) | ೧೩ | [[ಭಾರತ]] | [[ಶ್ರೀರಂಗಂ]] | [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ]] |- | ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್ ನೋಯಿ | ೧೭೯,೮೧೪ (೨೦೧೭) | ೧೮ | [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] | [[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್]] | ಚಾವೋ ಫ್ರಾಯ ನದಿ |- | [[ಮಾಜುಲಿ|ಮಜುಲಿ]] | ೧೬೭,೩೦೪ (೨೦೧೧) | ೪೨೨ | [[ಭಾರತ]] | ವೈಷ್ಣವ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳು | [[ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ|ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿ]] |- | ಸೆಪೆಲ್ ದ್ವೀಪ | ೧೬೬,೯೫೩ (೨೦೧೨) | ೨೫೭ | [[ಹಂಗರಿ|ಹಂಗೇರಿ]] | ಹಲವಾರು | [[ಡ್ಯಾನ್ಯೂಬ್‌|ಡ್ಯಾನ್ಯೂಬ್]] |- | ಹಿಸಿಂಗನ್ | ೧೩೦,೦೦೦ | ೧೯೯ | [[ಸ್ವೀಡನ್]] | ಗೋಥೆನ್‌ಬರ್ಗ್ | ಗೊಟಾ ಅಲ್ವಿ |- | ವಿಲ್ಹೆಮ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ | ೪೯,೧೩೨ (೨೦೦೬) | ೩೫.೩ | [[ಜರ್ಮನಿ]] | [[ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್]] | ಎಲ್ಬೆ |- | ಯೂಯಿಡೋ | ೩೦,೯೮೮ (೨೦೦೬) | ೮.೪ | [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] | [[ಸೌಲ್|ಸಿಯೋಲ್]] | ಹಾನ್ ನದಿ |- | ಮಸ್ಕಿರೋ | ೨೭,೦೦೦ | ೧೯೧ | [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] | ಬೆಲೆಮ್ | [[ಅಮೆಜಾನ್|ಅಮೆಜಾನ್ ನದಿ]] |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] f3ve915t47dg1n81cgimdpkyeuopdyd 828 146229 1383878 1308285 2026-08-16T05:09:20Z en>Ahechtbot 0 [[Wikipedia:BOT|Bot]]: Updated page. 1383878 Scribunto text/plain return { ["P"] = 6400, ["P-1"] = 4800, ["P-phrases"] = 4200, ["P."] = 4000, ["P1"] = 232000, ["P2"] = 512000, ["PAGENAMEBASE"] = 1900000, ["PAGENAMEU"] = 56000, ["PAK"] = 3500, ["PD-US"] = 8600, ["PD-US-1923-abroad"] = 5400, ["PD-US-expired"] = 5000, ["PD-US-expired-abroad"] = 8700, ["PD-US-no_notice"] = 2300, ["PD-art"] = 3200, ["PD-ineligible-USonly"] = 7700, ["PD-notice"] = 26000, ["PD-old-100"] = 3200, ["PD-self"] = 31000, ["PD-textlogo"] = 6200, ["PDB_Gallery"] = 2900, ["PDanube"] = 3300, ["PER"] = 3500, ["PHI"] = 2700, ["PHL"] = 3700, ["PH_census"] = 2000, ["PLANTS"] = 4300, ["PM20"] = 3300, ["PMID"] = 6500, ["PNsign"] = 2100, ["POL"] = 68000, ["POR"] = 5600, ["POTD/Day"] = 2900, ["POTD_archive"] = 2500, ["POTD_archive/footer"] = 2500, ["POTD_default"] = 12000, ["POTD_image"] = 3800, ["POTD_image1"] = 2500, ["POTD_image2"] = 2500, ["POTD_navigation"] = 7800, ["POTD_texttitle"] = 2600, ["POTDlink"] = 8200, ["POV"] = 3100, ["POW"] = 2500, ["PR/header"] = 3100, ["PR/heading"] = 7200, ["PRI"] = 2200, ["PRT"] = 6400, ["PR_link"] = 118000, ["PS"] = 3100, ["Pad"] = 51000, ["Paddle_Steamer"] = 3100, ["Page"] = 4400, ["Page_name_sub"] = 52000, ["Page_needed"] = 23000, ["Page_tabs"] = 4100, ["Page_tabs/styles.css"] = 4100, ["Pagelinks"] = 74000, ["Pagelist"] = 15000, ["Pagetype"] = 11300000, ["Paid"] = 17000, ["Pakistani_English"] = 4000, ["Para"] = 2850000, ["Parabr"] = 3800, ["Paragraph_break"] = 2150000, ["Param_value"] = 152000, ["Param_value/styles.css"] = 152000, ["Parameter"] = 3000000, ["Parameter_names_example"] = 2700, ["ParmPart"] = 15000, ["Partial"] = 5800, ["Partial_minor_planet_designation"] = 5700, ["Partly_done"] = 4200, ["Party_color"] = 82000, ["Party_color_cell"] = 6600, ["Party_index_link"] = 3300, ["Party_name_with_color"] = 7200, ["Party_name_with_colour"] = 4200, ["Party_shading/Democratic"] = 19000, ["Party_shading/Independent"] = 3400, ["Party_shading/Republican"] = 18000, ["Party_stripe"] = 17000, ["Pass"] = 3300, ["Pb"] = 2120000, ["Pd-notice"] = 2200, ["Pedigree"] = 4400, ["Peer_review/heading"] = 10000, ["Peer_review_links"] = 3200, ["Peer_review_tools"] = 9600, ["Penalty_shoot-out"] = 5900, ["Pending"] = 6300, ["Pending_DYK_American_hooks"] = 5100, ["Pending_DYK_biographies"] = 11000, ["Pending_film"] = 2700, ["Pending_films_key"] = 2600, ["Pengoal"] = 12000, ["Penmiss"] = 14000, ["Percentage"] = 18000, ["Performance_key"] = 2800, ["Performance_key/styles.css"] = 2800, ["Period_color"] = 28000, ["Period_end"] = 26000, ["Period_id"] = 29000, ["Period_start"] = 29000, ["Personal_attack_removed"] = 2100, ["PeruTasks"] = 19000, ["Phab"] = 8100, ["Phabricator"] = 8300, ["Phanerozoic_250px"] = 25000, ["PharmNavFootnote"] = 5600, ["Philippine_census_reference"] = 2000, ["Philippine_name"] = 4200, ["Photo"] = 2200, ["Photo_montage"] = 4900, ["Photo_requested"] = 108000, ["Photograph_requested"] = 4600, ["Photomontage"] = 4400, ["Photoreq"] = 2900, ["Picture_of_the_day"] = 8200, ["Pie_chart"] = 8300, ["Pie_chart/styles.css"] = 8300, ["Ping"] = 284000, ["Pipe"] = 97000, ["Place_name_disambiguation"] = 40000, ["Plain_link"] = 119000, ["Plain_list"] = 16000, ["Plain_text"] = 109000, ["Plainlink"] = 30000, ["Plainlist"] = 390000, ["Plainlist/styles.css"] = 3110000, ["Player"] = 3900, ["Player2"] = 2900, ["Please_check_ISSN"] = 16000, ["Plural"] = 107000, ["Pluralize_from_text"] = 2780000, ["Pn"] = 2800, ["Poem_quote"] = 3900, ["Poemquote"] = 2700, ["Politician_icon"] = 34000, ["Politician_icon2"] = 34000, ["Politics_sidebar_below"] = 19000, ["Politics_sidebar_title"] = 19000, ["Polluted_category"] = 2500, ["Polparty"] = 31000, ["Pop_density"] = 10000, ["Population_Germany"] = 14000, ["Portal"] = 10800000, ["Portal-Class"] = 8100, ["Portal-inline"] = 245000, ["Portal_and_project"] = 261000, ["Portal_bar"] = 185000, ["Portal_box"] = 2200, ["Portalbar"] = 10000, ["Portuguese_name"] = 10000, ["Possible"] = 4000, ["Possibly_empty_category"] = 70000, ["Post-nominals"] = 63000, ["Post-nominals/AUS"] = 8500, ["Post-nominals/CAN"] = 10000, ["Post-nominals/GBR"] = 33000, ["Post-nominals/NZL"] = 4500, ["Postnominals"] = 11000, ["Pp"] = 8800, ["Pp-book-cover"] = 52000, ["Pp-extended"] = 10000, ["Pp-move"] = 11000, ["Pp-pc"] = 4400, ["Pp-protected"] = 13000, ["Pp-semi"] = 6800, ["Pp-semi-indef"] = 4800, ["Pp-template"] = 4400, ["Pp-vandalism"] = 2800, ["Precision"] = 6000, ["Preferences"] = 18000, ["Preferences/section"] = 3100, ["PresFoot"] = 3300, ["PresHead"] = 3900, ["PresRow"] = 3900, ["Press"] = 5700, ["Preview_warning"] = 603000, ["Primary_source_inline"] = 8100, ["Primary_sources"] = 33000, ["Principal_rank"] = 653000, ["Prisoner_of_war"] = 2600, ["Prl"] = 118000, ["ProCyclingStats"] = 2400, ["ProQuest"] = 35000, ["Professional_wrestling_profiles"] = 3200, ["Professional_wrestling_results_table"] = 3200, ["Profit"] = 3600, ["Progress_box"] = 19000, ["Project-Class"] = 13000, ["Project_other"] = 18000, ["Promotional"] = 18000, ["Proper_name"] = 2800, ["Prose"] = 3300, ["Protected_page_maintenance_message"] = 42000, ["Protection_padlock"] = 25000, ["Proxy_block"] = 2200, ["Pso"] = 5000, ["Purge"] = 567000, ["Purge_button"] = 19000, ["Purge_button/styles.css"] = 19000, ["Module:POTD_titletext"] = 2500, ["Module:Page"] = 122000, ["Module:PageLinks"] = 75000, ["Module:Page_tabs"] = 4100, ["Module:Pagelist"] = 15000, ["Module:Pagetype"] = 19000000, ["Module:Pagetype/config"] = 19000000, ["Module:Pagetype/disambiguation"] = 13300000, ["Module:Pagetype/rfd"] = 17100000, ["Module:Pagetype/setindex"] = 13500000, ["Module:Pagetype/softredirect"] = 17800000, ["Module:ParameterCount"] = 1650000, ["Module:Parameter_names_example"] = 2700, ["Module:Parameter_validation"] = 165000, ["Module:Parameter_validation/default_config"] = 165000, ["Module:Party_name_with_color"] = 13000, ["Module:Percentage"] = 18000, ["Module:Person_date"] = 1780000, ["Module:Person_height"] = 283000, ["Module:Person_length"] = 7700, ["Module:Person_weight"] = 85000, ["Module:Phone_size"] = 2100, ["Module:Photo_montage"] = 4900, ["Module:Piechart"] = 8300, ["Module:Piechart/cuts.json"] = 8300, ["Module:Plain_text"] = 1880000, ["Module:Pn"] = 4800, ["Module:Political_party"] = 150000, ["Module:Political_party/A"] = 27000, ["Module:Political_party/B"] = 20000, ["Module:Political_party/C"] = 49000, ["Module:Political_party/D"] = 58000, ["Module:Political_party/E"] = 6900, ["Module:Political_party/F"] = 15000, ["Module:Political_party/G"] = 22000, ["Module:Political_party/H"] = 7500, ["Module:Political_party/I"] = 62000, ["Module:Political_party/J"] = 10000, ["Module:Political_party/K"] = 6200, ["Module:Political_party/L"] = 47000, ["Module:Political_party/M"] = 15000, ["Module:Political_party/N"] = 38000, ["Module:Political_party/O"] = 7100, ["Module:Political_party/P"] = 34000, ["Module:Political_party/R"] = 58000, ["Module:Political_party/S"] = 37000, ["Module:Political_party/T"] = 15000, ["Module:Political_party/U"] = 22000, ["Module:Political_party/V"] = 8000, ["Module:Political_party/W"] = 15000, ["Module:Political_party/Y"] = 2400, ["Module:Pop_density"] = 10000, ["Module:PopulationFromWikidata"] = 15000, ["Module:Portal"] = 11300000, ["Module:Portal-inline"] = 251000, ["Module:Portal/images/a"] = 2040000, ["Module:Portal/images/aliases"] = 348000, ["Module:Portal/images/b"] = 3560000, ["Module:Portal/images/c"] = 2220000, ["Module:Portal/images/d"] = 120000, ["Module:Portal/images/e"] = 592000, ["Module:Portal/images/f"] = 1010000, ["Module:Portal/images/g"] = 700000, ["Module:Portal/images/h"] = 546000, ["Module:Portal/images/i"] = 1300000, ["Module:Portal/images/j"] = 346000, ["Module:Portal/images/k"] = 88000, ["Module:Portal/images/l"] = 522000, ["Module:Portal/images/m"] = 770000, ["Module:Portal/images/n"] = 840000, ["Module:Portal/images/o"] = 460000, ["Module:Portal/images/other"] = 271000, ["Module:Portal/images/p"] = 978000, ["Module:Portal/images/q"] = 3300, ["Module:Portal/images/r"] = 441000, ["Module:Portal/images/s"] = 2000000, ["Module:Portal/images/t"] = 859000, ["Module:Portal/images/u"] = 1390000, ["Module:Portal/images/v"] = 345000, ["Module:Portal/images/w"] = 213000, ["Module:Portal/images/y"] = 39000, ["Module:Portal/images/z"] = 6400, ["Module:Portal/styles.css"] = 10800000, ["Module:Portal_bar"] = 205000, ["Module:Portal_bar/styles.css"] = 205000, ["Module:PrevalenceData"] = 8300, ["Module:Professional_wrestling_profiles"] = 3200, ["Module:Professional_wrestling_results_table"] = 3200, ["Module:Progress_box"] = 19000, ["Module:Progress_box/config"] = 19000, ["Module:Progress_box/styles.css"] = 19000, ["Module:Protect"] = 126000, ["Module:Protected_edit_request"] = 59000, ["Module:Protection_banner"] = 74000, ["Module:Protection_banner/config"] = 74000, ["Module:Purge"] = 590000, } 8iwdtzzjpd2ovoc7o5z0xefe3jcnquc 1383879 1383878 2026-08-22T15:29:08Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Transclusion_count/data/P]] 1383878 Scribunto text/plain return { ["P"] = 6400, ["P-1"] = 4800, ["P-phrases"] = 4200, ["P."] = 4000, ["P1"] = 232000, ["P2"] = 512000, ["PAGENAMEBASE"] = 1900000, ["PAGENAMEU"] = 56000, ["PAK"] = 3500, ["PD-US"] = 8600, ["PD-US-1923-abroad"] = 5400, ["PD-US-expired"] = 5000, ["PD-US-expired-abroad"] = 8700, ["PD-US-no_notice"] = 2300, ["PD-art"] = 3200, ["PD-ineligible-USonly"] = 7700, ["PD-notice"] = 26000, ["PD-old-100"] = 3200, ["PD-self"] = 31000, ["PD-textlogo"] = 6200, ["PDB_Gallery"] = 2900, ["PDanube"] = 3300, ["PER"] = 3500, ["PHI"] = 2700, ["PHL"] = 3700, ["PH_census"] = 2000, ["PLANTS"] = 4300, ["PM20"] = 3300, ["PMID"] = 6500, ["PNsign"] = 2100, ["POL"] = 68000, ["POR"] = 5600, ["POTD/Day"] = 2900, ["POTD_archive"] = 2500, ["POTD_archive/footer"] = 2500, ["POTD_default"] = 12000, ["POTD_image"] = 3800, ["POTD_image1"] = 2500, ["POTD_image2"] = 2500, ["POTD_navigation"] = 7800, ["POTD_texttitle"] = 2600, ["POTDlink"] = 8200, ["POV"] = 3100, ["POW"] = 2500, ["PR/header"] = 3100, ["PR/heading"] = 7200, ["PRI"] = 2200, ["PRT"] = 6400, ["PR_link"] = 118000, ["PS"] = 3100, ["Pad"] = 51000, ["Paddle_Steamer"] = 3100, ["Page"] = 4400, ["Page_name_sub"] = 52000, ["Page_needed"] = 23000, ["Page_tabs"] = 4100, ["Page_tabs/styles.css"] = 4100, ["Pagelinks"] = 74000, ["Pagelist"] = 15000, ["Pagetype"] = 11300000, ["Paid"] = 17000, ["Pakistani_English"] = 4000, ["Para"] = 2850000, ["Parabr"] = 3800, ["Paragraph_break"] = 2150000, ["Param_value"] = 152000, ["Param_value/styles.css"] = 152000, ["Parameter"] = 3000000, ["Parameter_names_example"] = 2700, ["ParmPart"] = 15000, ["Partial"] = 5800, ["Partial_minor_planet_designation"] = 5700, ["Partly_done"] = 4200, ["Party_color"] = 82000, ["Party_color_cell"] = 6600, ["Party_index_link"] = 3300, ["Party_name_with_color"] = 7200, ["Party_name_with_colour"] = 4200, ["Party_shading/Democratic"] = 19000, ["Party_shading/Independent"] = 3400, ["Party_shading/Republican"] = 18000, ["Party_stripe"] = 17000, ["Pass"] = 3300, ["Pb"] = 2120000, ["Pd-notice"] = 2200, ["Pedigree"] = 4400, ["Peer_review/heading"] = 10000, ["Peer_review_links"] = 3200, ["Peer_review_tools"] = 9600, ["Penalty_shoot-out"] = 5900, ["Pending"] = 6300, ["Pending_DYK_American_hooks"] = 5100, ["Pending_DYK_biographies"] = 11000, ["Pending_film"] = 2700, ["Pending_films_key"] = 2600, ["Pengoal"] = 12000, ["Penmiss"] = 14000, ["Percentage"] = 18000, ["Performance_key"] = 2800, ["Performance_key/styles.css"] = 2800, ["Period_color"] = 28000, ["Period_end"] = 26000, ["Period_id"] = 29000, ["Period_start"] = 29000, ["Personal_attack_removed"] = 2100, ["PeruTasks"] = 19000, ["Phab"] = 8100, ["Phabricator"] = 8300, ["Phanerozoic_250px"] = 25000, ["PharmNavFootnote"] = 5600, ["Philippine_census_reference"] = 2000, ["Philippine_name"] = 4200, ["Photo"] = 2200, ["Photo_montage"] = 4900, ["Photo_requested"] = 108000, ["Photograph_requested"] = 4600, ["Photomontage"] = 4400, ["Photoreq"] = 2900, ["Picture_of_the_day"] = 8200, ["Pie_chart"] = 8300, ["Pie_chart/styles.css"] = 8300, ["Ping"] = 284000, ["Pipe"] = 97000, ["Place_name_disambiguation"] = 40000, ["Plain_link"] = 119000, ["Plain_list"] = 16000, ["Plain_text"] = 109000, ["Plainlink"] = 30000, ["Plainlist"] = 390000, ["Plainlist/styles.css"] = 3110000, ["Player"] = 3900, ["Player2"] = 2900, ["Please_check_ISSN"] = 16000, ["Plural"] = 107000, ["Pluralize_from_text"] = 2780000, ["Pn"] = 2800, ["Poem_quote"] = 3900, ["Poemquote"] = 2700, ["Politician_icon"] = 34000, ["Politician_icon2"] = 34000, ["Politics_sidebar_below"] = 19000, ["Politics_sidebar_title"] = 19000, ["Polluted_category"] = 2500, ["Polparty"] = 31000, ["Pop_density"] = 10000, ["Population_Germany"] = 14000, ["Portal"] = 10800000, ["Portal-Class"] = 8100, ["Portal-inline"] = 245000, ["Portal_and_project"] = 261000, ["Portal_bar"] = 185000, ["Portal_box"] = 2200, ["Portalbar"] = 10000, ["Portuguese_name"] = 10000, ["Possible"] = 4000, ["Possibly_empty_category"] = 70000, ["Post-nominals"] = 63000, ["Post-nominals/AUS"] = 8500, ["Post-nominals/CAN"] = 10000, ["Post-nominals/GBR"] = 33000, ["Post-nominals/NZL"] = 4500, ["Postnominals"] = 11000, ["Pp"] = 8800, ["Pp-book-cover"] = 52000, ["Pp-extended"] = 10000, ["Pp-move"] = 11000, ["Pp-pc"] = 4400, ["Pp-protected"] = 13000, ["Pp-semi"] = 6800, ["Pp-semi-indef"] = 4800, ["Pp-template"] = 4400, ["Pp-vandalism"] = 2800, ["Precision"] = 6000, ["Preferences"] = 18000, ["Preferences/section"] = 3100, ["PresFoot"] = 3300, ["PresHead"] = 3900, ["PresRow"] = 3900, ["Press"] = 5700, ["Preview_warning"] = 603000, ["Primary_source_inline"] = 8100, ["Primary_sources"] = 33000, ["Principal_rank"] = 653000, ["Prisoner_of_war"] = 2600, ["Prl"] = 118000, ["ProCyclingStats"] = 2400, ["ProQuest"] = 35000, ["Professional_wrestling_profiles"] = 3200, ["Professional_wrestling_results_table"] = 3200, ["Profit"] = 3600, ["Progress_box"] = 19000, ["Project-Class"] = 13000, ["Project_other"] = 18000, ["Promotional"] = 18000, ["Proper_name"] = 2800, ["Prose"] = 3300, ["Protected_page_maintenance_message"] = 42000, ["Protection_padlock"] = 25000, ["Proxy_block"] = 2200, ["Pso"] = 5000, ["Purge"] = 567000, ["Purge_button"] = 19000, ["Purge_button/styles.css"] = 19000, ["Module:POTD_titletext"] = 2500, ["Module:Page"] = 122000, ["Module:PageLinks"] = 75000, ["Module:Page_tabs"] = 4100, ["Module:Pagelist"] = 15000, ["Module:Pagetype"] = 19000000, ["Module:Pagetype/config"] = 19000000, ["Module:Pagetype/disambiguation"] = 13300000, ["Module:Pagetype/rfd"] = 17100000, ["Module:Pagetype/setindex"] = 13500000, ["Module:Pagetype/softredirect"] = 17800000, ["Module:ParameterCount"] = 1650000, ["Module:Parameter_names_example"] = 2700, ["Module:Parameter_validation"] = 165000, ["Module:Parameter_validation/default_config"] = 165000, ["Module:Party_name_with_color"] = 13000, ["Module:Percentage"] = 18000, ["Module:Person_date"] = 1780000, ["Module:Person_height"] = 283000, ["Module:Person_length"] = 7700, ["Module:Person_weight"] = 85000, ["Module:Phone_size"] = 2100, ["Module:Photo_montage"] = 4900, ["Module:Piechart"] = 8300, ["Module:Piechart/cuts.json"] = 8300, ["Module:Plain_text"] = 1880000, ["Module:Pn"] = 4800, ["Module:Political_party"] = 150000, ["Module:Political_party/A"] = 27000, ["Module:Political_party/B"] = 20000, ["Module:Political_party/C"] = 49000, ["Module:Political_party/D"] = 58000, ["Module:Political_party/E"] = 6900, ["Module:Political_party/F"] = 15000, ["Module:Political_party/G"] = 22000, ["Module:Political_party/H"] = 7500, ["Module:Political_party/I"] = 62000, ["Module:Political_party/J"] = 10000, ["Module:Political_party/K"] = 6200, ["Module:Political_party/L"] = 47000, ["Module:Political_party/M"] = 15000, ["Module:Political_party/N"] = 38000, ["Module:Political_party/O"] = 7100, ["Module:Political_party/P"] = 34000, ["Module:Political_party/R"] = 58000, ["Module:Political_party/S"] = 37000, ["Module:Political_party/T"] = 15000, ["Module:Political_party/U"] = 22000, ["Module:Political_party/V"] = 8000, ["Module:Political_party/W"] = 15000, ["Module:Political_party/Y"] = 2400, ["Module:Pop_density"] = 10000, ["Module:PopulationFromWikidata"] = 15000, ["Module:Portal"] = 11300000, ["Module:Portal-inline"] = 251000, ["Module:Portal/images/a"] = 2040000, ["Module:Portal/images/aliases"] = 348000, ["Module:Portal/images/b"] = 3560000, ["Module:Portal/images/c"] = 2220000, ["Module:Portal/images/d"] = 120000, ["Module:Portal/images/e"] = 592000, ["Module:Portal/images/f"] = 1010000, ["Module:Portal/images/g"] = 700000, ["Module:Portal/images/h"] = 546000, ["Module:Portal/images/i"] = 1300000, ["Module:Portal/images/j"] = 346000, ["Module:Portal/images/k"] = 88000, ["Module:Portal/images/l"] = 522000, ["Module:Portal/images/m"] = 770000, ["Module:Portal/images/n"] = 840000, ["Module:Portal/images/o"] = 460000, ["Module:Portal/images/other"] = 271000, ["Module:Portal/images/p"] = 978000, ["Module:Portal/images/q"] = 3300, ["Module:Portal/images/r"] = 441000, ["Module:Portal/images/s"] = 2000000, ["Module:Portal/images/t"] = 859000, ["Module:Portal/images/u"] = 1390000, ["Module:Portal/images/v"] = 345000, ["Module:Portal/images/w"] = 213000, ["Module:Portal/images/y"] = 39000, ["Module:Portal/images/z"] = 6400, ["Module:Portal/styles.css"] = 10800000, ["Module:Portal_bar"] = 205000, ["Module:Portal_bar/styles.css"] = 205000, ["Module:PrevalenceData"] = 8300, ["Module:Professional_wrestling_profiles"] = 3200, ["Module:Professional_wrestling_results_table"] = 3200, ["Module:Progress_box"] = 19000, ["Module:Progress_box/config"] = 19000, ["Module:Progress_box/styles.css"] = 19000, ["Module:Protect"] = 126000, ["Module:Protected_edit_request"] = 59000, ["Module:Protection_banner"] = 74000, ["Module:Protection_banner/config"] = 74000, ["Module:Purge"] = 590000, } 8iwdtzzjpd2ovoc7o5z0xefe3jcnquc 0 152095 1383929 1361390 2026-08-22T17:05:46Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383929 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=ರಾಜೇಂದರ್ ಕೌರ್ ಭತ್ತಾಲ್ |image=Rajinder Kaur Bhattal 01.jpg|imagesize=200|smallimage=<!--If this is specified, "image" should not be.-->|alt=|caption=|order= |office=ಪಂಜಾಬ್ ನ ೧೪ ನೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ |term_start=೨೧ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೯೬ |term_end=೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೯೭ |alongside=<!--For two or more people serving in the same position from the same district. (e.g. United States Senators.)--> |office1=ವಿಧಾನಸಭ ಶಾಸನ ಸಭೆಯ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕಿ |term_start1=೧೨ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೯೭ |term_end1=೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೮ |predecessor1=ಸತ್ನಮ್ ಸಿಂಗ್ ಕೈಂತ್ |successor1=ಜಗಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ (ರಾಜಕಾರಣಿ){{!}}ಚೌಧರಿ ಜಗಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ |term_start2=೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೭ |term_end2=೧೪ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೨ |predecessor2=ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಂಗ್ ಬದಲ್ |successor2=ಸುನಿಲ ಕುಮಾರ್ ಝಕಾರ್ |vicepresident= |viceprimeminister= |deputy=|lieutenant=|monarch=|president=|primeminister=|taoiseach=|chancellor=|governor=|governor-general=|governor_general=|succeeding=<!--For President-elect or equivalent--> |predecessor=ಹರಚರಣ್ ಸಿಂಗ್ ಬ್ರಾರ್ |successor=ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಂಗ್ ಬದಲ್ |office3=ಪಂಜಾಬ್ ನ ೨ ನೇ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ , ಭಾರತ{{!}}ಪಂಜಾಬ್ ನ ದ್ವಿತೀಯ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ |1blankname3=ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ |1namedata3=ಅಮರಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್ |term_start3=೬ ಜನವರಿ ೨೦೦೪ |term_end3=೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೭ |predecessor3=ಬಲರಾಮ್ ದಾಸ್ ಟಂಡನ್ |successor3=ಸುಖ್ಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಬದಲ್ |constituency=|majority=|birth_date={{birth date and age|1945|09|30|df=yes}} |birth_place=[[ಲಾಹೋರ್]], [[ಪಂಜಾಬ್ (ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಇಂಡಿಯಾ)|ಪಂಜಾಬ್]], ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಇಂಡಿಯಾ|death_date=|death_place=|restingplace=|restingplacecoordinates= |birthname= |nationality=ಭಾರತೀಯ |party=[[ಬಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] |otherparty=<!--For additional political affiliations-->|spouse=|partner=<!--For those with a domestic partner and not married-->|relations=|children=|residence=|alma_mater=|occupation=|profession=|cabinet=|committees=|portfolio=|religion=|signature=|signature_alt=|website=|footnotes=|blank1=|data1=|blank2=|data2=|blank3=|data3=|blank4=|data4=|blank5=|data5=}} '''ರಾಜಿಂದರ್ ಕೌರ್ ಭಟ್ಟಾಲ್''' (೩೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೪೫) ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಸದಸ್ಯೆ. ಅವರು ೧೯೯೬ ರಿಂದ ೧೯೯೭ ರವರೆಗೆ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ೧೪ ನೇ [[ಪಂಜಾಬದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು|ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ]] ಮತ್ತು ೨೦೦೪ ರಿಂದ ೨೦೦೭ ರವರೆಗೆ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ೨ ನೇ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಪಂಜಾಬ್|ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಇದುವರೆಗೆ ಏಕೈಕ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite book|title=India briefing: a transformative fifty years|last=Bouton|first=Marshall M.|last2=Oldenburg|first2=Philip|publisher=M.E. Sharpe|year=1999|isbn=978-0-7656-0339-5|page=275}}</ref> ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೮ ನೇ ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ೩ ನೇ ಮಹಿಳಾ ಉಪ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೯೨ ರಿಂದ ಅವರು ಲೆಹ್ರಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸತತವಾಗಿ ಐದು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಅವರು ೩೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೪೫ ರಂದು ಪಂಜಾಬ್‌ನ [[ಲಾಹೋರ್|ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹೀರಾ ಸಿಂಗ್ ಭಟ್ಟಲ್ ಮತ್ತು ಹರ್ನಾಮ್ ಕೌರ್‌ಗೆ ಜನಿಸಿದರು. [[ಸಂಗ್ರೂರ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಲೆಹ್ರಗಾಗಾ ಗ್ರಾಮದ ಚಂಗಲಿ ವಾಲಾದಲ್ಲಿ ಲಾಲ್ ಸಿಂಗ್ ಸಿಧು ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು, ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಮತ್ತು ಗಂಡು. == ರಾಜಕೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ, ಭಟ್ಟಲ್ ಅವರು [[ಚಂಡೀಗಡ|ಚಂಡೀಗಢದಲ್ಲಿ]] ರಾಜ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು. <ref name="slapped">{{Citation|journal=[[The Gadsden Times]]|title=Teachers strike after one is slapped|date=27 May 1994}}</ref> ಹರ್ಚರಣ್ ಸಿಂಗ್ ಬ್ರಾರ್ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಯ ನಂತರ ಭಟ್ಟಲ್ ಅವರು ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಾಗ [[ಪಂಜಾಬ್|ಪಂಜಾಬ್‌ನ]] ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದರು. <ref name="transformative">{{Cite book|title=India briefing: a transformative fifty years|last=Bouton|first=Marshall M.|last2=Oldenburg|first2=Philip|publisher=M.E. Sharpe|year=1999|isbn=978-0-7656-0339-5|page=275}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBoutonOldenburg1999">Bouton, Marshall M.; Oldenburg, Philip (1999). ''India briefing: a transformative fifty years''. M.E. Sharpe. p.&nbsp;275. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;[[ವಿಶೇಷ:ಪುಸ್ತಕ ಮೂಲಗಳು/978-0-7656-0339-5|<bdi>978-0-7656-0339-5</bdi>]].</cite></ref> ನವೆಂಬರ್ ೧೯೯೬ ರಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೯೭ ರವರೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. <ref name="ChiefMinisterDates">{{Citation|journal=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook Magazine]]|title=Mamata Banerjee to be India's 14th Woman CM|date=17 May 2011|access-date=11 July 2011|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?722255|archive-date=3 ಜೂನ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603154017/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=722255|url-status=dead}}</ref> ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಯೋಜನೆಗಳು ಸಣ್ಣ ರೈತರಿಗೆ ಕೊಳವೆ ಬಾವಿ ನೀರಾವರಿಗೆ ಉಚಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನುದಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. <ref name="FreePowerForWells">{{Citation|journal=The Tribune|date=17 December 2001|access-date=11 July 2011|title=Aftermath of free power bonanza to Punjab farmers|last=Dhillon|first=G.S.|url=http://www.tribuneindia.com/2001/20011217/agro.htm#1}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಪಂಜಾಬ್|ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೯೭ ರ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಸೋತ ನಂತರ, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಅವರ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಭಟ್ಟಲ್ ಅವರು ಮೇ ನಲ್ಲಿ ಸಿಂಗ್ ರಾಂಧವಾ ಅವರಿಂದ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರದೇಶ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="ChiefPostIndianExpress">{{Citation|journal=[[The Indian Express]]|title=Randhawa quits Punjab Congress chief post|date=19 May 1997|access-date=11 July 2011|url=http://www.indianexpress.com/ie/daily/19970519/13950243.html}}</ref> ನಂತರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕರಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೮ ರವರೆಗೆ ಶಾಸಕಾಂಗ ಪಕ್ಷ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟು ಅವರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಚೌಧರಿ ಜಗಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದರು. <ref name="QuestionsRemovalExpressNews">{{Citation|journal=[[The Indian Express]]|title=Bhattal questions her removal|date=28 November 1998|access-date=11 July 2011|url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19981128/33350214.html}}</ref> ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕತ್ವದ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಪ್ಪುದಾರಿಗೆಳೆಯುವ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಆಕೆಯ ಉಚ್ಚಾಟನೆಯು, <ref name="QuestionsRemovalExpressNews" /> ಆಕೆಯ ನಂತರ ಪಂಜಾಬ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ [[ಅಮರಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್|ಅಮರೀಂದರ್ ಸಿಂಗ್]] ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಸುದೀರ್ಘ ವಿವಾದವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಪದಚ್ಯುತಿಗೆ ಹೊಣೆಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೩ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಭಟ್ಟಲ್ ಅವರು ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಹತ್ತಾರು ಭಿನ್ನಮತೀಯ ಶಾಸಕರು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. <ref name="SignedListEconomicTimes">{{Citation|journal=[[The Economic Times]]|title=Bhattal to give signed list of disgruntled legislators|date=12 December 2003|access-date=11 July 2011|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-12-12/news/27531319_1_rajinder-kaur-bhattal-bhattal-group-mlas|archive-date=3 ಜನವರಿ 2013|archive-url=https://archive.today/20130103095621/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-12-12/news/27531319_1_rajinder-kaur-bhattal-bhattal-group-mlas|url-status=dead}}</ref> ವಿವಾದವು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ [[ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ]] ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಮಾಂಡ್‌ನಿಂದ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಟ್ಟಾಲ್ ನೇತೃತ್ವದ ಭಿನ್ನಮತೀಯ ಗುಂಪು ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾವುದೇ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. <ref name="DissidentsMayTheTribune">{{Citation|journal=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|last=Dhaliwal|first=Sarbjit|title=Dissidents may go on Bharat Darshan|date=17 December 2003|access-date=11 July 2011|url=http://www.tribuneindia.com/2003/20031218/main8.htm}}</ref> ಜನವರಿ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, ಭಟ್ಟಲ್ ಅವರು ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಇತರ ಭಿನ್ನಮತೀಯರು ಕೂಡ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref name="DeputyCMTimesOfIndia">{{Citation|journal=[[The Times of India]]|title=Bhattal deputy CM, expansion soon|date=7 January 2004|access-date=11 July 2011|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-01-07/chandigarh/28345668_1_rajinder-kaur-bhattal-mohsina-kidwai-chief-minister|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908044622/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-01-07/chandigarh/28345668_1_rajinder-kaur-bhattal-mohsina-kidwai-chief-minister|archivedate=8 September 2012}}</ref> ಈ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಭಿನ್ನಮತೀಯರು ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಭಟ್ಟಾಲ್, ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಹಾಗೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಕೇಳಿದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. <ref name="AcceptsDeputyCMTimesOfIndia">{{Citation|journal=[[The Times of India]]|title=Bhattal speaks to reporters on Amarinder|date=10 January 2004|access-date=11 July 2011|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-01-10/chandigarh/28342441_1_punjab-agriculture-minister-rajinder-kaur-bhattal-chief-minister|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120910202044/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-01-10/chandigarh/28342441_1_punjab-agriculture-minister-rajinder-kaur-bhattal-chief-minister|archivedate=10 September 2012}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಭಟ್ಟಲ್ ಪಂಜಾಬ್ ವಿಧಾನ ಸಭಾದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಶಾಸಕಾಂಗ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಾದರು. <ref name="LeaderOfCLPTheHindu">{{Citation|journal=[[The Hindu]]|title=Bhattal elected leader of CLP|date=12 March 2007|access-date=11 July 2011|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/004200703121551.htm}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿವಾದವು ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಹೈಕಮಾಂಡ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಬಾರಿ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಭಟ್ಟಲ್ ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. <ref name="HighCommandPunjabNewsline">{{Cite web |last=Bains |first=Satinder |date=23 April 2008 |title=Congress high command brings truce between Amarinder, Bhattal |url=http://www.punjabnewsline.com/content/view/10085/38/ |access-date=11 July 2011 |website=Punjab Newsline }}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಭಟ್ಟಲ್ ಅವರು ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪಗಳಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ಖುಲಾಸೆಗೊಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. <ref name="WontFightIndianExpress">{{Cite news |last=PTI |date=2 April 2008 |title=Badal Govt won't fight Bhattal clean chit |work=[[The Indian Express]] |url=http://www.indianexpress.com/news/badal-govt-wont-fight-bhattal-clean-chit/291237/ |access-date=11 July 2011}}</ref> ಪಂಜಾಬ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾ, ರೈತರ ಸಾಲ ಮನ್ನಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು [[ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಂಗ್ ಬಾದಲ್]] ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಅವರು ಪಡೆದರು. <ref name="ThanksCentreTheHindu">{{Cite news |date=29 February 2008 |title=Bhattal thanks Centre for debt relief scheme for farmers |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/004200802291968.htm |access-date=11 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110054354/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/004200802291968.htm |archive-date=10 November 2012}}</ref> ಜೂನ್ ೨೦೧೧ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಭಟ್ಟಲ್ ಪಂಜಾಬ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಶಾಸಕಾಂಗ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ. <ref name="SchoolGrantsPunjabNewsline">{{Cite web |date=18 June 2011 |title=Bhattal calls for immediate release Filled in 2 bare reference(s) with reFill 2 of grant to aided schools |url=http://www.punjabnewsline.com/content/bhattal-calls-immediate-release-grant-aided-schools/31700 |access-date=11 July 2011 |website=Punjab Newsline |archive-date=24 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724040446/http://www.punjabnewsline.com/content/bhattal-calls-immediate-release-grant-aided-schools/31700 |url-status=dead }}</ref> ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಸಟ್ಲೆಜ್-ಯಮುನಾ ಜೋಡಣೆ (ಎಸ್.ವೈ.ಎಲ್) ನೀರಿನ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ]] ತೀರ್ಪನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ೪೨ ಐ.ಎನ್.ಸಿ ಶಾಸಕರಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಬ್ಬರು. <ref>{{Cite news |last=PTI |date=11 November 2016 |title=SYL verdict: 42 Punjab Congress MLAs resign |work=The Indian Express |url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/syl-verdict-42-punjab-congress-mlas-submit-resignation-4369724/ |access-date=20 April 2018}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] 00ltxrm3wzm4h8jly1lqkvigel77mt2 2 158147 1383861 1383757 2026-08-22T14:32:48Z Pragathi. BH 88266 1383861 wikitext text/x-wiki Baturyn ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Батурин , ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ [ bɐˈturɪn ] ⓘ ) ಉತ್ತರಉಕ್ರೇನ್‌ನಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್(ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕನಗರಸೆಮ್ ನದಿಯದಡದಲ್ಲಿರುವನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್(ಜಿಲ್ಲೆನಲ್ಲಿದೆಉಕ್ರೇನ್‌ನಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳಲ್ಲಿಒಂದಾದಬಟುರಿನ್ ಅರ್ಬನ್ ಹ್ರೋಮಾಡಾದಆಡಳಿತವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ .<ref>https://gromada.info/gromada/baturynska/</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆ:2,406 (2022 ಅಂದಾಜು). <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-ua2022estimate-2</ref> ಈ ನಗರವು 1699 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್‌ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಹೆಟ್‌ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ಇತಿಹಾಸ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ 9 ನೇ - 10 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು 11 ನೇ - 13 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯ ಭದ್ರಕೋಟೆಯ ಕುರುಹುಗಳು ಬಟುರಿನ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201315-3</ref> 1239 ರ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ವಸಾಹತು ನಾಶವಾಯಿತು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶವು 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ 1500-1503 ರ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಸ್ಕೋವಿಗೆ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು . ಇದು 1618 ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್-ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ಗೆ ಮರಳಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Polish%E2%80%93Lithuanian_Commonwealth</ref> ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ರಾಜಮನೆತನದ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು 1625 ರಲ್ಲಿ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮ್ಯಾಟ್ವೀಜ್ ಸ್ಟಾಚುರ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1633 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಮೋಲೆನ್ಸ್ಕ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648–1657ರ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಸಾಕ್ ಪಡೆಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡವು , ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪೋಲಿಷ್ ಕುಲೀನರನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648 ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಕೊಸಾಕ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ( ಸೊಟ್ನಿಯಾ ) ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು , ಮೊದಲು ಸ್ಟಾರೊಡುಬ್ ಕೊಸಾಕ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ನಿಜಿನ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರ , ಬಟುರಿನ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 1654 ರಂದು ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಜೊಲೊಟರೆಂಕೊಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದೇ ವರ್ಷದ ನಂತರ ನಗರವು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಜುಲೈ 1655 ರಲ್ಲಿ ಜ್ಲೋಟರೆಂಕೊ ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೊರ್ಜ್ನಾ ಮತ್ತು ಹ್ಲುಖಿವ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜಧಾನಿ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ನಗರವು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1663 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಬ್ರೂಖೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಅದು ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1668 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು ಮಾಸ್ಕೋ ವಿರೋಧಿ ದಂಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ದಂಗೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಸುಡಲಿಲ್ಲ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಹೊಸ ಹೆಟ್ಮನ್ ಡೆಮಿಯನ್ ಮ್ನೊಹೊಹ್ರಿಶ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹಿರಿಯರು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಸ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಹಡಿಯಾಚ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು . 1670 ರಿಂದ, ಮಸ್ಕೊವೈಟ್ ಸ್ಟ್ರೆಲ್ಟ್ಸಿಯ ಪಡೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ( ಎಡ-ದಂಡೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕೊಸಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ) 1669 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು. mdr9heha6xajsd7bt9qbfcrahw6few3 1383890 1383861 2026-08-22T15:30:41Z Pragathi. BH 88266 1383890 wikitext text/x-wiki Baturyn ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Батурин , ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ [ bɐˈturɪn ] ⓘ ) ಉತ್ತರಉಕ್ರೇನ್‌ನಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್(ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕನಗರಸೆಮ್ ನದಿಯದಡದಲ್ಲಿರುವನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್(ಜಿಲ್ಲೆನಲ್ಲಿದೆಉಕ್ರೇನ್‌ನಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳಲ್ಲಿಒಂದಾದಬಟುರಿನ್ ಅರ್ಬನ್ ಹ್ರೋಮಾಡಾದಆಡಳಿತವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ .<ref>https://gromada.info/gromada/baturynska/</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆ:2,406 (2022 ಅಂದಾಜು). <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-ua2022estimate-2</ref> ಈ ನಗರವು 1699 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್‌ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಹೆಟ್‌ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ಇತಿಹಾಸ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ 9 ನೇ - 10 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು 11 ನೇ - 13 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯ ಭದ್ರಕೋಟೆಯ ಕುರುಹುಗಳು ಬಟುರಿನ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201315-3</ref> 1239 ರ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ವಸಾಹತು ನಾಶವಾಯಿತು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶವು 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ 1500-1503 ರ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಸ್ಕೋವಿಗೆ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು . ಇದು 1618 ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್-ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ಗೆ ಮರಳಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Polish%E2%80%93Lithuanian_Commonwealth</ref> ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ರಾಜಮನೆತನದ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು 1625 ರಲ್ಲಿ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮ್ಯಾಟ್ವೀಜ್ ಸ್ಟಾಚುರ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1633 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಮೋಲೆನ್ಸ್ಕ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648–1657ರ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಸಾಕ್ ಪಡೆಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡವು , ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪೋಲಿಷ್ ಕುಲೀನರನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648 ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಕೊಸಾಕ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ( ಸೊಟ್ನಿಯಾ ) ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು , ಮೊದಲು ಸ್ಟಾರೊಡುಬ್ ಕೊಸಾಕ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ನಿಜಿನ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರ , ಬಟುರಿನ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 1654 ರಂದು ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಜೊಲೊಟರೆಂಕೊಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದೇ ವರ್ಷದ ನಂತರ ನಗರವು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಜುಲೈ 1655 ರಲ್ಲಿ ಜ್ಲೋಟರೆಂಕೊ ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೊರ್ಜ್ನಾ ಮತ್ತು ಹ್ಲುಖಿವ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ==ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜಧಾನಿ== ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ನಗರವು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1663 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಬ್ರೂಖೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಅದು ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1668 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು ಮಾಸ್ಕೋ ವಿರೋಧಿ ದಂಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ದಂಗೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಸುಡಲಿಲ್ಲ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಹೊಸ ಹೆಟ್ಮನ್ ಡೆಮಿಯನ್ ಮ್ನೊಹೊಹ್ರಿಶ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹಿರಿಯರು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಸ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಹಡಿಯಾಚ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು . 1670 ರಿಂದ, ಮಸ್ಕೊವೈಟ್ ಸ್ಟ್ರೆಲ್ಟ್ಸಿಯ ಪಡೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ( ಎಡ-ದಂಡೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕೊಸಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ) 1669 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಮಜೆಪಾ (1687–1708) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು , ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು (20,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ). ಬಟುರಿನ್ 40 ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಮಠಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು . ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ: ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಮತ್ತು ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೋರ್ಟ್. ಜನರಲ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುರಿನ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಇತ್ತು , ಇದು ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸೇವೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201325-11</ref> ಮಜೆಪಾ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಬಟುರಿನ್ ಬಳಿಯ ಹೊಂಚರಿವ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1708 ರಲ್ಲಿ ಜಪೋರೋಜಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ಸ್ ಮಹಾ ಉತ್ತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು . ರಷ್ಯನ್ನರು ತನ್ನನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಮಜೆಪಾ ಸ್ವೀಡನ್‌ಗೆ (ಆಗ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿದ್ದ) ತನ್ನ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು . ನವೆಂಬರ್ 13, 1708 ರಂದು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸೈನ್ಯವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿ ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿತು. ರಷ್ಯನ್ನರು ಬಟುರಿನ್ ಗ್ಯಾರಿಸನ್‌ನ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಚೆಚೆಲ್ [ ಯುಕೆ ] ಅವರನ್ನು ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಮುರಿದರು . ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸೆರ್ಹಿ ಪಾವ್ಲೆಂಕೊ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ಸೈನ್ಯವು 6 ರಿಂದ 7.5 ಸಾವಿರ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಮತ್ತು 5 ರಿಂದ 6.5 ಸಾವಿರ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿತು. 1708 ರಲ್ಲಿ ನಗರವು 20,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; 1726 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದು ಪ್ರೇತ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನವ-ಪಲ್ಲಾಡಿಯನ್ ಅರಮನೆ . ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು 1750 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೌಂಟ್ ಕಿರಿಲ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಗೆ (1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು) ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು . ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಬರೊಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು (ನಂತರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಇದನ್ನು 1799–1803 ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ). ಸುಮಾರು 50 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಸಾಕ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ( ಸುಮಾರು 1640–1708) ಅವರ ಮನೆ ಇಂದು ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ ( ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಯುದ್ಧಗಳು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಸೋವಿಯತ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ). ಹೆಟ್ಮನ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ (1803) ರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಪಟ್ಟಣವು ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. 1756 ರಲ್ಲಿ 12 ನೇಯ್ಗೆ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜವಳಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ 76 ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II (1762 ರಿಂದ 1796 ರವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ , ಬಟುರಿನ್ ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. 1843 ರಲ್ಲಿ ತಾರಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು, ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ತಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. 1860 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ 3,563 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು 1880 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 6,580 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಾರ್ಷಿಕ ಮೇಳಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>https://interfax.com.ua/eng/main/5997/</ref> ==ಆಧುನಿಕ ಯುಗ== ೧೯೨೩ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ತನ್ನ ನಗರ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಿತು. ೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋ ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜೇನುಸಾಕಣೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಬಲವಂತದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Interfax</ref> ಜೂನ್ 1993 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಣದ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 2002 ರಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದ ಮೇರೆಗೆ , ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಜನವರಿ 22, 2009 ರಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ "ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು (ಹೊಸದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿದ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಸೇರಿದಂತೆ) ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.<ref>http://www.interfax.com.ua/eng/main/5997/</ref> ಜುಲೈ 18, 2020 ರವರೆಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ಸೇರಿತ್ತು . ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಜುಲೈ 2020 ರಲ್ಲಿ ಈ ರಾಯಾನ್ ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ರಾಯಾನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಐದಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿತು. ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-19</ref><ref>https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/</ref> ಕೈರಿಲೊ ರೊಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ರಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ (ಬಟುರಿನ್) ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿಯ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ಬಟುರಿನ್ (ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶ, ಉಕ್ರೇನ್) ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಕೆ. ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್ಮನ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕೂಡಲೇ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯ) ದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ನಿಂದ ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು. ಅವರು ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳು, ಬ್ರಾಡ್‌ಕ್ಲಾತ್, ರೇಷ್ಮೆ, ಮೇಣದಬತ್ತಿಗಳು, ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಕ್‌ಲೆಸ್ಟೋವ್ ಟೈಲ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಟಡ್-ಫಾರ್ಮ್, ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹ ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-21</ref> ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅವರ ಉದ್ದೇಶವು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1764 ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. 1794 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾದ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು, ಅವರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. <ref>https://ruthenia.info/txt/vesna/krypyakevych/1_4.html</ref> ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ತ್ಸಾರ್ಸ್ಕೊಯ್ ಸೆಲೋ, ಪಾವ್ಲೋವ್ಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ಅರಮನೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಏಕೈಕ ಸೃಷ್ಟಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಈ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. 1799-1803ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು: ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 3 ಅಂತಸ್ತಿನ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ 2 ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವನ. g1bp40v6b4q85wc1fyluqo2wyrxip8a 1383892 1383890 2026-08-22T15:33:30Z Pragathi. BH 88266 1383892 wikitext text/x-wiki Baturyn ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Батурин , ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ [ bɐˈturɪn ] ⓘ ) ಉತ್ತರಉಕ್ರೇನ್‌ನಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್(ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕನಗರಸೆಮ್ ನದಿಯದಡದಲ್ಲಿರುವನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್(ಜಿಲ್ಲೆನಲ್ಲಿದೆಉಕ್ರೇನ್‌ನಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳಲ್ಲಿಒಂದಾದಬಟುರಿನ್ ಅರ್ಬನ್ ಹ್ರೋಮಾಡಾದಆಡಳಿತವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ .<ref>https://gromada.info/gromada/baturynska/</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆ:2,406 (2022 ಅಂದಾಜು). <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-ua2022estimate-2</ref> ಈ ನಗರವು 1699 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್‌ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಹೆಟ್‌ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ಇತಿಹಾಸ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ 9 ನೇ - 10 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು 11 ನೇ - 13 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯ ಭದ್ರಕೋಟೆಯ ಕುರುಹುಗಳು ಬಟುರಿನ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201315-3</ref> 1239 ರ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ವಸಾಹತು ನಾಶವಾಯಿತು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶವು 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ 1500-1503 ರ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಸ್ಕೋವಿಗೆ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು . ಇದು 1618 ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್-ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ಗೆ ಮರಳಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Polish%E2%80%93Lithuanian_Commonwealth</ref> ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ರಾಜಮನೆತನದ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು 1625 ರಲ್ಲಿ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮ್ಯಾಟ್ವೀಜ್ ಸ್ಟಾಚುರ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1633 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಮೋಲೆನ್ಸ್ಕ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648–1657ರ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಸಾಕ್ ಪಡೆಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡವು , ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪೋಲಿಷ್ ಕುಲೀನರನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648 ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಕೊಸಾಕ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ( ಸೊಟ್ನಿಯಾ ) ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು , ಮೊದಲು ಸ್ಟಾರೊಡುಬ್ ಕೊಸಾಕ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ನಿಜಿನ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರ , ಬಟುರಿನ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 1654 ರಂದು ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಜೊಲೊಟರೆಂಕೊಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದೇ ವರ್ಷದ ನಂತರ ನಗರವು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಜುಲೈ 1655 ರಲ್ಲಿ ಜ್ಲೋಟರೆಂಕೊ ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೊರ್ಜ್ನಾ ಮತ್ತು ಹ್ಲುಖಿವ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ==ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜಧಾನಿ== ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ನಗರವು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1663 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಬ್ರೂಖೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಅದು ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1668 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು ಮಾಸ್ಕೋ ವಿರೋಧಿ ದಂಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ದಂಗೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಸುಡಲಿಲ್ಲ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಹೊಸ ಹೆಟ್ಮನ್ ಡೆಮಿಯನ್ ಮ್ನೊಹೊಹ್ರಿಶ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹಿರಿಯರು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಸ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಹಡಿಯಾಚ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು . 1670 ರಿಂದ, ಮಸ್ಕೊವೈಟ್ ಸ್ಟ್ರೆಲ್ಟ್ಸಿಯ ಪಡೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ( ಎಡ-ದಂಡೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕೊಸಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ) 1669 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಮಜೆಪಾ (1687–1708) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು , ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು (20,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ). ಬಟುರಿನ್ 40 ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಮಠಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು . ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ: ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಮತ್ತು ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೋರ್ಟ್. ಜನರಲ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುರಿನ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಇತ್ತು , ಇದು ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸೇವೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201325-11</ref> ಮಜೆಪಾ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಬಟುರಿನ್ ಬಳಿಯ ಹೊಂಚರಿವ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1708 ರಲ್ಲಿ ಜಪೋರೋಜಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ಸ್ ಮಹಾ ಉತ್ತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು . ರಷ್ಯನ್ನರು ತನ್ನನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಮಜೆಪಾ ಸ್ವೀಡನ್‌ಗೆ (ಆಗ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿದ್ದ) ತನ್ನ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು . ನವೆಂಬರ್ 13, 1708 ರಂದು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸೈನ್ಯವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿ ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿತು. ರಷ್ಯನ್ನರು ಬಟುರಿನ್ ಗ್ಯಾರಿಸನ್‌ನ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಚೆಚೆಲ್ [ ಯುಕೆ ] ಅವರನ್ನು ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಮುರಿದರು . ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸೆರ್ಹಿ ಪಾವ್ಲೆಂಕೊ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ಸೈನ್ಯವು 6 ರಿಂದ 7.5 ಸಾವಿರ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಮತ್ತು 5 ರಿಂದ 6.5 ಸಾವಿರ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿತು. 1708 ರಲ್ಲಿ ನಗರವು 20,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; 1726 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದು ಪ್ರೇತ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನವ-ಪಲ್ಲಾಡಿಯನ್ ಅರಮನೆ . ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು 1750 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೌಂಟ್ ಕಿರಿಲ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಗೆ (1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು) ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು . ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಬರೊಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು (ನಂತರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಇದನ್ನು 1799–1803 ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ). ಸುಮಾರು 50 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಸಾಕ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ( ಸುಮಾರು 1640–1708) ಅವರ ಮನೆ ಇಂದು ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ ( ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಯುದ್ಧಗಳು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಸೋವಿಯತ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ). ಹೆಟ್ಮನ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ (1803) ರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಪಟ್ಟಣವು ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. 1756 ರಲ್ಲಿ 12 ನೇಯ್ಗೆ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜವಳಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ 76 ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II (1762 ರಿಂದ 1796 ರವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ , ಬಟುರಿನ್ ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. 1843 ರಲ್ಲಿ ತಾರಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು, ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ತಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. 1860 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ 3,563 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು 1880 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 6,580 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಾರ್ಷಿಕ ಮೇಳಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>https://interfax.com.ua/eng/main/5997/</ref> ==ಆಧುನಿಕ ಯುಗ== ೧೯೨೩ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ತನ್ನ ನಗರ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಿತು. ೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋ ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜೇನುಸಾಕಣೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಬಲವಂತದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Interfax</ref> ಜೂನ್ 1993 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಣದ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 2002 ರಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದ ಮೇರೆಗೆ , ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಜನವರಿ 22, 2009 ರಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ "ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು (ಹೊಸದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿದ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಸೇರಿದಂತೆ) ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.<ref>http://www.interfax.com.ua/eng/main/5997/</ref> ಜುಲೈ 18, 2020 ರವರೆಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ಸೇರಿತ್ತು . ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಜುಲೈ 2020 ರಲ್ಲಿ ಈ ರಾಯಾನ್ ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ರಾಯಾನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಐದಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿತು. ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-19</ref><ref>https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/</ref> ಕೈರಿಲೊ ರೊಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ರಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ (ಬಟುರಿನ್) ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿಯ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ಬಟುರಿನ್ (ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶ, ಉಕ್ರೇನ್) ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಕೆ. ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್ಮನ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕೂಡಲೇ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯ) ದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ನಿಂದ ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು. ಅವರು ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳು, ಬ್ರಾಡ್‌ಕ್ಲಾತ್, ರೇಷ್ಮೆ, ಮೇಣದಬತ್ತಿಗಳು, ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಕ್‌ಲೆಸ್ಟೋವ್ ಟೈಲ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಟಡ್-ಫಾರ್ಮ್, ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹ ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-21</ref> ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅವರ ಉದ್ದೇಶವು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1764 ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. 1794 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾದ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು, ಅವರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. <ref>https://ruthenia.info/txt/vesna/krypyakevych/1_4.html</ref> ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ತ್ಸಾರ್ಸ್ಕೊಯ್ ಸೆಲೋ, ಪಾವ್ಲೋವ್ಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ಅರಮನೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಏಕೈಕ ಸೃಷ್ಟಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಈ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. 1799-1803ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು: ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 3 ಅಂತಸ್ತಿನ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ 2 ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವನ. 1803 ರಲ್ಲಿ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಎಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಯಿತು. ಅಲಂಕಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. 1824 ರ ಬೆಂಕಿಯು ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. 1908 ರಲ್ಲಿ XIV ಆಲ್-ರಷ್ಯನ್ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಎತ್ತಲಾಯಿತು. ೧೯೧೧ ರಿಂದ ಈ ಅರಮನೆಯು "ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸೊಸೈಟಿ" ಯ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಕಾಮಿಲ್ ಲ್ವೊವಿಚ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಬಯಕೆಯಿಂದ ಅವರು ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಓಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬಿಲೋಗ್ರಡ್ ಎಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೧೩ ರವರೆಗೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಮತ್ತಷ್ಟು ದುರಂತ ಘಟನೆಗಳು, ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮತ್ತು 1917 ರ ಬೊಲ್ಶೆವಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಹಾಕಿತು. 1923 ರ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವು ಬಹಳಷ್ಟು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದವು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರ ಅಂಶಗಳು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ, ಅವು ಅರಮನೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿವೆ, ಆದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ. 2002 ರಲ್ಲಿ, ಆಗ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿ. ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಉಪಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ, ""ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಮಗ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ"ವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅನುಷ್ಠಾನವು 2003 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 2005 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು - ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಲೋಕೋಪಕಾರಿಗಳು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು 2005-2006 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. 2007–2008ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಬಜೆಟ್ ಕೂಡ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿತು. 2008 ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅರಮನೆಯು ಅದರ ಮೂಲ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅರಮನೆಯನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 22, 2009 ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ವಂಶಸ್ಥ ಗ್ರೆಗರ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಅವರ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಅದ್ಧೂರಿ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಚರಾಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು - ಇದು ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಖಡ್ಗ . ಭವ್ಯವಾದ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರಮನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಲ್ಲದು. ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಅರಮನೆಯ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು, ಆ ಕಾಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಗೋಡೆಗಳ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹೆಟ್ಮನ್‌ಗಳ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಶೇಷ ಗೊಂಚಲುಗಳು, ಅರಮನೆಯ ಮಹಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಪ್ಯಾರ್ಕ್ವೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದರು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪಿಯಾನೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವು ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯು ವಿವಿಧ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು, ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ==ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವಳಿಯಾಗಿದೆ : ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಕೊಬ್ಹ್ಯಾಮ್ , ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ (11 ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರಿಂದ) ==ಸಹ ನೋಡಿ== * ಝಪೋರಿಝಿಯನ್ ಹೋಸ್ಟ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ * ಹೆಟ್ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿ * ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ * ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ * ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಚೀಲ ==ಗ್ಯಾಲರಿ== 2008 ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ. 2008 ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ. ಕೊಚುಬೈವ್ಸ್ಕಿ ಪಾರ್ಕ್ ಅಲ್ಲೆ ಕೊಚುಬೈವ್ಸ್ಕಿ ಪಾರ್ಕ್ ಅಲ್ಲೆ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಚರ್ಚ್ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಚರ್ಚ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಜನರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಜನರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಸೀಮ್ ನದಿಯ ನೋಟ ಸೀಮ್ ನದಿಯ ನೋಟ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಭಾಗ ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಭಾಗ ಪೂರ್ವ ವಿಭಾಗ ಪೂರ್ವ ವಿಭಾಗ ಕೋಟೆಯ ಗೋಪುರ ಕೋಟೆಯ ಗೋಪುರ ರಕ್ಷಣಾ ಕಂದಕ ರಕ್ಷಣಾ ಕಂದಕ ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅವರ ಮನೆ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅವರ ಮನೆ PI ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನ Apiary. PI ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನ Apiary. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಫಿರಂಗಿಗಳು ಫಿರಂಗಿಗಳು ಹೋಟೆಲ್ ಸ್ಟೋಕೋಜಾ, 19 ನೇ ಶತಮಾನ ಹೋಟೆಲ್ ಸ್ಟೋಕೋಜಾ, 19 ನೇ ಶತಮಾನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 5cgh35n9lt17f7rxoffwy12uc2eumjs 1383917 1383892 2026-08-22T15:43:44Z Pragathi. BH 88266 1383917 wikitext text/x-wiki Baturyn ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Батурин , ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ [ bɐˈturɪn ] ⓘ ) ಉತ್ತರಉಕ್ರೇನ್‌ನಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್(ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕನಗರಸೆಮ್ ನದಿಯದಡದಲ್ಲಿರುವನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್(ಜಿಲ್ಲೆನಲ್ಲಿದೆಉಕ್ರೇನ್‌ನಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳಲ್ಲಿಒಂದಾದಬಟುರಿನ್ ಅರ್ಬನ್ ಹ್ರೋಮಾಡಾದಆಡಳಿತವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ .<ref>https://gromada.info/gromada/baturynska/</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆ:2,406 (2022 ಅಂದಾಜು). <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-ua2022estimate-2</ref> ಈ ನಗರವು 1699 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್‌ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಹೆಟ್‌ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ಇತಿಹಾಸ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ 9 ನೇ - 10 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು 11 ನೇ - 13 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯ ಭದ್ರಕೋಟೆಯ ಕುರುಹುಗಳು ಬಟುರಿನ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201315-3</ref> 1239 ರ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ವಸಾಹತು ನಾಶವಾಯಿತು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶವು 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ 1500-1503 ರ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಸ್ಕೋವಿಗೆ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು . ಇದು 1618 ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್-ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ಗೆ ಮರಳಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Polish%E2%80%93Lithuanian_Commonwealth</ref> ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ರಾಜಮನೆತನದ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು 1625 ರಲ್ಲಿ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮ್ಯಾಟ್ವೀಜ್ ಸ್ಟಾಚುರ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1633 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಮೋಲೆನ್ಸ್ಕ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648–1657ರ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಸಾಕ್ ಪಡೆಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡವು , ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪೋಲಿಷ್ ಕುಲೀನರನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648 ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಕೊಸಾಕ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ( ಸೊಟ್ನಿಯಾ ) ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು , ಮೊದಲು ಸ್ಟಾರೊಡುಬ್ ಕೊಸಾಕ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ನಿಜಿನ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರ , ಬಟುರಿನ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 1654 ರಂದು ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಜೊಲೊಟರೆಂಕೊಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದೇ ವರ್ಷದ ನಂತರ ನಗರವು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಜುಲೈ 1655 ರಲ್ಲಿ ಜ್ಲೋಟರೆಂಕೊ ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೊರ್ಜ್ನಾ ಮತ್ತು ಹ್ಲುಖಿವ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ==ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜಧಾನಿ== ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ನಗರವು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1663 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಬ್ರೂಖೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಅದು ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1668 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು ಮಾಸ್ಕೋ ವಿರೋಧಿ ದಂಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ದಂಗೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಸುಡಲಿಲ್ಲ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಹೊಸ ಹೆಟ್ಮನ್ ಡೆಮಿಯನ್ ಮ್ನೊಹೊಹ್ರಿಶ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹಿರಿಯರು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಸ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಹಡಿಯಾಚ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು . 1670 ರಿಂದ, ಮಸ್ಕೊವೈಟ್ ಸ್ಟ್ರೆಲ್ಟ್ಸಿಯ ಪಡೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ( ಎಡ-ದಂಡೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕೊಸಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ) 1669 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಮಜೆಪಾ (1687–1708) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು , ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು (20,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ). ಬಟುರಿನ್ 40 ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಮಠಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು . ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ: ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಮತ್ತು ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೋರ್ಟ್. ಜನರಲ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುರಿನ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಇತ್ತು , ಇದು ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸೇವೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201325-11</ref> ಮಜೆಪಾ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಬಟುರಿನ್ ಬಳಿಯ ಹೊಂಚರಿವ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1708 ರಲ್ಲಿ ಜಪೋರೋಜಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ಸ್ ಮಹಾ ಉತ್ತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು . ರಷ್ಯನ್ನರು ತನ್ನನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಮಜೆಪಾ ಸ್ವೀಡನ್‌ಗೆ (ಆಗ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿದ್ದ) ತನ್ನ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು . ನವೆಂಬರ್ 13, 1708 ರಂದು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸೈನ್ಯವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿ ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿತು. ರಷ್ಯನ್ನರು ಬಟುರಿನ್ ಗ್ಯಾರಿಸನ್‌ನ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಚೆಚೆಲ್ [ ಯುಕೆ ] ಅವರನ್ನು ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಮುರಿದರು . ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸೆರ್ಹಿ ಪಾವ್ಲೆಂಕೊ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ಸೈನ್ಯವು 6 ರಿಂದ 7.5 ಸಾವಿರ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಮತ್ತು 5 ರಿಂದ 6.5 ಸಾವಿರ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿತು. 1708 ರಲ್ಲಿ ನಗರವು 20,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; 1726 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದು ಪ್ರೇತ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನವ-ಪಲ್ಲಾಡಿಯನ್ ಅರಮನೆ . ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು 1750 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೌಂಟ್ ಕಿರಿಲ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಗೆ (1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು) ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು . ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಬರೊಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು (ನಂತರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಇದನ್ನು 1799–1803 ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ). ಸುಮಾರು 50 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಸಾಕ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ( ಸುಮಾರು 1640–1708) ಅವರ ಮನೆ ಇಂದು ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ ( ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಯುದ್ಧಗಳು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಸೋವಿಯತ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ). ಹೆಟ್ಮನ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ (1803) ರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಪಟ್ಟಣವು ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. 1756 ರಲ್ಲಿ 12 ನೇಯ್ಗೆ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜವಳಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ 76 ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II (1762 ರಿಂದ 1796 ರವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ , ಬಟುರಿನ್ ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. 1843 ರಲ್ಲಿ ತಾರಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು, ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ತಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. 1860 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ 3,563 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು 1880 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 6,580 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಾರ್ಷಿಕ ಮೇಳಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>https://interfax.com.ua/eng/main/5997/</ref> ==ಆಧುನಿಕ ಯುಗ== ೧೯೨೩ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ತನ್ನ ನಗರ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಿತು. ೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋ ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜೇನುಸಾಕಣೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಬಲವಂತದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Interfax</ref> ಜೂನ್ 1993 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಣದ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 2002 ರಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದ ಮೇರೆಗೆ , ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಜನವರಿ 22, 2009 ರಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ "ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು (ಹೊಸದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿದ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಸೇರಿದಂತೆ) ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.<ref>http://www.interfax.com.ua/eng/main/5997/</ref> ಜುಲೈ 18, 2020 ರವರೆಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ಸೇರಿತ್ತು . ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಜುಲೈ 2020 ರಲ್ಲಿ ಈ ರಾಯಾನ್ ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ರಾಯಾನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಐದಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿತು. ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-19</ref><ref>https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/</ref> ಕೈರಿಲೊ ರೊಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ರಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ (ಬಟುರಿನ್) ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿಯ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ಬಟುರಿನ್ (ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶ, ಉಕ್ರೇನ್) ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಕೆ. ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್ಮನ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕೂಡಲೇ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯ) ದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ನಿಂದ ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು. ಅವರು ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳು, ಬ್ರಾಡ್‌ಕ್ಲಾತ್, ರೇಷ್ಮೆ, ಮೇಣದಬತ್ತಿಗಳು, ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಕ್‌ಲೆಸ್ಟೋವ್ ಟೈಲ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಟಡ್-ಫಾರ್ಮ್, ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹ ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-21</ref> ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅವರ ಉದ್ದೇಶವು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1764 ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. 1794 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾದ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು, ಅವರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. <ref>https://ruthenia.info/txt/vesna/krypyakevych/1_4.html</ref> ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ತ್ಸಾರ್ಸ್ಕೊಯ್ ಸೆಲೋ, ಪಾವ್ಲೋವ್ಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ಅರಮನೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಏಕೈಕ ಸೃಷ್ಟಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಈ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. 1799-1803ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು: ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 3 ಅಂತಸ್ತಿನ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ 2 ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವನ. 1803 ರಲ್ಲಿ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಎಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಯಿತು. ಅಲಂಕಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. 1824 ರ ಬೆಂಕಿಯು ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. 1908 ರಲ್ಲಿ XIV ಆಲ್-ರಷ್ಯನ್ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಎತ್ತಲಾಯಿತು. ೧೯೧೧ ರಿಂದ ಈ ಅರಮನೆಯು "ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸೊಸೈಟಿ" ಯ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಕಾಮಿಲ್ ಲ್ವೊವಿಚ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಬಯಕೆಯಿಂದ ಅವರು ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಓಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬಿಲೋಗ್ರಡ್ ಎಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೧೩ ರವರೆಗೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಮತ್ತಷ್ಟು ದುರಂತ ಘಟನೆಗಳು, ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮತ್ತು 1917 ರ ಬೊಲ್ಶೆವಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಹಾಕಿತು. 1923 ರ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವು ಬಹಳಷ್ಟು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದವು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರ ಅಂಶಗಳು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ, ಅವು ಅರಮನೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿವೆ, ಆದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ. 2002 ರಲ್ಲಿ, ಆಗ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿ. ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಉಪಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ, ""ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಮಗ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ"ವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅನುಷ್ಠಾನವು 2003 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 2005 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು - ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಲೋಕೋಪಕಾರಿಗಳು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು 2005-2006 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. 2007–2008ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಬಜೆಟ್ ಕೂಡ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿತು. 2008 ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅರಮನೆಯು ಅದರ ಮೂಲ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅರಮನೆಯನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 22, 2009 ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ವಂಶಸ್ಥ ಗ್ರೆಗರ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಅವರ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಅದ್ಧೂರಿ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಚರಾಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು - ಇದು ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಖಡ್ಗ . ಭವ್ಯವಾದ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರಮನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಲ್ಲದು. ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಅರಮನೆಯ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು, ಆ ಕಾಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಗೋಡೆಗಳ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹೆಟ್ಮನ್‌ಗಳ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಶೇಷ ಗೊಂಚಲುಗಳು, ಅರಮನೆಯ ಮಹಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಪ್ಯಾರ್ಕ್ವೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದರು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪಿಯಾನೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವು ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯು ವಿವಿಧ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು, ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ==ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವಳಿಯಾಗಿದೆ : ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಕೊಬ್ಹ್ಯಾಮ್ , ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ (11 ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರಿಂದ) ==ಸಹ ನೋಡಿ== * ಝಪೋರಿಝಿಯನ್ ಹೋಸ್ಟ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ * ಹೆಟ್ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿ * ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ * ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ * ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಚೀಲ ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Архітектурно-меморіальний комплекс Цитадель.jpg|2008 ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ. File:Алея в парку садиби Кочубея.jpg|ಕೊಚುಬೈವ್ಸ್ಕಿ ಪಾರ್ಕ್ ಅಲ್ಲೆ File:Вхід до Воскресенської церкви, Батурин.jpg|ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಚರ್ಚ್ File:Парк біля палацу К. Розумовського в Батурині 3.jpg|ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ File:Будинок генерального судді Кочубея в Батурині.jpg|ಜನರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Вид з Батуринської цитаделі на р. Сейм.jpg|ಸೀಮ್ ನದಿಯ ನೋಟ File:Палац Розумовського у Батурині фото 02.jpg|ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ File:Baturyn - Palace wing (p2).JPG|ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಭಾಗ File:Baturyn - Palace wing.JPG|ಪೂರ್ವ ವಿಭಾಗ File:Baturyn fortress1.jpg|ಕೋಟೆಯ ಗೋಪುರ File:Охоронний рів навколо цитаделі.jpg|ರಕ್ಷಣಾ ಕಂದಕ File:Воскресенська церковнопарафіяльна школа.jpg|ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Baturyn - Fortress Mazepa house.JPG|ಹೆಟ್ಮನ್ ಅವರ ಮನೆ File:Кочубеївський парк в Батурині 002.JPG|PI ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನ Apiary. File:Baturyn - Kochubey's house.JPG|ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Baturyn - Fortress guns.JPG|ಫಿರಂಗಿಗಳು File:2. Батурин, готель Стокоза, ХІХ ст.jpg|ಹೋಟೆಲ್ ಸ್ಟೋಕೋಜಾ, 19 ನೇ ಶತಮಾನ </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== rgsvvjbx6i1qwjh5ikviitdalj8bla2 1383918 1383917 2026-08-22T15:44:49Z Pragathi. BH 88266 1383918 wikitext text/x-wiki Baturyn ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Батурин , ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ [ bɐˈturɪn ] ⓘ ) ಉತ್ತರಉಕ್ರೇನ್‌ನಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್(ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕನಗರಸೆಮ್ ನದಿಯದಡದಲ್ಲಿರುವನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್(ಜಿಲ್ಲೆನಲ್ಲಿದೆಉಕ್ರೇನ್‌ನಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳಲ್ಲಿಒಂದಾದಬಟುರಿನ್ ಅರ್ಬನ್ ಹ್ರೋಮಾಡಾದಆಡಳಿತವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ .<ref>https://gromada.info/gromada/baturynska/</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆ:2,406 (2022 ಅಂದಾಜು). <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-ua2022estimate-2</ref> ಈ ನಗರವು 1699 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್‌ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಹೆಟ್‌ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ಇತಿಹಾಸ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ 9 ನೇ - 10 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು 11 ನೇ - 13 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯ ಭದ್ರಕೋಟೆಯ ಕುರುಹುಗಳು ಬಟುರಿನ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201315-3</ref> 1239 ರ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ವಸಾಹತು ನಾಶವಾಯಿತು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶವು 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ 1500-1503 ರ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಸ್ಕೋವಿಗೆ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು . ಇದು 1618 ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್-ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ಗೆ ಮರಳಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Polish%E2%80%93Lithuanian_Commonwealth</ref> ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ರಾಜಮನೆತನದ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು 1625 ರಲ್ಲಿ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮ್ಯಾಟ್ವೀಜ್ ಸ್ಟಾಚುರ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1633 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಮೋಲೆನ್ಸ್ಕ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648–1657ರ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಸಾಕ್ ಪಡೆಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡವು , ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪೋಲಿಷ್ ಕುಲೀನರನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648 ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಕೊಸಾಕ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ( ಸೊಟ್ನಿಯಾ ) ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು , ಮೊದಲು ಸ್ಟಾರೊಡುಬ್ ಕೊಸಾಕ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ನಿಜಿನ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರ , ಬಟುರಿನ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 1654 ರಂದು ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಜೊಲೊಟರೆಂಕೊಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದೇ ವರ್ಷದ ನಂತರ ನಗರವು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಜುಲೈ 1655 ರಲ್ಲಿ ಜ್ಲೋಟರೆಂಕೊ ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೊರ್ಜ್ನಾ ಮತ್ತು ಹ್ಲುಖಿವ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ==ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜಧಾನಿ== ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ನಗರವು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1663 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಬ್ರೂಖೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಅದು ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1668 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು ಮಾಸ್ಕೋ ವಿರೋಧಿ ದಂಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ದಂಗೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಸುಡಲಿಲ್ಲ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಹೊಸ ಹೆಟ್ಮನ್ ಡೆಮಿಯನ್ ಮ್ನೊಹೊಹ್ರಿಶ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹಿರಿಯರು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಸ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಹಡಿಯಾಚ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು . 1670 ರಿಂದ, ಮಸ್ಕೊವೈಟ್ ಸ್ಟ್ರೆಲ್ಟ್ಸಿಯ ಪಡೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ( ಎಡ-ದಂಡೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕೊಸಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ) 1669 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಮಜೆಪಾ (1687–1708) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು , ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು (20,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ). ಬಟುರಿನ್ 40 ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಮಠಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು . ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ: ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಮತ್ತು ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೋರ್ಟ್. ಜನರಲ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುರಿನ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಇತ್ತು , ಇದು ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸೇವೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201325-11</ref> ಮಜೆಪಾ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಬಟುರಿನ್ ಬಳಿಯ ಹೊಂಚರಿವ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1708 ರಲ್ಲಿ ಜಪೋರೋಜಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ಸ್ ಮಹಾ ಉತ್ತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು . ರಷ್ಯನ್ನರು ತನ್ನನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಮಜೆಪಾ ಸ್ವೀಡನ್‌ಗೆ (ಆಗ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿದ್ದ) ತನ್ನ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು . ನವೆಂಬರ್ 13, 1708 ರಂದು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸೈನ್ಯವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿ ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿತು. ರಷ್ಯನ್ನರು ಬಟುರಿನ್ ಗ್ಯಾರಿಸನ್‌ನ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಚೆಚೆಲ್ [ ಯುಕೆ ] ಅವರನ್ನು ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಮುರಿದರು . ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸೆರ್ಹಿ ಪಾವ್ಲೆಂಕೊ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ಸೈನ್ಯವು 6 ರಿಂದ 7.5 ಸಾವಿರ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಮತ್ತು 5 ರಿಂದ 6.5 ಸಾವಿರ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿತು. 1708 ರಲ್ಲಿ ನಗರವು 20,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; 1726 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದು ಪ್ರೇತ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನವ-ಪಲ್ಲಾಡಿಯನ್ ಅರಮನೆ . ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು 1750 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೌಂಟ್ ಕಿರಿಲ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಗೆ (1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು) ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು . ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಬರೊಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು (ನಂತರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಇದನ್ನು 1799–1803 ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ). ಸುಮಾರು 50 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಸಾಕ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ( ಸುಮಾರು 1640–1708) ಅವರ ಮನೆ ಇಂದು ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ ( ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಯುದ್ಧಗಳು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಸೋವಿಯತ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ). ಹೆಟ್ಮನ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ (1803) ರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಪಟ್ಟಣವು ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. 1756 ರಲ್ಲಿ 12 ನೇಯ್ಗೆ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜವಳಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ 76 ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II (1762 ರಿಂದ 1796 ರವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ , ಬಟುರಿನ್ ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. 1843 ರಲ್ಲಿ ತಾರಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು, ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ತಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. 1860 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ 3,563 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು 1880 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 6,580 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಾರ್ಷಿಕ ಮೇಳಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>https://interfax.com.ua/eng/main/5997/</ref> ==ಆಧುನಿಕ ಯುಗ== ೧೯೨೩ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ತನ್ನ ನಗರ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಿತು. ೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋ ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜೇನುಸಾಕಣೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಬಲವಂತದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Interfax</ref> ಜೂನ್ 1993 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಣದ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 2002 ರಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದ ಮೇರೆಗೆ , ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಜನವರಿ 22, 2009 ರಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ "ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು (ಹೊಸದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿದ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಸೇರಿದಂತೆ) ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.<ref>http://www.interfax.com.ua/eng/main/5997/</ref> ಜುಲೈ 18, 2020 ರವರೆಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ಸೇರಿತ್ತು . ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಜುಲೈ 2020 ರಲ್ಲಿ ಈ ರಾಯಾನ್ ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ರಾಯಾನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಐದಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿತು. ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-19</ref><ref>https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/</ref> ಕೈರಿಲೊ ರೊಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ರಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ (ಬಟುರಿನ್) ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿಯ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ಬಟುರಿನ್ (ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶ, ಉಕ್ರೇನ್) ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಕೆ. ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್ಮನ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕೂಡಲೇ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯ) ದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ನಿಂದ ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು. ಅವರು ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳು, ಬ್ರಾಡ್‌ಕ್ಲಾತ್, ರೇಷ್ಮೆ, ಮೇಣದಬತ್ತಿಗಳು, ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಕ್‌ಲೆಸ್ಟೋವ್ ಟೈಲ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಟಡ್-ಫಾರ್ಮ್, ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹ ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-21</ref> ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅವರ ಉದ್ದೇಶವು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1764 ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. 1794 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾದ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು, ಅವರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. <ref>https://ruthenia.info/txt/vesna/krypyakevych/1_4.html</ref> ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ತ್ಸಾರ್ಸ್ಕೊಯ್ ಸೆಲೋ, ಪಾವ್ಲೋವ್ಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ಅರಮನೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಏಕೈಕ ಸೃಷ್ಟಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಈ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. 1799-1803ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು: ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 3 ಅಂತಸ್ತಿನ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ 2 ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವನ. 1803 ರಲ್ಲಿ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಎಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಯಿತು. ಅಲಂಕಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. 1824 ರ ಬೆಂಕಿಯು ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. 1908 ರಲ್ಲಿ XIV ಆಲ್-ರಷ್ಯನ್ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಎತ್ತಲಾಯಿತು. ೧೯೧೧ ರಿಂದ ಈ ಅರಮನೆಯು "ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸೊಸೈಟಿ" ಯ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಕಾಮಿಲ್ ಲ್ವೊವಿಚ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಬಯಕೆಯಿಂದ ಅವರು ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಓಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬಿಲೋಗ್ರಡ್ ಎಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೧೩ ರವರೆಗೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಮತ್ತಷ್ಟು ದುರಂತ ಘಟನೆಗಳು, ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮತ್ತು 1917 ರ ಬೊಲ್ಶೆವಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಹಾಕಿತು. 1923 ರ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವು ಬಹಳಷ್ಟು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದವು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರ ಅಂಶಗಳು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ, ಅವು ಅರಮನೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿವೆ, ಆದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ. 2002 ರಲ್ಲಿ, ಆಗ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿ. ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಉಪಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ, ""ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಮಗ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ"ವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅನುಷ್ಠಾನವು 2003 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 2005 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು - ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಲೋಕೋಪಕಾರಿಗಳು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು 2005-2006 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. 2007–2008ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಬಜೆಟ್ ಕೂಡ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿತು. 2008 ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅರಮನೆಯು ಅದರ ಮೂಲ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅರಮನೆಯನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 22, 2009 ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ವಂಶಸ್ಥ ಗ್ರೆಗರ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಅವರ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಅದ್ಧೂರಿ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಚರಾಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು - ಇದು ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಖಡ್ಗ . ಭವ್ಯವಾದ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರಮನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಲ್ಲದು. ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಅರಮನೆಯ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು, ಆ ಕಾಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಗೋಡೆಗಳ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹೆಟ್ಮನ್‌ಗಳ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಶೇಷ ಗೊಂಚಲುಗಳು, ಅರಮನೆಯ ಮಹಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಪ್ಯಾರ್ಕ್ವೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದರು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪಿಯಾನೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವು ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯು ವಿವಿಧ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು, ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ==ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವಳಿಯಾಗಿದೆ : ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಕೊಬ್ಹ್ಯಾಮ್ , ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ (11 ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರಿಂದ) ==ಸಹ ನೋಡಿ== * ಝಪೋರಿಝಿಯನ್ ಹೋಸ್ಟ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ * ಹೆಟ್ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿ * ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ * ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ * ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಚೀಲ ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Архітектурно-меморіальний комплекс Цитадель.jpg|2008 ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ. File:Алея в парку садиби Кочубея.jpg|ಕೊಚುಬೈವ್ಸ್ಕಿ ಪಾರ್ಕ್ ಅಲ್ಲೆ File:Вхід до Воскресенської церкви, Батурин.jpg|ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಚರ್ಚ್ File:Парк біля палацу К. Розумовського в Батурині 3.jpg|ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ File:Будинок генерального судді Кочубея в Батурині.jpg|ಜನರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Вид з Батуринської цитаделі на р. Сейм.jpg|ಸೀಮ್ ನದಿಯ ನೋಟ File:Палац Розумовського у Батурині фото 02.jpg|ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ File:Baturyn - Palace wing (p2).JPG|ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಭಾಗ File:Baturyn - Palace wing.JPG|ಪೂರ್ವ ವಿಭಾಗ File:Baturyn fortress1.jpg|ಕೋಟೆಯ ಗೋಪುರ File:Охоронний рів навколо цитаделі.jpg|ರಕ್ಷಣಾ ಕಂದಕ File:Воскресенська церковнопарафіяльна школа.jpg|ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Baturyn - Fortress Mazepa house.JPG|ಹೆಟ್ಮನ್ ಅವರ ಮನೆ File:Кочубеївський парк в Батурині 002.JPG|PI ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನ Apiary. File:Baturyn - Kochubey's house.JPG|ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Baturyn - Fortress guns.JPG|ಫಿರಂಗಿಗಳು File:2. Батурин, готель Стокоза, ХІХ ст.jpg|ಹೋಟೆಲ್ ಸ್ಟೋಕೋಜಾ, 19 ನೇ ಶತಮಾನ </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages\B\A\Baturyn.htm Baturyn article in Encyclopedia of Ukraine] * [https://web.archive.org/web/20050125230408/http://www.ukrweekly.com/Archive/2003/030323.shtml Mezentsev, Dr. Volodymyr: "Baturyn: historic capital of the Kozak Hetman state,"] in [[The Ukrainian Weekly]] on March 3, 2003 * [http://www.encyclopediaofukraine.com/picturedisplay.asp?linkpath=pic\B\A\Baturyn%20Coat%20of%20Arms.jpg Baturyn coat of arms (17th Century)] <!--THIS LINK DOES NOT WORK * [http://www.utoronto.ca/crees/news/jan02/excavate.htm "Excavations in Baturyn, Ukraine"] --> * {{in lang|uk}} [http://www.castles.com.ua/index.php?id=baturin Baturyn at Castles of Ukraine] * {{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi Постанова Кабінету Міністрів України від 14 червня 1993 р. №445 «Про державний історико-культурний заповідник "Гетьманська столиця"»] (Decision of the Cabinet of Ministers of Ukraine from June 14, 1993, No. 445 "On the State Historical-Cultural Site 'Hetman Capital'") * {{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi Постанова Кабінету Міністрів України від 17 серпня 2002 р. №1123 «Про затвердження Комплексної програми збереження пам'яток Державного історико-культурного заповідника "Гетьманська столиця" і розвитку соціальної та інженерно-транспортної інфраструктури смт Батурина] (Decision of the Cabinet of Ministers of Ukraine from August 17, 2002, No. 1123 "On the Approval of the Complex Program of Protecting Monuments from the State Historical-Cultural Site 'Hetman Capital' and the Development of Social and the Engineering-Transportation Infrastructure of the Town of Baturyn) * [https://web.archive.org/web/20151207025059/http://www.hackwriters.com/Baturyn.htm Rozumovskyi Palace/ website of "Hack writers"] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== lhqw3k681kuuevvtoy71ox7gdknoyrw 1383920 1383918 2026-08-22T15:50:25Z Pragathi. BH 88266 1383920 wikitext text/x-wiki {{Short description|Urban locality in Chernihiv Oblast, Ukraine}} {{Other uses|Baturin (disambiguation)}} {{Infobox settlement | official_name = ಬಟುರಿನ್ | settlement_type = ಉಕ್ರೇನ್ ನಗರ | native_name = {{lang|uk|Батурин}} | subdivision_name = ಉಕ್ರೇನ್ | subdivision_type = ದೇಶ | image_skyline = File:Батуринська фортеця-11.jpg | image_caption = Baturyn Fortress Citadel | image_seal = Герб Батурин.svg | image_flag = ಬಟುರಿನ್ ಧ್ವಜ | subdivision_type1 = [[Oblasts of Ukraine|Oblast]] | subdivision_type2 = ರಾಯಾನ್, ಉಕ್ರೇನ್ | subdivision_name1 = ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | subdivision_name2 = ನಿತಿನ್ ರಾಯಾನ್ | population_total = 2406 | population_as_of = 2022 | area_total_km2 = 700 | established_date = 1625 | established_title = | elevation_m = | pushpin_map = Ukraine Chernihiv Oblast#Ukraine | coordinates = {{coord|51|21|N|32|53|E|region:UA|display=it}} | timezone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = Postal index | postal_code = 16512 | area_code_type = | area_code = +380 4635 | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = | subdivision_type3 = [[Hromada]] | subdivision_name3 = [[Baturyn urban hromada]] }} Baturyn ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Батурин , ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ [ bɐˈturɪn ] ⓘ ) ಉತ್ತರಉಕ್ರೇನ್‌ನಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್(ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕನಗರಸೆಮ್ ನದಿಯದಡದಲ್ಲಿರುವನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್(ಜಿಲ್ಲೆನಲ್ಲಿದೆಉಕ್ರೇನ್‌ನಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳಲ್ಲಿಒಂದಾದಬಟುರಿನ್ ಅರ್ಬನ್ ಹ್ರೋಮಾಡಾದಆಡಳಿತವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ .<ref>https://gromada.info/gromada/baturynska/</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆ:2,406 (2022 ಅಂದಾಜು). <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-ua2022estimate-2</ref> ಈ ನಗರವು 1699 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್‌ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಹೆಟ್‌ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ಇತಿಹಾಸ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ 9 ನೇ - 10 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು 11 ನೇ - 13 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯ ಭದ್ರಕೋಟೆಯ ಕುರುಹುಗಳು ಬಟುರಿನ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201315-3</ref> 1239 ರ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ವಸಾಹತು ನಾಶವಾಯಿತು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶವು 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ 1500-1503 ರ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಸ್ಕೋವಿಗೆ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು . ಇದು 1618 ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್-ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ಗೆ ಮರಳಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Polish%E2%80%93Lithuanian_Commonwealth</ref> ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ರಾಜಮನೆತನದ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು 1625 ರಲ್ಲಿ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮ್ಯಾಟ್ವೀಜ್ ಸ್ಟಾಚುರ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1633 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಮೋಲೆನ್ಸ್ಕ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648–1657ರ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಸಾಕ್ ಪಡೆಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡವು , ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪೋಲಿಷ್ ಕುಲೀನರನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648 ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಕೊಸಾಕ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ( ಸೊಟ್ನಿಯಾ ) ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು , ಮೊದಲು ಸ್ಟಾರೊಡುಬ್ ಕೊಸಾಕ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ನಿಜಿನ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರ , ಬಟುರಿನ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 1654 ರಂದು ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಜೊಲೊಟರೆಂಕೊಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದೇ ವರ್ಷದ ನಂತರ ನಗರವು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಜುಲೈ 1655 ರಲ್ಲಿ ಜ್ಲೋಟರೆಂಕೊ ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೊರ್ಜ್ನಾ ಮತ್ತು ಹ್ಲುಖಿವ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ==ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜಧಾನಿ== ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ನಗರವು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1663 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಬ್ರೂಖೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಅದು ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1668 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು ಮಾಸ್ಕೋ ವಿರೋಧಿ ದಂಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ದಂಗೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಸುಡಲಿಲ್ಲ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಹೊಸ ಹೆಟ್ಮನ್ ಡೆಮಿಯನ್ ಮ್ನೊಹೊಹ್ರಿಶ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹಿರಿಯರು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಸ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಹಡಿಯಾಚ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು . 1670 ರಿಂದ, ಮಸ್ಕೊವೈಟ್ ಸ್ಟ್ರೆಲ್ಟ್ಸಿಯ ಪಡೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ( ಎಡ-ದಂಡೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕೊಸಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ) 1669 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಮಜೆಪಾ (1687–1708) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು , ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು (20,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ). ಬಟುರಿನ್ 40 ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಮಠಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು . ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ: ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಮತ್ತು ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೋರ್ಟ್. ಜನರಲ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುರಿನ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಇತ್ತು , ಇದು ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸೇವೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201325-11</ref> ಮಜೆಪಾ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಬಟುರಿನ್ ಬಳಿಯ ಹೊಂಚರಿವ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1708 ರಲ್ಲಿ ಜಪೋರೋಜಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ಸ್ ಮಹಾ ಉತ್ತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು . ರಷ್ಯನ್ನರು ತನ್ನನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಮಜೆಪಾ ಸ್ವೀಡನ್‌ಗೆ (ಆಗ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿದ್ದ) ತನ್ನ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು . ನವೆಂಬರ್ 13, 1708 ರಂದು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸೈನ್ಯವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿ ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿತು. ರಷ್ಯನ್ನರು ಬಟುರಿನ್ ಗ್ಯಾರಿಸನ್‌ನ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಚೆಚೆಲ್ [ ಯುಕೆ ] ಅವರನ್ನು ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಮುರಿದರು . ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸೆರ್ಹಿ ಪಾವ್ಲೆಂಕೊ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ಸೈನ್ಯವು 6 ರಿಂದ 7.5 ಸಾವಿರ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಮತ್ತು 5 ರಿಂದ 6.5 ಸಾವಿರ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿತು. 1708 ರಲ್ಲಿ ನಗರವು 20,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; 1726 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದು ಪ್ರೇತ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನವ-ಪಲ್ಲಾಡಿಯನ್ ಅರಮನೆ . ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು 1750 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೌಂಟ್ ಕಿರಿಲ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಗೆ (1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು) ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು . ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಬರೊಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು (ನಂತರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಇದನ್ನು 1799–1803 ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ). ಸುಮಾರು 50 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಸಾಕ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ( ಸುಮಾರು 1640–1708) ಅವರ ಮನೆ ಇಂದು ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ ( ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಯುದ್ಧಗಳು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಸೋವಿಯತ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ). ಹೆಟ್ಮನ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ (1803) ರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಪಟ್ಟಣವು ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. 1756 ರಲ್ಲಿ 12 ನೇಯ್ಗೆ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜವಳಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ 76 ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II (1762 ರಿಂದ 1796 ರವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ , ಬಟುರಿನ್ ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. 1843 ರಲ್ಲಿ ತಾರಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು, ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ತಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. 1860 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ 3,563 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು 1880 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 6,580 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಾರ್ಷಿಕ ಮೇಳಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>https://interfax.com.ua/eng/main/5997/</ref> ==ಆಧುನಿಕ ಯುಗ== ೧೯೨೩ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ತನ್ನ ನಗರ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಿತು. ೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋ ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜೇನುಸಾಕಣೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಬಲವಂತದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Interfax</ref> ಜೂನ್ 1993 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಣದ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 2002 ರಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದ ಮೇರೆಗೆ , ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಜನವರಿ 22, 2009 ರಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ "ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು (ಹೊಸದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿದ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಸೇರಿದಂತೆ) ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.<ref>http://www.interfax.com.ua/eng/main/5997/</ref> ಜುಲೈ 18, 2020 ರವರೆಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ಸೇರಿತ್ತು . ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಜುಲೈ 2020 ರಲ್ಲಿ ಈ ರಾಯಾನ್ ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ರಾಯಾನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಐದಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿತು. ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-19</ref><ref>https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/</ref> ಕೈರಿಲೊ ರೊಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ರಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ (ಬಟುರಿನ್) ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿಯ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ಬಟುರಿನ್ (ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶ, ಉಕ್ರೇನ್) ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಕೆ. ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್ಮನ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕೂಡಲೇ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯ) ದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ನಿಂದ ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು. ಅವರು ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳು, ಬ್ರಾಡ್‌ಕ್ಲಾತ್, ರೇಷ್ಮೆ, ಮೇಣದಬತ್ತಿಗಳು, ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಕ್‌ಲೆಸ್ಟೋವ್ ಟೈಲ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಟಡ್-ಫಾರ್ಮ್, ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹ ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-21</ref> ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅವರ ಉದ್ದೇಶವು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1764 ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. 1794 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾದ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು, ಅವರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. <ref>https://ruthenia.info/txt/vesna/krypyakevych/1_4.html</ref> ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ತ್ಸಾರ್ಸ್ಕೊಯ್ ಸೆಲೋ, ಪಾವ್ಲೋವ್ಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ಅರಮನೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಏಕೈಕ ಸೃಷ್ಟಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಈ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. 1799-1803ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು: ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 3 ಅಂತಸ್ತಿನ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ 2 ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವನ. 1803 ರಲ್ಲಿ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಎಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಯಿತು. ಅಲಂಕಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. 1824 ರ ಬೆಂಕಿಯು ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. 1908 ರಲ್ಲಿ XIV ಆಲ್-ರಷ್ಯನ್ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಎತ್ತಲಾಯಿತು. ೧೯೧೧ ರಿಂದ ಈ ಅರಮನೆಯು "ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸೊಸೈಟಿ" ಯ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಕಾಮಿಲ್ ಲ್ವೊವಿಚ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಬಯಕೆಯಿಂದ ಅವರು ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಓಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬಿಲೋಗ್ರಡ್ ಎಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೧೩ ರವರೆಗೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಮತ್ತಷ್ಟು ದುರಂತ ಘಟನೆಗಳು, ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮತ್ತು 1917 ರ ಬೊಲ್ಶೆವಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಹಾಕಿತು. 1923 ರ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವು ಬಹಳಷ್ಟು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದವು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರ ಅಂಶಗಳು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ, ಅವು ಅರಮನೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿವೆ, ಆದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ. 2002 ರಲ್ಲಿ, ಆಗ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿ. ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಉಪಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ, ""ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಮಗ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ"ವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅನುಷ್ಠಾನವು 2003 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 2005 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು - ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಲೋಕೋಪಕಾರಿಗಳು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು 2005-2006 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. 2007–2008ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಬಜೆಟ್ ಕೂಡ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿತು. 2008 ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅರಮನೆಯು ಅದರ ಮೂಲ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅರಮನೆಯನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 22, 2009 ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ವಂಶಸ್ಥ ಗ್ರೆಗರ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಅವರ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಅದ್ಧೂರಿ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಚರಾಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು - ಇದು ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಖಡ್ಗ . ಭವ್ಯವಾದ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರಮನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಲ್ಲದು. ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಅರಮನೆಯ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು, ಆ ಕಾಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಗೋಡೆಗಳ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹೆಟ್ಮನ್‌ಗಳ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಶೇಷ ಗೊಂಚಲುಗಳು, ಅರಮನೆಯ ಮಹಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಪ್ಯಾರ್ಕ್ವೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದರು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪಿಯಾನೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವು ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯು ವಿವಿಧ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು, ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ==ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವಳಿಯಾಗಿದೆ : ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಕೊಬ್ಹ್ಯಾಮ್ , ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ (11 ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರಿಂದ) ==ಸಹ ನೋಡಿ== * ಝಪೋರಿಝಿಯನ್ ಹೋಸ್ಟ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ * ಹೆಟ್ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿ * ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ * ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ * ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಚೀಲ ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Архітектурно-меморіальний комплекс Цитадель.jpg|2008 ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ. File:Алея в парку садиби Кочубея.jpg|ಕೊಚುಬೈವ್ಸ್ಕಿ ಪಾರ್ಕ್ ಅಲ್ಲೆ File:Вхід до Воскресенської церкви, Батурин.jpg|ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಚರ್ಚ್ File:Парк біля палацу К. Розумовського в Батурині 3.jpg|ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ File:Будинок генерального судді Кочубея в Батурині.jpg|ಜನರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Вид з Батуринської цитаделі на р. Сейм.jpg|ಸೀಮ್ ನದಿಯ ನೋಟ File:Палац Розумовського у Батурині фото 02.jpg|ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ File:Baturyn - Palace wing (p2).JPG|ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಭಾಗ File:Baturyn - Palace wing.JPG|ಪೂರ್ವ ವಿಭಾಗ File:Baturyn fortress1.jpg|ಕೋಟೆಯ ಗೋಪುರ File:Охоронний рів навколо цитаделі.jpg|ರಕ್ಷಣಾ ಕಂದಕ File:Воскресенська церковнопарафіяльна школа.jpg|ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Baturyn - Fortress Mazepa house.JPG|ಹೆಟ್ಮನ್ ಅವರ ಮನೆ File:Кочубеївський парк в Батурині 002.JPG|PI ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನ Apiary. File:Baturyn - Kochubey's house.JPG|ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Baturyn - Fortress guns.JPG|ಫಿರಂಗಿಗಳು File:2. Батурин, готель Стокоза, ХІХ ст.jpg|ಹೋಟೆಲ್ ಸ್ಟೋಕೋಜಾ, 19 ನೇ ಶತಮಾನ </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages\B\A\Baturyn.htm Baturyn article in Encyclopedia of Ukraine] * [https://web.archive.org/web/20050125230408/http://www.ukrweekly.com/Archive/2003/030323.shtml Mezentsev, Dr. Volodymyr: "Baturyn: historic capital of the Kozak Hetman state,"] in [[The Ukrainian Weekly]] on March 3, 2003 * [http://www.encyclopediaofukraine.com/picturedisplay.asp?linkpath=pic\B\A\Baturyn%20Coat%20of%20Arms.jpg Baturyn coat of arms (17th Century)] <!--THIS LINK DOES NOT WORK * [http://www.utoronto.ca/crees/news/jan02/excavate.htm "Excavations in Baturyn, Ukraine"] --> * {{in lang|uk}} [http://www.castles.com.ua/index.php?id=baturin Baturyn at Castles of Ukraine] * {{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi Постанова Кабінету Міністрів України від 14 червня 1993 р. №445 «Про державний історико-культурний заповідник "Гетьманська столиця"»] (Decision of the Cabinet of Ministers of Ukraine from June 14, 1993, No. 445 "On the State Historical-Cultural Site 'Hetman Capital'") * {{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi Постанова Кабінету Міністрів України від 17 серпня 2002 р. №1123 «Про затвердження Комплексної програми збереження пам'яток Державного історико-культурного заповідника "Гетьманська столиця" і розвитку соціальної та інженерно-транспортної інфраструктури смт Батурина] (Decision of the Cabinet of Ministers of Ukraine from August 17, 2002, No. 1123 "On the Approval of the Complex Program of Protecting Monuments from the State Historical-Cultural Site 'Hetman Capital' and the Development of Social and the Engineering-Transportation Infrastructure of the Town of Baturyn) * [https://web.archive.org/web/20151207025059/http://www.hackwriters.com/Baturyn.htm Rozumovskyi Palace/ website of "Hack writers"] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== kmlqymvcbv9mgmfz3440mj88fue6j2r 1383922 1383920 2026-08-22T15:53:38Z Pragathi. BH 88266 1383922 wikitext text/x-wiki {{Short description|Urban locality in Chernihiv Oblast, Ukraine}} {{Other uses|Baturin (disambiguation)}} {{Infobox settlement | official_name = ಬಟುರಿನ್ | settlement_type = ಉಕ್ರೇನ್ ನಗರ | native_name = {{lang|uk|Батурин}} | subdivision_name = ಉಕ್ರೇನ್ | subdivision_type = ದೇಶ | image_skyline = File:Батуринська фортеця-11.jpg | image_caption = Baturyn Fortress Citadel | image_seal = Герб Батурин.svg | image_flag = ಬಟುರಿನ್ ಧ್ವಜ | subdivision_type1 = [[Oblasts of Ukraine|Oblast]] | subdivision_type2 = ರಾಯಾನ್, ಉಕ್ರೇನ್ | subdivision_name1 = ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | subdivision_name2 = ನಿತಿನ್ ರಾಯಾನ್ | population_total = 2406 | population_as_of = 2022 | area_total_km2 = 700 | established_date = 1625 | established_title = | elevation_m = | pushpin_map = Ukraine Chernihiv Oblast#Ukraine | coordinates = {{coord|51|21|N|32|53|E|region:UA|display=it}} | timezone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = Postal index | postal_code = 16512 | area_code_type = | area_code = +380 4635 | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = | subdivision_type3 = [[Hromada]] | subdivision_name3 = [[Baturyn urban hromada]] }} Baturyn ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Батурин , ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ [ bɐˈturɪn ] ⓘ ) ಉತ್ತರಉಕ್ರೇನ್‌ನಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್(ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕನಗರಸೆಮ್ ನದಿಯದಡದಲ್ಲಿರುವನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್(ಜಿಲ್ಲೆನಲ್ಲಿದೆಉಕ್ರೇನ್‌ನಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳಲ್ಲಿಒಂದಾದಬಟುರಿನ್ ಅರ್ಬನ್ ಹ್ರೋಮಾಡಾದಆಡಳಿತವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ .<ref>https://gromada.info/gromada/baturynska/</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆ:2,406 (2022 ಅಂದಾಜು). <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-ua2022estimate-2</ref> ಈ ನಗರವು 1699 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್‌ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಹೆಟ್‌ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ==ಇತಿಹಾಸ== ;ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ 9 ನೇ - 10 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು 11 ನೇ - 13 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯ ಭದ್ರಕೋಟೆಯ ಕುರುಹುಗಳು ಬಟುರಿನ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201315-3</ref> 1239 ರ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ವಸಾಹತು ನಾಶವಾಯಿತು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶವು 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ 1500-1503 ರ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಸ್ಕೋವಿಗೆ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು . ಇದು 1618 ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್-ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ಗೆ ಮರಳಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Polish%E2%80%93Lithuanian_Commonwealth</ref> ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ರಾಜಮನೆತನದ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು 1625 ರಲ್ಲಿ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮ್ಯಾಟ್ವೀಜ್ ಸ್ಟಾಚುರ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1633 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಮೋಲೆನ್ಸ್ಕ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648–1657ರ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಸಾಕ್ ಪಡೆಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡವು , ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪೋಲಿಷ್ ಕುಲೀನರನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648 ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಕೊಸಾಕ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ( ಸೊಟ್ನಿಯಾ ) ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು , ಮೊದಲು ಸ್ಟಾರೊಡುಬ್ ಕೊಸಾಕ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ನಿಜಿನ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರ , ಬಟುರಿನ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 1654 ರಂದು ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಜೊಲೊಟರೆಂಕೊಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದೇ ವರ್ಷದ ನಂತರ ನಗರವು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಜುಲೈ 1655 ರಲ್ಲಿ ಜ್ಲೋಟರೆಂಕೊ ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೊರ್ಜ್ನಾ ಮತ್ತು ಹ್ಲುಖಿವ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ==ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜಧಾನಿ== ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ನಗರವು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1663 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಬ್ರೂಖೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಅದು ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1668 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು ಮಾಸ್ಕೋ ವಿರೋಧಿ ದಂಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ದಂಗೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಸುಡಲಿಲ್ಲ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಹೊಸ ಹೆಟ್ಮನ್ ಡೆಮಿಯನ್ ಮ್ನೊಹೊಹ್ರಿಶ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹಿರಿಯರು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಸ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಹಡಿಯಾಚ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು . 1670 ರಿಂದ, ಮಸ್ಕೊವೈಟ್ ಸ್ಟ್ರೆಲ್ಟ್ಸಿಯ ಪಡೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ( ಎಡ-ದಂಡೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕೊಸಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ) 1669 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಮಜೆಪಾ (1687–1708) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು , ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು (20,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ). ಬಟುರಿನ್ 40 ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಮಠಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು . ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ: ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಮತ್ತು ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೋರ್ಟ್. ಜನರಲ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುರಿನ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಇತ್ತು , ಇದು ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸೇವೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201325-11</ref> ಮಜೆಪಾ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಬಟುರಿನ್ ಬಳಿಯ ಹೊಂಚರಿವ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1708 ರಲ್ಲಿ ಜಪೋರೋಜಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ಸ್ ಮಹಾ ಉತ್ತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು . ರಷ್ಯನ್ನರು ತನ್ನನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಮಜೆಪಾ ಸ್ವೀಡನ್‌ಗೆ (ಆಗ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿದ್ದ) ತನ್ನ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು . ನವೆಂಬರ್ 13, 1708 ರಂದು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸೈನ್ಯವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿ ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿತು. ರಷ್ಯನ್ನರು ಬಟುರಿನ್ ಗ್ಯಾರಿಸನ್‌ನ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಚೆಚೆಲ್ [ ಯುಕೆ ] ಅವರನ್ನು ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಮುರಿದರು . ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸೆರ್ಹಿ ಪಾವ್ಲೆಂಕೊ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ಸೈನ್ಯವು 6 ರಿಂದ 7.5 ಸಾವಿರ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಮತ್ತು 5 ರಿಂದ 6.5 ಸಾವಿರ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿತು. 1708 ರಲ್ಲಿ ನಗರವು 20,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; 1726 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದು ಪ್ರೇತ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ==ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ== [[File:Батурин 2.jpg|thumb|ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನವ-ಪಲ್ಲಾಡಿಯನ್ ಅರಮನೆ .]] ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು 1750 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೌಂಟ್ ಕಿರಿಲ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಗೆ (1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು) ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು . ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಬರೊಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು (ನಂತರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಇದನ್ನು 1799–1803 ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ). ಸುಮಾರು 50 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಸಾಕ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ( ಸುಮಾರು 1640–1708) ಅವರ ಮನೆ ಇಂದು ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ ( ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಯುದ್ಧಗಳು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಸೋವಿಯತ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ). ಹೆಟ್ಮನ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ (1803) ರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಪಟ್ಟಣವು ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. 1756 ರಲ್ಲಿ 12 ನೇಯ್ಗೆ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜವಳಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ 76 ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II (1762 ರಿಂದ 1796 ರವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ , ಬಟುರಿನ್ ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. 1843 ರಲ್ಲಿ ತಾರಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು, ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ತಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. 1860 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ 3,563 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು 1880 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 6,580 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಾರ್ಷಿಕ ಮೇಳಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>https://interfax.com.ua/eng/main/5997/</ref> ==ಆಧುನಿಕ ಯುಗ== ೧೯೨೩ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ತನ್ನ ನಗರ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಿತು. ೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋ ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜೇನುಸಾಕಣೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಬಲವಂತದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Interfax</ref> ಜೂನ್ 1993 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಣದ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 2002 ರಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದ ಮೇರೆಗೆ , ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಜನವರಿ 22, 2009 ರಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ "ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು (ಹೊಸದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿದ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಸೇರಿದಂತೆ) ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.<ref>http://www.interfax.com.ua/eng/main/5997/</ref> ಜುಲೈ 18, 2020 ರವರೆಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ಸೇರಿತ್ತು . ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಜುಲೈ 2020 ರಲ್ಲಿ ಈ ರಾಯಾನ್ ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ರಾಯಾನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಐದಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿತು. ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-19</ref><ref>https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/</ref> ಕೈರಿಲೊ ರೊಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ರಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ (ಬಟುರಿನ್) ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿಯ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ಬಟುರಿನ್ (ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶ, ಉಕ್ರೇನ್) ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಕೆ. ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್ಮನ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕೂಡಲೇ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯ) ದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ನಿಂದ ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು. ಅವರು ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳು, ಬ್ರಾಡ್‌ಕ್ಲಾತ್, ರೇಷ್ಮೆ, ಮೇಣದಬತ್ತಿಗಳು, ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಕ್‌ಲೆಸ್ಟೋವ್ ಟೈಲ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಟಡ್-ಫಾರ್ಮ್, ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹ ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-21</ref> ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅವರ ಉದ್ದೇಶವು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1764 ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. 1794 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾದ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು, ಅವರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. <ref>https://ruthenia.info/txt/vesna/krypyakevych/1_4.html</ref> ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ತ್ಸಾರ್ಸ್ಕೊಯ್ ಸೆಲೋ, ಪಾವ್ಲೋವ್ಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ಅರಮನೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಏಕೈಕ ಸೃಷ್ಟಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಈ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. 1799-1803ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು: ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 3 ಅಂತಸ್ತಿನ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ 2 ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವನ. 1803 ರಲ್ಲಿ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಎಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಯಿತು. ಅಲಂಕಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. 1824 ರ ಬೆಂಕಿಯು ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. 1908 ರಲ್ಲಿ XIV ಆಲ್-ರಷ್ಯನ್ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಎತ್ತಲಾಯಿತು. ೧೯೧೧ ರಿಂದ ಈ ಅರಮನೆಯು "ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸೊಸೈಟಿ" ಯ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಕಾಮಿಲ್ ಲ್ವೊವಿಚ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಬಯಕೆಯಿಂದ ಅವರು ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಓಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬಿಲೋಗ್ರಡ್ ಎಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೧೩ ರವರೆಗೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಮತ್ತಷ್ಟು ದುರಂತ ಘಟನೆಗಳು, ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮತ್ತು 1917 ರ ಬೊಲ್ಶೆವಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಹಾಕಿತು. 1923 ರ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವು ಬಹಳಷ್ಟು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದವು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರ ಅಂಶಗಳು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ, ಅವು ಅರಮನೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿವೆ, ಆದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ. 2002 ರಲ್ಲಿ, ಆಗ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿ. ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಉಪಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ, ""ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಮಗ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ"ವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅನುಷ್ಠಾನವು 2003 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 2005 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು - ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಲೋಕೋಪಕಾರಿಗಳು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು 2005-2006 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. 2007–2008ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಬಜೆಟ್ ಕೂಡ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿತು. 2008 ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅರಮನೆಯು ಅದರ ಮೂಲ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅರಮನೆಯನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 22, 2009 ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ವಂಶಸ್ಥ ಗ್ರೆಗರ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಅವರ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಅದ್ಧೂರಿ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಚರಾಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು - ಇದು ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಖಡ್ಗ . ಭವ್ಯವಾದ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರಮನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಲ್ಲದು. ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಅರಮನೆಯ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು, ಆ ಕಾಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಗೋಡೆಗಳ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹೆಟ್ಮನ್‌ಗಳ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಶೇಷ ಗೊಂಚಲುಗಳು, ಅರಮನೆಯ ಮಹಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಪ್ಯಾರ್ಕ್ವೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದರು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪಿಯಾನೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವು ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯು ವಿವಿಧ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು, ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ==ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವಳಿಯಾಗಿದೆ : ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಕೊಬ್ಹ್ಯಾಮ್ , ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ (11 ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರಿಂದ) ==ಸಹ ನೋಡಿ== * ಝಪೋರಿಝಿಯನ್ ಹೋಸ್ಟ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ * ಹೆಟ್ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿ * ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ * ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ * ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಚೀಲ ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Архітектурно-меморіальний комплекс Цитадель.jpg|2008 ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ. File:Алея в парку садиби Кочубея.jpg|ಕೊಚುಬೈವ್ಸ್ಕಿ ಪಾರ್ಕ್ ಅಲ್ಲೆ File:Вхід до Воскресенської церкви, Батурин.jpg|ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಚರ್ಚ್ File:Парк біля палацу К. Розумовського в Батурині 3.jpg|ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ File:Будинок генерального судді Кочубея в Батурині.jpg|ಜನರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Вид з Батуринської цитаделі на р. Сейм.jpg|ಸೀಮ್ ನದಿಯ ನೋಟ File:Палац Розумовського у Батурині фото 02.jpg|ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ File:Baturyn - Palace wing (p2).JPG|ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಭಾಗ File:Baturyn - Palace wing.JPG|ಪೂರ್ವ ವಿಭಾಗ File:Baturyn fortress1.jpg|ಕೋಟೆಯ ಗೋಪುರ File:Охоронний рів навколо цитаделі.jpg|ರಕ್ಷಣಾ ಕಂದಕ File:Воскресенська церковнопарафіяльна школа.jpg|ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Baturyn - Fortress Mazepa house.JPG|ಹೆಟ್ಮನ್ ಅವರ ಮನೆ File:Кочубеївський парк в Батурині 002.JPG|PI ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನ Apiary. File:Baturyn - Kochubey's house.JPG|ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Baturyn - Fortress guns.JPG|ಫಿರಂಗಿಗಳು File:2. Батурин, готель Стокоза, ХІХ ст.jpg|ಹೋಟೆಲ್ ಸ್ಟೋಕೋಜಾ, 19 ನೇ ಶತಮಾನ </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages\B\A\Baturyn.htm Baturyn article in Encyclopedia of Ukraine] * [https://web.archive.org/web/20050125230408/http://www.ukrweekly.com/Archive/2003/030323.shtml Mezentsev, Dr. Volodymyr: "Baturyn: historic capital of the Kozak Hetman state,"] in [[The Ukrainian Weekly]] on March 3, 2003 * [http://www.encyclopediaofukraine.com/picturedisplay.asp?linkpath=pic\B\A\Baturyn%20Coat%20of%20Arms.jpg Baturyn coat of arms (17th Century)] <!--THIS LINK DOES NOT WORK * [http://www.utoronto.ca/crees/news/jan02/excavate.htm "Excavations in Baturyn, Ukraine"] --> * {{in lang|uk}} [http://www.castles.com.ua/index.php?id=baturin Baturyn at Castles of Ukraine] * {{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi Постанова Кабінету Міністрів України від 14 червня 1993 р. №445 «Про державний історико-культурний заповідник "Гетьманська столиця"»] (Decision of the Cabinet of Ministers of Ukraine from June 14, 1993, No. 445 "On the State Historical-Cultural Site 'Hetman Capital'") * {{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi Постанова Кабінету Міністрів України від 17 серпня 2002 р. №1123 «Про затвердження Комплексної програми збереження пам'яток Державного історико-культурного заповідника "Гетьманська столиця" і розвитку соціальної та інженерно-транспортної інфраструктури смт Батурина] (Decision of the Cabinet of Ministers of Ukraine from August 17, 2002, No. 1123 "On the Approval of the Complex Program of Protecting Monuments from the State Historical-Cultural Site 'Hetman Capital' and the Development of Social and the Engineering-Transportation Infrastructure of the Town of Baturyn) * [https://web.archive.org/web/20151207025059/http://www.hackwriters.com/Baturyn.htm Rozumovskyi Palace/ website of "Hack writers"] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== hsexaf7z7nabpm47i799lyr3mxdj1z0 1383923 1383922 2026-08-22T15:54:33Z Pragathi. BH 88266 1383923 wikitext text/x-wiki {{Short description|Urban locality in Chernihiv Oblast, Ukraine}} {{Other uses|Baturin (disambiguation)}} {{Infobox settlement | official_name = ಬಟುರಿನ್ | settlement_type = ಉಕ್ರೇನ್ ನಗರ | native_name = {{lang|uk|Батурин}} | subdivision_name = ಉಕ್ರೇನ್ | subdivision_type = ದೇಶ | image_skyline = File:Батуринська фортеця-11.jpg | image_caption = ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ | image_seal = Герб Батурин.svg | image_flag = ಬಟುರಿನ್ ಧ್ವಜ | subdivision_type1 = [[Oblasts of Ukraine|Oblast]] | subdivision_type2 = ರಾಯಾನ್, ಉಕ್ರೇನ್ | subdivision_name1 = ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | subdivision_name2 = ನಿತಿನ್ ರಾಯಾನ್ | population_total = 2406 | population_as_of = 2022 | area_total_km2 = 700 | established_date = 1625 | established_title = | elevation_m = | pushpin_map = Ukraine Chernihiv Oblast#Ukraine | coordinates = {{coord|51|21|N|32|53|E|region:UA|display=it}} | timezone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = Postal index | postal_code = 16512 | area_code_type = | area_code = +380 4635 | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = | subdivision_type3 = [[Hromada]] | subdivision_name3 = [[Baturyn urban hromada]] }} Baturyn ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Батурин , ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ [ bɐˈturɪn ] ⓘ ) ಉತ್ತರಉಕ್ರೇನ್‌ನಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್(ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕನಗರಸೆಮ್ ನದಿಯದಡದಲ್ಲಿರುವನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್(ಜಿಲ್ಲೆನಲ್ಲಿದೆಉಕ್ರೇನ್‌ನಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳಲ್ಲಿಒಂದಾದಬಟುರಿನ್ ಅರ್ಬನ್ ಹ್ರೋಮಾಡಾದಆಡಳಿತವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ .<ref>https://gromada.info/gromada/baturynska/</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆ:2,406 (2022 ಅಂದಾಜು). <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-ua2022estimate-2</ref> ಈ ನಗರವು 1699 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್‌ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಹೆಟ್‌ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ==ಇತಿಹಾಸ== ;ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ 9 ನೇ - 10 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು 11 ನೇ - 13 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯ ಭದ್ರಕೋಟೆಯ ಕುರುಹುಗಳು ಬಟುರಿನ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201315-3</ref> 1239 ರ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ವಸಾಹತು ನಾಶವಾಯಿತು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶವು 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ 1500-1503 ರ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಸ್ಕೋವಿಗೆ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು . ಇದು 1618 ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್-ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ಗೆ ಮರಳಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Polish%E2%80%93Lithuanian_Commonwealth</ref> ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ರಾಜಮನೆತನದ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು 1625 ರಲ್ಲಿ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮ್ಯಾಟ್ವೀಜ್ ಸ್ಟಾಚುರ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1633 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಮೋಲೆನ್ಸ್ಕ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648–1657ರ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಸಾಕ್ ಪಡೆಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡವು , ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪೋಲಿಷ್ ಕುಲೀನರನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648 ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಕೊಸಾಕ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ( ಸೊಟ್ನಿಯಾ ) ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು , ಮೊದಲು ಸ್ಟಾರೊಡುಬ್ ಕೊಸಾಕ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ನಿಜಿನ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರ , ಬಟುರಿನ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 1654 ರಂದು ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಜೊಲೊಟರೆಂಕೊಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದೇ ವರ್ಷದ ನಂತರ ನಗರವು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಜುಲೈ 1655 ರಲ್ಲಿ ಜ್ಲೋಟರೆಂಕೊ ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೊರ್ಜ್ನಾ ಮತ್ತು ಹ್ಲುಖಿವ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ==ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜಧಾನಿ== ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ನಗರವು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1663 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಬ್ರೂಖೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಅದು ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1668 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು ಮಾಸ್ಕೋ ವಿರೋಧಿ ದಂಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ದಂಗೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಸುಡಲಿಲ್ಲ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಹೊಸ ಹೆಟ್ಮನ್ ಡೆಮಿಯನ್ ಮ್ನೊಹೊಹ್ರಿಶ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹಿರಿಯರು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಸ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಹಡಿಯಾಚ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು . 1670 ರಿಂದ, ಮಸ್ಕೊವೈಟ್ ಸ್ಟ್ರೆಲ್ಟ್ಸಿಯ ಪಡೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ( ಎಡ-ದಂಡೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕೊಸಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ) 1669 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಮಜೆಪಾ (1687–1708) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು , ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು (20,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ). ಬಟುರಿನ್ 40 ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಮಠಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು . ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ: ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಮತ್ತು ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೋರ್ಟ್. ಜನರಲ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುರಿನ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಇತ್ತು , ಇದು ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸೇವೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201325-11</ref> ಮಜೆಪಾ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಬಟುರಿನ್ ಬಳಿಯ ಹೊಂಚರಿವ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1708 ರಲ್ಲಿ ಜಪೋರೋಜಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ಸ್ ಮಹಾ ಉತ್ತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು . ರಷ್ಯನ್ನರು ತನ್ನನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಮಜೆಪಾ ಸ್ವೀಡನ್‌ಗೆ (ಆಗ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿದ್ದ) ತನ್ನ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು . ನವೆಂಬರ್ 13, 1708 ರಂದು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸೈನ್ಯವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿ ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿತು. ರಷ್ಯನ್ನರು ಬಟುರಿನ್ ಗ್ಯಾರಿಸನ್‌ನ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಚೆಚೆಲ್ [ ಯುಕೆ ] ಅವರನ್ನು ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಮುರಿದರು . ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸೆರ್ಹಿ ಪಾವ್ಲೆಂಕೊ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ಸೈನ್ಯವು 6 ರಿಂದ 7.5 ಸಾವಿರ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಮತ್ತು 5 ರಿಂದ 6.5 ಸಾವಿರ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿತು. 1708 ರಲ್ಲಿ ನಗರವು 20,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; 1726 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದು ಪ್ರೇತ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ==ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ== [[File:Батурин 2.jpg|thumb|ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನವ-ಪಲ್ಲಾಡಿಯನ್ ಅರಮನೆ .]] ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು 1750 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೌಂಟ್ ಕಿರಿಲ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಗೆ (1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು) ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು . ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಬರೊಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು (ನಂತರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಇದನ್ನು 1799–1803 ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ). ಸುಮಾರು 50 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಸಾಕ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ( ಸುಮಾರು 1640–1708) ಅವರ ಮನೆ ಇಂದು ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ ( ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಯುದ್ಧಗಳು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಸೋವಿಯತ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ). ಹೆಟ್ಮನ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ (1803) ರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಪಟ್ಟಣವು ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. 1756 ರಲ್ಲಿ 12 ನೇಯ್ಗೆ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜವಳಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ 76 ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II (1762 ರಿಂದ 1796 ರವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ , ಬಟುರಿನ್ ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. 1843 ರಲ್ಲಿ ತಾರಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು, ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ತಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. 1860 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ 3,563 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು 1880 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 6,580 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಾರ್ಷಿಕ ಮೇಳಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>https://interfax.com.ua/eng/main/5997/</ref> ==ಆಧುನಿಕ ಯುಗ== ೧೯೨೩ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ತನ್ನ ನಗರ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಿತು. ೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋ ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜೇನುಸಾಕಣೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಬಲವಂತದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Interfax</ref> ಜೂನ್ 1993 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಣದ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 2002 ರಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದ ಮೇರೆಗೆ , ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಜನವರಿ 22, 2009 ರಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ "ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು (ಹೊಸದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿದ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಸೇರಿದಂತೆ) ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.<ref>http://www.interfax.com.ua/eng/main/5997/</ref> ಜುಲೈ 18, 2020 ರವರೆಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ಸೇರಿತ್ತು . ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಜುಲೈ 2020 ರಲ್ಲಿ ಈ ರಾಯಾನ್ ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ರಾಯಾನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಐದಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿತು. ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-19</ref><ref>https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/</ref> ಕೈರಿಲೊ ರೊಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ರಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ (ಬಟುರಿನ್) ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿಯ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ಬಟುರಿನ್ (ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶ, ಉಕ್ರೇನ್) ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಕೆ. ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್ಮನ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕೂಡಲೇ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯ) ದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ನಿಂದ ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು. ಅವರು ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳು, ಬ್ರಾಡ್‌ಕ್ಲಾತ್, ರೇಷ್ಮೆ, ಮೇಣದಬತ್ತಿಗಳು, ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಕ್‌ಲೆಸ್ಟೋವ್ ಟೈಲ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಟಡ್-ಫಾರ್ಮ್, ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹ ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-21</ref> ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅವರ ಉದ್ದೇಶವು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1764 ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. 1794 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾದ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು, ಅವರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. <ref>https://ruthenia.info/txt/vesna/krypyakevych/1_4.html</ref> ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ತ್ಸಾರ್ಸ್ಕೊಯ್ ಸೆಲೋ, ಪಾವ್ಲೋವ್ಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ಅರಮನೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಏಕೈಕ ಸೃಷ್ಟಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಈ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. 1799-1803ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು: ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 3 ಅಂತಸ್ತಿನ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ 2 ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವನ. 1803 ರಲ್ಲಿ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಎಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಯಿತು. ಅಲಂಕಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. 1824 ರ ಬೆಂಕಿಯು ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. 1908 ರಲ್ಲಿ XIV ಆಲ್-ರಷ್ಯನ್ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಎತ್ತಲಾಯಿತು. ೧೯೧೧ ರಿಂದ ಈ ಅರಮನೆಯು "ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸೊಸೈಟಿ" ಯ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಕಾಮಿಲ್ ಲ್ವೊವಿಚ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಬಯಕೆಯಿಂದ ಅವರು ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಓಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬಿಲೋಗ್ರಡ್ ಎಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೧೩ ರವರೆಗೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಮತ್ತಷ್ಟು ದುರಂತ ಘಟನೆಗಳು, ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮತ್ತು 1917 ರ ಬೊಲ್ಶೆವಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಹಾಕಿತು. 1923 ರ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವು ಬಹಳಷ್ಟು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದವು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರ ಅಂಶಗಳು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ, ಅವು ಅರಮನೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿವೆ, ಆದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ. 2002 ರಲ್ಲಿ, ಆಗ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿ. ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಉಪಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ, ""ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಮಗ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ"ವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅನುಷ್ಠಾನವು 2003 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 2005 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು - ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಲೋಕೋಪಕಾರಿಗಳು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು 2005-2006 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. 2007–2008ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಬಜೆಟ್ ಕೂಡ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿತು. 2008 ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅರಮನೆಯು ಅದರ ಮೂಲ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅರಮನೆಯನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 22, 2009 ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ವಂಶಸ್ಥ ಗ್ರೆಗರ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಅವರ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಅದ್ಧೂರಿ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಚರಾಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು - ಇದು ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಖಡ್ಗ . ಭವ್ಯವಾದ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರಮನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಲ್ಲದು. ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಅರಮನೆಯ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು, ಆ ಕಾಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಗೋಡೆಗಳ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹೆಟ್ಮನ್‌ಗಳ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಶೇಷ ಗೊಂಚಲುಗಳು, ಅರಮನೆಯ ಮಹಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಪ್ಯಾರ್ಕ್ವೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದರು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪಿಯಾನೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವು ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯು ವಿವಿಧ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು, ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ==ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವಳಿಯಾಗಿದೆ : ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಕೊಬ್ಹ್ಯಾಮ್ , ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ (11 ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರಿಂದ) ==ಸಹ ನೋಡಿ== * ಝಪೋರಿಝಿಯನ್ ಹೋಸ್ಟ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ * ಹೆಟ್ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿ * ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ * ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ * ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಚೀಲ ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Архітектурно-меморіальний комплекс Цитадель.jpg|2008 ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ. File:Алея в парку садиби Кочубея.jpg|ಕೊಚುಬೈವ್ಸ್ಕಿ ಪಾರ್ಕ್ ಅಲ್ಲೆ File:Вхід до Воскресенської церкви, Батурин.jpg|ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಚರ್ಚ್ File:Парк біля палацу К. Розумовського в Батурині 3.jpg|ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ File:Будинок генерального судді Кочубея в Батурині.jpg|ಜನರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Вид з Батуринської цитаделі на р. Сейм.jpg|ಸೀಮ್ ನದಿಯ ನೋಟ File:Палац Розумовського у Батурині фото 02.jpg|ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ File:Baturyn - Palace wing (p2).JPG|ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಭಾಗ File:Baturyn - Palace wing.JPG|ಪೂರ್ವ ವಿಭಾಗ File:Baturyn fortress1.jpg|ಕೋಟೆಯ ಗೋಪುರ File:Охоронний рів навколо цитаделі.jpg|ರಕ್ಷಣಾ ಕಂದಕ File:Воскресенська церковнопарафіяльна школа.jpg|ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Baturyn - Fortress Mazepa house.JPG|ಹೆಟ್ಮನ್ ಅವರ ಮನೆ File:Кочубеївський парк в Батурині 002.JPG|PI ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನ Apiary. File:Baturyn - Kochubey's house.JPG|ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Baturyn - Fortress guns.JPG|ಫಿರಂಗಿಗಳು File:2. Батурин, готель Стокоза, ХІХ ст.jpg|ಹೋಟೆಲ್ ಸ್ಟೋಕೋಜಾ, 19 ನೇ ಶತಮಾನ </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages\B\A\Baturyn.htm Baturyn article in Encyclopedia of Ukraine] * [https://web.archive.org/web/20050125230408/http://www.ukrweekly.com/Archive/2003/030323.shtml Mezentsev, Dr. Volodymyr: "Baturyn: historic capital of the Kozak Hetman state,"] in [[The Ukrainian Weekly]] on March 3, 2003 * [http://www.encyclopediaofukraine.com/picturedisplay.asp?linkpath=pic\B\A\Baturyn%20Coat%20of%20Arms.jpg Baturyn coat of arms (17th Century)] <!--THIS LINK DOES NOT WORK * [http://www.utoronto.ca/crees/news/jan02/excavate.htm "Excavations in Baturyn, Ukraine"] --> * {{in lang|uk}} [http://www.castles.com.ua/index.php?id=baturin Baturyn at Castles of Ukraine] * {{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi Постанова Кабінету Міністрів України від 14 червня 1993 р. №445 «Про державний історико-культурний заповідник "Гетьманська столиця"»] (Decision of the Cabinet of Ministers of Ukraine from June 14, 1993, No. 445 "On the State Historical-Cultural Site 'Hetman Capital'") * {{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi Постанова Кабінету Міністрів України від 17 серпня 2002 р. №1123 «Про затвердження Комплексної програми збереження пам'яток Державного історико-культурного заповідника "Гетьманська столиця" і розвитку соціальної та інженерно-транспортної інфраструктури смт Батурина] (Decision of the Cabinet of Ministers of Ukraine from August 17, 2002, No. 1123 "On the Approval of the Complex Program of Protecting Monuments from the State Historical-Cultural Site 'Hetman Capital' and the Development of Social and the Engineering-Transportation Infrastructure of the Town of Baturyn) * [https://web.archive.org/web/20151207025059/http://www.hackwriters.com/Baturyn.htm Rozumovskyi Palace/ website of "Hack writers"] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== fsdf4umbojjp4rkar6fhx7qsb8qmkou 1383924 1383923 2026-08-22T15:56:43Z Pragathi. BH 88266 1383924 wikitext text/x-wiki {{Short description|Urban locality in Chernihiv Oblast, Ukraine}} {{Other uses|Baturin (disambiguation)}} {{Infobox settlement | official_name = ಬಟುರಿನ್ | settlement_type = ಉಕ್ರೇನ್ ನಗರ | native_name = {{lang|uk|Батурин}} | subdivision_name = ಉಕ್ರೇನ್ | subdivision_type = ದೇಶ | image_skyline = File:Батуринська фортеця-11.jpg | image_caption = ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ | image_seal = Герб Батурин.svg | image_flag = ಬಟುರಿನ್ ಧ್ವಜ | subdivision_type1 = [[Oblasts of Ukraine|Oblast]] | subdivision_type2 = ರಾಯಾನ್, ಉಕ್ರೇನ್ | subdivision_name1 = ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | subdivision_name2 = ನಿತಿನ್ ರಾಯಾನ್ | population_total = 2406 | population_as_of = 2022 | area_total_km2 = 700 | established_date = 1625 | established_title = | elevation_m = | pushpin_map = Ukraine Chernihiv Oblast#Ukraine | coordinates = {{coord|51|21|N|32|53|E|region:UA|display=it}} | timezone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = Postal index | postal_code = 16512 | area_code_type = | area_code = +380 4635 | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = | subdivision_type3 = ಹ್ರೋಮಾಡಾ | subdivision_name3 = ಬಟುರಿನ್ ನಗರ ಹ್ರೋಮಾಡಾ }} Baturyn ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Батурин , ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ [ bɐˈturɪn ] ⓘ ) ಉತ್ತರಉಕ್ರೇನ್‌ನಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್(ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕನಗರಸೆಮ್ ನದಿಯದಡದಲ್ಲಿರುವನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್(ಜಿಲ್ಲೆನಲ್ಲಿದೆಉಕ್ರೇನ್‌ನಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳಲ್ಲಿಒಂದಾದಬಟುರಿನ್ ಅರ್ಬನ್ ಹ್ರೋಮಾಡಾದಆಡಳಿತವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ .<ref>https://gromada.info/gromada/baturynska/</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆ:2,406 (2022 ಅಂದಾಜು). <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-ua2022estimate-2</ref> ಈ ನಗರವು 1699 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್‌ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಹೆಟ್‌ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ==ಇತಿಹಾಸ== ;ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ 9 ನೇ - 10 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು 11 ನೇ - 13 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯ ಭದ್ರಕೋಟೆಯ ಕುರುಹುಗಳು ಬಟುರಿನ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201315-3</ref> 1239 ರ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ವಸಾಹತು ನಾಶವಾಯಿತು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶವು 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ 1500-1503 ರ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಸ್ಕೋವಿಗೆ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು . ಇದು 1618 ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್-ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ಗೆ ಮರಳಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Polish%E2%80%93Lithuanian_Commonwealth</ref> ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ರಾಜಮನೆತನದ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು 1625 ರಲ್ಲಿ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮ್ಯಾಟ್ವೀಜ್ ಸ್ಟಾಚುರ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1633 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಮೋಲೆನ್ಸ್ಕ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648–1657ರ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಸಾಕ್ ಪಡೆಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡವು , ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪೋಲಿಷ್ ಕುಲೀನರನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648 ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಕೊಸಾಕ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ( ಸೊಟ್ನಿಯಾ ) ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು , ಮೊದಲು ಸ್ಟಾರೊಡುಬ್ ಕೊಸಾಕ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ನಿಜಿನ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರ , ಬಟುರಿನ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 1654 ರಂದು ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಜೊಲೊಟರೆಂಕೊಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದೇ ವರ್ಷದ ನಂತರ ನಗರವು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಜುಲೈ 1655 ರಲ್ಲಿ ಜ್ಲೋಟರೆಂಕೊ ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೊರ್ಜ್ನಾ ಮತ್ತು ಹ್ಲುಖಿವ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ==ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜಧಾನಿ== ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ನಗರವು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1663 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಬ್ರೂಖೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಅದು ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1668 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು ಮಾಸ್ಕೋ ವಿರೋಧಿ ದಂಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ದಂಗೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಸುಡಲಿಲ್ಲ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಹೊಸ ಹೆಟ್ಮನ್ ಡೆಮಿಯನ್ ಮ್ನೊಹೊಹ್ರಿಶ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹಿರಿಯರು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಸ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಹಡಿಯಾಚ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು . 1670 ರಿಂದ, ಮಸ್ಕೊವೈಟ್ ಸ್ಟ್ರೆಲ್ಟ್ಸಿಯ ಪಡೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ( ಎಡ-ದಂಡೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕೊಸಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ) 1669 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಮಜೆಪಾ (1687–1708) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು , ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು (20,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ). ಬಟುರಿನ್ 40 ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಮಠಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು . ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ: ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಮತ್ತು ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೋರ್ಟ್. ಜನರಲ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುರಿನ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಇತ್ತು , ಇದು ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸೇವೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201325-11</ref> ಮಜೆಪಾ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಬಟುರಿನ್ ಬಳಿಯ ಹೊಂಚರಿವ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1708 ರಲ್ಲಿ ಜಪೋರೋಜಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ಸ್ ಮಹಾ ಉತ್ತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು . ರಷ್ಯನ್ನರು ತನ್ನನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಮಜೆಪಾ ಸ್ವೀಡನ್‌ಗೆ (ಆಗ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿದ್ದ) ತನ್ನ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು . ನವೆಂಬರ್ 13, 1708 ರಂದು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸೈನ್ಯವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿ ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿತು. ರಷ್ಯನ್ನರು ಬಟುರಿನ್ ಗ್ಯಾರಿಸನ್‌ನ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಚೆಚೆಲ್ [ ಯುಕೆ ] ಅವರನ್ನು ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಮುರಿದರು . ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸೆರ್ಹಿ ಪಾವ್ಲೆಂಕೊ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ಸೈನ್ಯವು 6 ರಿಂದ 7.5 ಸಾವಿರ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಮತ್ತು 5 ರಿಂದ 6.5 ಸಾವಿರ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿತು. 1708 ರಲ್ಲಿ ನಗರವು 20,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; 1726 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದು ಪ್ರೇತ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ==ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ== [[File:Батурин 2.jpg|thumb|ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನವ-ಪಲ್ಲಾಡಿಯನ್ ಅರಮನೆ .]] ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು 1750 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೌಂಟ್ ಕಿರಿಲ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಗೆ (1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು) ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು . ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಬರೊಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು (ನಂತರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಇದನ್ನು 1799–1803 ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ). ಸುಮಾರು 50 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಸಾಕ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ( ಸುಮಾರು 1640–1708) ಅವರ ಮನೆ ಇಂದು ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ ( ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಯುದ್ಧಗಳು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಸೋವಿಯತ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ). ಹೆಟ್ಮನ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ (1803) ರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಪಟ್ಟಣವು ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. 1756 ರಲ್ಲಿ 12 ನೇಯ್ಗೆ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜವಳಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ 76 ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II (1762 ರಿಂದ 1796 ರವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ , ಬಟುರಿನ್ ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. 1843 ರಲ್ಲಿ ತಾರಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು, ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ತಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. 1860 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ 3,563 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು 1880 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 6,580 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಾರ್ಷಿಕ ಮೇಳಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>https://interfax.com.ua/eng/main/5997/</ref> ==ಆಧುನಿಕ ಯುಗ== ೧೯೨೩ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ತನ್ನ ನಗರ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಿತು. ೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋ ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜೇನುಸಾಕಣೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಬಲವಂತದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Interfax</ref> ಜೂನ್ 1993 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಣದ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 2002 ರಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದ ಮೇರೆಗೆ , ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಜನವರಿ 22, 2009 ರಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ "ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು (ಹೊಸದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿದ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಸೇರಿದಂತೆ) ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.<ref>http://www.interfax.com.ua/eng/main/5997/</ref> ಜುಲೈ 18, 2020 ರವರೆಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ಸೇರಿತ್ತು . ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಜುಲೈ 2020 ರಲ್ಲಿ ಈ ರಾಯಾನ್ ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ರಾಯಾನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಐದಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿತು. ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-19</ref><ref>https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/</ref> ಕೈರಿಲೊ ರೊಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ರಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ (ಬಟುರಿನ್) ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿಯ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ಬಟುರಿನ್ (ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶ, ಉಕ್ರೇನ್) ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಕೆ. ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್ಮನ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕೂಡಲೇ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯ) ದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ನಿಂದ ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು. ಅವರು ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳು, ಬ್ರಾಡ್‌ಕ್ಲಾತ್, ರೇಷ್ಮೆ, ಮೇಣದಬತ್ತಿಗಳು, ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಕ್‌ಲೆಸ್ಟೋವ್ ಟೈಲ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಟಡ್-ಫಾರ್ಮ್, ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹ ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-21</ref> ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅವರ ಉದ್ದೇಶವು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1764 ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. 1794 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾದ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು, ಅವರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. <ref>https://ruthenia.info/txt/vesna/krypyakevych/1_4.html</ref> ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ತ್ಸಾರ್ಸ್ಕೊಯ್ ಸೆಲೋ, ಪಾವ್ಲೋವ್ಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ಅರಮನೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಏಕೈಕ ಸೃಷ್ಟಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಈ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. 1799-1803ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು: ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 3 ಅಂತಸ್ತಿನ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ 2 ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವನ. 1803 ರಲ್ಲಿ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಎಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಯಿತು. ಅಲಂಕಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. 1824 ರ ಬೆಂಕಿಯು ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. 1908 ರಲ್ಲಿ XIV ಆಲ್-ರಷ್ಯನ್ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಎತ್ತಲಾಯಿತು. ೧೯೧೧ ರಿಂದ ಈ ಅರಮನೆಯು "ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸೊಸೈಟಿ" ಯ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಕಾಮಿಲ್ ಲ್ವೊವಿಚ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಬಯಕೆಯಿಂದ ಅವರು ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಓಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬಿಲೋಗ್ರಡ್ ಎಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೧೩ ರವರೆಗೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಮತ್ತಷ್ಟು ದುರಂತ ಘಟನೆಗಳು, ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮತ್ತು 1917 ರ ಬೊಲ್ಶೆವಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಹಾಕಿತು. 1923 ರ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವು ಬಹಳಷ್ಟು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದವು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರ ಅಂಶಗಳು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ, ಅವು ಅರಮನೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿವೆ, ಆದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ. 2002 ರಲ್ಲಿ, ಆಗ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿ. ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಉಪಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ, ""ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಮಗ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ"ವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅನುಷ್ಠಾನವು 2003 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 2005 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು - ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಲೋಕೋಪಕಾರಿಗಳು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು 2005-2006 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. 2007–2008ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಬಜೆಟ್ ಕೂಡ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿತು. 2008 ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅರಮನೆಯು ಅದರ ಮೂಲ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅರಮನೆಯನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 22, 2009 ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ವಂಶಸ್ಥ ಗ್ರೆಗರ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಅವರ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಅದ್ಧೂರಿ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಚರಾಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು - ಇದು ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಖಡ್ಗ . ಭವ್ಯವಾದ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರಮನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಲ್ಲದು. ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಅರಮನೆಯ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು, ಆ ಕಾಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಗೋಡೆಗಳ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹೆಟ್ಮನ್‌ಗಳ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಶೇಷ ಗೊಂಚಲುಗಳು, ಅರಮನೆಯ ಮಹಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಪ್ಯಾರ್ಕ್ವೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದರು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪಿಯಾನೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವು ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯು ವಿವಿಧ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು, ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ==ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವಳಿಯಾಗಿದೆ : ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಕೊಬ್ಹ್ಯಾಮ್ , ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ (11 ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರಿಂದ) ==ಸಹ ನೋಡಿ== * ಝಪೋರಿಝಿಯನ್ ಹೋಸ್ಟ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ * ಹೆಟ್ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿ * ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ * ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ * ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಚೀಲ ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Архітектурно-меморіальний комплекс Цитадель.jpg|2008 ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ. File:Алея в парку садиби Кочубея.jpg|ಕೊಚುಬೈವ್ಸ್ಕಿ ಪಾರ್ಕ್ ಅಲ್ಲೆ File:Вхід до Воскресенської церкви, Батурин.jpg|ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಚರ್ಚ್ File:Парк біля палацу К. Розумовського в Батурині 3.jpg|ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ File:Будинок генерального судді Кочубея в Батурині.jpg|ಜನರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Вид з Батуринської цитаделі на р. Сейм.jpg|ಸೀಮ್ ನದಿಯ ನೋಟ File:Палац Розумовського у Батурині фото 02.jpg|ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ File:Baturyn - Palace wing (p2).JPG|ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಭಾಗ File:Baturyn - Palace wing.JPG|ಪೂರ್ವ ವಿಭಾಗ File:Baturyn fortress1.jpg|ಕೋಟೆಯ ಗೋಪುರ File:Охоронний рів навколо цитаделі.jpg|ರಕ್ಷಣಾ ಕಂದಕ File:Воскресенська церковнопарафіяльна школа.jpg|ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Baturyn - Fortress Mazepa house.JPG|ಹೆಟ್ಮನ್ ಅವರ ಮನೆ File:Кочубеївський парк в Батурині 002.JPG|PI ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನ Apiary. File:Baturyn - Kochubey's house.JPG|ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Baturyn - Fortress guns.JPG|ಫಿರಂಗಿಗಳು File:2. Батурин, готель Стокоза, ХІХ ст.jpg|ಹೋಟೆಲ್ ಸ್ಟೋಕೋಜಾ, 19 ನೇ ಶತಮಾನ </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages\B\A\Baturyn.htm Baturyn article in Encyclopedia of Ukraine] * [https://web.archive.org/web/20050125230408/http://www.ukrweekly.com/Archive/2003/030323.shtml Mezentsev, Dr. Volodymyr: "Baturyn: historic capital of the Kozak Hetman state,"] in [[The Ukrainian Weekly]] on March 3, 2003 * [http://www.encyclopediaofukraine.com/picturedisplay.asp?linkpath=pic\B\A\Baturyn%20Coat%20of%20Arms.jpg Baturyn coat of arms (17th Century)] <!--THIS LINK DOES NOT WORK * [http://www.utoronto.ca/crees/news/jan02/excavate.htm "Excavations in Baturyn, Ukraine"] --> * {{in lang|uk}} [http://www.castles.com.ua/index.php?id=baturin Baturyn at Castles of Ukraine] * {{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi Постанова Кабінету Міністрів України від 14 червня 1993 р. №445 «Про державний історико-культурний заповідник "Гетьманська столиця"»] (Decision of the Cabinet of Ministers of Ukraine from June 14, 1993, No. 445 "On the State Historical-Cultural Site 'Hetman Capital'") * {{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi Постанова Кабінету Міністрів України від 17 серпня 2002 р. №1123 «Про затвердження Комплексної програми збереження пам'яток Державного історико-культурного заповідника "Гетьманська столиця" і розвитку соціальної та інженерно-транспортної інфраструктури смт Батурина] (Decision of the Cabinet of Ministers of Ukraine from August 17, 2002, No. 1123 "On the Approval of the Complex Program of Protecting Monuments from the State Historical-Cultural Site 'Hetman Capital' and the Development of Social and the Engineering-Transportation Infrastructure of the Town of Baturyn) * [https://web.archive.org/web/20151207025059/http://www.hackwriters.com/Baturyn.htm Rozumovskyi Palace/ website of "Hack writers"] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 2joii52qw125brbth66pes3cbx87g20 0 159743 1384050 1344277 2026-08-23T08:58:38Z A826 72368 (via JWB) 1384050 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Успенський собор взимку, аерофото.jpg|thumb|ಅಸಂಪ್ಷನ್ ಕಥೆಡ್ರಲ್, ಖಾರ್ಕಾಫ್]] '''ಖಾರ್ಕಾಫ್''' [[ಉಕ್ರೇನ್‌|ಉಕ್ರೇನ್‌‍ನ]] ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ನಗರ|ನಗರವಾಗಿದೆ]].<ref name="Kharkiv: #2 + situation October 2014">[http://www.euronews.com/2014/10/23/kharkiv-never-had-eastern-western-conflicts/ Kharkiv "never had eastern-western conflicts"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220320011859/https://www.euronews.com/2014/10/23/kharkiv-never-had-eastern-western-conflicts|date=20 March 2022}}, ''[[Euronews]]'' (23 October 2014)</ref> ಹಿಂದೆ [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯೆತ್ ದೇಶದ]] [[:en:Ukrainian_Soviet_Socialist_Republic|ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೋವಿಯೆತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯ]] ಒಂದು ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಅಬ್ಲಾಸ್ಟ್ (oblast) (ಆಡಳಿತವಿಭಾಗ) ಕೇಂದ್ರ. [[ಮಾಸ್ಕೋ|ಮಾಸ್ಕೋಗೆ]] ದಕ್ಷಿಣ-ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ 400 ಮೈ. ದೂರದಲ್ಲಿ, [[:en:Lopan|ಲೋಪಾನ್]] ಮತ್ತು [[:en:Kharkiv_(river)|ಖಾರ್ಕಾಫ್ ನದಿಗಳ]] ಸಂಗಮದ ಬಳಿ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಉಪನಗರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,421,125 (2022). == ಇತಿಹಾಸ == [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯದ]] ದಕ್ಷಿಣದ ಗಡಿನೆಲದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ 1654ರಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="KUW231114">[http://ukrainianweek.com/History/123906 What Makes Kharkiv Ukrainian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141208235345/http://ukrainianweek.com/History/123906|date=8 December 2014}}, ''[[The Ukrainian Week]]'' (23 November 2014)</ref> 18ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ವ್ಯಾಪಾರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. 1732ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು]] ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದುವು. [[ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರಾಂತಿ|ರಷ್ಯನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ]] ವೇಳೆಗೆ ಇದು ರಷ್ಯದ ಐದನೆಯ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತ್ತು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗಿನಿಂದ (1917) 1934ರವರೆಗೆ ಆ ರಾಜ್ಯದ [[ರಾಜಧಾನಿ|ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು]]. ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅನಂತರವೂ ಖಾರ್ಕಾಫಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಅಗಾಧ ನಷ್ಟ ಸಂಭವಿಸಿದರೂ ಯುದ್ಧಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. == ವಿಶೇಷತೆಗಳು == ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಅದಿರು|ಅದುರು]] ಕರಗಿಸುವುದು, ಎಂಜಿನ್, ಟ್ರಾಕ್ಟರ್,<ref>{{Cite journal|last=Stalin|first=Joseph|date=1931|title=To the Workers and the Administrative and Technical personnel of Kharkov Tractor Works Project|url=https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/works/1931/10/x01.htm|journal=Stalin Collected Works|volume=13|access-date=12 August 2022|archive-date=10 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220710125822/https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/works/1931/10/x01.htm|url-status=live}}</ref> [[ಸೈಕಲ್|ಬೈಸಿಕಲ್]], [[ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣಗಳು|ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣ]], ವಿದ್ಯುತ್ ಸಲಕರಣೆ ಹಾಗೂ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಕ ಯಂತ್ರ ತಯಾರಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಬಣ್ಣ, ಬಿಸ್ಕತ್, ಹಿಟ್ಟು, ಜವಳಿ-ಇವು ಇಲ್ಲಿಯ ಇತರ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು. ಖಾರ್ಕಾಫ್ ಹಿಂದಿನ ಸೋವಿಯೆತ್ ದೇಶದ ಮೂರನೆಯ ದೊಡ್ಡ ರೈಲ್ವೆ ಜಂಕ್ಷನ್ (ಮೊದಲಿನ ಎರಡು ಮಾಸ್ಕೋ ಮತ್ತು [[ಲೆನಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್|ಲೆನಿನ್‍ಗ್ರಾಡ್]]) ಆಗಿತ್ತು. ಮಾಸ್ಕೋ, [[ಕೀವ್|ಕೀಯೆಫ್]], [[ಒಡೆಸ್ಸ]], [[ಬಾಕು|ಬಾಕೂ]] ಇವುಗಳೊಂದಿಗೂ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೂ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಅನೇಕ [[ಹೆದ್ದಾರಿ|ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು]] ಇದರ ಮೂಲಕ ಹಾಯ್ದುಹೋಗುತ್ತವೆ. [[ವಿಮಾನ]] ಸಂಪರ್ಕವೂ ಉಂಟು. ಖಾರ್ಕಾಫ್ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರ. ಇಲ್ಲಿಯ [[:en:National_University_of_Kharkiv|ಎ.ಎಂ. ಗಾರ್ಕಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] 1805ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದದ್ದು. ಇಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳೂ ಇವೆ. ಸಂಗೀತ ಭವನ, ನಾಟ್ಯಶಾಲೆಗಳು, ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು-ಇವು ಇತರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}<references />{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖಾರ್ಕಾಫ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉಕ್ರೇನ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 34o7uo7i5zgsw8h44rinmltyu0fdipc 828 160793 1383914 1281159 2026-08-12T12:48:42Z en>Ahecht 0 Add direct function 1383914 Scribunto text/plain require('strict') local p = {} local function multiFind(s, patterns, init) local i, j = mw.ustring.find(s, patterns[1], init) for n = 2, #patterns do local i2, j2 = mw.ustring.find(s, patterns[n], init) if i2 and (not i or i2 < i) then i, j = i2, j2 end end return i, j end local function wrapAtSpaces(s) return mw.ustring.gsub(s, '(%s+)', '<span class="wrap">%1</span>') end local function wrapAtSpacesSafely(s) local patterns = { '%[%[[^%]|]-%s[^%]|]-|', -- Piped links '</?[A-Za-z][^>]-%s[^>]->' -- HTML tags } s = mw.ustring.gsub(s, '%[%[([^%]|]-%s[^%]|]-)%]%]', '[[%1|%1]]') -- Pipe all links local t = {} local init while true do local i, j = multiFind(s, patterns, init) if not i then break end local pre = wrapAtSpaces(mw.ustring.sub(s, init, i - 1)) -- What precedes the match table.insert(t, pre) table.insert(t, mw.ustring.sub(s, i, j)) -- The match init = j + 1 end local post = wrapAtSpaces(mw.ustring.sub(s, init)) -- What follows the last match table.insert(t, post) return table.concat(t) end local function checkNamespace(isDebug) return isDebug or require('Module:Category handler').main({ true }) end local function renderCats(cats, isDebug) if not cats[1] or not checkNamespace(isDebug) then return '' end local t = {} for _, v in ipairs(cats) do table.insert(t, string.format( '[[%sCategory:%s]]', isDebug and ':' or '', v )) end return table.concat(t) end local function resolveSynonym(s) return mw.loadData('Module:Lang/ISO 639 synonyms')[s] or s end local function splitTag(s) local langCode = s:gsub('%-.*', ''):lower() langCode = resolveSynonym(langCode) local regionCode = s:match('%-(.+)') local isPrivate = regionCode and regionCode:sub(1, 2) == 'x-' return langCode, regionCode, isPrivate end local function getLangName(code, link, raw) return require('Module:Lang')._name_from_tag({ code, link = link, raw = raw, -- Without linking, "{{IPA}}" gets expanded in some contexts template = '[[Template:IPA|IPA]]' }) end local function linkLang(name, target, link) return link == 'yes' and string.format( '[[%s|%s]]', target or name .. ' language', name ) or name end function p._main(args) local ret, cats = {}, {} local isDebug = args.debug == 'yes' local s, langCode, regionCode, isPrivate -- Guide-linking mode if args[2] and args[2] ~= '' then local data = mw.loadData('Module:IPA/data') local isGeneric = args.generic == 'yes' s = args[2] langCode, regionCode, isPrivate = splitTag(args[1]) local langData = data.langs[langCode] or {} if regionCode then if not isPrivate then regionCode = regionCode:upper() end if langData.dialects and langData.dialects[regionCode] then -- Overwrite language data with the dialect's local newLangData = {} for k, v in pairs(langData) do if k ~= 'dialects' then newLangData[k] = v end end local dialectData = langData.dialects[regionCode] if dialectData.aliasOf then -- Use the canonical region code regionCode = dialectData.aliasOf isPrivate = regionCode:sub(1, 2) == 'x-' dialectData = langData.dialects[regionCode] end -- Lowercase IANA variant if dialectData.isVariant then regionCode = regionCode:lower() end for k, v in pairs(dialectData) do newLangData[k] = v end langData = newLangData else isGeneric = true end end local fullLangCode = regionCode and langCode .. '-' .. regionCode or langCode local langName = langData.name and linkLang(langData.name, langData.link, args.link) or getLangName(fullLangCode, args.link) if langName:sub(1, 5) == '<span' then -- Module:Lang has returned an error return langName .. renderCats({ 'IPA template errors' }, isDebug) end if args.cat ~= 'no' then local catLangName = langData.name or getLangName(fullLangCode, nil, 'yes') if catLangName:sub(1, 5) == '<span' then -- Module:Lang has returned an error, but it's not fatal table.insert(cats, 'IPA template errors') mw.addWarning(catLangName) else table.insert(cats, string.format('Pages with %s IPA', catLangName)) end end -- Label local label = args.label if not label then local labelCode = args[3] and args[3]:lower() or langData.defaultLabelCode if labelCode == '' then label = '' else local langText if langData.text then langText = linkLang( langData.text, mw.ustring.match(langName, '^%[%[([^|%]]+)'), args.link ) else langText = mw.ustring.gsub( langName, '^%[%[(([^|]+) languages)%]%]$', '[[%1|%2]]' ) langText = mw.ustring.gsub( langText, ' languages(%]?%]?)$', '%1' ) end if labelCode and data.labels[labelCode] then label = data.labels[labelCode]:format(langText) else label = data.defaultLabel:format(langText) end end end if label and label ~= '' then local span = mw.html.create('span') :addClass('IPA-label') :wikitext(label) if args.small ~= 'no' then span:addClass('IPA-label-small') table.insert(ret, mw.getCurrentFrame():extensionTag({ name = 'templatestyles', args = { src = 'Module:IPA/styles.css' } })) end table.insert(ret, tostring(span) .. ' ') end -- Brackets s = (not isGeneric and langData.format or '&#91;%s&#93;'):format(s) -- Link to key local key = not isGeneric and langData.key or data.defaultKey s = string.format('[[%s|%s]]', key, s) else -- Basic mode s = args[1] if args.lang and args.lang ~= '' then langCode, regionCode, isPrivate = splitTag(args.lang) end if args.cat ~= 'no' then table.insert(cats, 'Pages with plain IPA') end end -- Transcription do local lang = (langCode or 'und') .. '-Latn' if not isPrivate and regionCode then lang = lang .. '-' .. regionCode end lang = lang .. '-fonipa' local span = mw.html.create('span') :addClass('IPA') :addClass(args.class) :attr('lang', lang) -- wrap=all: Do nothing -- wrap=none: Never break -- Otherwise: Break at spaces only if args.wrap ~= 'all' then span:addClass('nowrap') if args.wrap ~= 'none' then s = wrapAtSpacesSafely(s) end end if (not args[2] or args[2] == '') and args.tooltip ~= '' then local tooltip = args.tooltip or 'Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)' span:attr('title', tooltip) end s = tostring(span:wikitext(s)) table.insert(ret, s) end -- Audio local audio = args.audio ~= '' and args.audio or args[4] ~= '' and args[4] if audio then local button = mw.getCurrentFrame():expandTemplate({ title = 'Audio', args = { audio, '' } }) table.insert(ret, ' ' .. button) table.insert(cats, 'Pages including recorded pronunciations') end -- Categories table.insert(ret, renderCats(cats, isDebug)) return table.concat(ret) end function p.main(frame) local args = frame:getParent().args if not args[1] then return '' end for i, v in ipairs(args) do args[i] = mw.text.trim(v) end return p._main(args) end function p.direct(frame) local args = frame.args if not args[1] then return '' end for i, v in ipairs(args) do args[i] = mw.text.trim(v) end return p._main(args) end p[''] = p.direct return p phcnq9r7vohl4joqv46mjx0e82omyvx 1383915 1383914 2026-08-22T15:37:14Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:IPA]] 1383914 Scribunto text/plain require('strict') local p = {} local function multiFind(s, patterns, init) local i, j = mw.ustring.find(s, patterns[1], init) for n = 2, #patterns do local i2, j2 = mw.ustring.find(s, patterns[n], init) if i2 and (not i or i2 < i) then i, j = i2, j2 end end return i, j end local function wrapAtSpaces(s) return mw.ustring.gsub(s, '(%s+)', '<span class="wrap">%1</span>') end local function wrapAtSpacesSafely(s) local patterns = { '%[%[[^%]|]-%s[^%]|]-|', -- Piped links '</?[A-Za-z][^>]-%s[^>]->' -- HTML tags } s = mw.ustring.gsub(s, '%[%[([^%]|]-%s[^%]|]-)%]%]', '[[%1|%1]]') -- Pipe all links local t = {} local init while true do local i, j = multiFind(s, patterns, init) if not i then break end local pre = wrapAtSpaces(mw.ustring.sub(s, init, i - 1)) -- What precedes the match table.insert(t, pre) table.insert(t, mw.ustring.sub(s, i, j)) -- The match init = j + 1 end local post = wrapAtSpaces(mw.ustring.sub(s, init)) -- What follows the last match table.insert(t, post) return table.concat(t) end local function checkNamespace(isDebug) return isDebug or require('Module:Category handler').main({ true }) end local function renderCats(cats, isDebug) if not cats[1] or not checkNamespace(isDebug) then return '' end local t = {} for _, v in ipairs(cats) do table.insert(t, string.format( '[[%sCategory:%s]]', isDebug and ':' or '', v )) end return table.concat(t) end local function resolveSynonym(s) return mw.loadData('Module:Lang/ISO 639 synonyms')[s] or s end local function splitTag(s) local langCode = s:gsub('%-.*', ''):lower() langCode = resolveSynonym(langCode) local regionCode = s:match('%-(.+)') local isPrivate = regionCode and regionCode:sub(1, 2) == 'x-' return langCode, regionCode, isPrivate end local function getLangName(code, link, raw) return require('Module:Lang')._name_from_tag({ code, link = link, raw = raw, -- Without linking, "{{IPA}}" gets expanded in some contexts template = '[[Template:IPA|IPA]]' }) end local function linkLang(name, target, link) return link == 'yes' and string.format( '[[%s|%s]]', target or name .. ' language', name ) or name end function p._main(args) local ret, cats = {}, {} local isDebug = args.debug == 'yes' local s, langCode, regionCode, isPrivate -- Guide-linking mode if args[2] and args[2] ~= '' then local data = mw.loadData('Module:IPA/data') local isGeneric = args.generic == 'yes' s = args[2] langCode, regionCode, isPrivate = splitTag(args[1]) local langData = data.langs[langCode] or {} if regionCode then if not isPrivate then regionCode = regionCode:upper() end if langData.dialects and langData.dialects[regionCode] then -- Overwrite language data with the dialect's local newLangData = {} for k, v in pairs(langData) do if k ~= 'dialects' then newLangData[k] = v end end local dialectData = langData.dialects[regionCode] if dialectData.aliasOf then -- Use the canonical region code regionCode = dialectData.aliasOf isPrivate = regionCode:sub(1, 2) == 'x-' dialectData = langData.dialects[regionCode] end -- Lowercase IANA variant if dialectData.isVariant then regionCode = regionCode:lower() end for k, v in pairs(dialectData) do newLangData[k] = v end langData = newLangData else isGeneric = true end end local fullLangCode = regionCode and langCode .. '-' .. regionCode or langCode local langName = langData.name and linkLang(langData.name, langData.link, args.link) or getLangName(fullLangCode, args.link) if langName:sub(1, 5) == '<span' then -- Module:Lang has returned an error return langName .. renderCats({ 'IPA template errors' }, isDebug) end if args.cat ~= 'no' then local catLangName = langData.name or getLangName(fullLangCode, nil, 'yes') if catLangName:sub(1, 5) == '<span' then -- Module:Lang has returned an error, but it's not fatal table.insert(cats, 'IPA template errors') mw.addWarning(catLangName) else table.insert(cats, string.format('Pages with %s IPA', catLangName)) end end -- Label local label = args.label if not label then local labelCode = args[3] and args[3]:lower() or langData.defaultLabelCode if labelCode == '' then label = '' else local langText if langData.text then langText = linkLang( langData.text, mw.ustring.match(langName, '^%[%[([^|%]]+)'), args.link ) else langText = mw.ustring.gsub( langName, '^%[%[(([^|]+) languages)%]%]$', '[[%1|%2]]' ) langText = mw.ustring.gsub( langText, ' languages(%]?%]?)$', '%1' ) end if labelCode and data.labels[labelCode] then label = data.labels[labelCode]:format(langText) else label = data.defaultLabel:format(langText) end end end if label and label ~= '' then local span = mw.html.create('span') :addClass('IPA-label') :wikitext(label) if args.small ~= 'no' then span:addClass('IPA-label-small') table.insert(ret, mw.getCurrentFrame():extensionTag({ name = 'templatestyles', args = { src = 'Module:IPA/styles.css' } })) end table.insert(ret, tostring(span) .. ' ') end -- Brackets s = (not isGeneric and langData.format or '&#91;%s&#93;'):format(s) -- Link to key local key = not isGeneric and langData.key or data.defaultKey s = string.format('[[%s|%s]]', key, s) else -- Basic mode s = args[1] if args.lang and args.lang ~= '' then langCode, regionCode, isPrivate = splitTag(args.lang) end if args.cat ~= 'no' then table.insert(cats, 'Pages with plain IPA') end end -- Transcription do local lang = (langCode or 'und') .. '-Latn' if not isPrivate and regionCode then lang = lang .. '-' .. regionCode end lang = lang .. '-fonipa' local span = mw.html.create('span') :addClass('IPA') :addClass(args.class) :attr('lang', lang) -- wrap=all: Do nothing -- wrap=none: Never break -- Otherwise: Break at spaces only if args.wrap ~= 'all' then span:addClass('nowrap') if args.wrap ~= 'none' then s = wrapAtSpacesSafely(s) end end if (not args[2] or args[2] == '') and args.tooltip ~= '' then local tooltip = args.tooltip or 'Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)' span:attr('title', tooltip) end s = tostring(span:wikitext(s)) table.insert(ret, s) end -- Audio local audio = args.audio ~= '' and args.audio or args[4] ~= '' and args[4] if audio then local button = mw.getCurrentFrame():expandTemplate({ title = 'Audio', args = { audio, '' } }) table.insert(ret, ' ' .. button) table.insert(cats, 'Pages including recorded pronunciations') end -- Categories table.insert(ret, renderCats(cats, isDebug)) return table.concat(ret) end function p.main(frame) local args = frame:getParent().args if not args[1] then return '' end for i, v in ipairs(args) do args[i] = mw.text.trim(v) end return p._main(args) end function p.direct(frame) local args = frame.args if not args[1] then return '' end for i, v in ipairs(args) do args[i] = mw.text.trim(v) end return p._main(args) end p[''] = p.direct return p phcnq9r7vohl4joqv46mjx0e82omyvx 828 174222 1383894 1303119 2026-02-18T12:40:40Z en>Nardog 0 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/Kwamikagami|Kwamikagami]] ([[User talk:Kwamikagami|talk]]): Per [[WP:TPEDISPUTE]] 1303118 Scribunto text/plain -- This module contains phoneme data for [[Module:IPAc-en]]. return { -- CONSONANTS { code = "b", label = "b", tooltip = "'b' in 'buy'", }, { code = "d", label = "d", tooltip = "'d' in 'dye'", }, { code = "dj", aliases = {"dy", "dʲ"}, label = "dj", tooltip = "/dj/: 'd' in 'dew'", }, { code = "dʒ", aliases = {"dZ", "ʤ"}, label = "dʒ", tooltip = "/dʒ/: 'j' in 'jam'", }, { code = "ð", aliases = {"D"}, label = "ð", tooltip = "/ð/: 'th' in 'this'", }, { code = "f", label = "f", tooltip = "'f' in 'find'", }, { code = "ɡ", aliases = {"g"}, label = "ɡ", tooltip = "/ɡ/: 'g' in 'guy'", }, { code = "h", label = "h", tooltip = "'h' in 'hi'", }, { code = "hw", aliases = {"ʍ"}, label = "hw", tooltip = "/hw/: 'wh' in 'why'", }, { code = "j", aliases = {"y"}, label = "j", tooltip = "/j/: 'y' in 'yes'", }, { code = "k", label = "k", tooltip = "'k' in 'kind'", }, { code = "l", label = "l", tooltip = "'l' in 'lie'", }, { code = "lj", aliases = {"ly", "lʲ"}, label = "lj", tooltip = "/lj/: 'l' in 'lute'", }, { code = "m", label = "m", tooltip = "'m' in 'my'", }, { code = "n", label = "n", tooltip = "'n' in 'nigh'", }, { code = "nj", aliases = {"ny", "nʲ"}, label = "nj", tooltip = "/nj/: 'n' in 'new'", }, { code = "ŋ", aliases = {"N", "ng"}, label = "ŋ", tooltip = "/ŋ/: 'ng' in 'sing'", }, { code = "p", label = "p", tooltip = "'p' in 'pie'", }, { code = "r", aliases = {"ɹ", "ɻ"}, label = "r", tooltip = "'r' in 'rye'", }, { code = "s", label = "s", tooltip = "'s' in 'sigh'", }, { code = "sj", aliases = {"sy", "sʲ"}, label = "sj", tooltip = "/sj/: 's' in 'consume'", }, { code = "ʃ", aliases = {"S", "sh"}, label = "ʃ", tooltip = "/ʃ/: 'sh' in 'shy'", }, { code = "t", label = "t", tooltip = "'t' in 'tie'", }, { code = "tj", aliases = {"ty", "tʲ"}, label = "tj", tooltip = "/tj/: 't' in 'tune'", }, { code = "tʃ", aliases = {"tS", "ʧ", "ch"}, label = "tʃ", tooltip = "/tʃ/: 'ch' in 'China'", }, { code = "θ", aliases = {"T"}, label = "θ", tooltip = "/θ/: 'th' in 'thigh'", }, { code = "θj", aliases = {"θy", "θʲ"}, label = "θj", tooltip = "/θj/: 'th' in 'enthuse'", }, { code = "v", label = "v", tooltip = "'v' in 'vie'", }, { code = "w", label = "w", tooltip = "'w' in 'wind'", }, { code = "z", label = "z", tooltip = "'z' in 'zoom'", }, { code = "zj", aliases = {"zy", "zʲ"}, label = "zj", tooltip = "/zj/: 'Z' in 'Zeus'", }, { code = "ʒ", aliases = {"Z", "zh"}, label = "ʒ", tooltip = "/ʒ/: 's' in 'pleasure'", }, -- VOWELS { code = "ɑː", aliases = {"A:", "ɑ:", "aː", "a:"}, label = "ɑː", tooltip = "/ɑː/: 'a' in 'father'", }, { code = "ɑːr", aliases = {"ɑɹ", "aːr", "a:r", "ɑ:r", "ɑr"}, label = "ɑːr", tooltip = "/ɑːr/: 'ar' in 'far'", }, { code = "ɒ", aliases = {"Q"}, label = "ɒ", tooltip = "/ɒ/: 'o' in 'body'", }, { code = "ɒr", aliases = {"Qr"}, label = "ɒr", tooltip = "/ɒr/: 'or' in 'moral'", }, { code = "æ", aliases = {"ae", "{"}, label = "æ", tooltip = "/æ/: 'a' in 'bad'", }, { code = "ær", aliases = {"aer", "&r", "æɹ"}, label = "ær", tooltip = "/ær/: 'arr' in 'marry'", }, { code = "aɪ", aliases = {"ai", "aI"}, label = "aɪ", tooltip = "/aɪ/: 'i' in 'tide'", }, { code = "aɪər", aliases = {"aɪr", "aIr", "aɪə"}, label = "aɪər", tooltip = "/aɪər/: 'ire' in 'fire'", }, { code = "aʊ", aliases = {"au", "aU"}, label = "aʊ", tooltip = "/aʊ/: 'ou' in 'mouth'", }, { code = "aʊər", aliases = {"aʊr", "aUr", "aʊə", "aur"}, label = "aʊər", tooltip = "/aʊər/: 'our' in 'hour'", }, { code = "ɛ", aliases = {"E"}, label = "ɛ", tooltip = "/ɛ/: 'e' in 'dress'", }, { code = "ɛr", aliases = {"Er"}, label = "ɛr", tooltip = "/ɛr/: 'err' in 'merry'", }, { code = "eɪ", aliases = {"ei", "eI", "eː", "e:"}, label = "eɪ", tooltip = "/eɪ/: 'a' in 'face'", }, { code = "ɛər", aliases = {"eir", "eIr", "e@r", "E@r", "ɛɪɹ", "eɪr", "eːr", "e:r", "ɛəɹ", "ɛə", "ɛːr", "ɛ:r", "ɛː", "ɛ:", "E:", "E:r"}, label = "ɛər", tooltip = "/ɛər/: 'are' in 'bare'", }, { code = "ɛəˈr", aliases = {"ɛə'r", "eəˈr", "eə'r", "e@'r", "E@'r", "ɛːˈr", "E:'r"}, label = "ɛəˈr", tooltip = "/ɛəˈr/: 'ere' in 'thereof'", }, { code = "ɛəˌr", aliases = {"ɛə,r", "eəˌr", "eə,r", "E@,r", "E@%r", "e@,r", "e@%r", "ɛːˌr", "E:,r", "E:%r"}, label = "ɛəˌr", tooltip = "/ɛəˌr/: 'ere' in 'thereof'", }, { code = "ɪ", aliases = {"I", "ᵻ"}, label = "ɪ", tooltip = "/ɪ/: 'i' in 'kit'", }, { code = "ɪr", label = "ɪr", tooltip = "/ɪr/: 'irr' in 'mirror'", }, { code = "iː", aliases = {"i:"}, label = "iː", tooltip = "/iː/: 'ee' in 'fleece'", }, { code = "ɪər", aliases = {"i:r", "iːr", "I@r", "i@r", "ɪəɹ", "iːɹ", "ɪə"}, label = "ɪər", tooltip = "/ɪər/: 'ear' in 'near'", }, { code = "ɪəˈr", aliases = {"ɪə'r", "I@'r"}, label = "ɪəˈr", tooltip = "/ɪəˈr/: 'er' in 'spheroidal'", }, { code = "ɪəˌr", aliases = {"ɪə,r", "I@,r", "I@%r"}, label = "ɪəˌr", tooltip = "/ɪəˌr/: 'er' in 'spheroidal'", }, { code = "oʊ", aliases = {"o:", "oː", "ou", "oU", "@u", "@U", "əʊ", "əu", "oʊ-"}, label = "oʊ", tooltip = "/oʊ/: 'o' in 'code'", }, { code = "ɔː", aliases = {"O", "O:", "ɔ:", "ɒː", "Q:"}, label = "ɔː", tooltip = "/ɔː/: 'au' in 'fraud'", }, { code = "ɔːr", aliases = {"Or", "ɔɹ", "ɔ(r)", "ɔr", "ɔər", "oUr", "ɔəɹ", "ɔʊɹ", "oʊɹ", "oʊr", "oːr", "o:r", "ɔə", "ɔə(r)"}, label = "ɔːr", tooltip = "/ɔːr/: 'ar' in 'war'", }, { code = "ɔɪ", aliases = {"oj", "ɔj", "oi", "oɪ", "ɔi", "OI", "oy"}, label = "ɔɪ", tooltip = "/ɔɪ/: 'oi' in 'choice'", }, { code = "ɔɪər", aliases = {"ɔɪr", "oyr", "ɔɪə"}, label = "ɔɪər", tooltip = "/ɔɪər/: 'oir' in 'coir'", }, { code = "ʊ", aliases = {"U", "ᵿ"}, label = "ʊ", tooltip = "/ʊ/: 'u' in 'push'", }, { code = "ʊr", aliases = {"Ur"}, label = "ʊr", tooltip = "/ʊr/: 'our' in 'courier'", }, { code = "uː", aliases = {"u:"}, label = "uː", tooltip = "/uː/: 'oo' in 'goose'", }, { code = "ʊər", aliases = {"u:r", "uːr", "u@r", "U@r", "ʊəɹ", "ʊə"}, label = "ʊər", tooltip = "/ʊər/: 'our' in 'tour'", }, { code = "ʊəˈr", aliases = {"ʊə'r", "U@'r"}, label = "ʊəˈr", tooltip = "/ʊəˈr/: 'ur' in 'plurality'", }, { code = "ʊəˌr", aliases = {"ʊə,r", "U@,r", "U@%r"}, label = "ʊəˌr", tooltip = "/ʊəˌr/: 'ur' in 'plurality'", }, { code = "ʌ", aliases = {"V"}, label = "ʌ", tooltip = "/ʌ/: 'u' in 'cut'", }, { code = "ʌr", aliases = {"Vr", "ʌɹ"}, label = "ʌr", tooltip = "/ʌr/: 'urr' in 'hurry'", }, { code = "ɜːr", aliases = {"ɝː", "ɝ", "3r", "3:r", "əːr", "@:r", "ɜɹ", "ɜ(r)", "ɜr"}, label = "ɜːr", tooltip = "/ɜːr/: 'ur' in 'fur'", }, { code = "ə", aliases = {"@"}, label = "ə", tooltip = "/ə/: 'a' in 'about'", }, -- SYLLABIC CONSONANTS { code = "ər", aliases = {"ɚ", "@r", "əɹ", "ə(r)"}, label = "ər", tooltip = "/ər/: 'er' in 'letter'", }, { code = "əl", aliases = {"@l", "ᵊl", "l̩"}, label = "əl", tooltip = "/əl/: 'le' in 'bottle'", }, { code = "ən", aliases = {"@n", "ᵊn", "n̩"}, label = "ən", tooltip = "/ən/: 'on' in 'button'", }, { code = "əm", aliases = {"@m", "ᵊm", "m̩"}, label = "əm", tooltip = "/əm/: 'm' in 'rhythm'", }, -- ARCHIPHONEMES { code = "i", label = "i", tooltip = "/i/: 'y' in 'happy'", }, { code = "u", label = "u", tooltip = "/u/: 'u' in 'influence'", }, -- MARGINAL SEGMENTS { code = "x", label = "x", aliases = {"kh"}, tooltip = "/x/: 'ch' in 'loch'", }, { code = "ʔ", aliases = {"?"}, label = "ʔ", tooltip = "/ʔ/: the catch in 'uh-oh'", }, { code = "ɒ̃", aliases = {"ɑ̃", "ɒ~", "ɑ~", "Q~"}, label = "ɒ̃", tooltip = "/ɒ̃/: nasal 'an' in 'vin blanc'", }, { code = "æ̃", aliases = {"ae~", "{~", "ã", "a~"}, label = "æ̃", tooltip = "/æ̃/: nasal 'in' in 'vin blanc'", }, { code = "ɜː", aliases = {"3", "3:", "ɜ:", "ɜ", "əː", "@:"}, label = "ɜː", tooltip = "/ɜː/: r-less 'ur' in 'nurse'", }, -- SUPRASEGMENTALS { code = "ˈ", aliases = {"'", '"'}, label = "ˈ", tooltip = "/ˈ/: primary stress follows", }, { code = "ˌ", aliases = {",", "%"}, label = "ˌ", tooltip = "/ˌ/: secondary stress follows", }, { code = ".", aliases = {"·"}, label = ".", tooltip = "/./: syllable break", }, { code = "#", label = "#", tooltip = "/#/: morpheme break", }, { code = "!", label = "&#124;", tooltip = "/|/: prosodic break (minor)", }, { code = "!!", aliases = {"‖"}, label = "‖", tooltip = "/‖/: prosodic break (major)", }, -- SEPARATORS -- Tables without tooltip text are used as word separators. In addition to -- not having any tooltip text in the template output, they are not -- underlined. { code = "_", label = "<span class=\"wrap\"> </span>", }, { code = "nbsp", aliases = {"&nbsp;"}, label = " ", }, { code = ",_", label = ",<span class=\"wrap\"> </span>", }, { code = "-", aliases = {"–"}, label = "-", }, { code = "(", label = "(", }, { code = ")", label = ")", }, -- This is useful for highly variable words in place names, which are not -- important to transcribe. { code = "...", label = "&thinsp;...<span class=\"wrap\">&thinsp;</span>", }, -- Obsolete combinations, kept for compatibility { code = "juː", label = "juː", tooltip = "/juː/: 'u' in 'cute'", }, { code = "jʊər", label = "jʊər", tooltip = "/jʊər/: 'ure' in 'cure'", }, } rrm0atjuiucipgueuaoozhqg94awcpv 1383895 1383894 2026-08-22T15:37:11Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:IPAc-en/phonemes]] 1303118 Scribunto text/plain -- This module contains phoneme data for [[Module:IPAc-en]]. return { -- CONSONANTS { code = "b", label = "b", tooltip = "'b' in 'buy'", }, { code = "d", label = "d", tooltip = "'d' in 'dye'", }, { code = "dj", aliases = {"dy", "dʲ"}, label = "dj", tooltip = "/dj/: 'd' in 'dew'", }, { code = "dʒ", aliases = {"dZ", "ʤ"}, label = "dʒ", tooltip = "/dʒ/: 'j' in 'jam'", }, { code = "ð", aliases = {"D"}, label = "ð", tooltip = "/ð/: 'th' in 'this'", }, { code = "f", label = "f", tooltip = "'f' in 'find'", }, { code = "ɡ", aliases = {"g"}, label = "ɡ", tooltip = "/ɡ/: 'g' in 'guy'", }, { code = "h", label = "h", tooltip = "'h' in 'hi'", }, { code = "hw", aliases = {"ʍ"}, label = "hw", tooltip = "/hw/: 'wh' in 'why'", }, { code = "j", aliases = {"y"}, label = "j", tooltip = "/j/: 'y' in 'yes'", }, { code = "k", label = "k", tooltip = "'k' in 'kind'", }, { code = "l", label = "l", tooltip = "'l' in 'lie'", }, { code = "lj", aliases = {"ly", "lʲ"}, label = "lj", tooltip = "/lj/: 'l' in 'lute'", }, { code = "m", label = "m", tooltip = "'m' in 'my'", }, { code = "n", label = "n", tooltip = "'n' in 'nigh'", }, { code = "nj", aliases = {"ny", "nʲ"}, label = "nj", tooltip = "/nj/: 'n' in 'new'", }, { code = "ŋ", aliases = {"N", "ng"}, label = "ŋ", tooltip = "/ŋ/: 'ng' in 'sing'", }, { code = "p", label = "p", tooltip = "'p' in 'pie'", }, { code = "r", aliases = {"ɹ", "ɻ"}, label = "r", tooltip = "'r' in 'rye'", }, { code = "s", label = "s", tooltip = "'s' in 'sigh'", }, { code = "sj", aliases = {"sy", "sʲ"}, label = "sj", tooltip = "/sj/: 's' in 'consume'", }, { code = "ʃ", aliases = {"S", "sh"}, label = "ʃ", tooltip = "/ʃ/: 'sh' in 'shy'", }, { code = "t", label = "t", tooltip = "'t' in 'tie'", }, { code = "tj", aliases = {"ty", "tʲ"}, label = "tj", tooltip = "/tj/: 't' in 'tune'", }, { code = "tʃ", aliases = {"tS", "ʧ", "ch"}, label = "tʃ", tooltip = "/tʃ/: 'ch' in 'China'", }, { code = "θ", aliases = {"T"}, label = "θ", tooltip = "/θ/: 'th' in 'thigh'", }, { code = "θj", aliases = {"θy", "θʲ"}, label = "θj", tooltip = "/θj/: 'th' in 'enthuse'", }, { code = "v", label = "v", tooltip = "'v' in 'vie'", }, { code = "w", label = "w", tooltip = "'w' in 'wind'", }, { code = "z", label = "z", tooltip = "'z' in 'zoom'", }, { code = "zj", aliases = {"zy", "zʲ"}, label = "zj", tooltip = "/zj/: 'Z' in 'Zeus'", }, { code = "ʒ", aliases = {"Z", "zh"}, label = "ʒ", tooltip = "/ʒ/: 's' in 'pleasure'", }, -- VOWELS { code = "ɑː", aliases = {"A:", "ɑ:", "aː", "a:"}, label = "ɑː", tooltip = "/ɑː/: 'a' in 'father'", }, { code = "ɑːr", aliases = {"ɑɹ", "aːr", "a:r", "ɑ:r", "ɑr"}, label = "ɑːr", tooltip = "/ɑːr/: 'ar' in 'far'", }, { code = "ɒ", aliases = {"Q"}, label = "ɒ", tooltip = "/ɒ/: 'o' in 'body'", }, { code = "ɒr", aliases = {"Qr"}, label = "ɒr", tooltip = "/ɒr/: 'or' in 'moral'", }, { code = "æ", aliases = {"ae", "{"}, label = "æ", tooltip = "/æ/: 'a' in 'bad'", }, { code = "ær", aliases = {"aer", "&r", "æɹ"}, label = "ær", tooltip = "/ær/: 'arr' in 'marry'", }, { code = "aɪ", aliases = {"ai", "aI"}, label = "aɪ", tooltip = "/aɪ/: 'i' in 'tide'", }, { code = "aɪər", aliases = {"aɪr", "aIr", "aɪə"}, label = "aɪər", tooltip = "/aɪər/: 'ire' in 'fire'", }, { code = "aʊ", aliases = {"au", "aU"}, label = "aʊ", tooltip = "/aʊ/: 'ou' in 'mouth'", }, { code = "aʊər", aliases = {"aʊr", "aUr", "aʊə", "aur"}, label = "aʊər", tooltip = "/aʊər/: 'our' in 'hour'", }, { code = "ɛ", aliases = {"E"}, label = "ɛ", tooltip = "/ɛ/: 'e' in 'dress'", }, { code = "ɛr", aliases = {"Er"}, label = "ɛr", tooltip = "/ɛr/: 'err' in 'merry'", }, { code = "eɪ", aliases = {"ei", "eI", "eː", "e:"}, label = "eɪ", tooltip = "/eɪ/: 'a' in 'face'", }, { code = "ɛər", aliases = {"eir", "eIr", "e@r", "E@r", "ɛɪɹ", "eɪr", "eːr", "e:r", "ɛəɹ", "ɛə", "ɛːr", "ɛ:r", "ɛː", "ɛ:", "E:", "E:r"}, label = "ɛər", tooltip = "/ɛər/: 'are' in 'bare'", }, { code = "ɛəˈr", aliases = {"ɛə'r", "eəˈr", "eə'r", "e@'r", "E@'r", "ɛːˈr", "E:'r"}, label = "ɛəˈr", tooltip = "/ɛəˈr/: 'ere' in 'thereof'", }, { code = "ɛəˌr", aliases = {"ɛə,r", "eəˌr", "eə,r", "E@,r", "E@%r", "e@,r", "e@%r", "ɛːˌr", "E:,r", "E:%r"}, label = "ɛəˌr", tooltip = "/ɛəˌr/: 'ere' in 'thereof'", }, { code = "ɪ", aliases = {"I", "ᵻ"}, label = "ɪ", tooltip = "/ɪ/: 'i' in 'kit'", }, { code = "ɪr", label = "ɪr", tooltip = "/ɪr/: 'irr' in 'mirror'", }, { code = "iː", aliases = {"i:"}, label = "iː", tooltip = "/iː/: 'ee' in 'fleece'", }, { code = "ɪər", aliases = {"i:r", "iːr", "I@r", "i@r", "ɪəɹ", "iːɹ", "ɪə"}, label = "ɪər", tooltip = "/ɪər/: 'ear' in 'near'", }, { code = "ɪəˈr", aliases = {"ɪə'r", "I@'r"}, label = "ɪəˈr", tooltip = "/ɪəˈr/: 'er' in 'spheroidal'", }, { code = "ɪəˌr", aliases = {"ɪə,r", "I@,r", "I@%r"}, label = "ɪəˌr", tooltip = "/ɪəˌr/: 'er' in 'spheroidal'", }, { code = "oʊ", aliases = {"o:", "oː", "ou", "oU", "@u", "@U", "əʊ", "əu", "oʊ-"}, label = "oʊ", tooltip = "/oʊ/: 'o' in 'code'", }, { code = "ɔː", aliases = {"O", "O:", "ɔ:", "ɒː", "Q:"}, label = "ɔː", tooltip = "/ɔː/: 'au' in 'fraud'", }, { code = "ɔːr", aliases = {"Or", "ɔɹ", "ɔ(r)", "ɔr", "ɔər", "oUr", "ɔəɹ", "ɔʊɹ", "oʊɹ", "oʊr", "oːr", "o:r", "ɔə", "ɔə(r)"}, label = "ɔːr", tooltip = "/ɔːr/: 'ar' in 'war'", }, { code = "ɔɪ", aliases = {"oj", "ɔj", "oi", "oɪ", "ɔi", "OI", "oy"}, label = "ɔɪ", tooltip = "/ɔɪ/: 'oi' in 'choice'", }, { code = "ɔɪər", aliases = {"ɔɪr", "oyr", "ɔɪə"}, label = "ɔɪər", tooltip = "/ɔɪər/: 'oir' in 'coir'", }, { code = "ʊ", aliases = {"U", "ᵿ"}, label = "ʊ", tooltip = "/ʊ/: 'u' in 'push'", }, { code = "ʊr", aliases = {"Ur"}, label = "ʊr", tooltip = "/ʊr/: 'our' in 'courier'", }, { code = "uː", aliases = {"u:"}, label = "uː", tooltip = "/uː/: 'oo' in 'goose'", }, { code = "ʊər", aliases = {"u:r", "uːr", "u@r", "U@r", "ʊəɹ", "ʊə"}, label = "ʊər", tooltip = "/ʊər/: 'our' in 'tour'", }, { code = "ʊəˈr", aliases = {"ʊə'r", "U@'r"}, label = "ʊəˈr", tooltip = "/ʊəˈr/: 'ur' in 'plurality'", }, { code = "ʊəˌr", aliases = {"ʊə,r", "U@,r", "U@%r"}, label = "ʊəˌr", tooltip = "/ʊəˌr/: 'ur' in 'plurality'", }, { code = "ʌ", aliases = {"V"}, label = "ʌ", tooltip = "/ʌ/: 'u' in 'cut'", }, { code = "ʌr", aliases = {"Vr", "ʌɹ"}, label = "ʌr", tooltip = "/ʌr/: 'urr' in 'hurry'", }, { code = "ɜːr", aliases = {"ɝː", "ɝ", "3r", "3:r", "əːr", "@:r", "ɜɹ", "ɜ(r)", "ɜr"}, label = "ɜːr", tooltip = "/ɜːr/: 'ur' in 'fur'", }, { code = "ə", aliases = {"@"}, label = "ə", tooltip = "/ə/: 'a' in 'about'", }, -- SYLLABIC CONSONANTS { code = "ər", aliases = {"ɚ", "@r", "əɹ", "ə(r)"}, label = "ər", tooltip = "/ər/: 'er' in 'letter'", }, { code = "əl", aliases = {"@l", "ᵊl", "l̩"}, label = "əl", tooltip = "/əl/: 'le' in 'bottle'", }, { code = "ən", aliases = {"@n", "ᵊn", "n̩"}, label = "ən", tooltip = "/ən/: 'on' in 'button'", }, { code = "əm", aliases = {"@m", "ᵊm", "m̩"}, label = "əm", tooltip = "/əm/: 'm' in 'rhythm'", }, -- ARCHIPHONEMES { code = "i", label = "i", tooltip = "/i/: 'y' in 'happy'", }, { code = "u", label = "u", tooltip = "/u/: 'u' in 'influence'", }, -- MARGINAL SEGMENTS { code = "x", label = "x", aliases = {"kh"}, tooltip = "/x/: 'ch' in 'loch'", }, { code = "ʔ", aliases = {"?"}, label = "ʔ", tooltip = "/ʔ/: the catch in 'uh-oh'", }, { code = "ɒ̃", aliases = {"ɑ̃", "ɒ~", "ɑ~", "Q~"}, label = "ɒ̃", tooltip = "/ɒ̃/: nasal 'an' in 'vin blanc'", }, { code = "æ̃", aliases = {"ae~", "{~", "ã", "a~"}, label = "æ̃", tooltip = "/æ̃/: nasal 'in' in 'vin blanc'", }, { code = "ɜː", aliases = {"3", "3:", "ɜ:", "ɜ", "əː", "@:"}, label = "ɜː", tooltip = "/ɜː/: r-less 'ur' in 'nurse'", }, -- SUPRASEGMENTALS { code = "ˈ", aliases = {"'", '"'}, label = "ˈ", tooltip = "/ˈ/: primary stress follows", }, { code = "ˌ", aliases = {",", "%"}, label = "ˌ", tooltip = "/ˌ/: secondary stress follows", }, { code = ".", aliases = {"·"}, label = ".", tooltip = "/./: syllable break", }, { code = "#", label = "#", tooltip = "/#/: morpheme break", }, { code = "!", label = "&#124;", tooltip = "/|/: prosodic break (minor)", }, { code = "!!", aliases = {"‖"}, label = "‖", tooltip = "/‖/: prosodic break (major)", }, -- SEPARATORS -- Tables without tooltip text are used as word separators. In addition to -- not having any tooltip text in the template output, they are not -- underlined. { code = "_", label = "<span class=\"wrap\"> </span>", }, { code = "nbsp", aliases = {"&nbsp;"}, label = " ", }, { code = ",_", label = ",<span class=\"wrap\"> </span>", }, { code = "-", aliases = {"–"}, label = "-", }, { code = "(", label = "(", }, { code = ")", label = ")", }, -- This is useful for highly variable words in place names, which are not -- important to transcribe. { code = "...", label = "&thinsp;...<span class=\"wrap\">&thinsp;</span>", }, -- Obsolete combinations, kept for compatibility { code = "juː", label = "juː", tooltip = "/juː/: 'u' in 'cute'", }, { code = "jʊər", label = "jʊər", tooltip = "/jʊər/: 'ure' in 'cure'", }, } rrm0atjuiucipgueuaoozhqg94awcpv 0 174339 1383994 1378413 2026-08-23T06:12:27Z ~2026-46127-97 101299 /* ಗುನಗಾ ವರ್ಗೀಕರಣ */ 1383994 wikitext text/x-wiki '''ಗುನಗ''' (Gunaga) ಎಂಬುದು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಮುದಾಯ. ಇವರು ಕರಾವಳಿಯ ಬಹುತೇಕ ಗ್ರಾಮದೇವತೆಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆರಾಧಕರು (ಅರ್ಚಕರು) ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ '[[ಬಂಡಿಹಬ್ಬ]]'ದ ಪ್ರಧಾನ ರೂವಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಲತಃ [[ಹಿಂದೂ]]-[[ಕುಂಬಾರ]] ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಇವರನ್ನು, ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇವರು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪೌರೋಹಿತ್ಯ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಾಂಗವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಗುನಗ, ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ (೨೦೨೬). ''ಬಂಡಿ ಹಬ್ಬ: ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಾತ್ರೆಯೊಂದರ ಅನಾವರಣ''.</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ಹರಡುವಿಕೆ == ಗುನಗರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಕಾರವಾರ]]ದಿಂದ [[ಹೊನ್ನಾವರ]]ದವರೆಗಿನ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಬಂಡಿಹಬ್ಬ]]ವೂ ಇದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮದೇವತೆಯ ಅರ್ಚಕರಾಗಿರುವ [[ಹಾಲಕ್ಕಿ ಒಕ್ಕಲಿಗ]], [[ನಾಮಧಾರಿ]], [[ಕೋಮಾರಪಂಥ]] ಮತ್ತು [[ಜೈನ]] ಮನೆತನಗಳೂ ಸಹ ತಮ್ಮನ್ನು "ಗುನಗರು" ಎಂದೇ ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. == ಪದದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ == 'ಗುನಗ' ಪದದ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಿಧ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ: * '''ಗೌರೀಶ ಕಾಯ್ಕಿಣಿಯವರ ವಾದ:''' 'ಗುನಿ' ಎಂದರೆ ಗುಂಗು ಅಥವಾ ಅಮಲು. ಅಮ್ಮನವರ ಪೂಜಾರಿ ಕಳಸ ಹೊತ್ತಾಗ ಆವೇಶದಲ್ಲಿ 'ಗುನಗುತ್ತಾ-ಗೊಣಗುತ್ತಾ' ಇರುವುದರಿಂದ 'ಗುನಗ'ನಾದ.<ref>ಕಾಯ್ಕಿಣಿ, ಗೌರೀಶ. ''ಗೋಕರ್ಣ ಮಂಡಲದ ಹಿರಿ-ಕಿರಿ ದೇವತೆಗಳು''.</ref> * '''ಗುಂ-ಗುಂಗಾ ವಾದ:''' 'ಗುಂ' ಎಂಬ ಧ್ವನಿಯು [[ಅನಿಮಿಸಮ್|ಸರ್ವಾತ್ಮವಾದ]], [[ಶಮನಿಸಮ್|ಮಾಂತ್ರಿಕತೆ]] ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಆದಿಮ ಧ್ವನಿ. ಡಾ. ಕೆ.ಎಂ. ಮೇತ್ರಿ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.<ref>ಮೇತ್ರಿ, ಡಾ. ಕೆ.ಎಂ. (ಬಂಡಿಹಬ್ಬ: ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಾತ್ರೆಯೊಂದರ ಅನಾವರಣ ಕೃತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ).</ref> * '''ಗುಣಗಾನ:''' ದೇವರ ಗುಣಗಾನದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗಿರುವುದರಿಂದ- ನೀಲಪ್ಪ ಗುನಗ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಜೈನ ಧರ್ಮದ 'ಗುಣಕರ್ಮ', 'ಗುಣವರ್ಮ' ಹೆಸರುಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಡಾ. ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಗಾಂವಕಾರರು 'ಆಧಾರರಹಿತ'ವೆಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಗಾಂವಕಾರ, ಡಾ. ದತ್ತಾತ್ರೇಯ. ''ಬಂಡಿಹಬ್ಬ: ಒಂದು ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನ''.</ref> == ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಮೂಲ == ೧೮೮೩ರ ''ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಆಫ್ ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ''ಯಲ್ಲಿ "ಗುನಗರು" ಮತ್ತು "ಬಂಡಿಹಬ್ಬ" ಶಬ್ದಗಳು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದಾಖಲಾಗಿವೆ.<ref>Gazetteer of Bombay Presidency (Vol. 15, Part 1). (1883).</ref> [[ವೇಂಗಿ ಚಾಲುಕ್ಯ]] ವಂಶದ 'ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ'ನಿಗೂ "ಗುನಗ" ಬಿರುದಿತ್ತು. [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರ ಆಗಮನಕ್ಕಿಂತ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದ 'ಅಧಿಕೃತ ಪುರೋಹಿತ ವರ್ಗ'ವಾಗಿದ್ದ ಗುನಗರು, ಮಾಂತ್ರಿಕರು, ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೂದ್ರರ ಮರಣೋತ್ತರ 'ಶ್ರಾದ್ಧ ಕ್ರಿಯೆ'ಯನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>Gazetteer of Bombay Presidency (Vol. 15, Part 1). (1883). pp 271.</ref> == ಶಕ್ತಿ ದೇವತೆ 'ಕುಂಬಾರಕುಂಠಿ' == [[ಕಾರವಾರ]]-[[ಅಂಕೋಲಾ]] ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗುನಗರು 'ಕುಂಬಾರಕುಂಠಿ'ಯನ್ನು ಮನೆತನದ ಶಕ್ತಿ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>Gazetteer of Bombay Presidency (Vol. 15, Part 1). (1883, p 146).</ref> ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸತೀಶ ಧುಮೆಯವರ ಪ್ರಕಾರ, [[ಛೋಟಾ ನಾಗ್ಪುರ]]ದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ '[[ಮುಂಡಾ]]' ಬುಡಕಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ 'ಕುಂಠಿ' ದೇವತೆಯೇ ಇದಾಗಿರಬಹುದು.<ref>Dhume, Anant Ramkrishna. ''The Cultural History of Goa from 10,000 BC - 1352 AD''.</ref> == ಬಂಡಿಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಗುನಗನ ಪಾತ್ರ == [[ಬಂಡಿಹಬ್ಬ]]ದಲ್ಲಿ ಕಳಸ ಹೊರುವ ಗುನಗನ ಆಯ್ಕೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ: * '''ವೈವಾಹಿಕ ನಿಯಮ:''' ಕಳಸ ಹೊರುವವನು ವಿವಾಹಿತನಾಗಿರಲೇಬೇಕು. * '''ಆಯ್ಕೆ:''' ಕುಟುಂಬ, ಸಮಾಜ, ಮತ್ತು ದೇವಿಯ ಸಮ್ಮತಿ ಪಡೆದ ನಂತರವೇ ಆಯ್ಕೆ. * '''ಪನ್ನೆ:''' ಕ್ಷೌರಿಕನಿಂದ ಗಡ್ಡ-ಕೂದಲು ತೆಗೆಸುವುದು. ನಂತರ ಶ್ರೀಗಂಧ ಲೇಪನ ಮತ್ತು 'ಅಂಗಾರಾರತಿ' (ಸಾಂಬ್ರಾಣಿ ಧೂಪ). == ವೇಷಭೂಷಣ ಮತ್ತು ವ್ರತಗಳು == * '''ವೇಷ:''' ಪಟ್ಟೆ ಪೀತಾಂಬರ, ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ೨೦ ಅಡಿ ಬಟ್ಟೆಯ ಪಟ್ಟಿ, ಖಂಜೂರ್ (ಚೂರಿ) ಮತ್ತು ಕಿರುಕಟ್ಟಿಗೆ. * '''ಮುಖಸುತ್ತ:''' ೧೮ ಮೊಳದ ೨-೩ ಪೀತಾಂಬರಗಳ ಬೃಹತ್ ಪೇಟ. ಧರಿಸಿರುವಾಗ ಮೌನವ್ರತ (ದೈವದ ನುಡಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ). * '''ಕಠಿಣ ವ್ರತಗಳು:''' ೧೨ ದಿನ ಬರಿಗಾಲು, ಹೊಲಿದ ಬಟ್ಟೆ ನಿಷೇಧ, ತಲೆ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ (ಮುಖಸುತ್ತ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ). ದೇವಾಲಯದಲ್ಲೇ ಉಳಿದು ಸ್ವಯಂ ಅಡುಗೆ, ಪತ್ನಿಯ ಮುಖ ನೋಡಲು ನಿಷೇಧ, ಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ನಿಷೇಧ. * '''ಜಾಗತಿಕ ಸಾಮ್ಯತೆ:''' ಈ ಆಚರಣೆಯು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ "ಇಂಟಿಚಿಯಮಾ" (Intichiuma) ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.<ref>Eliade, Mircea. (1959). ''The Sacred and the Profane''. pp 85-86.</ref> == ಪ್ರಾಣಾಪಾಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಕಠೋರ ಪದ್ಧತಿ == ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಕಳಸ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದರೆ, ಗುನಗನು ತನ್ನ 'ಖಂಜೂರು' (ಚೂರಿ)ಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ತಿವಿದುಕೊಂಡು ಪ್ರಾಣಬಿಡಬೇಕು. ಈ ಆತಂಕದಲ್ಲಿ ಗುನಗನ ಹೆಂಡತಿ ತನ್ನ 'ಮೂಗುತಿ'ಯನ್ನು ತೆಗೆದು ದೇವಿಯ ಪೀಠದ ಮೇಲಿರಿಸಿ "ನನ್ನ ಮಾಂಗಲ್ಯ ಕಾಪಾಡು" ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪದ್ಧತಿ ಅಂಕೋಲಾ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. == ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ == ಗುನಗರು 'ಜೀವಂತ ಕೊಂಡಿಗಳು' (Living Links)- ಕರಾವಳಿ ಮಣ್ಣಿನ ಆದಿಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಟ್ಟಿರುವವರು. ಅವೈದಿಕ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ 'ನಿಂತುಕೊಂಡೇ' ಪೂಜೆ, ಹಾಲಿಗಿಂತ 'ಎಣ್ಣೆಯ ಸ್ನಾನ'ಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಬದಲು ಗ್ರಾಮ್ಯ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ದೇವರೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ('ಹೇಳಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು'). ಇವರು ಮಿಶ್ರಾಹಾರಿಗಳು. == ಗುನಗಾ ವರ್ಗೀಕರಣ == ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ '''ಗುಣಗಾ/ಗುನಗಾ''' ಎಂಬುದು: # '''ಜೈನ ಗುನಗರು:''' ಕುಮಟಾ ತಾಲೂಕಿನ ಹೆಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಕುಟುಂಬಗಳು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು. ಅರ್ಚಕರು. # '''ಗುನಗ ಜಾತಿಯ ಹಿಂದೂ ಗುನಗರು:''' ಕುಮಟಾ, ಹೊನ್ನಾವರ, ಅಂಕೋಲಾ, ಕಾರವಾರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅರ್ಚಕತನ + ಕುಂಬಾರಿಕೆ. ಮಿಶ್ರಾಹಾರಿಗಳು. ೫೦+ ಗ್ರಾಮಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಅರ್ಚಕರು. # '''ಉಪನಾಮ ಮಾತ್ರ ಗುನಗಾ:''' ಬೇರೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅರ್ಚಕತನ ಪಡೆದವರು. ಜನಪದ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆ. ಸರ್ಕಾರವು ೧೯೯೪ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೭ರಂದು ಗುನಗಾ ಜಾತಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಧಿಸೂಚಿಸಿದೆ. == ಆಧಾರ ಗ್ರಂಥಗಳು == * Gazetteer of Bombay Presidency (Vol. 15, Part 1). (1883). * ಕಾಯ್ಕಿಣಿ, ಗೌರೀಶ. ''ಗೋಕರ್ಣ ಮಂಡಲದ ಹಿರಿ-ಕಿರಿ ದೇವತೆಗಳು''. * ಗಾಂವಕಾರ, ಡಾ. ದತ್ತಾತ್ರೇಯ. ''ಬಂಡಿಹಬ್ಬ: ಒಂದು ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನ''. * Eliade, Mircea. (1959). ''The Sacred and the Profane''. * Dhume, Anant Ramkrishna. ''The Cultural History of Goa from 10,000 BC - 1352 AD''. {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಾಂಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ]] ajxsegvy63zijnes0pkzlmbftxbosgd 10 175744 1383888 1314061 2026-07-16T14:07:06Z en>The Grid 0 remove deleted template 1383888 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Graph, chart and plot formatting and function templates |title=[[:Category:Chart, diagram and graph formatting and function templates|Graph, chart and plot templates]] |state = {{{state<includeonly>|expanded</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group10 = General |list10 = * {{tl|Chart}} * {{tl|ChartDirect}} |group20 = Bar |list20 = {{navbox|subgroup |group1 = |list1 = * {{tl|Bar chart}} * {{tl|Bar box}} * [[Module:Bar]] |group2 = Stacked |list2 = * {{tl|Bar stacked}} * {{tl|Brick chart}} * {{tl|Data bars}} * {{tl|Stacked bar}} }} |group40 = [[Scatter plot]] |list40 = * {{tl|Dot chart}} |group50 = [[Pie chart]] |list50 = * {{tl|Pie chart}} |group60 = Tree |list60 = * {{tl|Tree chart}} * {{tl|Ahnentafel}} * {{tl|Clade}} |group70 = Color legends |list70 = * {{tl|Legend}} * {{tl|Legend-line}} * {{tl|BrewerColorLegends}} |group80 = Maps |list80 = * {{tl|Choropleth map}} * {{tl|Location map}} * {{tl|Location map many}} |group90 = Deprecated |list90 = * [[Module:Chart]] }}{{Template other |<includeonly>{{sandbox other||{{#ifeq: {{{cat|yes}}}|yes|[[Category:Chart, diagram and graph formatting and function templates]]|}} }}</includeonly>}}<noinclude> {{Navbox documentation}} [[Category:Chart, diagram and graph formatting and function templates| ]] </noinclude> gqkwolw6keyl6ngcylyxxy53h9j8mxs 1383889 1383888 2026-08-22T15:29:11Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Graph,_chart_and_plot_formatting_and_function_templates]] 1383888 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Graph, chart and plot formatting and function templates |title=[[:Category:Chart, diagram and graph formatting and function templates|Graph, chart and plot templates]] |state = {{{state<includeonly>|expanded</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group10 = General |list10 = * {{tl|Chart}} * {{tl|ChartDirect}} |group20 = Bar |list20 = {{navbox|subgroup |group1 = |list1 = * {{tl|Bar chart}} * {{tl|Bar box}} * [[Module:Bar]] |group2 = Stacked |list2 = * {{tl|Bar stacked}} * {{tl|Brick chart}} * {{tl|Data bars}} * {{tl|Stacked bar}} }} |group40 = [[Scatter plot]] |list40 = * {{tl|Dot chart}} |group50 = [[Pie chart]] |list50 = * {{tl|Pie chart}} |group60 = Tree |list60 = * {{tl|Tree chart}} * {{tl|Ahnentafel}} * {{tl|Clade}} |group70 = Color legends |list70 = * {{tl|Legend}} * {{tl|Legend-line}} * {{tl|BrewerColorLegends}} |group80 = Maps |list80 = * {{tl|Choropleth map}} * {{tl|Location map}} * {{tl|Location map many}} |group90 = Deprecated |list90 = * [[Module:Chart]] }}{{Template other |<includeonly>{{sandbox other||{{#ifeq: {{{cat|yes}}}|yes|[[Category:Chart, diagram and graph formatting and function templates]]|}} }}</includeonly>}}<noinclude> {{Navbox documentation}} [[Category:Chart, diagram and graph formatting and function templates| ]] </noinclude> gqkwolw6keyl6ngcylyxxy53h9j8mxs 0 177575 1384013 1349370 2026-08-23T07:37:57Z ChiK 40016 1384013 wikitext text/x-wiki {{Infobox economist | name = ದಾನಿ ರೋಡ್ರಿಕ್ | school_tradition = <!--ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಪಂಥ (ನಂಬಲರ್ಹ ಮೂಲಗಳು ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ)--> | image = Dani Rodrik, 2012 (cropped).jpg | caption = ರೋಡ್ರಿಕ್ (2012) | birth_date = {{Birth date and age|1957|08|14}} | birth_place = [[ಇಸ್ತಾಂಬುಲ್]], ಟರ್ಕಿ | death_date = | death_place = | citizenship = ಟರ್ಕಿಶ್ | institution = [[ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಸ್ಟಡಿ]] | field = [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ]], [[ರಾಜಕೀಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] | alma_mater = [[ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜ್]]<br>[[ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ([[ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಫಿಲಾಸಫಿ|ಪಿಎಚ್‌ಡಿ]], [[ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್|ಎಂಪಿಎ]])<br>[[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ([[ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್|ಎಬಿ]]) | doctoral_advisor = [[ಅವಿನಾಶ್ ದೀಕ್ಷಿತ್]]<ref>{{cite web|publisher=Medium.com|title=A Conversation with Dani Rodrik|url=https://medium.com/conversations-with-tyler/a-conversation-with-dani-rodrik-e02cf8784b9d|date=October 2015}}</ref> | academic_advisors= | doctoral_students= | notable_students = | influenced = | contributions = | awards = [[ಗ್ಲೋಬಲ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್|ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮುಂದೂಡುವ ಲಿಯೋಂಟಿಫ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (2002) | signature = <!--ಫೈಲ್ ಹೆಸರನ್ನು ಮಾತ್ರ--> }} '''ಡ್ಯಾನಿ ರೊಡ್ರಿಕ್''' (ಜನನ: 14 ಆಗಸ್ಟ್ 1957) [[ಟರ್ಕಿ]]ಯ ಪ್ರಮುಖ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು. ಅವರ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಕೆಲಸವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ಟ್‍ರ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ. ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನ ಜಾನ್ ಎಫ್. ಕೆನಡಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಡ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಹಿಂದೆ, ರೊಡ್ರಿಕ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್‌ನ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಡ್ ಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಬರ್ಟ್ ಓ. ಹಿರ್ಷ್‌ಮನ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಗತೀಕರಣದ ನಡುವಿನ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೂಲಕ ರೊಡ್ರಿಕ್ ಜಾಗತೀಕರಣ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನದ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಧ್ವನಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ನೀತಿ ನಿರೂಪಕರಿಗೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ನವೆಂಬರ್ 8, 2019 ರಂದು, ಅವರು ಎರಾಸ್ಮಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ರೋಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌ನಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಜನವರಿ 21, 2020 ರಂದು, ಪೋಪ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಅವರನ್ನು ಪಾಂಟಿಫಿಕಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನ ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. == ಸಾಧನೆ == ಅವರ 1997 ರ ಪುಸ್ತಕ ಹ್ಯಾಸ್ ಗ್ಲೋಬಲೈಸೇಶನ್ ಗಾನ್ ಟೂ ಫಾರ್? ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ವೀಕ್‌ನಲ್ಲಿ "ದಶಕದ ಪ್ರಮುಖ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ತಮ್ಮ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯ ನಡುವಿನ ಮೂರು ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. "ಜಾಗತೀಕರಣ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವಿಕೆಯು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಂದಿಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ದೋಷದ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾ, ಅವರು ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ದೇಶೀಯ ರೂಢಿಗಳಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. 2000 ರಲ್ಲಿ, ರೊಡ್ರಿಕ್ ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ರಾಜಕೀಯ ತ್ರಿಕೋನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಡ್ಯಾನಿ ರೊಡ್ರಿಕ್ 1998 ರಿಂದ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್‌ಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಫೆಬ್ರವರಿ 2019 ರಲ್ಲಿ ಸುರೇಶ್ ನಾಯ್ಡು, ಗೇಬ್ರಿಯಲ್ ಜುಕ್ಮನ್ ಮತ್ತು 11 ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಫಾರ್ ಇನ್ಕ್ಲೂಸಿವ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆರಿಟಿ (ಇಎಫ್‌ಐಪಿ) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} ccj34emj0olvg88q8stdymfpmdogqe7 0 178958 1384036 1371448 2026-08-23T08:56:16Z A826 72368 (via JWB) 1384036 wikitext text/x-wiki [[File:Charnockite dykes Jibbeheia.JPG|thumb|300px|right| ತಡ ಹಂತದ ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ಡೈಕುಗಳು, ರೋಗಲ್ಯಾಂಡ್, ನಾರ್ವೆ]] '''ಚಾರ್ನಕೈಟ್''' ಎನ್ನುವುದು [[:en:Hypersthene|ಹೈಪರ್‌ಸ್ತೀನ್]] ಎಂಬ [[ಖನಿಜ|ಖನಿಜದಿಂದ]] ಕೂಡಿರುವ [[ಶಿಲೆ]].{{sfn|Flett|1911|p=947}} == ಇತಿಹಾಸ == [[:en:Geological_Survey_of_India|ಭಾರತ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಶಾಖೆಯ]] ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ [[:en:Thomas_Henry_Holland|ಥಾಮಸ್ ಹಾಲೆಂಡ್]] [[ಚೆನ್ನೈ|ಮದರಾಸಿನ]] [[:en:Pallavaram|ಪಲ್ಲವರಮ್]] ಸಮೀಪದ [[ಬೆಟ್ಟ|ಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿದ್ದ]] ಈ ಶಿಲೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ; [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತ]] [[ನಗರ|ನಗರದ]] ಸ್ಥಾಪಕ [[:en:Job_Charnock|ಜಾಬ್ ಚಾರ್ನಾಕನ]] ಸಮಾಧಿಗೆ ಇದೇ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದ ಕಾರಣ ಆತನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ (1893).<ref>{{cite journal|volume=62|issue=3|year=1893|title=The Petrology of Job Charnock's Tombstone|author=Holland, T.H.|url=https://archive.org/stream/journalofasia62231893asia#page/162/mode/2up|pages=162–164|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal}}</ref><ref name="Rangan">{{cite news |last1=Datta |first1=Rangan |date=24 August 2023 |title=The discovery of Charnockite – the rock of Charnock |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/lifestyle/the-discovery-of-charnockite-the-rock-of-charnock/cid/1961292 |access-date=27 August 2023 |issue=The Telegraph |agency=My Kolkata}}</ref> ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, ಭಾರತ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಶಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಔಕ್‌ಟರ್ಲೋನಿ (1849), [[:en:Henry_Francis_Blanford|ಎಚ್. ಎಫ್. ಬ್ಲಾನ್‌ಫರ್ಡ್]] (1858), [[:en:Thomas_Oldham|ಥಾಮಸ್ ಓಲ್ಡ್‌ಹ್ಯಾಮ್]] (1864), [[:en:William_King_(GSI)|ಕಿಂಗ್]] (1875) ಮತ್ತು [[:en:Robert_Bruce_Foote|ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರೂಸ್ ಫುಟ್]] (1873) ಮೊದಲಾದವರು ಈ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಕುರಿತ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ಶಿಲೆಗೆ ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ಎಂಬ ಅಧಿಕೃತ ನಾಮಕರಣವಾದದ್ದು ಹಾಲೆಂಡ್‌ನಿಂದಲೇ. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ವಿಶೇಷ ಶಿಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ಶ್ರೇಣಿ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಿಲಾಶ್ರೇಣಿಯನ್ನೇ ಈತ ಶಿಲಾವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಇದನ್ನು ಕುರಿತ ವಿಶೇಷ ವರದಿಯೊಂದು 1900ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವೂ ಆಯಿತು. '''1990ರ ವರದಿ''': ಅಲ್ಲಿನ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೈಪರ್‌ಸ್ತೀನಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಧಿಕ ಸಿಲಿಕಾಂಶ (ಆ್ಯಸಿಡ್), ಮಧ್ಯವರ್ತಿ (ಇಂಟರ್‌ಮೀಡಿಯೆಟ್) ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಿಲಿಕಾಂಶ (ಬೇಸಿಕ್) ಎಂಬ ಮೂರು ವಿಧದ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲವುಗಳಲ್ಲೂ ಪರಸ್ಪರ ಜನ್ಯಸಂಬಂಧ ಉಂಟು. ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷೀಭೂತವಾದುದೇ ಹೈಪರ್‌ಸ್ತೀನ್. ಅಂದರೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಮೂಲದಿಂದ ಜನಿಸಿದವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. [[:en:Magma|ಮಾತೃಶಿಲಾದ್ರವವೊಂದರ]] ಆರುವಿಕೆಯ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಾತ್ಮಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾರಣ ಇವು ಉಂಟಾದುವೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಶಿಲಾಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಅಧಿಕಸಿಲಿಕಾಂಶ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಬೇಕೆಂದೂ ಹಾಲೆಂಡ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ. ಆತನೇ ವಿವರಿಸಿರುವಂತೆ [[ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ|ಕ್ವಾರ್ಟ್ಸ್]], [[:en:Microcline|ಮೈಕ್ರೊಕ್ಲೀನ್]], [[:en:Feldspar|ಫೆಲ್ಡ್‌ಸ್ಪಾರ್]], ಹೈಪರ್‌ಸ್ತೀನ್ ಮತ್ತು [[ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು|ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದುರು]]-ಈ ಖನಿಜಗಳಿಂದಾದ ಶಿಲೆಯೇ ಚಾರ್ನಕೈಟ್. ಅಲ್ಲದೆ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ಶ್ರೇಣಿಯ ಹೆಸರನ್ನು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ]] ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂಬ ಆಶಯವನ್ನೂ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಈ ಆಶಯವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪಾಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಹೈಪರ್‌ಸ್ತೀನಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಹಲವಾರು ಕಡೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಗುರುತಿಸಿ ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಶಿಲೆಯ ಹೆಸರು ಕೇವಲ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ ಪ್ರಪಂಚವ್ಯಾಪ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]] ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಕ್ರಮೇಣ ಅಧಿಕಸಿಲಿಕಾಂಶ ಚಾರ್ನಕೈಟ್, ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಿಲಿಕಾಂಶ ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ಎಂಬ ಶಿಲಾ ಹೆಸರುಗಳೂ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದು ಅವುಗಳ ಜನಕ ಹಾಲೆಂಡನ ಆಶಯ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. == ಶಿಲೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು == ಈ ಶ್ರೇಣಿಯ ಶಿಲೆಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇವುಗಳಿಂದಾದ [[ಕಲ್ಲು|ಬಂಡೆಗಳನ್ನೂ]], ಗುಡ್ಡಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನೂ ಇತರ ಶಿಲಾಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಬೇರಾಗಿಸಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಶಿಲೆ ಕಣರಚನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು [[ನೀಲಿ]]ಮಿಶ್ರಿತ [[ಬೂದು]] ಅಥವಾ [[ಹಸಿರು]]ಛಾಯೆಯನ್ನು ತಳೆದು ನೋಡಲು ಹೊಚ್ಚ ಹೊಸದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತರ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು [[ಗಾಳಿ|ವಾಯುವಿಗೆ]] ಒಡ್ಡಿದಾಗ ಅವು ತಮ್ಮ ಹೊಳಪನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಮಂಕಾಗುವುದುಂಟು. ಆದರೆ ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ಹಾಗಲ್ಲ. ಈ ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ವಾರ್ಟ್ಸ್ (ಬೆಣಚು) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಳುಪಾಗಿರುವ ಬದಲು ಒಂದು ಬಗೆಯ ನೀಲಿಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಫೆಲ್ಡ್‌ಸ್ಪಾರುಗಳೂ ಇದೇ ತೆರನಾದ ನೀಲಿ ಅಥವಾ ನೀಲಿಮಿಶ್ರಿತ ಬೂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಇವು [[ಕಂದು (ಬಣ್ಣ)|ಕಂದು]] ಛಾಯೆಯನ್ನು ತಳೆದಿರುವುದೂ ಉಂಟು. ಹೀಗಾಗಿ ತಿಳಿಯಾದ ಬಣ್ಣದಿಂದಿರಬೇಕಾದ ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ನೀಲಿಮಿಶ್ರಿತ ಬೂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. [[ಬಣ್ಣ|ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ]] ನಿರ್ವರ್ಣ [[ಖನಿಜ|ಖನಿಜಗಳು]] ಸಹ ವರ್ಣಖನಿಜಗಳನ್ನೇ ಹೋಲುವುದು ಈ ಶಿಲೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣ. ಹೀಗೆಯೇ ಶಿಲೆಯ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲೂ ಒಂದು ಬಗೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಉಂಟು. ಸಮಕಣ ರಚನೆಯೇ ಈ ಶಿಲೆಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಗೀರು ರಚನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲೂ ರೂಪಾಂತರ ಕ್ರಿಯೆಗೊಳಗಾದ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. == ಶ್ರೇಣಿಯ ಮುಖ್ಯ ವರ್ಗಗಳು == ಶಿಲಾ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮುಖ್ಯ ವರ್ಗಗಳು ಹೀಗಿವೆ: * '''ಅಧಿಕಸಿಲಿಕಾಂಶ ಚಾರ್ನಕೈಟ್''': ಇದನ್ನೇ ಹಾಲೆಂಡ್ ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದು. ಇದೊಂದು ಸಮಕಣ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ತಳೆದಿರುವ ಹೈಪರ್‌ಸ್ತೀನ್ [[ಗ್ರಾನೈಟ್|ಗ್ರ್ಯಾನೈಟ್]]. ಶಿಲೆಯ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಛಾಯೆಯ ಕ್ವಾರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫೆಲ್ಡ್‌ಸ್ಪಾರುಗಳು ಅಧಿಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ. ವರ್ಣ ಖನಿಜಗಳಲ್ಲಿ ಹೈಪರ್‌ಸ್ತೀನ್ ಬಹು ಪ್ರಧಾನವಾದುದು. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ [[:en:Biotite|ಬಯೊಟೈಟ್]], [[:en:Hornblende|ಹಾರ್ನ್‌ಬ್ಲೆಂಡ್]] ಮುಂತಾದವೂ ಇರಬಹುದು. [[ಗಾರ್ನೆಟ್ (ಖನಿಜ)|ಗಾರ್ನೆಟ್]], [[ಗೋಮೇದಕ|ಜ಼ಿರ್‌ಕಾನ್]], [[ಅಪಟೈಟ್]], [[:en:Rutile|ರೂಟೈಲ್]], ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದುರು-ಇವು ಅಲ್ಪ ಪರಿಮಾಣಗಳಲ್ಲಿರುವುದುಂಟು. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೃಹದಾಕಾರದ ಬೆಟ್ಟಗಳೋಪಾದಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು|ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ]]; [[ಬಿಳಿಗಿರಿರಂಗನ ಬೆಟ್ಟ]] ಇತ್ಯಾದಿ.<ref>C. S. PICHAMUTHU Trap-Shotten Rock from the Biligirirangan Hills, Mysore State, India. Nature 183, 483 – 484 [https://www.nature.com/nature/journal/v183/n4659/abs/183483b0.html]</ref> * '''ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಚಾರ್ನಕೈಟ್''': ಇವು ಸಹ ಸಮಕಣರಚನೆಯನ್ನು ತಳೆದಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಬೂದುಬಣ್ಣದ ಕ್ವಾರ್ಟ್ಸ್, ಫೆಲ್ಡ್‌ಸ್ಪಾರುಗಳು, [[ಆಗೈಟ್]], ಹಾರ್ನ್‌ಬ್ಲೆಂಡ್, ಹೈಪರ್‌ಸ್ತೀನ್-ಇವೇ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಗಳು. ವರ್ಣ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವರ್ಣ ಖನಿಜಗಳು ಸಮಪರಿಮಾಣಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಇವು ಸಹ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಗುಡ್ಡಬೆಟ್ಟಗಳು ಹಾಗೂ [[:en:Dike_(geology)|ಡೈಕುಗಳಂತಿವೆ]]. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಸೇಲಂ, ತಮಿಳುನಾಡು|ಸೇಲಮ್]] ಬಳಿಯ [[:en:Servarayan_Hills|ಷೆವರಾಯ್ ಬೆಟ್ಟ]]. * '''ಅಲ್ಪಸಿಲಿಕಾಂಶ ಚಾರ್ನಕೈಟ್''': ಇವುಗಳಲ್ಲೂ ಕಣವಿನ್ಯಾಸವನ್ನೇ ಕಾಣಬಹುದು. ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಫೆಲ್ಡ್‌ಸ್ಪಾರ್, ಆಗೈಟ್, ಹಾರ್ನ್‌ಬ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಹೈಪರ್‌ಸ್ತೀನುಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಖನಿಜಗಳಾಗಿದ್ದು ವರ್ಣ ಖನಿಜಗಳ ಪರಿಮಾಣವೇ ಅಧಿಕ. ಗಾರ್ನೆಟ್ ಸಹ ಕಂಡುಬರುವುದುಂಟು. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಡೈಕುಗಳಂತಿವೆ. [[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರಿನ]] ಬಳಿಯ [[ಕಡಕೋಳ|ಕಡಕೊಳ]] ಮತ್ತು [[ಕುಶಾಲನಗರ|ಕುಶಾಲನಗರದ]] ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. * '''ಅತ್ಯಲ್ಪ ಸಿಲಿಕಾಂಶ ಚಾರ್ನಕೈಟ್''': ಇಲ್ಲೂ ಕಣವಿನ್ಯಾಸವೇ ಪ್ರಧಾನ. ಶಿಲೆ ಬಹು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೈಪರ್‌ಸ್ತೀನಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಅದರೊಟ್ಟಿಗೆ ಹಾರ್ನ್‌ಬ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಆಗೈಟ್ ಇರುವುದುಂಟು. [[:en:Olivine|ಆಲಿವೀನ್]], [[:en:Spinel|ಸ್ಪಿನೆಲ್]], ಅಪಟೈಟ್ ಮುಂತಾದ ಖನಿಜಗಳು ಇದ್ದರೂ ಗೌಣ. ಇವು ಸಹ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಡೈಕುಗಳೋಪಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಡೆ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ಶಿಲೆಯ ತೆಳುಪದರುಗಳನ್ನು [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದರ್ಶಕ|ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಿಯ]] ಮೂಲಕ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ಶಿಲೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಖನಿಜಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಬಹು ಉತ್ತಮರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಕ್ವಾರ್ಟ್ಸ್ ಕಣಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೂದಲು|ಕೂದಲಿನಂತೆ]] ಬಹು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುವ ರೂಟೈಲಿನ ಎಳೆಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಖನಿಜ ಹಾಗೂ ಶಿಲೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ನೀಲಿ ಛಾಯೆಗೆ ಈ ರಚನೆಯೇ ಮೂಲವೆಂದೂ ಕೆಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಫೆಲ್ಡ್‌ಸ್ಪಾರ್ ಖನಿಜದ ಮೈಕ್ರೊಕ್ಲೀನ್, [[:en:Orthoclase|ಆರ್ಥೊಕ್ಲೇಸ್]] ಮತ್ತು [[:en:Plagioclase|ಪ್ಲೇಜಿಯೊಕ್ಲೇಸ್]] ಎಂಬ ಮೂರು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="DeerHowieZussman2001">{{cite book |last1=Deer |first1=W.A |title=Rock-forming Minerals (2nd edition) Volume 4A |last2=Howie |first2=R.A. |last3=Zussman |first3=J. |publisher=Geological Society of London |year=2001 |isbn=1-86239-081-9 |location=London |pages=2}}</ref> ಕೆಲವು ಖನಿಜ ಕಣಗಳು [[:en:Perthite|ಪರ್ಥಿಟಿಕ್]] ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಪರ್ಥಿಟಿಕ್ ಎಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹೆಣಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತಳೆದಿರುವುದೂ ಉಂಟು. ವರ್ಣಖನಿಜಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾದುದೇ ಹೈಪರ್‌ಸ್ತೀನ್. ಇದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಾಟಲ ಅಥವಾ [[ಕಂದು (ಬಣ್ಣ)|ಕಂದುಬಣ್ಣವನ್ನು]] ತಳೆದಿದ್ದು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಧ್ರುವೀಕೃತ [[ಬೆಳಕು|ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ]] (polarized light) ನಯನಮನೋಹರವಾದ ವರ್ಣಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನೂ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಮತ್ತೊಂದು ವರ್ಣಖನಿಜವಾದ [[:en:Diopside|ಡಯಾಪ್ಸೈಡ್]] ಬಹುಚೆಲುವಾದ ತಿಳಿಹಸಿರು ಬಣ್ಣವನ್ನೂ, ಹಾರ್ನ್‌ಬ್ಲೆಂಡ್ ಕಡುಹಸಿರುಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದುಬಣ್ಣವನ್ನೂ ಸೂಸುತ್ತವೆ. ಹಾರ್ನ್‌ಬ್ಲೆಂಡಿನ ವರ್ಣವರ್ತನೆಯೂ ವಿಶಿಷ್ಟ. ಅಲ್ಲದೆ ಹಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪಾಟಲವರ್ಣದ ಗಾರ್ನೆಟ್, ಆಲಿವೀನ್, ಅಪಟೈಟ್, ಜ಼ಿರ್‌ಕಾನ್ ಮುಂತಾದ ಗೌಣ ಖನಿಜಗಳು ಬಹುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತವೆ. == ದೊರಕುವಿಕೆ == ಮೊತ್ತಮೊದಲಿಗೆ ಈ ಶಿಲೆ ದೊರೆತ [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಇಡೀ ನೀಲಗಿರಿಬೆಟ್ಟ ಶ್ರೇಣಿ ಸುಮಾರು 700 ಚ.ಮೈ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದು ಬಹುತೇಕ ಈ ಶಿಲೆಗಳಿಂದಾದುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಮದರಾಸಿನ ಪಲ್ಲವರಮ್, [[:en:St._Thomas_Mount|ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಮೌಂಟ್]]<ref>{{Cite journal|title=XVIII.—The Geochemistry of the Charnockite Series of Madras, India|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0080456800009431/type/journal_article|journal=Transactions of the Royal Society of Edinburgh|date=1955|issn=0080-4568|pages=725–768|volume=62|issue=3|doi=10.1017/S0080456800009431|language=en|first=R. A.|last=Howie|url-access=subscription}}</ref> ಮತ್ತು [[ಮಹಾಬಲಿಪುರ|ಮಹಾಬಲಿಪುರಮ್]], ಸೇಲಮ್ ಬಳಿಯ ಷೆವರಾಯ್, [[:en:Palani|ಪಳನಿ]], [[ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ|ತಿನ್ನವೆಲ್ಲಿ]] ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಲ್ಲವೂ ಚಾರ್ನಕೈಟ್‌ಮಯ. [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಬಿಳಿಗಿರಿರಂಗನ ಬೆಟ್ಟ, [[ಹಿಮವತ್ ಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ಬೆಟ್ಟ|ಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ಬೆಟ್ಟ]], [[ಶಿವನ ಸಮುದ್ರ ಜಲಪಾತ|ಶಿವನಸಮುದ್ರದ]] ಸುತ್ತಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳು, [[ಕನಕಪುರ]] [[ಸಾತನೂರು]]-[[ಹಲಗೂರು]] ಪ್ರಾಂತದ [[:en:Kabbaldurga|ಕಬ್ಬಾಳದುರ್ಗ]] ಮುಂತಾದ ಬೆಟ್ಟಗಳು. [[ಕೊಡಗು|ಕೊಡಗಿನ]] [[ಕುಶಾಲನಗರ|ಕುಶಾಲನಗರದ]] ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ಶಿಲಾಶ್ರೇಣಿಗೆ ಸೇರಿದ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಶಿಲೆಗಳು ಹರಡಿವೆ. [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] [[ವಿಜಯವಾಡ]]-[[ಗುಂಟೂರು]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‍ಗಢದ]] [[:en:Bastar_district|ಬಸ್ತರ್]] ಹಾಗೂ [[ಬಿಹಾರ|ಬಿಹಾರದ]] ಹಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಾರ್ನಕೈಟುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಶಿಲಾವರ್ಗ. ಇದಲ್ಲದೆ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]],{{sfn|Flett|1911|p=948}} [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕದ]] [[ಅಂಗೋಲ]], [[ಕಾಂಗೋ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಕಾಂಗೋ]], [[ಕೀನ್ಯಾ]], [[ನೈಜೀರಿಯ]] ಮತ್ತು [[ಉಗಾಂಡ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]], ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮೇರುಪ್ರದೇಶಗಳು, [[ಕೆನಡಾ]], [[ಚೀನಾ]], [[ಗ್ರೀನ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಗ್ರೀನ್‌ಲೆಂಡ್]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ]], [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]], [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿನ]] [[ಫಿನ್ಲೆಂಡ್]], [[ನಾರ್ವೆ|ನಾರ್ವೇ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]], [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯದ]] [[ಸೈಬೀರಿಯಾ]], [[ಉಕ್ರೇನ್‌]] ಮತ್ತು [[:en:Kola_Peninsula|ಕೋಲಾ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ]]-ಹೀಗೆ ಪ್ರಪಂಚದ ನಾನಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಾರ್ನಕೈಟುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಇತರ ವಿವರಗಳು == ಮೊತ್ತಮೊದಲಿಗೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚಾರ್ನಕೈಟುಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಹಾಲೆಂಡ್ ಇದನ್ನು ಕುರಿತ ಹಲವು ವಿವರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಶಿಲೆಯ ಬೆಟ್ಟಗಳು [[ಭೌಗೋಳಿಕ ನಕ್ಷೆ|ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನೀಳಾಕಾರವನ್ನು ತೋರುತ್ತವೆ. ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ನಡುವೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲೆ ನಾನಾಗಾತ್ರದ ಹಾಗೂ ಆಕಾರದ ಕಪ್ಪುಮಚ್ಚೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಇವು ಸಹ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಮಚ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲೆಯ ವರ್ಣ ಖನಿಜಗಳು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಚಾರ್ನಕೈಟುಗಳು ಗೀರು ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನೂ ತೋರಿಸುವುದುಂಟು. ನೀಳಾಕೃತಿಯ ಖನಿಜಗಳು ಯಾವುದಾದರೊಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುತ್ತವೆ. [[ಬಿಸಿಲು]] ಮಳೆಗಾಳಿಗಳ ಹಾವಳಿಗೊಳಗಾಗಿ ಮಾಸಲಾಗಿರುವ ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ರಚನೆ ಸುಸ್ಪಷ್ಟ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಹಲವಾರು ಕಡೆ ಇವು ತಮಗಿಂತ ಹಳೆಯದಾದ [[:en:Gneiss|ನೈಸ್]] (ಗೀರು) ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಒಳಹೊಕ್ಕಿರುವ ವಿಚಾರವನ್ನು ಹಾಲೆಂಡ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ತುಯ್ತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ನುಚ್ಚುನುರಿಯಾದ ವಿನ್ಯಾಸವೂ ಕಂಡುಬರುವುದುಂಟು. ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಚಾರ್ನಕೈಟು [[ಅಗ್ನಿಶಿಲೆ]]-ಅಂದರೆ ಮಾತೃಶಿಲಾ ದ್ರವದ ಆರುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಮೂಲಶಿಲೆ-ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹಾಲೆಂಡ್ ಸೂಚಿಸಿದ. ಆತನ ಅನೇಕ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳೂ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸಿದರು. ಆದರೆ ವ್ರಿಡೆನ್‌ಬರ್ಗ್ ಮಾತ್ರ ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಯಾಗಿರದೆ [[:en:Metamorphic_rock|ರೂಪಾಂತರಶಿಲೆಯಾಗಿರಲು]] ಸಾಧ್ಯವೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite journal|last1=Williams|title=Garnet-forming reactions in felsic orthogneiss: Implications for densification and strengthening of the lower continental crust|journal=Earth and Planetary Science Letters|date=2014|volume=405|pages=207–219|doi=10.1016/j.epsl.2014.08.030|bibcode=2014E&PSL.405..207W|display-authors=etal}}</ref> ಮೈಸೂರು ಭೂಶೋಧನ ಇಲಾಖೆಯ ಬಿ. ಜಯರಾಮ್ ಮೊತ್ತಮೊದಲಿಗೆ 1901ರಲ್ಲಿ ಈ ವರ್ಗದ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು [[ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[ಸಾತನೂರು]] ಬಳಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಮೊದಲು ಬಳಸಿದಾತ ಇಲಾಖೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ಡಬ್ಲ್ಯು.ಎಫ್.ಸ್ಮೀತ್, 1904ರಲ್ಲಿ. ಈತ ಬಿಳಿಗಿರಿರಂಗನ ಬೆಟ್ಟದ ಶಿಲೆಗಳ ವೀಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಿ ಅವುಗಳಿಗೂ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಶಿಲೆಗಳಿಗೂ ಇರುವ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ್ದಾನೆ. 1906-1907ರಲ್ಲಿ ಎಚ್.ಕೆ. ಸ್ಲೇಟರ್ [[ಮಳವಳ್ಳಿ]]-ಕನಕಪುರ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಸುಮಾರು 300 ಚ.ಮೈ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ಚಾರ್ನಕೈಟುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ವಿವರಿಸಿದ. ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅಧಿಕಸಿಲಿಕಾಂಶ ಚಾರ್ನಕೈಟೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈತನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಗ್ರಾನೈಟ್|ಗ್ರ್ಯಾನೈಟ್]] ಶಿಲೆ ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ತೂರಿಬಂದ ವಿವರಗಳೂ ಇವೆ. ಬಿ. ಜಯರಾಮ್ ಅವರು ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಶೋಧನಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಿವಿಧ ಬಗೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮ್ಯಾಗ್ಮೀಯ ಶಿಲೆಗಳೆಂದೂ, ಜನ್ಯಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿ ಒಂದೇ ಮೂಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆಂದೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. ಅಲ್ಲದೆ ಮಿಥ್ಯಾಚಾರ್ನಕೈಟ್ (pseudo-charnockite) ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅದು ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲೂ ಚಾರ್ನಕೈಟನ್ನೇ ಹೋಲಿದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಹೈಪರ್‌ಸ್ತೀನ್ ಕಾಣಬರದ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಿ. ಸಂಪತ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಅವರು [[ಹಾಸನ]]-[[ಕೊಡಗು]] ಸರಹದ್ದಿನ [[ಸಕಲೇಶಪುರ]], [[ಮಂಜರಾಬಾದ್ ಕೋಟೆ|ಮಂಜರಾಬಾದ್]], [[ಅರಕಲಗೂಡು]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ಡೈಕುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಇವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಲ್ಪ ಸಿಲಿಕಾಂಶ ಚಾರ್ನಕೈಟುಗಳು ಇದ್ದರೂ ಚಾರ್ನಕೈಟುಗಳು ಮಾತೃಶಿಲಾದ್ರವವೊಂದರ ಮ್ಯಾಗ್ಮ ಆರುವಿಕೆಯಿಂದುಂಟಾದ ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಗಳೆಂಬ ಹಾಲೆಂಡ್ ವಾದವನ್ನೇ ಸಮರ್ಥಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ ಬಿ. ರಾಮರಾಯರು ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ-ಬಿಳಿಗಿರಿರಂಗನ ಬೆಟ್ಟ, ಶಿವಸಮುದ್ರ, [[ನಂಜನಗೂಡು]]ಇಲ್ಲಿ ಭೂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿ ಈ ಶಿಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದುದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದರು. ಅನೇಕ ಕಡೆ ಅಧಿಕಸಿಲಿಕಾಂಶ ಚಾರ್ನಕೈಟುಗಳಿಗೂ ನೈಸುಗಳಿಗೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಮತ್ತೊಂದರಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣ ಮಿಲನ ಹೊಂದುವ ಅಂಶವೂ ಹೊರಪಟ್ಟಿತು. ಹಲವೆಡೆ ಎರಡು ಭಿನ್ನ ಶಿಲೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ತಲೆದೋರಿರುವ ಅಂಶವೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ಹಾಗೂ ಇವಕ್ಕಿಂತ ಕಿರಿಯವೆನಿಸಿದ ಕ್ಲೋಸ್ಪೇಟೆ ([[ರಾಮನಗರ]]) ಗ್ರ್ಯಾನೈಟುಗಳು ಈ ಶಿಲೆಗಳ ಜನನದಲ್ಲಿ ಬಹು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿವೆ ಎಂದೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಚಾರ್ನಕೈಟುಗಳ ಜನನ ಏಕರೀತಿಯಾಗಿರದೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶದ ವಿವಿಧ ಚಾರ್ನಕೈಟುಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪುತಳೆದಿರುವ ಹೊಸ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದರು. ಅದುವರೆಗೂ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದ್ದ ಹಾಲೆಂಡ್ ವಾದವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇವು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಒಂದೇ ಶಿಲಾಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲವೆಂದೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಜನ್ಯಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಯಾವ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗದೆಂದೂ ಹೇಳಿದರು. ಚಾರ್ನಕೈಟ್ ಶಿಲಾಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬಗೆಗಳು [[:en:Country_rock_(geology)|ನಾಡಶಿಲೆಗಳ]] ರೂಪಾಂತರದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಬೆಳ್ಳೂರು ರಾಮರಾಯರ ಪಾಲಿನದು. ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ರಪಂಚದ ನಾನಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಾರ್ನಕೈಟುಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದು ಇದೇ ಬಗೆಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ತಜ್ಞರೂ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರೆಂಬ ಅಂಶ ಬಹುಮುಖ್ಯ. ಸಿ. ಎಸ್. ಪಿಚ್ಚಮುತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಈ ಶಿಲೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಲೋಸ್ಪೇಟೆ ಗ್ರ್ಯಾನೈಟಿನ ಪಾತ್ರವೇನೂ ಇಲ್ಲವೆಂಬ ಹೊಸ ಅಂಶವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದುದೇ ಅಲ್ಲದೆ ನೈಸ್ ಶಿಲೆಗಳು ಚಾರ್ನಕೈಟೀಕರಣವೆಂಬ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ಕ್ರಿಯೆಗೊಳಗಾಗುವುದರ ಮೂಲಕ ಇವು ಉಂಟಾದುವೆಂಬ ಹೊಸ ವಾದವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎಸ್. ಸದಾಶಿವಯ್ಯನವರು ಮಳವಳ್ಳಿ, ಸಾತನೂರು, ಹಲಸೂರು, ಶಿವನಸಮುದ್ರ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಚಾರ್ನಕೈಟುಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಸಂಶೋಧಿಸಿ ಇವು ನೈಸ್ ಶಿಲೆಗಳಿಗಿಂತ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯವೆಂದೂ ಈ ಕಾರಣ ಚಾರ್ನಕೈಟೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆ ಅಸಮಂಜಸವೆಂದೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. == ಉಪಸಂಹಾರ == ಇಂದಿಗೂ ಈ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಪ್ರಪಂಚದ ಹಲವಾರುಕಡೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು ಮುಂದೆ ಹೊಸ ಅಂಶಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಚಾರ್ನಕೈಟನ್ನು ಕುರಿತ ಕೊನೆಯ ಮಾತು ಸಲ್ಲ. ಮೊತ್ತಮೊದಲು ಮದರಾಸಿನ ಸಣ್ಣಗುಡ್ಡವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಈ ಶಿಲೆ ಪ್ರಪಂಚವ್ಯಾಪ್ತಿಯಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದಿರುವುದು ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ಮಯಕರ. ಶಿಲಾವಿಜ್ಞಾನದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಅಧ್ಯಾಯ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{EB1911|wstitle=Charnockite|volume=5|pages=947–948|first=John Smith|last=Flett|author-link=John Flett (geologist)}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಾರ್ನಕೈಟ್}} [[ವರ್ಗ:ಶಿಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] fg7o7xtpz6w6xwqilwtwew7lnenk1l6 0 180242 1383854 1382071 2026-08-22T13:17:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 16 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383854 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ಮರಕ್ಕಾರ್: ಅರಬಿಕಡಲಿಂತೆ ಸಿಂಹಂ (ಮರಕ್ಕಾರ್: ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದ ಸಿಂಹ) | native_name = മരക്കാർ: അറബിക്കടലിന്റെ സിംഹം | image = | caption = ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆ ಪೋಸ್ಟರ್ | director = ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ | screenplay = ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್<br/>ಅನಿ ಐ.ವಿ. ಶಶಿ | story = ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ | producer = ಆಂಟನಿ ಪೆರುಂಬವೂರ್ | starring = ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್<br/>ಪ್ರಣವ್ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್<br/>ಅರ್ಜುನ್ ಸರ್ಜಾ<br/>ಸುನ್ನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿ<br/>ಪ್ರಭು<br/>ಅಶೋಕ್ ಸೆಲ್ವನ್<br/>ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್<br/>ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್ | cinematography = ತಿರು | editing = ಎಂ.ಎಸ್. ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ ನಾಯರ್ | music = ರಾಹುಲ್ ರಾಜ್<br/>ಅಂಕಿತ್ ಸೂರಿ<br/>ಲೈಯಲ್ ಇವಾನ್ಸ್ ರೋಡರ್ | songs = ರೋನಿ ರಾಫೆಲ್ | production_companies = ಆಶೀರ್ವಾದ್ ಸಿನಿಮಾಸ್<br/>ಕಾನ್ಫಿಡೆಂಟ್ ಗ್ರೂಪ್ | distributor = ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಬ್ ಸಿನಿಮಾಸ್ ಅಂಡ್ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್<br/>ವಿ. ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್<br/>ಫಾರ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ | released = {{Start date|2021|12|02|df=y}} | runtime = 181 ನಿಮಿಷಗಳು<ref name="BBFC">{{cite web |title=Marakkar: Lion of the Arabian Sea |url=https://www.bbfc.co.uk/release/marakkar-lion-of-the-arabian-sea-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdaxmzk5 |publisher=British Board of Film Classification |access-date=1 December 2021}}</ref> | country = ಭಾರತ | language = ಮಲಯಾಳಂ | budget = ₹100 ಕೋಟಿ<ref name="budget">{{cite web |last=Krishnakumar |first=G. |title=Mohanlal's 'Marakkar: Arabikadalinte Simham' to have exclusive three-week run in over 600 screens in Kerala from August 12 |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlals-marakkar-arabikadalinte-simham-to-have-exclusive-three-week-run-in-over-600-screens-in-kerala-from-august-12/article34887115.ece |work=The Hindu |date=21 June 2021 |access-date=24 November 2021}}</ref> }} '''ಮರಕ್ಕಾರ್: ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದ ಸಿಂಹ''' ({{lang-ml|മരക്കാർ: അറബിക്കടലിന്റെ സിംഹം}}; ''Marakkar: Arabikadalinte Simham'') 2021ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಆಕ್ಷನ್-ಡ್ರಾಮಾ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಮತ್ತು ಅನಿ ಐ.ವಿ. ಶಶಿ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರವನ್ನು ಆಂಟನಿ ಪೆರುಂಬವೂರ್ ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದ್ ಸಿನಿಮಾಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಚಿತ್ರವು 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದ ಕೇರಳದ ಕೋಯಿಕೋಡ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಸಾಮೂತಿರಿಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದ ನಾಲ್ಕನೇ ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕಾರ್ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಅವರ ಜೀವನದಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="TheHinduMaking">{{cite web |last=Nagarajan |first=Saraswathy |title=Priyadarsan on the making of Malayalam cinema's costliest film, 'Marakkar: Arabikadalinte Simham' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/priyadarsan-on-the-making-of-malayalam-cinemas-costliest-film-marakkar-arabikadalinte-simham/article37647950.ece |work=The Hindu |date=24 November 2021 |access-date=24 November 2021}}</ref> ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರು ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕಾರ್ IV ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಣವ್ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರು ಯುವ ಕುಂಜಾಲಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅರ್ಜುನ್ ಸರ್ಜಾ, ಸುನ್ನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿ, ಪ್ರಭು, ಅಶೋಕ್ ಸೆಲ್ವನ್, ನೆಡುಮುಡಿ ವೇಣು, ಮುಕೇಶ್, ಸಿದ್ಧೀಕ್, ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್, ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್, ಕಲ್ಯಾಣಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್, ಸುಹಾಸಿನಿ ಮಣಿರತ್ನಂ, ಇನ್ನೊಸೆಂಟ್, ಮಾಮೂಕೋಯ, ಹರೀಶ್ ಪೆರಡಿ, ಸಂತೋಷ್ ಕೀಳಟ್ಟೂರ್ ಮತ್ತು ಕೆ.ಬಿ. ಗಣೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ದೊಡ್ಡ ತಾರಾಗಣ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="cast">{{cite web |title=Marakkar: Arabikadalinte Simham - Cast and Crew |url=https://www.imdb.com/title/tt9569514/ |publisher=IMDb |access-date=30 November 2021}}</ref> ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಶಕ್ತಿಗಳ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕಾರ್ IV ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್ ಅವರು ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಚಿತ್ರ ಇದಾಗಿದ್ದು, ಅಶೋಕ್ ಸೆಲ್ವನ್ ಅವರ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವೂ ಹೌದು.<ref name="return">{{cite web |title=Keerthy Suresh makes Malayalam comeback with Marakkar |url=https://www.thenewsminute.com/flix/keerthy-suresh-makes-malayalam-comeback-marakkar-133926 |publisher=The News Minute |access-date=30 November 2021 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಚಿತ್ರದ ಆರಂಭಿಕ ಯೋಜನೆ 1996ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್, ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ ಟಿ. ದಾಮೋದರನ್ ನಡುವೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತು. ದಾಮೋದರನ್ 1999ರಲ್ಲಿ ಕಥೆಯ ಒಂದು ರೂಪುರೇಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ ಬಜೆಟ್ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಮೀರಿದ್ದರಿಂದ ಯೋಜನೆ ಮುಂದುವರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ 2017ರಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಯ ಕುರಿತು ಪುನಃ ಸಂಶೋಧನೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಕರಡು 2018ರ ಜೂನ್ ವೇಳೆಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.<ref name="dream">{{cite web |last=Kumar |first=Manoj R. |title=Marakkar: Arabikadalinte Simham was Mohanlal-Priyadarshan's dream for over 20 years |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/marakkar-arabikadalinte-simham-was-mohanlal-priyadarshans-dream-for-over-20-years-5638595/ |work=The Indian Express |date=22 March 2019 |access-date=19 August 2019 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 2019ರವರೆಗೆ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ರಾಮೋಜಿ ಫಿಲ್ಮ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬೃಹತ್ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಚಿತ್ರೀಕರಣವು 104 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು. ನಾಲ್ಕು ನೈಜ ಗಾತ್ರದ ಹಡಗುಗಳ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ನೀರಿನ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಸಮುದ್ರ, ಬಿರುಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಅಲೆಗಳ ಬಹುಪಾಲು ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="filming">{{cite web |title=Marakkar: Lion of the Arabian Sea — Making of the film |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/priyadarsan-on-the-making-of-malayalam-cinemas-costliest-film-marakkar-arabikadalinte-simham/article37647950.ece |work=The Hindu |date=24 November 2021 |access-date=24 November 2021}}</ref> ₹100 ಕೋಟಿ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಚಿತ್ರವು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ഏറ്റവും ದುಬಾರಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.<ref name="budget"/> ಚಿತ್ರವು ಮೂಲತಃ 19 ಮಾರ್ಚ್ 2020ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕೋವಿಡ್-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಹಲವು ಬಾರಿ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ 2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021ರಂದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref name="release">{{cite web |title=Marakkar to be released in theatres on Dec 2 |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/marakkar-to-be-released-in-theatres-on-dec-2/article37435314.ece |work=The Hindu |date=11 November 2021 |access-date=30 November 2021}}</ref> ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪಡೆದಿದ್ದು, ದೃಶ್ಯ ವೈಭವ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನಿರೂಪಣೆಯ ಕುರಿತು ಹಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಟೀಕೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref name="reception">{{cite web |title=Marakkar: Lion of the Arabian Sea movie review |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/marakkar-lion-of-the-arabian-sea-movie-review/article37820883.ece |work=The Hindu |access-date=10 December 2021}}</ref> == ಕಥಾವಸ್ತು == 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಕೋಚಿ ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೋഴിക്കೋಡ್‌ನ ಸಾಮೂತಿರಿ ರಾಜ್ಯವು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಅಲ್ಫೋನ್ಸೊ ಡಿ ನೊರೊನ್ಹಾ ಕೋಚಿಯ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಬಂದೂಕು ಬಳಕೆಯ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಕಾರ್ಟಾಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಅರಬ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಭಾವಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕುಟ್ಟಿಯಾಲಿ ಮರಕ್ಕಾರ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸುಂಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅವನ ಬಾವ ಮೊಯ್ದು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಅವನನ್ನು ದ್ರೋಹ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಹಿಂದೆ ಕುಟ್ಟಿಯಾಲಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಪುತ್ರರಾದ ಕುಟ್ಟಿ ಪೊಕ್ಕರ್ ಅಲಿ ಹಾಗೂ ಪಟ್ಟು ಮರಕ್ಕಾರ್ ಸಾಮೂತಿರಿಯ ನೌಕಾಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ್ದರು. ಪೊಕ್ಕರ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ ನಂತರ ಅವರು ನೌಕಾಪಡೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪೊಕ್ಕರ್‌ನ ಪುತ್ರ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ಗೆಳತಿ ಆಯಿಷಾಳನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ವಿವಾಹದ ರಾತ್ರಿ ಅಲ್ಫೋನ್ಸೊ ನಡೆಸಿದ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಯಿಷಾ, ಮುಹಮ್ಮದ್‌ನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಕುಟ್ಟಿಯಾಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಕೋಚಿಯ ರಾಜನು ಈ ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಆಂತರಿಕ ಗಲಭೆಯಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟು ಮರಕ್ಕಾರ್ ಮೇಲೆ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಹತ್ಯೆಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟು ಮೊಯ್ದುವನ್ನು ಕೊಂದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಾಗ ಬಿರುಗಾಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಅವರು ಪೊನ್ನಾನಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೋಯಿಕೋಡ್‌ನ ಸೈನಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಅಚ್ಯುತನ್ ಮತ್ತು ಆನಂದನ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಚ್ಯುತನ್ ಅಹಂಕಾರಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ದರ್ಪ ಹೊಂದಿರುವವನಾಗಿದ್ದರೆ, ಆನಂದನ್ ನ್ಯಾಯಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ದಯಾಳುವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಮತ್ತು ಅಚ್ಯುತನ್ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆ ಉಂಟಾದಾಗ ಆನಂದನ್ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಿರುಗಾಳಿಯಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಜನರಿಗೆ ಸಾಮೂತಿರಿಯ ಆಪ್ತ ಯೋಧ ಮಂಗಾಟ್ಟಚನ್ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹಂಚುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ನಾಡುವಾಳಿ ನಾಮತ್ತು ಕುರುಪ್ ಆ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ ಪಟ್ಟು ಮರಕ್ಕಾರ್ ಮೇಲೆ ಕುರುಪ್‌ನ ಜನರು ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಹಮ್ಮದ್ ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತ ತಂಗುಡು ಮತ್ತು ಅವನ ತಂಡದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕುರುಪ್‌ನ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಕದ್ದು ಜನರಿಗೆ ಹಂಚುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅವರು ಭ್ರಷ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತರ ವಿರುದ್ಧ ಹಲವು ದಾಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಜನರ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ '''ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕಾರ್''' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಮತ್ತು ಆನಂದನ್ ನಡುವೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆದುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಚ್ಯುತನ್ ಕುಂಜಾಲಿ ಮತ್ತು ಆನಂದನ್ ಇಬ್ಬರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಸೂಯೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಆತ ಕುಂಜಾಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಸಂಚು ರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕಾರ್ ಸಾಮೂತಿರಿಯ ಪರವಾಗಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ನೌಕಾಪಡೆಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕುಂಜಾಲಿಯ ನೌಕಾಪಡೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಹಡಗುಗಳ ಮೇಲೆ ಹಲವು ದಾಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ ಜನರು ಅವನನ್ನು ತಮ್ಮ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಹಲವು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಅವನ ಗುೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧತಂತ್ರದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಯಶಸ್ಸು ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅಚ್ಯುತನ್ ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಆನಂದನ್ ಮತ್ತು ಕುಂಜಾಲಿಯ ವಿರುದ್ಧ ದ್ವೇಷ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಆತ ಹಲವು ಬಾರಿ ದ್ರೋಹ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕುಂಜಾಲಿಯ ಪತ್ನಿ ಆಯಿಷಾ ಮತ್ತು ಅವನ ಕುಟುಂಬದವರ ಮೇಲೂ ಅಪಾಯ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸೇನೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕುಂಜಾಲಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅವನ ಜನರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ, ಅವರ ಜೀವಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಕುಂಜಾಲಿ ತನ್ನ ಜನರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಹಲವು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಫೋನ್ಸೊ ಡಿ ನೊರೊನ್ಹಾನನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕುಂಜಾಲಿ ತನ್ನ ಜನರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ನಂತರ ಅವನ ವಿರುದ್ಧವೇ ಸಂಚು ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಚ್ಯುತನ್ ಮತ್ತು ಸುಬೈದಾ ರೂಪಿಸಿದ ಬಲೆಗೆ ಕುಂಜಾಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಗೆ ಕುಂಜಾಲಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಗೋವಾದ ವೆಲ್ಹಾಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮುಂದೆ ಕ್ಷಮೆ ಕೋರುವುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅವನಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆತ ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ದೃಶ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. == ತಾರಾಗಣ == * '''ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್''' — ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ / ನಾಲ್ಕನೇ ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕಾರ್ * '''ಪ್ರಣವ್ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್''' — ಯುವ ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕಾರ್ * '''ಅರ್ಜುನ್ ಸರ್ಜಾ''' — ಆನಂದನ್, ಮಂಗಾಟ್ಟಚನ್‌ನ ಹಿರಿಯ ಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಕೋഴിക്കೋಡ್‌ನ ಸೇನಾ ಕಮಾಂಡರ್ * '''ಅರುಣ್ ಕುರಿಯನ್''' — ಯುವ ಆನಂದನ್ * '''ಸುನ್ನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿ''' — ಚಂದ್ರೋತ್ ಪಣಿಕ್ಕರ್, ಕೊಳತ್ತುನಾಡಿನ ರಾಜ ಮತ್ತು ಕುಂಜಾಲಿಯ ಮಿತ್ರ * '''ಅಶೋಕ್ ಸೆಲ್ವನ್''' — ಅಚ್ಯುತನ್ ಮಂಗಾಟ್ಟಚನ್ * '''ಜಿತಿನ್ ಪುತಂಚೇರಿ''' — ಯುವ ಅಚ್ಯುತನ್ * '''ಪ್ರಭು''' — ತಂಗುಡು, ಕುಂಜಾಲಿಯ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ದರೋಡೆಕೋರರ ತಂಡದ ನಾಯಕ * '''ಅರ್ಜುನ್ ಕೃಷ್ಣದಾಸ್''' — ಯುವ ತಂಗುಡು * '''ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್''' — ಸುಬೈದಾ * '''ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್''' — ಆರ್ಚಾ * '''ಕಲ್ಯಾಣಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್''' — ಆಯಿಷಾ, ಕುಂಜಾಲಿಯ ಪತ್ನಿ * '''ಮುಕೇಶ್''' — ಧರ್ಮೋತ್ ಪಣಿಕ್ಕರ್ * '''ನೆಡುಮುಡಿ ವೇಣು''' — ಸಾಮೂತಿರಿ * '''ಸಿದ್ಧೀಕ್''' — ಪಟ್ಟು ಮರಕ್ಕಾರ್ * '''ಜೇ ಜೆ. ಜಕ್ರಿತ್''' — ಚಿಯಾಂಗ್ ಜುವಾನ್ (ಚಿನ್ನಾಳಿ), ಕುಂಜಾಲಿಯ ಸಹಾಯಕ * '''ಇನ್ನೊಸೆಂಟ್''' — ನಾಮತ್ತು ಕುರುಪ್ * '''ಕೆ.ಬಿ. ಗಣೇಶ್ ಕುಮಾರ್''' — ವರ್ಕೊಟ್ಟು ಪಣಿಕ್ಕರ್ * '''ಬಾಬುರಾಜ್''' — ಪುತ್ಥುಮಾನ ಪಣಿಕ್ಕರ್ * '''ಹರೀಶ್ ಪೆರಡಿ''' — ಮಂಗಾಟ್ಟಚನ್ * '''ಮಾಮೂಕೋಯ''' — ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಹಾಜಿ * '''ನಂದು''' — ಕುತಿರವಟ್ಟತ್ತು ನಾಯರ್ * '''ಸಂತೋಷ್ ಕೀಳಟ್ಟೂರ್''' — ಕೊಕ್ಕಟ್ಟು ಪಣಿಕ್ಕರ್ * '''ಫಾಜಿಲ್''' — ಕುಟ್ಟಿ ಅಲಿ ಮರಕ್ಕಾರ್ * '''ಸುಹಾಸಿನಿ ಮಣಿರತ್ನಂ''' — ಖದೀಜುಮ್ಮ, ಕುಂಜಾಲಿಯ ತಾಯಿ * '''ಸುರೇಶ್ ಕೃಷ್ಣ''' — ಮೊಯ್ದು * '''ಮಣಿಕುಟ್ಟನ್''' — ಮೈಂಕುಟ್ಟಿ * '''ಜಿ. ಸುರೇಶ್ ಕುಮಾರ್''' — ಕೋಚಿ ರಾಜ * '''ಶ್ರೀಕಾಂತ್ ಮುರಳಿ''' — ಕೋಚಿ ರಾಜನ ಸಲಹೆಗಾರ * '''ಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಸಾದ್''' — ಭಾಷಾಂತರಕಾರ * '''ಅರ್ಜುನ್ ನಂದಕುಮಾರ್''' — ನಂಬ್ಯಾತಿರಿ * '''ಪಾರ್ವತಿ ಟಿ.''' — ಸಾಮೂತಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ * '''ಕೊಮಲ್ ಶರ್ಮಾ''' — ಪುತ್ಥುಮಾನ ತಂಪುರಟ್ಟಿ * '''ಟೋಬಿ ಸೌಬರ್‌ಬ್ಯಾಕ್''' — ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ * '''ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಕ್ಯಾವೆನ್‌ಹ್ಯಾಮ್''' — ಆಂದ್ರೆ ಫುರ್‌ಟಾಡೊ ಡಿ ಮೆಂಡೋನ್ಸಾ * '''ಬಿನೀಶ್ ಕೊಡೀಯೇರಿ''' — ತಂಗುಡುನ ಸಹಾಯಕ * '''ಶಿಯಾಸ್ ಕರೀಂ''' — ಕುಂಜಾಲಿಯ ಸಹಾಯಕ * '''ಆಂಟನಿ ಪೆರುಂಬವೂರ್''' — ಬೀದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ == ನಿರ್ಮಾಣ == === ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕಾರ್ ಕುರಿತ ಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ ಟಿ. ದಾಮೋದರನ್ ಅವರ ನಡುವೆ 1996ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಕುರಿತು ''ಕಾಳಾಪಾನಿ'' ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೋಯಿಕೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಿತ್ತು.<ref name="dream"/> 1999ರಲ್ಲಿ ಟಿ. ದಾಮೋದರನ್ ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯ ಒಂದು ರೂಪುರೇಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಯುದ್ಧದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ ಬಜೆಟ್ ಆ ಕಾಲದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಅತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಯೋಜನೆ ಮುಂದುವರಿಯಲಿಲ್ಲ.<ref name="dream"/> ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. 2017ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕಾರ್ ಕುರಿತ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಲಭ್ಯವಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅಂತಿಮ ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಕರಡು 2018ರ ಜೂನ್ ವೇಳೆಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.<ref name="dream"/> === ಚಿತ್ರಕಥೆ === ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಮತ್ತು ಅನಿ ಐ.ವಿ. ಶಶಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕಾರ್ ಅವರ ಜೀವನದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಚಿತ್ರವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಹಿತಿಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನಾಟಕೀಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="history">{{cite web |title=Marakkar: Arabikadalinte Simham is based on Kunjali Marakkar |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/priyadarsan-on-the-making-of-malayalam-cinemas-costliest-film-marakkar-arabikadalinte-simham/article37647950.ece |work=The Hindu |date=24 November 2021 |access-date=24 November 2021}}</ref> ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡೇ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕಾರ್ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶೀಲತೆಯ ಗುಣಗಳು ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರ ಪರದೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದರು.<ref name="MohanlalCasting">{{cite web |title=Mohanlal: Priyan and I have an understanding; I know exactly what he wants and vice versa |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-priyan-and-i-have-an-understanding-i-know-exactly-what-he-wants-and-vice-versa/articleshow/74354746.cms |publisher=The Times of India |date=28 February 2020 |access-date=28 February 2020}}</ref> === ತಾರಾಗಣ ಆಯ್ಕೆ === 2018ರಲ್ಲಿ ಸುನ್ನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿ, ಅರ್ಜುನ್ ಸರ್ಜಾ, ಪ್ರಭು ಮತ್ತು ಇತರ ನಟರು ಚಿತ್ರತಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು. ಅರ್ಜುನ್ ಸರ್ಜಾ ಮತ್ತು ಸುನ್ನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಭಾಗಶಃ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="casting">{{cite web |title=Suniel Shetty, Arjun join Mohanlal's Marakkar movie |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/suniel-shetty-arjun-join-mohanlals-marakkar-movie/articleshow/65881714.cms |publisher=The Times of India |date=19 September 2018 |access-date=15 June 2019}}</ref> ಪ್ರಣವ್ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಯುವ ಕುಂಜಾಲಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕಲ್ಯಾಣಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಕೂಡ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು. ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್ ಅವರು ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಯುವತಿಯ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ವೀಣಾ ವಾದ್ಯ ಕಲಿತರು.<ref name="Keerthy">{{cite web |title=Keerthy Suresh learns veena for her role in Marakkar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/keerthy-suresh-learns-veena-for-her-role-in-marakkar/articleshow/70878135.cms |publisher=The Times of India |date=28 August 2019 |access-date=13 December 2019}}</ref> ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಅವರು ಸುಬೈದಾ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಅಶೋಕ್ ಸೆಲ್ವನ್ ಅಚ್ಯುತನ್ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="casting2">{{cite web |title=Manju Warrier, Keerthy Suresh join Priyadarshan's 'Marakkar' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/Sep/25/manju-warrier-keerthy-suresh-join-priyadarshans-marakkar-1876786.html |work=The New Indian Express |date=25 September 2018 |access-date=15 June 2019 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ವಿನ್ಯಾಸ === ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವು 1 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018ರಂದು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ರಾಮೋಜಿ ಫಿಲ್ಮ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ತಿರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಪ್ರಣವ್ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರ ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು.<ref name="filmingstart">{{cite web |title=Marakkar: Mohanlal joins the sets of Priyadarshan's big-budget film |url=https://www.thenewsminute.com/flix/mohanlal-joins-sets-priyadarshan-s-big-budget-film-marakkar-93092 |publisher=The News Minute |date=17 December 2018 |access-date=13 December 2019 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ಮಾರ್ಚ್ 2019ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಒಟ್ಟು 104 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ನಡೆಯಿತು. ಬಹುಪಾಲು ಚಿತ್ರೀಕರಣ ರಾಮೋಜಿ ಫಿಲ್ಮ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆದಿದ್ದು, ತಿರುವನಂತಪುರಂನಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣವೂ ನಡೆಯಿತು. ಸಾಮೂತಿರಿ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ನಡುವಿನ ಸಭೆಯ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಆದಿಮಲತ್ತುರಾದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="filming"/> ಚಿತ್ರದ ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಕಝು ನೆಡಾ, ಸುಮ್ರೆಟ್ ಮುಯಾಂಗ್‌ಪುಟ್ ಮತ್ತು ಬಿ. ತ್ಯಾಗರಾಜನ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು. ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಹಯೋಗಿ ಸಾಬು ಸಿರಿಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡರು.<ref name="filming"/> ಚಿತ್ರದ ಕಥೆ ಸುಮಾರು 500 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕೇರಳದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಆ ಕಾಲದ ಉಡುಪು, ಆಭರಣ, ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆ ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಕೆಲವು ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಕ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="history"/> ರಾಮೋಜಿ ಫಿಲ್ಮ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನೈಜ ಗಾತ್ರದ ಹಡಗುಗಳ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು 200 × 200 ಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ನೀರಿನ ಟ್ಯಾಂಕ್ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,50,000 ಲೀಟರ್ ನೀರನ್ನು ತುಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ಚಿತ್ರದ ಸಮುದ್ರದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ನೈಜ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸದೆ, ಈ ಸೆಟ್ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="filming"/> === ನಂತರದ ನಿರ್ಮಾಣ === ಚಿತ್ರದ ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ್ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯಂತಹ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳ ತಂಡಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು. ಅನಿಬ್ರೇನ್, ನ್ಯಾಕ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಡನ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವು.<ref name="vfx">{{cite web |title=Marakkar: How Priyadarshan created the Arabian Sea on a Hyderabad set |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/priyadarsan-on-the-making-of-malayalam-cinemas-costliest-film-marakkar-arabikadalinte-simham/article37647950.ece |work=The Hindu |date=24 November 2021 |access-date=24 November 2021}}</ref> ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ನಂತರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ತಿಂಗಳು ಬೇಕಾಯಿತು. ಒಟ್ಟು ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಕೆಲಸ ಸುಮಾರು 14 ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು.<ref name="postproduction">{{cite web |title=Marakkar: Lion of the Arabian Sea |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/priyadarsan-on-the-making-of-malayalam-cinemas-costliest-film-marakkar-arabikadalinte-simham/article37647950.ece |work=The Hindu |date=24 November 2021 |access-date=24 November 2021}}</ref> ಚಿತ್ರದ ಅಂತಿಮ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಆವೃತ್ತಿಯ ಅವಧಿ ಸುಮಾರು 181 ನಿಮಿಷಗಳಾಗಿದೆ.<ref name="BBFC"/> == ಸಂಗೀತ == ಚಿತ್ರದ ಮೂಲ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ರಾಹುಲ್ ರಾಜ್, ಅಂಕಿತ್ ಸೂರಿ ಮತ್ತು ಲೈಯಲ್ ಇವಾನ್ಸ್ ರೋಡರ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸೂರಿ ಮತ್ತು ರೋಡರ್ ಅವರು ಯುದ್ಧದ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಇವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="score">{{cite web |title=Marakkar: Lion of the Arabian Sea music details |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/priyadarsan-on-the-making-of-malayalam-cinemas-costliest-film-marakkar-arabikadalinte-simham/article37647950.ece |work=The Hindu |date=24 November 2021 |access-date=24 November 2021}}</ref> ರಾಹುಲ್ ರಾಜ್ ಅವರು ಚಿತ್ರದ ಉಳಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರು ಹಾಲಿವುಡ್‌ನ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳ ಮಾದರಿಯ ವಿಶಾಲ ಸಂಗೀತ ಧ್ವನಿಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು. ''Ben-Hur'' ಮತ್ತು ''The Ten Commandments'' ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳ ಮಹಾಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="score"/> ಚಿತ್ರದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರೋನಿ ರಾಫೆಲ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಒಟ್ಟು ಐದು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ, ಎಂ.ಜಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್, ವಿನೀತ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್, ಶ್ವೇತಾ ಮೋಹನ್, ಶ್ರೇಯಾ ಘೋಷಾಲ್ ಮತ್ತು ಜಿಯಾ ಉಲ್ ಹಕ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಭಾ ವರ್ಮ, ಬಿ.ಕೆ. ಹರಿನಾರಾಯಣನ್, ಶಾಫಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="songs">{{cite web |title=Marakkar soundtrack released |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2021/Mar/03/marakkar-soundtrack-released-23141.html |publisher=Cinema Express |date=3 March 2021 |access-date=30 November 2021 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''“ಕುಂಜು ಕುಂಜಾಲಿ”''' ಹಾಡನ್ನು ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ ಹಾಡಿದ್ದು, 10 ಫೆಬ್ರವರಿ 2021ರಂದು ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. '''“ಕಣ್ಣಿಲ್ ಎಂಟೆ”''' ಹಾಡಿನ ಪೂರ್ಣ ಆವೃತ್ತಿ 31 ಮಾರ್ಚ್ 2021ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. '''“ಚೆಂಬಿಂಟೆ ಚೆಲುಳ್ಳ”''' ಹಾಡು 21 ಮೇ 2021ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref name="songs2">{{cite web |title=Marakkar songs released in multiple languages |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2021/May/21/marakkar-song-chembinte-chelulla-out-24595.html |publisher=Cinema Express |date=21 May 2021 |access-date=30 November 2021 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಪ್ರಚಾರ == ಚಿತ್ರದ ಮೊದಲ ಟೀಸರ್ ಅನ್ನು 22 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019ರಂದು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಗೋಕುಲಂ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆಶೀರ್ವಾದತ್ತೋಡೆ ಲಾಲೇಟ್ಟನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರದ ಮೊದಲ ಟ್ರೇಲರ್ ಮಾರ್ಚ್ 2020ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಪುತ್ಥ್ರೆನ್ ಸಂಪಾದಿಸಿದರು.<ref name="marketing">{{cite web |title=Marakkar Arabikadalinte Simham teaser screened: Mohanlal promises a spectacle |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/marakkar-arabikadalinte-simham-teaser-mohanlal-6020951/ |work=The Indian Express |date=23 September 2019 |access-date=30 November 2021 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2021ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ನೆಫೆರ್ಟಿಟಿ ಕ್ರೂಸ್ ಎಂಬ ಐಷಾರಾಮಿ ಕ್ರೂಸ್ ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಜೈನ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref name="cruise">{{cite web |title=Watch: Mohanlal promotes Marakkar on luxury cruise Nefertiti |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2021/11/27/mohanlal-marakkar-promotion-nefertiti-cruise.html |publisher=Onmanorama |date=27 November 2021 |access-date=30 November 2021 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಬಿಡುಗಡೆ == === ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆ === ಚಿತ್ರವು ಮೂಲತಃ 19 ಮಾರ್ಚ್ 2020ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ದಿನಾಂಕವನ್ನು 26 ಮಾರ್ಚ್ 2020ಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋವಿಡ್-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಣ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಾವಧಿಗೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು.<ref name="delay">{{cite web |title=Marakkar release postponed amid coronavirus outbreak |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2020/Mar/11/marakkar-release-postponed-amid-coronavirus-outbreak-2115097.html |work=The New Indian Express |date=11 March 2020 |access-date=30 November 2021 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2021ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ 26 ಮಾರ್ಚ್, 13 ಮೇ ಮತ್ತು 12 ಆಗಸ್ಟ್ ದಿನಾಂಕಗಳಿಗೆ ಮರುನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಕೋವಿಡ್-19 ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳದಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಂದ ಈ ದಿನಾಂಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name="postponed">{{cite web |title=Marakkar Arabikadalinte Simham release postponed |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/marakkar-arabikadalinte-simham-release-postponed/articleshow/82265136.cms |publisher=The Times of India |date=27 April 2021 |access-date=30 November 2021}}</ref> 2021ರ ನವೆಂಬರ್ 6ರಂದು ನಿರ್ಮಾಪಕ ಆಂಟನಿ ಪೆರುಂಬವೂರ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಒಟಿಟಿ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು. ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್ ವಿಡಿಯೋದೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಒಪ್ಪಂದವೂ ನಡೆದಿತ್ತು ಎಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು.<ref name="OTTdeal">{{cite web |title=Mohanlal's National Award-winning film Marakkar Arabikadalinte Simham to release on OTT |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/mohanlal-national-award-winning-film-marakkar-arabikadalinte-simham-to-release-on-ott-1873467-2021-11-06 |publisher=India Today |date=6 November 2021 |access-date=8 November 2021}}</ref> ಆದರೆ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶೇಷ ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಂತರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಅನುಭವವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. 11 ನವೆಂಬರ್ 2021ರಂದು ಚಿತ್ರವು 2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021ರಂದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="finalrelease">{{cite web |title=Marakkar to be released in theatres on Dec 2 |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/marakkar-to-be-released-in-theatres-on-dec-2/article37435314.ece |work=The Hindu |date=11 November 2021 |access-date=30 November 2021}}</ref> ಚಿತ್ರವು 2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021ರಂದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನದ ರಜೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವು ಒಂದು ದಿನ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, 1 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref name="UAE">{{cite web |title=Mohanlal's 'Marakkar: Lion of the Arabian Sea' to release in UAE cinemas |url=https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/mohanlals-marakkar-lion-of-the-arabian-sea-to-release-in-uae-cinemas-1.1637758398365 |publisher=Gulf News |date=24 November 2021 |access-date=30 November 2021 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ವಿತರಣೆ === ಚಿತ್ರವು ಮಲಯಾಳಂ ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಂದಿ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಚಿತ್ರವು 50ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="distribution">{{cite web |title=Marakkar to release in more than 50 countries |url=https://www.deepika.com/cinema/Marakkar-to-release-in-more-than-50-countries-1 |publisher=Deepika |date=11 October 2019 |access-date=27 October 2019}}</ref> ತಮಿಳು ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಆವೃತ್ತಿಯ ವಿತರಣಾ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ವಿ. ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್‌ನ ಕಲೈಪುಲಿ ಎಸ್. ಥಾನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸುರೇಶ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ವಿತರಿಸಿತು.<ref name="distribution2">{{cite web |title=Kalaipuli S Thanu bags Tamil rights of Marakkar |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2019/Oct/11/kalaipuli-s-thanu-bags-tamil-rights-of-marakkar-14828.html |publisher=Cinema Express |date=11 October 2019 |access-date=30 November 2021 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಐದು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 4100 ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ, ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 16,000 ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="screens">{{cite web |title=Marakkar to release in 4100 screens worldwide |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/marakkar-arabikadalinte-simham-4100-screens-7650582/ |work=The Indian Express |date=1 December 2021 |access-date=1 December 2021 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಗೃಹ ಮಾಧ್ಯಮ === ''ಮರಕ್ಕಾರ್: ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದ ಸಿಂಹ'' ಚಿತ್ರವು 17 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021ರಂದು ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್‌ಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಮಲಯಾಳಂ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು.<ref name="prime">{{cite web |title='Marakkar' to stream on Amazon Prime |url=https://www.thehansindia.com/cinema/marakkar-to-stream-on-amazon-prime-720586 |publisher=The Hans India |date=14 December 2021 |access-date=8 January 2022}}</ref> == ಸ್ವೀಕೃತಿ == === ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ === ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪಡೆಯಿತು. ದಿ ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಎಸ್.ಆರ್. ಪ್ರವೀಣ್ ಅವರು ಚಿತ್ರವು ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕಾರ್ ಅವರಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾದ ಗೌರವವಾಗಬಹುದಿತ್ತು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ ಮೊತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಎಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಅವರು ಬರೆದರು.<ref name="HinduReview">{{cite web |title=Marakkar: Lion of the Arabian Sea movie review |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/marakkar-lion-of-the-arabian-sea-movie-review/article37820883.ece |work=The Hindu |access-date=10 December 2021}}</ref> ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5ರಲ್ಲಿ 2.5 ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೀರನ ಕಥೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಚಿತ್ರವು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಟ್ಟದ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಮೂಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.<ref name="TOIReview">{{cite web |title=Marakkar: Arabikadalinte Simham Movie Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/marakkar-arabikadalinte-simham/movie-review/88066087.cms |publisher=The Times of India |access-date=10 December 2021}}</ref> ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮಾ ಚಿತ್ರದ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿತು. ಆದರೆ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್–ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಜೋಡಿಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರವಲ್ಲ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.<ref name="ManoramaReview">{{cite web |title=Marakkar review: A visual spectacle with mixed emotions |url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-reviews/2021/12/02/marakkar-arabikadalinte-simham-movie-review.html |publisher=Malayala Manorama |date=2 December 2021 |access-date=10 December 2021}}</ref> ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಚಿತ್ರವು ಹಳೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಬೇಸರವಾಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರೂ, ಚಿತ್ರದ ಅಂತ್ಯದ ಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿತು.<ref name="IEReview">{{cite web |title=Marakkar movie review: An engaging watch despite its flaws |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/marakkar-movie-review-mohanlal-priyadarshan-7652070/ |work=The Indian Express |date=2 December 2021 |access-date=10 December 2021 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮಿನಿಟ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5ರಲ್ಲಿ 3 ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಚಿತ್ರವು ದೃಶ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದ್ದರೂ ಚಿತ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳಿವೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.<ref name="TNMReview">{{cite web |title=Marakkar review: Visually stunning but badly written |url=https://www.thenewsminute.com/article/marakkar-review-visually-stunning-badly-written-158347 |publisher=The News Minute |date=2 December 2021 |access-date=10 December 2021 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಚಿತ್ರವು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರ ವಿಶಾಲ ದೃಶ್ಯ ನಿರೂಪಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರೂ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.<ref name="NIEReview">{{cite web |title=Marakkar review: Priyadarshan's visual spectacle falters on emotional stakes |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2021/Dec/02/marakkar-review-priyadarshans-visual-spectacle-falters-on-emotional-stakes-2390527.html |work=The New Indian Express |date=2 December 2021 |access-date=10 December 2021 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಫಸ್ಟ್‌ಪೋಸ್ಟ್‌ನ ಅನ್ನಾ ಎಂ.ಎಂ. ವೆಟ್ಟಿಕಾಡ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5ರಲ್ಲಿ 1.5 ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಚಿತ್ರವು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಟ್ಟದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref name="FirstpostReview">{{cite web |title=Marakkar review: Mohanlal-led war drama is remarkably unremarkable |url=https://www.firstpost.com/entertainment/marakkar-review-mohanlal-led-war-drama-is-remarkably-unremarkable-10176541.html |publisher=Firstpost |date=2 December 2021 |access-date=10 December 2021}}</ref> ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯದ್ದಾದರೂ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸದ ಚಿತ್ರವೆಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿತು.<ref name="HTReview">{{cite web |title=Marakkar review: Ambitious but underwhelming |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/marakkar-review-ambitious-but-underwhelming-101638429509404.html |publisher=Hindustan Times |date=2 December 2021 |access-date=10 December 2021 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5ರಲ್ಲಿ 2 ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಒಟ್ಟಾರೆ ಅನುಭವ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.<ref name="DHReview">{{cite web |title=Marakkar review: An underwhelming experience |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/marakkar-review-an-underwhelming-experience-1058070.html |publisher=Deccan Herald |date=2 December 2021 |access-date=10 December 2021}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == {| class="wikitable" ! ವರ್ಷ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭ ! ವಿಭಾಗ ! ಪುರಸ್ಕೃತರು ! ಫಲಿತಾಂಶ |- | 2020 | 50ನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕಲಾವಿದ | ವಿನೀತ್ | ಗೆಲುವು |- | 2020 | 50ನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ | ಬೃಂದಾ, ಪ್ರಸನ್ನ ಸುಜಿತ್ | ಗೆಲುವು |- | 2020 | 50ನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ವಿಶೇಷ ಜ್ಯೂರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ — ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು | ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ್ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ | ಗೆಲುವು |- | 2021 | 67ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ | ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್, ಆಂಟನಿ ಪೆರುಂಬವೂರ್ | ಗೆಲುವು |- | 2021 | 67ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ | ಸುಜಿತ್ ಸುಧಾಕರನ್, ವಿ. ಸಾಯಿ | ಗೆಲುವು |- | 2021 | 67ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಶೇಷ ಪರಿಣಾಮಗಳು | ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ್ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ | ಗೆಲುವು |} 50ನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ''ಮರಕ್ಕಾರ್'' ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಡಬ್ಬಿಂಗ್, ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗೌರವ ದೊರೆಯಿತು.<ref name="KeralaAwards">{{cite web |title=50th Kerala State Film Awards: Complete list of winners |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/50th-kerala-state-film-awards-complete-list-of-winners/article32152958.ece |work=The Hindu |date=13 October 2020 |access-date=30 November 2021}}</ref> 67ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ''ಮರಕ್ಕಾರ್: ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದ ಸಿಂಹ'' ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಶೇಷ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಎಂಬ ಮೂರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಪಕ ಆಂಟನಿ ಪೆರುಂಬವೂರ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸುಜಿತ್ ಸುಧಾಕರನ್ ಮತ್ತು ವಿ. ಸಾಯಿ ಪಡೆದರೆ, ವಿಶೇಷ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ್ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಪಡೆದರು.<ref name="NationalAwards">{{cite web |title=67th National Film Awards: Complete list of winners |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/67th-national-film-awards-complete-list-of-winners/article34126306.ece |work=The Hindu |date=22 March 2021 |access-date=30 November 2021}}</ref> == ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ == ಚಿತ್ರವು ಕೇರಳದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನೌಕಾ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕಾರ್‌ಗಳ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕಾರ್‌ಗಳು ಸಾಮೂತಿರಿಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದು, 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದರು.<ref name="KunjaliHistory">{{cite web |title=Kunjali Marakkar and the naval history of Kerala |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/kunjali-marakkar-the-admiral-who-fought-the-portuguese/article35355031.ece |work=The Hindu |access-date=30 November 2021}}</ref> ಚಿತ್ರವು ನಾಲ್ಕನೇ ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕಾರ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚಿತ್ರದ ಹಲವು ಘಟನೆಗಳು ನಾಟಕೀಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="history"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://www.imdb.com/title/tt9569514/ ''Marakkar: Lion of the Arabian Sea''] — IMDb * [https://www.primevideo.com/ ''Marakkar: Lion of the Arabian Sea''] — Amazon Prime Video appzaprzzdrf60n9is7pi6r01ccblds 0 180321 1383855 1383490 2026-08-22T13:37:23Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383855 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{Infobox ethnic group | group = ಮಲಯಾಳಿಗಳು | native_name = മലയാളികൾ (മലയാളികൾ) | image = Kalaripayattu mock combat in rural Kerala.jpg | native_name_lang = ml | flag = | caption = ಮಲಯಾಳಿ ಪುರುಷರು ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮರ ಕಲೆಯಾದ [[ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು]]ವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿರುವುದು | population = '''{{Circa|40 million|lk=yes}}''' | regions = {{Flag|India}} 34,838,819<ref name="Census 2011">{{cite web |title=Census of India |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf |access-date=18 April 2023 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824120826/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf |url-status=live }}</ref><br>{{nbsp|5}}[[ಕೇರಳ]] 32,413,213 <br>{{nbsp|5}}[[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] 54,267 <br>{{nbsp|5}}ಉಳಿದ ಭಾರತ 2,371,339 | tablehdr = ''ಪ್ರಮುಖ ಮಲಯಾಳಿ ವಲಸೆ ಸಮುದಾಯಗಳು'' | region3 = {{Flag|United Arab Emirates}} | pop3 = 1,014,000 | ref3 = <ref name="Zachariah"/> | region4 = {{Flag|Qatar}} | pop4 = 745,000 | ref4 = <ref name="NoRKA2"/> | region5 = {{Flag|Kuwait}} | pop5 = 634,728 | ref5 = <ref name="NoRKA2"/> | region6 = {{Flag|Saudi Arabia}} | pop6 = 595,000 | ref6 = <ref name="Zachariah">{{cite news|title=Kerala Migration Survey – 2014|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/kerala-migration-survey-2014-states-youth-still-fly-abroad-for-livelhood/99/|access-date=21 October 2014|work=The Indian Express. (This is the number of approximate emigrants from Kerala, which is closely related to, but different from the actual number of Malayalis.)|issue=17 September 2014|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071832/https://indianexpress.com/article/india/india-others/kerala-migration-survey-2014-states-youth-still-fly-abroad-for-livelhood/99/|url-status=live}}</ref> | region7 = {{Flag|Malaysia}} | pop7 = 369,000 | ref7 = <ref>{{Cite web | url=https://joshuaproject.net/people_groups/17433/MY | title=Malayali, Malayalam in Malaysia | access-date=17 July 2019 | archive-date=13 November 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211113141418/https://joshuaproject.net/people_groups/17433/MY | url-status=live }}</ref> {{Better source needed|date=December 2023}} | region8 = {{Flag|United States}} | pop8 = 300,000 | ref8 = <ref>{{Cite web | url=https://fokanaonline.org/about-us | title=FOKANA, About Us | access-date=18 April 2023 | archive-date=29 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230329232554/https://fokanaonline.org/about-us/ | url-status=live }}</ref> {{Unreliable source?|date=December 2023}} | region9 = {{Flag|Oman}} | pop9 = 195,300 | ref9 = <ref name="NoRKA2"/> | region10 = {{Flag|Bahrain}} | pop10 = 101,556 | ref10 = <ref name="NoRKA2">Zachariah, K. C. & Rajan, S. Irudaya (2011), ''[http://www.cds.edu/wp-content/uploads/2012/11/WP450.pdf Kerala Migration Survey 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200110145155/http://www.cds.edu/wp-content/uploads/2012/11/WP450.pdf |date=10 January 2020 }}'' (PDF), Department of Non-resident Keralite Affairs, Government of Kerala, p. 29. This is the number of emigrants from Kerala, which is closely related to but different from the actual number of Malayalis /Malayalees.</ref> | region11 = {{Flag|Australia}} | pop11 = 78,738 | ref11 = <ref>{{cite web | url=https://www.sbs.com.au/news/creative/census-explorer/xtjxeqygs?lang=en&languages=malayalam&topic=cultural-diversity | title=SBS Census Explorer: How diverse is your community? | access-date=27 March 2023 | archive-date=27 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230327011006/https://www.sbs.com.au/news/creative/census-explorer/xtjxeqygs?lang=en&languages=malayalam&topic=cultural-diversity | url-status=live }}</ref><ref name="IMMI"/><ref name="Languages spoken at home in Australia">{{cite web|title=In the Australia, 18% of people spoke a language other than English at home in 2011.|url=http://profile.id.com.au/australia/language|website=profile.id.com.au/|publisher=Australian Bureau of Statistics (ABS)|access-date=21 October 2014|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071838/https://profile.id.com.au/australia/language|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=India-born Malayalam-speaking community in Australia: Some interesting trends|url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/contributors/contributions/anubhav-tewari/India-born-Malayalam-speaking-community-in-Australia-Some-interesting-trends/articleshow/38471723.cms|access-date=21 October 2014|work=The Times of India|issue=16 July 2014|ref=India-born Malayalam-speaking community in Australia: Some interesting trends|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071834/https://timesofindia.indiatimes.com/nri/contributors/contributions/anubhav-tewari/India-born-Malayalam-speaking-community-in-Australia-Some-interesting-trends/articleshow/38471723.cms|url-status=live}}</ref> | region13 = {{Flag|Canada}} | pop13 = 77,910 | ref13 = <ref>{{Cite web |last=Government of Canada |first=Statistics Canada |date=2022-08-17 |title=Knowledge of languages by age and gender: Canada, provinces and territories, census metropolitan areas and census agglomerations with parts |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810021701 |access-date=2022-10-12 |website=www12.statcan.gc.ca}}</ref> | region14 = {{Flag|United Kingdom}} | pop14 = 45,264 | ref14 = <ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/survey-finds-only-1625-lakh-norks/article5299108.ece|title = Survey finds only 16.25 lakh NoRKs|newspaper = The Hindu|date = 31 October 2013|access-date = 18 December 2017|archive-date = 24 August 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230824120826/https://www.thehindu.com/todays-paper/survey-finds-only-1625-lakh-norks/article5299108.ece|url-status = live}}</ref> | region15 = {{Flag|Germany}} | pop15 = 25,000–45,000 | ref15 = <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/learning-german-made-easy-for-keralites/article67334186.ece#:~:text=According%20to%202020%20statistics%2C%20there,various%20courses%20at%20German%20universities. | title=Learning German made easy for Keralites | newspaper=The Hindu | date=22 September 2023 | last1=Muringatheri | first1=Mini }}</ref> | region16 = {{Flag|Singapore}} | pop16 = 26,000 | ref16 = <ref>{{Cite web|url = https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-singapore-malayalee-association-100th-anniversary-dinner|title = Singapore Malayalee Association 100th Anniversary|date = 27 December 2018|access-date = 15 October 2019|archive-date = 24 August 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230824120830/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-singapore-malayalee-association-100th-anniversary-dinner|url-status = live}}</ref> | region17 = {{Flag|Ireland}} | pop17 = 24,674 | ref17 = <ref>{{Cite web | url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cpsr/censusofpopulation2022-summaryresults/migrationanddiversity/ | title=Irish Census 2022 | access-date=13 September 2023 | archive-date=5 August 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200805083706/https://statbank.cso.ie/px/pxeirestat/Statire/SelectVarVal/Define.asp?maintable=E7010&PLanguage=0 | url-status=live }}</ref> | region18 = {{Flag|New Zealand}} | pop18 = 14,604 | ref18 = <ref>{{Cite web |date=30 April 2020 |title=2018 Census Totals by Topic – National Highlights (Updated) |url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/2018-census-totals-by-topic-national-highlights-updated |access-date=2 October 2020 |publisher=[[Statistics New Zealand]]}}</ref> | region19 = {{Flag|Pakistan}} | pop19 = 6,000 | ref19 = <ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/world/report-where-malayalees-once-held-sway-4610|title=Where Malayalees once held sway|work=DNA India|date=5 October 2005|access-date=11 August 2015|archive-date=2 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202131437/https://www.dnaindia.com/world/report-where-malayalees-once-held-sway-4610|url-status=live}}</ref> | region20 = {{Flag|France}} | pop20 = 5,000 | ref20 = | region21 = {{Flag|Switzerland}} | pop21 = 5,000 | ref21 = <ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/with-kerala-in-their-hearts/article2777677.ece|title=With Kerala in their hearts.... |access-date=17 May 2023|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824120826/https://www.thehindu.com/features/metroplus/with-kerala-in-their-hearts/article2777677.ece|url-status=live}}</ref> | region22 = {{Flag|Indonesia}} | pop22 = 4,000 | ref22 = {{citation needed|date=May 2019}} | region23 = {{Flag|Poland}} | pop23 = 7,122 | region24 = {{Flag|Austria}} | pop24 = 3,785 | ref24 = <ref>{{Cite web | url=http://www.viennamalayaleeassociation.com/ | title=Vienna Malayalee Association | access-date=21 September 2017 | archive-date=14 June 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210614105941/http://viennamalayaleeassociation.com/ | url-status=live }}</ref> | region25 = {{Flag|Finland}} | pop25 = 633 | ref25 = <ref>{{Cite web | url=http://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/table/tableViewLayout1/?rxid=726cd24d-d0f1-416a-8eec-7ce9b82fd5a4 | title=Väestö 31.12. Muuttujina Maakunta, Kieli, Ikä, Sukupuoli, Vuosi ja Tiedot | access-date=22 July 2019 | archive-date=7 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210407133215/https://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/?rxid=726cd24d-d0f1-416a-8eec-7ce9b82fd5a4 | url-status=dead }}</ref> | region26 = {{Flag|Japan}} | pop26 = 500 | ref26 = <ref>{{Cite web|url=http://www.nihonkairali.com/display.aspx?v=s&id=130&hs=1|title=Welcome to Nionkairali.com – Indian Malayalees in Japan- Japan malayalees, Malayali, Keralite, Tokyo|website=nihonkairali.com|access-date=21 September 2017|archive-date=7 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507231451/http://nihonkairali.com/display.aspx?v=s&id=130&hs=1|url-status=live}}</ref> | langs = [[ಮಲಯಾಳಂ]] | religions = '''ಬಹುಮತ'''<br />[[File:Om.svg|20px]] [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]<br/> '''ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ'''<br /> {{hlist|[[File:Allah-green.svg|20px]] [[ಇಸ್ಲಾಂ]]|[[File:Latin Cross.svg|15px]] [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]<ref name="censusindia2011religion">{{cite web |title=Population by religious communities&nbsp;– Census of India |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202132923/https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |archive-date=2 February 2021 |access-date=26 August 2015}}</ref>}} }} {{Infobox ethnonym |person=മലയാളി (ಮಲಯಾಳಿ) |people=മലയാളികൾ (ಮಲಯಾಳಿಗಳು) |language=മലയാളം (ಮಲಯಾಳಂ) |country=മലയാള രാജ്യം (ಮಲಯಾಳ ರಾಜ್ಯಂ) |root=മലയാളം (ಮಲಯಾಳಂ) }} '''ಮಲಯಾಳಿಗಳು''' ({{IPA|ml|mɐlɐjaːɭi|lang}}; ಮಲಯಾಳಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ '''ಕೇರಳೀಯರು''' ಎಂಬ [[ಜನಪದ ಹೆಸರು|ಜನಪದ ಹೆಸರಿನಿಂದ]] ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಇವರು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯರಾದ [[ದ್ರಾವಿಡ ಜನಾಂಗ|ದ್ರಾವಿಡ ಜನಾಂಗದ]] ಗುಂಪಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯ ಮಾತೃಭಾಷಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದ ಹನ್ನೊಂದು [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳು|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="'Classical' status for Malayalam">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |title='Classical' status for Malayalam |work=[[The Hindu]] |date=24 May 2013 |access-date=25 May 2013 |location=Thiruvananthapuram, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927134256/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |archive-date=27 September 2013 |url-status=live}}</ref> ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ [[ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡನೆ ಕಾಯಿದೆ|ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡನೆ ಕಾಯಿದೆಯ]] ಮೂಲಕ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ೧೮೦೦ರ ದಶಕದಿಂದ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್]]ನ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]], [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]], [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ಟಿಪು ಸುಲ್ತಾನ್]]ನಿಂದ [[ಮೂರನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ|ಮೂರನೇ ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದ]] (೧೭೯೦–೯೨) ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯರಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಾಮೋರಿನ್|ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಾಮೋರಿನ್]]ಗಳು, [[ತಾನೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]], [[ಅರಕ್ಕಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]], [[ಕೊಲತುನಾಡು]], [[ವಳ್ಳುವನಾಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಳ್ಳುವನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ರಾಜರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="Travancore 2011">"Travancore." Encyclopædia Britannica. ''Encyclopædia Britannica''. Encyclopædia Britannica Inc., 2011. Web. 11 November 2011.</ref><ref>Chandra Mallampalli, Christians and Public Life in Colonial South India, 1863–1937: Contending with Marginality, RoutledgeCurzon, 2004, p. 30</ref> ೨೦೧೧ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩.೩ ಕೋಟಿ ಮಲಯಾಳಿಗಳಿದ್ದು,<ref name = "Censusedia"/> ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೯೭% ರಷ್ಟಿದೆ. ಮಲಯಾಳಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ನೆರೆಯ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಇತರ [[ಭಾರತದ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ. ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, [[ಗಲ್ಫ್ ಸಹಕಾರ ಮಂಡಳಿ|ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಮಲಯಾಳಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]] (ಯುಎಇ), [[ಬಹ್ರೇನ್]], [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]], [[ಓಮಾನ್]], [[ಕತಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಕುವೈತ್]] ಸೇರಿವೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ವಲಸೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ [[ಮಲೇಶಿಯಾ]], [[ಸಿಂಗಾಪುರ್]], [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]] (ಯುಎಸ್), [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]] (ಯುಕೆ), [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಕೆನಡಾ]]ಗಳಿಗೂ ಸಹ. ೨೦೧೩ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ೧೬ ಲಕ್ಷ ಜನಾಂಗೀಯ ಮಲಯಾಳಿ [[ಪ್ರವಾಸಿಗಳು]] ಇದ್ದಾರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="MOFAT">{{Cite book|publisher=Ministry of Foreign Affairs and Trade|location=South Korea|year=2015|access-date=2014-03-30|url=http://www.index.go.kr/potal/main/EachDtlPageDetail.do?idx_cd=1682|title=재외동포현황 총계(2015)/Total number of overseas Koreans (2015)|ref=CITEREFMOFAT2013|archive-date=23 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423043627/http://www.index.go.kr/potal/main/EachDtlPageDetail.do?idx_cd=1682|url-status=live}}</ref> ೨೦೨೦ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[ಮಲೇಶಿಯನ್ ಮಲಯಾಳಿ|ಮಲೇಶಿಯಾದ ಮಲಯಾಳಿಗಳ]] ಅಂದಾಜು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು ೩,೪೮,೦೦೦ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಮಲೇಶಿಯಾದ ಒಟ್ಟು ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೧೨.೫% ರಷ್ಟಿದೆ. ಇದು ಮಲೇಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ತಮಿಳರ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾರತೀಯ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ಮಲೇಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ೧೮ ರಿಂದ ೩೦ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಲಯಾಳಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಮಲೇಶಿಯನ್ ನಾಗರಿಕರಾಗಿ ಮೂರನೇ, ನಾಲ್ಕನೇ ಅಥವಾ ಐದನೇ ತಲೆಮಾರಿನವರಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. [[ಎ. ಆರ್. ರಾಜರಾಜ ವರ್ಮ]] ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಮಲಯಾಳಂ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳದ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು, ನಂತರ ಅದು ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯ ಹೆಸರಾಯಿತು.<ref>{{cite book|last=Varma|first=A.R. Rajaraja|title=Keralapanineeyam|publisher=D C Books|year=2005|location=Kottayam|isbn=81-7130-672-1}}</ref> ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ಮಲಯಾಳಿ ಎಂಬುದು ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳಾದ ''ಮಲ'' "ಬೆಟ್ಟ", ''ಆಳಿ'' "ವ್ಯಕ್ತಿ/ಆಡಳಿತಗಾರ" ಎಂಬುದರಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಮಲಯಾಳಿಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಇನ್ನೊಂದು ಪದವೆಂದರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ''ಮಲಬಾರಿ/ಮಲಬಾರೀಸ್'' ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ಪದವಾದ ''ಮಲ'' (ಬೆಟ್ಟ), [[ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆ|ಪರ್ಷಿಯನ್]]/[[ಅರಬ್ಬೀ ಭಾಷೆ|ಅರಬ್ಬೀ]] ಪದವಾದ ''ಬರ್'' (ದೇಶ/ಖಂಡ) ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಯವಾದ ''-ಈ'' "ವ್ಯಕ್ತಿ" ಎಂಬುದರ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref> ''ಮಲಯಾಳಿ'' ಮತ್ತು ''ಮಲಬಾರಿ'' ಪದಗಳು ಪರ್ಯಾಯ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Malabar">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |date=January 2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-81-264-1588-5 |page=27 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |access-date=19 July 2020 |archive-date=13 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113141403/https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |url-status=live }}</ref><ref name="Logan">Malabar Manual (1887), William Logan, Calicut</ref> ''[[ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣ]]''ವು [[ಥಚುದಾಯ ಕೈಮಲ್]]ರ ಚರ್ಚ್ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ, ಇವರನ್ನು ''ಮಾಣಿಕ್ಕಂ ಕೇರಳರ್'' (ಕೇರಳದ ಮಾಣಿಕ್ಯ ರಾಜ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಕೂಡಲ್ಮಾಣಿಕ್ಯಂ]] ದೇವಾಲಯದ ದೇವತೆಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿದೆ.<ref>See Sahyadri Kanda Chapter 7 in Skanda Purana. Rocher, Ludo (1986). The Puranas. Otto Harrassowitz Verlag. {{ISBN|978-3447025225}}.</ref><ref>Who's Who in Madras 1934</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆ== {{See also|ಕೇರಳ ಗಲ್ಫ್ ವಲಸೆ}} ಮಲಯಾಳಂ ಎಂಬುದು ನೈಋತ್ಯ ಭಾರತದ ([[ಮಂಗಳೂರು]] ನಿಂದ [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]] ವರೆಗೆ) ಮತ್ತು [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] ದ್ವೀಪಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ೨೦೦೧ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ೩,೦೮,೦೩,೭೪೭ ಮಂದಿ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಿಕರಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ೯೩.೨% ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೯೬.೭% ರಷ್ಟಿದೆ. [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನಲ್ಲಿ ೭,೦೧,೬೭೩ (ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ೨.೧%), [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ೫,೫೭,೭೦೫ (೧.೭%) ಮತ್ತು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ೪,೦೬,೩೫೮ (೧.೨%) ಮಂದಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಇದ್ದರು. ಲಕ್ಷದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ೫೧,೧೦೦ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇವಲ ೦.೧೫% ರಷ್ಟಿದೆ, ಆದರೆ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ೮೪% ರಷ್ಟಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಿಗಳು ಒಟ್ಟು ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೩.೨೨% ರಷ್ಟಿದ್ದರು. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ೩,೩೦,೬೬,೩೯೨ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಿಕರ ಪೈಕಿ, ೩,೩೦,೧೫,೪೨೦ ಮಂದಿ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ೧೯,೬೪೩ ಮಂದಿ ''ಯೆರವ'' ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ೩೧,೩೨೯ ಮಂದಿ ''ಎರನಾಡನ್'' ನಂತಹ ಪ್ರಮಾಣಿತವಲ್ಲದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name = "Censusedia">http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/data_on_language.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120110230245/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/data_on_language.html |date=10 January 2012 }}, ''censusindia.net''</ref> ೧೯೯೧ರ ಜನಗಣತಿ ದತ್ತಾಂಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಿಕರಲ್ಲಿ ೨೮.೮೫% ಮಂದಿ ಎರಡನೇ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ೧೯.೬೪% ಮಂದಿ ಮೂರು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಹಿಂದಿನ [[ಗುಡಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು]] (ಈಗ ಗುಡಲೂರು ಮತ್ತು ಪಂತಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು) ನಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ೪೮.೮% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ೧೯೫೧ರ ಜನಗಣತಿ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]ದ ಮಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಪುತ್ತೂರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೨೧.೨% ಮತ್ತು ೧೫.೪% ರಷ್ಟು ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://lsi.gov.in/ |title=South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbators Districts |access-date=8 June 2021 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002110639/http://lsi.gov.in/MTSI_APP/(S(d5i44a45mqlxje45spluigat))/default.aspx |url-status=live }}</ref> ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೨೫.೫೭% ರಷ್ಟು ಜನರು ಮಲಯಾಳಿಗಳಾಗಿದ್ದು, [[ವಿರಾಜಪೇಟೆ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಿಗಳು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾಷಾ ಗುಂಪನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Language">{{cite web |title=Census of India – Language |url=http://censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |website=censusindia.gov.in |access-date=17 April 2020 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101020704/https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |url-status=live }}</ref> ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಲಯಾಳಿಗಳು [[ರಾವುಲಾ ಭಾಷೆ|ಯೆರವ ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು]] ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಕೊಡಗು ಮತ್ತು [[ವಯನಾಡು]]ಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Language"/> ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸಹ ಮಲಯಾಳಿಗಳು. ೨೦೧೧ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆಯು ೪೧,೮೧೬ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಲಯ|ಮಲಯ]]ವು ಅನೇಕ ಮಲಯಾಳಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಲಯಾಳಿಗಳು [[ಚೆನ್ನೈ]] (ಮದ್ರಾಸ್), [[ದೆಹಲಿ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಮಂಗಳೂರು, [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು]], [[ಹೈದರಾಬಾದ್, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ|ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಮುಂಬೈ]] (ಬಾಂಬೆ), [[ಅಹಮದಾಬಾದ್]] ಮತ್ತು [[ಚಂಡೀಗಢ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಮಲಯಾಳಿಗಳು [[ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]], [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]], [[ಕೆನಡಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್]]ಗಳಿಗೂ ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೯–೨೦೧೩ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಿ ಮೂಲದ ಸುಮಾರು ೧,೪೬,೦೦೦ ಜನರಿದ್ದರು,<ref>{{Cite web |title=Detailed Languages Spoken at Home and Ability to Speak English for the Population 5 Years and Over: 2009–2013 |url=https://www.census.gov/data/tables/2013/demo/2009-2013-lang-tables.html |access-date=2022-06-12 |website=Census.gov |archive-date=12 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412195838/https://www.census.gov/data/tables/2013/demo/2009-2013-lang-tables.html |url-status=live }}</ref> ಇವರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪೦,೦೦೦ ಮಂದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ|ತ್ರಿ-ರಾಜ್ಯ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Keralite Indians in the New York Metro Area |url=https://unreachednewyork.com/wp-content/uploads/2012/11/Keralite-Profile-Final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824120828/https://unreachednewyork.com/wp-content/uploads/2012/11/Keralite-Profile-Final.pdf |archive-date=24 August 2023 |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ೭,೦೯೩ ಮಂದಿ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಿಕರಿದ್ದರು.<ref name="IMMI">{{cite web|url=http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/immigration-update/people-australia-2013-statistics.pdf |title=The People of Australia: Statistics from the 2011 Census |access-date=2014-07-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714131850/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/immigration-update/people-australia-2013-statistics.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> ೨೦೦೧ರ [[ಕೆನಡಾ]] ಜನಗಣತಿಯು ೭,೦೭೦ ಜನರು ಮಲಯಾಳಂ ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಗ್ರೇಟರ್ ಟೊರಾಂಟೊ ಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಒಂಟಾರಿಯೋ]]ದಲ್ಲಿ. ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ, ಸಿಂಗಾಪುರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನಗಣತಿಯು ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ೨೬,೩೪೮ ಮಂದಿ ಮಲಯಾಳಿಗಳಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{Cite book|title=From Kerala to Singapore : Voices from the Singapore Malayalee community|last=Pillai|first=Anitha Devi|publisher=Marshall Cavendish Pte Ltd.|others=Puva Arumugam|year=2017|isbn=9789814721837|location=Singapore|oclc=962741080}}</ref> ೨೦೦೬ರ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಜನಗಣತಿಯು ೨,೧೩೯ ಭಾಷಿಕರನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref name="NZ">[http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2006%20Census%20reports/QuickStats%20About%20A%20Subject/QuickStats%20About%20Culture%20and%20Identity/quickstats-about-culture-and-identity-tables.ashx Statistics New Zealand:Language spoken (total responses) for the 1996–2006 censuses (Table 16)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309170841/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2006%20Census%20reports/QuickStats%20About%20A%20Subject/QuickStats%20About%20Culture%20and%20Identity/quickstats-about-culture-and-identity-tables.ashx |date=9 March 2013 }}, ''stats.govt.nz''</ref> ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ [[ಫಿಜಿ]]ಯಲ್ಲಿ ೧೩೪ ಮಲಯಾಳಂ ಮಾತನಾಡುವ ಕುಟುಂಬಗಳು ವರದಿಯಾಗಿದ್ದವು. [[ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಬಹ್ರೇನ್]], [[ಓಮಾನ್]], [[ಕತಾರ್]], [[ಯುಎಇ]], [[ಕುವೈತ್]] ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಲಂಡನ್]]ನಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಮಲಯಾಳಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಇದೆ. ಚೆನ್ನೈ ನಗರವು ಕೇರಳದ ಹೊರಗಿನ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಲಯಾಳಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ನಂತರ ಬೆಂಗಳೂರು. ಮಲೇಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಿ ನಾಗರಿಕರು ೨೦೨೦ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೨,೨೯,೮೦೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಮಲಯಾಳಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸರಿಸುಮಾರು ೨,೦೦೦ ಆಗಿದೆ. ಅವರು ಮಲೇಶಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಭಾರತೀಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ೧೦ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. [[File:Kerala Samajam, Hinkal, Mysore.jpg|thumb|ಕೇರಳ ಸಮಾಜಂ, ಮೈಸೂರು]] ==ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ== {{Main|ಕೇರಳದ ಇತಿಹಾಸ}} ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳದ ಜನರು [[ತಮಿಳಕಂ|ತಮಿಳಕಂ]]ನ [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದಿಂದ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು, ಇವರ ರಾಜಧಾನಿ ವಂಚಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{Cite book |last=Vimala |first=Angelina |date=2007 |title=History and Civics |isbn=978-81-317-0336-6 |publisher=Pearson Education India |pages=107}}</ref> ಮಲಯಾಳಿಗಳು [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಕನಿಷ್ಠ [[ರೋಮನ್ ಯುಗ]]ದಿಂದಲೂ [[ಟಾಲೆಮಿ]] ತನ್ನ [[ಟಾಲೆಮಿಯ ವಿಶ್ವ ನಕ್ಷೆ|ವಿಶ್ವ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ]] ೧೫೦ ಕ್ರಿ.ಶ.ದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೂಲಕ ವಿದೇಶಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಶತಮಾನಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗಿ ಮಲಯಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಯಹೂದಿಗಳು|ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಯಹೂದಿಗಳ]] ಆಗಮನ, [[ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು]]ರ ಉದಯ ಮತ್ತು [[ಮಲಬಾರ್ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಮಾಪ್ಪಿಳ ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಸಮುದಾಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಆಧುನಿಕ-ಯುಗದ ಮಲಯಾಳಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ, ೧೪೯೮ರ ನಂತರ ಆಗಮಿಸಿದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು]], [[ಡಚ್ ಮಲಬಾರ್]], ಫ್ರೆಂಚ್ [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಾಹೆ]], ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಆಂಗ್ಲೋ ಇಂಡಿಯನ್|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]]ರು ತಮ್ಮ ಗುರುತನ್ನು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕೊಳ್ಳೆಯ ಮೂಲಕ ಬಿಟ್ಟರು. ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ, ಸಿಂಗಾಪುರ ಮಲಯಾಳಿ ಸಮುದಾಯದ ವಿಕಾಸದ ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯ ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನವು ''ಫ್ರಮ್ ಕೇರಳ ಟು ಸಿಂಗಾಪುರ: ವಾಯ್ಸಸ್ ಆಫ್ ದ ಸಿಂಗಾಪುರ ಮಲಯಾಳಿ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಇದು ಕೇರಳದ ಹೊರಗಿನ ಎನ್ಆರ್ಐ ಮಲಯಾಳಿ ಸಮುದಾಯದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯ ಮೊದಲ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book|title=From Kerala to Singapore : voices from the Singapore Malayalee community|last=Pillai|first=Anitha Devi|publisher=Marshall Cavendish|others=Puva Arumugam|year=2017|isbn=9789814721837|location=Singapore|oclc=962741080}}</ref> ===ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ=== {{main article|ಮಲಯಾಳಂ}} {{see also|ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ}} [[File:Malayala lipi.svg|thumbnail|[[ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ''മലയാളലിപി'' (ಅರ್ಥ: ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ) ಪದ]] ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದ್ದರೂ, ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿರುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯು ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ]]ಯ ಉಪಭಾಷೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಮಿಳು ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. [[ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ವನ್ನು [[ಮಲಯಾಳಂ]]ನ ಪ್ರಾಚೀನ ಪೂರ್ವವರ್ತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.<ref name="clt.1"/> [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ವು ಪ್ರಾಚೀನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ೧೪ನೇ ಶತಮಾನದ [[ನಿರಣಂ ಕವಿಗಳು]] (ಮಾಧವ ಪಣಿಕ್ಕರ್, ಶಂಕರ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಮತ್ತು ರಾಮ ಪಣಿಕ್ಕರ್) ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇವರ ಕೃತಿಗಳು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕೇರಳ ಕಾವ್ಯ ಎರಡರ ಉದಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ವಯನಾಡಿನ [[ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು|ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುವ ಶಾಸನವು ಕ್ರಿ.ಶ. ೩ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ (ಸರಿಸುಮಾರು ೧,೮೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ) ಸೇರಿದ್ದು, ಅವುಗಳು ಎರಡು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ''ಈ'' (ಇದು) ಮತ್ತು ''ಪಳಮ'' (ಹಳೆಯ), ಇವು [[ಹಳೆಯ ತಮಿಳು|ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹಳೆಯ ತಮಿಳಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಪಭಾಷೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿವಾದಿಸಿದ್ದಾರಾದರೂ.<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Historians-contest-antiquity-of-Edakkal-inscriptions/articleshow/14789313.cms |title=Historians contest antiquity of Edakkal inscriptions |first=Gayathri |last=Sasibhooshan |date=12 July 2012 |work=The Hindu |access-date=21 October 2020 |archive-date=6 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206114100/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Historians-contest-antiquity-of-Edakkal-inscriptions/articleshow/14789313.cms |url-status=live }}</ref> {{transliteration|ml|ī}} ಸರ್ವನಾಮದ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ತಮಿಳು {{transliteration|ta|-ai}} ಕೊನೆಯ ಅಕ್ಷರದ ಕೊರತೆಯು ಮಲಯಾಳಂನ ಅನನ್ಯ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರೋಟೋ-ದ್ರಾವಿಡದಿಂದ ಬಂದ [[ಪುರಾತತ್ವ|ಪುರಾತತ್ವಗಳಾಗಿವೆ]].{{refn|group=note|"*aH and *iH are demonstrative adjectives reconstructed for Proto-Dravidian, as they show variation in vowel length. When they occur in isolation they occur as ā, and ī but when they are followed by a consonant initial word then they appear as a- and i- as in Ta. appoẓutu 'that time'., : Te. appuḍu id. and Ta. ippoẓutu 'that time'., : Te.ippuḍu id. However, Modern Tamil has replaced ā, and ī with anda and inda but most Dravidian languages have preserved it."<ref>{{cite book|last=Krishnamurti|first=Bhadriraju|url=https://books.google.com/books?id=54fV7Lwu3fMC&q=grantha+script|title=The Dravidian Languages|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=978-1-139-43533-8|access-date=16 November 2020|archive-date=29 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729185642/https://books.google.com/books?id=54fV7Lwu3fMC&q=grantha+script|url-status=live}}</ref>{{page needed|date=May 2022}}}} [[ಮಲಯಾಳಂ ಪಂಚಾಂಗ|ಮಲಯಾಳಂ ಪಂಚಾಂಗದ]] ಮೂಲವು ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೨೫ರ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನದು.<ref>{{cite web|url=http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |title=Kollam Era |publisher=Indian Journal History of Science |access-date=30 December 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150527163650/http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |archive-date=27 May 2015 }}</ref><ref>{{Citation|title=Time measurement and calendar construction|author=Broughton Richmond|year=1956|pages=218|url=https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ|access-date=9 June 2021|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121337/https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|title=History of Kerala|author=R. Leela Devi|publisher=Vidyarthi Mithram Press & Book Depot|year=1986|pages=408|url=https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ|access-date=9 June 2021|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121335/https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೪೯/೮೫೦ರ [[ಕ್ವಿಲೋನ್ ಸಿರಿಯನ್ ತಾಮ್ರ ಫಲಕಗಳು]] ಹಳೆಯ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. [[ಕೊಲ್ಲಂ ಯುಗ|ಮಲಯಾಳಂ ಪಂಚಾಂಗದ]] ಮೊದಲ ೬೦೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ಸಾಹಿತ್ಯವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್]]ನಲ್ಲಿ ''[[ವಡಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್]]'' (ಉತ್ತರದ ಹಾಡುಗಳು) ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ವಿಭಾಗ (ತಿರುವಾಂಕೂರು)|ದಕ್ಷಿಣ ತಿರುವಾಂಕೂರು]]ನಲ್ಲಿ ''ಥೆಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್'' (ದಕ್ಷಿಣದ ಹಾಡುಗಳು) ನಂತಹ ಮೌಖಿಕ [[ಗೀತೆ|ಗೀತೆಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="clt.1">{{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|page=453|id={{ASIN|8182676444|country=in}}|edition=Malayalam}}</ref> ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ''ರಾಮಚರಿತಂ'' ಮತ್ತು ''[[ತಿರುನಿಝಲ್ಮಲ]]'', ಇವು ಹಳೆಯ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಎರಡು [[ಮಹಾಕಾವ್ಯ|ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಾಗಿವೆ]]. ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯವು ೬ [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]] ಪಡೆದಿದೆ, ಇದು ಯಾವುದೇ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗೆ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗೆ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{Cite news|title=Jnanpith given to Akkitham|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpith-given-to-akkitham/article32685581.ece|last=Naha|first=Abdul Latheef|date=24 September 2020|access-date=12 June 2021|work=The Hindu|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122000924/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpith-given-to-akkitham/article32685581.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=Celebrated Malayalam poet Akkitham wins 2019 Jnanpith Award|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/celebrated-malayalam-poet-akkitham-wins-2019-jnanpith-award-119112900926_1.html|last=ANI|date=29 November 2019|access-date=12 June 2021|publisher=Business Standard|archive-date=21 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121233820/https://www.business-standard.com/article/news-ani/celebrated-malayalam-poet-akkitham-wins-2019-jnanpith-award-119112900926_1.html|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ "[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆ]]" ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು,<ref name="'Classical' status for Malayalam"/> ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ರೂಪಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ೧೫ನೇ ಮತ್ತು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಕ್ರಿ.ಶ.ಗಳಲ್ಲಿ [[ಚೇರುಶ್ಶೇರಿ ನಂಬೂತಿರಿ]] ([[ಕಣ್ಣೂರು]] ಬಳಿ ಜನಿಸಿದರು),<ref name="Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books">{{Cite web |url=http://keralaliterature.com/old/author.php?authid=1473 |title=Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books |website=keralaliterature.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052549/http://keralaliterature.com/old/author.php%3Fauthid%3D1473 |archive-date=7 April 2019 |url-status=dead }}</ref><ref name="mlm"/> [[ತುಂಚತ್ತು ಎಳುತ್ತಚ್ಚನ್]] ([[ತಿರೂರ್]] ಬಳಿ ಜನಿಸಿದರು),<ref name="mlm"/> ಮತ್ತು [[ಪೂಂತಾನಂ ನಂಬೂದಿರಿ]] ([[ಪೆರಿಂತಲ್ಮಣ್ಣ]] ಬಳಿ ಜನಿಸಿದರು) ಕವಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು.<ref name="mlm"/><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |work=The Hindu |access-date=10 April 2021 |archive-date=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121225855/https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/amp/ |url-status=live }}</ref><ref name="mlm">{{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}}</ref><ref>Freeman, Rich (2003). "Genre and Society: The Literary Culture of Premodern Kerala". In Literary Cultures in History: Reconstructions from South Asia</ref> [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]]-ಮೂಲದ ಕವಿ [[ಕುಂಚನ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] ಕೂಡ ''ತುಳ್ಳಲ್'' ಎಂಬ ಹೊಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಶಾಖೆಯ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಅಪಕ್ವ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು.<ref name="mlm"/> ಗದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ, ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ]]ವು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಪ್ರಯಾಣ ಕಥನವು ಮಲಯಾಳಂನ ''[[ವರ್ತಮಾನಪ್ಪುಸ್ತಕಂ]]'' ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ೧೭೮೫ರಲ್ಲಿ [[ಪರೆಮ್ಮಕ್ಕಲ್ ಥೋಮ ಕಥನಾರ್]] ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=The legacy of Kerala |year=2008 |publisher=D C Books |location=Kottayam, Kerala |isbn=978-81-264-2157-2 |edition=1st DCB}}</ref><ref>{{cite web |url=http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |title=August 23, 2010 Archives |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427073541/http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |archive-date=27 April 2013}}</ref> [[ಮಲಯಾಳಂ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ ಕವಿಗಳು|ಕವಿ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು]] (''ಕವಿತ್ರಯಂ'': ಕುಮಾರನ್ ಆಸನ್, [[ವಳ್ಳತ್ತೋಳ್ ನಾರಾಯಣ ಮೆನನ್]] ಮತ್ತು [[ಉಳ್ಳೂರು ಎಸ್. ಪರಮೇಶ್ವರ ಅಯ್ಯರ್]])<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vfSPI2irzUgC&pg=PA185|title=Handbook of Twentieth-century Literatures of India|first1=Nalini|last1=Natarajan|first2=Emmanuel Sampath|last2=Nelson|date=18 December 1996|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313287787|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121337/https://books.google.com/books?id=vfSPI2irzUgC&pg=PA185|url-status=live}}</ref> ಕೇರಳದ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ [[ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ|ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ]] ಮತ್ತು [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ]] ಹೆಚ್ಚು [[ಗೀತರೂಪಕ|ಗೀತಾತ್ಮಕ]] ಶೈಲಿಯತ್ತ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕುರಿಯಾಕೋಸ್ ಎಲಿಯಾಸ್ ಚವಾರ]], ಕಾರ್ಮೆಲೈಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೇರಿ ಇಮ್ಯಾಕ್ಯುಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಮದರ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಸಭೆಗಳ ಸ್ಥಾಪಕರು, ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿವಿಧ ಪ್ರವಾಹಗಳಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಕೃತಿಗಳು ೧೮೨೯ ಮತ್ತು ೧೮೭೦ ರ ನಡುವೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಚವಾರರ ಕೊಡುಗೆ<ref>{{cite web |title=Contents of Bl. Chavara |website=[[Christ University]] Library catalog |url=http://111.93.136.232:8080/cgi-bin/koha/opac-shelves.pl?viewshelf=181 |url-status=dead |archive-date=17 September 2014 |archive-url=https://archive.today/20140917100803/http://111.93.136.232:8080/cgi-bin/koha/opac-shelves.pl?viewshelf=181 }}</ref> ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ವೃತ್ತಾಂತಗಳು, ಕವನಗಳು – ಅತ್ಮನുതാപಂ (ಆತ್ಮದ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ), ಮರಣವೀಟ್ಟಿಲ್ ಪಡುವನುಲ್ಲ ಪಾಣ (ದುಃಖಿತ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಕವನ) ಮತ್ತು ಅನಸ್ತಾಸಿಯಾಯುಡೆ ರಕ್ತಸಾಕ್ಷ್ಯಂ – ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಕಾವ್ಯದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ರಾಜಕೀಯ ತೀವ್ರವಾದ|ರಾಜಕೀಯ ತೀವ್ರವಾದದತ್ತ]] ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="cnt">{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65212/Tamil#toc65213|title=South Asian arts|encyclopedia=Encyclopedia Britannica |access-date=15 September 2017|archive-date=10 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140910083744/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65212/Tamil#toc65213|url-status=live}}</ref> [[ಕವಾಲಂ ನಾರಾಯಣ ಪಣಿಕ್ಕರ್]]ರಂತಹ ಬರಹಗಾರರು ಮಲಯಾಳಂ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="clt.1"/> ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರಾದ [[ಜಿ. ಶಂಕರ ಕುರುಪ್]], [[ಎಸ್. ಕೆ. ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಾಟ್]], [[ತಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ]], [[ಎಂ. ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]], [[ಒ. ಎನ್. ವಿ. ಕುರುಪ್]], ಮತ್ತು [[ಅಕ್ಕಿತಂ ಅಚ್ಯುತನ್ ನಂಬೂದಿರಿ]] ಅವರು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="google25">{{cite book |author=Subodh Kapoor |title=The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Mahi-Mewat |url=https://books.google.com/books?id=mc6C5dVHbGAC&pg=PA4542 |access-date=18 November 2012 |year=2002 |publisher=Cosmo |isbn=978-8177552720 |page=4542 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121336/https://books.google.com/books?id=mc6C5dVHbGAC&pg=PA4542 |url-status=live }}</ref><ref name="Accessions List, South Asia">{{cite book |title=Accessions List, South Asia |url=https://books.google.com/books?id=lPcoAQAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1994 |publisher=E.G. Smith for the U.S. Library of Congress Office, New Delhi |page=21 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121338/https://books.google.com/books?id=lPcoAQAAIAAJ |url-status=live }}</ref><ref name="Indian Writing Today">{{cite book |title=Indian Writing Today |url=https://books.google.com/books?id=1wUtAQAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1967 |publisher=Nirmala Sadanand Publishers |page=21 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121857/https://books.google.com/books?id=1wUtAQAAIAAJ |url-status=live }}</ref><ref name="DattaAkademi1987">{{cite book |author1=Amaresh Datta |author2=Sahitya Akademi |title=Encyclopaedia of Indian Literature: K to Navalram |url=https://books.google.com/books?id=QaIRAQAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1987 |publisher=Sahitya Akademi |page=2394 |isbn=978-0836424232 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121859/https://books.google.com/books?id=QaIRAQAAMAAJ |url-status=live }}</ref><ref name="Malayalam Literary Survey">{{cite book |title=Malayalam Literary Survey |url=https://books.google.com/books?id=k5JkAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1993 |publisher=Kerala Sahitya Akademi |page=19}}</ref> ನಂತರ, [[ಒ. ವಿ. ವಿಜಯನ್]], [[ಕಮಲಾದಾಸ್]], [[ಎಂ. ಮುಕುಂದನ್]], [[ಅರುಂಧತಿ ರಾಯ್]], ಮತ್ತು [[ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]]ರಂತಹ ಬರಹಗಾರರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="MukundanPillai2004">{{cite book |author1=Eṃ Mukundan |author2=C. Gopinathan Pillai |title=Eng Adityan Radha And Others |url=https://books.google.com/books?id=1N5QcHakKdoC&pg=PP3 |access-date=18 November 2012 |year=2004 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-8126018833 |page=3 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121902/https://books.google.com/books?id=1N5QcHakKdoC&pg=PP3 |url-status=live }}</ref><ref name="Maheshwari2002">{{cite book |author=Ed. Vinod Kumar Maheshwari |title=Perspectives On Indian English Literature |url=https://books.google.com/books?id=JcY2-ldWIKsC&pg=PA126 |access-date=18 November 2012 |year=2002 |publisher=Atlantic Publishers & Dist |isbn=978-8126900930 |page=126 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121917/https://books.google.com/books?id=JcY2-ldWIKsC&pg=PA126 |url-status=live }}</ref><ref name="Chaudhuri2008">{{cite book |author=Amit Chaudhuri |title=Clearing a Space: Reflections On India, Literature, and Culture |url=https://books.google.com/books?id=AQeN2PoAx2IC&pg=PA44 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1906165017 |pages=44–45 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121906/https://books.google.com/books?id=AQeN2PoAx2IC&pg=PA44 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=Indian's First Novel Wins Booker Prize in Britain |work=[[The New York Times]] |date=15 October 1997 |access-date=11 November 2007 |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A01E6DD173FF936A25753C1A961958260 |first=Sarah |last=Lyall |archive-date=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121224622/https://www.nytimes.com/1997/10/15/world/indian-s-first-novel-wins-booker-prize-in-britain.html |url-status=live }}</ref> [[ಅರಬಿ ಮಲಯಾಳಂ]] (ಮಾಪ್ಪಿಳ ಮಲಯಾಳಂ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>{{Cite journal|last=Kottaparamban|first=Musadhique|date=1 October 2019|title=Sea, community and language: a study on the origin and development of Arabi- Malayalam language of mappila muslims of Malabar|url=https://mjsshonline.com/index.php/journal/article/view/97|journal=Muallim Journal of Social Sciences and Humanities|language=en|pages=406–416|doi=10.33306/mjssh/31|issn=2590-3691|doi-access=free|access-date=7 February 2021|archive-date=17 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417180757/https://mjsshonline.com/index.php/journal/article/view/97|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite thesis |last=Kuzhiyan |first=Muneer Aram |title=Poetics of Piety Devoting and Self Fashioning in the Mappila Literary Culture of South India |type=PhD |url=http://hdl.handle.net/10603/213506 |publisher=The English and Foreign Languages University, Hyderabad |hdl=10603/213506 |access-date=7 February 2021 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121859/https://shodhganga.inflibnet.ac.in:8443/jspui/handle/10603/213506 |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು ಮೊಪ್ಲಾ ಮಲಯಾಳಂ) ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ ಮಾಪ್ಪಿಳ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite journal|last=Kottaparamban|first=Musadhique|title=Sea, Community and Language: A Study on the Origin and Development of Arabi- Malayalam Language of Mappila Muslims of Malabar|date=2 October 2019|url=https://mjsshonline.com/index.php/journal/article/view/97|journal=Muallim Journal of Social Sciences and Humanities|language=en|pages=406–416|doi=10.33306/mjssh/31|issn=2590-3691|doi-access=free|access-date=7 February 2021|archive-date=17 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417180757/https://mjsshonline.com/index.php/journal/article/view/97|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> [[ಮೊಯಿನ್ಕುಟ್ಟಿ ವೈದ್ಯಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಪುಳಿಕ್ಕೋಟ್ಟಿಲ್ ಹೈದರ್]]ರಂತಹ ಕವಿಗಳು [[ಮಾಪ್ಪಿಳ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ]] ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಅರಬಿ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/03/31/stories/2007033110250500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108104937/http://www.hindu.com/2007/03/31/stories/2007033110250500.htm|url-status=dead|archive-date=8 November 2012|title=Mappila songs cultural fountains of a bygone age, says MT|date=31 March 2007|access-date=15 August 2009|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India}}</ref><ref>Pg 167, Mappila Muslims: a study on society and anti colonial struggles By Husain Raṇdathaṇi, Other Books, Kozhikode 2007</ref> [[ಅರಬಿ ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ]], ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ [[ಪೊನ್ನಾನಿ]] ಲಿಪಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite thesis |last=Kunnath |first=Ammad |date=15 September 2015 |title=The rise and growth of Ponnani from 1498 AD To 1792 AD |type=PhD |url=http://hdl.handle.net/10603/49524 |publisher=University of Calicut |hdl=10603/49524 |access-date=27 May 2021 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002110659/https://shodhganga.inflibnet.ac.in:8443/jspui/handle/10603/49524 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book|last=Panakkal|first=Abbas|url=http://myto.upm.edu.my/find/Record/iium.u537621|title=Islam in Malabar (1460–1600) : a socio-cultural study /|date=2016|publisher=Kulliyyah Islamic Revealed Knowledge and Human Sciences, International Islamic University Malaysia|access-date=27 May 2021|archive-date=27 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210527064123/http://myto.upm.edu.my/find/Record/iium.u537621|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kallen |first=hussain Randathani |title=Trade and culture: Indian ocean interaction on the coast of Malabar in medieval period |url=https://www.academia.edu/22105661 |language=en |access-date=27 May 2021 |archive-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415022327/https://www.academia.edu/22105661 |url-status=live }}</ref> ಇದು [[ಅರಬ್ಬೀ ಲಿಪಿ]]ಯ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದ ರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶೇಷ [[ಲಿಪಿ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಲಿಪಿಶಾಸ್ತ್ರೀಯ]] ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ – ಇದನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಅರಬಿ ಮಲಯಾಳಂ ಬರೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Miller">Miller, Roland. E., "Mappila" in "The Encyclopedia of Islam". Volume VI. E. J. Brill, Leiden. 1987. pp. 458–56.</ref><ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120912185758/http://www.malayalamresourcecentre.org/Mrc/literature/contribution.html|title=Malayalam Resource Centre}}</ref> ಈ ಲಿಪಿಯು [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಇಂದು ಇದನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮಲೇಶಿಯಾ ಮತ್ತು [[ಸಿಂಗಾಪುರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ವಲಸೆ [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಸಮುದಾಯವು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ.<ref name=":0">Menon. T. Madhava. "A Handbook of Kerala, Volume 2", International School of Dravidian Linguistics, 2002. pp. 491–493.</ref><ref name="Arabic script for malayalam">{{Cite web |url=http://www.nvtc.gov/lotw/months/april/Malayalam.html#writ |title=National Virtual Translation Center – Arabic script for Malayalam |access-date=27 May 2021 |archive-date=17 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090117202844/http://www.nvtc.gov/lotw/months/april/Malayalam.html#writ |url-status=live }}</ref> ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ವ್ಯಾಕರಣವು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಎ. ಆರ್. ರಾಜರಾಜ ವರ್ಮ]] ಬರೆದ ''[[ಕೇರಳ ಪಾಣಿನೀಯಂ]]'' ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.<ref name="clt">{{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|pages=454|id={{ASIN|8182676444|country=in}}|edition=Malayalam}}</ref> ವಿಶ್ವ ಮಲಯಾಳಿ ಪರಿಷತ್ತು ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಂಡ್ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಸಹಕಾರ (ಐಐಎಸ್ಎಸಿ) ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಮಲಯಾಳಿ ವಲಸಿಗರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ''ಇಂಟ್ರಡಕ್ಷನ್ ಟು ಕೇರಳ ಸ್ಟಡೀಸ್'' ಎಂಬ ಕೇರಳದ ಸಮಗ್ರ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಹೊರತಂದಿದೆ. ಜೆ.ವಿ. ವಿಲನಿಲಾಮ್, ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾಜಿ ಕುಲಪತಿಗಳು; ಸನ್ನಿ ಲ್ಯೂಕ್, ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ನ ಅಡೆಲ್ಫಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೆಡಿಕಲ್ ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ವಿಭಾಗದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು; ಮತ್ತು ಆಂಟೋನಿ ಪಾಲಕ್ಕಲ್, ತಿರುವನಂತಪುರದ ಲಯೋಲಾ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಜೊತೆಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಇತರ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ===ಥರವಾಡು=== {{Main|ಥರವಾಡು}} ಥರವಾಡು, ಥರವಾಡು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಕೇರಳದ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬಗಳ [[ಪೂರ್ವಜರ ಮನೆ]]ಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ|ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ]] [[ಸಂಯುಕ್ತ ಕುಟುಂಬ]] ಪದ್ಧತಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite news|last=Kakkat|first=Thulasi|title=Kerala's Nalukettus|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/keralas-nalukettus/article3784842.ece|access-date=13 December 2017|work=[[The Hindu]]|date=18 August 2012}}</ref><ref>{{cite news|last=Kunhikrishnan|first=K.|title=Fallen tharavads|url=http://www.thehindu.com/lr/2003/12/07/stories/2003120700380600.htm|access-date=13 December 2017|work=[[The Hindu]]|date=12 April 2003}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಥರವಾಡಿಗೂ ಒಂದು ಅನನ್ಯ ಹೆಸರಿರುತ್ತದೆ. ಥರವಾಡನ್ನು ''ಕರಣವರ್'' ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಇವರು ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಪುರುಷ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&pg=PA84|title=Social Mobility in Kerala: Modernity and Identity in Conflict|first1=Filippo|last1=Osella|first2=Filippo|last2=Caroline|first3=Caroline|last3=Osella|date=20 December 2000|publisher=Pluto Press|isbn=9780745316932|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122514/https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&pg=PA84|url-status=live}}</ref> ಅವರು ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಥರವಾಡದ ಸದಸ್ಯರು ತಾಯಿ, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು, ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು, ಸಹೋದರಿಯರು ಮತ್ತು ಸಹೋದರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ತಂದೆ ಮತ್ತು ಗಂಡಂದಿರು ಥರವಾಡದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದು ನಿಜವಾದ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿತ್ತು. ಕರಣವರ್ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರಂಕುಶಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವ ಮೊದಲು ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯೆಯ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಹಿರಿಯ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯೆಯು ಅವರ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಅಜ್ಜಿ, ಸ್ವಂತ ತಾಯಿ, ತಾಯಿಯ ಸಹೋದರಿ, ಅವರ ಸ್ವಂತ ಸಹೋದರಿ ಅಥವಾ ಅವರ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ವಂಶದ ಮೂಲಕ ಬಂದ ಸಹೋದರಿಯಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ವಂಶವು ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯರ ಮೂಲಕವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ, ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಜನನವನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ವಾಗತಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಥರವಾಡವು ತನ್ನದೇ ಆದ ''ಪರ ದೇವತಾ'' (ಕುಲದೇವತೆ) ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಆಯಾ ಥರವಾಡದ ಜನರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ನಾಯರ್ಗಳು]], [[ಮುಸ್ಲಿಮರು]] ಕಣ್ಣೂರು ಸುತ್ತಮುತ್ತ, ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]]ನ ಪೊನ್ನಾನಿ, ಮತ್ತು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]ನ [[ವರ್ಕಲಾ]] ಮತ್ತು [[ಎಡವಾ]]ಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಹಿಂದೂ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಇದನ್ನು ''[[ಮರುಮಕ್ಕತಾಯಂ]]''<ref>Mohamed Koya, S.M, MATRILINY AND MALABAR MUSLIMS, Proceedings of the Indian History Congress, Vol. 40 (1979), pp. 419–431 (13 pages)</ref> ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ (ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ) ನಿಂತುಹೋಗಿದೆ. ===ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ=== {{main|ಕೇರಳದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ}} [[File:Paliam naalukettu.jpg|thumb|ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ [[ನಾಲುಕೆಟ್ಟು]] ರಚನೆ.]] ಕೇರಳ, ಮಲಯಾಳಿ ಜನರ ಪೂರ್ವಜರ ಭೂಮಿಯು, ಅತಿಯಾದ ಮಳೆ ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದ ಸೌರ ವಿಕಿರಣದೊಂದಿಗೆ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Kerala architecture">{{cite news|url=http://www.keralahistory.ac.in/keralaarchitecture.htm|title=Kerala architecture|access-date=1 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721082519/http://www.keralahistory.ac.in/keralaarchitecture.htm|archive-date=21 July 2011|url-status=dead}}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಕಡಿಮೆ ಗೋಡೆಗಳು, ಇಳಿಜಾರಾದ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಚಾಚಿರುವ ಗವಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಮೂಲಕ ಈ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="Kerala architecture"/> ತೆರೆದ ಉದ್ಯಾನದ ಪ್ಲಾಟ್ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡದ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ ಅದೇ ಆರ್ದ್ರ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲು ಗಾಳಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಅಗತ್ಯವಾಯಿತು.<ref name="Kerala architecture"/> ಮರವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರಚನಾತ್ಮಕ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಮರದ ಆಯ್ಕೆ, ನಿಖರವಾದ ಜೋಡಣೆ, ಕಲಾತ್ಮಕ ಜೋಡಣೆ, ಮತ್ತು ಕಂಬಗಳು, ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಛಾವಣಿಯ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಯ ಕುಶಲತೆಯು ಮಲಯಾಳಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Kerala architecture"/> ವಸ್ತುಗಳ ಮಿತಿಗಳಿಂದ, ಮಿಶ್ರ-ವಿಧಾನದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಮಲಯಾಳಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ದೇವಾಲಯಗಳಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸವು ಬುಡದವರೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಲ್ಯಾಟರೈಟ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಛಾವಣಿಯ ರಚನೆಯು ಮರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ತಾಳೆಯ ಎಲೆಯ ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಗಳು ಅಥವಾ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="Kerala architecture"/> 'ಕೇರಳ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು' ತೇವ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಮಸುಕಾದ ಛಾಯೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಳವಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು ಹೀಗೆ ಮಲಯಾಳಿ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಯಿತು.<ref name="Kerala architecture"/> [[File:Palace of Trivandrum.jpg|thumb|right|300px|[[ತಿರುವಾಂಕೂರು]]ರ ಮಹಾರಾಜರ ಅರಮನೆಯಾದ [[ಕೌಡಿಯಾರ್ ಅರಮನೆ]]ಯನ್ನು, ಆರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಅಂಶಗಳ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಲಯಾಳಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ]] ====ನಾಲುಕೆಟ್ಟು==== ನಾಲುಕೆಟ್ಟು ಕೇರಳದ ಒಂದು ಗೃಹಶೈಲಿಯಾಗಿತ್ತು. [[ನಾಲುಕೆಟ್ಟು]] ''ತಚು ಶಾಸ್ತ್ರ'' ([[ಬಡಗಿ|ಬಡಗಿ]] ವಿದ್ಯೆ) ಅನುಸರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಚೌಕಾಕಾರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೊರ-ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತತೆಯ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮನೆಯಾಗಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಮನೆ-ನಾಲುಕೆಟ್ಟುವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಆವರಣದೊಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ನಾಲುಕೆಟ್ಟು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ''ನಡುಮುಟ್ಟಂ'' ಎಂಬ ಕೇಂದ್ರ [[ಅಂಗಳ|ಅಂಗಳದ]] ಸುತ್ತಲೂ ನಾಲ್ಕು ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮನೆಯು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಚೌಕಾಕಾರ (ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ)|ಚತುರ್ಭುಜ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಚತುರ್ಭುಜವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಈ ಮನೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವು ಸರಳವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಥರವಾಡು]]ದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ಜನರ ವಾಸಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿತ್ತು. ''ಎಟ್ಟುಕೆಟ್ಟು'' (ಎರಡು ಕೇಂದ್ರ ಅಂಗಳಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಂಟು ಹಾಲ್ಗಳು) ಅಥವಾ ''ಪಥಿನಾರುಕೆಟ್ಟು'' (ನಾಲ್ಕು ಕೇಂದ್ರ ಅಂಗಳಗಳೊಂದಿಗೆ ಹದಿನಾರು ಹಾಲ್ಗಳು) ಅದೇ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ರೂಪಗಳಾಗಿವೆ. ನಾಲುಕೆಟ್ಟು ರಚನೆಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ''[[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಅರಮನೆ]]''.<ref name="Nalukettu">{{cite news|url=http://www.malayalamresourcecentre.org/Mrc/culture/cultureofkerala/kerala.html|title=Nalukettu|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130704045022/http://www.malayalamresourcecentre.org/Mrc/culture/cultureofkerala/kerala.html|archive-date=4 July 2013}}-Malayalam Resource Centre</ref> ===ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ=== [[File:Kathakali IMG 0281 by Joseph Lazer.JPG|thumb|[[ಕಥಕ್ಕಳಿ]]]] [[File:Mohiniyattam.png|thumb|[[ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ]]]] [[File:Margamkali - Saint Thomas Christian dance form.webm|thumb|ಮಾರ್ಗಂಕಳಿ [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್]] [[ನಾಸ್ರಾನಿ (ಭಾರತ)|ನಾಸ್ರಾನಿ]] ವಿವಾಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.]] ಮಲಯಾಳಿಗಳು ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ''ಅಟ್ಟೋಮ್'' ಮತ್ತು ''ತುಳ್ಳಲ್''.<ref name="Kerala dance forms">{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=waWQ8mAUrC8C&pg=PA139|title=The Communication of Ideas|first=International Congress of Anthropological and Ethnological|last=Sciences|date=18 December 1980|publisher=Concept Publishing Company|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122512/https://books.google.com/books?id=waWQ8mAUrC8C&pg=PA139|url-status=live}}</ref> ಮಲಯಾಳಿಗಳ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಮೂರು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: ''ಧಾರ್ಮಿಕ'', ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಥೆಯ್ಯಂ]] ಮತ್ತು ಭಗವತಿಪಟ್ಟು; ''ಅರೆ-ಧಾರ್ಮಿಕ'', ಸಂಘಕಳಿ ಮತ್ತು [[ಕೃಷ್ಣನಾಟ್ಟಂ|ಕೃಷ್ಣನಾಟ್ಟೋಮ್]] ನಂತಹವು; ಮತ್ತು ''ಜಾತ್ಯತೀತ'', [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]], [[ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ]], ಮತ್ತು ತುಳ್ಳಲ್ ನಂತಹವು.<ref name="Kerala dance forms"/> ''ಕಥಕ್ಕಳಿ'' ಮತ್ತು ''ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ'' ಕೇರಳದ ಎರಡು [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ]] ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Classical dance forms of India">{{Cite web|url=http://dances.indobase.com/classical-dances/index.html|title=Classical Dances of India – Indian Classical Dances, Indian Dances, Dances of India|website=dances.indobase.com|access-date=1 November 2009|archive-date=26 May 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050526134009/http://dances.indobase.com/classical-dances/index.html|url-status=live}}</ref> ಕಥಕ್ಕಳಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಒಂದು ''ನೃತ್ಯ-ನಾಟಕ''ವಾಗಿದೆ. ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ಭಾವಪೂರ್ಣ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Classical dance forms of India"/> [[ಕೂಟಿಯಾಟ್ಟಂ]] ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ಗುರುತಿಸಿ ''ಮೌಖಿಕ ಮತ್ತು ಅಮೂರ್ತ ಮಾನವತೆಯ ಮೇರುಕೃತಿಗಳು'' ಎಂಬ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ&q=Koodiyattam+UNESCO|title=Stark World Kerala|first=Theresa|last=Varghese|date=18 December 2006|publisher=Stark World Pub.|isbn=9788190250511|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122540/https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ&q=Koodiyattam+UNESCO|url-status=live}}</ref> [[ಒಟ್ಟಂತುಳ್ಳಲ್]] ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ''ಬಡವರ ಕಥಕ್ಕಳಿ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಕವಿ ಕುಂಚನ್ ನಂಬಿಯಾರ್ ''[[ಚಾಕಿಯಾರ್ಕೂತ್]]'' (ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ) ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ರಚಿಸಿದರು, ಇದು ನೋಡಲು ಉನ್ನತ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಕ್ತವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L8bExoV6GL8C&pg=PA70|title=Reciting: Webster's Quotations, Facts and Phrases|date=19 December 2008|publisher=Icon Group International, Incorporated|isbn=9780546721676|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122513/https://books.google.com/books?id=L8bExoV6GL8C&pg=PA70|url-status=live}}</ref> ಥೆಯ್ಯಂ ಮಲಯಾಳಿಗಳ ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನದು ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿಯ ಆಚರಣೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುವ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳಿಂದ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಥೆಯ್ಯಂ ಅನ್ನು ಬಡತನ ಮತ್ತು ಅನಾರೋಗ್ಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ದೇವರುಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8FQa2ZSFQC&pg=PA928|title=India|first=Sarina|last=Singh|date=18 December 2005|publisher=Lonely Planet Publications|isbn=9781740596947|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122513/https://books.google.com/books?id=Fk8FQa2ZSFQC&pg=PA928|url-status=live}}</ref> ವೇಲಕಳಿ ಮತ್ತೊಂದು ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕೋಲ್ಕಳಿ]] ಒಂದು ಜಾನಪದ ಕಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶಕರು ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸಣ್ಣ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಬಡಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಹೆಜ್ಜೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಯವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಳದ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಲಯಾಳಿ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಗಳು ''ಕಾವು'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ಹಾವಿನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಸರ್ಪಂ ತುಳ್ಳಲ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾವಿನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮನೆಗಳ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಹರಕೆಯ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ನಟನಂ (കേരള നടനം) (ಕೇರಳ ನೃತ್ಯ) ಒಂದು ಹೊಸ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಈಗ ಕಥಕ್ಕಳಿಯಿಂದ ವಿಕಸನಗೊಂಡ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯಗಾರ [[ಗುರು ಗೋಪಿನಾಥ್]] (ഗുരു ഗോപിനാഥ്‌) ಒಬ್ಬ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಕಥಕ್ಕಳಿ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಥಾಂಗಮಣಿ ಗೋಪಿನಾಥ್ ಈ ಅನನ್ಯ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು ಮಲಯಾಳಿ ಸಮಾಜದ ಒಂದೇ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. [[ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಾಪ್ಪಿಳ]]ರು, ನಾಸ್ರಾನಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಮಲಬಾರ್ನ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು|ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು]] ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಅನನ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. [[ಡಫ್ ಮುಟ್ಟು]], ''ದುಬ್ ಮುಟ್ಟು/ಅರವಣಮುಟ್ಟು'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ,<ref name="Duffmuttu">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZYfRBcLdTNYC&pg=PA8|title=Tourist Guide to Kerala|first=Motilal (UK) Books of|last=India|date=18 February 2008|publisher=Sura Books|isbn=9788174781642|via=Google Books}}</ref> ಇದು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗುಂಪು ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದ್ದು, ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Duffmuttu"/> [[ಒಪ್ಪನ]] ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನರಂಜನೆಯ ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ. [[ಮಾರ್ಗಂಕಳಿ]] ನಾಸ್ರಾನಿ ಮಾಪ್ಪಿಳರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆ ಎರಡನ್ನೂ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಪುರುಷರು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Christian art foms">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZOlNv8MAXIEC&q=Margamkali&pg=RA2-PA945|title=The Garland Encyclopedia of World Music: South Asia : the Indian subcontinent|first1=Bruno|last1=Nettl|first2=Alison|last2=Arnold|first3=Ruth M.|last3=Stone|first4=James|last4=Porter|first5=Timothy|last5=Rice|first6=Dale Alan|last6=Olsen|first7=Terry E.|last7=Miller|first8=Adrienne Lois|last8=Kaeppler|first9=Daniel Edward|last9=Sheehy|first10=Ellen|last10=Koskoff|first11=Sean|last11=Williams|first12=Jacob Wainwright|last12=Love|first13=Chris|last13=Goertzen|first14=Virginia|last14=Danielson|first15=Scott Lloyd|last15=Marcus|first16=Dwight|last16=Reynolds|first17=Robert C.|last17=Provine|first18=Yoshihiko|last18=Tokumaru|first19=John Lawrence|last19=Witzleben|date=18 December 1998|publisher=Taylor & Francis|isbn=9780824049461|via=Google Books|access-date=18 October 2020|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122515/https://books.google.com/books?id=ZOlNv8MAXIEC&q=Margamkali&pg=RA2-PA945|url-status=live}}</ref> ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಹ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನೃತ್ಯಗಾರರು ಸ್ವತಃ ''ಮಾರ್ಗಂಕಳಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು'' ಕರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಮೇಳದಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="Christian art foms"/> ''[[ಪರಿಚಮುಟ್ಟುಕಳಿ]]'' ನಾಸ್ರಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಸಮರ ಕಲೆಯಾದ [[ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು]]ವಿನ ಕಲಾತ್ಮಕ ಅಳವಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="Christian art foms"/> ''[[ಚವಿಟ್ಟು ನಾಡಕೋಮ್]]'' ಕೇರಳ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಿಸುವ ನಾಟಕೀಯ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನದು.<ref name="Christian art foms"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಅಥವಾ ಯುವಜನೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೇರಳಿಗರಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚು ಸಮಕಾಲೀನ ರೂಪಗಳು – ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು [[ರಾಜಕೀಯ ಸರಿಯಾದ|ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅಸಮರ್ಪಕವಾದ]] [[ಅನುಕರಣೆ]] ಮತ್ತು [[ವಿಡಂಬನೆ]]ಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದವು – ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಾವಿದರು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಗಣ್ಯರನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂತಹ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ [[ವಿಗತಕುಮಾರನ್]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]]ವು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಸಂಗೀತವು ಆರಂಭಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು, ಇದು ಕ್ರಿ.ಶ. ೯ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |title=Kerala Charithram |last=Sreedhara Menon|first=A. |author-link=A. Sreedhara Menon |publisher=D.C. Books |location=Kottayam, Kerala |page=494 }}</ref> [[ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ]] ಸಂಗೀತದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಂಗೀತವು [[ಗದ್ಯ]]ಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಶದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು. ಕೇರಳವು [[ಸೋಪಾನಂ]] ಗೆ ಸಂಗೀತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಸೋಪಾನಂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿದ್ದು, [[ಕಾಳಿ]]ಯ [[ಕಳಂ]] ನಲ್ಲಿ ಆಹ್ವಾನ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ನಂತರ ದೇವಾಲಯಗಳೊಳಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಸೋಪಾನಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು [[ಜಯದೇವ|ಜಯದೇವ]]ರ [[ಗೀತ ಗೋವಿಂದ]] ಅಥವಾ [[ಅಷ್ಟಪದಿಗಳು|ಅಷ್ಟಪದಿಗಳ]] ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿತು. ಸೋಪಾನ ''ಸಂಗೀತ'' (ಸಂಗೀತ), ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ದೇವಾಲಯದ [[ಗರ್ಭಗೃಹ|ಗರ್ಭಗುಡಿಯ]]ತ್ತ ಸಾಗುವ ''ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ'' (ಸೋಪಾನಂ) ಬಳಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸರಳವಾದ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ''[[ಇಡಕ್ಕ]]'' ಎಂಬ ಗಂಟೆಯಾಕಾರದ ಸಣ್ಣ ಜನಾಂಗೀಯ ಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಬಡಿತಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಲೋಹದ ಗೊಂಗೆಯಾದ ಚೆಂಗಿಲಾ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೋಪಾನಂ ಅನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ [[ಮಾರಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಪೋತುವಾಲ್]] ಸಮುದಾಯದ ಪುರುಷರು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ, ಇವರು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಆನುವಂಶಿಕ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಮಾಡಲು ತೊಡಗಿರುವ [[ಅಂಬಲವಾಸಿ]] (ಅರೆ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣ) ಜಾತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಕೇರಳವು [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ]] ನೆಲೆಯೂ ಆಗಿದೆ. [[ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್]], ಷಡ್ಕಲ ಗೋವಿಂದ ಮಾರಾರ್, ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವಾನ್ ಗೋಪಾಲ ಪಿಳ್ಳೈ ಭಾಗವತರ್, ಚേರ್ತಲ ಗೋಪಾಲನ್ ನಾಯರ್, [[ಎಂ. ಡಿ. ರಾಮನಾಥನ್]], [[ಟಿ.ವಿ.ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]], [[ಎಂ.ಎಸ್. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]], ಎಲ್. ಸುಬ್ರಮಣಿಯಂ, [[ಟಿ.ಎನ್. ಕೃಷ್ಣನ್]] ಮತ್ತು [[ಕೆ. ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್]] ಮಲಯಾಳಿ ಸಂಗೀತಗಾರರು. ಅಲ್ಲದೆ, ವ್ಯಾಪಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಯೋಲಿನ್ ವಾದಕ [[ಎಲ್. ಅಥಿರಾ ಕೃಷ್ಣ]] ಇದ್ದಾರೆ..<ref>{{cite book |title=Ritual Music and Hindu Rituals of Kerala |last=Rolf |first=Killius |year=2006 |publisher=BR Rhythms |location=New Delhi |isbn=81-88827-07-X }}</ref> ಕೇರಳವು [[ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ]] ಗಮನಾರ್ಹ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Music">{{Cite web|url=http://www.keral.com/movies/music.htm |title=Music |access-date=2 January 2009 |publisher=Keral.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20080802081714/http://www.keral.com/movies/music.htm |archive-date=2 August 2008 |url-status=dead }}</ref> ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಾಜ ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಕೇರಳದ [[ಪುಳ್ಳುವರ್]] ಹಾವಿನ ಪೂಜೆಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಜನರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಗುಂಪು ಹಾವಿನ ದೇವರುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಧಿದೇವತೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಬಲಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ''ಪುಳ್ಳುವನ್ ಪಟ್ಟು'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾವಿನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಾವಿನ ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಪುಳ್ಳುವರ್ ನಡೆಸುವ ಹಾಡನ್ನು ಸರ್ಪಪ್ಪಾಟ್ಟು, ನಾಗಂ ಪಾಟ್ಟು, ಸರ್ಪಂ ತುಳ್ಳಲ್, ಸರ್ಪೋಲ್ಸವಂ, ಪಾಂಬುಂ ತುಳ್ಳಲ್ ಅಥವಾ ಪಾಂಬುಂ ಕಳಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮಾಪ್ಪಿಳ ಹಾಡುಗಳು|ಮಾಪ್ಪಿಳ ಪಾಟ್ಟುಕಲ್]] ಅಥವಾ ''ಮಾಪ್ಪಿಳ ಹಾಡುಗಳು'' ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮಾಪ್ಪಿಳ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಆಡುಮಾತಿನ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು [[ಅರಬ್ಬೀ ಭಾಷೆ|ಅರಬ್ಬೀ]] ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ]], ಇದು [[ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ|ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ]]ವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇರಳದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ.<ref name="Music"/> ===ವಲ್ಲಂಕಳಿ=== [[File:Nehru Trophy Boat Race 11-08-2012 1-44-16 PM.JPG|thumb|280px|[[ವಲ್ಲಂಕಳಿ]]-[[ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]]] [[ವಲ್ಲಂಕಳಿ]] ಎಂಬುದು ದೇಶೀಯ ದೋಣಿಗಳ ಪಂದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬವಾದ [[ಓಣಂ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಲ್ಲಂಕಳಿ ಕೇರಳದ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೋಣಿಗಳ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಚುಂಡನ್ ವಲ್ಲಂ]] (ಹಾವಿನ ದೋಣಿ) ಪಂದ್ಯವು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಲ್ಲಂಕಳಿಯನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಇತರ ರೀತಿಯ ದೋಣಿಗಳೆಂದರೆ ''ಚುರುಲನ್ ವಲ್ಲಂ'', ''ಇರುಟ್ಟುಕುತ್ಯ್ ವಲ್ಲಂ'', ''ಓಡಿ ವಲ್ಲಂ'', ''ವೆಪ್ಪು ವಲ್ಲಂ (ವೈಪು ವಲ್ಲಂ)'', ''ವಡಕ್ಕನೋಡಿ ವಲ್ಲಂ'', ಮತ್ತು ''ಕೊಚು ವಲ್ಲಂ''. [[ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]ವು [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಪುನ್ನಮದ ಸರೋವರ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಲ್ಲಂಕಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಚಂಪಾಕುಳಂ ಮೂಲಂ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]ವು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ವಲ್ಲಂಕಳಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪಂದ್ಯವು [[ಪಂಬಾ ನದಿ|ಪಂಬಾ ನದಿಯ]] ಮೇಲೆ ಮಲಯಾಳಂ ಯುಗದ ಪ್ರಕಾರ ಮೂಲಂ ದಿನದಂದು ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳು ಮಿಧುನಂನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಅಂಬಲಪ್ಪುಳ]] ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯ ದಿನವಾಗಿದೆ. [[ಅರನ್ಮುಳ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]ವು [[ಅರನ್ಮುಳ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಕೃಷ್ಣ|ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ಜುನ]]ನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ಇರುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವು ಕೊಲ್ಲಂನ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಹಾವಿನ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಪಂಬಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಾರು ೫೦ ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳು ಅಥವಾ ಚುಂಡನ್ ವಲ್ಲಂಗಳು ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ. [[ಪಯಿಪ್ಪಾಡು ವಲ್ಲಂಕಳಿ|ಪಯಿಪ್ಪಾಡು ಜಲೋತ್ಸವ]]ವು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಜಲೋತ್ಸವವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ೩೫ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪಯಿಪ್ಪಾಡು ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪಯಿಪ್ಪಾಡು ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ ಮತ್ತು [[ಹರಿಪಾಡು|ಹರಿಪಾಡು]]ನಲ್ಲಿರುವ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ನಡುವೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]ವು ಡಿಸೆಂಬರ್ ಕೊನೆಯ ವಾರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ [[ಕೊಚ್ಚಿ, ಭಾರತ|ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಗರದ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಈ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ವಲ್ಲಂಕಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು [[ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು]] ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಹಬ್ಬಗಳು=== [[File:Onam pukolam.jpg|thumb|[[ಓಣಂ]] ಪೂಕ್ಕಳಂ/ಹೂವಿನ ರತ್ನಗಂಬಳಿ]] {{Main|ಮಲಯಾಳಂ ಪಂಚಾಂಗ}} ಮಲಯಾಳಿಗಳು ವಿವಿಧ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಓಣಂ, [[ವಿಷು]], [[ದೀಪಾವಳಿ]], ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್]]. ===ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ=== {{Main|ಕೇರಳದ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ}} [[File:Appam_by_Connie_Ma.jpg|thumb|ಕೇರಳ – ಶೈಲಿಯ [[ಅಪ್ಪಂ]] ಖಾದ್ಯ.]] ಮಲಯಾಳಿ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯು ಏಕರೂಪವಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಮಸಾಲೆಗಳು ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಮೇಲೋಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳವು ತನ್ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ {{transliteration|ml|ಸಧ್ಯ}}ಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಭಕ್ಷ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸುವ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಊಟವಾಗಿದೆ. {{transliteration|ml|ಸಧ್ಯ}}ವು {{transliteration|ml|ಪಾಯಸಂ}} ನೊಂದಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ, ಇದು ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಿಹಿ ಹಾಲಿನ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಯಾಗಿದೆ. {{transliteration|ml|ಸಧ್ಯ}}ವನ್ನು ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಾಳೆ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಖಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ {{transliteration|ml|ಸಾಂಬಾರ್}}, {{transliteration|ml|ಅವಿಯಲ್}}, {{transliteration|ml|ಕಾಳನ್}}, {{transliteration|ml|ಥೆಯಾಲ್}}, {{transliteration|ml|ಥೋರನ್}}, {{transliteration|ml|ಇಂಜಿಪುಳ್ಳಿ}}, {{transliteration|ml|ಪುಳಿಶ್ಶೇರಿ}}, {{transliteration|ml|ಅಪ್ಪಂ}}, {{transliteration|ml|ಕಪ್ಪ}} (ಟ್ಯಾಪಿಯೋಕಾ), {{transliteration|ml|ಪುಟ್ಟು}} (ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿ ಪುಡಿ), ಮತ್ತು {{transliteration|ml|ಪುಳುಕ್ಕು}} ಸೇರಿವೆ. [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಉದಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/69824/did-you-know-the-legend-behind-keralas-annual-harvest-festival-onam|title=Onam Sadhya: 13 Dishes You Need To Try!|website=outlookindia.com/outlooktraveller/}}</ref> {{transliteration|ml|ಪುಟ್ಟು}} ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಶೇಷತೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಲಯಾಳಿಗಳ ನೆಚ್ಚಿನ ಉಪಾಹಾರವಾಗಿರುವ ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿ ಕೇಕ್ ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮಸಾಲೆಯುಕ್ತ ಮೇಲೋಗರದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಕಂದು ಸಣ್ಣ ಗರ್ಗರಿಕೆ ಅವರೆಕಾಳು, {{transliteration|ml|ಪಾಪಡಂಗಳು}} ಮತ್ತು ಬೇಯಿಸಿದ ಸಣ್ಣ ಹಸಿರು ಮಸೂರ, ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಮಾಗಿದ ಹಳದಿ ಕೇರಳ ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ {{transliteration|ml|ಪಾನಿ}} ([[ತಾಳೆ ಮದ್ಯ|ಸಿಹಿ ತಾಳೆ ಮದ್ಯದ]]ಿಂದ ಬೇಯಿಸಿದ ಸಿರಪ್) ಮತ್ತು ಸಿಹಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸುವ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ {{transliteration|ml|ಪುಟ್ಟು}} ಕೂಡ ಇದೆ. {{transliteration|ml|ಪುಟ್ಟು}}ವನ್ನು ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲು, {{transliteration|ml|ಪುಟ್ಟು ಕುಟ್ಟಿ}} ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರೆಯಿದೆ. ಇದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವು ಆವಿಗಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿಡುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಮೇಲಿನ ಬೇರ್ಪಡಿಸಬಹುದಾದ ತೆಳುವಾದ ಭಾಗವು ಆವಿಯು ಹಾದುಹೋಗಲು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿ ಪುಡಿಯನ್ನು ಬೇಯಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಲು ರಂಧ್ರಗಳಿರುವ ಮುಚ್ಚಳಗಳಿಂದ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/keralas-favourite-breakfast-how-to-make-soft-puttu-at-home-1675781|title=Kerala's Favourite Breakfast: How to Make Soft Puttu at Home|website=NDTV Food|access-date=18 December 2019|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824123017/https://food.ndtv.com/food-drinks/keralas-favourite-breakfast-how-to-make-soft-puttu-at-home-1675781|url-status=live}}</ref> {{transliteration|ml|[[ಅಪ್ಪಂ]]}} ಹುದುಗಿಸಿದ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪ್ಯಾನ್ಕೇಕ್ ಆಗಿದೆ. ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯೀಸ್ಟ್ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಮದ್ಯವಾದ ತೋಡಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಹುದುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು {{transliteration|ml|ಅಪ್ಪ-ಚಟ್ಟಿ}} ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೋಗರ, ಕೋಳಿ ಮೇಲೋಗರ, ಮಟನ್ ಸ್ಟ್ಯೂ, ತರಕಾರಿ ಮೇಲೋಗರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಗರ್ಗರಿಕೆ ಅವರೆಕಾಳು ಮೇಲೋಗರದೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/appams-anyone/article25517331.ece|title=Appams anyone?|first=Aishwarya|last=Upadhye|date=16 November 2018|work=The Hindu|access-date=18 December 2019|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824123018/https://www.thehindu.com/life-and-style/food/appams-anyone/article25517331.ece|url-status=live}}</ref> [[ಹಲಾಲ್|ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ]] ಅಥವಾ ಮಾಪ್ಪಿಳ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇರಳ, [[ಇರಾನಿನ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ|ಪರ್ಷಿಯನ್]], [[ಯೆಮೆನಿ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ|ಯೆಮೆನಿ]] ಮತ್ತು [[ಅರಬ್]] ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="MC">{{Cite news|title=Straight from the Malabar Coast|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/straight-from-the-malabar-coast/article27942808.ece|last=Sabhnani|first=Dhara Vora|date=June 14, 2019|access-date=January 26, 2021|work=The Hindu|archive-date=20 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120164620/https://www.thehindu.com/life-and-style/food/straight-from-the-malabar-coast/article27942808.ece|url-status=live}}</ref> ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಈ ಸಂಗಮವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಖಾದ್ಯಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="MC"/> ''ಕಲ್ಲುಮಕ್ಕಾಯ'' (ಮಸಲ್) [[ಮೇಲೋಗರ]], ''ಎರಚಿ ಪುಟ್ಟು'' (''ಎರಚಿ'' ಎಂದರೆ ಮಾಂಸ), ಪರೋಟಗಳು (ಮೆತ್ತಗಿನ ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿ),<ref name="MC"/> ''[[ಪಥಿರಿ]]'' (ಒಂದು ವಿಧದ ಅಕ್ಕಿ ಪ್ಯಾನ್ಕೇಕ್)<ref name="MC"/> ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದ ಅನ್ನವು ಇತರ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷತೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮಸಾಲೆಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಳಕೆಯು ಮಾಪ್ಪಿಳ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಗುರುತಾಗಿದೆ. [[ಕರಿಮೆಣಸು]], [[ಏಲಕ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಲವಂಗ]]ದಂತಹ ಮಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಹೇರಳವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇರಳ [[ಬಿರಿಯಾನಿ]]ಯನ್ನು ಸಹ ಸಮುದಾಯವು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.vegrecipesofindia.com/veg-kerala-biryani-recipe/|title=Kerala biryani (With vegetables)|date=22 April 2013|access-date=8 January 2022|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824123018/https://www.vegrecipesofindia.com/veg-kerala-biryani-recipe/|url-status=live}}</ref> ತಿಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ''ಉನ್ನಕ್ಕಾಯ'' (ಆಳವಾಗಿ ಕರಿದ, ಬೇಯಿಸಿದ ಮಾಗಿದ [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ]] ಮೇಲೋಗರವು ಗೋಡಂಬಿ, [[ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ]] ಮತ್ತು [[ಸಕ್ಕರೆ]] ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ),<ref name="MC_2">{{Cite news|title=Flavours unlimited from the Malabar coast|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/flavours-unlimited-from-the-malabar-coast/article6170291.ece|last=Kurian|first=Shijo|date=July 2, 2014|access-date=January 26, 2021|work=The Hindu|archive-date=20 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120164617/https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/flavours-unlimited-from-the-malabar-coast/article6170291.ece|url-status=live}}</ref> ಪಜಂ ನಿರಚತು (ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ತುರಿ, [[ಬೆಲ್ಲ]] ಅಥವಾ ಸಕ್ಕರೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಾಗಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು),<ref name="MC_2"/> ''ಮುಟ್ಟಮಾಲ'' [[ಮೊಟ್ಟೆ|ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಂದ]] ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ,<ref name="MC"/> ''ಚಟ್ಟಿಪಥಿರಿ'', ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ [[ಸಿಹಿತಿಂಡಿ]], ಬೇಯಿಸಿದ, ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ''ಚಪಾತಿ''ಯಂತಹ ಶ್ರೀಮಂತ ತುಂಬುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ''ಅರಿಕ್ಕಡುಕ್ಕ'' ಮತ್ತು ಹೀಗೆ.<ref name="MC"/> ===ಸಮರ ಕಲೆಗಳು=== [[File:Kalaripayattu weapons.jpg|thumb|ಕಳರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಯುಧಗಳು]] [[File:Kalaripayattu mock combat in rural Kerala.jpg|thumb|ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು ಪ್ರದರ್ಶನ]] {{See also|ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು}} ಮಲಯಾಳಿಗಳು ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು ಎಂಬ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಮರ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಸಮರ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳನುಗ್ಗುವವರ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಮಂತರ (''ನಾಡುವಾಳಿಗಳು'' ಅಥವಾ ''ವಾಳುನೋರ್ಸ್'') ನಡುವಿನ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಸಹ ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಫಲಿತಾಂಶದಿಂದ ಪರಿಹರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮರ ಕಲೆಯನ್ನು ''ಎಲ್ಲಾ ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ತಾಯಿ'' ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. "[[ಕಳರಿ]]" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು.<ref>Suresh, P. R. (2005). ''[http://www.palmlandtours.net/kerala/tours/kalari/kalaripayatte/kalari.htm Kalari Payatte&nbsp;– The martial art of Kerala.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090829143736/http://www.palmlandtours.net/kerala/tours/kalari/kalaripayatte/kalari.htm |date=29 August 2009 }}''</ref> ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು ಕನಿಷ್ಠ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=Zarrilli1>Zarrilli, Phillip B. [https://spa.exeter.ac.uk/drama/staff/kalari/power.html A South Indian Martial Art and the Yoga and Ayurvedic Paradigms.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916172804/http://www.spa.ex.ac.uk/drama/staff/kalari/power.html |date=16 September 2008 }} [[University of Wisconsin–Madison]].</ref> ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಎಳಂಕುಲಂ ಕುಂಜನ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರು ಕಳರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಜನ್ಮವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚೇರ ಮತ್ತು [[ಚೋಳ|ಚೋಳ]]ರ ನಡುವಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="Zarrilli1"/> ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಶೈಲಿಯಾಗಿ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಗೊಂಡದ್ದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀ� ಯುದ್ಧ ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇತರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ತಂದ ತಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Zarrilli1"/> ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಮರ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರಬಹುದು.<ref name="discoverychannelasia.com">{{Cite web|url=http://www.yourdiscovery.com/martialarts/southasia/kalaripayatta/index.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20091221042309/http://www.yourdiscovery.com/martialarts/southasia/kalaripayatta/index.shtml|url-status=dead|archive-date=21 December 2009|title=Discovery Latinoamérica}}</ref> ಕಳರಿಪಯಟ್ಟಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಉಲ್ಲೇಖವು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪರಿಶೋಧಕರಾದ ಡುವಾರ್ಟೆ ಬಾರ್ಬೋಸಾ ಅವರ ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಯಾಣ ಕಥನವಾಗಿದೆ. ಕೈ-ಕೈ ಯುದ್ಧದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುವ ದಕ್ಷಿಣ ಶೈಲಿಯು ಉತ್ತರದ ಕಳರಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.<ref>Phillip B. Zarrilli, When the Body Becomes All Eyes</ref> === ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು (೨೦೨೪–೨೦೨೫) === ೨೦೨೪–೨೦೨೫ರಲ್ಲಿ, ಮಲಯಾಳಿ ವಲಸೆ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕುಶಲ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಯುರೋಪ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಚಲನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದವು, ಆದರೆ ಗಲ್ಫ್ ದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆಯು ಹಿಂದಿನ ದಶಕಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿಧಾನ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.<ref>{{cite news |title=Kerala students increasingly choosing Europe and Canada for higher studies |work=The Hindu |date=12 February 2025}}</ref> ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಾದ್ಯಂತದ ಮಲಯಾಳಿ ವಲಸಿಗ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು. ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಓಣಂ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಯುವಜನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಮುದಾಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದವು.<ref>{{cite news |title=Global Onam celebrations draw record participation from Malayali diaspora |work=Mathrubhumi |date=3 September 2024}}</ref> ಮಲಯಾಳಂ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮದ ಬಳಕೆಯು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಓಟಿಟಿ ವೇದಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆನ್ಲೈನ್ ವಿಷಯ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತರು ವಲಸಿಗರಲ್ಲದ ಮಲಯಾಳಿಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು ೨೦೨೪–೨೦೨೫ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು, ಇದು ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗೋಚರತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news |title=Malayalam content sees global rise as diaspora audiences increase |work=The New Indian Express |date=18 January 2025}}</ref> == ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == ಕೆಳಗಿನದು '''[[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]]ದ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ''' ಆಗಿದೆ. ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ದಯವಿಟ್ಟು ಅವರ ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ನೋಡಿ. ===ರಾಜಮನೆತನದವರು=== [[File:H H Raja of Cochin.jpg|130px|thumbnail|ಎಚ್.ಎಚ್. ರಾಮ ವರ್ಮ XV]] [[File:Chithira Thirunal Balarama Varma.jpg|130px|thumbnail|ಚಿತ್ತಿರ ತಿರುನಾಳ್ ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ]] ====ಆರಂಭಿಕ ಚೇರರು==== ಚೇರರನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಅಶೋಕ]]ನ [[ಪಾಳಿ]] ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3ನೇ ಶತಮಾನ) ಕೇದಲಪುಟೊ (ಸಂಸ್ಕೃತ: "ಕೇರಳ ಪುತ್ರ") ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>Keay, John (2000) [2001]. India: A history. India: Grove Press. {{ISBN|0-8021-3797-0}}</ref> [[ಚೇರ]] ಕುಟುಂಬದ ಆರಂಭಿಕ ತಿಳಿದಿರುವ ಆಡಳಿತಗಾರ, ಇವರನ್ನು "ವನವರಂಬನ್" ಚೇರಲ್ ಅತನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಮಹಾಭಾರತ]] ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಮಾಡುವ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಚೇರ ಆಡಳಿತಗಾರನೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ([[ಅಕನಾನೂರು]]). * [[ನೆಡುಮ್ ಚೇರಲಾತನ್]] – ಇಮಯವರಂಬನ್ ನೆಡುಮ್ ಚೇರಲ್ ಅತನ್, ಉತಿಯನ್ ಚೇರಲ್ ಅತನ್ ಅವರ ಪುತ್ರ, [[ಪತಿಟ್ರುಪತು]]ನ ಎರಡನೇ ದಶಕದ ನಾಯಕ; ಇದನ್ನು ಕವಿ [[ಕಾವೇರಿ ಪೂಂಪಟ್ಟನತ್ತು ಕಾರಿ ಕಣ್ಣನಾರ್]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶತ್ರುಗಳೆಂದರೆ [[ಕದಂಬರು]], ಇವರನ್ನು ಅವರು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಯವನ]] ಹಡಗುಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ [[ಯವನ]] ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿದರು. * ಪಲ್ಲಾನ ಚೆಲ್ ಕೇಲು ಕುಟ್ಟುವನ್ – ಉತಿಯನ್ ಚೇರಲ್ ಅತನ್ ಅವರ ಪುತ್ರ. [[ಕೊಂಗು ನಾಡು|ಕೊಂಗು]] ವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವನೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.<ref name="books.google.co.in">{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C |title = A Survey of Kerala History|isbn = 9788126415786|last1 = Sreedhara Menon|first1 = A.|year = 2007| publisher=DC Books }}</ref> * ಕಳಂಕಕ್ಕನ್ನಿ ನರ್ಮುಡಿ ಚೇರಲ್ – ತಗಡೂರಿನ ಆದಿಗೈಮನ್ ಅಂಜಿ ವಿರುದ್ಧ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಎಝಿಮಾಲ]]ದ [[ನನ್ನನ್]] ನಿಂದ ಪಾಝಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ನಂತರ ವಕೈ ಪೆರುಮ್ ತುರೈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ [[ನನ್ನನ್]] ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಕೊಂದರು.<ref name="books.google.co.in"/> * [[ಚೆಂಗುಟ್ಟುವನ್]] – ನೆಡುಮ್ ಚೇರಲ್ ಅತನ್ ಅವರ ಪುತ್ರ, ಕವಿ ಪರಣಾರ್ 5ನೇ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಿದ "ಕಡಲ್ ಪಿರಕೋಟ್ಟಿಯ" ವೇಲ್ ಕೇಳು ಕುಟ್ಟುವನ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ ಚೇರ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಿದರು. ವೇಲ್ ಕೇಳು ಕುಟ್ಟುವನ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಂತಕಥೆಯ "ಚೆಂಗುಟ್ಟುವನ್ ಚೇರ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇವರು [[ಆರಂಭಿಕ ಚೇರರು]]|ಆರಂಭಿಕ ಚೇರರ]] ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, [[ಚೇರ]] ಪ್ರದೇಶವು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಕೊಲ್ಲಿಮಲೈ]] (ಕರುರ್ ವಂಚಿ ಬಳಿ) ನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ತೊಂಡಿ ಮತ್ತು ಮಂತೈ (ಕೇರಳ) ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref name="books.google.co.in"/> * ಅಡು ಕೊಟ್ಟು ಚೇರಲ್ ಅತನ್ – ವೇಲ್ ಕೇಳು ಕುಟ್ಟುವನ್ ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ * ಚೆಲ್ವ ಕಡುಂಕೊ ವಾಲಿಯ ಅತನ್ – ಅಂತುವನ್ ಚೇರಲ್ ಅವರ ಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಕಪಿಲಾರ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ 7ನೇ ಸೆಟ್ ಕವನಗಳ ನಾಯಕ. ಅವರು [[ಪಾಂಡ್ಯರು]] ಮತ್ತು [[ಚೋಳರು]]ರ ಸಂಯುಕ್ತ ಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಇವರನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಪುಗಲೂರು]]ನ ಅರನಟ್ಟಾರ್-ಮಲೈ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ. 2ನೇ ಶತಮಾನ) ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಕೋ ಅತನ್ ಚೇರಲ್ ಇರುಂಪೊರೈ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * [[ಪೆರುಮ್ ಚೇರಲ್ ಇರುಂಪೊರೈ]] – "ತಗಡೂರ್ ಎರಿಂತ" ಪಾಂಡ್ಯರು, ಚೋಳರು ಮತ್ತು ತಗಡೂರಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸಂಯುಕ್ತ ಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರಬಲ ಆಡಳಿತಗಾರ ಅದಿಗಮನ್ ಎಳ್ನಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ತಗಡೂರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇವರನ್ನು "ಪುಳಿನಾಡಿನ ಒಡೆಯ" ಮತ್ತು "ಕೊಲ್ಲಿಮಲೈಯ ಒಡೆಯ" ಮತ್ತು "[ಪೂಂ]ಪುಹಾರಿನ ಒಡೆಯ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಪುಹಾರ್, ನಾಗಪಟ್ಟಣಂ|ಪುಹಾರ್]] ಚೋಳರ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪೆರುಮ್ ಚೇರಲ್ ಇರುಂಪೊರೈ ಕಾಲುವಲ್ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. * ಇಲ್ಲಮ್ ಚೇರಲ್ ಇರುಂಪೊರೈ – [[ಪಾಂಡ್ಯರು]] ಮತ್ತು [[ಚೋಳರು]]ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ನೆಲೆಯಾದ [[ವಂಚಿ ಮುತ್ತೂರು|ವಂಚಿ]]ಗೆ ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತಂದರು. * [[ಯಾನೈಕಚ್ಚೈ ಮಂತರನ್ ಚೇರಲ್ ಇರುಂಪೊರೈ]] – ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಕೊಲ್ಲಿಮಲೈ]] (ಕರುರ್ ವಂಚಿ ಬಳಿ) ನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ತೊಂಡಿ ಮತ್ತು ಮಂತೈ ವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು. ವಿಳಂಕಿಲ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. * ಕಣೈಕ್ಕಲ್ ಇರುಂಪೊರೈ – ಮುವನ್ ಎಂಬ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚೇರನು ನಂತರ ಕೈದಿಯ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ಕಿತ್ತು [[ತೊಂಡಿ]] ನಗರದ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟನು. [[ಚೋಳ]] ಆಡಳಿತಗಾರ ಸೆಂಗನ್ನನ್ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಕಣೈಕ್ಕಲ್ ಉಪವಾಸದಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ====ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು ಚೇರರು / ಕುಲಶೇಖರರು (ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಚೇರರು)==== * ಕುಲಶೇಖರ ವರ್ಮ (ಸು. 800–ಸು.820 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124">Perumāḷs of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy : Political and Social Conditions of Kerala Under the Cēra Perumāḷs of Makōtai (c. AD 800 - AD 1124). {{ISBN|9788188765072}}.</ref> * ರಾಜಶೇಖರ (ಸು. 820–844 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> * ಸ್ಥಾನು ರವಿ ವರ್ಮ (844–ಸು. 885 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> * ರಾಮ ವರ್ಮ (ಸು. 885–917 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> * ಕೋಟ ರವಿ ವರ್ಮ (917–947 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> * ಇಂದು ಕೋಟ ವರ್ಮ (944–962 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> * ಭಾಸ್ಕರ ರವಿ ವರ್ಮ I (962–1019 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> * ಭಾಸ್ಕರ ರವಿ ವರ್ಮ II (979–1021 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> * ವೀರ ಕೇರಳ (1021–ಸು. 1028 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> * ರಾಜಸಿಂಹ (ಸು. 1028–ಸು.1043 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> * ಭಾಸ್ಕರ ರವಿ ವರ್ಮ III (ಸು. 1043–ಸು.1082 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> * ರವಿ ರಾಮ ವರ್ಮ (ಸು. 1082–1090 ಕ್ರಿ.ಶ.)<ref name="Kerala 1124"/> ====ವೇನಾಡ್ ಸ್ವರೂಪಂ (ನಂತರದ ಚೇರರು)==== [[ವೇನಾಡ್]]ನ ಆಡಳಿತಗಾರರು ತಮ್ಮ ಮೂಲವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ (ಸು. 1ನೇ - 4ನೇ ಶತಮಾನ ಕ್ರಿ.ಶ.) ಆಯ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ವೇಲ್]] ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ವೇನಾಡ್ – ಆನುವಂಶಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ, ಮಿಲಿಟರಿ ಪರಿವಾರದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ – ಸು. 8ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]]ನ ಚೇರರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. * [[ರಾಮ ವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ]] (1090–1102) – ರಾಮೇಶ್ವರತುಕೋಯಿಲ್ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ [[ವೇನಾಡ್]]ನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವನೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ * ಕೋಥ ವರ್ಮ ಮಾರ್ತಾಂಡಂ, [[ಕೀಳ್ಪೇರೂರು]] (1102–1125) – [[ಪಾಂಡ್ಯ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಕೊಟ್ಟಾರ್ ಮತ್ತು ನಂಜನಾಡನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು * ವೀರ ಕೇರಳ ವರ್ಮ I, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1125–1145) – ಮಹಾನ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ದಾನಿ, ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಸುಚೀಂದ್ರಂ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಅನುದಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದವರು * ಕೊಡೈ ಕೇರಳ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1145–1150) * ವೀರ ರವಿ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1161–1164) * ವೀರ ಕೇರಳ ವರ್ಮ II, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1164–1167) * ವೀರ ಆದಿತ್ಯ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1167–1173) * ವೀರ ಉದಯ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1173–1192) – ತಮ್ಮ ಆಸನವನ್ನು ಕುಳಿಕ್ಕೋಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ [[ಪಾಂಡ್ಯ]] ರಾಜರೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು * ದೇವದರಂ ವೀರ ಕೇರಳ ವರ್ಮ III, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1192–1195) * ವೀರ ಮಣಿಕಂಠ ರಾಮ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1195– ?) * ವೀರ ರಾಮ ಕೇರಳ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1209–1214) * ವೀರ ರವಿ ಕೇರಳ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1214–1240) * ವೀರ ಪದ್ಮನಾಭ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1240–1252) – ಇವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಪಾಂಡ್ಯ]] ರಾಜರು [[ವೇನಾಡ್]] ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು * ಜಯಸಿಂಹ ದೇವ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1266–1267) – ಇಂದಿನ [[ಕೇರಳ]]ವನ್ನು ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಅವರು [[ಕೊಲ್ಲಂ]]ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಸನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಜಯಸಿಂಹನಾಡ್ (ದೇಸಿಂಗನಾಡ್) ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವು. ಅವರ ಪತ್ನಿ ರಾಣಿ ಉಮ್ಮಾ ದೇವಿ ಬಹುಶಃ ತಮ್ಮ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಹ-ಆಡಳಿತಗಾರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸೋದರಳಿಯರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಜಗಳವಾಡಿದ ಹಲವಾರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮರಣಹೊಂದಿದರು, ಇದು ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ವಿಘಟನಾತ್ಮಕ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. * ರವಿ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1299–1313) * ವೀರ ಉದಯ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1313–1333) * ಆದಿತ್ಯ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1333–1335) * ವೀರ ರಾಮ ಉದಯ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1335–1342) * ವೀರ ಕೇರಳ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1342–1363) * ವೀರ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ III, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1363–1366) * ವೀರ ರಾಮ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1366–1382) * ವೀರ ರವಿ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1383–1416) * ವೀರ ರವಿ ರವಿ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1416–1417) * ವೀರ ಕೇರಳ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1383) * ಚೇರ ಉದಯ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1383–1444) * ವೀರ ರವಿ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1444–1458) * ಶಂಖರ ಶ್ರೀ ವೀರ ರಾಮ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ (1458–1468) * ವೀರ ಕೋಡೈ ಶ್ರೀ ಆದಿತ್ಯ ವರ್ಮ (1468–1484) – ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು [[ಕಲ್ಲಿದೈಕುರಿಚಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು * [[ವೀರ ರವಿ ರವಿ ವರ್ಮ]] (1484–1503) – ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು [[ಪದ್ಮನಾಭಪುರಂ]]ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು * ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ, ಕುಲಶೇಖರ ಪೆರುಮಾಳ್ (1503–1504) * ವೀರ ರವಿ ಕೇರಳ ವರ್ಮ, ಕುಲಶೇಖರ ಪೆರುಮಾಳ್ (1504–1528) – ತ್ರಿಪ್ಪಪ್ಪೂರ್ ಮುಟ್ಟಾ ತಿರುವಾಡಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು ====ಮುಷಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (ಎಳಿಮಲೈ)==== [[ಮುಷಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ಇಂದಿನ [[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಆರಂಭಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ರಾಜಮನೆತನವು ಆಳುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಅದರ ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಕ್ಕೆ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಪಶ್ಚಿಮ ಇಳಿಜಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ದ ನಡುವೆ, ಇಂದಿನ ಉತ್ತರ [[ಕೇರಳ]], [[ತುಳುನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ಕೂರ್ಗ್]] (ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ) ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. * ನನ್ನನ್ I – ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಚೇರ]] ರಾಜ ಪೆರುಂಚೊರುತಿಯನ್ ಅವರ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. [[ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಂಗಂ ಗ್ರಂಥಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾಭಾರತ]]ದ ಹಲವಾರು ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಚೇರ ರಾಜನು ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಸೈನ್ಯಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡಿದನೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ನನ್ನನ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸಮರ್ಥ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಮಾಂಡರ್ ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದ, ಮುಷಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ವಯನಾಡ್ ಮತ್ತು ಗುದಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದಿನ [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆ, [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ತಮ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ನನ್ನನ್, ಚೇರರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಪಾಝಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಚೇರ]] ಕಮಾಂಡರ್ಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸೋಲಿಸಿದರು. * ಇಸಾನವರ್ಮ – [[ಚೇದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇದಿ]] ರಾಜಕುಮಾರಿ ನಂದಿನಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು ಆಗಿನ [[ಚೋಳ]] ರಾಜನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನೂ ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರ ಪುತ್ರ ನೃಪುರಾಮ ಮುಂದಿನ ರಾಜನಾದನು. * ವಿರೋಚನ – [[ಪಲ್ಲವರು]]ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಪಲ್ಲವ]] ರಾಜನ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಹರಿಣಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. * ಕಂದನ್ ಕಾರಿ ವರ್ಮನ್ – (ಕ್ರಿ.ಶ. 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಮುಷಿಕ]] ರಾಜ) [[ಆಯ್]]-[[ಚೇರ]] ರಾಜ ವೀರ ಕೇರಳನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಕಾಸರಗೋಡು]]-[[ಕಣ್ಣೂರು]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಎರಮಂನಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]-[[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಶಾಸನಗಳಿವೆ, ಇವು [[ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ]], ಚೇರ ವೀರ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಕಂದನ್ ಕಾರಿ ವರ್ಮನ್ ನಡುವಿನ ಸಾಮ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಮುಷಿಕ ರಾಜನು [[ಆಯ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಆಯ್]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=CJVuAAAAMAAJ |title = History of medieval Kerala|isbn = 9788173070914|last1 = Menon|first1 = V. K. R.|last2 = Ramachandran|first2 = Rathi|last3 = Narayanan|first3 = Girija|last4 = Ramachandran|first4 = Ammini|year = 2006| publisher=Pragati Publications }}</ref> ====ಕೋಲ ಸ್ವರೂಪಂ==== ಕೊಲತ್ತುನಾಡು (ಕೋಲ ಸ್ವರೂಪಂ, ವಿದೇಶಿ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಣ್ಣಾನೂರು]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿರಕ್ಕಲ್ (ಚೇರಿಕುಲ್)) [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಮಡಾಗಳು|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಮಡಾಗಳ]] ಆಗಮನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ ಮೂರು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾಮಂತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು, ಇತರೆಂದರೆ ಜಾಮೋರಿನ್ ಅವರ [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ವಿಲೋನ್]]. ಕೊಲತಿರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ "ಕೇರಳೋಲ್ಪತಿ" ಯಿಂದ ವಡಕ್ಕನ್ ಪೆರುಮಾಳ್ಗಳು ("ಉತ್ತರದ ರಾಜರು") ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. * ರಾಮ ಘಟ ಮುಷಕ – ಕೋಲ ಸ್ವರೂಪಂನ ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು; * ವಿಕ್ರಮ ರಾಮ<ref>Kerala Charithrathinte Adisthana Silakal (Malayalam) by M. G. S. Narayanan, (Kozhikode: Lipi Publications, 2000), 85-99</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. 929 ರ ಶಾಸನವು ಮುಷಿಕ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಕ್ರಮ ರಾಮನನ್ನು ಆಡಳಿತಗಾರ ವಿಕ್ರಮ ರಾಮನೆಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಶಾಸನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ * ಉದಯ ವರ್ಮ, "ರಾಮ ಘಟ ಮುವರ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ – 10ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ * ಎರಮನ್ ಚೇಮನಿ (ರಾಮ ಜಯಮಣಿ) – ತಿರುವಟ್ಟೂರು ದೇವಾಲಯದ ಶಾಸನವು ಅವರನ್ನು ಮುಷಿಕ ವಂಶದ 109ನೇ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರಾಜನೆಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ ====ಅರಕ್ಕಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ==== ಅರಕ್ಕಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (ಕಣ್ಣಾನೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ಲಕ್ಕದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಾನೂರು ಸುಲ್ತಾನೇಟ್) ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ ಮಾಜಿ ನಗರ-ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ರಾಜಮನೆತನವು ಆಳುತ್ತಿತ್ತು. ಆಳುವ ರಾಜನನ್ನು [[ಅಲಿ ರಾಜ]] ("ಸಮುದ್ರ ಆಡಳಿತಗಾರ") ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆಳುವ ರಾಣಿಯನ್ನು [[ಅರಕ್ಕಲ್ ಬೀವಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ರಾಜಮನೆತನವು ಮೂಲತಃ ಕೊಲತ್ತಿರಿಯ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ಆ ಕುಟುಂಬದ ಒಬ್ಬ ರಾಜಕುಮಾರಿಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಕೊಲತ್ತಿರಿ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಅವರ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಅರಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬವು ಕರಾವಳಿಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]]ವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ ಕೇರಳದ ಏಕೈಕ ಮುಸ್ಲಿಂ ರಾಜಮನೆತನವಾಗಿತ್ತು. * ಅಲಿ ರಾಜ ಅಲಿ II – ಚೈಲ್ಡ್ಸ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಔರಂಗಜೇಬ್ ಪರವಾಗಿ ತಮ್ಮ ನೌಕಾ ಮಾಪ್ಪಿಳ ಪಡೆಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ====ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡಿನ ಸಾಮೂತಿರಿ==== [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡಿನ ಜಾಮೋರಿನ್]]<ref>{{cite web|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00routesdata/1400_1499/vascodagama/zamorin/zamorin.html|title=zamorin|first=Frances|last=Pritchett|website=Columbia.edu}}</ref> (ಸಾಮೂತಿರಿ, സാമൂതിരി) – ಕ್ರಿ.ಶ. 14ನೇ ಮತ್ತು 18ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ [[ಜಾಮೋರಿನ್|ಮಲಬಾರ್]]ನ ಆಡಳಿತಗಾರರು. ತಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ, ಸಾಮೂತಿರಿಗಳು [[ಕೊಲ್ಲಂ]] (ಕ್ವಿಲೋನ್) ನಿಂದ ಪಂತಲಾಯಿನಿ ಕೊಲ್ಲಂ ([[ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ]]) ವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರು. * ಮಾನ ವಿಕ್ರಮ (ಮಣಿಕ್ಕನ್) – ಆಡಳಿತ ಮನೆತನದ ದಂತಕಥೆಯ ಸ್ಥಾಪಕ * ಮಾನ ವಿಕ್ರಮ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ – [[ಟ್ವೆರ್]]ನ [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯನ್]] ವ್ಯಾಪಾರಿ [[ಅಫನಾಸಿ ನಿಕಿತಿನ್]] (1468–1474) ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್]]ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು * ಮಾನ ವಿಕ್ರಮ III – 1571ರಲ್ಲಿ ಚಾಲಿಯಂನಿಂದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದ್ದು ಅವರ ಪಡೆಗಳಿಂದ * ಮಾನ ವಿಕ್ರಮ (ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್) – ಕೃಷ್ಣನಾಟಕದ ಲೇಖಕರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ * ಮಾನ ವೇದ – ಕೃಷ್ಣನಾಟಕದ ಲೇಖಕ * ಅಶ್ವತಿ ತಿರುನಾಳ್ – ಅವರ ಪಡೆಗಳು 1662ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]]ನಿಂದ [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]]ರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದವು * ಪುರಾಟಂ ತಿರುನಾಳ್ – ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ 1663ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರು * ಉತ್ತ್ರಟ್ಟಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ – ಚೆಟ್ವಾಯ್ ಅನ್ನು [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ಡಚ್]]ರಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಟ್ಟರು * ಭರಣಿ ತಿರುನಾಳ್ ಮಾನ ವಿಕ್ರಮ – [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ಡಚ್]]ರ ಭೀತಿ; ಎರಡು ಮಾಮಂಕಂಗಳು (1694 ಮತ್ತು 1695) * ನೀಲೇಶ್ವರಂ ತಿರುನಾಳ್ – ನೀಲೇಶ್ವರಂನಿಂದ ದತ್ತು (1706 ಮತ್ತು 1707) * ಕಿಳಕ್ಕೆ ಕೋವಿಲಕಂನಿಂದ ಸಾಮೂತಿರಿ (1741–1746) * ಪುತಿಯ ಕೋವಿಲಕಂ (1746–1758) – ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಮೂರನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಡಚ್ ಯುದ್ಧ|ಡಚ್ ಯುದ್ಧ]] ನಡೆಯಿತು (1753–1758). * ಕಿಳಕ್ಕೆ ಕೋವಿಲಕಂ (1758–1766) – [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು]]ನ ಆಕ್ರಮಣದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಗಳು; ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು; [[ಮೈಸೂರು]]ನಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು * ಪುತಿಯ ಕೋವಿಲಕಂ (1766–1788) * ಕೇರಳ ವರ್ಮ ವಿಕ್ರಮ<ref>{{Cite web | url=http://www.worldstatesmen.org/India_princes_K-W.html |title = Indian Princely States K-Z}}</ref> (1788–1798) – ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಒಪ್ಪಂದ (1792) * ಕೃಷ್ಣ ವರ್ಮ<ref>Ben Cahoon. "Indian Princely States K-Z"</ref> (1798–1806) – [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ|ಇಐಸಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ 1806ರ ಒಪ್ಪಂದ (1816ರಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದರು) ====ಪುರನ್ನಟ್ ಸ್ವರೂಪಂ (ಕೋಟಿಯೋಟ್ ರಾಜ)==== * [[ಕೇರಳ ವರ್ಮ ಪಳಸ್ಸಿ ರಾಜ]]<ref>{{cite web|url=http://malabardays.blogspot.ae/2006/12/brief-history-of-pyche-raja.html|title=A brief history of the Pazhassi Raja.|website=malabardays.blogspot.ae|date=2006-12-29}}</ref> – ಕೇರಳದ ಸಿಂಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಪಳಸ್ಸಿ ಕೊಟ್ಟಾಯಂನ ರಾಜಮನೆತನದ ಒಬ್ಬ ರಾಜಕುಮಾರ. [[ಆರ್ಥರ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ, 1ನೇ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್]] ಅವರನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. ====ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಾಜರು==== 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, [[ತ್ರಿಪ್ಪಪ್ಪೂರ್]]ನ [[ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ]] (1706–1758) [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]]ನ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ವರ್ಮ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ [[ನಾಯರ್]] ಶ್ರೀಮಂತರನ್ನು ನಿರ್ನಾಮಗೊಳಿಸಿದರು, ಸ್ಥಾಯಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು, ಕೇರಳದ ಮಧ್ಯದ ಬಹುತೇಕ ಸಾಮಂತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು, [[ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು|ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ]]ೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮೈತ್ರಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ([[ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು|ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು]]) ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಆಧುನಿಕ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. * [[ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ]] ಕುಲಶೇಖರ ಪೆರುಮಾಳ್ (1729–1758) * ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ ಪೆರುಮಾಳ್ – [[ಧರ್ಮ ರಾಜ]] ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ (1758–1798) * ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ ಪೆರುಮಾಳ್ (1798–1810) * ಗೌರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಭಾಯಿ ರಾಣಿ (1810–1815) * ಗೌರಿ ಪಾರ್ವತಿಭಾಯಿ ರಾಣಿ (1815–1829) * [[ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮ]] ಕುಲಶೇಖರ ಪೆರುಮಾಳ್ (1829–1847) * ಉತ್ತ್ರಂ ತಿರುನಾಳ್ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜ (1847–1860) * [[ಐಲ್ಯಂ ತಿರುನಾಳ್]] ರಾಮ ವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜ (1860–1880) * ವಿಶಾಖಂ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜ (1880–1885) * ಶ್ರೀ [[ಮೂಲಂ ತಿರುನಾಳ್]] ಮಹಾರಾಜ (1885–1924) * ಸೇತು ಲಕ್ಷ್ಮಿಭಾಯಿ ರಾಣಿ (1924–1933) * ಶ್ರೀ [[ಚಿತ್ತಿರ ತಿರುನಾಳ್ ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ]] ಮಹಾರಾಜ (1933–1949) – [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]]ನ ಕೊನೆಯ ರಾಜ; [[ತಿರು-ಕೊಚ್ಚಿ|ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ]]ನ [[ರಾಜಪ್ರಮುಖ್]]<ref>{{cite web|url=http://pazhayathu.blogspot.ae/2009/02/kings-of-travancore-1663-to-1949.html|title=kings of Travancore 1663 TO 1949|website=pazhayathu.blogspot.ae}}</ref> ====ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ದಿವಾನ್==== * [[ರಾಜ ಕೇಶವದಾಸ್]]<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/alappuzha/history/raja-kesava-das.html|title=Raja Kesava Das|website=Mapsofindia.com}}</ref> – [[ಧರ್ಮ ರಾಜ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ [[ದಿವಾನ್]] ====ಮಲಬಾರ್ ದಿವಾನ್==== * [[ಇ.ಕೆ. ಕೃಷ್ಣನ್]] – ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ದಿವಾನ್]], ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉಪ ಕಲೆಕ್ಟರ್.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XGNGAQAAMAAJ|title=The Indian Decisions (New Series): Being a Reprint of All the Decisions of the Privy Council on Appeals from India and of the Various High Courts and Other Superior Courts in India Reported Both in the Official and Non-official Reports from 1875|date=1913|publisher=T.A. Venkawawmy Row and T.S. Krishnasawmy Row|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Kurup|first=K. K. N.|url=https://books.google.com/books?id=iJvx0KWpf-UC|title=Modern Kerala: Studies in Social and Agrarian Relations|date=1988|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-094-9|language=en}}</ref> ====ಕೊಚ್ಚಿನ ರಾಜರು==== * ಉನ್ನಿರಾಮನ್ ಕೊಯಿಕ್ಕಲ್ I (1500–1503) * ವೀರ ಕೇರಳ ವರ್ಮ (1537–1565) * ಕೇಶವ ರಾಮ ವರ್ಮ (1565–1601) * ರಾಮ ವರ್ಮ (1701–1721) * ರಾಮ ವರ್ಮ [[ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್]] (1790–1805) * [[ರಾಮ ವರ್ಮ XV]] (1895–1914) * ಕೇರಳ ವರ್ಮ (1946–1948) * ರಾಮ ವರ್ಮ ಪರೀಕ್ಷಿತು ತಂಪುರಾನ್ (1948–1964) – [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ನ ಕೊನೆಯ ರಾಜ<ref>{{cite web |last= |title=History |url=http://www.ekm.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=73&Itemid=18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731004141/http://www.ekm.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=73&Itemid=18 |archive-date=31 July 2012 |website=ekm.kerala.gov.in}}</ref><ref>{{cite web|url=http://connectingmalayali.com/articles/all-about-kerala/23-basic-information/238-kings-of-cochin|title=Kings of Cochin|last=gangaaravindan|website=connectingmalayali.com|access-date=2026-08-14|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303215712/http://connectingmalayali.com/articles/all-about-kerala/23-basic-information/238-kings-of-cochin|url-status=dead}}</ref> ====ವಿಲ್ಲಾರ್ವಟ್ಟಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯ)==== * ರಾಜ [[ವಿಲ್ಲಾರ್ವಟ್ಟಂನ ಥೋಮ]].<ref name="ns">{{cite web|url=http://nasrani.net/2007/04/15/raja-thoma-villarvattam-king-of-the-nasranis/|title=Raja Thoma Villarvattam&nbsp;– King of the Nasranis|date=15 April 2007|publisher=NSC Network|access-date=2009-07-03}}</ref> ===ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು=== [[File:Kocheril Raman Narayanan.jpg|thumb|right|ಕೆ.ಆರ್. ನಾರಾಯಣನ್, ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ (1997–2002)]] ==== ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ==== * [[ಕೆ. ಆರ್. ನಾರಾಯಣನ್|ಕೆ.ಆರ್. ನಾರಾಯಣನ್]] – 10ನೇ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] (1997–2002), 9ನೇ [[ಭಾರತದ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] (1992–1997) ==== ಸಿಂಗಾಪುರದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ==== * [[ದೇವನ್ ನಾಯರ್]] – 3ನೇ [[ಸಿಂಗಾಪುರದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] (1981–1985) ==== ಮಲೇಶಿಯಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ==== * [[ಮಹಾತಿರ್ ಮೊಹಮದ್]] - 4ನೇ [[ಮಲೇಶಿಯಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] (1981–2003), (2018–2020) ===ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು=== ====[[ರಾಜ್ಯ ಸಭಾ]]==== * [[ಪಿ. ಜೆ. ಕುರಿಯನ್]] – 18ನೇ [[ರಾಜ್ಯ ಸಭೆಯ ಉಪಸಭಾಪತಿ|ರಾಜ್ಯ ಸಭೆಯ ಉಪಸಭಾಪತಿ]] (2012–2018)<ref>{{cite news| url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-08-21/news/33303005_1_congress-leader-cag-report-pj-kurien | archive-url=https://web.archive.org/web/20131023062402/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-08-21/news/33303005_1_congress-leader-cag-report-pj-kurien | url-status=dead | archive-date=23 October 2013 | work=The Times Of India | title=Congress leader PJ Kurien elected as Rajya Sabha Deputy Chairman | date=21 August 2012}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/news/national/article3804659.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | first=Gargi | last=Parsai | title=P.J. Kurien is Rajya Sabha Deputy Chairman | date=22 August 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/nda-nominee-harivansh-elected-rajya-sabha-deputy-chairman/articleshow/65333598.cms?from=mdr|title=NDA candidate Harivansh elected Rajya Sabha Deputy Chairman|newspaper=The Economic Times |date=9 August 2018}}</ref> ====[[ಲೋಕ ಸಭಾ]]==== * [[ಟಿ. ಕೆ. ವಿಶ್ವನಾಥನ್]] – ಲೋಕ ಸಭೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (15ನೇ) ===ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು=== * [[ಪಟ್ಟಂ ಎ. ತಾನು ಪಿಳ್ಳೈ]] ** [[ಭಾರತದ ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1962–1964 ** [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1964–1968 * [[ಪಿ.ಸಿ. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್]] ** [[ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1988–1990 ** [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1993–2002 ** [[ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1996–1998 * [[ಪಿ ವಿ ಚೆರಿಯನ್]] – [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1964–1969 * [[ಎಂ. ಎಂ. ಜಾಕಬ್]] – [[ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1995–2007 * [[ಎ. ಜೆ. ಜಾನ್, ಅನಪರಂಬಿಲ್]] – [[ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1956–1957 * [[ಎಂ ಕೆ ನಾರಾಯಣನ್]] – 24ನೇ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 2010–2014 ** [[ಮದತ್ತಿಲ್ಪರಂಪಿಲ್ ಮಾಮ್ಮೆನ್ ಥಾಮಸ್]] [[ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್]] ರಾಜ್ಯಪಾಲರು, 1990–1992 * [[ವಕ್ಕಂ ಪುರುಷೋತ್ತಮನ್]] – 11ನೇ [[ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 2011–2014 * [[ಕಟೀಕಲ್ ಶಂಕರನಾರಾಯಣನ್|ಕೆ. ಶಂಕರನಾರಾಯಣನ್]] – 21ನೇ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 2010–2014 * [[ಕಂಬಂತೋದತ್ ಕುಂಹನ್ ವಿಶ್ವನಾಥಂ|ಕೆ.ಕೆ. ವಿಶ್ವನಾಥನ್]] – 6ನೇ [[ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1973–1978 * [[ಕುಮ್ಮನಂ ರಾಜಶೇಖರನ್]], [[ಬಿಜೆಪಿ]] – 18ನೇ [[ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 2018–2019 * [[ಪಿ. ಎಸ್. ಶ್ರೀಧರನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]], [[ಬಿಜೆಪಿ]] – 19ನೇ [[ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 2019–ಪ್ರಸ್ತುತ ===ಭಾರತದ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲ=== [[File:AK Antony at Ponnani.jpg|130px|thumbnail|ಎ.ಕೆ. ಆಂಟನಿ]] ====ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವರು==== * [[ಜಾನ್ ಮಥಾಯ್]] – [[ಭಾರತದ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು|ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು]] (1948–1950) * [[ವಿ. ಕೆ. ಕೃಷ್ಣ ಮೆನನ್]] – [[ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರು|ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರು]] (1957–1962) * [[ಪನಂಪಿಳ್ಳಿ ಗೋವಿಂದ ಮೆನನ್]] – ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೇ ಸಚಿವರು (1969–1970) * [[ರವೀಂದ್ರ ವರ್ಮ]] – ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಚಿವರು (1977–79) * [[ಕೆ. ಪಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್]] – ವಿ.ಪಿ. ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸಚಿವರು (1989–90) * [[ಕೆ. ಕರುಣಾಕರನ್]] – ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವರು (1995) *[[ಎ.ಕೆ. ಆಂಟನಿ]] – [[ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರು|ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರು]] (2006–2014) – [[ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವರು]] (1993–1995) * [[ವಾಯಲಾರ್ ರವಿ]] – [[ವಿದೇಶಿ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ|ವಿದೇಶಿ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವರು]] (2006–2014) – [[ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಚಿವರು]] (2011) ====ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು (ಸ್ವತಂತ್ರ ಉಸ್ತುವಾರಿ)==== * [[ಎಂ. ಪಿ. ವೀರೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್]] – ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ನಗರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಸ್ತುವಾರಿ (1997–1998) * [[ಕೆ. ವಿ. ಥಾಮಸ್]] – [[ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ]] (2009–2014) * [[ಆಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಕಣ್ಣಂತಾನಂ]], [[ಬಿಜೆಪಿ]] - ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಕೇಂದ್ರ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು (2016–2019) ====ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು (MoS)==== * [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎನ್. ಮೆನನ್]] – ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (1957–1966) * [[ಮುಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ್]] – [[ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ]] (2009–2014) – ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ (1991–1996) * [[ಎಂ. ಎಂ. ಜಾಕಬ್]] – ವಿವಿಧ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು (1987–93) * [[ಒ. ರಾಜಗೋಪಾಲ್]], [[ಬಿಜೆಪಿ]] – ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ರೈಲ್ವೇ, ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ (1999–2004) * [[ಶಶಿ ಥರೂರ್]] – ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (2009–2010), ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು (2012–2014) * [[ಇ. ಅಹಮದ್]] – ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (2011– ); ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು; ರೈಲ್ವೇ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು (2004–2014) * [[ಕೆ. ಸಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್]] – ವಿದ್ಯುತ್ ಸಚಿವಾಲಯ (2011–2014) * [[ಕೊಡಿಕ್ಕುನ್ನಿಲ್ ಸುರೇಶ್]] – ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಸಚಿವಾಲಯ (2012–2014) * [[ವಿ ಮುರಳೀಧರನ್]], [[ಬಿಜೆಪಿ]] – ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು ===ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು=== ====ಕೇರಳದಿಂದ==== {{Main|ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ}} ====ತಮಿಳುನಾಡಿನಿಂದ==== 1. [[ಎಂ. ಜಿ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್]], ತಮಿಳುನಾಡಿನ 3ನೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ 2. ವಿ ಎನ್ ಜಾನಕಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ್, ತಮಿಳುನಾಡಿನ 4ನೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ===ಸಚಿವರು=== ====ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳು==== * [[ಕೆ. ಜೆ. ಜಾರ್ಜ್]] – ಕರ್ನಾಟಕದ ಗೃಹ ಸಚಿವರು (2013–2016) ===ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು=== * [[ಎ. ಪಿ. ಉದಯಭಾನು]] – ತಿರುವಾಂಕೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯ (1944–1952) * [[ಚಾಲಕ್ಕುಳಿ ಪೌಲೋಸ್ ಮಥೆನ್|ಸಿ.ಪಿ.ಮಥೆನ್]] – ಸಂಸದ (1952); ಸುಡಾನಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ರಾಯಭಾರಿ (1957–1960) * [[ಎ.ಕೆ. ಗೋಪಾಲನ್]], ಲೋಕಸಭಾ (1952–1977); [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)]] * [[ಮಥಾಯ್ ಮಂಜೂರಾನ್]] – ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯ (1952–1954)<ref name="rajyasabha.nic.in">{{cite web|url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/g.pdf|title=List of names|website=Rajyasabha.nic.in|access-date=25 January 2018}}</ref> * [[ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್]] – ಸದಸ್ಯ, ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭಾ (1960–1964)<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_2.htm|title=Members - Kerala Legislature|first=Kerala|last=Legislature|website=Niyamasabha.org|access-date=25 January 2018}}</ref> ಸಂಸ್ಥಾಪಕ [[ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] (1964) * [[ಕೆ.ದಾಮೋದರನ್]] (ದಾಮೋದರನ್ ಕಿಝೆದಾತ್) – ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯ (1964–1970);<ref name="rajyasabha.nic.in"/> ಮೊದಲ 'ಮಲಯಾಳಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್' (1937) * [[ಥೆನ್ನಾಲ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯ, ಮೂರು ಅವಧಿಗಳು (1991–1998; 2003–2009)<ref name="rajyasabha.nic.in"/> * [[ಪಿ. ಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚಳವಳಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ (1937) * [[ಅಳಿಕೋಡನ್ ರಾಘವನ್]] – ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ನಾಯಕ * [[ಪನ್ನ್ಯಾನ್ ರವೀಂದ್ರನ್]] – ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯ (2006–2012); ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (2012–2015) * [[ಪಿನರೈ ವಿಜಯನ್]] – ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ; ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಸಿಪಿಐ(ಎಂ) (1998–2015), ಮತ್ತು ಸಿಪಿಐ(ಎಂ) ಪೊಲಿಟ್ಬ್ಯೂರೋ ಸದಸ್ಯ (2002–ಪ್ರಸ್ತುತ) * [[ಪ್ರಕಾಶ್ ಕಾರತ್]] – ಭಾರತದ ಸಿಪಿಐ(ಎಂ) ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (2005–2015) * [[ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದಲಿ ಶಿಹಾಬ್ ಥಂಗಲ್|ಪನಕ್ಕಾಡ್ ಶಿಹಾಬ್ ಥಂಗಲ್]] (ಪನಕ್ಕಾಡ್ ಸಯೀದ್ ಮೊಹಮ್ಮದಲಿ ಶಿಹಾಬ್ ಥಂಗಲ್) – IUML ರ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (1975–2009) * [[ರಮೇಶ್ ಚೆನ್ನಿತಲ]] – ಕೇರಳ ಪ್ರದೇಶ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (2005-ಪ್ರಸ್ತುತ); ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಲೋಕಸಭಾ ಸಂಸದ (1989–2004) * [[ಅನಥಲವಟ್ಟೋಮ್ ಆನಂದನ್]] – CITU ರಾಜ್ಯ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು; ಕಾಯಿರ್ ಗಾಗಿ ಅಪೆಕ್ಸ್ ಬಾಡಿಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು; ಸಿಪಿಐ(ಎಂ) ರಾಜ್ಯ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯ; ಅತ್ತಿಂಗಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಮೂರು ಬಾರಿ ಶಾಸಕರು * [[ಪಿ. ಚಾಕೋ ಶಾಸಕ]] – ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯ (1960–1964)<ref name="auto"/> * [[ಡಾ. ಜಾರ್ಜ್ ಥಾಮಸ್]] – ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭಾ (1967–1970)<ref name="nso">{{cite web|url=http://niyamasabha.org/codes/legislatorsupto2006.pdf|title=Who's Who of Members From Ist to 11th Kerala Legislative Assembly|access-date=2009-07-02}}</ref> * [[ವಕ್ಕಂ ಭರತನ್]] – ಸಿಪಿಐ(ಎಂ) ನಾಯಕ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘದ ನಾಯಕ * [[ಕುಮ್ಮನಂ ರಾಜಶೇಖರನ್]] – ಮಾಜಿ ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲ; ಮಾಜಿ ಬಿಜೆಪಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ * [[ಪಿ.ಜೆ. ಕುರಿಯನ್]] – [[ಕೇರಳ]]ದಿಂದ [[ರಾಜ್ಯಸಭಾ]] ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಉಪಸಭಾಪತಿ (2012–ಪ್ರಸ್ತುತ) * [[ವಿ.ಎಸ್. ಅಚುತಾನಂದನ್]] – ಮಾಜಿ ಕೇರಳ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ (2006–11) * [[ಪಿ. ಕೆ. ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ]] – ಊಮ್ಮನ್ ಚಾಂಡಿ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ಸಚಿವೆ (30 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ); ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಆದಿವಾಸಿ ಸಚಿವೆ * [[ಕೆ.ಕರುಣಾಕರನ್]] – ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಕೇರಳ]] (3235 ದಿನಗಳು) * [[ಊಮ್ಮನ್ ಚಾಂಡಿ]] – ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಕೇರಳ]] (2446 ದಿನಗಳು) * [[ಒ. ರಾಜಗೋಪಾಲ್]] – ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ, ಎರಡು ಬಾರಿ ಸಂಸದ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಿಜೆಪಿ ಶಾಸಕ * [[ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ]] – ಕೇರಳದಿಂದ ಬಿಜೆಪಿ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸಂಸದ; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಸೂಪರ್ಸ್ಟಾರ್ ನಟ * [[ರಿಚರ್ಡ್ ಹೇ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ರಿಚರ್ಡ್ ಹೇ]] – ಕೇರಳದಿಂದ ಬಿಜೆಪಿ ಲೋಕಸಭಾ ಸಂಸದ, ಆಂಗ್ಲೋ ಇಂಡಿಯನ್ ಸಂಸದರಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡ ಎರಡನೇ ಮಲಯಾಳಿ * [[ವಿ ಮುರಳೀಧರನ್]] – ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಕೇಂದ್ರ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು, ಕೇರಳದಿಂದ ಬಿಜೆಪಿ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸಂಸದ * [[ಆಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಕಣ್ಣಂತಾನಂ]] – ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಐಟಿ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಸಚಿವರು; ಕೇರಳದಿಂದ ಬಿಜೆಪಿ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸಂಸದ ===ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು=== ====ಭಾರತ ರತ್ನ==== [[ಭಾರತ ರತ್ನ]] [[ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=BHARAT RATNA |url=http://mha.gov.in/sites/upload_files/mha/files/Scheme-BR.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209002940/http://mha.gov.in/sites/upload_files/mha/files/Scheme-BR.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=12 January 2022 |website=mha.gov.in}}</ref> ====ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ==== [[File:Adoorgopalakrishnanpic.jpg|thumb|130px|ಅಡೂರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]] ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry of Communications and Information Technology]]|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php|access-date=2012-07-19}}</ref> * [[ವಿ.ಕೆ. ಕೃಷ್ಣ ಮೆನನ್]] – ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು (1954) * [[ಜಾನ್ ಮಥಾಯ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1959) * ಕಲ್ಪತಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾಮನಾಥನ್ ([[ಕೆ. ಆರ್. ರಾಮನಾಥನ್]]) – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (1976) * ಮಾಂಬಿಳ್ಳಿಕಾಲತಿಲ್ ಕುಮಾರ್ ಮೆನನ್ ([[ಎಂ. ಜಿ. ಕೆ. ಮೆನನ್]]) – ಸಿವಿಲ್ ಸೇವೆ (1985) * [[ವಿ. ಆರ್. ಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್]] – ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು (1999) * ಕಕ್ಕಡಾನ್ ನಂದನಾತ್ ರಾಜ್ ([[ಕೆ. ಎನ್. ರಾಜ್]]) – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (2000) * [[ಅಡೂರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – ಕಲೆಗಳು (2006) * [[ಜಾರ್ಜ್ ಸುದರ್ಶನ್]] – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (2007) * [[ಒಎನ್ವಿ ಕುರುಪ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (2011) * [[ಕೆ. ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್]] – ಗಾಯನ (2017) * [[ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ (2025)<ref>https://www.thehindu.com/news/national/kerala/nation-honours-mt-with-padma-vibhushan/article69141147.ece</ref> ====ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ==== [[File:Dr.M.S.Valiathan.jpg|thumb|130px|ಎಂ. ಎಸ್. ವಲಿಯಾಥನ್]] [[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]] ಭಾರತದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Padma Bhushan Awardees|publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry of Communications and Information Technology]]|url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php|access-date=2012-07-20}}</ref> (ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲ.) * [[ವಳ್ಳತ್ತೋಳ್ ನಾರಾಯಣ ಮೆನನ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1954); ಕವಿ (ಮಹಾಕವಿ) * ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಂದನ್ ಮೆನನ್ ([[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎನ್. ಮೆನನ್]]) – ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು (1957) * ಕುಮಾರ್ ಪದ್ಮ ಶಿವ ಶಂಕರ ಮೆನನ್ ([[ಕೆ. ಪಿ. ಎಸ್. ಮೆನನ್ (ಹಿರಿಯ)]]) – ಸಿವಿಲ್ ಸೇವೆ (1958) * ಮನ್ನತು ಪದ್ಮನಾಭನ್, ([[ಮನ್ನತು ಪದ್ಮನಾಭ ಪಿಳ್ಳೈ]]) – ಸಮಾಜ ಸೇವೆ (1966) * [[ಕೆ.ಪಿ. ಕೇಶವ ಮೆನನ್]] – ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು (1966) * ಗೋವಿಂದ ಶಂಕರ ಕುರುಪ್ ([[ಜಿ. ಶಂಕರ ಕುರುಪ್]]) – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1968); ಕವಿ * ಪೊಯಿಪಿಳ್ಳಿ ಕುಂಜು ಕುರುಪ್, ([[ಗುರು ಕುಂಚು ಕುರುಪ್]]) – ಕಲೆಗಳು (1971) * [[ಕಂಡತಿಲ್ ಮಾಮ್ಮೆನ್ ಚೆರಿಯನ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1971) * [[ಪೋಥನ್ ಜೋಸೆಫ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1973) * [[ಜಾರ್ಜ್ ಸುದರ್ಶನ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1976) * [[ಪ್ರೇಮ್ ನಝೀರ್]] – ಕಲೆಗಳು (1983); ನಟ * [[ತಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ; (1985) ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ * ನಾಲಪಾತ್ [[ಬಾಲಮಣಿ ಅಮ್ಮ]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1987); ಕವಯತ್ರಿ * ಮರಾಂಡ ವರ್ಮ ಶಂಕರನ್ ವಲಿಯಾಥನ್, ([[ಎಂ. ಎಸ್. ವಲಿಯಾಥನ್]]) – ಔಷಧ (1990) * [[ಥಾಮಸ್ ಕೈಲಾತ್]] – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (2009) * ಥಾಯಿಲ್ ಜಾಕೋಬ್ ಸೋನಿ ಜಾರ್ಜ್ ([[ಟಿ. ಜೆ. ಎಸ್. ಜಾರ್ಜ್]]) – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (2011) * [[ಜಾಕೋಬ್ ಚೆರಿಯನ್]] – ಸಮಾಜ ಸೇವೆ (1999)<ref name="Cherian dead">{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Cherian-dead/article14851601.ece |title=Cherian dead |date=2007-10-06 |work=The Hindu |access-date=2018-06-06 |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> * [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್ ನಾಯರ್|ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್]] ಕಲೆಗಳು (2019); ಕಲೆ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಭಿನಯ<ref name="2019 Awardees List">{{Cite news |url=https://padmaawards.gov.in/SelectionGuidelines.aspx |title=2019 Awardees List }}</ref> * ಎಸ್ ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣನ್ ([[ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣನ್]]) – (2019); ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್-ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ<ref name="2019 Awardees List" /> * [[ಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರ]] – (2021); ಕಲೆಗಳು ====ಪದ್ಮ ಶ್ರೀ==== [[File:Mani Madhava Chakyar-Sringara-new.jpg|thumb|right|130px|ಗುರು ಮಣಿ ಮಾಧವ ಚಾಕ್ಯಾರ್ (1899–1990)]] [[File:Kj-yesudas-indian-playback-singer-2011.jpg|thumb|right|130px|ಡಾ. ಕೆ. ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್]] [[File:Basheer.jpg|thumb|130px|ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]] [[ಪದ್ಮ ಶ್ರೀ]] ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry of Communications and Information Technology]]|url=http://india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php|access-date=2012-07-19}}</ref> (ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲ.) * [[ಕೆ. ಶಂಕರ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] - ಕಲೆಗಳು (1954) * * * [[ಪೆರಕತ್ ವರ್ಗೀಸ್ ಬೆಂಜಮಿನ್]] – ಔಷಧ (1955) * [[ಎಂ. ಜಿ. ಕೆ. ಮೆನನ್]] - ವಿಜ್ಞಾನ (1961) * [[ಗುರು ಕುಂಚು ಕುರುಪ್]] – ಕಲೆಗಳು (1965) * [[ಕಂಡತಿಲ್ ಮಾಮ್ಮೆನ್ ಚೆರಿಯನ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1965) * [[ವಾಝೆಂಕಡ ಕುಂಚು ನಾಯರ್|ಸಿ.ಕೆ. ನಾಯರ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ವಿ. ಕುಂಚು ನಾಯರ್]] – ಕಲೆಗಳು (1971) * * [[ತಿಕ್ಕುರಿಸ್ಸಿ ಸುಕುಮಾರನ್ ನಾಯರ್]] – ಕಲೆಗಳು, ಕವಿ ಮತ್ತು ನಟ (1973) * [[ಮಣಿ ಮಾಧವ ಚಾಕ್ಯಾರ್]] – ಕಲೆಗಳು, [[ಕೂಡಿಯಾಟ್ಟಂ]] ಮತ್ತು [[ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತ್]] (1974) * [[ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್]] – ಕಲೆಗಳು, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರ (1975) * [[ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1982) * ಮನತೂರ್ ದೇವಸಿಯಾ ವಲ್ಸಮ್ಮ, [[ಎಂ. ಡಿ. ವಲ್ಸಮ್ಮ]] – ಕ್ರೀಡೆಗಳು (1983) * [[ಅಡೂರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – ಕಲೆಗಳು (1984); ನಿರ್ದೇಶಕ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ನಿರ್ಮಾಪಕ * [[ಪಿ. ಟಿ. ಉಷಾ]] – ಕ್ರೀಡೆಗಳು (1985) * [[ಭರತ್ ಗೋಪಿ]] – ಕಲೆಗಳು (1991); ನಟ * ಪಿ. ಐ. ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಕುಟ್ಟಿ ([[ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ]]) – ಕಲೆಗಳು (1998); ನಟ * ವಿಶ್ವನಾಥನ್ [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]] – ಕಲೆಗಳು (2001); ನಟ * [[ರಾಜಗೋಪಾಲನ್ ಕೃಷ್ಣನ್]] ವೈದ್ಯನ್ – ಆಯುರ್ವೇದ (2003) * [[ಶೋಭನಾ]] ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ – ಕಲೆಗಳು (2006); ನಟಿ ಮತ್ತು [[ಭರತನಾಟ್ಯ]] ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ * [[ಸುಗತಕುಮಾರಿ]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (2006) * [[ಟಿ. ಕೆ. ಅಲೆಕ್ಸ್]] – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (2007)<ref>{{cite news|title=Padma awards for Nooyi, Sunil Mittal|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-04-05/news/28406850_1_padma-shri-awards-padma-bhushan-medicine|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812142303/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-04-05/news/28406850_1_padma-shri-awards-padma-bhushan-medicine|url-status=dead|archive-date=12 August 2014|access-date=14 December 2012|newspaper=The Economic Times|date=5 April 2007}}</ref> * [[ತಿಲಕನ್]] – ಕಲೆಗಳು, ನಟ (2009) * [[ಮಿತ್ರನಿಕೇತನ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್|ಕೆ. ವಿಶ್ವನಾಥನ್]] – ಸಮಾಜ ಸೇವೆ (2009) * [[ಪಾಲ್ಪು ಪುಷ್ಪಾಂಗದನ್]] – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (2010) * [[ರೆಸುಲ್ ಪೂಕ್ಕುಟ್ಟಿ|ರೆಸುಲ್ ಪೊಕ್ಕುಟ್ಟಿ]] – ಕಲೆಗಳು (2010); ಧ್ವನಿ ಸಂಪಾದಕ * [[ಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರ]] – ಕಲೆಗಳು (2005); ಗಾಯಕಿ * [[ಬಾಲಚಂದ್ರ ಮೆನನ್]] – ಕಲೆಗಳು (2007); ಅಭಿನಯ, ನಿರ್ದೇಶನ, ಚಿತ್ರಕಥೆ * [[ಶಾಜಿ ಎನ್.ಕರುಣ್]] – ಕಲೆಗಳು (2011); ನಿರ್ದೇಶಕ/ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ * [[ಜೋಸ್ ಚಾಕೋ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ]] – ಔಷಧ (2011); ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ * [[ಗೋಪಾಲನ್ ನಾಯರ್ ಶಂಕರ್]] – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (2011); ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ * [[ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಶಿವನ್ ನಂಬೂದಿರಿ]] – ಕಲೆಗಳು (2012); ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ – ಕೂಟಿಯಾಟ್ಟಂ * [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್|ಸೋಮನ್ ನಾಯರ್ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್]] – ಕಲೆಗಳು (2012); ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶನ * [[ಜೆ. ಹರೀಂದ್ರನ್ ನಾಯರ್]] – ಔಷಧ (2012); ಆಯುರ್ವೇದ * [[ಪೆಪಿಟಾ ಸೇಥ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (2012) * [[ಮಧು (ನಟ)|ಮಧು]] – ಕಲೆಗಳು (2013) * [[ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಕ್ಷೇಮವತಿ|ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಕ್ಷೇಮವತಿ]] – ಕಲೆಗಳು; ನೃತ್ಯ * [[ಕೆ. ಪಿ. ಹರಿದಾಸ್]] – ಔಷಧ (2015); ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ * [[ಜಯರಾಮ್]] – ಕಲೆಗಳು, ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಭಿನಯ * [[ಎನ್. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್]] – ಔಷಧ (1984) * [[ಆರ್. ಕೆ. ಕೃಷ್ಣ ಕುಮಾರ್|ಆರ್.ಕೆ. ಕೃಷ್ಣ ಕುಮಾರ್]] – ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳು (2009) * [[ಕೆ. ಕೆ. ಮುಹಮ್ಮದ್]] – ಇತರರು – ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ (2019)<ref name="2019 Awardees List" /> * [[ತಾಲಪ್ಪಿಳ್ ಪ್ರದೀಪ್]] – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (2020) * [[ಒ. ಎಂ. ನಂಬಿಯಾರ್]] – ಕ್ರೀಡೆಗಳು (2021) * [[ಕೈತಪ್ರಂ ದಾಮೋದರನ್ ನಂಬೂತಿರಿ]] (ಕೈತಪ್ರಂ) – ಕಲೆಗಳು (2021); ====ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದಕ==== [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದಕ]]ವು [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]ಯು [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ವರ್ತನೆಯ]] ಮತ್ತು [[ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು]], [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]], [[ಗಣಿತ]] ಮತ್ತು [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಗೌರವವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.lib.umich.edu/govdocs/jfkeo/eo/10961.htm |title=Executive Order 10961 |website=www.lib.umich.edu |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070819012118/http://www.lib.umich.edu/govdocs/jfkeo/eo/10961.htm |archive-date=19 August 2007 |url-status=dead}}</ref> * [[ಥಾಮಸ್ ಕೈಲಾತ್]] (2012) – "ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಕ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ, ಯುವ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ, ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಉದ್ಯಮ ಉಪಕ್ರಮಗಳಾಗಿ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು" 2014ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ]]ರಿಂದ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ<ref>{{cite web |url=https://www.nationalmedals.org/laureates/thomas-kailath |title = Thomas Kailath - National Science and Technology Medals Foundation}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ndtv.com/world-news/indian-american-professor-wins-national-medal-of-science-674850 |title = Indian American Professor Wins National Medal of Science}}</ref> ====ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==== [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ಆಸ್ಕರ್]]ಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಇವು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ 24 ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪಾಗಿದ್ದು, [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಮೋಶನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್]] (AMPAS) ನಿಂದ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮತದಾನದ ಸದಸ್ಯತ್ವವು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.thewrap.com/ampas-drops-85th-academy-awards-now-its-just-oscars-78211/ |title = AMPAS Drops '85th Academy Awards' - Now It's Just 'The Oscars'|date = 19 February 2013}}</ref> * [[ರೆಸುಲ್ ಪೂಕ್ಕುಟ್ಟಿ]]<ref>{{cite web |url=https://www.imdb.com/name/nm1017076/ |title = Resul Pookutty - IMDb|website = [[IMDb]]}}</ref> – [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧ್ವನಿ ಮಿಶ್ರಣ]] (2009) ಇಯಾನ್ ಟ್ಯಾಪ್ ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್ ಪ್ರೈಕ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ''[[ಸ್ಲಮ್ಡಾಗ್ ಮಿಲಿಯನೇರ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ<ref>{{cite web |url=http://inhome.rediff.com/movies/2009/jan/22three-oscar-noms-for-slumdog.htm |title = Slumdog gets 10 Oscar noms - Rediff.com}}</ref> ====ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ==== [[ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (ಹಿಂದೆ ಬುಕರ್–ಮ್ಯಾಕ್ಕಾನೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಾಗಿ ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು) ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಕಾದಂಬರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನೀಡಲಾಗುವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. * [[ಅರುಂಧತಿ ರಾಯ್]]<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Arundhati-Roy |title = Arundhati Roy {{!}} Biography, Books, & Facts {{!}} Britannica| date=23 September 2023 }}</ref> – ತಮ್ಮ ''[[ದಿ ಗಾಡ್ ಆಫ್ ಸ್ಮಾಲ್ ಥಿಂಗ್ಸ್]]'' ಕಾದಂಬರಿಗೆ 1997ರ [[ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಪಡೆದರು<ref>{{cite web |url=http://www.themanbookerprize.com/about/previous/1997.php |title=Booker Prize 1997 :: About the prize |website=www.themanbookerprize.com |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070127162449/http://www.themanbookerprize.com/about/previous/1997.php |archive-date=27 January 2007 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://sawnet.org/news/news220.html |title=Archived copy |website=sawnet.org |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050227170112/http://sawnet.org/news/news220.html |archive-date=27 February 2005 |url-status=dead}}</ref> ===ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು=== ====ಉಪ ಕಲೆಕ್ಟರ್==== [[ಚೂರಾಯಿ ಕಣಾರನ್]]– (1812–1876)<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&dq=churyayi+kanaran&pg=PA479|title = A Social History of India|isbn = 9788176481700|last1 = Sadasivan|first1 = S. N.|year = 2000| publisher=APH }}</ref> ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಉಪ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=_YQ8EAAAQBAJ&dq=choorayi+kanaran&pg=PA33|title = Yojana August 2021 (English): A Development Monthly|last1 = Division|first1 = Publications}}</ref> ====[[ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ]]==== [[File:P. B. Salim with A. P. J. Abdul Kalam.jpg|thumb|ಪಿ. ಬಿ. ಸಲೀಮ್ [[ಎ. ಪಿ. ಜೆ. ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ]]ರವರೊಂದಿಗೆ]] *[[ಮೂರ್ಕೋತ್ ರಾಮುನ್ನಿ]] –(1915-2009 ಧರ್ಮದಂ ಗ್ರಾಮದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿ (IAS).<ref name="Ratheesh Kumar 63">{{cite book|last=Ratheesh Kumar|title=Classrooms and Playgrounds: Mapping Educational Change, Kerala|date=11 August 2010|url=https://books.google.com/books?id=_GakBgAAQBAJ&dq=moorkoth+ramunni&pg=PA63|page=63|publisher=Cambridge Scholars |isbn=9781443824583}}</ref> * [[ಪಿ. ಬಿ. ಸಲೀಮ್]] - ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ, [[ವೆಸ್ಟ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಪವರ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]]<ref>{{cite web |title=Contact Directory |url=https://wbpdcl.co.in/contact-directory |publisher=wbpdcl.co.in |access-date=2026-08-14 |archive-date=2025-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423114741/https://www.wbpdcl.co.in/contact-directory |url-status=dead }}</ref> ==== [[ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವೆ]] ==== * ಕೆ. ಕೋಶಿ - ಪೊಲೀಸ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜನರಲ್ (BPRD) ==== [[ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವೆ|ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವೆಯ ಸದಸ್ಯರು]] ==== * [[ಕೆ. ಪಿ. ಎಸ್. ಮೆನನ್ (ಹಿರಿಯ)|ಕೆ ಪಿ ಎಸ್ ಮೆನನ್ ಸೀನಿಯರ್]] – ಭಾರತದ ಮೊದಲ [[ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] ಮತ್ತು ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಯಭಾರಿ * [[ವಿ. ಪಿ. ಮೆನನ್]] – [[ಭಾರತದ ವೈಸ್ರಾಯ್]] ಲಾರ್ಡ್ [[ಲೂಯಿಸ್ ಮೌಂಟ್ಬ್ಯಾಟನ್]] ಅವರಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಸುಧಾರಣಾ ಆಯುಕ್ತರು<ref name="VP Menon">{{cite news |url=http://www.forgotten-raj.org/doc/vp6.pdf |title=V P Menon – The Forgotten Architect of Modern India |work=Forgotten Raj |date=13 April 2011 |access-date=13 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726061929/http://www.forgotten-raj.org/doc/vp6.pdf |archive-date=26 July 2011 }}</ref> * [[ಎನ್. ಆರ್. ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಮೊದಲ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (1950–1953) * [[ಎಂ. ಕೆ. ವೆಲ್ಲೋಡಿ]] – ಮೂರನೇ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (1957–1958) ====[[ಭಾರತದ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವೆಗಳು]]==== ====== [[ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (ಭಾರತ)|ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು]] ====== * [[ಎನ್. ಆರ್. ಪಿಳ್ಳೈ|ಸರ್ ಎನ್ ಆರ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ * [[ಟಿ. ಎನ್. ಶೇಷನ್]] – 18ನೇ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (1989–1989) * [[ಕೆ. ಎಂ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] – 29ನೇ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (2007–2011) ====== ಸದಸ್ಯರು ====== [[File:Msc2011 SZ 004 Menon (cropped).jpg|thumb|right|130px|ಶಿವಶಂಕರ್ ಮೆನನ್]] [[File:Gita Gopinath3.1.jpg|thumb|130px|ಗೀತಾ ಗೋಪಿನಾಥ್]] * [[ಪಿ. ಜೆ. ಥಾಮಸ್, ಪರಕುನ್ನೆಲ್|ಪಿ.ಜೆ ಥಾಮಸ್ ಪರಕುನ್ನೆಲ್]] – ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹೆಗಾರ * [[ಟಿ. ಕೆ. ಎ. ನಾಯರ್]] – [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]ಯ ಮಾಜಿ ಸಲಹೆಗಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ<ref name="TKA Nair">{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/india/report_tka-nair-appointed-adviser-to-pm_1570370 |title=TKA Nair appointed adviser to PM |work=Daily News and Analysis |date=28 July 2011 |access-date=9 September 2011}}</ref> * [[ಅನ್ನಾ ರಾಜಂ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ|ಅನ್ನಾ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ]] – [[ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ]]ಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯೆ<ref>{{cite news|title=Grit meets grace|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/article2981603.ece|access-date=3 November 2013|newspaper=[[The Hindu]]|date=11 March 2012|location=Chennai, India}}</ref> * [[ಶಿವಶಂಕರ್ ಮೆನನ್]] – [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]ಯ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರ]] * [[ಜ್ಯೋತೀಂದ್ರ ನಾಥ್ ದೀಕ್ಷಿತ್|ಜ್ಯೋತೀಂದ್ರ ದೀಕ್ಷಿತ್]] – [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]ಯ ಮಾಜಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರ]] * [[ನಿರುಪಮಾ ರಾವ್]] – [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಭಾರತದ ರಾಯಭಾರಿ]] * [[ರಂಜನ್ ಮಥಾಯ್]] – 28ನೇ [[ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] * [[ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ|ಗೋಪಾಲ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಮಾಜಿ [[ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)#ಹಿರಿಯ ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು|ಭಾರತದ ಗೃಹ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] * [[ಕೆ. ಎಂ. ಪಣಿಕ್ಕರ್|ಕವಾಲಂ ಪಣಿಕ್ಕರ್]] – ಮಾಜಿ [[ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)#ಹಿರಿಯ ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು|ಭಾರತದ ಗೃಹ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] * [[ಹೋರ್ಮಿಸ್ ಥರಕನ್]] – ಮಾಜಿ [[ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ವಿಭಾಗ]]ದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ * [[ಪಿ. ಜೆ. ಥಾಮಸ್ (ಸಿವಿಲ್ ಸೇವಕ)|ಪಿ. ಜೆ. ಥಾಮಸ್]] – 14ನೇ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿಜಿಲೆನ್ಸ್ ಆಯೋಗ]]ದ ಆಯುಕ್ತರು * [[ಆರ್. ಬಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]] – [[ಗುಜರಾತ್]]ನ ಮಾಜಿ [[ಪೊಲೀಸ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜನರಲ್]] * [[ಅಬ್ದುಲ್ ರಹಮಾನ್ ಇನ್ಫಾಂಟ್|ಅಬ್ದುಲ್ ರಹಮಾನ್]] – [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಮಾಜಿ [[ಪೊಲೀಸ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜನರಲ್]] * [[ಲೆಟಿಕಾ ಸರನ್]] – [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನ ಮಾಜಿ [[ಪೊಲೀಸ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜನರಲ್]] * [[ಮೂರ್ಕೋತ್ ರಾಮುನ್ನಿ]] – [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]]ದ ನಾಲ್ಕನೇ [[ಆಡಳಿತಗಾರ]] ==== [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯರು]] ==== [[File:Tharoor at GQ Men of the Year 2012.jpg|thumb|130px|ಶಶಿ ಥರೂರ್]] * [[ಚಂದ್ರನ್ ನಾಯರ್ (ಕವಿ)|ಚಂದ್ರನ್ ನಾಯರ್]] – [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]]ದಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವಕ (1981–2004) * [[ವಿಜಯ್ ಕೆ. ನಂಬಿಯಾರ್]] – [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ [[ಉಪ-ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] (2007–2012) * [[ಶಶಿ ಥರೂರ್]] – [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಉಪ-ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (2001–2007) * [[ಅಜಯ್ ಪ್ರಭಾಕರ್]] – [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ದೇಶ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಂಯೋಜಕ (2001–2014) ==== ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ ==== * [[ಗೀತಾ ಗೋಪಿನಾಥ್]] – IMF ನ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ [[IMF ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ|ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] (2019–) ===ಮಿಲಿಟರಿ ನಾಯಕರು=== ====ಆರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಅವಧಿ==== * [[ಎಡಚೆನ ಕುಂಕನ್]] – ನಾಯರ್ ಕುಲದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು [[ಪಳಸ್ಸಿ ರಾಜ]]ರ ಸೈನ್ಯಾಧಿಪತಿ * [[ತಲಕ್ಕಲ್ ಚಂತು]] – ಕುರಿಚ್ಯ ಕುಲದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಪಳಸ್ಸಿ ರಾಜರ ಸೈನ್ಯಾಧಿಪತಿ * [[ಇರವಿಕ್ಕುಟ್ಟಿ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಇಂದಿನ ಕೇರಳದ ವೇನಾಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ====ಸಮಕಾಲೀನ ಅವಧಿ==== ==== ಸೇನೆ ==== * [[ಸುಶೀಲ್ ಕುಮಾರ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] - ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಜನರಲ್, 1987 ರಿಂದ 1991 ರವರೆಗೆ [[ಆಸಾಮ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್]]ನ ಕರ್ನಲ್ ಮತ್ತು 1989 ರಲ್ಲಿ [[ಪರಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೇವಾ ಪದಕ]]ವನ್ನು ಪಡೆದರು. * [[ನೀಲಕಂಠನ್ ಜಯಚಂದ್ರನ್ ನಾಯರ್]] - ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಅಲಂಕೃತ ಅಧಿಕಾರಿ, ಶೌರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ([[ಅಶೋಕ ಚಕ್ರ (ಮಿಲಿಟರಿ ಅಲಂಕಾರ)|ಅಶೋಕ ಚಕ್ರ]]) ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ([[ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ]]) ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಏಕೈಕ ಸೇವಾ ಸದಸ್ಯ. * * [[ಜನರಲ್]] [[ಸುಂದರರಾಜನ್ ಪದ್ಮನಾಭನ್]] – [[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ]]ಯ 22ನೇ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]] (2000–2002) * [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್]] [[ಫಿಲಿಪ್ ಕ್ಯಾಂಪೋಸ್]] – [[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ]]ಯ ಉಪ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ<ref name="Philip Campose">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/keralite-is-chief-of-western-army-command/article4870513.ece |title=Keralite is chief of Western Army Command|work=[[The Hindu]] |date=2 July 2013 |access-date=22 May 2014 |location=Chennai, India }}</ref> * [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್]] [[ಸತೀಶ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] – [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ]]ಯ ಮಿಷನ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ (1992–1993) * [[ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್]] [[ಜೈ ಶಂಕರ್ ಮೆನನ್]] – [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಪಡೆ]]ಯ ಮಿಷನ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಪಡೆ ಕಮಾಂಡರ್ * [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್]] ಬಾಬಿ ಚೆರಿಯನ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ – [[ಕೋನಾರ್ಕ್ ಕೋರ್ (ಭಾರತ)|ಕೋನಾರ್ಕ್ ಕೋರ್]]ನ [[ಜನರಲ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್]]<ref name="Bobby Matthews">{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/lt-gen-mathews-takes-over-as-goc-of-indias-only-desert-corps/ |title=Lt Gen Mathews takes over as GoC of India's only desert corps|work=[[The Indian Express]] |date=1 September 2014 |access-date=3 September 2014 |location=New Delhi, India }}</ref> * [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್]] [[ಜಿ.ಎಂ. ನಾಯರ್]] – ಭಾರತದ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (2010-?) * [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್]] [[ಕುಂಹಿರಾಮನ್ ಪಲಾತ್ ಕಂಡೆತ್|ಕೆ.ಪಿ. ಕಂಡೆತ್]] – ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಉಪ (1965–1971?) * [[ಹವಿಲ್ದಾರ್]] [[ಥಾಮಸ್ ಫಿಲಿಪ್ಪೋಸ್]] – 1971ರ [[ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಪದಕ ವಿಜೇತ ==== ವಾಯುಪಡೆ ==== * [[ಮೂರ್ಕೋತ್ ರಾಮುನ್ನಿ]] (15 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1915 – 9 ಜುಲೈ 2009) [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆ|ರಾಯಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್]]ನ ಮೊದಲ [[ಮಲಯಾಳಿ]] ಪೈಲಟ್.<ref name="Ratheesh Kumar 63"/> :::''ಪರಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೇವಾ ಪದಕ ಧಾರಕರು'' * [[ಏರ್ ಮಾರ್ಷಲ್]] [[ಎರಸ್ಸೇರಿ ಪಥಾಯಪುರಾಯಿಲ್ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್|ಇ.ಪಿ.ಆರ್. ನಾಯರ್]] – [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ತರಬೇತಿ ಆಜ್ಞೆ]]ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಮಾಂಡರ್ (1981–1985)<ref>{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Database/3837|title=Service Record for Air Marshal Erasseri Pathayapurayil Radhakrishnan Nair 3837 F(N) at Bharat Rakshak.com|website=Bharat Rakshak}}</ref> * [[ಏರ್ ಮಾರ್ಷಲ್]] [[ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾರಾಯಣ ನಾಯರ್|ಕೆ.ಎನ್. ನಾಯರ್]] – [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ಪೂರ್ವ ವಾಯು ಆಜ್ಞೆ]]ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಮಾಂಡರ್<ref>{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Database/6346|title=Service Record for Air Marshal Krishnan Narayan Nair 6346 F(P) at Bharat Rakshak.com|website=Bharat Rakshak}}</ref> * [[ಏರ್ ಮಾರ್ಷಲ್]] [[ನಾರಾಯಣ ಮೆನನ್]] – ಏರ್ ಹೆಡ್ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ನಲ್ಲಿ (ಕಾರ್ಮಿಕ) ಏರ್ ಅಧಿಕಾರಿ (1999–2004)<ref>{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Database/9005|title=Service Record for Air Marshal Narayan Menon 9005 F(P) at Bharat Rakshak.com|website=Bharat Rakshak}}</ref> ====ನೌಕಾಪಡೆ==== * [[ಆರ್. ಹರಿ ಕುಮಾರ್]] - [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ|ನೌಕಾಪಡೆಯ]] 25ನೇ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ * [[ಅಡ್ಮಿರಲ್]] ರೊನಾಲ್ಡ್ ಲಿನ್ಸ್ಡೇಲ್ ಪೆರೇರಾ<ref>{{cite web |url=http://salute.co.in/remembering-ronnie/ |title = Remembering Ronnie {{!}} Salute| date=11 July 2014 }}</ref> – [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ]]ಯ 9ನೇ [[ನೌಕಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ (ಭಾರತ)|ನೌಕಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]] (1979–1982), ಮಾಜಿ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಫ್ಲೀಟ್ನ ಫ್ಲಾಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ (FOCEF), [[ಈಸ್ಟರ್ನ್ ನೇವಲ್ ಕಮಾಂಡ್]], ಮಾಜಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಆಜ್ಞೆ]]ಯ ಫ್ಲಾಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ನೌಕಾ ಆಜ್ಞೆ]]ಯ ಫ್ಲಾಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್-ಇನ್-ಚೀಫ್<ref>{{cite web |url=http://www.bharat-rakshak.com/NAVY/personnel/chiefs/138-rl-pereira.html |title=Admiral Ronald Lynsdale Pereira - Bharat Rakshak :: Indian Navy |access-date=2026-08-14 |archive-date=2024-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619203608/https://www.bharat-rakshak.com/NAVY/personnel/chiefs/138-rl-pereira.html |url-status=dead }}</ref> * [[ವೈಸ್-ಅಡ್ಮಿರಲ್]] ಕೆ. ಎನ್. ಸುಶೀಲ್ – ಮಾಜಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಆಜ್ಞೆ]]ಯ ಫ್ಲಾಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್-ಇನ್-ಚೀಫ್<ref name="KN Sushil">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article3476107.ece |title=Vice-Admiral to retire today |work=[[The Hindu]] |date=31 May 2011 |access-date=26 October 2011 |location=Chennai, India |first=S. |last=Anandan}}</ref> * [[ರಾಧಿಕಾ ಮೆನನ್ (ನೌಕಾ ಅಧಿಕಾರಿ)|ರಾಧಿಕಾ ಮೆನನ್]] – ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ವ್ಯಾಪಾರಿ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/udaipur/women-should-raise-voice-when-faced-with-restrictions-nations-1st-female-merchant-navy-officer/articleshow/57471351.cms|title=Raise voice if faced with restrictions: Country's first woman merchant navy officer|date=5 March 2017|newspaper=The Times of India|language=en|access-date=2019-11-01}}</ref> === ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು === ====ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು==== '''ಭಾರತ''' *[[ಕೆ. ಜಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – 37ನೇ [[ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ]] (2007–2010) '''ಸಿಂಗಾಪುರ''' [[ಸುಂದರೇಶ್ ಮೆನನ್]] – 4ನೇ [[ಸಿಂಗಾಪುರದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ]] (2012-ಪ್ರಸ್ತುತ) ====ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು==== [[File:Justice Fathima Beevi.JPG|thumb|130px|ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಂ. ಫಾತಿಮಾ ಬೀವಿ]] *[[ಕೆ. ಕೆ. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ]] (1971–1976) *[[ವಿ.ಆರ್. ಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್]] (1973–1980) * [[ವಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಇರಾಡಿ]] (1981–1987) *[[ಎಂ. ಫಾತಿಮಾ ಬೀವಿ]] (1989–1992) – ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು<ref name="supremecourtofindia.nic.in">{{cite web |url=http://supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/71_mfbeevi.htm |title=Supreme Court of India - Former Judges |access-date=2015-07-28 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910061203/http://supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/71_mfbeevi.htm |archive-date=2015-09-10 }}</ref> *[[ಕೆ. ಎಸ್. ಪರಿಪೂರ್ಣನ್]] (1994–1997)<ref>{{cite web |url=http://supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/86_ksparipoornan.htm |title=Supreme Court of India - Former Judges |access-date=2016-02-05 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205144429/http://supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/86_ksparipoornan.htm |archive-date=2016-02-05 }}</ref> * [[ಕುರಿಯನ್ ಜೋಸೆಫ್]] (2013–)<ref>{{cite web|url=http://supremecourtofindia.nic.in/chief-justice-judges|title=Chief Justice & Judges - Supreme Court of India|website=supremecourtofindia.nic.in}}</ref> ====ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು==== *[[ಎಂ. ಫಾತಿಮಾ ಬೀವಿ]] (1989–1992) – ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ====ಹೈಕೋರ್ಟಿನ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು==== * ಶ್ರೀಮತಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ [[ಅನ್ನಾ ಚಾಂಡಿ]] – [[ಕೇರಳ]] ಹೈಕೋರ್ಟಿನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು (1959–1967) ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟಿನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶೆಯಾದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ * ಕುಮಾರಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಪಿ. [[ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮ]] – [[ಕೇರಳ]] ಹೈಕೋರ್ಟಿನ ಎರಡನೇ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು (1974–1982) ===ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು=== ====ಪ್ರಾಚೀನ ಗಣಿತಜ್ಞರು==== * [[ಸಂಗಮಗ್ರಾಮದ ಮಾಧವ]] (ಸು.1350–ಸು.1425) – [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]-[[ಗಣಿತಜ್ಞ]] *'''[[ಪರಮೇಶ್ವರ ನಂಬೂದಿರಿ|ವಟಸ್ಸೇರಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ನಂಬೂದಿರಿ]]''' (<abbr>ಸು.</abbr> 1380–1460) – [[ಕೇರಳ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತ ಶಾಲೆ]]ಯ ಪ್ರಮುಖ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯ]] [[ಗಣಿತಜ್ಞ]] ಮತ್ತು [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] *[[ನೀಲಕಂಠ ಸೋಮಯಾಜಿ]] (14 ಜೂನ್ 1444 – 1544), [[ಕೇರಳ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತ ಶಾಲೆ]]ಯ ಪ್ರಮುಖ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]-[[ಗಣಿತಜ್ಞ]] * [[ಜ್ಯೇಷ್ಠದೇವ]] (ಸು. 1500–ಸು. 1610) – [[ಕೇರಳ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತ ಶಾಲೆ]]ಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ-ಗಣಿತಜ್ಞ; [[ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಕುರಿತಾದ ಗ್ರಂಥದ ಲೇಖಕ<ref>{{cite web |last=Sarma |first=K. V. |last2=Hariharan |first2=S. |date=1991 |title=A Book on Rationales in Indian Mathematics and Astronomy |url=http://www.new.dli.ernet.in/rawdataupload/upload/insa/INSA_1/20005ac0_185.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129075142/http://www.new.dli.ernet.in/rawdataupload/upload/insa/INSA_1/20005ac0_185.pdf |archive-date=2014-11-29 |access-date=2010-01-28 |website=new.dli.ernet.in}}</ref> *[[ಅಚ್ಯುತ ಪಿಷಾರಡಿ]] (ಸು. 1550 ತ್ರಿಕ್ಕಂಡಿಯೂರು (ಅಕಾ ಕುಂದಪುರ), ತಿರೂರ್, ಕೇರಳ, ಭಾರತ – 7 ಜುಲೈ 1621 ಕೇರಳ) ಸಂಸ್ಕೃತ [[ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ|ವ್ಯಾಕರಣಕಾರ]], [[ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ|ಜ್ಯೋತಿಷಿ]], [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ಮತ್ತು [[ಗಣಿತಜ್ಞ]] *[[ಮೆಲ್ಪತೂರು ನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟತಿರಿ]] (1560–1646/1666) – [[ಕೇರಳ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತ ಶಾಲೆ]]ಯ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಗಣಿತೀಯ [[ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ====ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು==== * [[ಕೆ. ಆರ್. ರಾಮನಾಥನ್]] – ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಪವನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು [[ಭೌತಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ]], ಅಹಮದಾಬಾದ್ನ ಮೊದಲ ನಿರ್ದೇಶಕ; [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಿಯೋಡಿಸಿ ಮತ್ತು ಜಿಯೋಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (1954–57) * [[ಪ್ರಿಯಾ ಅಬ್ರಹಾಂ]] – ವೈರಾಲಜಿಸ್ಟ್, [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ವೈರಾಲಜಿ]]ಯ ಮಾಜಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು.<ref>{{Cite web |title=Meet Priya Abraham, director of National Institute of Virology in Pune |url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/women/2020/03/23/priya-abraham-national-institute-virology-pune.html |access-date=2023-09-17 |website=www.onmanorama.com}}</ref> * [[ವಿ. ಆರ್. ಲಲಿತಾಂಬಿಕ]] (1962–) – [[ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]] (ISRO) ಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ; 2022 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಮಾನವ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಹಾರಾಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿ ಗಗನಯಾನ ಮಿಷನ್ ಅನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲಿದ್ದಾರೆ<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/scientist-vr-lalithambika-will-lead-isros-human-space-flight-programme/articleshow/65450174.cms|title = VR Lalithambika, the woman who will lead India's human space flight programme|newspaper = The Economic Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/meet-the-woman-who-leads-indias-manned-mission-to-space-bengaluru-1902852|title=Meet The Woman Who Leads India's "Manned Mission" To Space|website=NDTV.com}}</ref><ref>{{cite news| url = https://www.thehindu.com/sci-tech/science/with-human-space-flight-india-to-push-frontiers/article24698496.ece| title = With human space flight, India to push frontiers - The Hindu| newspaper = The Hindu| date = 15 August 2018| last1 = d. s| first1 = Madhumathi}}</ref> * [[ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್]] – 1994–2003ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]] (ISRO) ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಿಜ್ಞಾನಿ<ref name="Dr. Krishnaswamy Kasturirangan (1994-2003)">{{Cite web |url=http://www.isro.gov.in/about-isro/dr-krishnaswamy-kasturirangan-1994-2003 |title=Dr. Krishnaswamy Kasturirangan (1994-2003) |date=2016 |publisher=[[Indian Space Research Organisation]] |access-date=15 January 2019 |archive-date=25 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925204231/https://www.isro.gov.in/about-isro/dr-krishnaswamy-kasturirangan-1994-2003 |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ರಾಜಸ್ಥಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.curaj.ac.in/Default.aspx?PageId=214| title=Chancellor| access-date=15 January 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20190101134826/http://curaj.ac.in/Default.aspx?PageId=214| archive-date=1 January 2019| url-status=dead}}</ref> ಅವರು [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಮಾಜಿ ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ<ref>{{cite web |url=http://www.jnu.ac.in/main.asp?sendval=Chancellor |title=Welcome to Jawaharlal Nehru University |access-date=2012-05-02 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120507153954/http://www.jnu.ac.in/main.asp?sendval=Chancellor |archive-date=7 May 2012 |df=dmy-all }}</ref> ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಞಾನ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/orgn.html |title=Planning Commission Organisation |work=Shivap |access-date=2009-12-03 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304030932/http://planningcommission.nic.in/aboutus/orgn.html |archive-date=4 March 2010 |df=dmy-all }}</ref> ಅವರು [[ರಾಜ್ಯಸಭಾ]]ದ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ (2003–09) ಮತ್ತು ಈಗ ರದ್ದುಗೊಂಡ [[ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ (ಭಾರತ)|ಭಾರತದ ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ]]ದ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ 2004 ರಿಂದ 2009 ರವರೆಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಸ್ಟಡೀಸ್]] ನ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. *[[ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮಲ್]] (4 ನವೆಂಬರ್ 1897 – 7 ಫೆಬ್ರವರಿ 1984) ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ PhD ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯ ತಳಿ, [[ಸೈಟೋಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಫೈಟೋಜಿಯೋಗ್ರಫಿ]] ಕುರಿತು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೆಲಸವು [[ಕಬ್ಬು]] ಮತ್ತು [[ಬದನೆಕಾಯಿ]] (ಬೃಂಜಾಲ್) ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ====ಶಿಕ್ಷಕ ವರ್ಗ==== [[File:Thomas Kailath.jpg|thumb|right|130px|ಥಾಮಸ್ ಕೈಲಾತ್]] * [[ಜಾರ್ಜ್ ಸುದರ್ಶನ್]] – [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]] ಎಮೆರಿಟಸ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಥಾಮಸ್ ಕೈಲಾತ್]] – [[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]]; ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಫೈಸಲ್ ಕುಟ್ಟಿ]] – ಕಾನೂನು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಜಾರ್ಜ್ ವರ್ಘೀಸ್]] – ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಕೆ. ಮಣಿ ಚಾಂಡಿ]] – ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಮಥಾಯ್ ವರ್ಘೀಸ್]] – [[ಗಣಿತ]] ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಪಾಲ್ ಎ. ಕತ್ತುಮನ್]] – ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಪುಲಿಕ್ಕೆಲ್ ಅಜಯನ್]] – ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಕುರಿಯನ್ ಕುನ್ನುಂಪುರಂ]] – ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಜಾನ್ ವಟ್ಟಾಂಕಿ]] – ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಥಾಮಸ್ ಜಕಾರಿಯಾ]] – ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ * [[ಟಿ. ಪ್ರದೀಪ್]] – [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ *[[ಶ್ರೀ ಕೆ. ನಯ್ಯರ್]] – ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ [[File:V C Samuel Yale PhD.jpg|thumb|right|150px|ವಿ.ಸಿ. ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್]] * ರೆವ್. ಫಾದರ್ ಡಾ. [[ವಿ.ಸಿ. ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್]] – ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಲೇಖಕ, ಬಹುಭಾಷಾವಿದ ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯ ನಾಯಕ * [[ಪಿ. ಎನ್. ವಿನಯಚಂದ್ರನ್]] – ಸಾಗರಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಹ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ತಾನು ಪದ್ಮನಾಭನ್]] – ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಕುರುವಿಲ್ಲ ಪಾಂಡಿಕಟ್ಟು]] – ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ * [[ಜಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ ನಾಯರ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಪ್ರಹ್ಲಾದ್ ವಡಕ್ಕಪಟ್]] – ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ರೊಬೊಟಿಕ್ಸ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ<ref>{{cite web|url=http://www.prahlad.in|title=Dr. Prahlad Vadakkepat's Homepage|website=Prahlad.in}}</ref> * [[ಕೆ. ಆರ್. ಕೆ. ಈಶ್ವರನ್]] – [[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಅಸ್ತ್ರಾ ಚೇರ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ====ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು==== * [[ಜಾನ್ ಪಾಲೋಕರೆನ್]] – [[ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಲೇಜ್, ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್]]ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲ * [[ಮಥಾಯ್ ವರ್ಘೀಸ್]] – ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಜಿಯೋಮೆಟ್ರಿ ಅಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ (IGA), ಅಡಿಲೇಡ್ನ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಎಲುವತ್ತಿಂಗಲ್ ದೇವಸ್ಸಿ ಜೆಮ್ಮಿಸ್]] – [[ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಅಂಡ್ ರಿಸರ್ಚ್, ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]ನ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಎಂ. ಜಿ. ಕೆ. ಮೆನನ್]] – [[ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]]ನ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ವಿ. ಎನ್. ರಾಜಶೇಖರನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ 6ನೇ ಕುಲಪತಿಗಳು * [[ಸಲೀಂ ಗಂಗಾಧರನ್]] – ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನಿರ್ದೇಶಕರು, [[ಕೇರಳ]] ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] ====ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ==== * ಡಾ.[[ಅಯ್ಯತನ್ ಗೋಪಾಲನ್]] - ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಪುರುಷ ವೈದ್ಯ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ, ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಮಾನಸಿಕ ಆಶ್ರಮದ (ಕುತ್ತಿರಾವತ್ತಂ ಮಾನಸಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ) ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಅಧೀಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ವೈದ್ಯ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ. * ಡಾ.[[ಅಯ್ಯತನ್ ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮಲ್]] (1881–1945) [[ಕೇರಳ]]ದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ [[ಡಾಕ್ಟರ್ (ಶೀರ್ಷಿಕೆ)|ವೈದ್ಯೆ]].<ref>{{Cite book|last=|first=|title=Modern Kerala: Studies in Social and Agrarian Relations, K.K.N.Kurup. p. 86.|publisher=K.K.N.Kurup. p. 86. mittal publications|year=1988|isbn=|location=|pages=K.K.N.Kurup. p. 86}}</ref> * [[ಅಬ್ರಹಾಂ ವರ್ಘೀಸ್]] – [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಔಷಧ]] ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಔಷಧ ವಿಭಾಗದ ಹಿರಿಯ ಸಹ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ಮಣಿ ಮೆನನ್]] – [[ಹೆನ್ರಿ ಫೋರ್ಡ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]]ಯ [[ವಟ್ಟಿಕುಟಿ ಯುರಾಲಜಿ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಥಾಮಸ್ ಥಾಮಸ್ (ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ)|ಥಾಮಸ್ ಥಾಮಸ್]] – ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಹೃದಯ-ವಕ್ಷಸ್ಥಳ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ * [[ಎಂ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ (ವೈದ್ಯ)|ಎಂ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್]] – ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಜ್ಞ * [[ಎಂ. ಎಸ್. ವಲಿಯಾಥನ್]] – ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ; ಮಣಿಪಾಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾಜಿ ಕುಲಪತಿಗಳು * [[ಆರ್. ಕೇಶವನ್ ನಾಯರ್]] – ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಸಿವಿಲ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ * [[ವೈದ್ಯರತ್ನಂ ಪಿ. ಎಸ್. ವಾರಿಯರ್]] – ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯ ಮತ್ತು ಕೊಟ್ಟಕ್ಕಲ್ ಆರ್ಯ ವೈದ್ಯ ಶಾಲೆಯ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ಸಲೀಂ ಯೂಸುಫ್]] – ಪಾಪುಲೇಶನ್ ಹೆಲ್ತ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಕೆನಡಾದ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ರಾಜಗೋಪಾಲನ್ ಕೃಷ್ಣನ್]] ವೈದ್ಯನ್ – ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯ * [[ಮೋಹನ್ ಡಿ. ನಾಯರ್]] – ಭಾರತೀಯ ಔಷಧೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ ====ಮಾನವಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು==== * [[ನಿವೇದಿತಾ ಮೆನನ್]] – ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಬರಹಗಾರ್ತಿ; ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಚಿಂತನೆಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ === ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ === <!-- NOTICE: Per our policies, do not add any name that does not have an article. Any name added without a source will be subject to immediate removal. --> * [[ರಾಜೀವ್ ಮಾಧವನ್]] – ಉದ್ಯಮಿ<ref>{{Cite news|url=http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/Tech-a-tete/rajeev-madhavan-kochi-comics-to-california-chips/|title=Rajeev Madhavan: Kochi comics to California chips|work=Times of India Blog|access-date=2017-04-01|language=en-US}}</ref> * [[ರಾಜೇಶ್ ಗೋಪಿನಾಥನ್]] – [[ಟಾಟಾ ಕನ್ಸಲ್ಟೆನ್ಸಿ ಸರ್ವೀಸಸ್]]ನ CEO * [[ಥಾಮಸ್ ಕುರಿಯನ್]] – [[ಓರಾಕಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]]ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಜಾಗತಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ರೇಜಿ ಅಬ್ರಹಾಂ]] – ABAN ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಕಂಪನೀಸ್ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಸಿ ಜೆ ಜಾರ್ಜ್]] – [[ಜಿಯೋಜಿತ್ ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಸರ್ವೀಸಸ್]]ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು CEO * [[ಕ್ರಿಸ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – [[ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್]]ನ ಸಹ-ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ CEO * [[ಎಸ್. ಡಿ. ಶಿಬುಲಾಲ್]] – ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ನ CEO ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಆರ್. ಕೆ. ಕೃಷ್ಣ ಕುಮಾರ್|ಆರ್ಕೆ ಕೃಷ್ಣ ಕುಮಾರ್]] – [[ಸರ್ ದೊರಾಬ್ಜಿ ಟಾಟಾ ಟ್ರಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಸರ್ ರತನ್ ಟಾಟಾ ಟ್ರಸ್ಟ್]]ನ ಟ್ರಸ್ಟಿ * [[ಆರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – [[ಟಾಟಾ ಸನ್ಸ್]]ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಬಿ. ರವಿ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಟೈಕೂನ್ * [[ಜಾರ್ಜ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮುತ್ತೂಟ್]] – ಮುತ್ತೂಟ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ & [[ಮುತ್ತೂಟ್ ಗ್ರೂಪ್]]ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ವರ್ಘೀಸ್ ಕುರಿಯನ್]] – [[ಗುಜರಾತ್ ಕೋ-ಆಪರೇಟಿವ್ ಮಿಲ್ಕ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]]ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ಥಾಕಿಯುದ್ದೀನ್ ವಹೀದ್]] – ಈಸ್ಟ್ ವೆಸ್ಟ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ನ ಮಾಲೀಕ * [[ಕೆ.ಎಂ. ಮಾಮ്മೆನ್ ಮಾಪ್ಪಿಳೈ]] – [[ಮದ್ರಾಸ್ ರಬ್ಬರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ|MRF ಟೈರ್ಸ್]] ಮತ್ತು ''[[ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮ]]'' ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ * [[ಸಿ. ಪಿ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್]] – [[ಲೀಲಾ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಹೋಟೆಲ್ಸ್]]ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ * [[ರಾಜ್ಮೋಹನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಬೀಟಾ ಗ್ರೂಪ್ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ಕೊಚೌಸೆಫ್ ಚಿಟ್ಟಿಲಪ್ಪಿಳ್ಳಿ]] – ವಿ ಗಾರ್ಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಎಂ. ಎ. ಯೂಸುಫ್ ಅಲಿ]] – EMKE ಗ್ರೂಪ್, ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಲುಲು ಹೈಪರ್ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೂಪರ್ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ * [[ಬೀನಾ ಕಣ್ಣನ್]] – ಸೀಮಟ್ಟಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಕಿ * [[ನಡಕ್ಕಲ್ ಪರಮೇಶ್ವರನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] ಅಥವಾ "ಕಾಫಿ ಹೌಸ್ ಪಿಳ್ಳೈ" – [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಕಾಫಿ ಹೌಸ್]]ಗಳ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ * [[ಬೈಜು ರವೀಂದ್ರನ್]] – ಥಿಂಕ್ ಅಂಡ್ ಲರ್ನ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ [[BYJU'S]] - ದ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಆ್ಯಪ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ, ಇದು [[ಚಾನ್ ಝುಕರ್ಬರ್ಗ್ ಉಪಕ್ರಮ]]ದಿಂದ [[ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ<ref>{{Cite news |last=Heath |first=Alex |date=September 8, 2016 |title=Mark Zuckerberg leads $50 million investment in Indian education startup |url=https://www.businessinsider.sg/mark-zuckerberg-invests-byju-indian-education-startup-2016-9/?r=US&IR=T |archive-url=https://web.archive.org/web/20180621194124/https://www.businessinsider.sg/mark-zuckerberg-invests-byju-indian-education-startup-2016-9/?r=US&IR=T |archive-date=June 21, 2018 |work=[[Business Insider]]}}</ref> ಇದು 2017 ರಲ್ಲಿ [[ಟ್ಯೂಟರ್ವಿಸ್ಟಾ]] ಸ್ವಾಧೀನದೊಂದಿಗೆ, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಹೋಗಿರುವ ಕೆಲವೇ ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಾಹಕ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.forbesindia.com/article/big-bet/byjus-swipe-and-learn-from-this-nearunicorn/48179/1 |title = Forbes India - Byju's: Swipe And Learn From This Near-unicorn}}</ref> * [[ಅಜಿತ್ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – [[ರೆಡಿಫ್]]ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ದಿಲೀಪ್ ಕೆ ನಾಯರ್]] – [[ನಾರ್ಥ್ ಈಸ್ಟ್ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ (NEFTU)|ನಾರ್ಥ್ ಈಸ್ಟ್ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಯ ಮೊದಲ ಕುಲಪತಿಗಳು; ''ದ ಎಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಔಟ್ಲುಕ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್''ನ ಪ್ರಕಾಶಕರು * [[PNC ಮೆನನ್]] – ಸೋಭಾ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ * [[ಅರುಣ್ ಎಂ. ಕುಮಾರ್]] – KPMG ಇಂಡಿಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ * [[ಮಥುನ್ನಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್]] – ಅಲ್-ಸಯ್ಯರ್ ಗ್ರೂಪ್ನ ಮಾಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ; ಜಬ್ರಿಯಾ ಇಂಡಿಯನ್ ಶಾಲೆಯ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು; ಇಂಡಿಯನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸರ್ಕಲ್, ಕುವೈತ್ನ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ====ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು==== [[File:SirChetturSankaranNair.jpg|thumb|right|130px|ಸರ್ ಚೆಟ್ಟೂರು ಶಂಕರನ್ ನಾಯರ್]] * ಸರ್ [[ಚೆಟ್ಟೂರು ಶಂಕರನ್ ನಾಯರ್]] – [[ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಂಪೈರ್|KCIE]], [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (1897–1898) * [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೆಹಗಲ್]] – ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಾಗಿ, [[ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್]]ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ INA ಯ ಝಾನ್ಸಿ ರಾಣಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದರು * [[ಕುಂಬಳತು ಶಂಕು ಪಿಳ್ಳೈ]] - 1949-1951ರವರೆಗೆ [[ಕೇರಳ ಪ್ರದೇಶ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿ]]ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * * [[ಎನ್ಪಿ ನಾಯರ್|ಎನ್.ಪಿ. ನಾಯರ್]] – [[ಆಝಾದ್ ಹಿಂದ್ ದಳ]]ದ ಆಡಳಿತಗಾರ * [[ಕೆ. ಕೆಳಪ್ಪನ್]] - ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * [[ಕೆ. ಪಿ. ಕೇಶವ ಮೆನನ್]] – ''[[ಮಾತೃಭೂಮಿ]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ-ಸಂಪಾದಕ * [[ಎ. ಕೆ. ಗೋಪಾಲನ್|ಎ. ಕೆ. ಗೋಪಾಲನ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] – [[ಭಾರತದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ನಾಯಕ * [[ಕೆ. ಕುಮಾರ್]] (ಕುಮಾರ್ಜಿ) – ಗಾಂಧಿವಾದಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ, ವಾಗ್ಮಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಕ, ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ'' ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದರು * * [[ವೆಳಿಯಂಕೋಡ್ ಉಮರ್ ಖಾಸಿ]] – ರಹಸ್ಯ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿದ್ವಾಂಸ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಕವಿ * [[ಅಮ್ಮು ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್]] * [[ಅಚ್ಚಮ್ಮ ಚೆರಿಯನ್]] – ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಝಾನ್ಸಿ ರಾಣಿ * [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಬ್ದುಲ್ ರಹಿಮಾನ್]] – ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಕೆಪಿಸಿಸಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ವಕ್ಕಂ ಮಜೀದ್]] – [[ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ]] ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ * [[ಟಿ. ಎಂ. ವರ್ಘೀಸ್]] – ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿಯ ಸಚಿವರು * [[ಜಾರ್ಜ್ ಜೋಸೆಫ್ (ಕೇರಳ)|ಜಾರ್ಜ್ ಜೋಸೆಫ್]] – ವಕೀಲ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ * [[ಸಿ. ಕೇಶವನ್]] – [[ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ * [[ಕೆ. ಕೆಳಪ್ಪನ್]] – ಪಯ್ಯನೂರು ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಮತ್ತು [[ಗುರುವಾಯೂರು ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ]]ದ ನಾಯಕ * [[ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]] – ಮಲಯಾಳಂ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಮಾನವತಾವಾದಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ * * * [[ವೇಲು ತಂಪಿ ದಳವ]] * [[ಅಮ್ಮು ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್]] * [[ಎ. ಜೆ. ಜಾನ್, ಅನಪರಂಬಿಲ್]] * [[ನೆಟ್ಟೂರ್. ಪಿ. ದಾಮೋದರನ್]] – ಸಮಾಜ ಸೇವಕ * [[ಮೊಯ್ದು ಮೌಲವಿ]] – [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]ನ ನಾಯಕ ====ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು==== [[File:Shri Shankaracharya.jpg|thumb|right|130px|ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ]] <!-- NOTICE: Per our policies, Dd not add any name that does not have an article. Any name added without a source will be subject to immediate removal. --> * [[ಆದಿ ಶಂಕರ]] (788–820) – ಸಂತ, ಕವಿ, ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕಾರ * [[ಅಯ್ಯಂಕಾಳಿ]] – [[ದಲಿತ]]ರ ನಾಯಕ * [[ಅಯ್ಯತನ್ ಗೋಪಾಲನ್]] (1861-1948) - ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ, ಸುಗುಣವರ್ಧಿನಿ ಚಳವಳಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ, [[ಡಿಪ್ರೆಸ್ಡ್ ಕ್ಲಾಸಸ್ ಮಿಷನ್]], ಕೇರಳದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮಾಜ]]ದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರಕ. * [[ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್ ಮಾಧತಿಲ್ ರಾರಿಚನ್ ಮೂಪನ್]] - (1856–1919) ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕಂಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಚಟುವಟಿಕೆ. * [[ಕೆ. ಎಂ. ಸೀತಿ]] – ಸಾಹೇಬ್ ಬಹದ್ದೂರ್, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೀತಿ ಸಾಹೇಬ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ * [[ಚಟ್ಟಂಪಿ ಸ್ವಾಮಿಕಲ್]] (1853–1925) – ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ * [[ಸಿ. ಕೇಶವನ್]] – 1951–1952ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ * [[ಕುರಿಯಾಕೋಸ್ ಎಲಿಯಾಸ್ ಚವಾರ]] – ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಸಂತ * [[ಲಲಿತಾಂಬಿಕ ಅಂತರ್ಜನಂ]] – ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ್ತಿ * [[ಕೆ. ಪಿ. ಕೇಶವ ಮೆನನ್]] – ''[[ಮಾತೃಭೂಮಿ]]'' ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ * [[ಕೆ. ಕುಮಾರ್]] (ಎಲಂತೂರು ಕುಮಾರ್ಜಿ) – ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ-ಸುಧಾರಕ, ಹರಿಜನ ಉನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು * [[ಕೆ. ಕೆಳಪ್ಪನ್]] – ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ * [[ಮಥಾಯ್ ಮಂಜೂರಾನ್]] (1912–1970) – ಸಮಾಜವಾದಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ, ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯ, 2ನೇ ಇಎಂಎಸ್ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಚಿವರು * [[ಮನ್ನತು ಪದ್ಮನಾಭನ್]] – ನಾಯರ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ * [[ಎಂ.ಸಿ. ಜೋಸೆಫ್|ಎಂ. ಸಿ. ಜೋಸೆಫ್]] – ತರ್ಕವಾದಿ, ''[[ಯುಕ್ತಿವಾದಿ]]''ಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕ * [[ನವಾಬ್ ರಾಜೇಂದ್ರನ್]] – ಸಮಾಜ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ * [[ನಾರಾಯಣ ಗುರು|ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು]] (1856–1928) – ಕೇರಳದ ನವೋದಯದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ, ವಿದ್ವಾಂಸ, ಶಿಕ್ಷಕ, ಸಂತ ಮತ್ತು ವೇದಾಂತಿ * [[ಸಹೋದರನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್]] – ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ, ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಗಳ ಅನುಯಾಯಿ * [[ನಟರಾಜ ಗುರು]] – ನಾರಾಯಣ ಗುರುಗಳ ಶಿಷ್ಯ * [[ವಕ್ಕಂ ಮೌಲವಿ]] (1877–1933) – ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ, ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ * [[ಅಬ್ರಹಾಂ ಬರಾಕ್ ಸೇಲಂ]] – ಜಿಯಾನಿಸ್ಟ್, ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ, ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ===ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ=== ====ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ==== * [[ಆದಿ ಶಂಕರ]] (788–820) – ಸಂತ, ಕವಿ, ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕಾರ * [[ಚಟ್ಟಂಪಿ ಸ್ವಾಮಿಕಲ್]] (1853–1924) – ಹಿಂದೂ ಋಷಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ * [[ವಾಘ್ಭಟಾನಂದ]] (1885 – ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1939) ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರಾಗಿದ್ದರು. * [[ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು]] (1854–1928) – [[ಶಿವಗಿರಿ ಮಠ]]ದ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ * [[ತಪೋವನ್ ಮಹಾರಾಜ್]] (1889–1957) – [[ಸ್ವಾಮಿ ಚಿನ್ಮಯಾನಂದ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವಾಮಿ ಸುಂದರಾನಂದ]]ರ ಗುರು * [[ಸ್ವಾಮಿ ರಂಗನಾಥಾನಂದ]] (1908–2005) – ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠ ಮತ್ತು ಮಿಷನ್ನ 13ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ಏಕನಾಥ್ ಈಶ್ವರನ್]] (1910–1999) – ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಕ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಬಳಸಲಾಗುವ [[ಪ್ಯಾಸೇಜ್ ಮೆಡಿಟೇಶನ್]] ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು * [[ಚಿನ್ಮಯಾನಂದ]] (1916–1993) – [[ಚಿನ್ಮಯ ಮಿಷನ್]]ನ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ನಿತ್ಯ ಚೈತನ್ಯ ಯತಿ]] (1924–1999) – [[ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ]]ದ ಪ್ರತಿಪಾದಕ * [[ಕರುಣಾಕರ ಗುರು]] (1927–1999) – ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ, [[ಸಂತಿಗಿರಿ ಆಶ್ರಮ]]ದ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ಸ್ವಾಮಿ ಭೂಮಾನಂದ ತೀರ್ಥ]] (1933–) – ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ ಮತ್ತು [[ನಾರಾಯಣಶ್ರಮ ತಪೋವನಂ]]ನ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ಸ್ವಾಮಿ ಅಭೇದಾನಂದ]] ಅಭೇದಾಶ್ರಮಂ ತಿರುವಂತಪುರಂ * [[ಮಾತಾ ಅಮೃತಾನಂದಮಯಿ]] (1953–) – ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕಿ ಮತ್ತು [[ಮಾತಾ ಅಮೃತಾನಂದಮಯಿ ಮಠ]]ದ ಸ್ಥಾಪಕಿ, ಅಮ್ಮ ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ ====ಇಸ್ಲಾಂ==== * [[ಪನಕ್ಕಾಡ್ ಸಯ್ಯದ್ ಮೊಹಮ್ಮದಲಿ ಶಿಹಾಬ್ ಥಂಗಲ್|ಪನಕ್ಕಾಡ್ ಥಂಗಲ್]]<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/Thousands-bid-tearful-farewell-to-Thangal/article16525900.ece|title=Thousands bid tearful farewell to Thangal|date=3 August 2009|website=Thehindu.com}}</ref> * [[ಅಹ್ಮದ್ ಕುಟ್ಟಿ]] – ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ವಾಂಸ * [[ಕಂಠಪುರಂ ಎ. ಪಿ. ಅಬೂಬಕರ್ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್]] – ಭಾರತದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮುಫ್ತಿ * [[ಚೇರುಶ್ಶೇರಿ ಸೈನುದ್ದೀನ್ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್|ಚೇರುಶ್ಶೇರಿ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್]] * [[ಕೆಟಿ ಮನು ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್]] * [[ಕಲಂಬಾಡಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್]] * [[ಉಳ್ಳಾಲ್ ಥಂಗಲ್]] * [[ಸಯ್ಯದ್ ಹೈದರಲಿ ಶಿಹಾಬ್ ಥಂಗಲ್|ಹೈದರಲಿ ಶಿಹಾಬ್ ಥಂಗಲ್]] * [[ಚೆಕಣ್ಣೂರು ಮೌಲವಿ]] – ಪ್ರಗತಿಪರ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಪಾದ್ರಿ * [[ಎಂಎಂ ಅಕ್ಬರ್]] – ಮುಸ್ಲಿಂ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ, ತುಲನಾತ್ಮಕ ಧರ್ಮ ವಿದ್ವಾಂಸ * [[ಅಬ್ದುಲ್ ಹಕೀಮ್ ಅಜ್ಹರಿ]] - ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ವಾಂಸ * [[ಕಣ್ಣಿಯಾತ್ ಅಹ್ಮದ್ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್]] - ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ವಾಂಸ * [[ಇ. ಕೆ. ಅಬೂಬಕರ್ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್]] - ಸಮುದಾಯ ನಾಯಕ * [[ಹುಸೇನ್ ಮಾದವೂರ್]] - ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ವಾಂಸ * [[ಸಯ್ಯಿದ್ ಇಬ್ರಾಹೀಮ್ ಖಲೀಲ್ ಅಲ್ ಬುಖಾರಿ|ಇಬ್ರಾಹೀಮ್ ಖಲೀಲ್ ಅಲ್ ಬುಖಾರಿ]] - ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ವಾಂಸ ==== ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ==== * [[ಫಿಲಿಪೋಸ್ ಮಾರ್ ಕ್ರಿಸೋಸ್ಟಮ್]] – [[ಮಲಂಕರ ಮಾರ್ಥೋಮಾ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]]ನ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಥೋಮಾ XX * [[ಮಾರ್ ಯೋಹಾನನ್ ಯೋಸೆಫ್]] – ಪವಿತ್ರ ಅಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಈಸ್ಟ್ನ ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಬಿಷಪ್ * [[ಅಮಲೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಅಲ್ಫೋನ್ಸಾ]] – [[ಭಾರತೀಯ ಜನರು|ಭಾರತೀಯ]] ಮೂಲದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ, [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]]ನಿಂದ [[ಸಂತ]]ೆಯಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು * [[ಬಾಸೆಲಿಯೋಸ್ ಕ್ಲೀಮಿಸ್]] – [[ಸ್ಯಾನ್ ಗ್ರೆಗೊರಿಯೊ VII|ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಗ್ರೆಗೊರಿ VIIನ ಕಾರ್ಡಿನಲ್-ಪಾದ್ರಿ]] * [[ಬಾಸೆಲಿಯೋಸ್ ಮಾರ್ ಥೋಮಾ ಪೌಲೋಸ್ II]] – [[ಮಲಂಕರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]]ನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕೋಸ್ * [[ಬಾಸೆಲಿಯೋಸ್ ಥಾಮಸ್ I]] – [[ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]]ನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕೋಸ್ *[[ಗೀವರ್ಘೀಸ್ ಗ್ರೆಗೊರಿಯೋಸ್ ಆಫ್ ಪರುಮಲ|ಗೀವರ್ಘೀಸ್ ಮಾರ್ ಗ್ರೆಗೊರಿಯೋಸ್ (ಪರುಮಲ ತಿರುಮೇನಿ)]] – [[ಮಲಂಕರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]]ನಿಂದ ಅಭಿಷೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಸಂತ * [[ಜಾರ್ಜ್ ಅಲೆಂಚೇರಿ]] – [[ಸ್ಯಾನ್ ಬೆರ್ನಾರ್ಡೊ ಅಲ್ಲೆ ಟೆರ್ಮೆ|ಸ್ಯಾನ್ ಬೆರ್ನಾರ್ಡೊ ಅಲ್ಲೆ ಟೆರ್ಮೆಯ ಕಾರ್ಡಿನಲ್-ಪಾದ್ರಿ]] * [[ಜೋಸೆಫ್ ಮಾರ್ ಥೋಮಾ]] – ಮಾರ್ ಥೋಮಾ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಪಾದ್ರಿ * [[ಜಾಯ್ ಅಲಪ್ಪಾಟ್]] – ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಬಿಷಪ್ * [[ಜೋಸೆಫ್ ಪರೆಕಾಟ್ಟಿಲ್]] – ಜೂನ್ 1988 ರಲ್ಲಿ [[ಪೋಪ್ ಜಾನ್ ಪಾಲ್ II]] ರಿಂದ [[ಕಾರ್ಡಿನಲ್ (ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್)|ಕಾರ್ಡಿನಲ್]] ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು * [[ಕೆ. ಪಿ. ಯೋಹಾನನ್|ಕೆಪಿ ಯೋಹಾನನ್]] – [[ಬಿಲೀವರ್ಸ್ ಚರ್ಚ್]]ನ [[ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಬಿಷಪ್]] * [[ಕುರಿಯಾಕೋಸ್ ಎಲಿಯಾಸ್ ಚವಾರ]] – [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]]ನ ಸಂತ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ * [[ಕೆ.ವಿ. ಸೈಮನ್]] – [[ಕೇರಳ ಬ್ರೆಥ್ರೆನ್]] ಪ್ರವರ್ತಕ * [[ಮಾರ್ ಗ್ರೆಗೊರಿ ಕರೋತೆಂಪ್ರೆಲ್]] – [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಎಪಾರ್ಕಿ ಆಫ್ ರಾಜ್ಕೋಟ್]]ನ ಬಿಷಪ್ * [[ಪಿ.ಸಿ. ಜಾನ್]] – [[ಕೇರಳ ಬ್ರೆಥ್ರೆನ್]] ಪ್ರವರ್ತಕ * [[ಯೂಫ್ರೇಸಿಯಾ ಎಳುವತ್ತಿಂಗಲ್|ಸಂತ ಯೂಫ್ರೇಸಿಯಾ]] – [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಚರ್ಚ್]]ನ ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಮೆಲೈಟ್ ಸನ್ಯಾಸಿನಿ * [[ವರ್ಕಿ ವಿಥಯತಿಲ್]] – ಮಾಜಿ [[ಸ್ಯಾನ್ ಬೆರ್ನಾರ್ಡೊ ಅಲ್ಲೆ ಟೆರ್ಮೆ|ಸ್ಯಾನ್ ಬೆರ್ನಾರ್ಡೊ ಅಲ್ಲೆ ಟೆರ್ಮೆಯ ಕಾರ್ಡಿನಲ್-ಪಾದ್ರಿ]] * [[ವರ್ಘೀಸ್ ಪಯ್ಯಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಪಾಲಕ್ಕಪ್ಪಿಳ್ಳಿ]] – [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]]ನಿಂದ [[ವೆನೆರಬಲ್]] ಆಗಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು * [[ಪಾಲಕ್ಕಲ್ ಥೋಮ]] – ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್]] ಚರ್ಚ್ನ ಭಾರತೀಯ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಪಾದ್ರಿ * ಥಿಯೋಡೋಸಿಯಸ್ ಮಾರ್ ಥೋಮಾ- [ಮಾರ್ಥೋಮಾ ಚರ್ಚ್]- ಮಾರ್ ಥೋಮಾ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಪಾದ್ರಿ ====ಪಿಆರ್ಡಿಎಸ್==== *[[ಪೊಯ್ಕಯಿಲ್ ಯೋಹಾನನ್]] ಅಲಿಯಾಸ್ ಪೊಯ್ಕಯಿಲ್ ಕುಮಾರ ಗುರು ದೇವನ್ – ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಕವಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ರಕ್ಷಾ ದೈವ ಸಭಾ ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ===ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆ=== ====ಬರಹಗಾರರು==== {{see also|ಮಲಯಾಳಂನ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರ ಪಟ್ಟಿ}} [[File:Chandiroor Divakaran New DSW.JPG|thumb|right|130px|[[ಚಂಡಿರೂರ್ ದಿವಾಕರನ್]]]] <!-- NOTICE: Per our policies, do not add any name that does not have an article. Any name added without a source will be subject to immediate removal. --> * [[ಅಜಯ್ ಪ್ರಭಾಕರ್]] – ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕ * [[ಎ. ಆರ್. ರಾಜರಾಜ ವರ್ಮ]] – ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕರಣಕಾರ * [[ಅಕ್ಕಿತಂ ಅಚ್ಯುತನ್ ನಂಬೂತಿರಿ]] – ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ; 1973 ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ * [[ಅಪ್ಪು ನೆಡುಂಗಡಿ]] – ಮೊದಲ [[ಮಲಯಾಳಂ]] [[ಕಾದಂಬರಿ]]ಯಾದ ''[[ಕುಂದಲತ]]''ಯ ಲೇಖಕ * [[ಅನಿತಾ ನಾಯರ್]] – ಬರಹಗಾರ್ತಿ * [[ಅರುಂಧತಿ ರಾಯ್]] – ನಟಿಯಿಂದ ಬರಹಗಾರ್ತಿಯಾದವರು, 1997 ರಲ್ಲಿ ''[[ದಿ ಗಾಡ್ ಆಫ್ ಸ್ಮಾಲ್ ಥಿಂಗ್ಸ್]]'' ಕಾದಂಬರಿಗೆ ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು, ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸೆಟ್ ಆಗಿದೆ * [[ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ ಚುಳ್ಳಿಕ್ಕಾಡು]] – ಕವಿ * [[ಬಾಲಮಣಿ ಅಮ್ಮ]] – ಕವಯತ್ರಿ; ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪದಕವಾದ [[ಸರಸ್ವತಿ ಸಮ್ಮಾನ್]] ಗೆದ್ದರು * [[ಚಂಡಿರೂರ್ ದಿವಾಕರನ್]] – ಕವಿ, ಜಾನಪದ ಗೀತೆ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು 2011 ರ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ * [[ಚಂಗಂಪುಳ ಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] (1911–1948) – ಕವಿ, "ರಮಣನ್" (1936) ಪಾದ್ರಿಯ ಎಲಿಜಿಯ ಲೇಖಕ * [[ಚೇರುಶ್ಶೇರಿ ನಂಬೂತಿರಿ]] – ಕವಿ, ''ಕೃಷ್ಣಗಾಧ (ಕೃಷ್ಣನ ಹಾಡು)''ಯ ಲೇಖಕ * [[ಡಿ. ವಿನಯಚಂದ್ರನ್]] – ಕವಿ * [[ಎಡಸ್ಸೇರಿ ಗೋವಿಂದನ್ ನಾಯರ್]] – ಕವಿ ಮತ್ತು ನಾಟಕಕಾರ * [[ಫೈಸಲ್ ಕುಟ್ಟಿ]] – ವಕೀಲ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಂಕಣಕಾರ * [[ಜಿ. ಶಂಕರ ಕುರುಪ್]] – ಕವಿ * [[ಜಾರ್ಜ್ ಮೆನಚೇರಿ]] – ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ''ದ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ''ದ ಸಂಪಾದಕ, ''ದ ಇಂಡಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್'' (''ದ ನಾಜ್ರಾನೀಸ್'') ನ ಸಂಪಾದಕ * [[ಗೋಪಿ ಕೊಟ್ಟೂರು]] – ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ * [[ಹಸ್ಸನ್ ತಿಕ್ಕೋಡಿ]] – ಬರಹಗಾರ, ಕವಿ, MES ರಾಜ ವಸತಿ ಶಾಲೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ಹಮೀದ್ ಚೆನ್ನಮಂಗಲೂರು]] – ಬರಹಗಾರ, ಪ್ರಗತಿಪರ ಮುಸ್ಲಿಂ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೂಲಭೂತವಾದದ ವಿಮರ್ಶಕ * [[ಇ. ಹರಿಕುಮಾರ್]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ * [[ಇಳಂಗೋ ಅಡಿಗಲ್]] – ''[[ಸಿಲಪ್ಪತಿಕಾರಂ]]''ನ ಲೇಖಕ, [[ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯ|ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದ]] [[ಐದು ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು|ಐದು ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದು; ತನ್ನನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 2ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಚೇರ]] ರಾಜಕುಮಾರನೆಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ * [[ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್]] – ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ * [[ಕಳಕ್ಕತ್ತು ಕುಂಚನ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] – ಕವಿ * [[ಕಮಲಾ ದಾಸ್]] – ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕವಯತ್ರಿ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಕಾರ್ತಿ; ಮಾಧವಿಕ್ಕುಟ್ಟಿ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿಯೂ ಬರೆದರು; 1999 ರಲ್ಲಿ ಕಮಲಾ ಸುರಯ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆ; 1964 ರಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯನ್ ಕವಿತಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ; 1965 ರಲ್ಲಿ ಕೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * [[ಕೇಸರಿ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತಕ, ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ * [[ಕೊಟ್ಟಾರತ್ತಿಲ್ ಶಂಕುನ್ನಿ]] – ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕ. ಅವರು ಕವಿತೆ ಮತ್ತು ಗದ್ಯ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರು 1909 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ದಂತಕಥೆಗಳನ್ನು ಸಂಕಲಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕಾಲು ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. "[[ಐತಿಹ್ಯಮಾಲ]]" (ದಂತಕಥೆಗಳ ಹಾರ) ಕೊಟ್ಟಾರತ್ತಿಲ್ ಶಂಕುನ್ನಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ದಂತಕಥೆಗಳ ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ದಂತಕಥೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ [[ಭಾಷಾಪೋಷಿಣಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಶಂಕುನ್ನಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. * [[ಕುಮಾರನ್ ಆಸನ್]] – ಕವಿ, ಮಹಾಕವಿ ಕುಮಾರನ್ ಆಸನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಜನವರಿ 1924 ರಲ್ಲಿ ಆಲಪುಳದಿಂದ ಕೊಲ್ಲಂಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ (ರಿಡೀಮರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ) ದೋಣಿ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ 51 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು * [[ಕುಂಜುನ್ನಿ]] – ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ * [[ಎನ್. ಎಸ್. ಮಾಧವನ್]] – ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಸಿವಿಲ್ ಸೇವಕ *[[ಮನು ಎಸ್. ಪಿಳ್ಳೈ|ಮನು ಎಸ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – “ದ ಐವರಿ ಥ್ರೋನ್”ನ ಲೇಖಕ * [[ಎಂ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ (ಲೇಖಕ)|ಎಂ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ * [[ಎಂ. ಮುಕುಂದನ್]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ * [[ಮೂತಿರಿಂಗೋಡೆ ಭವತ್ರಾತನ್ ನಂಬೂತಿರಿಪಾಡ್]] – ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ * [[ಮೊಯಿನ್ಕುಟ್ಟಿ ವೈದ್ಯಾರ್]] – ಕವಿ * [[ಎಂ. ಪಿ. ಪರಮೇಶ್ವರನ್]] – ವಿಜ್ಞಾನಿಯಿಂದ ಸಮಾಜ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾದವರು * [[ಎಂ. ಪಿ. ಪಾಲ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ * [[ಎಂ. ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]] – ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ; 1995 ರ [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] * [[ನಾಲಂಕಲ್ ಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] - ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ * [[ನಂದಿತಾ ಕೆ. ಎಸ್.]] – ಕವಯತ್ರಿ * [[ನಿರಣಂ ಕವಿಗಳು]] – ಕನ್ನಸ್ಸ ಕುಟುಂಬದ ಮೂವರು ಮಲಯಾಳಿ ಕವಿಗಳು, ಮಾಧವ ಪಣಿಕ್ಕರ್, ಶಂಕರ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಮತ್ತು ರಾಮ ಪಣಿಕ್ಕರ್; ಅವರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1350 ರಿಂದ 1450 ರ ನಡುವೆ ತಿರುವಲ್ಲಾದ ನಿರಣಂ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು * [[ನಿತ್ಯ ಚೈತನ್ಯ ಯತಿ]] – ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸಿ * [[ಒಯ್ಯಾರತ್ತು ಚಂದುಮೆನನ್|ಒ. ಚಂದುಮೆನನ್]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ * [[ಒ. ವಿ. ವಿಜಯನ್]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ * [[ಒ. ಎನ್. ವಿ. ಕುರುಪ್]] * [[ಪಿ. ಸಿ. ದೇವಸ್ಯ]] (1906–2006) – ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಕವಿ, ತಮ್ಮ "[[ಕ್ರಿಸ್ತುಭಾಗವತಮ್]]" ಕವನಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತಕ್ಕಾಗಿ [[ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (1980) ಪಡೆದರು * [[ಪಿ. ಪರಮೇಶ್ವರನ್]] – ಭಾರತೀಯ ವಿಚಾರ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ; ವಿವೇಕಾನಂದ ಕೇಂದ್ರ, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು; ಪರಮೇಶ್ವರ್ಜಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ * [[ಪಿ. ಎಫ್. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ * [[ಪಿ. ಕೆ. ಗೋಪಿ]] – ಕವಿ * [[ಪಿ. ಎಂ. ತಾಜ್]] – ಬರಹಗಾರ * [[ಪಾಲ್ ಜಕಾರಿಯಾ]] – ಬರಹಗಾರ * [[ಪೂಂತಾನಂ]] – [[ಭಕ್ತಿ]] ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕವಿ * [[ಸಾರಾ ಜೋಸೆಫ್ (ಲೇಖಕಿ)|ಸಾರಾ ಜೋಸೆಫ್]] – ಬರಹಗಾರ್ತಿ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ್ತಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿಜೇತೆ * [[ಶಶಿ ಥರೂರ್]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, [[ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಬರಹಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], 1991; ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾಜಿ ಉಪ-ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾಹಿತಿ), ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಉಪ ಮಂತ್ರಿ * [[ಎಸ್. ಕೆ. ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಾಟ್]] – 1980 ರ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಲೇಖಕ * [[ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ ವರ್ಮ]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ನಾಟಕಕಾರ, ಕವಿ, ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತಿ * [[ಸುಗತಕುಮಾರಿ]] – ಭಾರತೀಯ ಕವಯತ್ರಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ * [[ಸುಕುಮಾರ್ ಅಳಿಕೋಡ್]] – ಶಿಕ್ಷಕ, ವಿಮರ್ಶಕ ಮತ್ತು ವಾಗ್ಮಿ * [[ತಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ; 1984 ರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * [[ತಿರುನಲ್ಲೂರು ಕರುಣಾಕರನ್]] – ಕವಿ, ವಿದ್ವಾಂಸ, ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಎಡಪಂಥೀಯ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ * [[ತುಂಚತ್ತು ರಾಮಾನುಜನ್ ಎಳುತ್ತಚ್ಚನ್]] – ಆಧುನಿಕ [[ಮಲಯಾಳಂ]]ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ; ಕವಿ * [[ಉಳ್ಳೂರು ಎಸ್ ಪರಮೇಶ್ವರ ಅಯ್ಯರ್]] – ಕವಿ * [[ಉರೂಬ್]] – ಬರಹಗಾರ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿಜೇತ, ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ವಿಜೇತ * [[ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]] – ಬರಹಗಾರ, ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ * [[ವಕ್ಕಂ ಮೌಲವಿ|ವಕ್ಕಂ ಅಬ್ದುಲ್ ಖಾದರ್ ಮೌಲವಿ]] – ಪ್ರಕಾಶಕ, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಪ್ರಗತಿಪರ ಇಸ್ಲಾಹಿ ಚಳವಳಿಯ ನಾಯಕ * [[ವಳ್ಳತ್ತೋಳ್ ನಾರಾಯಣ ಮೆನನ್]] – ಮಹಾಕವಿ; [[ಕೇರಳ ಕಲಾಮಂಡಲಂ]]ನ ಸ್ಥಾಪಕ, * [[ವಾಯಲಾರ್ ರಾಮವರ್ಮ]] – ಗೀತರಚನಾಕಾರ * [[ವಾಯಲಾರ್ ಸರತ್ ಚಂದ್ರ ವರ್ಮ]] – ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ * [[ವಿಜಯನ್, ಎಂ. ಎನ್]] – ಬರಹಗಾರ, ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ, ಸಮಾಜ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ * [[ವೃಂದಾವನಂ ವೇಣುಗೋಪಾಲನ್]] – ಬರಹಗಾರ, ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ * [[ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಧರ ಮೆನನ್]] – ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ * [[ವಿ. ಮಧುಸೂದನನ್ ನಾಯರ್]] – ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ ಮತ್ತು 2019 ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ * [[ಯೂಸುಫ್ ಅಲಿ ಕೆಚೇರಿ]] – ಕವಿ, ಗೀತರಚನಾಕಾರ ===ಪತ್ರಕರ್ತರು=== <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * [[ಒ. ಅಬ್ದುರಹ್ಮಾನ್]] – ''[[ಮಧ್ಯಮಂ ದೈಲಿ|ಮಧ್ಯಮಂ]]''ನ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸಂಪಾದಕ * [[ಸನ್ನಿಕುಟ್ಟಿ ಅಬ್ರಹಾಂ]] – ಜೈಹಿಂದ್ ಟಿವಿಯ COO ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಸುದ್ದಿ ಸಂಪಾದಕ; ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕ * [[ಬಿಆರ್ಪಿ ಭಾಸ್ಕರ್]] - ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ-ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ * [[ಟಿ. ಎನ್. ಗೋಪಾಕುಮಾರ್]] – ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ನ್ಯೂಸ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕ * [[ಕೆ. ಕುಮಾರ್]] ಆಫ್ ಟ್ರಾವಂಕೂರ್ – ಗಾಂಧಿವಾದಿ ಸುಧಾರಕ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಿದ ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ ಪಿಳ್ಳೈ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ "ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ" ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದರು * [[ಫೈಸಲ್ ಕುಟ್ಟಿ]] – ''[[ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್]]'', ''[[ಟೊರೊಂಟೊ ಸ್ಟಾರ್]]'', ''[[ಮಿಡಲ್ ಈಸ್ಟ್ ಐ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಮಧ್ಯಮಂ ದೈಲಿ]]'' ಗಾಗಿ ವಕೀಲ ಮತ್ತು ಅಂಕಣಕಾರ * [[ವಿ. ಕೆ. ಮಾಧವನ್ ಕುಟ್ಟಿ]] – ಮಲಯಾಳಂ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ''[[ಮಾತೃಭೂಮಿ]]''ಯ ಮಾಜಿ ಸಂಪಾದಕ, ಮತ್ತು ಉಪಗ್ರಹ ಚಾನಲ್ [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ (ಟಿವಿ ಚಾನಲ್)|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]]ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಕೆ. ಸಿ. ಮಾಮ್ಮೆನ್ ಮಾಪ್ಪಿಳೈ]] – ''[[ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮ]]''ದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ * [[ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಪಾಲ್]] – ಮಾಧ್ಯಮ ವಿಮರ್ಶಕ * [[ನಿಶಾ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಬಿಬಿಸಿ ಸುದ್ದಿ ಓದುಗಿ * [[ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ, ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದರು ===ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ=== [[File:Mohanlal and mammootty.JPG|alt=|thumb|ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ]] ====ಮಾಡೆಲ್ಗಳು==== * [[ದಿವ್ಯಾ ಪಿಳ್ಳೈ]] * [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೆನನ್ (ಮಾಡೆಲ್)|ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೆನನ್]] * [[ನಫೀಸಾ ಜೋಸೆಫ್]] * [[ನೀತಾ ಪಿಳ್ಳೈ]] * [[ನೀನಾ ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್]] * [[ಪಾರ್ವತಿ ಓಮನಕುಟ್ಟನ್]] * [[ರಿಯಾ ಪಿಳ್ಳೈ]] * [[ಸನಾ ಖಾನ್]] * [[ಶೀತಲ್ ಮೆನನ್]] * [[ಸುರೇಲಿ ಜೋಸೆಫ್]] * [[ತುಳಸಿ ನಾಯರ್]] ====ನಟಿಯರು==== * [[ಅಂಬಿಕಾ (ನಟಿ)|ಅಂಬಿಕಾ]] * [[ಅಂಬಿಕಾ ಸುಕುಮಾರನ್]] * [[ಅನಸ್ವರಾ ರಾಜನ್]] * [[ಆನ್ ಅಗಸ್ಟೀನ್]] * [[ಆನ್ ಶೀತಲ್]] * [[ಅನ್ನಾ ಬೆನ್|ಅನ್ನಾ ಬೆನ್]] * [[ಅಂಜು ಕುರಿಯನ್]] * [[ಆಂಗಮಾಲಿ ಡೈರೀಸ್|ಅನ್ನಾ ರೇಷ್ಮಾ]] * [[ಅನ್ನಿ (ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ)|ಅನ್ನಿ]] * [[ಅನುಮೋಲ್]] * [[ಅನ್ನು ಅಂತೋಣಿ|ಅನ್ನು ಅಂತೋಣಿ]] * [[ಅಸಿನ್]] * [[ಐಶ್ವರ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] * [[ಭಾಮ ಕುರುಪ್]] * [[ಭಾವನಾ (ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ)|ಭಾವನಾ]] * [[ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಟ್ರೆಸಾ]] * [[ಪುಳ್ಳಿಕ್ಕರನ್ ಸ್ಟಾರಾ|ದೀಪ್ತಿ ಸತಿ]] * [[ಗಾಯತ್ರಿಯೇ|ಗಾಯತ್ರಿ]] * [[ಗೀತು ಮೋಹನ್ದಾಸ್]] – [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ]] [[ಲವ್ ಟುಡೇ (2022 ಚಿತ್ರ)|2004]] *[[ಲವ್ ಟುಡೇ (2022 ಚಿತ್ರ)|ಇವಾನಾ]] * [[ಜಯಭಾರತಿ|ಜಯಭಾರತಿ ಪಿಳ್ಳೈ]] * [[ಕೆ. ಪಿ. ಎ. ಸಿ. ಲಲಿತಾ]] – [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ]] (1990) * [[ಕಾರ್ತಿಕಾ ನಾಯರ್]] * [[ಕಲ್ಪನಾ (ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ)|ಕಲ್ಪನಾ]] * [[ಕವಿಯೂರು ಪೊನ್ನಮ್ಮ]] * [[ಕಾವ್ಯ ಮಾಧವನ್]] * [[ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್|ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್]] * [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೆನನ್ (ನಟಿ)|ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೆನನ್]] * [[ಲಲಿತಾ (ನಟಿ)|ಲಲಿತಾ]] * [[ಲಿಜಾ ಕೋಶಿ]] * [[ಮಲ್ಲಿಕಾ ಸುಕುಮಾರನ್|ಮೊಹಮಲ್ಲಿಕಾ ಪಿಳ್ಳೈ (ಮಲ್ಲಿಕಾ ಸುಕುಮಾರನ್)]] * [[ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್]] – ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ) *[[ಮಮಿತಾ ಬೈಜು|ಮಮಿತಾ ಬೈಜು]] * [[ಮೀರಾ ಜಾಸ್ಮಿನ್]] – [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ]] (2004) * [[ಮೇಘಾ ಅಕಾಶ್]] * [[ಮೋನಿಷಾ ಉನ್ನಿ]] – [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ]] (1986) * [[ನಳಿನಿ (ನಟಿ)|ನಳಿನಿ]] * [[ನಮಿತಾ ಪ್ರಮೋದ್]] * [[ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್]] * [[ನಯನತಾರ]] * [[ನಜ್ರಿಯಾ ನಜೀಮ್]] * [[ನೇಹಾ ಧೂಪಿಯಾ]] * [[ನಿತ್ಯಾ ಮೆನನ್]] * [[ನಿವೇಧಾ ಥಾಮಸ್]] * [[ನಿಮಿಷಾ ಸಜಯನ್|ನಿಮಿಷಾ ಸಜಯನ್]] * [[ನಿಖಿಲಾ ವಿಮಲ್|ನಿಖಿಲಾ]] * [[ಪದ್ಮಿನಿ (ನಟಿ)|ಪದ್ಮಿನಿ]] * [[ಪಾರ್ವತಿ ಜಯರಾಮ್]] * [[ರಾಗಿಣಿ (ನಟಿ)|ರಾಗಿಣಿ]] * [[ರಾಧಾ (ನಟಿ)|ರಾಧಾ]] * [[ರೆಮ್ಯಾ ನಂಬೀಶನ್]] * [[ರೇವತಿ ಮೆನನ್]] * [[ರಾಜಿಷಾ ವಿಜಯನ್|ರೇಜಿಷಾ]] * [[ರಿಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್]] * [[ಸಮ್ವೃತಾ ಸುನಿಲ್]] * [[ಸಮಂತಾ ರುತ್ ಪ್ರಭು|ಸಮಂತಾ]] * [[ಸಮ್ಯುಕ್ತಾ ವರ್ಮ|ಸಮ್ಯುಕ್ತಾ ವರ್ಮ]] * [[ಸಮ್ಯುಕ್ತಾ (ನಟಿ, ಜನನ 1995)|ಸಮ್ಯುಕ್ತಾ ಮೆನನ್]] * [[ಶೋಭನಾ|ಶೋಭನಾ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತೆ, [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ]] (1993, 2001) * [[ಶ್ವೇತಾ ಮೆನನ್]] * [[ಸಿದ್ಧಿ ಮಹಾಜನ್ಕಟ್ಟಿ]] * [[ಸಿಂಧು ಮೆನನ್]] * [[ಸುಚಿತ್ರಾ ಪಿಳ್ಳೈ]] * [[ಸುಕುಮಾರಿ]] – [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತೆ * [[ತೃಷಾ ಕೃಷ್ಣನ್]]<ref>{{cite news|url=https://m.imdb.com/name/nm1375534/bio|title=Trisha Krishnan|website=www.imdb.com|access-date=5 December 2018}}</ref> * [[ಉರ್ವಶಿ (ನಟಿ)|ಉರ್ವಶಿ]] – [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ]] (2005) * [[ಉಮಾ ಶಂಕರಿ]] * [[ಉನ್ನಿ ಮೇರಿ]] * [[ವಿದ್ಯಾ ಬಾಲನ್]]<ref>{{cite news|url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/back-to-hometown-vidya-s-parents-join-her-shoot-in-kerala/story-cVr0Zs9qxoKPkb5izOWmsI.html|title=Back to hometown: Vidya's parents join her shoot in Kerala|website=www.hindustantimes.com|access-date=5 December 2018}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ====ನಟರು==== * [[ಬಾಲಚಂದ್ರ ಮೆನನ್]] – [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು; ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು; ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ * [[ಭರತ್ ಗೋಪಿ]] – ನಟ, [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು ಮತ್ತು 1977 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * [[ಶಂಕರ್ (ನಟ)]] – ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂನ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಹೀರೋ. * [[ದುಲ್ಕರ್ ಸಲ್ಮಾನ್]] * [[ಧ್ರುವ್ ವಿಕ್ರಮ್|ಧ್ರುವ್ ವಿಕ್ರಮ್]] * [[ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್]] * [[ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]] * [[ಜಯನ್]] * [[ಜಯರಾಮ್]] – [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು * [[ಜಯಸೂರ್ಯ]] – ನಟ, 2016 ರಲ್ಲಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಉಲ್ಲೇಖ]]ಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜೇತರು * [[ಜಾನ್ ಅಬ್ರಹಾಂ (ನಟ)|ಜಾನ್ ಅಬ್ರಹಾಂ]] – ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟ *[[ಕಲಾಭವನ್ ಮಣಿ]] – ನಟ; ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * [[ಎಂ.ಎನ್. ನಂಬಿಯಾರ್]] * [[ಮಧು (ನಟ)|ಮಧು]] – ನಟ, ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು * [[ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ]] – [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು; ಮೂರು ಬಾರಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]] – [[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]], [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು; ಎರಡು ಬಾರಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * [[ಮುರಳಿ (ಮಲಯಾಳಂ ನಟ)|ಮುರಳಿ]] – ನಟ ಮತ್ತು 2002 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * [[ನವೀನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್]] – ಹಾಲಿವುಡ್ ನಟ * [[ನೆಡುಮುಡಿ ವೇಣು]] * [[ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ]] * [[ಪ್ರೇಮ್ ನಝೀರ್]] – [[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು; ನಾಲ್ಕು ಗಿನ್ನಿಸ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ * [[ಪ್ರೇಮ್ಜಿ]] – ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ * [[ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್]] – ನಟ; ಕೇರಳ * 2006 ರ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * [[ರಘುವರನ್|ರೇಘುವರನ್]] * [[ರೋಶನ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ|ರೋಶನ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ]] * [[ಸಲೀಂ ಕುಮಾರ್]] – ನಟ, 2010 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * [[ಸತ್ಯನೇಶನ್ ನಾಡರ್|ಸತ್ಯನ್]] * [[ಶಿಶಿರ್ ಕುರುಪ್]] – ಹಾಲಿವುಡ್ ನಟ * [[ಸುರಾಜ್ ಶರ್ಮಾ]] – ಹಾಲಿವುಡ್ ಮತ್ತು ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟ * [[ಸುರಾಜ್ ವೆಂಜರಮೂಡು]] – ನಟ ಮತ್ತು 2013 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * [[ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ]] – ನಟ ಮತ್ತು 1998 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * [[ಸುರೇಶ್ ಮೆನನ್]] – ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಾಸ್ಯನಟ ಮತ್ತು ನಟ * [[ತಿಕ್ಕುರಿಸ್ಸಿ ಸುಕುಮಾರನ್ ನಾಯರ್]] – [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು; ನಟ; 1959 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟನಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * [[ಟೊವಿನೋ ಥಾಮಸ್]] ====ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರು==== * [[ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಆಂಟೋನಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ನವೋದಯ ಅಪ್ಪಚನ್|ಅಪ್ಪಚನ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ * [[ಬೆಜಾಯ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಬೆನ್ನಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್]] – ಹಾಲಿವುಡ್ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಭರತ್ ಗೋಪಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ, ನಾಟಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಟ * [[ಭರತನ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ * [[ಬ್ಲೆಸ್ಸಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ * [[ಫಝಿಲ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಫಝಿಲ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ * [[ಜಿ. ಅರವಿಂದನ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ * [[ಜಿ. ದೇವರಾಜನ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಗೌತಮ್ ಮೆನನ್]] – ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಐ.ವಿ. ಶಶಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಜಯರಾಜ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಮಥನ್]] – ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಜೋಷಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಕೆ ಪಿ ಕುಮಾರನ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ * [[ಕುಂಚಾಕೋ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ * [[ಲೋಹಿತದಾಸ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ * [[ಮಧು ಮುತ್ತಂ]] – ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ *[[ಮೀರಾ ನಾಯರ್]] – ಹಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, BAFTA ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು * [[ಎಂ. ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]] – ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ; 1995 ರ [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] * [[ಪಿ. ಎಫ್. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್|ಪಿ.ಎಫ್. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್]] – ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು * [[ಪಿ.ಟಿ. ಕುಂಜು ಮುಹಮ್ಮದ್|ಪಿ.ಟಿ.ಕುಂಜು ಮುಹಮ್ಮದ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ * [[ಪಿ. ಪದ್ಮರಾಜನ್]] (1945–1991) – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ರಾಜೀವ್ ರವಿ]] – ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * [[ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ರಂಜಿತ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ * [[ರೆಸುಲ್ ಪೂಕ್ಕುಟ್ಟಿ]] – ಧ್ವನಿ ಎಂಜಿನಿಯರ್, ಮೊದಲ ಆಸ್ಕರ್ ವಿಜೇತ ಭಾರತೀಯ (''ಸ್ಲಮ್ಡಾಗ್ ಮಿಲಿಯನೇರ್'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ) * [[ರೋಶನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ರುಪೇಶ್ ಪಾಲ್]] – ಹಾಲಿವುಡ್ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಸಬು ಸಿರಿಲ್]] – ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಸಂಗೀತ್ ಶಿವನ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಸಂತೋಷ್ ಶಿವನ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ * [[ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡ್]] – ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಶಾಜಿ ಕೈಲಾಸ್]] – ಆಕ್ಷನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಶಾಜಿತ್ ಕೊಯೇರಿ]] – [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ]]-ವಿಜೇತ ಧ್ವನಿ ವಿನ್ಯಾಸಕ<ref>[https://web.archive.org/web/20140503223242/http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Archive&Source=Page&Skin=MIRRORNEW&BaseHref=MMIR/2012/08/19&PageLabel=14&EntityId=Pc01402&ViewMode=HTML ‘The power of silence is underestimated’ SHAJITH KOYERI, SOUND DESIGNER] Times of India, e-paper archive</ref> * [[ಶಾಜಿ ಎನ್. ಕರುಣ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಶಿಬಿ ಮಲಯಿಲ್]] – ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಸಿದ್ದಿಕ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಸಿದ್ದಿಕ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ * [[ಸೋಹನ್ಲಾಲ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ * [[ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್]] – ಬರಹಗಾರ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಟ * [[ಟಿಕೆ ರಾಜೀವ್ ಕುಮಾರ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ====ಸಂಗೀತ==== [[File:K.S. Chithra.jpg|thumb|upright|right|ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರ, ಗಾಯಕಿ]] * [[ಅಲೆಕ್ಸ್ ಪಾಲ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಅರುಣ್ ಅಲಾತ್|ಅರುಣ್ ಅಲಾತ್]] * [[ಬೆನ್ನಿ ದಯಾಲ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಬರ್ನಿ–ಇಗ್ನೇಷಿಯಸ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜೋಡಿ * [[ಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರ]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ * [[ದೀಪಕ್ ದೇವ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಧಿಬು ನಿನನ್ ಥಾಮಸ್|ಧಿಬು ನಿನನ್ ಥಾಮಸ್]] * [[ಜಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಗಿರೀಶ್ ಪುತ್ತೆಂಚೇರಿ]] – ಗೀತರಚನಾಕಾರ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ * [[ಗೋಪಿ ಸುಂದರ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಕೀಬೋರ್ಡ್ ಕಲಾವಿದ * [[ಜಾಸ್ಸಿ ಗಿಫ್ಟ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಕೈತಪ್ರಂ ದಾಮೋದರನ್ ನಂಬೂತಿರಿ]] – ಗೀತರಚನಾಕಾರ * [[ಕಪಿಲ್ ಕಪಿಲನ್|ಕಪಿಲ್ ಕಪಿಲನ್]] * [[ಕಣ್ಣೂರು ರಾಜನ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಾದರ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಕೆಕೆ (ಗಾಯಕ)|ಕೆಕೆ]] (ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್ ಕುನ್ನತ್) – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಎಂ. ಜಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಎಂ. ಜಯಚಂದ್ರನ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಮಧು ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಮಂಜರಿ (ಭಾರತೀಯ ಗಾಯಕಿ)|ಮಂಜರಿ ಬಾಬು]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ * [[ಮೃದುಲಾ ವಾರಿಯರ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ * [[ನಿಖಿಲ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಔಸೇಪ್ಪಚನ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಪಿ. ಜಯಚಂದ್ರನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಪ್ರದೀಪ್ ಸೋಮಸುಂದರನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ರಾಹುಲ್ ರಾಜ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ರವೀಂದ್ರನ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಸಬ್ರೀನಾ ಸೆಟ್ಲೂರ್]] – ಜರ್ಮನ್ ರಾಪರ್ ಮತ್ತು ಗಾಯಕಿ * [[ಶರ್ರೆತ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಶ್ವೇತಾ ಮೋಹನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ * [[ಶ್ರುತಿ ಶಶಿಧರನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ * [[ಸ್ಟೀಫನ್ ದೇವಸ್ಸಿ]] – ಪಿಯಾನೋ ವಾದಕ, ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಸುದೀಪ್ ಕುಮಾರ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಸುಜಾತಾ ಮೋಹನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ * [[ಉನ್ನಿ ಮೆನನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಪಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್|ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ವೈಷ್ಣವ್ ಗಿರೀಶ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ವಾಯಲಾರ್ ರಾಮವರ್ಮ]] – ಗೀತರಚನಾಕಾರ * [[ವಾಯಲಾರ್ ಸರತ್ ಚಂದ್ರ ವರ್ಮ]] – ಗೀತರಚನಾಕಾರ * [[ವಿಧು ಪ್ರತಾಪ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ವಿಜಯ್ ಯೇಸುದಾಸ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ * [[ಕೆ. ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್|ಯೇಸುದಾಸ್]] – ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರ ===ಕಲಾವಿದರು, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರು, ಶಿಲ್ಪಿಗಳು=== '''ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರು''' * [[ರಾಜಾ ರವಿ ವರ್ಮ]] * [[ಕೆ. ಸಿ. ಎಸ್. ಪಾಣಿಕ್ಕರ್]] – ಚೋಳಮಂಡಲ ಕಲಾವಿದರ ಗ್ರಾಮದ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ನಂಬೂತಿರಿ (ಕಲಾವಿದ)|ನಂಬೂತಿರಿ]] – ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ, ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿ * [[ಟಿ. ಕೆ. ಪದ್ಮಿನಿ]] * [[ಎ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್]] * [[ಸಿ. ಎನ್. ಕರುಣಾಕರನ್]] – ಕೇರಳ ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ಅಕ್ಕಿತಂ ನಾರಾಯಣನ್]] * [[ಬಾಲನ್ ನಾಯರ್]] * [[ಶೇಖರ್ ಅಯ್ಯಂತೋಳೆ]] – ಕಲಾ ಶಿಕ್ಷಕ, ಕೇರಳ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ಎಂ. ವಿ. ದೇವನ್]] – ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ * [[ಎಸ್. ಜಿತೇಶ್|ಜಿತೇಶ್ಜಿ]] * [[ಬೋಸ್ ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರಿ]] * [[ಪ್ಯಾರಿಸ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್]] * [[ಯೂಸುಫ್ ಅರಕ್ಕಲ್]] * [[ಕವಿತಾ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – ಕಲಾವಿದೆ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರಿ * [[ವಿ. ಎಸ್. ವಲಿಯಾಥನ್]] – ಕಲಾವಿದ, ರಾಜಾ ರವಿವರ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ * [[ಸಿ.ಎಲ್ ಪೊರಿಂಚುಕ್ಕುಟ್ಟಿ]] – 2011 ರ ರಾಜಾ ರವಿ ವರ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು * [[ಕೆ. ಜನಾರ್ದನನ್]]<!-- [[ಚಿತ್ರಾ ರಾಮನಾಥನ್]] - ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಾವಿದೆ, ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ್ತಿ Was here as a red name, but his page was deleted and moved onto a draft page on 19 April 2024. This comment was written 29 April 2024. --> '''ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು''' * [[ಯುಜೀನ್ ಪಾಂಡಾಲ]] – ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದ '''ಶಿಲ್ಪಿಗಳು''' * [[ಕನಯಿ ಕುಂಹಿರಾಮನ್]] – ಶಿಲ್ಪಿ, [[ಕೇರಳ ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * [[ಬಾಲನ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] – ಶಿಲ್ಪಿ, ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ವಾಂಸ * [[ಶಶಿಕೃಷ್ಣನ್]] – ಶಿಲ್ಪಿ '''ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು''' * [[ಅಬು ಅಬ್ರಹಾಂ]] – ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ * [[ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಶಂಕರ್]] (1902–1989) – ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ * [[ಕೆ. ಎಸ್. ಪಿಳ್ಳೈ]] (1919–1978) – ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ * [[ಒ. ವಿ. ವಿಜಯನ್]] – ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ, ಬರಹಗಾರ * [[ಪಿ. ಕೆ. ಮಂತ್ರಿ]] – ಕಲಾವಿದ, ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ * [[ಗೋಪಿಕೃಷ್ಣನ್]] – ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ * [[ಎಸ್. ಜಿತೇಶ್| ಡಾ. ಜಿತೇಶ್ಜಿ]] – ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ವೇಗದ ರೇಖಾಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ * [[ಯೇಸುದಾಸನ್]] – ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ; [[ಕೇರಳ ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ===ಕ್ರೀಡೆಗಳು=== {{See also|ಕೇರಳದ ಒಲಿಂಪಿಯನ್ನರ ಪಟ್ಟಿ}} * (C) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡದ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿದ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ====ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್==== * [[ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್]] * [[ಅನಿಲ್ಡಾ ಥಾಮಸ್]] * [[ಅಂಜು ಬಾಬಿ ಜಾರ್ಜ್]] * [[ಬಾಬಿ ಅಲೋಶಿಯಸ್]] * [[ಸಿ. ಕೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನ್]] * [[ಚಿತ್ರಾ ಕೆ. ಸೋಮನ್]] * [[ಇವಾನ್ ಜಾಕೋಬ್]] * [[ಜಿನ್ಸಿ ಫಿಲಿಪ್]] * [[ಜಿಸ್ನಾ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ]] * [[ಜೋಸೆಫ್ ಅಬ್ರಹಾಂ]] * [[ಕೆ.ಎಂ. ಬೀನಾಮೋಲ್]] * [[ಕೆ. ಎಂ. ಬಿನು]] * [[ಕೆ. ಟಿ. ಇರ್ಫಾನ್]] * [[ಎಂ. ಡಿ. ವಲ್ಸಮ್ಮ]] * [[ಮಯೂಖಾ ಜಾನಿ]] * [[ಮರ್ಸಿ ಕುಟ್ಟನ್]] * [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಆನಸ್]] * [[ಮೊಲ್ಲಿ ಚಾಕೋ]] * [[ಒ. ಪಿ. ಜೈಶಾ]] * [[ಪಿ. ಟಿ. ಉಷಾ]] * [[ಪಿ. ಯು. ಚಿತ್ರ]] * [[ಪ್ರೀಜಾ ಶ್ರೀಧರನ್]] * [[ರೆಂಜಿತ್ ಮಹೇಶ್ವರಿ]] * [[ರೋಸ ಕುಟ್ಟಿ]] * [[ಶೈನಿ ಅಬ್ರಹಾಂ]] * [[ಸಿನಿ ಜೋಸ್]] * [[ಸಿನಿಮೋಲ್ ಪೌಲೋಸ್]] * [[ಸುರೇಶ್ ಬಾಬು (ಲಾಂಗ್ ಜಂಪರ್)|ಸುರೇಶ್ ಬಾಬು]] * [[ಟಿ. ಸಿ. ಯೋಹಾನನ್]] * [[ತಿಂತು ಲುಕ್ಕ]] ====ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್==== * [[ಜಾರ್ಜ್ ಥಾಮಸ್ (ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್)|ಜಾರ್ಜ್ ಥಾಮಸ್]] * [[ಜಸೀಲ್ ಪಿ. ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್]] * [[ಪಿ. ಸಿ. ತುಳಸಿ]] * [[ಪ್ರಣ್ಣೋಯ್ ಎಚ್. ಎಸ್.]] * [[ಸನಾವೆ ಥಾಮಸ್]] * [[ಯು. ವಿಮಲ್ ಕುಮಾರ್]] * [[ವಿ. ಡಿಜು]] ====ಬಾಸ್ಕೆಟ್ಬಾಲ್==== * [[ಗೀತು ಅನ್ನಾ ಜೋಸ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] * [[ಪಿ. ಎಸ್. ಜೀನಾ]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] ====ಕ್ಯಾನೋಯಿಂಗ್==== * [[ಶಿಜಿ ಕುಮಾರ್ ಸದಾನಂದನ್]] ====ಚೆಸ್==== * [[ಅರ್ಜುನ್ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]] * [[ಗೀತಾ ನಾರಾಯಣನ್ ಗೋಪಾಲ್]] * [[ಎನ್ ಆರ್ ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್]] * [[ನಿಹಾಲ್ ಸರಿನ್]] * [[ಸೌಮ್ಯಾ ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ (ಚೆಸ್ ಆಟಗಾರ್ತಿ)|ಸೌಮ್ಯಾ ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್]] ====ಕ್ರಿಕೆಟ್==== ======ಭಾರತ====== * [[ಅಬೇ ಕುರುವಿಲ್ಲ]] * [[ಅಭಿಷೇಕ್ ನಾಯರ್]] * [[ಅಜಯ್ ವರ್ಮ (ಕೇರಳ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ)|ಅಜಯ್ ವರ್ಮ]] * [[ಬಾಸಿಲ್ ತಂಪಿ]] * [[ಭಾಸ್ಕರ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] * [[ದೇವ್ದತ್ತ್ ಪಡಿಕ್ಕಲ್]] * [[ಜಲಜ್ ಸಕ್ಸೇನಾ]] * [[ಕೆ. ಎನ್. ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭನ್]] * [[ಕರುಣ್ ನಾಯರ್]] * [[ಕೆಳಪ್ಪನ್ ತಂಪುರಾನ್ (ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ, ಜನನ 1937)]] * [[ಕೆಳಪ್ಪನ್ ತಂಪುರಾನ್ (ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ, ಜನನ 1925)]] * [[ಪಿ. ರಂಗನಾಥನ್]] * [[ಪದ್ಮನಾಭನ್ ಪ್ರಸಾಂತ್]] * [[ಪ್ರಸಾಂತ್ ಪರಮೇಶ್ವರನ್]] * [[ರೈಫಿ ಗೊಮೆಜ್]] * [[ರೋಹನ್ ಪ್ರೇಮ್]] * [[ಎಸ್ ಶ್ರೀಶಾಂತ್]] * [[ಸಚಿನ್ ಬೇಬಿ]] * [[ಸಂದೀಪ್ ವಾರಿಯರ್]] * [[ಸಂಜು ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್]] * [[ಶ್ರೇಯಸ್ ಅಯ್ಯರ್]] * [[ಸೋನಿ ಚೆರುವತ್ತೂರು]] * [[ಸುಜಿತ್ ಸೋಮಸುಂದರ್]] * [[ಸುನಿಲ್ ವಲ್ಸನ್]] * [[ತಿನು ಯೋಹಾನನ್]] * [[ವಿಎ ಜಗದೀಶ್]] ======ಇತರ ದೇಶಗಳು====== * [[ಕೃಷ್ಣ ಚಂದ್ರನ್]] [[ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|(ಯುಎಇ)]] ====ಫುಟ್ಬಾಲ್==== * [[ಆನಸ್ ಎಡತೋಡಿಕ]] * [[ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್ (ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ)|ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್]] * [[ಅಶಿಕ್ ಕುರುಣಿಯನ್]] * [[ಸಿ.ಕೆ. ವಿನೀತ್]] * [[ಐ. ಎಂ. ವಿಜಯನ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] * [[ಜಿಜು ಜಾಕೋಬ್]] * [[ಜೋ ಪಾಲ್ ಅಂಚೇರಿ]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] * [[ಕೆ. ವಿ. ಧನೇಶ್]] *[[ಮಶೂರ್ ಶರೀಫ್]] * [[ಮೇಮೋಲ್ ರಾಕಿ]] * [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ (ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ)]] * [[ಮುಂಡಿಯಾತ್ ದೇವದಾಸ್]] * [[ಒ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] * [[ಪಿ. ಬಿ. ಎ. ಸಲೇಹ್]] * [[ಪಪ್ಪಚನ್ ಪ್ರದೀಪ್]] * [[ಪ್ರಸಾಂತ್ ಕರುತದಾತ್ಕುನಿ]] * [[ರಾಹುಲ್ ಕೆ.ಪಿ]] * [[ರಿನೋ ಆಂಟೋ]] * [[ಎಸ್. ಎಸ್. ನಾರಾಯಣ್]] * [[ಸಹಲ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಸಮದ್]] * [[ಸುಹೈರ್ ವಿ ಪಿ]] * [[ಟಿ. ಅಬ್ದುಲ್ ರಹಮಾನ್]] * [[ತಹ್ಸಿನ್ ಜಂಶೀದ್]] (ಖತಾರಿ) * [[ಥೆನ್ಮಡ್ಡೋಮ್ ವರ್ಘೀಸ್|ಥಾಮಸ್ ವರ್ಘೀಸ್ (ತಿರುವಲ್ಲ ಪಪ್ಪನ್)]] * [[ಯು. ಶರಾಫ್ ಅಲಿ]] * [[ವಿಕ್ಟರ್ ಮಂಜಿಲ]] * [[ವಿ. ಪಿ. ಸತ್ಯನ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] ====ಹಾಕಿ==== * [[ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಗುಡ್ಸಿರ್-ಕುಲ್ಲೆನ್]] * [[ದಿನೇಶ್ ನಾಯಕ್]] * [[ಹೆಲೆನ್ ಮೇರಿ]] * [[ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್]] * [[ಪಿ. ಆರ್. ಶ್ರೀಜೇಶ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] ====ಕಬಡಿ==== * [[ಶಬೀರ್ ಬಾಪು ಶರ್ಫುದ್ದೀನ್]] ====ವಾಲಿಬಾಲ್==== * [[ಅಶ್ವನಿ ಕಿರಣ್]][[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] * [[ಸಿರಿಲ್ ಸಿ. ವಲ್ಲೂರು]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] * [[ಜಿಮ್ಮಿ ಜಾರ್ಜ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] * [[ಕೆ. ಜೆ. ಕಪಿಲ್ ದೇವ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] * [[ಕೆ. ಉದಯಕುಮಾರ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] * [[ಮಿನಿಮೋಲ್ ಅಬ್ರಹಾಂ]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] * [[ಸೂರ್ಯ ತೊಟ್ಟಂಗಲ್]] * [[ಟಾಮ್ ಜೋಸೆಫ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]] ====ಶೂಟಿಂಗ್==== * [[ಎಲಿಜಬೆತ್ ಕೋಶಿ]] ====ಈಜು==== * [[ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಝೇವಿಯರ್]] * [[ಸಜನ್ ಪ್ರಕಾಶ್]] ====ಟೇಬಲ್ ಟೆನ್ನಿಸ್==== * [[ಎ. ರಾಧಿಕಾ ಸುರೇಶ್]] ===ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು=== * [[ಕೆ. ವಿ. ರಾಬಿಯಾ]] – ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಚಾರಕಿ, ಸಮಾಜ ಸೇವಕಿ * [[ಟಿಫಾನಿ ಬ್ರಾರ್]] – ಅಂಧ ಸಮಾಜ ಸೇವಕಿ * [[ಪ್ರಮಾದಾ ಮೆನನ್]] – ಕ್ವೀರ್ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ, ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್-ಅಪ್ ಹಾಸ್ಯಗಾರ್ತಿ, ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ಸಲಹೆಗಾರ್ತಿ, ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೇಟಿಂಗ್ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಫಾರ್ ಎಂಪವರ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಆಕ್ಷನ್ ನ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿ * [[ಸ್ಯಾಲಿ ವರ್ಮ]] – ಪ್ರಾಣಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ, ಮಾನವೀಯ ಶಿಕ್ಷಕಿ, ಸೇವ್ ಎ ಲೈಫ್ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿ ಮತ್ತು [[ಹ್ಯೂಮನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್]]/ಇಂಡಿಯಾದ ಫಾರ್ಮ್ ಅನಿಮಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ನ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಚಾರಕಿ * [[ಕಣ್ಣನ್ ಗೋಪಿನಾಥನ್]] – ಮಾಜಿ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವಾ ಅಧಿಕಾರಿ, ಈಗ [[ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು|ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಲ್ಲಿ]] ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ === ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲಾವಿದರು === * [[ಮಣಿ ಮಾಧವ ಚಾಕ್ಯಾರ್]] (1989–1991) – [[ಕೂಡಿಯಾಟ್ಟಂ]] ಮತ್ತು [[ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತ್]] ಕಲಾವಿದ, [[ನಾಟ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ]] ವಿದ್ವಾಂಸ * [[ಗೋಪಿನಾಥ್ ಮುತ್ತುಕಾಡ್]] – ಮಾಂತ್ರಿಕ * [[ತಿರೂರ್ ನಂಬಿಸ್ಸನ್]] – ಕಥಕ್ಕಳಿ ಗಾಯಕ * [[ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಹೈದರಲಿ]] – ಕಥಕ್ಕಳಿ ಗಾಯಕ * [[ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಗೋಪಿ]] – ಕಥಕ್ಕಳಿ ಕಲಾವಿದ * [[ಕೊಟ್ಟಕ್ಕಲ್ ಶಿವರಾಮನ್]] – ಕಥಕ್ಕಳಿ ಕಲಾವಿದ * [[ಗುರು ಗೋಪಿನಾಥ್]] (1908–1987) – ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಾರ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ * [[ಗುರು ಚಂದ್ರಶೇಖರನ್]] (1916–1998) – ನೃತ್ಯಗಾರ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಮೃಣಾಲಿನಿ ಸಾರಾಭಾಯ್]] – ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ * [[ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಕ್ಷೇಮವತಿ]] – ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ * [[ಅಥಿರಾ]] – ವಯೋಲಿನ್ ಪ್ರತಿಭೆ, ಗಿನ್ನಿಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ * [[ಕಿಮ್ ಥಾಯಿಲ್]] – ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ * [[ಹರಿಪಾಡ್ ಮುರುಕದಾಸ್]] (ಜ. 1971) – ನಾದಸ್ವರ ವಾದಕ, ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಕ<ref name=hindu13>{{cite news | title = Sound of the nagaswaram|work= The Hindu | url = http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/sound-of-the-nagaswaram/article5451620.ece |date=12 December 2013| access-date = 2014-02-01 | first = V. | last = Kaladharan | location=Chennai, India}}</ref> * [[ಪಾಲ್ ವರ್ಘೀಸ್]] – ಹಾಸ್ಯನಟ * [[ಸ್ಟೀಫನ್ ದೇವಸ್ಸಿ]] – ಪಿಯಾನೋ ವಾದಕ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಕ * [[ಬಾಲಭಾಸ್ಕರ್]] – ವಯೋಲಿನ್ ವಾದಕ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಕ * [[ಚೆಂಗಾನೂರ್ ರಾಮನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಕಥಕ್ಕಳಿ ಕಲಾವಿದ == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಕೇರಳದ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು]] * [[ಗಾರ್ಷೋಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಗಾರ್ಷೋಮ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] * [[ಕೇರಳ ಗಲ್ಫ್ ವಲಸೆ]] * [[ಮಲಬಾರ್ಗಳು]] * [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]] * [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ]] * [[ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ]] * [[ಮಲಯಾಳಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ನರು|ಮಲಯಾಳಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್]] * [[ಮಲಯಾಳಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು]] * [[ಮಲೇಶಿಯನ್ ಮಲಯಾಳಿ]] * [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು]] * [[ವಲಸಿಗರಲ್ಲದ ಕೇರಳೀಯರ ವ್ಯವಹಾರಗಳು]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|group=note}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ == * {{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}} * {{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}} * {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus - 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|edition=Malayalam}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sister project links <!----(Use the value "no" to exclude a project:)----> |b=no|commons=category:Malayali people |d=no|m=no|mw=no|n=no|s=no |species=no|species_author=no|v=no|voy=no }} * [https://web.archive.org/web/20060118031516/http://www.kerala.gov.in/ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ತಾಣ] * [http://www.malayalamresourcecentre.org ಮಲಯಾಳಂ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326032321/http://www.malayalamresourcecentre.org/ |date=26 March 2023 }} * [https://www.samaoccitanie.org/ ಸರ್ವ ಮಲಯಾಳಿ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್ – ಆಕ್ಸಿಟಾನಿ (SAMA Occitanie)] {{Topics related to Kerala}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಸಮಾಜ]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಿ ಜನರು|*]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಿ ವಲಸಿಗ ಸಮುದಾಯ]] [[ವರ್ಗ:ದ್ರಾವಿಡ ಜನಾಂಗಗಳು]] [[Category:Ethnic groups in India]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು]] gb2qcv745qypdatfay2ryrqzffz6idr 0 180436 1383856 1383036 2026-08-22T13:43:39Z A826 72368 1383856 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿ | native_name = | native_name_lang = | other_name = ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿ | image = | image_size = | image_caption = | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_map_size = | pushpin_caption= ನದೀಮುಖದ ಸ್ಥಳ | subdivision_type1 = ದೇಶ | subdivision_name1 = [[ಭಾರತ]] | subdivision_type2 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name2 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type3 = ಜಿಲ್ಲೆಗಳು | subdivision_name3 = [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]], [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | length = {{convert|42|km|mi|abbr=on}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = | source1 = [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಕೆಳ ತಪ್ಪಲು | source1_location = [[ಕೊಡುಮೋನ್]] ಬಳಿ, [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]] | source1_coordinates= | source1_elevation = {{convert|60|m|ft|abbr=on}} | mouth = ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಸರೋವರ → [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]] → [[ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ]] | mouth_location = [[ಕರುಣಾಗಪಳ್ಳಿ]] ಬಳಿ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] | mouth_coordinates = {{coord|9.0500|N|76.5500|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|ft|abbr=on}} | basin_size = {{convert|220|km2|sqmi|abbr=on}} | tributaries_left = | tributaries_right = ಪಾವುಂಪಾ ತೊರೆ | waterbodies = ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಸರೋವರ | waterfalls = | bridges = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿ''' ('''ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ಒಂದು ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಅಡೂರು|ಅಡೂರಿನ]] ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, +60 MSL ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ [[ಕೊಡುಮೋನ್]] ಬಳಿಯ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಕೆಳ ತಪ್ಪಲಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.<ref name="DeccanChronicle">{{Cite web |date=2019-08-22 |title=ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿಯ ಮುಕ್ತ ಹರಿವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿ: ಬಿ ಅಬ್ದುಲ್ ನಾಸರ್ |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/220819/ensure-free-flow-of-pallikkal-river-b-abdul-nasar.html |access-date=2025-06-11 |website=www.deccanchronicle.com |language=en}}</ref> ಈ ನದಿಯು {{convert|42|km|mi}} ಉದ್ದವಿದ್ದು, {{convert|220|km2|sqmi}} ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿದು, [[ಕರುಣಾಗಪಳ್ಳಿ]] ಬಳಿಯ ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಸರೋವರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]] ದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ|ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು]] ಸೇರುತ್ತದೆ.<ref name="DeccanChronicle"/><ref name="TheHindu">{{Cite news |date=2022-10-26 |title=ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿಯ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಪ್ರಾರಂಭ |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/rejuvenation-of-pallikkal-river-begins/article66057356.ece |access-date=2025-06-11 |work=ದಿ ಹಿಂದೂ |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ==ಹರಿವು== ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿಯು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[ಕೊಡುಮೋನ್]] ಬಳಿಯ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಕೆಳ ತಪ್ಪಲಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಗೆ ಹಲವಾರು ಪಟ್ಟಣಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನದಿಯು [[ಅಡೂರು]], ವಡಕ್ಕತ್ತುಕಾವು, [[ಪೆರಿಂಗನಾಡ್|ಪೆರಿಂಗನಾಡ್]], [[ನೆಲ್ಲಿಮುಕಲ್]], [[ನೂರನಾಡ್]], ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್, [[ಸೂರನಾಡ್]], ಪಾವುಂಪಾ, ಪಾವುಂಪಾ-ಚುರುಳಿ, [[ತೊಡಿಯೂರು]], [[ವಡಕ್ಕುಂತಲ]], ಕುಟ್ಟಿವಟ್ಟಂ, [[ಮೈನಾಗಪಳ್ಳಿ]], [[ಕರುಣಾಗಪಳ್ಳಿ]], [[ಅಯನಿವೇಲಿಕುಲಂಗರ]] ಮತ್ತು ಕಂದತಿಲ್ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. [[ಕರುಣಾಗಪಳ್ಳಿ]] ಬಳಿಯ ಪೊನ್ಮಾನಾವನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ, ನದಿಯು ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಸರೋವರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ|ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರಕ್ಕೆ]] ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ|ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು]] ಸೇರುತ್ತದೆ.<ref name="DeccanChronicle"/> ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿ ಮತ್ತು ಪಾವುಂಪಾ ತೊರೆಯ ಹರಿವು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿ ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಸರೋವರವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಪಾವುಂಪಾ, ಪಾವುಂಪಾ-ಚುರುಳಿ, ಪಾವುಂಪಾ-ಮನಪ್ಪಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತೊಡಿಯೂರುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕರುಣಾಗಪಳ್ಳಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಪಾವುಂಪಾ-ಚುರುಳಿ, ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿಯ ನಡುವೆ ಇದೆ.<ref name="DeccanChronicle"/> ==ಪುನಶ್ಚೇತನ ಯೋಜನೆ== ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ನೀರಾವರಿ ಇಲಾಖೆಯು ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಮಣಲಿಕ್ಕಲ್ ಪೋಲ್ಡರ್‌ನಿಂದ ಎರೊಟ್ಟು ಕಾಲುವೆಯವರೆಗೆ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ದೊಡ್ಡ ಮಣ್ಣಿನ ದಿಬ್ಬಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದ್ದ ದಟ್ಟವಾದ ಪೊದೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಯೋಜನೆಯ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ತಾಳವಾ ಮತ್ತು ಸೂರನಾಡು ಉತ್ತರ ಭಾಗದಿಂದ 200 ಮೀಟರ್ ನದಿಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="TheHindu"/> ==ಅಪಘಾತ== ಜುಲೈ 2023 ರಲ್ಲಿ, ನವವಿವಾಹಿತ ದಂಪತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂವರು ಜನರು ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿಗೆ ಬಂಡೆಯಿಂದ ಬಿದ್ದು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಅವರು ನದಿಯ ಬಳಿ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಈ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=2023-07-31 |title=ಕೇರಳದ ನವವಿವಾಹಿತರು ಬಂಡೆಯಿಂದ ಬಿದ್ದು ಸಾವು, ರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿ ಮುಳುಗಿ ಸಾವು |url=https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-newly-wed-couple-kin-die-after-falling-off-cliff-while-clicking-photos-2414161-2023-07-31 |access-date=2025-06-11 |website=ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ |language=en}}</ref> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಕೇರಳದ ನದಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]] * [[ಕಲ್ಲಡ ನದಿ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{coord missing|ಕೇರಳ}} [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ನದಿಗಳು]] 6p3g44f4265epce7krqz2acwycuxnur 1383857 1383856 2026-08-22T13:44:09Z A826 72368 added [[Category:ಕೇರಳ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1383857 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿ | native_name = | native_name_lang = | other_name = ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿ | image = | image_size = | image_caption = | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_map_size = | pushpin_caption= ನದೀಮುಖದ ಸ್ಥಳ | subdivision_type1 = ದೇಶ | subdivision_name1 = [[ಭಾರತ]] | subdivision_type2 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name2 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type3 = ಜಿಲ್ಲೆಗಳು | subdivision_name3 = [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]], [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | length = {{convert|42|km|mi|abbr=on}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = | source1 = [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಕೆಳ ತಪ್ಪಲು | source1_location = [[ಕೊಡುಮೋನ್]] ಬಳಿ, [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]] | source1_coordinates= | source1_elevation = {{convert|60|m|ft|abbr=on}} | mouth = ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಸರೋವರ → [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]] → [[ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ]] | mouth_location = [[ಕರುಣಾಗಪಳ್ಳಿ]] ಬಳಿ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] | mouth_coordinates = {{coord|9.0500|N|76.5500|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|ft|abbr=on}} | basin_size = {{convert|220|km2|sqmi|abbr=on}} | tributaries_left = | tributaries_right = ಪಾವುಂಪಾ ತೊರೆ | waterbodies = ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಸರೋವರ | waterfalls = | bridges = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿ''' ('''ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ಒಂದು ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಅಡೂರು|ಅಡೂರಿನ]] ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, +60 MSL ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ [[ಕೊಡುಮೋನ್]] ಬಳಿಯ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಕೆಳ ತಪ್ಪಲಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.<ref name="DeccanChronicle">{{Cite web |date=2019-08-22 |title=ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿಯ ಮುಕ್ತ ಹರಿವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿ: ಬಿ ಅಬ್ದುಲ್ ನಾಸರ್ |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/220819/ensure-free-flow-of-pallikkal-river-b-abdul-nasar.html |access-date=2025-06-11 |website=www.deccanchronicle.com |language=en}}</ref> ಈ ನದಿಯು {{convert|42|km|mi}} ಉದ್ದವಿದ್ದು, {{convert|220|km2|sqmi}} ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿದು, [[ಕರುಣಾಗಪಳ್ಳಿ]] ಬಳಿಯ ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಸರೋವರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]] ದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ|ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು]] ಸೇರುತ್ತದೆ.<ref name="DeccanChronicle"/><ref name="TheHindu">{{Cite news |date=2022-10-26 |title=ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿಯ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಪ್ರಾರಂಭ |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/rejuvenation-of-pallikkal-river-begins/article66057356.ece |access-date=2025-06-11 |work=ದಿ ಹಿಂದೂ |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ==ಹರಿವು== ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿಯು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[ಕೊಡುಮೋನ್]] ಬಳಿಯ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಕೆಳ ತಪ್ಪಲಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಗೆ ಹಲವಾರು ಪಟ್ಟಣಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನದಿಯು [[ಅಡೂರು]], ವಡಕ್ಕತ್ತುಕಾವು, [[ಪೆರಿಂಗನಾಡ್|ಪೆರಿಂಗನಾಡ್]], [[ನೆಲ್ಲಿಮುಕಲ್]], [[ನೂರನಾಡ್]], ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್, [[ಸೂರನಾಡ್]], ಪಾವುಂಪಾ, ಪಾವುಂಪಾ-ಚುರುಳಿ, [[ತೊಡಿಯೂರು]], [[ವಡಕ್ಕುಂತಲ]], ಕುಟ್ಟಿವಟ್ಟಂ, [[ಮೈನಾಗಪಳ್ಳಿ]], [[ಕರುಣಾಗಪಳ್ಳಿ]], [[ಅಯನಿವೇಲಿಕುಲಂಗರ]] ಮತ್ತು ಕಂದತಿಲ್ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. [[ಕರುಣಾಗಪಳ್ಳಿ]] ಬಳಿಯ ಪೊನ್ಮಾನಾವನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ, ನದಿಯು ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಸರೋವರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ|ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರಕ್ಕೆ]] ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ|ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು]] ಸೇರುತ್ತದೆ.<ref name="DeccanChronicle"/> ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿ ಮತ್ತು ಪಾವುಂಪಾ ತೊರೆಯ ಹರಿವು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿ ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಸರೋವರವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಪಾವುಂಪಾ, ಪಾವುಂಪಾ-ಚುರುಳಿ, ಪಾವುಂಪಾ-ಮನಪ್ಪಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತೊಡಿಯೂರುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕರುಣಾಗಪಳ್ಳಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಪಾವುಂಪಾ-ಚುರುಳಿ, ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿಯ ನಡುವೆ ಇದೆ.<ref name="DeccanChronicle"/> ==ಪುನಶ್ಚೇತನ ಯೋಜನೆ== ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ನೀರಾವರಿ ಇಲಾಖೆಯು ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಮಣಲಿಕ್ಕಲ್ ಪೋಲ್ಡರ್‌ನಿಂದ ಎರೊಟ್ಟು ಕಾಲುವೆಯವರೆಗೆ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ದೊಡ್ಡ ಮಣ್ಣಿನ ದಿಬ್ಬಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದ್ದ ದಟ್ಟವಾದ ಪೊದೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಯೋಜನೆಯ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ತಾಳವಾ ಮತ್ತು ಸೂರನಾಡು ಉತ್ತರ ಭಾಗದಿಂದ 200 ಮೀಟರ್ ನದಿಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="TheHindu"/> ==ಅಪಘಾತ== ಜುಲೈ 2023 ರಲ್ಲಿ, ನವವಿವಾಹಿತ ದಂಪತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂವರು ಜನರು ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿಗೆ ಬಂಡೆಯಿಂದ ಬಿದ್ದು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಅವರು ನದಿಯ ಬಳಿ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಈ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=2023-07-31 |title=ಕೇರಳದ ನವವಿವಾಹಿತರು ಬಂಡೆಯಿಂದ ಬಿದ್ದು ಸಾವು, ರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿ ಮುಳುಗಿ ಸಾವು |url=https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-newly-wed-couple-kin-die-after-falling-off-cliff-while-clicking-photos-2414161-2023-07-31 |access-date=2025-06-11 |website=ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ |language=en}}</ref> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಕೇರಳದ ನದಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]] * [[ಕಲ್ಲಡ ನದಿ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{coord missing|ಕೇರಳ}} [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ನದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] c7nc9xbl9pm9eayhtys6gci1ldfnepx 0 180530 1384051 1383755 2026-08-23T08:58:41Z A826 72368 (via JWB) 1384051 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''ಒಲೆಸ್ಕೊ ಕ್ಯಾಸಲ್''' ( {{Langx|uk|Олеський замок|Oles'kyi zamok}} ; {{Langx|pl|Zamek w Olesku}} ) ಇಂದಿನ [[ಉಕ್ರೇನ್‌|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ]] ಜೊಲೊಚಿವ್ ರಾಯಾನ್‌ನ ಗಡಿಯೊಳಗೆ ಇದೆ. ಕೋಟೆಯ ಮೊದಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು 1390 ರ ದಿನಾಂಕದ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿವೆ, ಪೋಪ್ ಬೋನಿಫೇಸ್ IX ಅವರು ಒಲೆಸ್ಕೊ ಮತ್ತು ಟಸ್ತಾನ್ ಅನ್ನು ಹ್ಯಾಲಿಚ್‌ನ [[ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್|ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]] ಬಿಷಪ್‌ಗೆ ನೀಡಿದರು. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾದ [[ಲ್ವೀವ್|ಎಲ್ವಿವ್‌ನಿಂದ]] ಸುಮಾರು ಎಪ್ಪತ್ತೈದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Музей-заповідник «Олеський замок» {{!}} Львівська національна галерея мистецтв імені Бориса Возницького |url=https://lvivgallery.org.ua/museums/muzey-zapovidnyk-oleskyy-zamok |access-date=2023-08-03 |website=lvivgallery.org.ua}}</ref> == ಸ್ಥಳ == [[ಚಿತ್ರ:OleskoZamokentrance.jpg|left|thumb|305x305px| ಒಲೆಸ್ಕೊ ಕೋಟೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ.]] ಅಂಡಾಕಾರದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಒಲೆಸ್ಕೊ ಕೋಟೆಯು ಸುಮಾರು ಐವತ್ತು ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಸಣ್ಣ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದು ಕಂದಕ ಮತ್ತು ಗೋಡೆ ಇದ್ದು, ಇದು ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕೋಟೆಯು ದಟ್ಟವಾದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆ ಇದ್ದ ಭೂಮಿಯು ಹಲವು ಬಾರಿ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಇದು ಮೂಲತಃ ವೋಲ್ಹಿನಿಯಾ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು [[ಲ್ವೀವ್|ಎಲ್ವಿವ್]] ಭೂಮಿಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಕೋಟೆಯು ವಿಭಿನ್ನ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಪೋಲೆಂಡ್]], [[ಲಿಥುವೇನಿಯ|ಲಿಥುವೇನಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಹಂಗರಿ|ಹಂಗೇರಿಯ]] ಒಡೆತನದಲ್ಲಿತ್ತು. 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಲಾದ ಮೂರು ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಚಲಿಸಬಲ್ಲ ಗಡಿಗಳು ಅದರ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋದಾಗ ಅದು ರಾಜಕೀಯ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ಮಾಲೀಕತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಕೋಟೆಯ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿನ ಆಳವಾದ ಬಾವಿಯನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದ ನಿವಾಸಿಗಳು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. == ನಿವಾಸಿಗಳು == 15 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಶ್ರೀಮಂತರಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ವಿಹಾರ ತಾಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ೧೬೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತ ಸ್ಥಳೀಯ ಭೂಮಾಲೀಕ ಮತ್ತು ರುಥೇನಿಯನ್ ವಾಯುವೋಡೆಶಿಪ್‌ನ ವಾಯುವೋಡೆ ಜಾನ್ ಡ್ಯಾನಿಲೋವಿಚ್ ಎಚ್. ಸಾಸ್ ಖರೀದಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಕೊನಿಯೆಕ್ಪೋಲ್ಸ್ಕಿಯ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮಾರಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಮಾಲೀಕರು, ಅವರ ಮುಖ್ಯ ನಿವಾಸವು ಝೋವ್ಕ್ವಾದಲ್ಲಿತ್ತು, ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡರು, ಮತ್ತು 1682 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಜಾನ್ III ಸೋಬಿಸ್ಕಿ ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿದರು, ಅವರು ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಕೊನೀಕ್ಪೋಲ್ಸ್ಕಿಯಿಂದ 400,000 ಝ್ಲೋಟಿಗಳಿಗೆ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು. 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಒಲೆಸ್ಕೊವನ್ನು ರ್ಜೆವುಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬವು ಖರೀದಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ರ್ಜೆವುಸ್ಸಿ ಒಡೆತನದ ಮತ್ತೊಂದು ಕೋಟೆಯಾದ ಪಿಧಿರ್ಟ್ಸಿ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=2017-11-23 |title=Ukrainian Carpathians - a trip back to the Middle Ages — My Ukraine |url=http://myukraine.info/en/tourism/carpathians/ukrainian/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20171123230805/http://myukraine.info/en/tourism/carpathians/ukrainian/ |archive-date=2017-11-23 |access-date=2023-08-03}}</ref> ಈ ಕೋಟೆಯು ಬಹುಶಃ ವಿಯೆನ್ನಾ ಕದನದ ನಾಯಕ [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲಿಷ್]] ರಾಜ ಜಾನ್ III ಸೋಬಿಸ್ಕಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ಅನೇಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪೋಲಿಷ್ ರಾಜ, ಕಿಂಗ್ Michał Korybut Wiśniowiecki ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |last= |date=2017-12-12 |title=Moje Kresy. Olesko, królewskie gniazdo |url=https://plus.nto.pl/moje-kresy-olesko-krolewskie-gniazdo/ar/12752033 |access-date=2023-08-03 |website=plus.nto.pl |language=pl}}</ref> ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಾದ ಬೊಹ್ದಾನ್ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. '''ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ''' ಓಲೆಸ್ಕೊ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಗ್ಯಾಲಿಶಿಯನ್-ವೋಲ್ಹಿನಿಯನ್ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಯೂರಿ ಎಲ್ವಿವಿಚ್ ಅವರ ಮಗ, ಬಹುಶಃ ಆಂಡ್ರಿ ಅಥವಾ ಲೆವ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿರಬಹುದು. ಪೋಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿ ನಡುವಿನ ಅಸ್ಥಿರ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಯು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. 14 ನೇ ಮತ್ತು 15 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಾದ್ಯಂತ, ಇದು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿನ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಕೈ ಬದಲಾಯಿತು. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಕೋಟೆಯನ್ನು 1340 ರಲ್ಲಿ ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ರಾಜಕುಮಾರ ಲಿಯುಬಾರ್ಟ್ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು 1366 ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜ ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ III ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 1375 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಇದು ಹ್ಯಾಲಿಚ್‌ನ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು, ಇದು ಜಾತ್ಯತೀತ ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿತು. 15 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು 15 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಲೆಸ್ಕೊ ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ದಂಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ೧೪೩೧-೧೪೩೨ರ ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪೋಲಿಷ್ ರಾಜ ಜೋಗೈಲಾ ವಿರುದ್ಧದ ಸವಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯು ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ರಾಜಕುಮಾರ ಸ್ವಿಡ್ರಿಹೈಲೊನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. ಮುತ್ತಿಗೆಯ ನಂತರ, ಪೋಲಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸೆನ್ನೋ ಮತ್ತು ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರಾದ ಒಲೆಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಜಾನ್‌ಗೆ ಅದನ್ನು ನೀಡಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು, ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಧರ್ಮದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಕೋಟೆಯ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ನವೋದಯ ರೂಪಾಂತರಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನದ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಕೋಟೆಯು ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ ವಸತಿ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ ಸೇರಿದಂತೆ ನವೋದಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಉದ್ಯಮಿ ಇವಾನ್ ಡ್ಯಾನಿಲೋವಿಚ್ ಅವರ ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಈ ರೂಪಾಂತರವು ಕೋಟೆಯಿಂದ ಉದಾತ್ತ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ೧೬೨೯ ರಲ್ಲಿ ಥಿಯೋಫಿಲಿಯಾ ಡ್ಯಾನಿಲೋವಿಚ್ ಅದರ ಗೋಡೆಗಳೊಳಗೆ ಜಾನ್ III ಸೋಬಿಸ್ಕಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಾಗ ಕೋಟೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಭವಿಸಿತು. ಜಾನ್ III ಸೋಬಿಸ್ಕಿ ನಂತರ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ನಾಯಕರಾದರು. ದಂಗೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನದ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಮಹತ್ವ 1648 ರ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಒಲೆಸ್ಕೊ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು, ಕೊನೀಕ್ಪೋಲ್ಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಕೊಸಾಕ್-ರೈತ ದಂಗೆಕೋರರ ಕೈಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಬಿತ್ತು. 1682 ರಲ್ಲಿ, ರಾಜ ಜಾನ್ III ಸೋಬಿಸ್ಕಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು 1684 ಮತ್ತು 1687 ರ ನಡುವೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಉದ್ಯಾನವನದ ವರ್ಧನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:Inside_Olesko_Castle.jpg|thumb|225x225px| ಒಲೆಸ್ಕೊ ಕೋಟೆಯ ಒಳಾಂಗಣ ಅಂಗಳ.]] == ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಳು == 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ವಿವಿಧ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲು ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಸಾಯಿಕ್‌ಗಳನ್ನು ತರಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ನವೋದಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. 1838 ರಲ್ಲಿ, ಒಂದು [[ಭೂಕಂಪ|ಭೂಕಂಪವು]] ಕೋಟೆಯನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸಿ, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಭಾಗಶಃ ನಾಶಮಾಡಿತು. 1882 ರಲ್ಲಿ, ಪೋಲಿಷ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಒಲೆಸ್ಕೊ ಕೋಟೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿಯು ಖರೀದಿಸಿತು, ಇದು 1892 ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. [[ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]] ಮತ್ತು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧಗಳೆರಡೂ]] ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿ, ಹಿಂದಿನ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದವು. 1956 ರಲ್ಲಿ, ಕೋಟೆಗೆ ಸಿಡಿಲು ಬಡಿದಿದೆ. ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, 1961 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ 1985 ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಇಂದು ಇದು ಒಂದು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, 16 ರಿಂದ 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾಚೀನ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಶಿಲ್ಪ|ಶಿಲ್ಪಗಳು]], [[ಚಿತ್ರಕಲೆ|ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು]], ಸ್ಟಿಲ್ ಲೈವ್‌ಗಳು, ಅನ್ವಯಿಕ ಕಲೆಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಅವಧಿಯ ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಗಡಿಯ ಹೊರಗಿನ ಪೋಲಿಷ್ ಕಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಖಜಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು "ಗೋಲ್ಡನ್ ಹಾರ್ಸ್‌ಶೂ" ನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಇದು ಪರಸ್ಪರ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಮೂರು ಕೋಟೆಗಳ ಉಂಗುರವಾಗಿದೆ: ಒಲೆಸ್ಕೊ, ಪಿಧಿರ್ಟ್ಸಿ ಮತ್ತು ಜೊಲೊಚಿವ್ ಕೋಟೆಗಳು.<gallery perrow="5" caption="ಕೋಟೆಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು"> ಚಿತ್ರ:Boguszowicz_Taniec_Salome.jpg|alt=Dance of Salome, Szymon Boguszowicz| ''ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಆಫ್ ಸಲೋಮ್'', [[Szymon Boguszowicz|ಸ್ಸೈಮನ್ ಬೊಗುಸ್ಜೋವಿಚ್]] ಚಿತ್ರ:Siemiginowski_Bachus_i_Ariadna.jpg|alt=Bacchus and Ariadne, Jerzy Siemiginowski-Eleuter| ''ಬ್ಯಾಕಸ್ ಮತ್ತು ಅರಿಯಡ್ನೆ'', ಜೆರ್ಜಿ ಸಿಮಿಗಿನೋವ್ಸ್ಕಿ-ಎಲುಟರ್ ಚಿತ್ರ:Czechowicz_Dzieciątko_Jezus_wśród_aniołów.jpg|alt=The Christ Child sleeping among angels, Szymon Czechowicz| ''ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ ಕ್ರಿಸ್ತ ಮಗು'', ಸ್ಜಿಮನ್ ಜೆಕೊವಿಚ್ ಚಿತ್ರ:Michał_Józef_Rzewuski.jpg|alt=Portrait of Michał Józef Rzewuski, Marcello Bacciarelli| ''Michał Józef Rzewuski, ಮಾರ್ಸೆಲ್ಲೊ ಬ್ಯಾಸಿಯಾರೆಲ್ಲಿ ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರ'' ಚಿತ್ರ:Chojnicki_Portret_damy.jpg|alt=Portrait of a lady, Józef Chojnicki| [[Józef Chojnicki|ಜೋಝೆಫ್ ಚೋಜ್ನಿಕಿ]] ''ಎಂಬ ಮಹಿಳೆಯ ಭಾವಚಿತ್ರ'' </gallery> == ಅಂಚೆಚೀಟಿ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ == ಜೂನ್ 9, 2017 ರಂದು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಚೆ ಆಪರೇಟರ್ ಉಕ್ರ್ಪೋಷ್ಟಾ UAH 5.80 ಮುಖಬೆಲೆಯ "XIII-XVIII ಶತಮಾನಗಳ ಒಲೆಸ್ಕಿ ಕ್ಯಾಸಲ್" ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಚಲಾವಣೆಗೆ ತಂದರು. CEPT ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಈ ಅಂಚೆಚೀಟಿ, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಅಂಚೆ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಸಂಘವಾದ PostEurop ನಡೆಸಿದ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಂಚೆಚೀಟಿ ರೇಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 17, 2021 ರಂದು, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಉಕ್ರೇನ್ 10-ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾ ಬೆಳ್ಳಿ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ನಾಣ್ಯ "ಒಲೆಸ್ಕಿ ಕ್ಯಾಸಲ್" ಅನ್ನು ಚಲಾವಣೆಗೆ ತಂದಿತು. ಇದು "ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸ್ಮಾರಕಗಳು" ಸರಣಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] jht4ap9q22pstzga3p228obb4veha8e 0 180534 1383860 1383687 2026-08-22T14:08:57Z A826 72368 added [[Category:ಉಕ್ರೇನ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1383860 wikitext text/x-wiki   '''ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಸೆನ್ಶನ್''' ( {{Langx|uk|Вознесенська церква}} ) ಯಾಸಿನಿಯಾ, ರಾಖಿವ್ ರೇಯಾನ್, ಜಕರ್ಪಟ್ಟಿಯಾ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್, ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮರದ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದ್ದು, ಚರ್ಚ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ಅವಧಿಯ ಮೂಲ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Syrokhman |first=Mykhailo |publisher=Hrani-T |year=2008 |isbn=978-966-465-161-2 |location=Kyiv |pages=88 |language=uk |script-title=uk:П'ятдесять п'ять дерев'яних храмів Закарпаття |trans-title=Fifty-five wooden churches of Zakarpattia}}</ref> '''ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಸೆನ್ಶನ್, ಯಾಸಿನಿಯಾ ದ ಜನರು ಯಾರು''' ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಸೆನ್ಶನ್, ಯಾಸಿನಿಯಾ ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತನಲ್ಲಿ ದೇವರ ಆರಾಧನೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಮುದಾಯ. ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನ ವಿಧಾನಗಳ ಜನರು, ಆದರೆ ಅವರನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವುದು ಯೇಸುವಿನ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಆತನ ಪುನರುತ್ಥಾನವನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಘೋಷಿಸುವ ಅವರ ಬಯಕೆ. ಯೇಸು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ದೇವರಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಲು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ ಅವರು ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಚರ್ಚ್ (ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಕಮ್ಯುನಿಯನ್‌ನ ಭಾಗ), ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಲ್ಲದ ಆರಾಧಕರು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ನಾವು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತೇವೆ. ನೀವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ನಿಮ್ಮನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಹೋಗಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲು ನಾವು ಇಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ: ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ನಂಬಿಕೆಯು ನಿಮ್ಮ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಆಳವಾದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ನವೀಕೃತ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳ ಬೇಕು ನೀವು ಕ್ರಿಸ್ತನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ದೇವರ ದ್ರಾಕ್ಷಿತೋಟದಲ್ಲಿ ನಾವು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಆರಾಧಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಅವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. '''ಅಸೆನ್ಶನ್ ನಲ್ಲಿ ಜೀವನ''' ವಯಸ್ಕ ರು ಅವರ ವಯಸ್ಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ರಚನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ನಿಯಮಿತ ಪುಸ್ತಕ ಚರ್ಚೆಗಳು. ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳು, ಹೊಸಬರ ತರಗತಿಗಳು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಬೈಬಲ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ವಾರ್ಷಿಕ ಲೆಂಟನ್ ಸೂಪ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಚರ್ ಸರಣಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಯುವಕರು ಅವರ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನ ಮಕ್ಕಳು ಯೇಸುವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಅವರ ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪೋಷಕರು ಹೋಗುವ ಚರ್ಚ್ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಅವರುಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವ ಮಕ್ಕಳು ಇಲ್ಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿರಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. == ಪರಂಪರೆಯ ಪದನಾಮ == ಸೋವಿಯತ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ SSR ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು (ಸಂಖ್ಯೆ 201). 2018 ರಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ಥಿರ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ರಾಜ್ಯ ನೋಂದಣಿಗೆ 070040 ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 May 2018 |script-title=uk:Про внесення об'єктів культурної спадщини національного значення до Державного реєстру нерухомих пам’яток України |trans-title=On the Inclusion of Cultural Heritage Objects of National Significance to the State Register of Immovable Monuments of Ukraine |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/396-2018-п#Text |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225175705/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/396-2018-п#Text |archive-date=25 December 2021 |access-date=14 February 2021 |website=[[Verkhovna Rada|Official Website of the Parliament of Ukraine]] |publisher= |language=uk}}</ref> ಜೂನ್ 2013 ರಲ್ಲಿ, ಅವರ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ಅಸೆನ್ಶನ್ ಚರ್ಚ್ (ಇದನ್ನು ಸ್ಟ್ರಕ್ ಚರ್ಚ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ಯುನೆಸ್ಕೋ]] [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ]] ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ 2,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಯಾಕ್ರಲ್ ಮರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಝಕಾರ್‌ಪಟ್ಟಿಯಾ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ 120 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಇವೆ). ಪೋಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್ ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದ ವುಡನ್ <nowiki><i id="mwIA">ತ್ಸೆರ್ಕ್ವಾಸ್‌ನ</i></nowiki> ಜಂಟಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದವು, ಇದನ್ನು ಜೂನ್ 2013 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಕೇಂದ್ರವು ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಎಂಟು ಮರದ ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ: ಲ್ವಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ 4 ಮತ್ತು ಜಕಾರ್ಪಟ್ಟಿಯಾ ಮತ್ತು ಇವಾನೋ-ಫ್ರಾಂಕಿವ್ಸ್ಕ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ 2. <ref>{{Cite web |date=21 June 2013 |script-title=uk:Дерев'яні церкви Карпат внесли до Списку всесвітньої спадщини ЮНЕСКО |trans-title=Wooden tserkvas of the Carpathians have been inscribed on the UNESCO World Heritage List |url=http://culture.unian.net/ukr/detail/194648 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130624104445/http://culture.unian.net/ukr/detail/194648 |archive-date=24 June 2013 |access-date=24 June 2013 |website=[[UNIAN]] |language=uk}}</ref> <ref>{{Cite web |date=21 June 2013 |script-title=uk:Карпатські церкви стали спадщиною ЮНЕСКО |trans-title=Carpathian tserkvas have become UNESCO heritage |url=http://www.istpravda.com.ua/short/2013/06/21/126746/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130626133105/http://www.istpravda.com.ua/short/2013/06/21/126746/ |archive-date=26 June 2013 |access-date=24 June 2013 |website=[[Istorychna Pravda]] |language=uk}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine |url=https://whc.unesco.org/en/list/1424/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128142833/https://whc.unesco.org/en/list/1424/ |archive-date=28 January 2026 |access-date=12 April 2026 |website=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> ಚಿತ್ರ:Old_cemetary_near_the_church.jpg|link=Файл:Old_cemetary_near_the_church.jpg|alt=Bell tower| ಗಂಟೆ ಗೋಪುರ ಚಿತ್ರ:Вознесенська_церква_(Ясіня._Закарпаття.).jpg|link=Файл:Вознесенська_церква_(Ясіня._Закарпаття.).jpg|alt=Church| ಚರ್ಚ್ ಚಿತ್ರ:Jasinya_marka.jpg|link=Файл:Jasinya_marka.jpg|alt=Czechoslovak postage stamp from 1939| 1939 ರ ಜೆಕೊಸ್ಲೊವಾಕ್ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ ಚಿತ್ರ:Jasina.jpg|link=Файл:Jasina.jpg|alt=Postal card from the Carpathian Ruthenia era| ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ ರುಥೇನಿಯಾ ಯುಗದ ಅಂಚೆ ಕಾರ್ಡ್ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:ಉಕ್ರೇನ್]] 3dw5bwnvrzj3f19ks3znx4tsh0pxgb9 0 180550 1383859 1383712 2026-08-22T14:08:17Z A826 72368 added [[Category:ಉಕ್ರೇನ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1383859 wikitext text/x-wiki ಡ್ರೊಹೋಬಿಚ್‌ನಲ್ಲಿರುವ '''ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್''' ಗಲಿಷಿಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮರದ ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ 15 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ - 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಗ್ಯಾಲಿಶಿಯನ್ ಮರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ, ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪವಿತ್ರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 15 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಇದನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಡ್ರೊಹೋಬಿಚ್‌ನ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಹ್ರೈಹೋರಿ ಟೆಸ್ಲಾ ಅವರಿಂದ ಅಂತಿಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ರೂಪಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Citation |title=Contributors |date=2003 |volume=66 |pages=xv–xvii |series=Vitamins & Hormones |publisher=Elsevier |doi=10.1016/s0083-6729(03)09002-2 |isbn=9780127098661}}</ref> ಈ ಚರ್ಚ್ ಡ್ರೊಹೋಬಿಚ್ ಪ್ರದೇಶದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಮರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿಭಾಗದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಚರ್ಚ್ ಮೂರು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಲಾಕ್ ಚೌಕಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ನೇವ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇತರ ಎರಡು ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು ಡಬಲ್ ಆಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ಥೆಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ೧೬೭೮ ಮತ್ತು ೧೭೧೧ ರ ನಡುವೆ, ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು: ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಹಸಿಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಅಷ್ಟಭುಜಾಕೃತಿಯ ರಚನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಬೆಲ್ಫ್ರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಪೋಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮರದ <nowiki><i id="mwHA">ತ್ಸೆರ್ಕ್ವಾಸ್</i></nowiki> ಎಂಬ [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿರುವ 16 ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ, ನೀವು ಉತ್ತಮ ನೂರು ಮರದ ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಡ್ರೊಹೋಬಿಚ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್ XV ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ - XVI ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಗ್ಯಾಲಿಶಿಯನ್ ಮರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪವಿತ್ರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹದಿನೈದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಡ್ರೊಹೋಬಿಚ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬಿಲ್ಡರ್ ಹ್ರೈಹೋರಿ ಟೆಸ್ಲಿಯಾ ಅವರು ಅದರ ಅಂತಿಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ರೂಪವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಇದು ಡ್ರೊಹೋಬಿಚಿನಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಮರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿಭಾಗದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. 1657 ರಲ್ಲಿ, ಡೋಲಿನಾ ಬಳಿಯ ನಾಡಿಐವ್ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಅದರ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಬಲಿಪೀಠದ ದಿಮ್ಮಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬೇಬಿನೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಬಲಿಪೀಠದೊಂದಿಗೆ. ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಉಪ್ಪಿಗೆ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಕಿತ್ತುಹಾಕಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಎತ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಡ್ರೊಹೋಬಿಚ್‌ಗೆ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಚರ್ಚ್ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1678 ರಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಗಂಟೆ ಗೋಪುರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಡ್ರೊಹೋಬಿಚ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ 1/3 ಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ (ನಾರ್ಥೆಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ವ್ವೆಡೆನ್ಸ್ಕಿ ಚಾಪೆಲ್) ನದಿವ್ಕಾ ಮರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಸ್ಮಾರಕವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. "ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ತರುವುದರ" ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ಇದೆ: ಡ್ರೊಹೋಬಿಚ್ ನಿವಾಸಿ ಆಂಡ್ರೆಜ್ ಹ್ಸಿಯುಕ್ ಅವರ ವಾದದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೈವ್‌ನಿಂದ ತರಲಾಯಿತು ಎಂದು ನಾವು ಓದಬಹುದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ ಈ ಚರ್ಚ್ ಪ್ರಾಚೀನ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸ್ಯಾಕ್ರಲ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಲಿಶಿಯನ್ ಮರದ ಕಟ್ಟಡ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉಳಿದಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಮರದ ನಿರ್ಮಾಣ ತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ಪೋಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದ ವುಡನ್ ತ್ಸೆರ್ಕ್ವಾಸ್ ಎಂಬ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ 16 ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ - ಅದರ ಭರಿಸಲಾಗದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ. ಇತಿಹಾಸ 15 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಚರ್ಚ್, ನಂತರದ ಪೀಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ರೂಪಾಂತರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು. 1678 ಮತ್ತು 1711 ರ ನಡುವೆ, ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನವೀಕರಣ ಅಭಿಯಾನವು ಅದರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಒಳಾಂಗಣವು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಹಸಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ಅಷ್ಟಭುಜಾಕೃತಿಯ ರಚನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಗಂಟೆಯ ಗೋಪುರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಚರ್ಚ್‌ನ ಅಂತಿಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ರೂಪವು ಡ್ರೊಹೊಬಿಚ್‌ನ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಹ್ರೈಹೋರಿ ಟೆಸ್ಲಾ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮೂಲಕ ಬಂದಿತು, ಅವರ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳು ಇದನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವು. == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> ಚಿತ್ರ:2017_-_Дрогобич_-_церква_Св._Юрія.jpg|alt=General view| ಸಾಮಾನ್ಯ ನೋಟ ಚಿತ್ರ:Inbound11167247726347225.jpg|alt=Bell tower| ಗಂಟೆ ಗೋಪುರ ಚಿತ್ರ:46-106-0001_Купол_Святоюрської_церкви.jpg|alt=Cupola| ಕುಪೋಲಾ ಚಿತ್ರ:Церква_Святого_Юра,_фрагмент,_м._Дрогобич,_Львівська_обл.,_Україна.jpg ಚಿತ್ರ:Написи_на_стінах_церкви.jpg|alt=Writing on walls| ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬರೆಯುವುದು ಚಿತ್ರ:2017_-_Дрогобич_-_церква_Св._Юрія_-_інтер'єр_-_2.jpg|alt=Interior| ಇಂಟೀರಿಯರ್ ಚಿತ್ರ:46-106-0001_Drogobycz_DSC_4962.jpg ಚಿತ್ರ:Tserkva-sviatoho-yura-drohobych-05.JPG ಚಿತ್ರ:Tserkva-sviatoho-yura-drohobych-07.JPG ಚಿತ್ರ:Tserkva-sviatoho-yura-drohobych-03.JPG ಚಿತ್ರ:Дрогобич_.Церква_святого_Юра.Вівтар.JPG|alt=Iconostasis| ಐಕಾನೊಸ್ಟಾಸಿಸ್ ಚಿತ್ರ:Церква_Святого_Юра,_інтер'єр,_м._Дрогобич,_Львівська_обл.,_Україна.7.jpg|alt=Ceiling| ಸೀಲಿಂಗ್ ಚಿತ್ರ:Церква_Юра_Дрогобич_DJI_0225.jpg|alt=Aerial view| ವೈಮಾನಿಕ ನೋಟ </gallery> == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮರದ ಚರ್ಚುಗಳು * ಭಕ್ತಿಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತ ಜಾರ್ಜ್ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಮೂಲಗಳು == * ಪಮ್ಯಾಟ್ನಿಕಿ ಗ್ರ್ಯಾಡೋಸ್ಟ್ರೊಯಿಟೆಲ್ಸ್ಟ್ವಾ ಮತ್ತು ಆರ್ಹಿಟೆಕ್ಟುರಿ ಆಕ್ರೈನ್ಸ್ಕೊಯ್ ಸ್ಟಾಪ್. ಕೀವ್: ಬುಡಿವೆಲ್ನಿಕ್, 1983–1986. ಟಾಮ್ 3, ಸೆ. 98. * [http://en.uartlib.org/books/lev-skop-st-georges-church-drohobych/ ಲೆವ್ ಸ್ಕೋಪ್.] [http://en.uartlib.org/books/lev-skop-st-georges-church-drohobych/ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್.] [http://en.uartlib.org/books/lev-skop-st-georges-church-drohobych/ ಡ್ರೊಹೋಬಿಚ್, 2012.] [[ವರ್ಗ:ಉಕ್ರೇನ್]] kwcrtofgha2d0g4e37kc38lwy84atlr 0 180552 1383942 1383726 2026-08-22T20:41:12Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383942 wikitext text/x-wiki {{Short description|Eastern Orthodox monastery in eastern Ukraine}} {{More footnotes|date=June 2016}} {{Infobox building | name = ಹೋಲಿ ಡಾರ್ಮಿಷನ್‌ನ ಹೋಲಿ ಮೌಂಟೇನ್ಸ್ ಲಾವ್ರಾ | native_name = {{langx|uk|Свято-Успенська Святогірська Лавра}} | native_name_lang = | logo = | logo_size = | logo_caption = | image = Svjatogorsk,_Lavra_3.jpg | image_size = | image_caption = ಹೋಲಿ ಡಾರ್ಮಿಷನ್‌ನ ಹೋಲಿ ಮೌಂಟೇನ್ಸ್ ಲಾವ್ರಾ <!-- map -->| pushpin_map = Ukraine Donetsk Oblast#Ukraine | pushpin_relief = 1 | pushpin_label = Sviatohirsk Lavra | image_map = | map_caption = <!-- location --> | location = ಸ್ವ್ಯಾಟೋಹಿರ್ಸ್ಕ್, ಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | address = | location_city = | location_country = [[Ukraine]] | coordinates = {{Coord|49|01|41.2|N|37|34|03.2|E|type:landmark|display=inline,title}} <!-- stats -->| former_names = | alternate_names = | etymology = | status = | cancelled = | topped_out = | building_type = Lavra | architectural_style = | material = | classification = | altitude = | namesake = | groundbreaking_date = | construction_start_date = | construction_stop_date = | est_completion = | completion_date = | opened_date = 1526 | inauguration_date = | closing_date = | demolished_date = | destruction_date = | cost = | ren_cost = | client = | owner = ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ (ಮಾಸ್ಕೋ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಪೀಠ) | affiliation = | height = | architectural = | structural_system = | size = | floor_count = | floor_area = | elevator_count = | grounds_area = | architect = | architecture_firm = | developer = | engineer = | known_for = | website = | embed = | embedded = {{Infobox historic site |embed=yes |designation1=UKRAINE NATIONAL |designation1_offname={{lang|uk|Святогірський Успенський монастир}} (''Holy Mountains Dormition Monastery'') |designation1_type=Architecture, Urban Planning |designation1_number=050016}} | references = | footnotes = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 14 | mapframe-marker = religious-christian }} ಪವಿತ್ರ ಪರ್ವತಗಳ ಪವಿತ್ರ ಡಾರ್ಮಿಷನ್ ಲಾವ್ರಾ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Свято-Успенська Святогірська Лавра; ಸ್ವಿಯಾತೋಹಿರ್ಸ್ಕ್ ಲಾವ್ರಾ ಅಥವಾ ಸ್ವಿಯಾತೋಹಿರ್ಸ್ಕ್ ಗುಹಾ ಮಠ) ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಿವರ್ಸ್ಕಿ ಡೊನೆಟ್ಸ್ ನದಿಯ ಕಡಿದಾದ ಬಲದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಡಾಕ್ಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮಠವಾಗಿದೆ. ಈ ಮಠಕ್ಕೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪವಿತ್ರ ಪರ್ವತಗಳು ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಸರಿನಿಂದ “ಸ್ವಿಯಾತೋಹಿರ್ಸ್ಕ್” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. “ಪವಿತ್ರ ಡಾರ್ಮಿಷನ್” ಎಂಬುದು ವರ್ಜಿನ್ ಮೇರಿಯ ಮರಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|title=Svyatogorsk Lavra :: "The Svyatogorsk Blessed Virgin", sculptor N. Shmatko :: Svyato-Uspenskaya Lavra|url=http://www.kingofmarble-shmatko.com/engver/w79z.html|access-date=2020-07-11|website=www.kingofmarble-shmatko.com}}</ref> ಈ ಮಠವು ಪೂರ್ವ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಿಯಾತೋಹಿರ್ಸ್ಕ್ ಪಟ್ಟಣದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. 2003ರಲ್ಲಿ ಈ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಮಠದ ಹೆಸರನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿ ಸ್ವಿಯಾತೋಹಿರ್ಸ್ಕ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಯಿತು. 1997ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಪವಿತ್ರ ಪರ್ವತಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಉದ್ಯಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಯೂ ಈ ಮಠ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. 2004ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಆರ್ಥಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ ಇದಕ್ಕೆ ಲಾವ್ರಾ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು. == ಇತಿಹಾಸ == ಮಠದ ಕುರಿತು ದೊರೆಯುವ ಮೊದಲ ಲಿಖಿತ ಉಲ್ಲೇಖವು 1627ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಆದರೆ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ವಾನ್ ಹೆರ್ಬರ್‌ಸ್ಟೈನ್ ಅವರು 1526ರಲ್ಲಿಯೇ “ಪವಿತ್ರ ಪರ್ವತಗಳು” ಪ್ರದೇಶದ ಕುರಿತು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು. ಮೊದಲ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಬಹುಶಃ 15ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ವೈಲ್ಡ್ ಫೀಲ್ಡ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಮಠವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಟಾಟರ್‌ಗಳ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://ua.for-ua.com/ukraine/2005/10/18/180124.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929120701/http://ua.for-ua.com/ukraine/2005/10/18/180124.html |url-status=dead |archive-date=2007-09-29 |title=NBU releases the Sviatohirsk Lavra on the "chervonets" |access-date=2007-04-27 |work=ForUm |language=Russian }}</ref> 1787ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರಿನ್ II ಅವರ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಮಠವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಮಠಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ತೆಗೆದು ಜಾತ್ಯತೀತಗೊಳಿಸಿ, ನ್ಯೂ ರಷ್ಯಾ ಪ್ರದೇಶದ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಗ್ರಿಗೊರಿ ಪೊಟೆಮ್ಕಿನ್ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮಿಖೈಲೋವಿಚ್ ಪೊಟೆಮ್ಕಿನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ತಾತಿಯಾನಾ, ಗೋಲಿಟ್ಸಿನ್ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜಕುಮಾರಿ, 1844ರಿಂದ ಮಠದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಿದರು.<ref>[https://svlavra.church.ua/2022/03/13/aviaudar-po-svyatogorskoj-lavre/ Авиаудар по Святогорской Лавре (svlavra.church.ua)], 13 March 2022. {{cite news |title=Russian airstrike damages historic Ukrainian monastery |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-13-22#h_e1905e260badeb635420976a05d72825 |access-date=13 March 2022 |agency=CNN |date=13 March 2022 |language=en}}</ref> == ಸೋವಿಯತ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಠದ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ == ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಮುನ್ನ ಸ್ವಿಯಾತೋಹಿರ್ಸ್ಕ್ ಮಠವು ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಅಂಗಡಿ, ಗಾಳಿಚಕ್ರಗಳು, ವಿವಿಧ ದುರಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮಠದ ಪ್ರಮುಖ ಡಾರ್ಮಿಷನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಅನ್ನು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಅಲೆಕ್ಸಿ ಗೊರ್ನೊಸ್ತಾಯೆವ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೈಜಾಂಟೈನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಗೋಪುರವನ್ನೂ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/katyasoldak/2022/05/05/thursday-may-5-russias-war-on-ukraine-news-and-information-from-ukraine/?sh=6d4ebb85e1ff |title=Thursday, May 5. Russia's War On Ukraine: News And Information From Ukraine |date=2022-05-05 |work=Forbes }}</ref> 1917ರಿಂದ ಬೋಲ್ಶೆವಿಕ್‌ಗಳು ಮಠದ ಮೇಲೆ ಹಲವು ಬಾರಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ, ಅಲ್ಲಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದೋಚಿದರು ಮತ್ತು ಮಠವನ್ನು ಅಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದರು. ಅನೇಕ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳನ್ನು ಹಲ್ಲೆಗೊಳಪಡಿಸಿ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1922ರಲ್ಲಿ ಮಠವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಡಾನ್‌ಬಾಸ್ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗಾಗಿ ಸ್ಯಾನಿಟೋರಿಯಂ ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://24tv.ua/ru/russkie-obstreljali-hram-bogorodichnom-doneckoj-oblasti-podvale_n1985751 |title=Россияне обстреляли храм в Богородичном Донецкой области: в подвале прятались монахи и дети |date=2022-05-21 |publisher=[[24 Kanal]] |language=ru }}</ref> ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಮಠದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 600 ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಸರ್ಕಾರವು ಮಠದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವು ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿತು. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವ್ಯಾಪಕ ಧ್ವಂಸ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿರೋಧಿ ಕ್ರಮಗಳು ನಡೆದವು. == ಸ್ವತಂತ್ರ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ == ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪತನ ಮತ್ತು 1991ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಮಠದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ಆರಂಭಗೊಂಡವು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಅಂದರೆ 1992ರಲ್ಲಿ, ಮಠವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://thetimeshub.in/the-invaders-destroyed-the-georgievsky-skete-of-the-svyatogorsk-lavra/2843/ |title=The invaders destroyed the Georgievsky Skete of the Svyatogorsk Lavra |date=2022-05-09 |publisher=The Times Hub |access-date=2026-08-21 |archive-date=2022-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611051042/https://thetimeshub.in/the-invaders-destroyed-the-georgievsky-skete-of-the-svyatogorsk-lavra/2843/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.svoboda.org/a/hronika-voiny-v-ukraine/31715636/lbl0lbi286341.html |title=Хроника войны в Украине |date=2022-05-08 |publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220512191309/https://www.svoboda.org/a/hronika-voiny-v-ukraine/31715636/lbl0lbi286341.html |archivedate=2022-05-12 |language=ru |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://korrespondent.net/ukraine/4476696-voiska-rf-snova-strelialy-po-skytam-sviatohorskoi-lavry-est-ranenyi |title=Войска РФ снова стреляли по скитам Святогорской лавры: есть раненый |date=2022-05-10 |publisher=[[Korrespondent]] |language=ru }}</ref><ref name=bellingcat_2022_06_07>{{cite web |url=https://www.bellingcat.com/news/uk-and-europe/2022/06/07/clues-to-the-fate-of-five-damaged-cultural-heritage-sites-in-ukraine/ |title=Clues to the Fate of Five Damaged Cultural Heritage Sites in Ukraine |date=2022-06-07 |publisher=[[Bellingcat]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220609144309/https://www.bellingcat.com/news/uk-and-europe/2022/06/07/clues-to-the-fate-of-five-damaged-cultural-heritage-sites-in-ukraine/ |archivedate=2022-06-09 |url-status=live}}</ref> 2004ರಲ್ಲಿ, ಮಠಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಆರ್ಥಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಲಾವ್ರಾ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಮಠದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯವು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. 25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2005ರಂದು, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ವಿಯಾತೋಹಿರ್ಸ್ಕ್ ಲಾವ್ರಾವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ 10 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾ ಮೌಲ್ಯದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. == 2022ರ ರಷ್ಯಾದ ಶೆಲ್ ದಾಳಿ == ಉಕ್ರೇನ್ ಮೇಲೆ ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣ ಆರಂಭವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಯಾತೋಹಿರ್ಸ್ಕ್ ಲಾವ್ರಾ ನಾಗರಿಕ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿತು. 12 ಮಾರ್ಚ್ 2022ರಂದು, ಡೊನೆಟ್ಸ್ ನದಿಯ ಮೇಲಿನ ಸಮೀಪದ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ರಷ್ಯಾದ ವಾಯುದಾಳಿಯಿಂದ ಮಠದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 520 ನಿರಾಶ್ರಿತರು ಮಠದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಸ್ಫೋಟದ ಪರಿಣಾಮ ಮಠದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಕಿಟಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು ಮತ್ತು ಒಡೆದ ಗಾಜಿನ ಚೂರುಗಳಿಂದ ಹಲವರು ಗಾಯಗೊಂಡರು. 4 ಮೇ 2022ರಂದು ನಡೆದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಶೆಲ್ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಏಳು ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡರು. ಮೇ ತಿಂಗಳ ನಂತರದ ದಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ Our Lady of the Joy of All Who Sorrow Skete ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಯಿತು. St. George's Skete ಕೂಡ ಧ್ವಂಸಗೊಂಡಿತು. St. John of Shanghai Skete ಮತ್ತು Lavraಯ Holy Martyrs ಚರ್ಚ್ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು. 30 ಮೇ 2022ರಂದು, ನಡೆದ ಶೆಲ್ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಸನ್ಯಾಸಿನಿ ಮೃತಪಟ್ಟರು. ಮೂವರು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದು, ಮಠದ ಆಸ್ತಿಗೂ ಹಾನಿಯಾಯಿತು. 4 ಜೂನ್ 2022ರಂದು, ಪವಿತ್ರ ಡಾರ್ಮಿಷನ್ ಲಾವ್ರಾದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಬೆಂಕಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ಮಠದ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದವು. ಬೆಂಕಿ ರಷ್ಯಾದ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉಕ್ರೇನ್ ಆರೋಪಿಸಿತು. ಈ ಅಗ್ನಿ ಅವಘಡದಲ್ಲಿ All Saints Skete ನಾಶವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು. =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= divsrmrjus305o7drgr0ufy4pxzvlty 0 180578 1383944 1383790 2026-08-22T21:16:57Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383944 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type | name = ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳು | map = File:ОТГ2.png | caption = 2020ರಂತೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳು<br/>(ಕ್ರಿಮಿಯಾದಲ್ಲಿನ ರಾಯನ್‌ಗಳು) | category = ಮೂರನೇ ಹಂತದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗ | territory = ಉಕ್ರೇನ್ | upper_unit = ರಾಯನ್‌ಗಳು | start_date = 12 ಜೂನ್ 2020 | current_number = 1469 | number_date = 2023 | population_range = | area_range = | government = | subdivision = ಸ್ಟಾರೋಸ್ತಾ ಒಕ್ರುಹ್‌ಗಳು }} ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹ್ರೋಮಾಡಾ (territorial hromada [ɦrɔˈmɑdɐ] ⓘ; lit. 'ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮುದಾಯ') ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ರೀತಿಯ ಪುರಸಭೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಹಂತದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಜೂನ್ 12, 2020 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.<ref>https://decentralization.gov.ua/admin/articles/12533.html</ref> ಪುರಸಭೆಯ ಆಡಳಿತವು ನಗರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ನಗರ ಹ್ರೋಮಾಡಾ ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ವಸಾಹತು (ಸೆಲಿಶ್ಚೆ) ನಲ್ಲಿದ್ದರೆ ವಸಾಹತು ಹ್ರೋಮಾಡಾ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿ (ಸೆಲೋ) ಅಥವಾ ವಸಾಹತು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಹ್ರೋಮಾಡಾ.<ref>https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20</ref> ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳನ್ನು ರಾಯನ್ಸ್ (ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) ರೂಪಿಸಲು ಗುಂಪು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ; ರಾಯನ್ಸ್ ಗುಂಪುಗಳು ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು (ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು) ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಐಚ್ಛಿಕವಾಗಿ, ಪುರಸಭೆಯನ್ನು ಸ್ಟಾರೋಸ್ಟಾ ಒಕ್ರುಹ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು (ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಜಿಯೊನಿಗಳಂತೆ), ಇವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಪೋಲೆಂಡ್ (ಗ್ರೋಮಾಡ) ಮತ್ತು ಬೆಲಾರಸ್ (ಹ್ರಾಮಾಡ) ನಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪದಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಪದದ ಅಕ್ಷರಶಃ ಅನುವಾದ "ಸಮುದಾಯ", ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಪದಗಳಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಜರ್ಮನಿ (ಗೆಮೆಯಿಂಡೆ), ಫ್ರಾನ್ಸ್ (ಕಮ್ಯೂನ್), ಇಟಲಿ (ಕಮ್ಯೂನ್), ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗಲ್ (ಫ್ರೀಗುಸಿಯಾ), ಅಥವಾ ಹಲವಾರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾತನಾಡುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ (ಟೌನ್‌ಶಿಪ್). =ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ= ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, 1469 ರೊಮಾಡಾಗಳು (1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 ರಂತೆ) ಇವೆ: 409 ನಗರ ರೋಮಾದಾಸ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: місрка хромада), 435 ವಸಾಹತು hromadas (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: селищна хромада), 625 ಗ್ರಾಮೀಣ hromadas (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: сілська хромада). ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, 1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023ರಂತೆ 1469 ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ: * 409 ''ನಗರ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳು'' ({{langx|uk|міська громада}}), * 435 ''ವಸತಿ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳು'' ({{langx|uk|селищна громада}}), * 625 ''ಗ್ರಾಮೀಣ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳು'' ({{langx|uk|сільська громада}}). {| class="wikitable sortable" ! rowspan="3" | ಪ್ರದೇಶ ! colspan="4" | ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ |- ! colspan="3" | ಹ್ರೋಮಾಡಾ ಪ್ರಕಾರ ! rowspan="2" | ಒಟ್ಟು |- !ನಗರ !ವಸತಿ !ಗ್ರಾಮೀಣ |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಜಕಾರ್ಪಾಟಿಯಾ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |11 | align="center" |18 | align="center" |35 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''64''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಚರ್ಕಾಸಿ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |16 | align="center" |10 | align="center" |40 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''66''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಚೆರ್ನಿವ್ಟ್ಸಿ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |11 | align="center" |7 | align="center" |34 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''52''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |16 | align="center" |24 | align="center" |17 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''57''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |43 | align="center" |14 | align="center" |9 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''66''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಡ್ನಿಪ್ರೊಪೆಟ್ರೋವ್ಸ್ಕ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |20 | align="center" |25 | align="center" |41 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''86''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಖಾರ್ಕಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |17 | align="center" |26 | align="center" |13 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''56''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಖೆರ್ಸನ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |9 | align="center" |17 | align="center" |23 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''49''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |13 | align="center" |22 | align="center" |25 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''60''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಇವಾನೊ-ಫ್ರಾಂಕಿವ್ಸ್ಕ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |15 | align="center" |23 | align="center" |24 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''62''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಕೀವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |24 | align="center" |23 | align="center" |22 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''69''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಕಿರೊವೊಹ್ರಾಡ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |12 | align="center" |16 | align="center" |21 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''49''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಲುಹಾನ್ಸ್ಕ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |20 | align="center" |12 | align="center" |5 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''37''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಲ್ವಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |39 | align="center" |16 | align="center" |18 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''73''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಮೈಕೊಲಾಯಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |9 | align="center" |14 | align="center" |29 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''52''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಒಡೆಸಾ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |19 | align="center" |25 | align="center" |47 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''91''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಪೋಲ್ಟಾವಾ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |16 | align="center" |20 | align="center" |24 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''60''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ರಿವ್ನೆ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |11 | align="center" |13 | align="center" |40 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''64''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಸುಮಿ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |15 | align="center" |15 | align="center" |21 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''51''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಟರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |18 | align="center" |16 | align="center" |21 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''55''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ವಿನ್ನಿಟ್ಸಿಯಾ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |18 | align="center" |22 | align="center" |23 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''63''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ವೊಲಿನ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |11 | align="center" |18 | align="center" |25 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''54''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಝಪೊರಿಜ್ಝಿಯಾ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |14 | align="center" |17 | align="center" |36 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''67''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black" |{{flag|ಝೈಟೊಮಿರ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್}} | align="center" |12 | align="center" |22 | align="center" |32 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''66''' |- | style="background:#CEE0F2; color:black; text-align:center;|'''{{flag|ಉಕ್ರೇನ್}}''' !409 !435 !625 | style="background:#F2F2CE; color:black; text-align:center;|'''1469''' |} =ಇತಿಹಾಸ= ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗ ಕೀವನ್ ರುಸ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗದ ಮೂಲ ಘಟಕವನ್ನು ವರ್ವ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಅಂತಹ ಹಲವಾರು ಸಮುದಾಯಗಳು ವೊಲೊಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗದ ಇತರ ಏಕಕಾಲೀನ ಘಟಕಗಳು ಡೆಸಿಯಾಟ್ಕಾ ("ಹತ್ತು"), ಸೋಟ್ನಿಯಾ ("ನೂರು") ಮತ್ತು ಟೈಸಿಯಾಚಾ ("ಸಾವಿರ").<ref>https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3000460-development-strategies-already-approved-in-19-regions-of-ukraine.html</ref> 14-15 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಗಲಿಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ರುಥೇನಿಯನ್ ಕಾನೂನಿನ ಮಾನದಂಡಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ವ-ಆಡಳಿತ ವೊಲೊಸ್ಟ್ ಸಮುದಾಯಗಳಾಗಿ (ಹ್ರೋಮದಾಸ್) ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಮನೆಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ವೆಚೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೋಮು ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಅವರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನು (ಸ್ಟಾರೋಸ್ಟಾ) ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೊಪಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವೆಚೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಂಗವಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಿಗಳನ್ನು ಅವರ ಸಾಲುಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಸಾಮೂಹಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3000460-development-strategies-already-approved-in-19-regions-of-ukraine.html</ref> ಪೋಲಿಷ್-ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ಆಡಳಿತ ಪೋಲಿಷ್-ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಜರ್ಮನ್ ಕಾನೂನಿನ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು, ಇದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರದ ಅವನತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಭೂಮಾಲೀಕರಿಂದ ನೇಮಕಗೊಂಡ ವಿಯೆಟ್ ಪರವಾಗಿ ಕೋಮು ಸಭೆಗಳು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವು. 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಕುಲೀನರ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ, ದೊಡ್ಡ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣದಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ನರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳು ವಲ್ಲಾಚಿಯನ್ ಕಾನೂನು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವದನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದವು ಮತ್ತು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮತ್ತು ನಾಯಕನನ್ನು ("ನೈಜ್") ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಕುರುಬ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. <ref>https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3000460-development-strategies-already-approved-in-19-regions-of-ukraine.html</ref> 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಎಡ-ದಂಡೆಯ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವ-ಆಡಳಿತ ಸಮುದಾಯಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು, ಅಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೊಸಾಕ್, ರೈತ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊಸಾಕ್ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳು ಒಟಮನ್ ಅನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರೈತ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳ ಸದಸ್ಯರು ವಿಯೆಟ್ ಅಥವಾ ಸ್ಟಾರೋಸ್ಟಾ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಮುದಾಯ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಕರೆಯುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿನವರು ಹೊಂದಿದ್ದರು. 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಭೂ ಮಾಲೀಕತ್ವವು ಕ್ಷೀಣಿಸಿತ್ತು, ಆದಾಗ್ಯೂ 1861 ರ ವಿಮೋಚನಾ ಸುಧಾರಣೆಯ ನಂತರ ಅದು ಪುನರುಜ್ಜೀವನವನ್ನು ಕಂಡಿತು, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರೈತರಿಗೆ ಅಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಡ-ದಂಡೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಮಾಲೀಕತ್ವವು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿತ್ತು.<ref>https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3000460-development-strategies-already-approved-in-19-regions-of-ukraine.html</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನ 1867 ರ ಗಲಿಷಿಯಾದ ವಿಯೆಟ್‌ನ ಭಾವಚಿತ್ರ 1861 ರವರೆಗೆ, ರಾಜ್ಯ ಜೀತದಾಳುಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ನಂತರ ವಿಮೋಚನೆಗೊಂಡ ರೈತರಿಗೆ ಸೀಮಿತ ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ವಿಮೋಚನಾ ಸುಧಾರಣೆಯ ನಂತರ, ರೈತ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸದಸ್ಯರ ನಡುವೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪುನರ್ವಿತರಣೆ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಮೋಚನೆ ಪಾವತಿಗಳಿಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ರೈತ ಸಮುದಾಯದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗವೆಂದರೆ ಸ್ಕೋಡ್ ("ಒಟ್ಟುಗೂಡುವಿಕೆ"), ಇದರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮದ ರೈತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುವ ವಯಸ್ಕ ಪುರುಷರು ಇದ್ದರು, 10 ಮನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ 2 ಪುರುಷರು ಇದ್ದರು. ಸಭೆಯು ಇತರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಟಾರೋಸ್ಟಾವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೋಮು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ವೊಲೊಸ್ಟ್ ಅಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು.https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3000460-development-strategies-already-approved-in-19-regions-of-ukraine.html ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರೈತ ಸಮುದಾಯಗಳು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಷ್ಯಾ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಅದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಸಮುದಾಯವು ಆಡಳಿತದಿಂದ ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಪೂರೈಸಬಹುದು. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹ್ರೋಮಾಡಾವನ್ನು ಅದರ ಕೌನ್ಸಿಲ್ (ರಾಡಾ) ಮತ್ತು ವಿಯಿಟ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿನ ಚುನಾವಣಾ ಹಕ್ಕುಗಳು ವಯಸ್ಕ ಪುರುಷ ತೆರಿಗೆದಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವೃತ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೇರಿದ್ದವು. ಗಲಿಷಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕೋಮು ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3000460-development-strategies-already-approved-in-19-regions-of-ukraine.html 20 ನೇ ಶತಮಾನ ಸ್ಟೋಲಿಪಿನ್ ಸುಧಾರಣೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರೈತ ಕೋಮುಗಳ ಪಾತ್ರವು ಹೊಸ ಕುಸಿತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರೈತರು ಖಾಸಗಿ ಭೂ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು.https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3000460-development-strategies-already-approved-in-19-regions-of-ukraine.html ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಅವಧಿಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೀಕರಣವನ್ನು ಕಂಡಿತು, ಆದರೆ ಸೋವಿಯತ್ ಮತ್ತು ಪೋಲಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದು ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕವಾಗಿತ್ತು.https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3000460-development-strategies-already-approved-in-19-regions-of-ukraine.html ೧೯೩೩ ರವರೆಗೆ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಮಿಷರ್‌ಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೯೩೩ ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಪೋಲಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳನ್ನು ಜಿಮಿನಾಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಹ್ರೋಮಾಡಾ (ಸೊಲ್ಟಿಸ್) ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನು ೨೪ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹ್ರೋಮಾಡಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಆಡಳಿತವು ದೃಢೀಕರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅನೇಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಡಳಿತದಿಂದ ನೇರ ನೇಮಕಾತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲಾಯಿತು. ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕಾರ್ಪಾಥಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ವ-ಆಡಳಿತದ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳನ್ನು ಸ್ಟಾರೊಸ್ಟಾಗಳು ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನೋಟರಿಗಳಾಗಿ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>https://zakon.rada.gov.ua/go/996-2020-%D1%80</ref> ಯುಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಮಂಡಳಿಗಳು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://zakon.rada.gov.ua/go/996-2020-%D1%80</ref> ಸಮಕಾಲೀನ ಉಕ್ರೇನ್ ೨೦೨೦ ರ ಮೊದಲು, ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗದ ಮೂಲ ಘಟಕಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಂಡಳಿಗಳು, ವಸಾಹತು ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ನಗರ ಮಂಡಳಿಗಳು, ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹ್ರೋಮಾಡಾ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದದಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 2010 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಸುಧಾರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ 2014 ರಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪೆಟ್ರೋ ಪೊರೊಶೆಂಕೊ ಅವರು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ಗಳು, ರಾಯನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳಾಗಿ ಮರುಸಂಘಟಿಸಲು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು.http://en.interfax.com.ua/news/general/211043.html ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2015 ರಂದು, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಂಸತ್ತು "ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಸಂಘದ ಕುರಿತು" ಕಾನೂನನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು, ಇದು ವಿಲೀನಗೊಂಡ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳನ್ನು (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: об'єднана територіальна громада) ರಚಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಆಡಳಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು (ಗ್ರಾಮೀಣ, ವಸಾಹತು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಹತ್ವದ ನಗರಗಳು) ದೊಡ್ಡ ಆಡಳಿತ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇವುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://reformsguide.org.ua/reforms/decentralizationreform/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-21 |archive-date=2018-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181228190610/http://reformsguide.org.ua/reforms/decentralizationreform/ |url-status=dead }}</ref> ವಿಲೀನಗೊಂಡ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಸುಧಾರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಯಿತು. ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಯನ್ಸ್ ಹಿಂದೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಅನೇಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರಿಗೆ ವಿಸ್ತೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>https://m.glavcom.ua/publications/kudi-znikayut-rayoni-pislyamova-do-guchnoji-reformi-zelenskogo-697326.html</ref> ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿದ ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು, ಹಿಂದಿನ ವಿಘಟಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು.<ref>https://espreso.tv/article/2017/10/30/vybory_v_obyednanykh_terytorialnykh_gromadakh_scho_ce_i_dlya_chogo_potribne</ref> 2015 ಮತ್ತು 2020 ರ ನಡುವೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ವಿಲೀನಗೊಂಡ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳ ರಚನೆಯು ವೇಗವಾಗಿ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿತು. ಈ ಘಟಕಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಂತೆ ಹೊಸ ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 2020 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 1,045 ವಿಲೀನಗೊಂಡ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು, ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3000460-development-strategies-already-approved-in-19-regions-of-ukraine.html</ref> ಜೂನ್ 12, 2020 ರಂದು, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಂಪುಟವು ಮೂಲಭೂತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ-ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಚನೆಯ ಸಮಗ್ರ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ಈ ಸುಧಾರಣೆಯು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (ಕ್ರೈಮಿಯಾ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಒಳಗೊಂಡ ಏಕೀಕೃತ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಹಳೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವಿಲೀನಗೊಂಡ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳ (ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://decentralization.gov.ua/admin/articles/12533.html</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, 1,470 ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 12, 2020 ರಂದು, ಚೆರ್ಕಾಸಿ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ಸೊಕೊಲಿವ್ ಹ್ರೋಮಾಡವನ್ನು ಝಾಶ್ಕಿವ್ ಹ್ರೋಮಾಡಾದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 1,469 ಕ್ಕೆ ತಂದಿತು.<ref>https://zakon.rada.gov.ua/go/996-2020-%D1%80</ref> ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು "ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವ-ಆಡಳಿತದ ಕುರಿತು" ಕಾನೂನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. =ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಗಳು= ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹ್ರೋಮಾಡಾ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ: ಸ್ವಂತ ಮತ್ತು ನಿಯೋಜಿತ. ಸ್ವಂತ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಾಗಿವೆ, ಇದು ಸಮುದಾಯದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯಗಳು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಇರಬಹುದು: ಕಡ್ಡಾಯ - ಪುರಸಭೆಯು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗದಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬಜೆಟ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿಸಬೇಕಾದಾಗ. ಐಚ್ಛಿಕ - ಪುರಸಭೆಯು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಬಜೆಟ್ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದಾದಾಗ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ (ಹ್ರೋಮಾಡಾದ ಸ್ವಂತ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ). ಸ್ವಂತ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಸ್ವಂತ ಉನ್ನತ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯ, ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ನೀರು ನಿರ್ವಹಣೆ, ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ರಸ್ತೆಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೀದಿಗಳು, ಸೇತುವೆಗಳು, ಚೌಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ನೀರು ಸರಬರಾಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲ, ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನಗರ ತ್ಯಾಜ್ಯ ತೆಗೆಯುವಿಕೆ, ನೀರು ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಡಂಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೌನ್ಸಿಲ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಪೂರೈಕೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ, ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಕಲ್ಯಾಣ, ಆರೈಕೆ ಮನೆಗಳು, ಸಬ್ಸಿಡಿ ವಸತಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ, ಮನರಂಜನಾ ಮೈದಾನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಕ್ರೀಡಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚಿದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು, ಹಸಿರು ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು, ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಸ್ಮಶಾನಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆ, ಉಪಕರಣಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹ ರಕ್ಷಣೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು, ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಂಬಲ ಸೇರಿದಂತೆ ಕುಟುಂಬ ಪರ ನೀತಿ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಆರೈಕೆ, ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರದ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವುದು, ಇತರ ದೇಶಗಳ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ನಿಯೋಜಿತ ಕಾರ್ಯಗಳು ಉಳಿದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ರಾಜ್ಯದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಗತ್ಯಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಘಟಕಗಳು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಉಪ-ಕಾನೂನುಗಳು, ಚಾರ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರಿ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ-ಸರ್ಕಾರಿ ಆಡಳಿತದ ನಡುವಿನ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಮೂಲಕ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= ai7b2ntf7t8ku02pu7qlz6esiwvs99g 3 180608 1383853 2026-08-22T12:30:11Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1383853 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=SHANKAR kurabet}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೦೦, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) fwv742p3vimzqzul3azx1zx6bekvqzs 3 180609 1383863 2026-08-22T14:53:57Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1383863 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Akshaykumar0629}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೨೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) jec3wxc6jsdlfkmuzajg5tvl2jh2jat 3 180610 1383864 2026-08-22T14:55:45Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1383864 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Prabhu Akkurmutt}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೨೫, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) ew1wssfofqz1r07sg7yd64vdwx1460g 2 180611 1383865 2026-08-22T15:01:18Z Shreelatha.Halemane 88264 ಹೊಸ ಪುಟ: ==ಪರಪ್ಪ== [[File:India Kerala location map.svg|thumb|map of the Kerala.]] ಪರಪ್ಪ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಜಿಲ್ಲೆದ ವೆಳ್ಳಾರಿಕುಂಡು ತಾಲೂಕುದ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ ಆಗಿದೆ. ==ಸ್ಥಳ== File:Local Self Governance in Kasaragod District.svg|thumb|Local Self... 1383865 wikitext text/x-wiki ==ಪರಪ್ಪ== [[File:India Kerala location map.svg|thumb|map of the Kerala.]] ಪರಪ್ಪ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಜಿಲ್ಲೆದ ವೆಳ್ಳಾರಿಕುಂಡು ತಾಲೂಕುದ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ ಆಗಿದೆ. ==ಸ್ಥಳ== [[File:Local Self Governance in Kasaragod District.svg|thumb|Local Self Governance in Kasaragod District]] ಪರಪ್ಪವು ವೆಳ್ಳರಿಕುಂಡಿನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ 7 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಒಡೆಯಂಚಲ್-ಚೆರುಪುಳ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ, [[ಕಾಂಞಂಗಾಡ್‌]]ನಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ 24 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 44 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>https://www.keralatourism.org/routes-locations/parappa--i-/id/13089</ref> ==ಆಡಳಿತ== ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು<ref>https://kasargod.nic.in/en/administrative-setup/</ref> ಪರಪ್ಪ ಬಳಾಲ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಗ್ರಾಮ. ಪರಪ್ಪ ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ ಏಳು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:<ref>https://www.makemytrip.com/tripideas/attractions/parappa-wildlife-sanctuary</ref> ಬಳಾಲ್, ಈಸ್ಟ್ ಎಲೇರಿ, ಕಲ್ಲಾರ್, ಕಿನಾನೂರು-ಕರಿಂದಲಂ, ಕೊಡೋಮ್-ಬೇಲೂರು, ಪಣತಡಿ, ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ಎಲೇರಿ.ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ, ಪರಪ್ಪ ಗ್ರಾಮವು ಕಾಸರಗೋಡು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಕಾಞಂಗಾಡು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20090304011026/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪರಪ್ಪ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 14,137 ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ 6,834 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 7,303 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಪರಪ್ಪ ಗ್ರಾಮವು 40.22 ಕಿ.ಮೀ. (15.53 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದು, 3,463 ಕುಟುಂಬಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪರಪ್ಪದ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 1084 ಕ್ಕಿಂತ 1068 ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. 0-6 ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1,542 (10.9%) ಆಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ 793 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 749 ಮಹಿಳೆಯರು. ಪರಪ್ಪ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾಕ್ಷರತೆ 88.3% ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 94% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 92.1% ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಾಕ್ಷರತೆ 84.8% ಆಗಿದೆ.<ref>https://kasargod.nic.in/en/tehsil/</ref> [[Wiki Loves Village]] rpwnfdpsceethamkpi7bycv8v4ia0yx 1383867 1383865 2026-08-22T15:01:54Z Shreelatha.Halemane 88264 1383867 wikitext text/x-wiki ==ಪರಪ್ಪ== [[File:India Kerala location map.svg|thumb|map of the Kerala.]] ಪರಪ್ಪ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಜಿಲ್ಲೆದ ವೆಳ್ಳಾರಿಕುಂಡು ತಾಲೂಕುದ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ ಆಗಿದೆ. ==ಸ್ಥಳ== [[File:Local Self Governance in Kasaragod District.svg|thumb|Local Self Governance in Kasaragod District]] ಪರಪ್ಪವು ವೆಳ್ಳರಿಕುಂಡಿನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ 7 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಒಡೆಯಂಚಲ್-ಚೆರುಪುಳ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ, [[ಕಾಂಞಂಗಾಡ್‌]]ನಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ 24 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 44 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>https://www.keralatourism.org/routes-locations/parappa--i-/id/13089</ref> ==ಆಡಳಿತ== ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು<ref>https://kasargod.nic.in/en/administrative-setup/</ref> ಪರಪ್ಪ ಬಳಾಲ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಗ್ರಾಮ. ಪರಪ್ಪ ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ ಏಳು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:<ref>https://www.makemytrip.com/tripideas/attractions/parappa-wildlife-sanctuary</ref> ಬಳಾಲ್, ಈಸ್ಟ್ ಎಲೇರಿ, ಕಲ್ಲಾರ್, ಕಿನಾನೂರು-ಕರಿಂದಲಂ, ಕೊಡೋಮ್-ಬೇಲೂರು, ಪಣತಡಿ, ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ಎಲೇರಿ.ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ, ಪರಪ್ಪ ಗ್ರಾಮವು ಕಾಸರಗೋಡು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಕಾಞಂಗಾಡು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20090304011026/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪರಪ್ಪ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 14,137 ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ 6,834 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 7,303 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಪರಪ್ಪ ಗ್ರಾಮವು 40.22 ಕಿ.ಮೀ. (15.53 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದು, 3,463 ಕುಟುಂಬಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪರಪ್ಪದ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 1084 ಕ್ಕಿಂತ 1068 ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. 0-6 ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1,542 (10.9%) ಆಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ 793 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 749 ಮಹಿಳೆಯರು. ಪರಪ್ಪ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾಕ್ಷರತೆ 88.3% ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 94% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 92.1% ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಾಕ್ಷರತೆ 84.8% ಆಗಿದೆ.<ref>https://kasargod.nic.in/en/tehsil/</ref> [[Category:Wiki Loves Village]] rne7imy93s3wmm23k8i924w5cyu29hx 0 180612 1383869 2026-08-22T15:12:55Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox Indian state or territory | name = ಪುದುಚೇರಿ | official_name = ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/1/1 | caption_align = center | image1 = Pondicherry-Rock beach aerial view.jpg | caption1 = [[ಪ್ರೊಮೆನೇಡ್ ಬೀಚ್]] | image2 = Image pondicherry... 1383869 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian state or territory | name = ಪುದುಚೇರಿ | official_name = ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/1/1 | caption_align = center | image1 = Pondicherry-Rock beach aerial view.jpg | caption1 = [[ಪ್ರೊಮೆನೇಡ್ ಬೀಚ್]] | image2 = Image pondicherry.jpg | caption2 = ಪುದುಚೇರಿ ಬಂದರು | image3 = Long exposure shot of Beach road near Pondicherry harbour.jpg | caption3 = ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಬೀಚ್ }} | type = ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ | image_seal = Emblem of the Government of Puducherry.png | etymology = ಪುತು (ಹೊಸ) + ಚೇರಿ (ವಸತಿ)<br/>"ಹೊಸ ವಸತಿ" | motto = [[ಸತ್ಯಮೇವ ಜಯತೇ]] ([[ಸಂಸ್ಕೃತ]]) <br /> "ಸತ್ಯವೇ ಗೆಲ್ಲುತ್ತದೆ"{{force singular}} | anthem = [[ತಮಿಳ್ ತಾಯ್ ವಾಲ್ತು (ಪುದುಚೇರಿ)|ತಮಿಳ್ ತಾಯ್ ವಾಲ್ತು]] ([[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]])<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/Uniform-tune-sought-for-lsquoThamizh-Thaai-Vaazhthursquo/article14851832.ece|title=Uniform tune sought for 'Thamizh Thaai Vaazhthu'|newspaper=The Hindu |date=6 October 2007|via=www.thehindu.com}}</ref> <br />"ತಾಯಿ ತಮಿಳಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ" | image_map = IN-PY.svg | coordinates = {{Coord|11.911|79.813|region:IN-PY|display=inline,title}} | region = ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ | formation_date = 1 ನವೆಂಬರ್ 1954<ref>{{cite web|url=https://mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/7706/Agreement+on+De+Facto+Transfer+of+French+Establishments|title=Agreement on De Facto Transfer of French Establishments|date=21 October 1954|publisher=Ministry of External Affairs, Government of India|access-date=5 August 2022}}</ref> | formation_date4 = 1 ಜುಲೈ 1963<ref name="IAR1955">{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=JncPAQAAIAAJ|title=Indian Affairs Record (Vol. I and II)|publisher=Diwan Chand Indian Information Center|year=1955|page=20}}</ref> | capital = ಪುದುಚೇರಿ (ನಗರ){{!}}ಪಾಂಡಿಚೇರಿ | largestcity = capital | districts = [[ಪುದುಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|4]] | lt_governor = [[ಕುನಿಯಿಲ್ ಕೈಲಾಶ್ನಾಥನ್]] | chief_minister = [[ಎನ್. ರಂಗಸ್ವಾಮಿ]] | party = [[ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎನ್.ಆರ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಎಐಎನ್ಆರ್ಸಿ]] | chief_secretary = ಶರತ್ ಚೌಹಾಣ್ | judiciary = [[ಮದ್ರಾಸ್ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] | legislature_type = ಏಕಸಭಾ | assembly = [[ಪುದುಚೇರಿ ಶಾಸನಸಭೆ]]<ref>{{cite web|title=PUDUCHERRY LEGISLATIVE ASSEMBLY|url=http://legislativebodiesinindia.nic.in/PONDICHERY.htm|access-date=26 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171103094411/http://legislativebodiesinindia.nic.in/PONDICHERY.htm|archive-date=3 November 2017|url-status=live}}</ref> | assembly_seats = 33 ಸ್ಥಾನಗಳು | rajya_sabha_seats = 1 ಸ್ಥಾನ | lok_sabha_seats = 1 ಸ್ಥಾನ | area_total_km2 = 483 | area_rank = 34ನೇ | elevation_m = | elevation_max_m = 67 | elevation_max_point = ಚಾಲಕ್ಕರ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿಯ ''ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಬಿಂದು'' | elevation_min_m = 0 | elevation_min_point = [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]] | population_total = 1,394,467 | population_as_of = 2011 | population_rank = 29ನೇ | population_urban = 68.33% | population_rural = 31.67% | population_density = 2,900 | official_langs = [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]]{{*}}[[ಮಲಯಾಳಂ]] {{small|([[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಾಹೆ]])}}{{*}}[[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] {{small|([[ಯಾನಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಯಾನಂ]])}}<ref name="1965act">{{cite web |title=The Pondicherry Official Languages Act, 1965 |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/puducherry/1965/1965Pondicherry3.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200503022028/http://www.lawsofindia.org/pdf/puducherry/1965/1965Pondicherry3.pdf |archive-date=3 May 2020 |publisher=Laws of India |url-status=usurped |access-date=10 June 2019}}</ref> | additional_official = [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]]<ref name="1965act"/>{{*}}[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]]<ref>{{Cite book |url=https://law.py.gov.in/docs/Code1.pdf |title=Puducherry Code Volume-I |publisher=Law Department, [[Government of Puducherry]] |pages=107 |archive-date=15 March 2024 |access-date=16 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315060504/https://law.py.gov.in/docs/Code1.pdf |url-status=dead }}</ref> | GDP_total = {{INRConvert|0.39|t|lk=r}} | GDP_year = 2023-24 | GDP_rank = 26ನೇ | GDP_per_capita = {{INRConvert|302680|lk=r}} | GDP_per_capita_rank = 10ನೇ | HDI_year = 2022 | HDI = {{increase}} 0.786 (<span style="color:lime">ಉನ್ನತ</span>)<ref name="UNDP">{{cite report|title=Subnational HDI|url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/IND/?levels=1+4&interpolation=0&extrapolation=0|access-date=1 April 2026|work=Global Data Lab, [[United Nations Development Programme]]}}</ref> | HDI_rank = 4ನೇ | literacy = 92.7%<ref>{{Cite book |url=https://www.mospi.gov.in/sites/default/files/publication_reports/AnnualReport_PLFS2023-24L2.pdf |title=Annual Report, Periodic Labour Force Survey (PLFS) (July 2023 – June 2024) |date=23 September 2024 |publisher=National Sample Survey Office, Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India |pages=A-10 |chapter=Appendix-A: Detailed tables, Table (7): Literacy rate (in per cent) of persons of different age groups for each State/UT (persons, age-group (years): 7 & above, rural+urban (column 6))}}</ref> | literacy_year = 2024 | literacy_rank = 9ನೇ | sex_ratio = 1037[[female|♀️]]/1000 [[male|♂️]]<ref name="sexratio">{{Cite web|date=13 October 2020|title=Handbook of Statistics on Indian States 2020. Social and Demographic Indicators. Table 5: State-wise Sex Ratio. |url=https://m.rbi.org.in/Scripts/PublicationsView.aspx?id=19994|access-date=9 September 2021 |publisher=Reserve Bank of India}}</ref> | sexratio_year = 2011 | iso_code = IN-PY | registration_plate = PY 01 – PY 05 | website = py.gov.in | footnotes = ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. | mammal = [[ಭಾರತೀಯ ಅಳಿಲು]]<ref name="symbols"/> | bird = [[ಕೋಗಿಲೆ]]<ref name="symbols"/> | flower = [[ಕೋಟೆ ಮರದ ಹೂವು|ಕೋಟೆ ಮರದ ಹೂವು]]<ref name="symbols"/> | tree = [[ಬೇಲ್ ಹಣ್ಣಿನ ಮರ]]<ref name="symbols">{{cite news |url=http://www.hindu.com/2007/04/21/stories/2007042103560200.htm |title=Tamil Nadu News : Puducherry comes out with list of State symbols |date=21 April 2007 |access-date=10 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104225327/http://www.hindu.com/2007/04/21/stories/2007042103560200.htm |archive-date=4 January 2013 |newspaper=[[The Hindu]] |url-status=dead }}</ref> }} '''ಪುದುಚೇರಿ'''{{efn|{{IPAc-en|ˌ|p|ʊ|d|ᵿ|ˈ|tʃ|ɛr|i}} {{respell|PUU|duu|CHERR|ee}}; [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]]: {{transliteration|ta|ISO|Putuccēri}} {{IPA|ta|pʊðʊˈtːɕeːɾi|}}.}} (ಫ್ರೆಂಚ್ನಲ್ಲಿ '''ಪೌಡೌಚೇರಿ'''<ref>{{cite web |url=https://styandptg.py.gov.in/2025/JANUARY/ORDINARY/1/OG%2001%20Dated%2007-01-2025.pdf |title=La Gazette de L' État de Poudouchéry |work=styandptg.py.gov.in |date=7 January 2025 |access-date=6 January 2026 }}</ref> ಎಂದೂ ಅಥವಾ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ '''ಪಾಂಡಿಚೇರಿ'''{{efn|{{IPAc-en|ˌ|p|ɒ|n|d|ᵻ|ˈ|tʃ|ɛr|i}} {{respell|PON|dih|CHERR|ee}}; ತಮಿಳು: {{transliteration|ta|ISO|Pāṇṭiccēri}} {{IPA|ta|paːɳɖiˈtːɕeːɾi|}}.}} ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) [[ಭಾರತ]]ದ ಒಂದು [[ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ನಾಲ್ಕು ಸಣ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದಿನ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತ]]ದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಪುದುಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪಾಂಡಿಚೇರಿ]] (ಈಗ ಪುದುಚೇರಿ), [[ಕಾರೈಕಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕರಿಕಲ್]] (ಕಾರೈಕಲ್), [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಾಹೆ]] ಮತ್ತು [[ಯಾನಾಂ]] (ಈಗ [[ಯಾನಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಯಾನಂ]]), [[ಚಂದನನಗರ್]] (ಚಂದೇರ್ನಾಗೋರ್) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ ಪುದುಚೇರಿಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿಯೂ ಆಗಿತ್ತು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಪ್ರದೇಶವು 1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006 ರಂದು ತನ್ನ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರನ್ನು ಪುದುಚೇರಿ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/15932/1/the_pondicherry_%28alteration_of_name%29_act%2C_2006.pdf |title=THE PONDICHERRY (ALTERATION OF NAME) ACT, 2006 |work=India Code |date=13 September 2006 |access-date=6 January 2026 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5365248.stm |title=South Asia &#124; New name for old French territory |work=BBC News |date=20 September 2006 |access-date=10 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222055544/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5365248.stm |archive-date=22 February 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2006/08/22/stories/2006082207481000.htm |title=National : Bill to rename Pondicherry as Puducherry passed |newspaper=[[The Hindu]] |date=22 August 2006 |access-date=10 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021123517/http://www.hindu.com/2006/08/22/stories/2006082207481000.htm |archive-date=21 October 2012 |url-status=dead }}</ref> ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವು ಭಾರತೀಯ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ]] ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. [[ಪುದುಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಕಾರೈಕಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, [[ಯಾನಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ. ಪುದುಚೇರಿಯು ಭಾರತದ 36 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 29ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ (ಜಿಡಿಪಿ) {{INRConvert|390|b}} ಆಗಿದ್ದು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಜಿಡಿಪಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ|25ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ]].<ref>{{cite web|title=State Domestic Product and other aggregates, 2004–05 series |url=http://mospi.nic.in/Mospi_New/upload/State-wise%20SDP-27.02.2015.xls |publisher=Ministry of Statistics and Programme Implementation |access-date=18 June 2015|archive-date=23 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150323115356/http://mospi.nic.in/Mospi_New/upload/State-wise%20SDP-27.02.2015.xls|date=27 February 2015}}</ref> ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ''ಪುದುಚೇರಿ'' ಎಂಬ ಹೆಸರು ತಮಿಳು ಪದಗಳಾದ {{lang|ta-Latn|putu}} ({{lang|ta|புது}}) ಮತ್ತು {{lang|ta-Latn|cēri}} ({{lang|ta|சேரி}) ಇದರ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಅರ್ಥ 'ಹೊಸ ವಸತಿ'; ಇದರ ಹಳೆಯ ಹೆಸರು ''ಪಾಂಡಿಚೇರಿ'' ಎಂಬುದು {{lang|ta-Latn|Pāṇḍi-cēri}} ({{lang|ta|பாண்டிச்சேரி}}) ಇದರ [[ಫ್ರೆಂಚೀಕರಿಸಿದ]] ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಅರ್ಥ 'ಪಾಂಡಿಗಳ ವಸತಿ'.{{cn|date=March 2026}} == ಇತಿಹಾಸ == {{Main|ಪುದುಚೇರಿ ಇತಿಹಾಸ}} [[ಪುದುಚೇರಿ (ನಗರ)|ಪುದುಚೇರಿ ನಗರಸಭೆಯ]] ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದ ಸಿಇಗೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ''[[ಎರಿಥ್ರಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಪೆರಿಪ್ಲಸ್]]'' ''ಪೊಡುಕೆ'' ಅಥವಾ ''ಪೊಡುಕಾ'' (ಅಧ್ಯಾಯ 60) ಎಂಬ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. [[ಜಿ. ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಬಿ. ಹಂಟಿಂಗ್ಫೋರ್ಡ್]] ಇದು ಆಧುನಿಕ ಪುದುಚೇರಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 2 ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು, ಇದು [[ಅರಿಕಮೇಡು]] (ಈಗ [[ಅರಿಯಂಕುಪ್ಪಂ]]ನ ಭಾಗ) ಸ್ಥಳವಾಗಿರಬಹುದು. ಹಂಟಿಂಗ್ಫೋರ್ಡ್ 1937 ರಲ್ಲಿ ಅರಿಕಮೇಡುವಿನಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, 1944 ಮತ್ತು 1949 ರ ನಡುವಿನ [[ಪುರಾತತ್ತ್ವ]] ಉತ್ಖನನಗಳು ಇದು "1ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ತಯಾರಿಕೆಯ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ತೋರಿಸಿದವು. 1989 ರಿಂದ 1992 ರವರೆಗೆ ವಿಮಲಾ ಬೆಗ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ನಂತರದ ತನಿಖೆಯು ಈ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈಗ ಆಕ್ರಮಣದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೂರನೇ ಅಥವಾ ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಇರಿಸುತ್ತದೆ.<ref> {{cite web |title=The Dating of Arikamedu and its Bearing on the Archaeology of Early Historical South India |author=Vimala Begley |url=http://utilisateurs.linguist.univ-paris-diderot.fr/~chevilla/FestSchrift/V_Beg_3x.pdf |access-date=1 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101100834/http://utilisateurs.linguist.univ-paris-diderot.fr/~chevilla/FestSchrift/V_Beg_3x.pdf |archive-date=1 January 2019 |url-status=live |df=dmy-all}} </ref><ref>{{cite book|title=The Periplus of the Erythraean Sea: Travel and Trade in the Indian Ocean by a Merchant of the First Century|url=https://books.google.com/books?id=ZoZwPQAACAAJ|date=2007|publisher=Kessinger Publishing|isbn=978-0-548-20943-1|page=119|access-date=15 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160517054619/https://books.google.com/books?id=ZoZwPQAACAAJ|archive-date=17 May 2016|url-status=live}}</ref> [[File:French India 1815.gif|left|thumb|1815 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತೀಯ ವಸಾಹತುಗಳು]] 1674 ರಲ್ಲಿ, ಪಾಂಡಿಚೇರಿ (ಪಾಂಡಿಚೇರಿ) ನಗರಸಭೆಯು [[ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಸಾಹತಾಯಿತು. [[ಚಂದನನಗರ್|ಚಂದೇರ್ನಾಗೋರ್]] (ಈಗಾಗಲೇ 1673 ರಿಂದ ಫ್ರೆಂಚ್), [[ಮಾಹೆ, ಪುದುಚೇರಿ|ಮಾಹೆ]] (1721 ರಿಂದ), [[ಯಾನಂ]] ([[ಯಾನಾಂ]]) (1723 ರಿಂದ), [[ಕಾರೈಕಲ್]] (ಕರಿಕಲ್) (1739 ರಿಂದ) ಮತ್ತು [[ಮಸೂಲಿಪಟ್ಟಣಂ]] (1760) ಜೊತೆಗೆ, ಇದು ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ಗವರ್ನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತ]]ದ ವಸಾಹತನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಫ್ರೆಂಚ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂ|ಬ್ರಿಟಿಷ್]] ಆಕ್ರಮಣಗಳಿಂದ ಪದೇ ಪದೇ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು 1 ನವೆಂಬರ್ 1954 ರಂದು ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ''ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ'' ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು 16 ಆಗಸ್ಟ್ 1962 ರಂದು ''ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ'', ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತವು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ನಾಲ್ಕು ಕರಾವಳಿ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್ಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತೀಯ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯಾಯಿತು. ಐದನೇ, [[ಚಂದನನಗರ್]], 1954 ರಲ್ಲಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು. ''ವಾಸ್ತವಿಕ'' ವರ್ಗಾವಣೆಯ ನಂತರ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ]] ನೀಡಿದ "ಫ್ರೆಂಚ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು (ಹೆಸರು ಬದಲಾವಣೆ) ಆದೇಶ, 1954" ಮೂಲಕ 'ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ರಾಜ್ಯ' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="CriminalJustice2005">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Axfuc5A8mxMC|title=Criminal Justice India Series: Pondicherry|section= D.Banerjea|volume=20|publisher=Allied Publishers|year=2005|isbn=978-8177648713}}</ref>{{rp|37}} ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ರಾಜ್ಯವು 31 ಆಗಸ್ಟ್ 1964 ರವರೆಗೆ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ನೇರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, 1 ಜುಲೈ 1963 ರಿಂದ, ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ರಾಜ್ಯವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಯಿತು ಮತ್ತು 31 ಆಗಸ್ಟ್ 1964 ರ ನಂತರ ಅದು ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.<ref name="CriminalJustice2005"/>{{rp|37}} 2016 ರವರೆಗೆ, ''ಕಾನೂನುಬದ್ಧ'' ವರ್ಗಾವಣೆ ದಿನ (ಅಂದರೆ 16 ಆಗಸ್ಟ್) ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜಾದಿನವಾಗಿತ್ತು.<ref name=newsminute>{{cite news |last=Mathew |first=Pheba |date=16 August 2016 |title=Liberated from France 55 years ago, Puducherry celebrated 'De Jure Day' for the first time ever |url=http://www.thenewsminute.com/article/liberated-france-55-years-ago-puducherry-celebrates-de-jure-day-first-time-ever-48445 |work= The News Minute |access-date=3 July 2022}}</ref><ref name=DejureTransferDay2021>{{cite web|date=16 August 2016 |title=68th De Facto Merger Day of Puducherry to Be Celebrated on November 1 |url=https://www.news18.com/news/politics/68th-de-facto-merger-day-of-puducherry-to-be-celebrated-on-november-1-4387469.html|publisher= News18 |access-date=3 July 2022}}</ref> 2016 ರಲ್ಲಿ, [[ಪುದುಚೇರಿಯ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪುದುಚೇರಿಯ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್]], [[ಕಿರಣ್ ಬೇಡಿ]], ಅವರು ಇದನ್ನು "ಡಿ ಜ್ಯೂರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಫರ್ ಡೇ" ಎಂದು ರಜಾದಿನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. 2010 ರಿಂದ, ''ವಾಸ್ತವಿಕ'' ವರ್ಗಾವಣೆ ದಿನ (ಅಂದರೆ 1 ನವೆಂಬರ್) ಅನ್ನು ಪುದುಚೇರಿಯಾದ್ಯಂತ ವಿಮೋಚನಾ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Puducherry to celebrate 'Formation Day' on Nov 1|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/Puducherry-to-celebrate-lsquoFormation-Dayrsquo-on-Nov-1/article15798191.ece|work=The Hindu|date=1 November 2010|accessdate=9 August 2022}}</ref> 2014 ರಲ್ಲಿ, ವಿಮೋಚನಾ ದಿನವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜಾದಿನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. 2014 ರಲ್ಲಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಒಕ್ಕೂಟ|ಎನ್ಡಿಎ]] ಸರ್ಕಾರವು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಮತ್ತು ನವನಿಯುಕ್ತ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ [[ಎ. ಕೆ. ಸಿಂಗ್]] ಅವರು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಆ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿದ ನಂತರ ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/november-1-is-liberation-day/article6364429.ece|title=November 1 is Liberation Day|date=30 August 2014|newspaper=The Hindu|language=en-IN|access-date=8 August 2022}}</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== [[File:Puducherry Map.svg|thumb|left|ಪುದುಚೇರಿಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ನಕ್ಷೆ]] {{further|ಪುದುಚೇರಿಯ ನದಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ}} ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವು [[ಪುದುಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ನಾಲ್ಕು ಸಣ್ಣ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಪುದುಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] ({{cvt|293|sqkm|sqmi|disp=or}}), [[ಕಾರೈಕಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] ({{cvt|161|sqkm|sqmi|disp=or}}) ಮತ್ತು [[ಯಾನಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] ({{cvt|20|sqkm|sqmi|disp=or}}) ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]]ದಲ್ಲಿರುವ [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ]] ({{cvt|9|sqkm|sqmi|disp=or}}), ಒಟ್ಟು {{cvt|483|sqkm|sqmi}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪುದುಚೇರಿ ಮತ್ತು ಕಾರೈಕಲ್ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎರಡೂ [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ದ [[ಎನ್ಕ್ಲೇವ್]]ಗಳಾಗಿವೆ. ಯಾನಂ ಮತ್ತು ಮಾಹೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ]]ದ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್ಗಳಾಗಿವೆ. [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ|2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ]] ಪ್ರಕಾರ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1,394,467 ಆಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಉದ್ದದಲ್ಲಿ 30.6 ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪುದುಚೇರಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.{{cn|date=March 2026}} ಪುದುಚೇರಿಯ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸ್ವತಃ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್ಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಾಗಿವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಪಾಕೆಟ್ಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುದುಚೇರಿ ಪ್ರದೇಶವು ಅಂತಹ 11 ಪಾಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮಾಹೆ ಪ್ರದೇಶವು ಮೂರು ಪಾಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಭೌಗೋಳಿಕತೆಯು [[ವಸಾಹತುಶಾಹಿ|ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅವಧಿಯ]] ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಪುದುಚೇರಿಯು ಹಿಂದಿನ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತ]]ದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.{{cn|date=March 2026}} ಪುದುಚೇರಿಯ ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. [[ಪುದುಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಐದು ನದಿಗಳು, [[ಕಾರೈಕಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಏಳು, [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮತ್ತು [[ಯಾನಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಯಾವುದೂ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ.{{cn|date=March 2026}} ==ಜಿಲ್ಲೆಗಳು== * [[ಪುದುಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯು [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್ ಆಗಿದ್ದು, ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. * [[ಕಾರೈಕಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯು [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್ ಆಗಿದೆ. * [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯು [[ಕೇರಳ]]ದ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್ ಆಗಿದೆ. * [[ಯಾನಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯು [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್ ಆಗಿದೆ. ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== {{historical populations|11=1901|12=2,46,354|13=1911|14=2,57,179|15=1921|16=2,44,156|17=1931|18=2,58,628|19=1941|20=2,85,011|21=1951|22=3,17,253|23=1961|24=3,69,079|25=1971|26=4,71,707|27=1981|28=6,04,471|29=1991|30=8,07,785|31=2001|32=9,74,345|33=2011|34=12,47,953|35=2021|36=16,91,969|percentages=pagr|footnote=ಮೂಲ:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=right}}{{Pie chart |thumb = right |caption = ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ |label1 = [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] |color1 = DarkOrange |value1 = 87.3 |label2 = [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ]] |color2 = DodgerBlue |value2 = 6.3 |label3 = [[ಇಸ್ಲಾಂ]] |color3 = Green |value3 = 6.1 |label4 = ಇತರೆ |value4 = 0.4 |color4 = Grey }} [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ|2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ]] ಪ್ರಕಾರ, [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ವು ಪ್ರಮುಖ ಧರ್ಮವಾಗಿದ್ದು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 87.3% ರಷ್ಟು ಜನರು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ]] (6.3%) ಮತ್ತು [[ಇಸ್ಲಾಂ]] (6.1%) ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web|title=Population by religion community – 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS|website=Census of India, 2011|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20150825155850/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS|archive-date=25 August 2015}}</ref><ref>{{Cite web |title=Puducherry Hindu Muslim Population |url=https://www.census2011.co.in/data/religion/state/34-puducherry.html |access-date=2025-03-22 |website=www.census2011.co.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=Puducherry District Religion Data - Hindu/Muslim |url=https://www.census2011.co.in/data/religion/district/482-puducherry.html |access-date=2025-03-22 |website=www.census2011.co.in}}</ref> {{Pie chart | thumb = right | caption = ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಷೆ | label1 = [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] | color1 = DarkOrange | value1 = 88.22 | label2 = [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] | color2 = DodgerBlue | value2 = 5.96 | label3 = [[ಮಲಯಾಳಂ]] | color3 = Green | value3 = 3.84 | label4 = ಇತರೆ | value4 = 1.98 | color4 = Grey }} [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ|2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ]] ಪ್ರಕಾರ, [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 88.22% ರಷ್ಟು ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] (5.96%) ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]] (3.84%) ಸೇರಿವೆ.{{cn|date=March 2026}} == ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ == {{main|ಪುದುಚೇರಿ ಶಾಸನಸಭೆ|ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ನಗರಸಭೆ}} {{See also|ಪುದುಚೇರಿಯ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪುದುಚೇರಿಯ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪುದುಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ}} [[File:Puducherry Electoral Constituencies Map.svg|thumb|ಪುದುಚೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸ್ಥಾನಗಳು]] ಪುದುಚೇರಿಯು ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಾರತದ [[ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ]]ವಾಗಿದೆ, ಇದರರ್ಥ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತವು ನೇರವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. [[ವಿಶೇಷ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ]]ಯಿಂದ ಚುನಾಯಿತ ಶಾಸನಸಭೆ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅರ್ಹವಾದ ಮೂರು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ ([[ದೆಹಲಿ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶವಾದ ದೆಹಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ (ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ)|ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]] ಜೊತೆಗೆ), ಇದರಿಂದಾಗಿ ಭಾಗಶಃ ರಾಜ್ಯತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=https://lankabbc.com/blog/tag/pondicherry |title=Lanka BBC Info Know Puducherry: Government Name Pondicherry As Puducherry |website=lankabbc.com |date=29 June 2012 |access-date=24 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202235835/https://lankabbc.com/blog/tag/pondicherry/ |archive-date=2 February 2017 |url-status=dead }}</ref> ಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶದ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಆಸಕ್ತಿಯಿದೆ, ಆದರೆ ಬಜೆಟ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಒಂದು ಪರಿಗಣನೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಾಹೆ]] ಮತ್ತು [[ಯಾನಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಯಾನಂ]] ಅಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಬಹುದು.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2018/jul/26/will-pondys-attempt-to-get-statehood-succeed-1848833.html|title=Will Pondy's attempt to get statehood succeed?|website=The New Indian Express|date=26 July 2018 }}</ref> ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು [[ಪುದುಚೇರಿಯ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್]] ಅವರಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅವರು ಪಾರ್ಕ್ನಲ್ಲಿರುವ [[ರಾಜ್ ನಿವಾಸ್, ಪಾಂಡಿಚೇರಿ|ರಾಜ್ ನಿವಾಸ್]] (ಲೆ ಪ್ಯಾಲೈಸ್ ಡು ಗವರ್ನರ್) ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಗವರ್ನರ್ನ ಹಿಂದಿನ ಅರಮನೆಯಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇಮದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ನೇರವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ರಾಜ್ಯಗಳು ತಾವು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕೇಂದ್ರ ಅನುದಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಪುದುಚೇರಿಯು ವಿವಿಧ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆ|ಪರೋಕ್ಷ]] ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದೆ.{{cn|date=March 2026}} === ವಿಶೇಷ ಆಡಳಿತ ಸ್ಥಿತಿ === 1956 ರ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ, [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತ|ಹಿಂದಿನ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರದೇಶಗಳ]] ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಡಳಿತವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂತಹ ಶಾಸನವು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅನುಮೋದನೆ ಅಥವಾ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]ಯವರ ಸಮ್ಮತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರಬಹುದು.{{cn|date=March 2026}} ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಚ್ಛೇದ II ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ: <blockquote>{{lang|fr|Ces établissements conserveront le bénéfice du statut administratif spécial en vigueur avant le 1er novembre 1954. Toute modification constitutionnelle à ce statut ne pourra intervenir, le cas échéant, qu'après consultation de la population.}}<br /> (ಈ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು 1 ನವೆಂಬರ್ 1954 ರ ಮೊದಲು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ಆಡಳಿತ ಸ್ಥಿತಿಯ ಲಾಭವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಂತರ ಮಾಡಲಾಗುವ ಯಾವುದೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಜನರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ನಂತರವೇ ಮಾಡಬೇಕು).</blockquote> === ಭಾಷೆಗಳು === {{main|ಪುದುಚೇರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳು}} ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಮೊದಲ ಭಾಷೆ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ {{sigfig|88.237|3}}% ರಷ್ಟು ಜನರ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] ({{sigfig|5.9585|2}}%), [[ಮಲಯಾಳಂ]] ({{sigfig|3.8448|2}}%) ಮತ್ತು [[ಉರ್ದು]] ({{sigfig|0.6913|1}}%) ಮಾತನಾಡುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಪುದುಚೇರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳು [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]],<ref name="1963assemblyresolution">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=SbHeDwAAQBAJ|title=The Legacy of French Rule in India (1674–1954): An investigation of a process of Creolization|author= Animesh Rai|publisher= Institut français de Pondichéry|year=2020|isbn=979-1036549892 }}</ref> [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]], [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] ([[ಯಾನಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಯಾನಂ]] ನಲ್ಲಿ), [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]] ([[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಾಹೆ]] ನಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]]. 2006 ರ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸಂಸದೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಉಲ್ಲೇಖವು ಪುದುಚೇರಿಯು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಐದು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=https://books.google.com/books?id=GwsNAQAAMAAJ |title=Parliamentary Debates: Official Report, Volume 208, Issues 18–19 |author=India. Parliament. Rajya Sabha |date=2006|page=263 |website=www.gstcouncil.gov.in |publisher=Council of States Secretariat |access-date=3 August 2022 |quote=}}</ref> {{Pie chart |caption=ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ (2011)<ref>{{Cite web | title=India - C-16: Population by mother tongue, Puducherry - 2011 | url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10218 | access-date=2025-04-07 | website=censusindia.gov.in}}</ref> |label1 = [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] |value1 = 88.22 |color1 = royalblue |label2 = [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]]|value2 = 5.96 |color2 = green |label3 = [[ಮಲಯಾಳಂ]] |value3 = 3.84 |color3 = deeppink |label4 = ಇತರೆ |value4 = 1.98 |color4 = gold }} ==== ಫ್ರೆಂಚ್ ಮುಂದುವರಿಕೆ ==== ನವೆಂಬರ್ 1954 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತೀಯ ವಸಾಹತುಗಳ ವಾಸ್ತವಿಕ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ನಂತರವೂ, 1956 ರ {{lang|fr|[[Treaty establishing De Jure Cession of French Establishments in India|Traité de Cession]]}} (ಒಪ್ಪಂದದ ಒಪ್ಪಂದ) ದ ಅನುಚ್ಛೇದ XXVIII ರ ಪ್ರಕಾರ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]] [[ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ]]ಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.{{cn|date=March 2026}} ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಚ್ಛೇದ XXVIII ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ: <blockquote>{{lang|fr|Le français restera langue officielle des Établissements aussi longtemps que les répresentants élus de la population n'auront pas pris une décision différente.}}<br /> (ಜನರ ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಬೇರೆ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಯು ಸ್ಥಾಪನೆಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ).</blockquote> [[ಪುದುಚೇರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳು#1963 ರ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆಯ ನಿರ್ಣಯ|1963 ರ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆಯ ನಿರ್ಣಯ]]ವು ಫ್ರೆಂಚ್ ಅನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಜೊತೆಗೆ ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂನಂತಹ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿತು.<ref name=1963assemblyresolution/>{{rp|151–152}} ==== ಇತರ ಭಾಷೆಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆ ==== 1956 ರ ಒಪ್ಪಂದ ಮತ್ತು 1963 ರ ಸಭೆಯ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, 1963 ರ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಾಯಿದೆಯು ಶಾಸನಸಭೆಯು ಬೇರೆ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡದ ಹೊರತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಅನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬಳಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು ಎಂದು 1963 ರ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮರುಖಚಿತಪಡಿಸಿತು. 1963 ರ ಕಾಯಿದೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷಾ ಕಾಯಿದೆ, 1965 ರ ಹೊಸ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ (ಆದರೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ), ಇದು ಅದರ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷಾ ಸ್ಥಿತಿಯ ಸೂಚ್ಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಕಾಯಿದೆಯು ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕಾದ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ಗೆ ಅದೇ ಅಧಿಕೃತ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಅದೇ ಕಾಯಿದೆಯು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಾಹೆ ಮತ್ತು ಯಾನಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು ತೆಲುಗುಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref name="1965act" /> 1960 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ [[ಹಿಂದಿ ವಿರೋಧಿ ಆಂದೋಲನಗಳು]] 1963 ರ ಸಭೆಯ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಪುದುಚೇರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿರಬಹುದು. ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಅಧಿಕೃತ ಗೆಝೆಟ್ನ ಹೆಸರು ಫ್ರೆಂಚ್ನಲ್ಲಿದ್ದರೂ ({{lang|fr|La Gazette de L'État de Poudouchéry}}), ಇದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://gstcouncil.gov.in/sites/default/files/sgst-notification/PUD-(R)-(18)-9.pdf |title=La Gazette de L'État de Poudouchéry The Gazette of Puducherry |author=<!--Not stated--> |date=25 January 2018 |website=www.gstcouncil.gov.in |publisher= |access-date=30 June 2022 |quote=}}</ref> === ನ್ಯಾಯಾಂಗ === [[ಮದ್ರಾಸ್ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು 6 ನವೆಂಬರ್ 1962 ರಿಂದ ಪಾಂಡಿಚೇರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>1962 ರ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ (ಆಡಳಿತ) ಕಾಯಿದೆ</ref> ಮದ್ರಾಸ್ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ [[ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ]]ಯವರು ಪುದುಚೇರಿಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯವರು [[ಸಂಜಯ್ ವಿ. ಗಂಗಾಪುರವಾಲಾ|ಎಸ್. ವಿ. ಗಂಗಾಪುರವಾಲಾ]] ಅವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |date=22 May 2023 |title=Justice Munishwar Math Bhandari takes oath as acting Chief Justice of Madras High Court |language=en |work=DT Next |url=https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s35d6646aad9bcc0be55b2c82f69750387/uploads/2022/12/2022121132.pdf |url-status=bot: unknown |access-date=30 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230725060022/https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s35d6646aad9bcc0be55b2c82f69750387/uploads/2022/12/2022121132.pdf |archive-date=25 July 2023 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-12-12 |title=Justice S V Gangapurwala appointed as Acting Chief Justice of Bombay High Court |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/justice-s-v-gangapurwala-acting-chief-justice-bombay-high-court-8319889/ |access-date=2023-06-14 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಚಿವಾಲಯ]] ಅಂದಾಜಿಸಿದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುದುಚೇರಿಯ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನವು 1980 ರಿಂದ 2014 ರವರೆಗೆ 1,840 ರಿಂದ 258,190 ಮಿಲಿಯನ್ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಬೆಳೆಯಿತು.{{cn|date=March 2026}} {| class="wikitable" |- ! ವರ್ಷ || ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ{{Clarify|date=June 2019}} |- | 1980 || 1,840 |- | 1985 || 3,420 |- | 1990 || 6,030 |- | 1995 || 13,200 |- | 2000 || 37,810 |- | 2010 || 130,920 |- | 2014 || 258,190<ref>{{Cite web|url=http://statisticstimes.com/economy/economy-of-puducherry.php|title=Economy of Puducherry - StatisticsTimes.com|website=statisticstimes.com|access-date=3 August 2019|archive-date=15 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715221222/http://statisticstimes.com/economy/economy-of-puducherry.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.southasiaathudson.org/indian-states-1/2016/4/5/puducherry|title=Union Territory of Puducherry|website=South Asia Program at Hudson Institute|access-date=3 August 2019|archive-date=3 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803053937/http://www.southasiaathudson.org/indian-states-1/2016/4/5/puducherry|url-status=dead}}</ref><ref>[[List of Indian states by GDP]]</ref>{{Better source needed|date=June 2019}} |} ===ಮೀನುಗಾರಿಕೆ=== ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಮೀನುಗಾರಿಕೆ|ಮೀನುಗಾರಿಕೆ]]ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದೆ. ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರದೇಶಗಳು 45 ಕಿ.ಮೀ. ತೀರಪ್ರದೇಶವನ್ನು {{var|675|km2}} ಒಳನಾಡಿನ ನೀರು, {{convert|1.347|ha}} ಒಳನಾಡಿನ ನೀರು ಮತ್ತು 800 ಹೆಕ್ಟೇರ್ [[ಉಪ್ಪುನೀರನ್ನು]] ಹೊಂದಿವೆ. 27 ಸಮುದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು 23 ಒಳನಾಡಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮಗಳು ಸುಮಾರು 65,000 ಮೀನುಗಾರರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಅವರಲ್ಲಿ 13,000 ಮಂದಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಳಗಳು ಮತ್ತು ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಸಹ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೀನು ಸಾಕಣೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.{{cn|date=March 2026}} ===ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ=== {{Main|ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ}} ಪುದುಚೇರಿಯು ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪುದುಚೇರಿಯು [[ಶ್ರೀ ಅರವಿಂದ]] (1872–1950) ರವರ ನಿವಾಸವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀ ಅರವಿಂದ ಆಶ್ರಮ]]ವು ಇನ್ನೂ ಪುದುಚೇರಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಮಿರ್ರಾ ಅಲ್ಫಾಸ್ಸಾ|ತಾಯಿ]]ಯವರ ಕಲ್ಪನೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ನಗರವಾದ [[ಅರೋವಿಲ್ಲೆ]], ಇದರ ನಿವಾಸಿಗಳು ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಹಲವಾರು ದೇವಾಲಯಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು, ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಮಸೀದಿಗಳಿವೆ.{{cn|date=March 2026}} <gallery mode="packed" heights="134"> Puducherry Park Monument.JPG|[[ಆಯಿ ಮಂಟಪ (ಸ್ಮಾರಕ)]] File:Puducherry Coast.jpg|ಪುದುಚೇರಿ ಕರಾವಳಿ ನೋಟ File:Mahe Boat House.jpg|ಮಾಹೆ ನದಿ ದಂಡೆ File:A camel on the beach in Puducherry, Tamil Nadu, India.jpg|ಭಾರತದ ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಬೀಚ್ನಲ್ಲಿ ಒಂಟೆ File:Karaikal Church.jpg|ಕಾರೈಕಲ್ ಚರ್ಚು File:Puducherry Immaculate Conception Cathedral retouched.jpg|[[ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಪಾಪರಹಿತ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಕಥೀಡ್ರಲ್|ಪಾಪರಹಿತ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಕಥೀಡ್ರಲ್]] File:Karaikal main road.JPG|ಕಾರೈಕಲ್ ನಗರ ಕೇಂದ್ರ File:Microcarbo niger (Vieillot, 1817) (48917851913).jpg|[[ಉಸ್ಸುಡು ಪಕ್ಷಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]] File:Karaikal-Grand Masjid.jpg|ಕಾರೈಕಲ್ ಪೆರಿಯಪಲ್ಲಿ File:Karaikal Beach JEG2444.JPG|ಕಾರೈಕಲ್ ಬೀಚ್ </gallery> ==ಸಾರಿಗೆ== === ರೈಲು === [[File:Puducherry train station.JPG|thumbnail|[[ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಪುದುಚೇರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]]] ಪುದುಚೇರಿಯು [[ವಿಲುಪ್ಪುರಂ]] ಮತ್ತು [[ಚೆನ್ನೈ]]ನಲ್ಲಿನ ಐದು ದಾರಿಗಳ ಜಂಕ್ಷನ್ನಿಂದ ರೈಲ್ವೆ ಶಾಖಾ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗವು [[ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್]] ಮಾರ್ಗವಾಗಿದ್ದು, 16 ಮೂಲ ರೈಲುಗಳು ಮತ್ತು 17 ಅಂತಿಮ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://indiarailinfo.com/departures/puducherry-pondicherry-pdy/1232|title=Pondicherry Station - 16 Train Departures SR/Southern Zone - Railway Enquiry|last=karthik|website=indiarailinfo.com|access-date=17 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170817161727/https://indiarailinfo.com/departures/puducherry-pondicherry-pdy/1232|archive-date=17 August 2017|url-status=live}}</ref> ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಕಾರೈಕಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾರೈಕಲ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಾಹೆ]] ಸಹ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. [[ಕಾರೈಕಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಪೆರಾಲಂ–ಕಾರೈಕಲ್ ಮಾರ್ಗ|ಹಲವಾರು ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳು]] ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{Cite news|last=Rajaram|first=R.|date=2021-02-05|title=Karaikal-Peralam railway line project gets an impetus|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/karaikal-peralam-railway-line-project-gets-an-impetus/article33761412.ece|access-date=2021-05-12|issn=0971-751X}}</ref> ಯಾನಂಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ [[ಕಾಕಿನಾಡ ಟೌನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಕಾಕಿನಾಡ]] (ಸಿಸಿಟಿ) (33 ಕಿ.ಮೀ.) ಆಗಿದೆ.{{cn|date=March 2026}} === ವಾಯು === ಪುದುಚೇರಿಯು [[ಪುದುಚೇರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಪುದುಚೇರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಪುದುಚೇರಿ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಡುವೆ ವಿಮಾನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news|title=Puducherry airport becomes AAI's first 100% solar-powered airport - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/puducherry/puducherry-airport-becomes-aais-first-100-solar-powered-airport/articleshow/78464506.cms|access-date=2021-05-12|website=The Times of India|date=3 October 2020 |language=en}}</ref> ಕಾರೈಕಲ್ನಲ್ಲಿ [[ಕಾರೈಕಲ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹೊಸ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|date=2020-03-04|title=Greenfield airport at Karaikal waiting to take wings|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/greenfield-airport-at-karaikal-waiting-to-take-wings/article30979514.ece|access-date=2021-05-12|issn=0971-751X}}</ref> ಯಾನಂಗೆ ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು 90 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ರಾಜಮುಂದ್ರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ([[ಐಎಟಿಎ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕೋಡ್|ಐಎಟಿಎ]]: ಆರ್ಜೆಎ, [[ಐಸಿಎಒ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕೋಡ್|ಐಸಿಎಒ]]: ವಿಒಆರ್ವೈ) ಆಗಿದೆ.{{cn|date=March 2026}} === ಸಮುದ್ರ === ಪುದುಚೇರಿ ಯು.ಟಿ. ಕಾರೈಕಲ್ ಬಂದರು, ಪುದುಚೇರಿ ಬಂದರು, ಮಾಹೆ ಬಂದರು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಬಂದರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಂದರು [[ಕಾರೈಕಲ್ ಬಂದರು]].<ref>{{Cite web|title=India's Largest Private Port to Handle large Vessels and Diverse Cargo Mix|url=https://karaikalport.com/|access-date=2021-05-12|website=karaikalport.com}}</ref> === ರಸ್ತೆ === {{Main|ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆ ಜಾಲ}} {{further|ಪುದುಚೇರಿ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ}} ಪುದುಚೇರಿಯು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನದ ಪಕ್ಕಾ ರಸ್ತೆಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪುದುಚೇರಿಯು 2,552 ಕಿ.ಮೀ ರಸ್ತೆ ಉದ್ದವನ್ನು (ಪ್ರತಿ 4.87 ಕಿ.ಮೀ<sup>2</sup> ಗೆ ರಸ್ತೆ ಉದ್ದ) ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು. [[ಪುದುಚೇರಿ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ|ಪಿಆರ್ಟಿಸಿ]] ಬಸ್ಸುಗಳು ಪುದುಚೇರಿ ಯು.ಟಿ.ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.{{cn|date=March 2026}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! colspan="4" | ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ರಸ್ತೆ ಉದ್ದದ ಹೋಲಿಕೆ |- ! colspan="3" | ಒಟ್ಟು ರಸ್ತೆ ಉದ್ದ (ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿ) | 2,552 ಕಿ.ಮೀ |- ! rowspan="2" | ಪ್ರತಿ 1000 ಕಿ.ಮೀ<sup>2</sup> ಗೆ ರಸ್ತೆ ಉದ್ದ ! ಪುದುಚೇರಿ ! ತಮಿಳುನಾಡು ! ಭಾರತ |- | 4,575 | 1,572 | 663 |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ರಸ್ತೆಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ! ರಸ್ತೆಯ ವಿಧ ! ಉದ್ದ (ಕಿ.ಮೀ) |- | align="left" | ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು || 64.450 |- | align="left" | ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು || 49.304 |- | align="left" | ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಇತರ ರಸ್ತೆಗಳು <br /> {{blist|ಪುದುಚೇರಿ– 173.384| [[ಕಾರೈಕಲ್]]– 55.162| [[ಮಾಹೆ, ಭಾರತ|ಮಾಹೆ]]– 19.622| [[ಯಾನಂ]]– 26.460}} || '''274.628''' |- | align="left" | ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳು <br /> {{blist|ಪುದುಚೇರಿ–164.964| [[ಕಾರೈಕಲ್]]– 83.470}} || '''248.434''' |- !ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ|| 636.816 |} == ಶಿಕ್ಷಣ == [[File:JIPMER admin block.jpg|thumb|[[ಜವಾಹರ್ಲಾಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಗ್ರಾಜುಯೇಟ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಎಜುಕೇಶನ್ & ರಿಸರ್ಚ್]]]] {{main|ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ}} 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪುದುಚೇರಿಯು 86.55% ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter6.pdf|title=Ranking of states and union territories by literacy rate: 2011|publisher=Government of India|access-date=2 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706191931/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter6.pdf|archive-date=6 July 2015|url-status=live}}</ref> [[ಪುದುಚೇರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವು ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಯವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Pondicherry University |url=http://www.pondiuni.edu.in/about_uni.htm |publisher=Pondicherry University |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110425174938/http://www.pondiuni.edu.in/about_uni.htm |archive-date=25 April 2011 }}</ref> == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ == {{in popular culture|date=December 2020}} * [[ಲೀ ಲಾಂಗ್ಲೇ]] ಅವರ ''ಎ ಹೌಸ್ ಇನ್ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ'' (1996) ಕಾದಂಬರಿಯು ಅಲ್ಲಿ ಸೆಟ್ ಆಗಿತ್ತು. * ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಎಂಬುವವರು [[ರೋಲ್ಡ್ ಡಾಲ್]] ಅವರ ಮಕ್ಕಳ ಕಾದಂಬರಿ ''[[ಚಾರ್ಲಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಚಾಕಲೇಟ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ]]'' (1964) ನಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಪಾತ್ರ. ಈ ರಾಜಕುಮಾರರು [[ವಿಲ್ಲಿ ವೊಂಕಾ]] ಅವರಿಗೆ [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಚಾಕಲೇಟ್ನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ; ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಅರಮನೆ ಕರಗುತ್ತದೆ. ===ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು=== * ಪುದುಚೇರಿಯು [[ಯಾನ್ ಮಾರ್ಟೆಲ್]] ಅವರ [[ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]-ವಿಜೇತ ಕಾದಂಬರಿ ''[[ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಪೈ]]'' (2001) ರ ಮೊದಲ ಮೂರನೇ ಭಾಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ [[ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಪೈ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಲನಚಿತ್ರ ರೂಪಾಂತರ]]ದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=IMDBLifeofPi>{{cite web|title=Filming Locations|url=https://www.imdb.com/title/tt0454876/locations|publisher=[[IMDb]]|access-date=3 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121201104912/http://www.imdb.com/title/tt0454876/locations|archive-date=1 December 2012|url-status=live}}</ref> * ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಕೊ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೊ]] * ಮರಾಠಿ ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಪಾಂಡಿಚೇರಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪಾಂಡಿಚೇರಿ]] ==ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ== {{Main|ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ}} ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯು ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 1954 ರವರೆಗೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತುವಾಗಿದ್ದ ಇದರ ಹಳೆಯ ನಗರವು ಹಲವಾರು [[ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು, ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ನಗರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ತಮಿಳು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತನ್ನ ಕರಾವಳಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಈ ಪಟ್ಟಣವು ದೋಣಿ ವಿಹಾರ, ಕಯಾಕಿಂಗ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತಹ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಜಲ ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಜಲ ಕ್ರೀಡಾ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.{{cn|date=March 2026}} ===ಕಾರೈಕಲ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ=== '''ತಿರುನಲ್ಲಾರ್ ದೇವಾಲಯ''' {{main|ತಿರುನಲ್ಲಾರ್ ಧರ್ಬಾರಣ್ಯೇಶ್ವರರ್ ದೇವಾಲಯ}} ಧರ್ಬಾರಣ್ಯೇಶ್ವರರ್ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಿರುನಲ್ಲಾರ್ ಸನೀಶ್ವರನ್ ದೇವಾಲಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ತಂಜಾವೂರಿನ [[ನವಗ್ರಹ]] ದೇಗುಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು [[ಶನಿ]] (ಶನಿವಾರ) ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಈ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವು ಕಾರೈಕಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಿರುನಲ್ಲಾರ್ ಕಮ್ಯೂನ್ನಲ್ಲಿದೆ. ===ಮಾಹೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ=== '''ಮೂಪ್ಪೆನ್ಕುನ್ನು (ಗುಡ್ಡ)''' ಮೂಪ್ಪೆನ್ಕುನ್ನು ಒಂದು [[ಗುಡ್ಡ]]. ಇದು ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಾರಂಪರಿಕ ವಿಹಾರ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಗುಡ್ಡವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೀಪಸ್ತಂಭವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಮಾನ ವೀಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://mahe.gov.in/tourist-place/tp-hillock/|title=Hillock (Mooppenkunnu) &#124; Mahe &#124; India}}</ref> '''ವಾಕ್ವೇ''' [[File:Mahe Boat House.jpg|thumb| ]] [[ಮಾಹೆ ನದಿ]]ಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಾಕ್ವೇಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ವಾಕ್ವೇಯು ಮಾಹೆ ಪಟ್ಟಣದ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://mahe.gov.in/tourist-place/tp-walkway/|title=Walkway &#124; Mahe &#124; India}}</ref> '''ಅಝಿಮುಖಂ''' ಅಝಿಮುಖಂ [[ಮಾಹೆ ನದಿ|ಮಾಹೆ ನದಿ]] ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದ ಸಂಗಮಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಸಂಗಮಸ್ಥಾನದಿಂದ ಮಾಹೆ ಸೇತುವೆಯ ಕಡೆಗೆ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ 2 ಕಿ.ಮೀ ವಾಕ್ವೇ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://mahe.gov.in/tourist-place/tp-azhimukham/|title=Azhimukham &#124; Mahe &#124; India}}</ref> ==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== * ಮಾಹೆಯಿಂದ [[ಎಂ. ನೈಟ್ ಶ್ಯಾಮಲಾನ್]]. * ಮಾಹೆಯಿಂದ [https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AE%E0%B4%BF%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B4%BF%E0%B4%B2%E0%B5%8B%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%8D_%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%A7%E0%B4%B5%E0%B5%BB ಮಿಚಿಲೋಟ್ ಮಾಧವನ್]. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{Portal|Geography|Asia|India}} * [[ಪುದುಚೇರಿ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)]] * [[ಪುದುಚೇರಿ ಶಾಸನಸಭೆ]] * [[ಚಂದನನಗರ್]] * [[ಕಾಂಪೇನಿ ಡೆಸ್ ಇಂಡೆಸ್ (disambiguation)|ಕಾಂಪೇನಿ ಡೆಸ್ ಇಂಡೆಸ್]] * [[ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] * [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರ ಆಡಳಿತ]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Notelist}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Wikivoyage|Pondicherry (union territory)}} {{commons category|Puducherry (union territory)}} {{wikiquote}} * [https://www.py.gov.in/ ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * [http://mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/5302/Treaty+establishing+De+Jure+Cession+of+French+Establishments+in+India ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದ] * [http://tourism.puducherry.gov.in/ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ, ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170515172229/http://tourism.puducherry.gov.in/ |date=15 May 2017 }} * [https://www.pondicherrymedia.com/ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಮೀಡಿಯಾ, ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * {{Wikivoyage inline}} {{States and territories of India}} {{Authority control}} [[ವರ್ಗ:ಪುದುಚೇರಿ| ]] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|.]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1963 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1963 ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲೇವ್‌ಗಳು]] mpkw8j7m9j9dc1y98rz2j5na2xp2q2r 1383893 1383869 2026-08-22T15:34:24Z A826 72368 1383893 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian state or territory | name = ಪುದುಚೇರಿ | official_name = ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/1/1 | caption_align = center | image1 = Pondicherry-Rock beach aerial view.jpg | caption1 = [[ಪ್ರೊಮೆನೇಡ್ ಬೀಚ್]] | image2 = Image pondicherry.jpg | caption2 = ಪುದುಚೇರಿ ಬಂದರು | image3 = Long exposure shot of Beach road near Pondicherry harbour.jpg | caption3 = ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಬೀಚ್ }} | type = ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ | image_seal = Emblem of the Government of Puducherry.png | etymology = ಪುತು (ಹೊಸ) + ಚೇರಿ (ವಸತಿ)<br/>"ಹೊಸ ವಸತಿ" | motto = [[ಸತ್ಯಮೇವ ಜಯತೇ]] ([[ಸಂಸ್ಕೃತ]]) <br /> "ಸತ್ಯವೇ ಗೆಲ್ಲುತ್ತದೆ"{{force singular}} | anthem = [[ತಮಿಳ್ ತಾಯ್ ವಾಲ್ತು (ಪುದುಚೇರಿ)|ತಮಿಳ್ ತಾಯ್ ವಾಲ್ತು]] ([[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]])<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/Uniform-tune-sought-for-lsquoThamizh-Thaai-Vaazhthursquo/article14851832.ece|title=Uniform tune sought for 'Thamizh Thaai Vaazhthu'|newspaper=The Hindu |date=6 October 2007|via=www.thehindu.com}}</ref> <br />"ತಾಯಿ ತಮಿಳಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ" | image_map = IN-PY.svg | coordinates = {{Coord|11.911|79.813|region:IN-PY|display=inline,title}} | region = ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ | formation_date = 1 ನವೆಂಬರ್ 1954<ref>{{cite web|url=https://mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/7706/Agreement+on+De+Facto+Transfer+of+French+Establishments|title=Agreement on De Facto Transfer of French Establishments|date=21 October 1954|publisher=Ministry of External Affairs, Government of India|access-date=5 August 2022}}</ref> | formation_date4 = 1 ಜುಲೈ 1963<ref name="IAR1955">{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=JncPAQAAIAAJ|title=Indian Affairs Record (Vol. I and II)|publisher=Diwan Chand Indian Information Center|year=1955|page=20}}</ref> | capital = ಪುದುಚೇರಿ (ನಗರ){{!}}ಪಾಂಡಿಚೇರಿ | largestcity = capital | districts = [[ಪುದುಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|4]] | lt_governor = [[ಕುನಿಯಿಲ್ ಕೈಲಾಶ್ನಾಥನ್]] | chief_minister = [[ಎನ್. ರಂಗಸ್ವಾಮಿ]] | party = [[ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎನ್.ಆರ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಎಐಎನ್ಆರ್ಸಿ]] | chief_secretary = ಶರತ್ ಚೌಹಾಣ್ | judiciary = [[ಮದ್ರಾಸ್ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] | legislature_type = ಏಕಸಭಾ | assembly = [[ಪುದುಚೇರಿ ಶಾಸನಸಭೆ]]<ref>{{cite web|title=PUDUCHERRY LEGISLATIVE ASSEMBLY|url=http://legislativebodiesinindia.nic.in/PONDICHERY.htm|access-date=26 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171103094411/http://legislativebodiesinindia.nic.in/PONDICHERY.htm|archive-date=3 November 2017|url-status=live}}</ref> | assembly_seats = 33 ಸ್ಥಾನಗಳು | rajya_sabha_seats = 1 ಸ್ಥಾನ | lok_sabha_seats = 1 ಸ್ಥಾನ | area_total_km2 = 483 | area_rank = 34ನೇ | elevation_m = | elevation_max_m = 67 | elevation_max_point = ಚಾಲಕ್ಕರ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿಯ ''ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಬಿಂದು'' | elevation_min_m = 0 | elevation_min_point = [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]] | population_total = 1,394,467 | population_as_of = 2011 | population_rank = 29ನೇ | population_urban = 68.33% | population_rural = 31.67% | population_density = 2,900 | official_langs = [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]]{{*}}[[ಮಲಯಾಳಂ]] {{small|([[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಾಹೆ]])}}{{*}}[[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] {{small|([[ಯಾನಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಯಾನಂ]])}}<ref name="1965act">{{cite web |title=The Pondicherry Official Languages Act, 1965 |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/puducherry/1965/1965Pondicherry3.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200503022028/http://www.lawsofindia.org/pdf/puducherry/1965/1965Pondicherry3.pdf |archive-date=3 May 2020 |publisher=Laws of India |url-status=usurped |access-date=10 June 2019}}</ref> | additional_official = [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]]<ref name="1965act"/>{{*}}[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]]<ref>{{Cite book |url=https://law.py.gov.in/docs/Code1.pdf |title=Puducherry Code Volume-I |publisher=Law Department, [[Government of Puducherry]] |pages=107 |archive-date=15 March 2024 |access-date=16 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315060504/https://law.py.gov.in/docs/Code1.pdf |url-status=dead }}</ref> | GDP_total = {{INRConvert|0.39|t|lk=r}} | GDP_year = 2023-24 | GDP_rank = 26ನೇ | GDP_per_capita = {{INRConvert|302680|lk=r}} | GDP_per_capita_rank = 10ನೇ | HDI_year = 2022 | HDI = {{increase}} 0.786 (<span style="color:lime">ಉನ್ನತ</span>)<ref name="UNDP">{{cite report|title=Subnational HDI|url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/IND/?levels=1+4&interpolation=0&extrapolation=0|access-date=1 April 2026|work=Global Data Lab, [[United Nations Development Programme]]}}</ref> | HDI_rank = 4ನೇ | literacy = 92.7%<ref>{{Cite book |url=https://www.mospi.gov.in/sites/default/files/publication_reports/AnnualReport_PLFS2023-24L2.pdf |title=Annual Report, Periodic Labour Force Survey (PLFS) (July 2023 – June 2024) |date=23 September 2024 |publisher=National Sample Survey Office, Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India |pages=A-10 |chapter=Appendix-A: Detailed tables, Table (7): Literacy rate (in per cent) of persons of different age groups for each State/UT (persons, age-group (years): 7 & above, rural+urban (column 6))}}</ref> | literacy_year = 2024 | literacy_rank = 9ನೇ | sex_ratio = 1037[[female|♀️]]/1000 [[male|♂️]]<ref name="sexratio">{{Cite web|date=13 October 2020|title=Handbook of Statistics on Indian States 2020. Social and Demographic Indicators. Table 5: State-wise Sex Ratio. |url=https://m.rbi.org.in/Scripts/PublicationsView.aspx?id=19994|access-date=9 September 2021 |publisher=Reserve Bank of India}}</ref> | sexratio_year = 2011 | iso_code = IN-PY | registration_plate = PY 01 – PY 05 | website = py.gov.in | footnotes = ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. | mammal = [[ಭಾರತೀಯ ಅಳಿಲು]]<ref name="symbols"/> | bird = [[ಕೋಗಿಲೆ]]<ref name="symbols"/> | flower = [[ಕೋಟೆ ಮರದ ಹೂವು|ಕೋಟೆ ಮರದ ಹೂವು]]<ref name="symbols"/> | tree = [[ಬೇಲ್ ಹಣ್ಣಿನ ಮರ]]<ref name="symbols">{{cite news |url=http://www.hindu.com/2007/04/21/stories/2007042103560200.htm |title=Tamil Nadu News : Puducherry comes out with list of State symbols |date=21 April 2007 |access-date=10 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104225327/http://www.hindu.com/2007/04/21/stories/2007042103560200.htm |archive-date=4 January 2013 |newspaper=[[The Hindu]] |url-status=dead }}</ref> }} '''ಪುದುಚೇರಿ''{{respell|PUU|duu|CHERR|ee}}; [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]]: {{transliteration|ta|ISO|Putuccēri}} {{IPA|ta|pʊðʊˈtːɕeːɾi|}} (ಫ್ರೆಂಚ್ನಲ್ಲಿ '''ಪೌಡೌಚೇರಿ'''<ref>{{cite web |url=https://styandptg.py.gov.in/2025/JANUARY/ORDINARY/1/OG%2001%20Dated%2007-01-2025.pdf |title=La Gazette de L' État de Poudouchéry |work=styandptg.py.gov.in |date=7 January 2025 |access-date=6 January 2026 }}</ref> ಎಂದೂ ಅಥವಾ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ '''ಪಾಂಡಿಚೇರಿ'''{{respell|PON|dih|CHERR|ee}}; ತಮಿಳು: {{transliteration|ta|ISO|Pāṇṭiccēri}} {{IPA|ta|paːɳɖiˈtːɕeːɾi|}} ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) [[ಭಾರತ]]ದ ಒಂದು [[ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ನಾಲ್ಕು ಸಣ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದಿನ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತ]]ದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಪುದುಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪಾಂಡಿಚೇರಿ]] (ಈಗ ಪುದುಚೇರಿ), [[ಕಾರೈಕಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕರಿಕಲ್]] (ಕಾರೈಕಲ್), [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಾಹೆ]] ಮತ್ತು [[ಯಾನಾಂ]] (ಈಗ [[ಯಾನಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಯಾನಂ]]), [[ಚಂದನನಗರ್]] (ಚಂದೇರ್ನಾಗೋರ್) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ ಪುದುಚೇರಿಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿಯೂ ಆಗಿತ್ತು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಪ್ರದೇಶವು 1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006 ರಂದು ತನ್ನ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರನ್ನು ಪುದುಚೇರಿ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/15932/1/the_pondicherry_%28alteration_of_name%29_act%2C_2006.pdf |title=THE PONDICHERRY (ALTERATION OF NAME) ACT, 2006 |work=India Code |date=13 September 2006 |access-date=6 January 2026 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5365248.stm |title=South Asia &#124; New name for old French territory |work=BBC News |date=20 September 2006 |access-date=10 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222055544/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5365248.stm |archive-date=22 February 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2006/08/22/stories/2006082207481000.htm |title=National : Bill to rename Pondicherry as Puducherry passed |newspaper=[[The Hindu]] |date=22 August 2006 |access-date=10 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021123517/http://www.hindu.com/2006/08/22/stories/2006082207481000.htm |archive-date=21 October 2012 |url-status=dead }}</ref> ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವು ಭಾರತೀಯ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ]] ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. [[ಪುದುಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಕಾರೈಕಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, [[ಯಾನಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ. ಪುದುಚೇರಿಯು ಭಾರತದ 36 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 29ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ (ಜಿಡಿಪಿ) {{INRConvert|390|b}} ಆಗಿದ್ದು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಜಿಡಿಪಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ|25ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ]].<ref>{{cite web|title=State Domestic Product and other aggregates, 2004–05 series |url=http://mospi.nic.in/Mospi_New/upload/State-wise%20SDP-27.02.2015.xls |publisher=Ministry of Statistics and Programme Implementation |access-date=18 June 2015|archive-date=23 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150323115356/http://mospi.nic.in/Mospi_New/upload/State-wise%20SDP-27.02.2015.xls|date=27 February 2015}}</ref> ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ''ಪುದುಚೇರಿ'' ಎಂಬ ಹೆಸರು ತಮಿಳು ಪದಗಳಾದ {{lang|ta-Latn|putu}} ({{lang|ta|புது}}) ಮತ್ತು {{lang|ta-Latn|cēri}} ({{lang|ta|சேரி}}) ಇದರ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಅರ್ಥ 'ಹೊಸ ವಸತಿ'; ಇದರ ಹಳೆಯ ಹೆಸರು ''ಪಾಂಡಿಚೇರಿ'' ಎಂಬುದು {{lang|ta-Latn|Pāṇḍi-cēri}} ({{lang|ta|பாண்டிச்சேரி}}) ಇದರ [[ಫ್ರೆಂಚೀಕರಿಸಿದ]] ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಅರ್ಥ 'ಪಾಂಡಿಗಳ ವಸತಿ'. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಪುದುಚೇರಿ (ನಗರ)|ಪುದುಚೇರಿ ನಗರಸಭೆಯ]] ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದ ಸಿಇಗೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ''[[ಎರಿಥ್ರಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಪೆರಿಪ್ಲಸ್]]'' ''ಪೊಡುಕೆ'' ಅಥವಾ ''ಪೊಡುಕಾ'' (ಅಧ್ಯಾಯ 60) ಎಂಬ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. [[ಜಿ. ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಬಿ. ಹಂಟಿಂಗ್ಫೋರ್ಡ್]] ಇದು ಆಧುನಿಕ ಪುದುಚೇರಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 2 ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು, ಇದು [[ಅರಿಕಮೇಡು]] (ಈಗ [[ಅರಿಯಂಕುಪ್ಪಂ]]ನ ಭಾಗ) ಸ್ಥಳವಾಗಿರಬಹುದು. ಹಂಟಿಂಗ್ಫೋರ್ಡ್ 1937 ರಲ್ಲಿ ಅರಿಕಮೇಡುವಿನಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, 1944 ಮತ್ತು 1949 ರ ನಡುವಿನ [[ಪುರಾತತ್ತ್ವ]] ಉತ್ಖನನಗಳು ಇದು "1ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ತಯಾರಿಕೆಯ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ತೋರಿಸಿದವು. 1989 ರಿಂದ 1992 ರವರೆಗೆ ವಿಮಲಾ ಬೆಗ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ನಂತರದ ತನಿಖೆಯು ಈ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈಗ ಆಕ್ರಮಣದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೂರನೇ ಅಥವಾ ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಇರಿಸುತ್ತದೆ.<ref> {{cite web |title=The Dating of Arikamedu and its Bearing on the Archaeology of Early Historical South India |author=Vimala Begley |url=http://utilisateurs.linguist.univ-paris-diderot.fr/~chevilla/FestSchrift/V_Beg_3x.pdf |access-date=1 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101100834/http://utilisateurs.linguist.univ-paris-diderot.fr/~chevilla/FestSchrift/V_Beg_3x.pdf |archive-date=1 January 2019 |url-status=live |df=dmy-all}} </ref><ref>{{cite book|title=The Periplus of the Erythraean Sea: Travel and Trade in the Indian Ocean by a Merchant of the First Century|url=https://books.google.com/books?id=ZoZwPQAACAAJ|date=2007|publisher=Kessinger Publishing|isbn=978-0-548-20943-1|page=119|access-date=15 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160517054619/https://books.google.com/books?id=ZoZwPQAACAAJ|archive-date=17 May 2016|url-status=live}}</ref> [[File:French India 1815.gif|left|thumb|1815 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತೀಯ ವಸಾಹತುಗಳು]] 1674 ರಲ್ಲಿ, ಪಾಂಡಿಚೇರಿ (ಪಾಂಡಿಚೇರಿ) ನಗರಸಭೆಯು [[ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಸಾಹತಾಯಿತು. [[ಚಂದನನಗರ್|ಚಂದೇರ್ನಾಗೋರ್]] (ಈಗಾಗಲೇ 1673 ರಿಂದ ಫ್ರೆಂಚ್), [[ಮಾಹೆ, ಪುದುಚೇರಿ|ಮಾಹೆ]] (1721 ರಿಂದ), [[ಯಾನಂ]] ([[ಯಾನಾಂ]]) (1723 ರಿಂದ), [[ಕಾರೈಕಲ್]] (ಕರಿಕಲ್) (1739 ರಿಂದ) ಮತ್ತು [[ಮಸೂಲಿಪಟ್ಟಣಂ]] (1760) ಜೊತೆಗೆ, ಇದು ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ಗವರ್ನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತ]]ದ ವಸಾಹತನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಫ್ರೆಂಚ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂ|ಬ್ರಿಟಿಷ್]] ಆಕ್ರಮಣಗಳಿಂದ ಪದೇ ಪದೇ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು 1 ನವೆಂಬರ್ 1954 ರಂದು ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ''ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ'' ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು 16 ಆಗಸ್ಟ್ 1962 ರಂದು ''ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ'', ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತವು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ನಾಲ್ಕು ಕರಾವಳಿ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್ಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತೀಯ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯಾಯಿತು. ಐದನೇ, [[ಚಂದನನಗರ್]], 1954 ರಲ್ಲಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು. ''ವಾಸ್ತವಿಕ'' ವರ್ಗಾವಣೆಯ ನಂತರ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ]] ನೀಡಿದ "ಫ್ರೆಂಚ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು (ಹೆಸರು ಬದಲಾವಣೆ) ಆದೇಶ, 1954" ಮೂಲಕ 'ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ರಾಜ್ಯ' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="CriminalJustice2005">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Axfuc5A8mxMC|title=Criminal Justice India Series: Pondicherry|section= D.Banerjea|volume=20|publisher=Allied Publishers|year=2005|isbn=978-8177648713}}</ref>{{rp|37}} ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ರಾಜ್ಯವು 31 ಆಗಸ್ಟ್ 1964 ರವರೆಗೆ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ನೇರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, 1 ಜುಲೈ 1963 ರಿಂದ, ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ರಾಜ್ಯವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಯಿತು ಮತ್ತು 31 ಆಗಸ್ಟ್ 1964 ರ ನಂತರ ಅದು ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.<ref name="CriminalJustice2005"/>{{rp|37}} 2016 ರವರೆಗೆ, ''ಕಾನೂನುಬದ್ಧ'' ವರ್ಗಾವಣೆ ದಿನ (ಅಂದರೆ 16 ಆಗಸ್ಟ್) ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜಾದಿನವಾಗಿತ್ತು.<ref name=newsminute>{{cite news |last=Mathew |first=Pheba |date=16 August 2016 |title=Liberated from France 55 years ago, Puducherry celebrated 'De Jure Day' for the first time ever |url=http://www.thenewsminute.com/article/liberated-france-55-years-ago-puducherry-celebrates-de-jure-day-first-time-ever-48445 |work= The News Minute |access-date=3 July 2022}}</ref><ref name=DejureTransferDay2021>{{cite web|date=16 August 2016 |title=68th De Facto Merger Day of Puducherry to Be Celebrated on November 1 |url=https://www.news18.com/news/politics/68th-de-facto-merger-day-of-puducherry-to-be-celebrated-on-november-1-4387469.html|publisher= News18 |access-date=3 July 2022}}</ref> 2016 ರಲ್ಲಿ, [[ಪುದುಚೇರಿಯ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪುದುಚೇರಿಯ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್]], [[ಕಿರಣ್ ಬೇಡಿ]], ಅವರು ಇದನ್ನು "ಡಿ ಜ್ಯೂರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಫರ್ ಡೇ" ಎಂದು ರಜಾದಿನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. 2010 ರಿಂದ, ''ವಾಸ್ತವಿಕ'' ವರ್ಗಾವಣೆ ದಿನ (ಅಂದರೆ 1 ನವೆಂಬರ್) ಅನ್ನು ಪುದುಚೇರಿಯಾದ್ಯಂತ ವಿಮೋಚನಾ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Puducherry to celebrate 'Formation Day' on Nov 1|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/Puducherry-to-celebrate-lsquoFormation-Dayrsquo-on-Nov-1/article15798191.ece|work=The Hindu|date=1 November 2010|accessdate=9 August 2022}}</ref> 2014 ರಲ್ಲಿ, ವಿಮೋಚನಾ ದಿನವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜಾದಿನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. 2014 ರಲ್ಲಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಒಕ್ಕೂಟ|ಎನ್ಡಿಎ]] ಸರ್ಕಾರವು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಮತ್ತು ನವನಿಯುಕ್ತ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ [[ಎ. ಕೆ. ಸಿಂಗ್]] ಅವರು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಆ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿದ ನಂತರ ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/november-1-is-liberation-day/article6364429.ece|title=November 1 is Liberation Day|date=30 August 2014|newspaper=The Hindu|language=en-IN|access-date=8 August 2022}}</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== [[File:Puducherry Map.svg|thumb|left|ಪುದುಚೇರಿಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ನಕ್ಷೆ]] ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವು [[ಪುದುಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ನಾಲ್ಕು ಸಣ್ಣ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಪುದುಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] ({{cvt|293|sqkm|sqmi|disp=or}}), [[ಕಾರೈಕಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] ({{cvt|161|sqkm|sqmi|disp=or}}) ಮತ್ತು [[ಯಾನಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] ({{cvt|20|sqkm|sqmi|disp=or}}) ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]]ದಲ್ಲಿರುವ [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ]] ({{cvt|9|sqkm|sqmi|disp=or}}), ಒಟ್ಟು {{cvt|483|sqkm|sqmi}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪುದುಚೇರಿ ಮತ್ತು ಕಾರೈಕಲ್ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎರಡೂ [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ದ [[ಎನ್ಕ್ಲೇವ್]]ಗಳಾಗಿವೆ. ಯಾನಂ ಮತ್ತು ಮಾಹೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ]]ದ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್ಗಳಾಗಿವೆ. [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ|2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ]] ಪ್ರಕಾರ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1,394,467 ಆಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಉದ್ದದಲ್ಲಿ 30.6 ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪುದುಚೇರಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಪುದುಚೇರಿಯ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸ್ವತಃ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್ಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಾಗಿವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಪಾಕೆಟ್ಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುದುಚೇರಿ ಪ್ರದೇಶವು ಅಂತಹ 11 ಪಾಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮಾಹೆ ಪ್ರದೇಶವು ಮೂರು ಪಾಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಭೌಗೋಳಿಕತೆಯು [[ವಸಾಹತುಶಾಹಿ|ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅವಧಿಯ]] ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಪುದುಚೇರಿಯು ಹಿಂದಿನ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತ]]ದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪುದುಚೇರಿಯ ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. [[ಪುದುಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಐದು ನದಿಗಳು, [[ಕಾರೈಕಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಏಳು, [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮತ್ತು [[ಯಾನಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಯಾವುದೂ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ==ಜಿಲ್ಲೆಗಳು== * [[ಪುದುಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯು [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್ ಆಗಿದ್ದು, ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. * [[ಕಾರೈಕಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯು [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್ ಆಗಿದೆ. * [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯು [[ಕೇರಳ]]ದ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್ ಆಗಿದೆ. * [[ಯಾನಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯು [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್ ಆಗಿದೆ. ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== {{historical populations|11=1901|12=2,46,354|13=1911|14=2,57,179|15=1921|16=2,44,156|17=1931|18=2,58,628|19=1941|20=2,85,011|21=1951|22=3,17,253|23=1961|24=3,69,079|25=1971|26=4,71,707|27=1981|28=6,04,471|29=1991|30=8,07,785|31=2001|32=9,74,345|33=2011|34=12,47,953|35=2021|36=16,91,969|percentages=pagr|footnote=ಮೂಲ:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=right}}{{Pie chart |thumb = right |caption = ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ |label1 = [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] |color1 = DarkOrange |value1 = 87.3 |label2 = [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ]] |color2 = DodgerBlue |value2 = 6.3 |label3 = [[ಇಸ್ಲಾಂ]] |color3 = Green |value3 = 6.1 |label4 = ಇತರೆ |value4 = 0.4 |color4 = Grey }} [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ|2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ]] ಪ್ರಕಾರ, [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ವು ಪ್ರಮುಖ ಧರ್ಮವಾಗಿದ್ದು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 87.3% ರಷ್ಟು ಜನರು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ]] (6.3%) ಮತ್ತು [[ಇಸ್ಲಾಂ]] (6.1%) ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web|title=Population by religion community – 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS|website=Census of India, 2011|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20150825155850/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS|archive-date=25 August 2015}}</ref><ref>{{Cite web |title=Puducherry Hindu Muslim Population |url=https://www.census2011.co.in/data/religion/state/34-puducherry.html |access-date=2025-03-22 |website=www.census2011.co.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=Puducherry District Religion Data - Hindu/Muslim |url=https://www.census2011.co.in/data/religion/district/482-puducherry.html |access-date=2025-03-22 |website=www.census2011.co.in}}</ref> {{Pie chart | thumb = right | caption = ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಷೆ | label1 = [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] | color1 = DarkOrange | value1 = 88.22 | label2 = [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] | color2 = DodgerBlue | value2 = 5.96 | label3 = [[ಮಲಯಾಳಂ]] | color3 = Green | value3 = 3.84 | label4 = ಇತರೆ | value4 = 1.98 | color4 = Grey }} [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ|2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ]] ಪ್ರಕಾರ, [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 88.22% ರಷ್ಟು ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] (5.96%) ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]] (3.84%) ಸೇರಿವೆ. == ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ == [[File:Puducherry Electoral Constituencies Map.svg|thumb|ಪುದುಚೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸ್ಥಾನಗಳು]] ಪುದುಚೇರಿಯು ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಾರತದ [[ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ]]ವಾಗಿದೆ, ಇದರರ್ಥ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತವು ನೇರವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. [[ವಿಶೇಷ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ]]ಯಿಂದ ಚುನಾಯಿತ ಶಾಸನಸಭೆ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅರ್ಹವಾದ ಮೂರು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ ([[ದೆಹಲಿ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶವಾದ ದೆಹಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ (ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ)|ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]] ಜೊತೆಗೆ), ಇದರಿಂದಾಗಿ ಭಾಗಶಃ ರಾಜ್ಯತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=https://lankabbc.com/blog/tag/pondicherry |title=Lanka BBC Info Know Puducherry: Government Name Pondicherry As Puducherry |website=lankabbc.com |date=29 June 2012 |access-date=24 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202235835/https://lankabbc.com/blog/tag/pondicherry/ |archive-date=2 February 2017 |url-status=dead }}</ref> ಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶದ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಆಸಕ್ತಿಯಿದೆ, ಆದರೆ ಬಜೆಟ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಒಂದು ಪರಿಗಣನೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಾಹೆ]] ಮತ್ತು [[ಯಾನಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಯಾನಂ]] ಅಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಬಹುದು.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2018/jul/26/will-pondys-attempt-to-get-statehood-succeed-1848833.html|title=Will Pondy's attempt to get statehood succeed?|website=The New Indian Express|date=26 July 2018 }}</ref> ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು [[ಪುದುಚೇರಿಯ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್]] ಅವರಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅವರು ಪಾರ್ಕ್ನಲ್ಲಿರುವ [[ರಾಜ್ ನಿವಾಸ್, ಪಾಂಡಿಚೇರಿ|ರಾಜ್ ನಿವಾಸ್]] (ಲೆ ಪ್ಯಾಲೈಸ್ ಡು ಗವರ್ನರ್) ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಗವರ್ನರ್ನ ಹಿಂದಿನ ಅರಮನೆಯಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇಮದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ನೇರವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ರಾಜ್ಯಗಳು ತಾವು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕೇಂದ್ರ ಅನುದಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಪುದುಚೇರಿಯು ವಿವಿಧ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆ|ಪರೋಕ್ಷ]] ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದೆ. === ವಿಶೇಷ ಆಡಳಿತ ಸ್ಥಿತಿ === 1956 ರ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ, [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತ|ಹಿಂದಿನ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರದೇಶಗಳ]] ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಡಳಿತವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂತಹ ಶಾಸನವು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅನುಮೋದನೆ ಅಥವಾ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]ಯವರ ಸಮ್ಮತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರಬಹುದು. ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಚ್ಛೇದ II ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ: <blockquote>{{lang|fr|Ces établissements conserveront le bénéfice du statut administratif spécial en vigueur avant le 1er novembre 1954. Toute modification constitutionnelle à ce statut ne pourra intervenir, le cas échéant, qu'après consultation de la population.}}<br /> (ಈ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು 1 ನವೆಂಬರ್ 1954 ರ ಮೊದಲು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ಆಡಳಿತ ಸ್ಥಿತಿಯ ಲಾಭವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಂತರ ಮಾಡಲಾಗುವ ಯಾವುದೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಜನರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ನಂತರವೇ ಮಾಡಬೇಕು).</blockquote> === ಭಾಷೆಗಳು === ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಮೊದಲ ಭಾಷೆ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ {{sigfig|88.237|3}}% ರಷ್ಟು ಜನರ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] ({{sigfig|5.9585|2}}%), [[ಮಲಯಾಳಂ]] ({{sigfig|3.8448|2}}%) ಮತ್ತು [[ಉರ್ದು]] ({{sigfig|0.6913|1}}%) ಮಾತನಾಡುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಪುದುಚೇರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳು [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]],<ref name="1963assemblyresolution">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=SbHeDwAAQBAJ|title=The Legacy of French Rule in India (1674–1954): An investigation of a process of Creolization|author= Animesh Rai|publisher= Institut français de Pondichéry|year=2020|isbn=979-1036549892 }}</ref> [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]], [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] ([[ಯಾನಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಯಾನಂ]] ನಲ್ಲಿ), [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]] ([[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಾಹೆ]] ನಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]]. 2006 ರ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸಂಸದೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಉಲ್ಲೇಖವು ಪುದುಚೇರಿಯು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಐದು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=https://books.google.com/books?id=GwsNAQAAMAAJ |title=Parliamentary Debates: Official Report, Volume 208, Issues 18–19 |author=India. Parliament. Rajya Sabha |date=2006|page=263 |website=www.gstcouncil.gov.in |publisher=Council of States Secretariat |access-date=3 August 2022 |quote=}}</ref> {{Pie chart |caption=ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ (2011)<ref>{{Cite web | title=India - C-16: Population by mother tongue, Puducherry - 2011 | url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10218 | access-date=2025-04-07 | website=censusindia.gov.in}}</ref> |label1 = [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] |value1 = 88.22 |color1 = royalblue |label2 = [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]]|value2 = 5.96 |color2 = green |label3 = [[ಮಲಯಾಳಂ]] |value3 = 3.84 |color3 = deeppink |label4 = ಇತರೆ |value4 = 1.98 |color4 = gold }} ==== ಫ್ರೆಂಚ್ ಮುಂದುವರಿಕೆ ==== ನವೆಂಬರ್ 1954 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತೀಯ ವಸಾಹತುಗಳ ವಾಸ್ತವಿಕ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ನಂತರವೂ, 1956 ರ {{lang|fr|Treaty establishing De Jure Cession of French Establishments in India|Traité de Cession}} (ಒಪ್ಪಂದದ ಒಪ್ಪಂದ) ದ ಅನುಚ್ಛೇದ XXVIII ರ ಪ್ರಕಾರ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]] [[ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ]]ಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಚ್ಛೇದ XXVIII ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ: <blockquote>{{lang|fr|Le français restera langue officielle des Établissements aussi longtemps que les répresentants élus de la population n'auront pas pris une décision différente.}}<br /> (ಜನರ ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಬೇರೆ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಯು ಸ್ಥಾಪನೆಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ).</blockquote> [[ಪುದುಚೇರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳು#1963 ರ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆಯ ನಿರ್ಣಯ|1963 ರ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆಯ ನಿರ್ಣಯ]]ವು ಫ್ರೆಂಚ್ ಅನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಜೊತೆಗೆ ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂನಂತಹ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿತು.<ref name=1963assemblyresolution/>{{rp|151–152}} ==== ಇತರ ಭಾಷೆಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆ ==== 1956 ರ ಒಪ್ಪಂದ ಮತ್ತು 1963 ರ ಸಭೆಯ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, 1963 ರ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಾಯಿದೆಯು ಶಾಸನಸಭೆಯು ಬೇರೆ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡದ ಹೊರತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಅನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬಳಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು ಎಂದು 1963 ರ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮರುಖಚಿತಪಡಿಸಿತು. 1963 ರ ಕಾಯಿದೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷಾ ಕಾಯಿದೆ, 1965 ರ ಹೊಸ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ (ಆದರೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ), ಇದು ಅದರ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷಾ ಸ್ಥಿತಿಯ ಸೂಚ್ಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಕಾಯಿದೆಯು ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕಾದ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ಗೆ ಅದೇ ಅಧಿಕೃತ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಅದೇ ಕಾಯಿದೆಯು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಾಹೆ ಮತ್ತು ಯಾನಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು ತೆಲುಗುಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref name="1965act" /> 1960 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ [[ಹಿಂದಿ ವಿರೋಧಿ ಆಂದೋಲನಗಳು]] 1963 ರ ಸಭೆಯ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಪುದುಚೇರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿರಬಹುದು. ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಅಧಿಕೃತ ಗೆಝೆಟ್ನ ಹೆಸರು ಫ್ರೆಂಚ್ನಲ್ಲಿದ್ದರೂ ({{lang|fr|La Gazette de L'État de Poudouchéry}}), ಇದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://gstcouncil.gov.in/sites/default/files/sgst-notification/PUD-(R)-(18)-9.pdf |title=La Gazette de L'État de Poudouchéry The Gazette of Puducherry |author=<!--Not stated--> |date=25 January 2018 |website=www.gstcouncil.gov.in |publisher= |access-date=30 June 2022 |quote=}}</ref> === ನ್ಯಾಯಾಂಗ === [[ಮದ್ರಾಸ್ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು 6 ನವೆಂಬರ್ 1962 ರಿಂದ ಪಾಂಡಿಚೇರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>1962 ರ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ (ಆಡಳಿತ) ಕಾಯಿದೆ</ref> ಮದ್ರಾಸ್ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ [[ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ]]ಯವರು ಪುದುಚೇರಿಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯವರು [[ಸಂಜಯ್ ವಿ. ಗಂಗಾಪುರವಾಲಾ|ಎಸ್. ವಿ. ಗಂಗಾಪುರವಾಲಾ]] ಅವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |date=22 May 2023 |title=Justice Munishwar Math Bhandari takes oath as acting Chief Justice of Madras High Court |language=en |work=DT Next |url=https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s35d6646aad9bcc0be55b2c82f69750387/uploads/2022/12/2022121132.pdf |url-status=bot: unknown |access-date=30 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230725060022/https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s35d6646aad9bcc0be55b2c82f69750387/uploads/2022/12/2022121132.pdf |archive-date=25 July 2023 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-12-12 |title=Justice S V Gangapurwala appointed as Acting Chief Justice of Bombay High Court |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/justice-s-v-gangapurwala-acting-chief-justice-bombay-high-court-8319889/ |access-date=2023-06-14 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಚಿವಾಲಯ]] ಅಂದಾಜಿಸಿದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುದುಚೇರಿಯ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನವು 1980 ರಿಂದ 2014 ರವರೆಗೆ 1,840 ರಿಂದ 258,190 ಮಿಲಿಯನ್ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಬೆಳೆಯಿತು. {| class="wikitable" |- ! ವರ್ಷ || ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ |- | 1980 || 1,840 |- | 1985 || 3,420 |- | 1990 || 6,030 |- | 1995 || 13,200 |- | 2000 || 37,810 |- | 2010 || 130,920 |- | 2014 || 258,190<ref>{{Cite web|url=http://statisticstimes.com/economy/economy-of-puducherry.php|title=Economy of Puducherry - StatisticsTimes.com|website=statisticstimes.com|access-date=3 August 2019|archive-date=15 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715221222/http://statisticstimes.com/economy/economy-of-puducherry.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.southasiaathudson.org/indian-states-1/2016/4/5/puducherry|title=Union Territory of Puducherry|website=South Asia Program at Hudson Institute|access-date=3 August 2019|archive-date=3 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803053937/http://www.southasiaathudson.org/indian-states-1/2016/4/5/puducherry|url-status=dead}}</ref><ref>[[List of Indian states by GDP]]</ref> |} ===ಮೀನುಗಾರಿಕೆ=== ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಮೀನುಗಾರಿಕೆ|ಮೀನುಗಾರಿಕೆ]]ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದೆ. ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರದೇಶಗಳು 45 ಕಿ.ಮೀ. ತೀರಪ್ರದೇಶವನ್ನು {{var|675|km2}} ಒಳನಾಡಿನ ನೀರು, {{convert|1.347|ha}} ಒಳನಾಡಿನ ನೀರು ಮತ್ತು 800 ಹೆಕ್ಟೇರ್ [[ಉಪ್ಪುನೀರನ್ನು]] ಹೊಂದಿವೆ. 27 ಸಮುದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು 23 ಒಳನಾಡಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮಗಳು ಸುಮಾರು 65,000 ಮೀನುಗಾರರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಅವರಲ್ಲಿ 13,000 ಮಂದಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಳಗಳು ಮತ್ತು ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಸಹ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೀನು ಸಾಕಣೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ=== ಪುದುಚೇರಿಯು ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪುದುಚೇರಿಯು [[ಶ್ರೀ ಅರವಿಂದ]] (1872–1950) ರವರ ನಿವಾಸವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀ ಅರವಿಂದ ಆಶ್ರಮ]]ವು ಇನ್ನೂ ಪುದುಚೇರಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಮಿರ್ರಾ ಅಲ್ಫಾಸ್ಸಾ|ತಾಯಿ]]ಯವರ ಕಲ್ಪನೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ನಗರವಾದ [[ಅರೋವಿಲ್ಲೆ]], ಇದರ ನಿವಾಸಿಗಳು ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಹಲವಾರು ದೇವಾಲಯಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು, ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಮಸೀದಿಗಳಿವೆ. <gallery mode="packed" heights="134"> Puducherry Park Monument.JPG|[[ಆಯಿ ಮಂಟಪ (ಸ್ಮಾರಕ)]] File:Puducherry Coast.jpg|ಪುದುಚೇರಿ ಕರಾವಳಿ ನೋಟ File:Mahe Boat House.jpg|ಮಾಹೆ ನದಿ ದಂಡೆ File:A camel on the beach in Puducherry, Tamil Nadu, India.jpg|ಭಾರತದ ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಬೀಚ್ನಲ್ಲಿ ಒಂಟೆ File:Karaikal Church.jpg|ಕಾರೈಕಲ್ ಚರ್ಚು File:Puducherry Immaculate Conception Cathedral retouched.jpg|[[ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಪಾಪರಹಿತ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಕಥೀಡ್ರಲ್|ಪಾಪರಹಿತ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಕಥೀಡ್ರಲ್]] File:Karaikal main road.JPG|ಕಾರೈಕಲ್ ನಗರ ಕೇಂದ್ರ File:Microcarbo niger (Vieillot, 1817) (48917851913).jpg|[[ಉಸ್ಸುಡು ಪಕ್ಷಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]] File:Karaikal-Grand Masjid.jpg|ಕಾರೈಕಲ್ ಪೆರಿಯಪಲ್ಲಿ File:Karaikal Beach JEG2444.JPG|ಕಾರೈಕಲ್ ಬೀಚ್ </gallery> ==ಸಾರಿಗೆ== === ರೈಲು === [[File:Puducherry train station.JPG|thumbnail|[[ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಪುದುಚೇರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]]] ಪುದುಚೇರಿಯು [[ವಿಲುಪ್ಪುರಂ]] ಮತ್ತು [[ಚೆನ್ನೈ]]ನಲ್ಲಿನ ಐದು ದಾರಿಗಳ ಜಂಕ್ಷನ್ನಿಂದ ರೈಲ್ವೆ ಶಾಖಾ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗವು [[ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್]] ಮಾರ್ಗವಾಗಿದ್ದು, 16 ಮೂಲ ರೈಲುಗಳು ಮತ್ತು 17 ಅಂತಿಮ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://indiarailinfo.com/departures/puducherry-pondicherry-pdy/1232|title=Pondicherry Station - 16 Train Departures SR/Southern Zone - Railway Enquiry|last=karthik|website=indiarailinfo.com|access-date=17 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170817161727/https://indiarailinfo.com/departures/puducherry-pondicherry-pdy/1232|archive-date=17 August 2017|url-status=live}}</ref> ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಕಾರೈಕಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾರೈಕಲ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಾಹೆ]] ಸಹ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. [[ಕಾರೈಕಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಪೆರಾಲಂ–ಕಾರೈಕಲ್ ಮಾರ್ಗ|ಹಲವಾರು ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳು]] ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{Cite news|last=Rajaram|first=R.|date=2021-02-05|title=Karaikal-Peralam railway line project gets an impetus|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/karaikal-peralam-railway-line-project-gets-an-impetus/article33761412.ece|access-date=2021-05-12|issn=0971-751X}}</ref> ಯಾನಂಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ [[ಕಾಕಿನಾಡ ಟೌನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಕಾಕಿನಾಡ]] (ಸಿಸಿಟಿ) (33 ಕಿ.ಮೀ.) ಆಗಿದೆ. === ವಾಯು === ಪುದುಚೇರಿಯು [[ಪುದುಚೇರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಪುದುಚೇರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಪುದುಚೇರಿ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಡುವೆ ವಿಮಾನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news|title=Puducherry airport becomes AAI's first 100% solar-powered airport - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/puducherry/puducherry-airport-becomes-aais-first-100-solar-powered-airport/articleshow/78464506.cms|access-date=2021-05-12|website=The Times of India|date=3 October 2020 |language=en}}</ref> ಕಾರೈಕಲ್ನಲ್ಲಿ [[ಕಾರೈಕಲ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹೊಸ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|date=2020-03-04|title=Greenfield airport at Karaikal waiting to take wings|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/greenfield-airport-at-karaikal-waiting-to-take-wings/article30979514.ece|access-date=2021-05-12|issn=0971-751X}}</ref> ಯಾನಂಗೆ ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು 90 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ರಾಜಮುಂದ್ರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ([[ಐಎಟಿಎ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕೋಡ್|ಐಎಟಿಎ]]: ಆರ್ಜೆಎ, [[ಐಸಿಎಒ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕೋಡ್|ಐಸಿಎಒ]]: ವಿಒಆರ್ವೈ) ಆಗಿದೆ. === ಸಮುದ್ರ === ಪುದುಚೇರಿ ಯು.ಟಿ. ಕಾರೈಕಲ್ ಬಂದರು, ಪುದುಚೇರಿ ಬಂದರು, ಮಾಹೆ ಬಂದರು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಬಂದರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಂದರು [[ಕಾರೈಕಲ್ ಬಂದರು]].<ref>{{Cite web|title=India's Largest Private Port to Handle large Vessels and Diverse Cargo Mix|url=https://karaikalport.com/|access-date=2021-05-12|website=karaikalport.com}}</ref> === ರಸ್ತೆ === ಪುದುಚೇರಿಯು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನದ ಪಕ್ಕಾ ರಸ್ತೆಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪುದುಚೇರಿಯು 2,552 ಕಿ.ಮೀ ರಸ್ತೆ ಉದ್ದವನ್ನು (ಪ್ರತಿ 4.87 ಕಿ.ಮೀ<sup>2</sup> ಗೆ ರಸ್ತೆ ಉದ್ದ) ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು. [[ಪುದುಚೇರಿ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ|ಪಿಆರ್ಟಿಸಿ]] ಬಸ್ಸುಗಳು ಪುದುಚೇರಿ ಯು.ಟಿ.ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! colspan="4" | ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ರಸ್ತೆ ಉದ್ದದ ಹೋಲಿಕೆ |- ! colspan="3" | ಒಟ್ಟು ರಸ್ತೆ ಉದ್ದ (ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿ) | 2,552 ಕಿ.ಮೀ |- ! rowspan="2" | ಪ್ರತಿ 1000 ಕಿ.ಮೀ<sup>2</sup> ಗೆ ರಸ್ತೆ ಉದ್ದ ! ಪುದುಚೇರಿ ! ತಮಿಳುನಾಡು ! ಭಾರತ |- | 4,575 | 1,572 | 663 |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ರಸ್ತೆಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ! ರಸ್ತೆಯ ವಿಧ ! ಉದ್ದ (ಕಿ.ಮೀ) |- | align="left" | ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು || 64.450 |- | align="left" | ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು || 49.304 |- | align="left" | ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಇತರ ರಸ್ತೆಗಳು <br /> {{blist|ಪುದುಚೇರಿ– 173.384| [[ಕಾರೈಕಲ್]]– 55.162| [[ಮಾಹೆ, ಭಾರತ|ಮಾಹೆ]]– 19.622| [[ಯಾನಂ]]– 26.460}} || '''274.628''' |- | align="left" | ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳು <br /> {{blist|ಪುದುಚೇರಿ–164.964| [[ಕಾರೈಕಲ್]]– 83.470}} || '''248.434''' |- !ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ|| 636.816 |} == ಶಿಕ್ಷಣ == [[File:JIPMER admin block.jpg|thumb|[[ಜವಾಹರ್ಲಾಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಗ್ರಾಜುಯೇಟ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಎಜುಕೇಶನ್ & ರಿಸರ್ಚ್]]]] 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪುದುಚೇರಿಯು 86.55% ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter6.pdf|title=Ranking of states and union territories by literacy rate: 2011|publisher=Government of India|access-date=2 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706191931/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter6.pdf|archive-date=6 July 2015|url-status=live}}</ref> [[ಪುದುಚೇರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವು ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಯವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Pondicherry University |url=http://www.pondiuni.edu.in/about_uni.htm |publisher=Pondicherry University |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110425174938/http://www.pondiuni.edu.in/about_uni.htm |archive-date=25 April 2011 }}</ref> == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ == * [[ಲೀ ಲಾಂಗ್ಲೇ]] ಅವರ ''ಎ ಹೌಸ್ ಇನ್ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ'' (1996) ಕಾದಂಬರಿಯು ಅಲ್ಲಿ ಸೆಟ್ ಆಗಿತ್ತು. * ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಎಂಬುವವರು [[ರೋಲ್ಡ್ ಡಾಲ್]] ಅವರ ಮಕ್ಕಳ ಕಾದಂಬರಿ ''[[ಚಾರ್ಲಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಚಾಕಲೇಟ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ]]'' (1964) ನಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಪಾತ್ರ. ಈ ರಾಜಕುಮಾರರು [[ವಿಲ್ಲಿ ವೊಂಕಾ]] ಅವರಿಗೆ [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಚಾಕಲೇಟ್ನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ; ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಅರಮನೆ ಕರಗುತ್ತದೆ. ===ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು=== * ಪುದುಚೇರಿಯು [[ಯಾನ್ ಮಾರ್ಟೆಲ್]] ಅವರ [[ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]-ವಿಜೇತ ಕಾದಂಬರಿ ''[[ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಪೈ]]'' (2001) ರ ಮೊದಲ ಮೂರನೇ ಭಾಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ [[ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಪೈ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಲನಚಿತ್ರ ರೂಪಾಂತರ]]ದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=IMDBLifeofPi>{{cite web|title=Filming Locations|url=https://www.imdb.com/title/tt0454876/locations|publisher=[[IMDb]]|access-date=3 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121201104912/http://www.imdb.com/title/tt0454876/locations|archive-date=1 December 2012|url-status=live}}</ref> * ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಕೊ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೊ]] * ಮರಾಠಿ ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಪಾಂಡಿಚೇರಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪಾಂಡಿಚೇರಿ]] ==ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ== ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯು ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 1954 ರವರೆಗೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತುವಾಗಿದ್ದ ಇದರ ಹಳೆಯ ನಗರವು ಹಲವಾರು [[ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು, ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ನಗರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ತಮಿಳು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತನ್ನ ಕರಾವಳಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಈ ಪಟ್ಟಣವು ದೋಣಿ ವಿಹಾರ, ಕಯಾಕಿಂಗ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತಹ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಜಲ ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಜಲ ಕ್ರೀಡಾ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ===ಕಾರೈಕಲ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ=== '''ತಿರುನಲ್ಲಾರ್ ದೇವಾಲಯ''': ಧರ್ಬಾರಣ್ಯೇಶ್ವರರ್ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಿರುನಲ್ಲಾರ್ ಸನೀಶ್ವರನ್ ದೇವಾಲಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ತಂಜಾವೂರಿನ [[ನವಗ್ರಹ]] ದೇಗುಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು [[ಶನಿ]] (ಶನಿವಾರ) ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಈ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವು ಕಾರೈಕಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಿರುನಲ್ಲಾರ್ ಕಮ್ಯೂನ್ನಲ್ಲಿದೆ. ===ಮಾಹೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ=== * '''ಮೂಪ್ಪೆನ್ಕುನ್ನು (ಗುಡ್ಡ)''': ಮೂಪ್ಪೆನ್ಕುನ್ನು ಒಂದು [[ಗುಡ್ಡ]]. ಇದು ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಾರಂಪರಿಕ ವಿಹಾರ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಗುಡ್ಡವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೀಪಸ್ತಂಭವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಮಾನ ವೀಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://mahe.gov.in/tourist-place/tp-hillock/|title=Hillock (Mooppenkunnu) &#124; Mahe &#124; India}}</ref> * '''ವಾಕ್ವೇ''':[[ಮಾಹೆ ನದಿ]]ಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಾಕ್ವೇಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ವಾಕ್ವೇಯು ಮಾಹೆ ಪಟ್ಟಣದ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://mahe.gov.in/tourist-place/tp-walkway/|title=Walkway &#124; Mahe &#124; India}}</ref> [[File:Mahe Boat House.jpg|thumb| ]] * '''ಅಝಿಮುಖಂ''': ಅಝಿಮುಖಂ [[ಮಾಹೆ ನದಿ|ಮಾಹೆ ನದಿ]] ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದ ಸಂಗಮಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಸಂಗಮಸ್ಥಾನದಿಂದ ಮಾಹೆ ಸೇತುವೆಯ ಕಡೆಗೆ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ 2 ಕಿ.ಮೀ ವಾಕ್ವೇ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://mahe.gov.in/tourist-place/tp-azhimukham/|title=Azhimukham &#124; Mahe &#124; India}}</ref> ==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== * ಮಾಹೆಯಿಂದ [[ಎಂ. ನೈಟ್ ಶ್ಯಾಮಲಾನ್]]. * ಮಾಹೆಯಿಂದ [https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AE%E0%B4%BF%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B4%BF%E0%B4%B2%E0%B5%8B%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%8D_%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%A7%E0%B4%B5%E0%B5%BB ಮಿಚಿಲೋಟ್ ಮಾಧವನ್]. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಪುದುಚೇರಿ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)]] * [[ಪುದುಚೇರಿ ಶಾಸನಸಭೆ]] * [[ಚಂದನನಗರ್]] * [[ಕಾಂಪೇನಿ ಡೆಸ್ ಇಂಡೆಸ್]] * [[ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] * [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರ ಆಡಳಿತ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Wikivoyage|Pondicherry (union territory)}} {{commons category|Puducherry (union territory)}} {{wikiquote}} * [https://www.py.gov.in/ ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * [http://mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/5302/Treaty+establishing+De+Jure+Cession+of+French+Establishments+in+India ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದ] * [http://tourism.puducherry.gov.in/ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ, ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170515172229/http://tourism.puducherry.gov.in/ |date=15 May 2017 }} * [https://www.pondicherrymedia.com/ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಮೀಡಿಯಾ, ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * {{Wikivoyage inline}} {{States and territories of India}} {{Authority control}} [[ವರ್ಗ:ಪುದುಚೇರಿ| ]] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|.]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1963 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1963 ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲೇವ್‌ಗಳು]] izbjl7lqixu8qa8qcmszwsgqrxwjjxl 828 180613 1383882 2026-06-23T21:30:44Z en>Frietjes 0 this should work as well 1383882 Scribunto text/plain local p = {} local priv = {} -- private functions scope -- expose private for easy testing/debugging p.__priv = priv -- require exact colors for printing local forPrinting = "-webkit-print-color-adjust: exact; print-color-adjust: exact;" --[===[ Smooth piechart module. Draws charts in HTML with an accessible legend (optional). A list of all features is in the "TODO" section of the main `p.pie` function. Module info: - Changelog and TODO: [[:en:User:Nux/pie_chart_-_todo]] (Piechart 1.0, 2.0 and beyond). - Author: [[:en:User:Nux|Maciej Nux]]. Use with a helper template that adds required CSS. {{{1}}}: [ { "label": "pie: $v", "color": "wheat", "value": 40 }, { "label": "cheese pizza $v", "color": "#fc0", "value": 20 }, { "label": "mixed pizza: $v", "color": "#f60", "value": 20 }, { "label": "raw pizza $v", "color": "#f30" } ] Where $v is a formatted number (see `function prepareLabel`). {{{meta}}}: {"size":200, "autoscale":false, "legend":true} All meta options are optional (see `function p.setupOptions`). ]===] --[[ Debug: -- labels and auto-value local json_data = '[{"label": "k: $v", "value": 33.1}, {"label": "m: $v", "value": -1}]' local html = p.renderPie(json_data) mw.logObject(html) -- autoscale values local json_data = '[{"value": 700}, {"value": 300}]' local html = p.renderPie(json_data, options) mw.logObject(html) -- size option local json_data = '[{"label": "k: $v", "value": 33.1}, {"label": "m: $v", "value": -1}]' local options = '{"size":200}' local html = p.renderPie(json_data, options) mw.logObject(html) -- custom colors local json_data = '[{"label": "k: $v", "value": 33.1, "color":"black"}, {"label": "m: $v", "value": -1, "color":"green"}]' local html = p.renderPie(json_data) mw.logObject(html) -- 4-cuts local entries = { '{"label": "ciastka: $v", "value": 2, "color":"goldenrod"}', '{"label": "słodycze: $v", "value": 4, "color":"darkred"}', '{"label": "napoje: $v", "value": 1, "color":"lightblue"}', '{"label": "kanapki: $v", "value": 3, "color":"wheat"}' } local json_data = '['..table.concat(entries, ',')..']' local html = p.renderPie(json_data, '{"autoscale":true}') mw.logObject(html) -- colors local fr = { args = { " 123 " } } local ret = p.color(fr) ]] --[[ Color for a slice (defaults). {{{1}}}: slice number ]] function p.color(frame) local index = tonumber(priv.trim(frame.args[1])) return ' ' .. priv.defaultColor(index) end --[===[ Main pie chart function. TODO (maybe): [[:en:User:Nux/pie_chart_-_todo#Hopes_and_dreams]] ]===] function p.pie(frame) local json_data = priv.trim(frame.args[1]) local options = {} if (frame.args.meta) then options.meta = priv.trim(frame.args.meta) end local html = p.renderPie(json_data, options) local check = require('Module:Check for unknown parameters')._check local tracking = check({ ['unknown']='[[Category:Pages using pie chart with unknown parameters|_VALUE_ ]]', ['preview']='Page using [[Template:Pie chart]] with unknown parameter "_VALUE_"', ['ignoreblank']='y', '1', 'labelformat', 'thumb', 'legend', 'direction', 'autoscale', 'precision', 'ariahidechart', 'caption', 'footer', 'radius', 'width', 'other-label', 'other-color', 'other', 'meta', regexp1 = 'value[%d]+', regexp2 = 'color[%d]+', regexp3 = 'label[%d]+' }, frame:getParent().args) return priv.trim(html) .. tracking end -- Setup chart options. function p.setupOptions(user_options) local options = { -- circle size in [px] size = 100, -- autoscale values (otherwise assume they sum up to 100) autoscale = false, -- hide chart for screen readers (when you have a table, forced for legend) ariahidechart = false, -- show legend (defaults to the left side) legend = false, -- direction of legend-chart flexbox (flex-direction) direction = "", -- width of the main container -- when direction is used defaults to max-width, otherwise it's not added width = "", -- caption above the labels caption = "", -- footer below the labels footer = "", -- formatting template for labels labelformat = "", -- percentage number formatting precision (number of digits; -1 = automatic mode) precision = -1, } -- internals options.style = "" if user_options and user_options.meta then local decodeSuccess, rawOptions = pcall(function() return mw.text.jsonDecode(user_options.meta, mw.text.JSON_TRY_FIXING) end) if not decodeSuccess then rawOptions = false mw.log('invalid meta parameters') end if rawOptions then if type(rawOptions.size) == "number" then options.size = math.floor(rawOptions.size) end options.autoscale = rawOptions.autoscale or false if rawOptions.legend then options.legend = true end if rawOptions.ariahidechart then options.ariahidechart = true end if (type(rawOptions.direction) == "string") then -- Remove unsafe/invalid characters local sanitized = rawOptions.direction:gsub("[^a-z0-9%-]", "") -- also adjust width so that row-reverse won't push things to the right options.direction = 'flex-direction: ' .. sanitized .. ';' options.width = 'width: max-content;' end if (type(rawOptions.width) == "string") then -- note, this intentionaly overwrites what was set for direction local sanitized = rawOptions.width:gsub("[^a-z0-9%-]", "") options.width = 'width: ' .. sanitized .. ';' end if (type(rawOptions.caption) == "string") then options.caption = rawOptions.caption end if (type(rawOptions.footer) == "string") then options.footer = rawOptions.footer end if (type(rawOptions.labelformat) == "string") then options.labelformat = rawOptions.labelformat end if type(rawOptions.precision) == "number" then options.precision = math.floor(rawOptions.precision) end end -- build style if options.width ~= "" then options.style = options.style .. options.width end if options.direction ~= "" then options.style = options.style .. options.direction end end if (options.legend) then options.ariahidechart = true end return options end -- internal for testing legend rendering p.__priv.legendDebug = false --[[ Render piechart. @param json_data JSON string with pie data. ]] function p.renderPie(json_data, user_options) if type(json_data) ~= "string" then error('invalid piechart data type: '..type(json_data)) end if #json_data < 2 then error('piechart data is empty') end local decodeSuccess, data = pcall(function() return mw.text.jsonDecode(json_data, mw.text.JSON_TRY_FIXING) end) -- Handle decode error if not decodeSuccess then error('invalid piechart data: '..json_data) end local options = p.setupOptions(user_options) -- prepare local ok, total = p.prepareEntries(data, options) -- init render local html = "<div class='smooth-pie-container' style='"..options.style.."'>" -- error info if not ok then html = html .. priv.renderErrors(data) end -- render legend if options.legend then html = html .. p.renderLegend(data, options) end if p.__priv.legendDebug then return html end -- render items local header, items, footer = p.renderEntries(ok, total, data, options) html = html .. header .. items .. footer -- end .smooth-pie-container html = html .. "\n</div>" return html end function priv.boundaryFormatting(diff) local value = 0.0 if diff <= 1.0 then value = math.ceil(diff / 0.2) * 0.2 -- 0.2 step else value = math.ceil(diff / 0.5) * 0.5 -- 0.5 step end return string.format("%.1f", value) end -- Check if sum will trigger autoscaling function priv.willAutoscale(sum) -- Compare with a number larger then 100% to avoid floating-point precision problems --- ...and data precision problems https://en.wikipedia.org/wiki/Template_talk:Pie_chart#c-PrimeHunter-20250420202500-Allow_percentage_sum_slightly_above_100 local diff = sum - 100 local grace = 1 return diff > grace end -- Tracking errors in data (note: somewhat expensive, similar to a red link) -- In short: ±0.3 is a reasonable deviation; ±1 when the errors accumulate -- https://en.wikipedia.org/wiki/Template_talk:Pie_chart#c-Nux-20250429152000-Nux-20250422224600 function priv.sumErrorTracking(sum, items) local diff = sum - 100 if diff >= 0.4 and diff <= 10 then local firstItem = items[1] local lastItem = items[#items] mw.addWarning("pie chart: Σ (value) = "..sum.."% ("..firstItem.value.." + .. .+ "..lastItem.value..")") if mw.title.getCurrentTitle().namespace == 0 then local suffix = priv.boundaryFormatting(diff) _ = mw.title.new("Module:Piechart/tracing/diff below "..suffix).id end end end -- Prepare data (slices etc) function p.prepareEntries(data, options) local sum = priv.sumValues(data); -- force autoscale when over 100 if priv.willAutoscale(sum) then options.autoscale = true end -- pre-format entries local ok = true local no = 0 local total = #data for index, entry in ipairs(data) do no = no + 1 if not priv.prepareSlice(entry, no, sum, total, options) then no = no - 1 ok = false end end total = no -- total valid return ok, total end function priv.sumValues(data) local sum = 0; for _, entry in ipairs(data) do local value = entry.value if not (type(value) ~= "number" or value < 0) then sum = sum + value end end return sum end -- render error info function priv.renderErrors(data) local html = "\n<ol class='chart-errors' style='display:none'>" for _, entry in ipairs(data) do if entry.error then local entryJson = mw.text.jsonEncode(entry) html = html .. "\n<li>".. entryJson .."</li>" end end return html .. "\n</ol>\n" end -- Prepare single slice data (modifies entry). -- @param no = 1..total function priv.prepareSlice(entry, no, sum, total, options) local autoscale = options.autoscale local value = entry.value if (type(value) ~= "number" or value < 0) then if autoscale then entry.error = "cannot autoscale unknown value" return false end value = 100 - sum end -- entry.raw only when scaled if autoscale then entry.raw = value value = (value / sum) * 100 end entry.value = value -- prepare final label entry.label = priv.prepareLabel(options.labelformat, entry, options.precision) -- background, but also color for MW syntax linter entry.bcolor = priv.backColor(entry, no, total) .. ";color:#000" return true end -- render legend for pre-processed entries function p.renderLegend(data, options) local html = "" if options.caption ~= "" or options.footer ~= "" then html = "\n<div class='smooth-pie-legend-container'>" end if options.caption ~= "" then html = html .. "<div class='smooth-pie-caption'>" .. options.caption .. "</div>" end html = html .. "\n<ol class='smooth-pie-legend'>" for _, entry in ipairs(data) do if not entry.error then html = html .. priv.renderLegendItem(entry, options) end end html = html .. "\n</ol>\n" if options.footer ~= "" then html = html .. "<div class='smooth-pie-footer'>" .. options.footer .. "</div>" end if options.caption ~= "" or options.footer ~= "" then html = html .. "</div>\n" end return html end -- render legend item function priv.renderLegendItem(entry, options) -- invisible value (for a11y reasons this should not be used for important values!) if entry.visible ~= nil and entry.visible == false then return "" end local label = entry.label local bcolor = entry.bcolor local html = "\n<li>" if p.__priv.legendDebug then forPrinting = "" end html = html .. '<span class="l-color" style="'..forPrinting..bcolor..'"></span>' html = html .. '<span class="l-label">'..label..'</span>' return html .. "</li>" end -- Prepare data (slices etc) function p.renderEntries(ok, total, data, options) -- cache for some items (small slices) p.cuts = mw.loadJsonData('Module:Piechart/cuts.json') local first = true local previous = 0 local items = "" for index, entry in ipairs(data) do if not entry.error then items = items .. priv.renderItem(previous, entry, options) previous = previous + entry.value end end local header = priv.renderHeader(options) local footer = '\n<div class="smooth-pie-border"></div></div>' return header, items, footer end -- header of pie-items (class="smooth-pie") function priv.renderHeader(options) local bcolor = 'background:#888;color:#000' local size = options.size -- hide chart for readers, especially when legend is there local aria = "" if (options.ariahidechart) then aria = 'aria-hidden="true"' end -- slices container and last slice local style = 'width:'..size..'px;height:'..size..'px;'..bcolor..';'..forPrinting local html = [[ <div class="smooth-pie" style="]]..style..[[" ]]..aria..[[ >]] return html end -- Render pie-item -- (previous is a sum of previous values) function priv.renderItem(previous, entry, options) local value = entry.value local label = entry.label local bcolor = entry.bcolor -- value too small to see if (value < 0.03) then mw.log('value too small', value, label) mw.addWarning("pie chart: Value too small ↆ "..value.."% ("..label..")") return "" end -- minimize transformation defects if value < 10 then if previous > 1 then previous = previous - 0.01 end value = value + 0.02 else if previous > 1 then previous = previous - 0.1 end value = value + 0.2 end -- force sum to be below 100% (needed due to value errors) if previous + value > 100 then if previous >= 100 then mw.log('previous is already at 100', value, label) return "" end value = 100 - previous end local html = "" local size = '' -- mw.logObject({'v,p,l', value, previous, label}) if (value >= 50) then html = priv.sliceWithClass('pie50', 50, value, previous, bcolor, label) elseif (value >= 25) then html = priv.sliceWithClass('pie25', 25, value, previous, bcolor, label) elseif (value >= 12.5) then html = priv.sliceWithClass('pie12-5', 12.5, value, previous, bcolor, label) elseif (value >= 7) then html = priv.sliceWithClass('pie7', 7, value, previous, bcolor, label) elseif (value >= 5) then html = priv.sliceWithClass('pie5', 5, value, previous, bcolor, label) else -- 0-5% local cutIndex = priv.round(value*10) if cutIndex < 1 then cutIndex = 1 end local cut = p.cuts[cutIndex] local transform = priv.rotation(previous) html = priv.sliceX(cut, transform, bcolor, label) end -- mw.log(html) return html end -- round to int function priv.round(number) return math.floor(number + 0.5) end -- render full slice with specific class function priv.sliceWithClass(sizeClass, sizeStep, value, previous, bcolor, label) local transform = priv.rotation(previous) local html = "" html = html .. priv.sliceBase(sizeClass, transform, bcolor, label) -- mw.logObject({'sliceWithClass:', sizeClass, sizeStep, value, previous, bcolor, label}) if (value > sizeStep) then local extra = value - sizeStep transform = priv.rotation(previous + extra) -- mw.logObject({'sliceWithClass; extra, transform', extra, transform}) html = html .. priv.sliceBase(sizeClass, transform, bcolor, label) end return html end -- render single slice function priv.sliceBase(sizeClass, transform, bcolor, label) local style = bcolor if transform ~= "" then style = style .. '; ' .. transform end return '\n\t<div class="'..sizeClass..'" style="'..style..'" title="'..p.extract_text(label)..'"></div>' end -- small slice cut to fluid size. -- range in theory: 0 to 24.(9)% reaching 24.(9)% for cut = +inf -- range in practice: 0 to 5% function priv.sliceX(cut, transform, bcolor, label) local path = 'clip-path: polygon(0% 0%, '..cut..'% 0%, 0 100%)' return '\n\t<div style="'..transform..'; '..bcolor..'; '..path..'" title="'..p.extract_text(label)..'"></div>' end -- translate value to turn rotation (v=100 => 1.0turn) function priv.rotation(value) if (value > 0.001) then local f = string.format("%.7f", value / 100) f = f:gsub("(%d)0+$", "%1") -- remove trailing zeros return "transform: rotate("..f.."turn)" end return '' end -- Language sensitive float, small numbers. function priv.formatNum(value, precision) precision = precision or -1 local v = "" if precision >= 0 then -- custom format v = string.format("%." .. precision .. "f", value) else -- automatic if (value < 10) then v = string.format("%.2f", value) else v = string.format("%.1f", value) end end local lang = mw.language.getContentLanguage() if (lang:getCode() == 'pl') then v = v:gsub("%.", ",") end return v end -- Format large values. function priv.formatLargeNum(value) local lang = mw.language.getContentLanguage() -- add thusands separators local v = lang:formatNum(value) return v end -- Testing formatLargeNum. -- p.__priv.test_formatLargeNum() function priv.test_formatLargeNum() mw.log("must not add fractional part") mw.log( p.__priv.formatLargeNum(12) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(123) ) mw.log("should preserve fractional part for small numbers") mw.log( p.__priv.formatLargeNum(1.1) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(1.12) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(12.1) ) mw.log("can preserve long fractional part") mw.log( p.__priv.formatLargeNum(1.1234) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(1.12345) ) mw.log("should add separators above 1k") mw.log( p.__priv.formatLargeNum(999) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(1234) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(12345) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(123456) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(1234567) ) mw.log("must handle large float, but might round values") mw.log( p.__priv.formatLargeNum(1234.123) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(12345.123) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(123456.123) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(1234567.123) ) end --[[ Prepare final label. Typical tpl: "$L: $v" (same as: "$label: $auto") will result in: "Abc: 23%" -- when values are percentages "Abc: 1234 (23%)" -- when values are autoscaled Advanced tpl: "$L: $d ($p)" e.g. "Abc: 1234 (23%)" for {"label":"Abc", "value":1234} "$L: $v" is the same as above when values are autoscaled Long vs short variable names: $label ($L) $auto ($v) $value ($d) $percent ($p) ]] function priv.prepareLabel(tpl, entry, precision) -- setup default tpl if not tpl or tpl == "" then -- simple if no label if not entry.label or entry.label == "" then tpl = "$v" else if entry.label:find("%$[a-z]") then tpl = entry.label else tpl = "$L: $v" end end end local labelLabel = entry.label and entry.label or priv.getLangOther() -- format % value without % local pRaw = priv.formatNum(entry.value, precision) local pp = pRaw .. "%%" local label = tpl -- aliases label = label :gsub("%$label", "$L") :gsub("%$auto", "$v") :gsub("%$value", "$d") :gsub("%$percent", "$p") -- replace variables label = label:gsub("%$L", labelLabel) local d = priv.formatLargeNum(entry.raw and entry.raw or entry.value) local v = entry.raw and (d .. " (" .. pp .. ")") or pp label = label :gsub("%$p", pp) :gsub("%$d", d) :gsub("%$v", v) -- Report unknown variables for var in label:gmatch("%$[a-zA-Z]+") do -- in preview mw.addWarning("pie chart: Unknown variable (wrong format of your label): " .. var) -- tracing links _ = mw.title.new("Module:Piechart/tracing/unknown-variable").id end return label end -- default colors -- source: https://colorbrewer2.org/#type=diverging&scheme=PRGn&n=6 local colorGroupSize = 3 -- must be at least 3 local colorGroups = 4 local colorPalette = { -- green (from dark) '#1b7837', '#7fbf7b', '#d9f0d3', -- violet '#762a83', '#af8dc3', '#e7d4e8', -- red '#d73027', '#fc8d59', '#fee090', -- blue '#4575b4', '#91bfdb', '#e0f3f8', } local lastColor = '#fff' -- background color from entry or the default colors function priv.backColor(entry, no, total) if (type(entry.color) == "string") then -- Remove unsafe characters from entry.color local sanitizedColor = entry.color :gsub('&#35;', '#') -- workaround Module:Political_party issue reported on talk :gsub("[^a-zA-Z0-9#%-]", "") return 'background:' .. sanitizedColor else local color = priv.defaultColor(no, total) return 'background:' .. color end end -- color from the default colors function priv.defaultColor(no, total) local color = lastColor if no <= 0 then return color end local size = #colorPalette if not total or total == 0 then total = size + 1 end local colorNo = priv.defaultColorNo(no, total, size) if colorNo > 0 then color = colorPalette[colorNo] end return color end -- gets color number from default colors -- trys to return a light color as the last one -- 0 means white-ish color should be used function priv.defaultColorNo(no, total, size) local color = 0 -- special, lastColor if total == 1 then color = 1 elseif total <= colorGroupSize * (colorGroups - 1) then if no < total then color = no else local groupIndex = ((no - 1) % colorGroupSize) if groupIndex == 0 then -- dark color = no+1 elseif groupIndex == 1 then -- med color = no+1 else color = no end end elseif no < total then color = ((no - 1) % size) + 1 end return color end --[[ Testing defaultColorNo: p.__priv.test_defaultColorNo(1, 12) p.__priv.test_defaultColorNo(2, 12) p.__priv.test_defaultColorNo(3, 12) p.__priv.test_defaultColorNo(4, 12) p.__priv.test_defaultColorNo(5, 12) p.__priv.test_defaultColorNo(6, 12) ]] function priv.test_defaultColorNo(total, size) for no=1,total do local color = priv.defaultColorNo(no, total, size) mw.logObject({no=no, color=color}) end end --[[ trim string note: `(s:gsub(...))` returns only a string `s:gsub(...)` returns a string and a number ]] function priv.trim(s) return (s:gsub("^%s+", ""):gsub("%s+$", "")) end --[[ Extract text from simple wikitext. For now only works with links. ]] -- Tests: -- mw.log(p.extract_text("[[candy|sweets]]: $v")) -- mw.log(p.extract_text("[[sandwich]]es: $v")) -- mw.log(p.extract_text("sandwich]]es: $v")) -- mw.log(p.extract_text("sandwiches: $v")) function p.extract_text(label) label = label -- replace links with pipe (e.g., [[candy|sweets]]) :gsub("%[%[[^|%]]+|(.-)%]%]", "%1") -- replace simple links without pipe (e.g., [[sandwich]]) :gsub("%[%[(.-)%]%]", "%1") -- remove templates? -- :gsub("{.-}", "") -- remove tags :gsub("<[^>]+>", "") -- escape special chars just in case :gsub("<", "&lt;"):gsub(">", "&gt;") :gsub("'", "&#39;"):gsub("\"", "&quot;") return label end --[[ Parse classic template params into JSON. From: |label1=cookies: $v |value1=11 |color1=goldenrod |label2=sweets: $v |value2=20 |color2=darkred To: {"value":11,"color":"goldenrod","label":"cookies: $v"}, {"value":20,"color":"darkred","label":"sweets: $v"}, ]] function p.parseEnumParams(frame) local args = frame:getParent().args return priv.parseEnumParams(args) end function priv.parseEnumParams(args) local result = {} local i = 1 local sum = 0.0 local hasCustomColor = false -- has last custom color while args["value" .. i] do -- value is required in this mode; it's also assumed to be 0..100 local entry = { value = tonumber(args["value" .. i]) or 0 } -- label and color is optional local label = args["label" .. i] if label and label ~= "" then entry.label = label end hasCustomColor = false local color = args["color" .. i] if color and color ~= "" then entry.color = color hasCustomColor = true end table.insert(result, entry) sum = sum + entry.value i = i + 1 end -- re-loop to set values in labels local willAutoscale = priv.willAutoscale(sum) for _, entry in ipairs(result) do local label = entry.label if label and not label:find("%$[a-z]") then -- autoscale will be forced, so use $v in labels if willAutoscale then entry.label = label .. " $v" else entry.label = label .. " ($p)" end end end -- tracking data errors priv.sumErrorTracking(sum, result) -- support other value mapping local langOther = priv.getLangOther() local colorOther = "#FEFDFD" -- white-ish for custom colors for best chance and contrast local otherValue = 100 - sum if args["other"] and args["other"] ~= "" then if otherValue < 0.001 then otherValue = 0 end local otherEntry = { label = (args["other-label"] or langOther) .. " ($p)" } if args["other-color"] and args["other-color"] ~= "" then otherEntry.color = args["other-color"] else otherEntry.color = colorOther end table.insert(result, otherEntry) elseif otherValue > 0.01 then if hasCustomColor then table.insert(result, {visible = false, label = langOther .. " ($v)", color = colorOther}) else table.insert(result, {visible = false, label = langOther .. " ($v)"}) end end local jsonString = mw.text.jsonEncode(result) return jsonString end function priv.getLangOther() -- support other value mapping local lang = mw.language.getContentLanguage() if (lang:getCode() == 'pl') then return "Inne" end return "Other" end -- Function to check if a value is true-ish local trueValues = { ["true"] = true, ["1"] = true, ["on"] = true, ["yes"] = true } function priv.isTrueishValue(value) -- should return nil for empty args (i.e. undefined i.e. default) if not value or value == "" then return nil end value = priv.trim(value) if value == "" then return nil end -- other non-empty are false return trueValues[value:lower()] or false end --[[ Parse classic template params into JSON with chart meta data. ]] function p.parseMetaParams(frame) local args = frame:getParent().args local meta = {} -- default meta for value1..n parameters -- ...and for thumb right/left local thumb = args["thumb"] if args["value1"] or (thumb and (thumb == "right" or thumb == "left")) then meta.size = 200 meta.legend = true end -- explicit meta param if args["meta"] then local decodeSuccess, tempMeta = pcall(function() return mw.text.jsonDecode(args["meta"], mw.text.JSON_TRY_FIXING) end) if not decodeSuccess then mw.log('invalid meta parameter') else meta = tempMeta end end if args["size"] then meta.size = tonumber(args["size"]) end if args["radius"] and tonumber(args["radius"]) then meta.size = 2 * tonumber(args["radius"]) end if args["autoscale"] then meta.autoscale = priv.isTrueishValue(args["autoscale"]) end if args["legend"] then meta.legend = priv.isTrueishValue(args["legend"]) end if args["ariahidechart"] then meta.ariahidechart = priv.isTrueishValue(args["ariahidechart"]) end if args["direction"] and args["direction"] ~= "" then meta.direction = args["direction"]:gsub("[^a-z0-9%-]", "") end if args["width"] and args["width"] ~= "" then meta.width = args["width"]:gsub("[^a-z0-9%-]", "") end if args["caption"] and args["caption"] ~= "" then meta.caption = args["caption"] end if args["footer"] and args["footer"] ~= "" then meta.footer = args["footer"] end if args["labelformat"] and args["labelformat"] ~= "" then meta.labelformat = args["labelformat"] end if args["precision"] and args["precision"] ~= "" then meta.precision = tonumber(args["precision"]) end return mw.text.jsonEncode(meta) end return p 5a2e4p8q73hkjbbcynl6xpn7qd8zdvf 1383883 1383882 2026-08-22T15:29:10Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Piechart]] 1383882 Scribunto text/plain local p = {} local priv = {} -- private functions scope -- expose private for easy testing/debugging p.__priv = priv -- require exact colors for printing local forPrinting = "-webkit-print-color-adjust: exact; print-color-adjust: exact;" --[===[ Smooth piechart module. Draws charts in HTML with an accessible legend (optional). A list of all features is in the "TODO" section of the main `p.pie` function. Module info: - Changelog and TODO: [[:en:User:Nux/pie_chart_-_todo]] (Piechart 1.0, 2.0 and beyond). - Author: [[:en:User:Nux|Maciej Nux]]. Use with a helper template that adds required CSS. {{{1}}}: [ { "label": "pie: $v", "color": "wheat", "value": 40 }, { "label": "cheese pizza $v", "color": "#fc0", "value": 20 }, { "label": "mixed pizza: $v", "color": "#f60", "value": 20 }, { "label": "raw pizza $v", "color": "#f30" } ] Where $v is a formatted number (see `function prepareLabel`). {{{meta}}}: {"size":200, "autoscale":false, "legend":true} All meta options are optional (see `function p.setupOptions`). ]===] --[[ Debug: -- labels and auto-value local json_data = '[{"label": "k: $v", "value": 33.1}, {"label": "m: $v", "value": -1}]' local html = p.renderPie(json_data) mw.logObject(html) -- autoscale values local json_data = '[{"value": 700}, {"value": 300}]' local html = p.renderPie(json_data, options) mw.logObject(html) -- size option local json_data = '[{"label": "k: $v", "value": 33.1}, {"label": "m: $v", "value": -1}]' local options = '{"size":200}' local html = p.renderPie(json_data, options) mw.logObject(html) -- custom colors local json_data = '[{"label": "k: $v", "value": 33.1, "color":"black"}, {"label": "m: $v", "value": -1, "color":"green"}]' local html = p.renderPie(json_data) mw.logObject(html) -- 4-cuts local entries = { '{"label": "ciastka: $v", "value": 2, "color":"goldenrod"}', '{"label": "słodycze: $v", "value": 4, "color":"darkred"}', '{"label": "napoje: $v", "value": 1, "color":"lightblue"}', '{"label": "kanapki: $v", "value": 3, "color":"wheat"}' } local json_data = '['..table.concat(entries, ',')..']' local html = p.renderPie(json_data, '{"autoscale":true}') mw.logObject(html) -- colors local fr = { args = { " 123 " } } local ret = p.color(fr) ]] --[[ Color for a slice (defaults). {{{1}}}: slice number ]] function p.color(frame) local index = tonumber(priv.trim(frame.args[1])) return ' ' .. priv.defaultColor(index) end --[===[ Main pie chart function. TODO (maybe): [[:en:User:Nux/pie_chart_-_todo#Hopes_and_dreams]] ]===] function p.pie(frame) local json_data = priv.trim(frame.args[1]) local options = {} if (frame.args.meta) then options.meta = priv.trim(frame.args.meta) end local html = p.renderPie(json_data, options) local check = require('Module:Check for unknown parameters')._check local tracking = check({ ['unknown']='[[Category:Pages using pie chart with unknown parameters|_VALUE_ ]]', ['preview']='Page using [[Template:Pie chart]] with unknown parameter "_VALUE_"', ['ignoreblank']='y', '1', 'labelformat', 'thumb', 'legend', 'direction', 'autoscale', 'precision', 'ariahidechart', 'caption', 'footer', 'radius', 'width', 'other-label', 'other-color', 'other', 'meta', regexp1 = 'value[%d]+', regexp2 = 'color[%d]+', regexp3 = 'label[%d]+' }, frame:getParent().args) return priv.trim(html) .. tracking end -- Setup chart options. function p.setupOptions(user_options) local options = { -- circle size in [px] size = 100, -- autoscale values (otherwise assume they sum up to 100) autoscale = false, -- hide chart for screen readers (when you have a table, forced for legend) ariahidechart = false, -- show legend (defaults to the left side) legend = false, -- direction of legend-chart flexbox (flex-direction) direction = "", -- width of the main container -- when direction is used defaults to max-width, otherwise it's not added width = "", -- caption above the labels caption = "", -- footer below the labels footer = "", -- formatting template for labels labelformat = "", -- percentage number formatting precision (number of digits; -1 = automatic mode) precision = -1, } -- internals options.style = "" if user_options and user_options.meta then local decodeSuccess, rawOptions = pcall(function() return mw.text.jsonDecode(user_options.meta, mw.text.JSON_TRY_FIXING) end) if not decodeSuccess then rawOptions = false mw.log('invalid meta parameters') end if rawOptions then if type(rawOptions.size) == "number" then options.size = math.floor(rawOptions.size) end options.autoscale = rawOptions.autoscale or false if rawOptions.legend then options.legend = true end if rawOptions.ariahidechart then options.ariahidechart = true end if (type(rawOptions.direction) == "string") then -- Remove unsafe/invalid characters local sanitized = rawOptions.direction:gsub("[^a-z0-9%-]", "") -- also adjust width so that row-reverse won't push things to the right options.direction = 'flex-direction: ' .. sanitized .. ';' options.width = 'width: max-content;' end if (type(rawOptions.width) == "string") then -- note, this intentionaly overwrites what was set for direction local sanitized = rawOptions.width:gsub("[^a-z0-9%-]", "") options.width = 'width: ' .. sanitized .. ';' end if (type(rawOptions.caption) == "string") then options.caption = rawOptions.caption end if (type(rawOptions.footer) == "string") then options.footer = rawOptions.footer end if (type(rawOptions.labelformat) == "string") then options.labelformat = rawOptions.labelformat end if type(rawOptions.precision) == "number" then options.precision = math.floor(rawOptions.precision) end end -- build style if options.width ~= "" then options.style = options.style .. options.width end if options.direction ~= "" then options.style = options.style .. options.direction end end if (options.legend) then options.ariahidechart = true end return options end -- internal for testing legend rendering p.__priv.legendDebug = false --[[ Render piechart. @param json_data JSON string with pie data. ]] function p.renderPie(json_data, user_options) if type(json_data) ~= "string" then error('invalid piechart data type: '..type(json_data)) end if #json_data < 2 then error('piechart data is empty') end local decodeSuccess, data = pcall(function() return mw.text.jsonDecode(json_data, mw.text.JSON_TRY_FIXING) end) -- Handle decode error if not decodeSuccess then error('invalid piechart data: '..json_data) end local options = p.setupOptions(user_options) -- prepare local ok, total = p.prepareEntries(data, options) -- init render local html = "<div class='smooth-pie-container' style='"..options.style.."'>" -- error info if not ok then html = html .. priv.renderErrors(data) end -- render legend if options.legend then html = html .. p.renderLegend(data, options) end if p.__priv.legendDebug then return html end -- render items local header, items, footer = p.renderEntries(ok, total, data, options) html = html .. header .. items .. footer -- end .smooth-pie-container html = html .. "\n</div>" return html end function priv.boundaryFormatting(diff) local value = 0.0 if diff <= 1.0 then value = math.ceil(diff / 0.2) * 0.2 -- 0.2 step else value = math.ceil(diff / 0.5) * 0.5 -- 0.5 step end return string.format("%.1f", value) end -- Check if sum will trigger autoscaling function priv.willAutoscale(sum) -- Compare with a number larger then 100% to avoid floating-point precision problems --- ...and data precision problems https://en.wikipedia.org/wiki/Template_talk:Pie_chart#c-PrimeHunter-20250420202500-Allow_percentage_sum_slightly_above_100 local diff = sum - 100 local grace = 1 return diff > grace end -- Tracking errors in data (note: somewhat expensive, similar to a red link) -- In short: ±0.3 is a reasonable deviation; ±1 when the errors accumulate -- https://en.wikipedia.org/wiki/Template_talk:Pie_chart#c-Nux-20250429152000-Nux-20250422224600 function priv.sumErrorTracking(sum, items) local diff = sum - 100 if diff >= 0.4 and diff <= 10 then local firstItem = items[1] local lastItem = items[#items] mw.addWarning("pie chart: Σ (value) = "..sum.."% ("..firstItem.value.." + .. .+ "..lastItem.value..")") if mw.title.getCurrentTitle().namespace == 0 then local suffix = priv.boundaryFormatting(diff) _ = mw.title.new("Module:Piechart/tracing/diff below "..suffix).id end end end -- Prepare data (slices etc) function p.prepareEntries(data, options) local sum = priv.sumValues(data); -- force autoscale when over 100 if priv.willAutoscale(sum) then options.autoscale = true end -- pre-format entries local ok = true local no = 0 local total = #data for index, entry in ipairs(data) do no = no + 1 if not priv.prepareSlice(entry, no, sum, total, options) then no = no - 1 ok = false end end total = no -- total valid return ok, total end function priv.sumValues(data) local sum = 0; for _, entry in ipairs(data) do local value = entry.value if not (type(value) ~= "number" or value < 0) then sum = sum + value end end return sum end -- render error info function priv.renderErrors(data) local html = "\n<ol class='chart-errors' style='display:none'>" for _, entry in ipairs(data) do if entry.error then local entryJson = mw.text.jsonEncode(entry) html = html .. "\n<li>".. entryJson .."</li>" end end return html .. "\n</ol>\n" end -- Prepare single slice data (modifies entry). -- @param no = 1..total function priv.prepareSlice(entry, no, sum, total, options) local autoscale = options.autoscale local value = entry.value if (type(value) ~= "number" or value < 0) then if autoscale then entry.error = "cannot autoscale unknown value" return false end value = 100 - sum end -- entry.raw only when scaled if autoscale then entry.raw = value value = (value / sum) * 100 end entry.value = value -- prepare final label entry.label = priv.prepareLabel(options.labelformat, entry, options.precision) -- background, but also color for MW syntax linter entry.bcolor = priv.backColor(entry, no, total) .. ";color:#000" return true end -- render legend for pre-processed entries function p.renderLegend(data, options) local html = "" if options.caption ~= "" or options.footer ~= "" then html = "\n<div class='smooth-pie-legend-container'>" end if options.caption ~= "" then html = html .. "<div class='smooth-pie-caption'>" .. options.caption .. "</div>" end html = html .. "\n<ol class='smooth-pie-legend'>" for _, entry in ipairs(data) do if not entry.error then html = html .. priv.renderLegendItem(entry, options) end end html = html .. "\n</ol>\n" if options.footer ~= "" then html = html .. "<div class='smooth-pie-footer'>" .. options.footer .. "</div>" end if options.caption ~= "" or options.footer ~= "" then html = html .. "</div>\n" end return html end -- render legend item function priv.renderLegendItem(entry, options) -- invisible value (for a11y reasons this should not be used for important values!) if entry.visible ~= nil and entry.visible == false then return "" end local label = entry.label local bcolor = entry.bcolor local html = "\n<li>" if p.__priv.legendDebug then forPrinting = "" end html = html .. '<span class="l-color" style="'..forPrinting..bcolor..'"></span>' html = html .. '<span class="l-label">'..label..'</span>' return html .. "</li>" end -- Prepare data (slices etc) function p.renderEntries(ok, total, data, options) -- cache for some items (small slices) p.cuts = mw.loadJsonData('Module:Piechart/cuts.json') local first = true local previous = 0 local items = "" for index, entry in ipairs(data) do if not entry.error then items = items .. priv.renderItem(previous, entry, options) previous = previous + entry.value end end local header = priv.renderHeader(options) local footer = '\n<div class="smooth-pie-border"></div></div>' return header, items, footer end -- header of pie-items (class="smooth-pie") function priv.renderHeader(options) local bcolor = 'background:#888;color:#000' local size = options.size -- hide chart for readers, especially when legend is there local aria = "" if (options.ariahidechart) then aria = 'aria-hidden="true"' end -- slices container and last slice local style = 'width:'..size..'px;height:'..size..'px;'..bcolor..';'..forPrinting local html = [[ <div class="smooth-pie" style="]]..style..[[" ]]..aria..[[ >]] return html end -- Render pie-item -- (previous is a sum of previous values) function priv.renderItem(previous, entry, options) local value = entry.value local label = entry.label local bcolor = entry.bcolor -- value too small to see if (value < 0.03) then mw.log('value too small', value, label) mw.addWarning("pie chart: Value too small ↆ "..value.."% ("..label..")") return "" end -- minimize transformation defects if value < 10 then if previous > 1 then previous = previous - 0.01 end value = value + 0.02 else if previous > 1 then previous = previous - 0.1 end value = value + 0.2 end -- force sum to be below 100% (needed due to value errors) if previous + value > 100 then if previous >= 100 then mw.log('previous is already at 100', value, label) return "" end value = 100 - previous end local html = "" local size = '' -- mw.logObject({'v,p,l', value, previous, label}) if (value >= 50) then html = priv.sliceWithClass('pie50', 50, value, previous, bcolor, label) elseif (value >= 25) then html = priv.sliceWithClass('pie25', 25, value, previous, bcolor, label) elseif (value >= 12.5) then html = priv.sliceWithClass('pie12-5', 12.5, value, previous, bcolor, label) elseif (value >= 7) then html = priv.sliceWithClass('pie7', 7, value, previous, bcolor, label) elseif (value >= 5) then html = priv.sliceWithClass('pie5', 5, value, previous, bcolor, label) else -- 0-5% local cutIndex = priv.round(value*10) if cutIndex < 1 then cutIndex = 1 end local cut = p.cuts[cutIndex] local transform = priv.rotation(previous) html = priv.sliceX(cut, transform, bcolor, label) end -- mw.log(html) return html end -- round to int function priv.round(number) return math.floor(number + 0.5) end -- render full slice with specific class function priv.sliceWithClass(sizeClass, sizeStep, value, previous, bcolor, label) local transform = priv.rotation(previous) local html = "" html = html .. priv.sliceBase(sizeClass, transform, bcolor, label) -- mw.logObject({'sliceWithClass:', sizeClass, sizeStep, value, previous, bcolor, label}) if (value > sizeStep) then local extra = value - sizeStep transform = priv.rotation(previous + extra) -- mw.logObject({'sliceWithClass; extra, transform', extra, transform}) html = html .. priv.sliceBase(sizeClass, transform, bcolor, label) end return html end -- render single slice function priv.sliceBase(sizeClass, transform, bcolor, label) local style = bcolor if transform ~= "" then style = style .. '; ' .. transform end return '\n\t<div class="'..sizeClass..'" style="'..style..'" title="'..p.extract_text(label)..'"></div>' end -- small slice cut to fluid size. -- range in theory: 0 to 24.(9)% reaching 24.(9)% for cut = +inf -- range in practice: 0 to 5% function priv.sliceX(cut, transform, bcolor, label) local path = 'clip-path: polygon(0% 0%, '..cut..'% 0%, 0 100%)' return '\n\t<div style="'..transform..'; '..bcolor..'; '..path..'" title="'..p.extract_text(label)..'"></div>' end -- translate value to turn rotation (v=100 => 1.0turn) function priv.rotation(value) if (value > 0.001) then local f = string.format("%.7f", value / 100) f = f:gsub("(%d)0+$", "%1") -- remove trailing zeros return "transform: rotate("..f.."turn)" end return '' end -- Language sensitive float, small numbers. function priv.formatNum(value, precision) precision = precision or -1 local v = "" if precision >= 0 then -- custom format v = string.format("%." .. precision .. "f", value) else -- automatic if (value < 10) then v = string.format("%.2f", value) else v = string.format("%.1f", value) end end local lang = mw.language.getContentLanguage() if (lang:getCode() == 'pl') then v = v:gsub("%.", ",") end return v end -- Format large values. function priv.formatLargeNum(value) local lang = mw.language.getContentLanguage() -- add thusands separators local v = lang:formatNum(value) return v end -- Testing formatLargeNum. -- p.__priv.test_formatLargeNum() function priv.test_formatLargeNum() mw.log("must not add fractional part") mw.log( p.__priv.formatLargeNum(12) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(123) ) mw.log("should preserve fractional part for small numbers") mw.log( p.__priv.formatLargeNum(1.1) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(1.12) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(12.1) ) mw.log("can preserve long fractional part") mw.log( p.__priv.formatLargeNum(1.1234) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(1.12345) ) mw.log("should add separators above 1k") mw.log( p.__priv.formatLargeNum(999) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(1234) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(12345) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(123456) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(1234567) ) mw.log("must handle large float, but might round values") mw.log( p.__priv.formatLargeNum(1234.123) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(12345.123) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(123456.123) ) mw.log( p.__priv.formatLargeNum(1234567.123) ) end --[[ Prepare final label. Typical tpl: "$L: $v" (same as: "$label: $auto") will result in: "Abc: 23%" -- when values are percentages "Abc: 1234 (23%)" -- when values are autoscaled Advanced tpl: "$L: $d ($p)" e.g. "Abc: 1234 (23%)" for {"label":"Abc", "value":1234} "$L: $v" is the same as above when values are autoscaled Long vs short variable names: $label ($L) $auto ($v) $value ($d) $percent ($p) ]] function priv.prepareLabel(tpl, entry, precision) -- setup default tpl if not tpl or tpl == "" then -- simple if no label if not entry.label or entry.label == "" then tpl = "$v" else if entry.label:find("%$[a-z]") then tpl = entry.label else tpl = "$L: $v" end end end local labelLabel = entry.label and entry.label or priv.getLangOther() -- format % value without % local pRaw = priv.formatNum(entry.value, precision) local pp = pRaw .. "%%" local label = tpl -- aliases label = label :gsub("%$label", "$L") :gsub("%$auto", "$v") :gsub("%$value", "$d") :gsub("%$percent", "$p") -- replace variables label = label:gsub("%$L", labelLabel) local d = priv.formatLargeNum(entry.raw and entry.raw or entry.value) local v = entry.raw and (d .. " (" .. pp .. ")") or pp label = label :gsub("%$p", pp) :gsub("%$d", d) :gsub("%$v", v) -- Report unknown variables for var in label:gmatch("%$[a-zA-Z]+") do -- in preview mw.addWarning("pie chart: Unknown variable (wrong format of your label): " .. var) -- tracing links _ = mw.title.new("Module:Piechart/tracing/unknown-variable").id end return label end -- default colors -- source: https://colorbrewer2.org/#type=diverging&scheme=PRGn&n=6 local colorGroupSize = 3 -- must be at least 3 local colorGroups = 4 local colorPalette = { -- green (from dark) '#1b7837', '#7fbf7b', '#d9f0d3', -- violet '#762a83', '#af8dc3', '#e7d4e8', -- red '#d73027', '#fc8d59', '#fee090', -- blue '#4575b4', '#91bfdb', '#e0f3f8', } local lastColor = '#fff' -- background color from entry or the default colors function priv.backColor(entry, no, total) if (type(entry.color) == "string") then -- Remove unsafe characters from entry.color local sanitizedColor = entry.color :gsub('&#35;', '#') -- workaround Module:Political_party issue reported on talk :gsub("[^a-zA-Z0-9#%-]", "") return 'background:' .. sanitizedColor else local color = priv.defaultColor(no, total) return 'background:' .. color end end -- color from the default colors function priv.defaultColor(no, total) local color = lastColor if no <= 0 then return color end local size = #colorPalette if not total or total == 0 then total = size + 1 end local colorNo = priv.defaultColorNo(no, total, size) if colorNo > 0 then color = colorPalette[colorNo] end return color end -- gets color number from default colors -- trys to return a light color as the last one -- 0 means white-ish color should be used function priv.defaultColorNo(no, total, size) local color = 0 -- special, lastColor if total == 1 then color = 1 elseif total <= colorGroupSize * (colorGroups - 1) then if no < total then color = no else local groupIndex = ((no - 1) % colorGroupSize) if groupIndex == 0 then -- dark color = no+1 elseif groupIndex == 1 then -- med color = no+1 else color = no end end elseif no < total then color = ((no - 1) % size) + 1 end return color end --[[ Testing defaultColorNo: p.__priv.test_defaultColorNo(1, 12) p.__priv.test_defaultColorNo(2, 12) p.__priv.test_defaultColorNo(3, 12) p.__priv.test_defaultColorNo(4, 12) p.__priv.test_defaultColorNo(5, 12) p.__priv.test_defaultColorNo(6, 12) ]] function priv.test_defaultColorNo(total, size) for no=1,total do local color = priv.defaultColorNo(no, total, size) mw.logObject({no=no, color=color}) end end --[[ trim string note: `(s:gsub(...))` returns only a string `s:gsub(...)` returns a string and a number ]] function priv.trim(s) return (s:gsub("^%s+", ""):gsub("%s+$", "")) end --[[ Extract text from simple wikitext. For now only works with links. ]] -- Tests: -- mw.log(p.extract_text("[[candy|sweets]]: $v")) -- mw.log(p.extract_text("[[sandwich]]es: $v")) -- mw.log(p.extract_text("sandwich]]es: $v")) -- mw.log(p.extract_text("sandwiches: $v")) function p.extract_text(label) label = label -- replace links with pipe (e.g., [[candy|sweets]]) :gsub("%[%[[^|%]]+|(.-)%]%]", "%1") -- replace simple links without pipe (e.g., [[sandwich]]) :gsub("%[%[(.-)%]%]", "%1") -- remove templates? -- :gsub("{.-}", "") -- remove tags :gsub("<[^>]+>", "") -- escape special chars just in case :gsub("<", "&lt;"):gsub(">", "&gt;") :gsub("'", "&#39;"):gsub("\"", "&quot;") return label end --[[ Parse classic template params into JSON. From: |label1=cookies: $v |value1=11 |color1=goldenrod |label2=sweets: $v |value2=20 |color2=darkred To: {"value":11,"color":"goldenrod","label":"cookies: $v"}, {"value":20,"color":"darkred","label":"sweets: $v"}, ]] function p.parseEnumParams(frame) local args = frame:getParent().args return priv.parseEnumParams(args) end function priv.parseEnumParams(args) local result = {} local i = 1 local sum = 0.0 local hasCustomColor = false -- has last custom color while args["value" .. i] do -- value is required in this mode; it's also assumed to be 0..100 local entry = { value = tonumber(args["value" .. i]) or 0 } -- label and color is optional local label = args["label" .. i] if label and label ~= "" then entry.label = label end hasCustomColor = false local color = args["color" .. i] if color and color ~= "" then entry.color = color hasCustomColor = true end table.insert(result, entry) sum = sum + entry.value i = i + 1 end -- re-loop to set values in labels local willAutoscale = priv.willAutoscale(sum) for _, entry in ipairs(result) do local label = entry.label if label and not label:find("%$[a-z]") then -- autoscale will be forced, so use $v in labels if willAutoscale then entry.label = label .. " $v" else entry.label = label .. " ($p)" end end end -- tracking data errors priv.sumErrorTracking(sum, result) -- support other value mapping local langOther = priv.getLangOther() local colorOther = "#FEFDFD" -- white-ish for custom colors for best chance and contrast local otherValue = 100 - sum if args["other"] and args["other"] ~= "" then if otherValue < 0.001 then otherValue = 0 end local otherEntry = { label = (args["other-label"] or langOther) .. " ($p)" } if args["other-color"] and args["other-color"] ~= "" then otherEntry.color = args["other-color"] else otherEntry.color = colorOther end table.insert(result, otherEntry) elseif otherValue > 0.01 then if hasCustomColor then table.insert(result, {visible = false, label = langOther .. " ($v)", color = colorOther}) else table.insert(result, {visible = false, label = langOther .. " ($v)"}) end end local jsonString = mw.text.jsonEncode(result) return jsonString end function priv.getLangOther() -- support other value mapping local lang = mw.language.getContentLanguage() if (lang:getCode() == 'pl') then return "Inne" end return "Other" end -- Function to check if a value is true-ish local trueValues = { ["true"] = true, ["1"] = true, ["on"] = true, ["yes"] = true } function priv.isTrueishValue(value) -- should return nil for empty args (i.e. undefined i.e. default) if not value or value == "" then return nil end value = priv.trim(value) if value == "" then return nil end -- other non-empty are false return trueValues[value:lower()] or false end --[[ Parse classic template params into JSON with chart meta data. ]] function p.parseMetaParams(frame) local args = frame:getParent().args local meta = {} -- default meta for value1..n parameters -- ...and for thumb right/left local thumb = args["thumb"] if args["value1"] or (thumb and (thumb == "right" or thumb == "left")) then meta.size = 200 meta.legend = true end -- explicit meta param if args["meta"] then local decodeSuccess, tempMeta = pcall(function() return mw.text.jsonDecode(args["meta"], mw.text.JSON_TRY_FIXING) end) if not decodeSuccess then mw.log('invalid meta parameter') else meta = tempMeta end end if args["size"] then meta.size = tonumber(args["size"]) end if args["radius"] and tonumber(args["radius"]) then meta.size = 2 * tonumber(args["radius"]) end if args["autoscale"] then meta.autoscale = priv.isTrueishValue(args["autoscale"]) end if args["legend"] then meta.legend = priv.isTrueishValue(args["legend"]) end if args["ariahidechart"] then meta.ariahidechart = priv.isTrueishValue(args["ariahidechart"]) end if args["direction"] and args["direction"] ~= "" then meta.direction = args["direction"]:gsub("[^a-z0-9%-]", "") end if args["width"] and args["width"] ~= "" then meta.width = args["width"]:gsub("[^a-z0-9%-]", "") end if args["caption"] and args["caption"] ~= "" then meta.caption = args["caption"] end if args["footer"] and args["footer"] ~= "" then meta.footer = args["footer"] end if args["labelformat"] and args["labelformat"] ~= "" then meta.labelformat = args["labelformat"] end if args["precision"] and args["precision"] ~= "" then meta.precision = tonumber(args["precision"]) end return mw.text.jsonEncode(meta) end return p 5a2e4p8q73hkjbbcynl6xpn7qd8zdvf 828 180614 1383884 2025-02-27T18:00:41Z en>MusikBot II 0 Protected "[[Module:Piechart/cuts.json]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]]: 6954 transclusions ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require template editor access] (indefinite) [Move=Require template editor access] (indefinite)) 1383884 json application/json [ "0.62832680", "1.25670321", "1.88517887", "2.51380343", "3.14262660", "3.77169816", "4.40106795", "5.03078592", "5.66090212", "6.29146673", "6.92253007", "7.55414263", "8.18635505", "8.81921820", "9.45278312", "10.08710109", "10.72222363", "11.35820252", "11.99508981", "12.63293784", "13.27179928", "13.91172711", "14.55277465", "15.19499560", "15.83844403", "16.48317442", "17.12924167", "17.77670111", "18.42560853", "19.07602022", "19.72799294", "20.38158399", "21.03685121", "21.69385298", "22.35264829", "23.01329673", "23.67585852", "24.34039451", "25.00696627", "25.67563604", "26.34646677", "27.01952221", "27.69486683", "28.37256594", "29.05268567", "29.73529300", "30.42045581", "31.10824286", "31.79872390", "32.49196962" ] g7rwmf2jhmos34khg4jl3e7d8hyr6eb 1383885 1383884 2026-08-22T15:29:10Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Piechart/cuts.json]] 1383884 json application/json [ "0.62832680", "1.25670321", "1.88517887", "2.51380343", "3.14262660", "3.77169816", "4.40106795", "5.03078592", "5.66090212", "6.29146673", "6.92253007", "7.55414263", "8.18635505", "8.81921820", "9.45278312", "10.08710109", "10.72222363", "11.35820252", "11.99508981", "12.63293784", "13.27179928", "13.91172711", "14.55277465", "15.19499560", "15.83844403", "16.48317442", "17.12924167", "17.77670111", "18.42560853", "19.07602022", "19.72799294", "20.38158399", "21.03685121", "21.69385298", "22.35264829", "23.01329673", "23.67585852", "24.34039451", "25.00696627", "25.67563604", "26.34646677", "27.01952221", "27.69486683", "28.37256594", "29.05268567", "29.73529300", "30.42045581", "31.10824286", "31.79872390", "32.49196962" ] g7rwmf2jhmos34khg4jl3e7d8hyr6eb 10 180615 1383886 2025-05-12T07:50:55Z en>Nux 0 re-enable hover 1383886 sanitized-css text/css /** {{pp-template}} Smooth piechart. [[Module:Piechart]] Note! Mobile screen breakpoint is set to 640px for MediaWiki Mobile. */ /* base structure */ .smooth-pie { display: none; position: relative; width: 100px; height: 100px; border-radius: 50%; background-color: #333; color:black; border: 1px solid black; } /* slices (default = pie25/pieX) */ .smooth-pie div { position: absolute; transform-origin: left bottom; background-color: #655; color:black; top: 0; left: 50%; width: 50%; height: 50%; border-radius: 0 500% 0 0; } .smooth-pie div.pie50 { transform-origin: left center; height: 100%; border-radius: 0 100% 100% 0 / 50%; } .smooth-pie .pie12-5 {clip-path: polygon(0% 0%, 100% 0%, 0 100%);} .smooth-pie .pie5 {clip-path: polygon(0% 0%, 32.49197% 0%, 0 100%);} .smooth-pie .pie7 {clip-path: polygon(0% 0%, 47.056428% 0%, 0 100%);} .smooth-pie .pie1 {clip-path: polygon(0% 0%, 6.2914667% 0%, 0 100%);} .smooth-pie div.smooth-pie-border { display: none; } /* Border around pie (on top of slices). * .smooth-pie div.smooth-pie-border { position: absolute; background-color: transparent; border: 1px solid black; top: 0; left: 0; width: 100%; height: 100%; border-radius: 50%; box-sizing: border-box; z-index: 20; pointer-events: none; } /* unlock for supported browsers */ @supports(clip-path: circle(50%)) { .smooth-pie { display:block; } } /* container and legend */ .smooth-pie-container { display: flex; align-items: flex-start; gap: 1em; flex-wrap: wrap; } .smooth-pie-legend { list-style-type: none !important; margin: 0 !important; padding: 0 !important; } .smooth-pie-legend > li { display: flex; align-items: baseline; gap: .5em; margin: 0; margin-bottom: 0.1em; } .smooth-pie-legend > li > span { display: block; box-sizing: border-box; } .smooth-pie-legend > li > .l-color { border: 1px solid var(--color-base, black); width: .8em; height: .8em; flex-shrink: 0; } /* floating pie */ .pie-thumb .smooth-pie-container { padding: .5em; padding-bottom: 0; text-align: left; } .pie-thumb .smooth-pie-caption { margin-bottom: 1em; font-size: 94%; } /* Flow in a reverse column for thumbs (pie above the legend). */ .thumbinner > .smooth-pie-container { flex-direction: column-reverse; } /* Wide screen style for thumbs */ @media screen and (min-width: 641px) { .thumbinner > .smooth-pie-container { width: min-content; } } @media print { /* Avoid breaking up the chart. Otherwise if the pie chart crosses a page line, the slices can end up e.g. squished to the bottom of the page. */ .smooth-pie-container { break-inside: avoid-page; } } /* Ex-thumb layout for small screen and adjustments for compatibility with MW's Mobile Frontend (mw-mf). */ /* center the pie */ body.mw-mf .thumbinner .smooth-pie-container { align-items: center; } /* style roughly the same as figcaption on mobile */ body.mw-mf .thumbinner .smooth-pie-legend-container { font-size: 0.8125rem; line-height: 1.5; color: var(--color-subtle, #54595d); } /* specifically for thin screens (when thumbinner becomes 100% width) */ @media screen and (max-width: 640px) { .thumbinner .smooth-pie-legend { display: grid; grid-template-columns: repeat(auto-fill, minmax(190px, 1fr) ) ; gap: 0.3em; } .thumbinner .smooth-pie-footer { margin-top: .5em; } } 5hd2i5dulbo60uu99ih01gqs1hgo2o0 1383887 1383886 2026-08-22T15:29:10Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Pie_chart/styles.css]] 1383886 sanitized-css text/css /** {{pp-template}} Smooth piechart. [[Module:Piechart]] Note! Mobile screen breakpoint is set to 640px for MediaWiki Mobile. */ /* base structure */ .smooth-pie { display: none; position: relative; width: 100px; height: 100px; border-radius: 50%; background-color: #333; color:black; border: 1px solid black; } /* slices (default = pie25/pieX) */ .smooth-pie div { position: absolute; transform-origin: left bottom; background-color: #655; color:black; top: 0; left: 50%; width: 50%; height: 50%; border-radius: 0 500% 0 0; } .smooth-pie div.pie50 { transform-origin: left center; height: 100%; border-radius: 0 100% 100% 0 / 50%; } .smooth-pie .pie12-5 {clip-path: polygon(0% 0%, 100% 0%, 0 100%);} .smooth-pie .pie5 {clip-path: polygon(0% 0%, 32.49197% 0%, 0 100%);} .smooth-pie .pie7 {clip-path: polygon(0% 0%, 47.056428% 0%, 0 100%);} .smooth-pie .pie1 {clip-path: polygon(0% 0%, 6.2914667% 0%, 0 100%);} .smooth-pie div.smooth-pie-border { display: none; } /* Border around pie (on top of slices). * .smooth-pie div.smooth-pie-border { position: absolute; background-color: transparent; border: 1px solid black; top: 0; left: 0; width: 100%; height: 100%; border-radius: 50%; box-sizing: border-box; z-index: 20; pointer-events: none; } /* unlock for supported browsers */ @supports(clip-path: circle(50%)) { .smooth-pie { display:block; } } /* container and legend */ .smooth-pie-container { display: flex; align-items: flex-start; gap: 1em; flex-wrap: wrap; } .smooth-pie-legend { list-style-type: none !important; margin: 0 !important; padding: 0 !important; } .smooth-pie-legend > li { display: flex; align-items: baseline; gap: .5em; margin: 0; margin-bottom: 0.1em; } .smooth-pie-legend > li > span { display: block; box-sizing: border-box; } .smooth-pie-legend > li > .l-color { border: 1px solid var(--color-base, black); width: .8em; height: .8em; flex-shrink: 0; } /* floating pie */ .pie-thumb .smooth-pie-container { padding: .5em; padding-bottom: 0; text-align: left; } .pie-thumb .smooth-pie-caption { margin-bottom: 1em; font-size: 94%; } /* Flow in a reverse column for thumbs (pie above the legend). */ .thumbinner > .smooth-pie-container { flex-direction: column-reverse; } /* Wide screen style for thumbs */ @media screen and (min-width: 641px) { .thumbinner > .smooth-pie-container { width: min-content; } } @media print { /* Avoid breaking up the chart. Otherwise if the pie chart crosses a page line, the slices can end up e.g. squished to the bottom of the page. */ .smooth-pie-container { break-inside: avoid-page; } } /* Ex-thumb layout for small screen and adjustments for compatibility with MW's Mobile Frontend (mw-mf). */ /* center the pie */ body.mw-mf .thumbinner .smooth-pie-container { align-items: center; } /* style roughly the same as figcaption on mobile */ body.mw-mf .thumbinner .smooth-pie-legend-container { font-size: 0.8125rem; line-height: 1.5; color: var(--color-subtle, #54595d); } /* specifically for thin screens (when thumbinner becomes 100% width) */ @media screen and (max-width: 640px) { .thumbinner .smooth-pie-legend { display: grid; grid-template-columns: repeat(auto-fill, minmax(190px, 1fr) ) ; gap: 0.3em; } .thumbinner .smooth-pie-footer { margin-top: .5em; } } 5hd2i5dulbo60uu99ih01gqs1hgo2o0 10 180616 1383906 2025-12-26T18:00:26Z en>MusikBot II 0 Protected "[[Template:Demo inline]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]]: 250 transclusions ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require autoconfirmed or confirmed access] (indefinite)) 1383906 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Demo|inline}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> hqe22q1vieijy9gk67hvln12qqp82za 1383907 1383906 2026-08-22T15:37:13Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Demo_inline]] 1383906 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Demo|inline}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> hqe22q1vieijy9gk67hvln12qqp82za 10 180617 1383908 2021-04-24T17:42:45Z en>JsfasdF252 0 JsfasdF252 moved page [[Template:Demo-inline]] to [[Template:Demo inline]]: unhyphenate 1383908 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Demo inline]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} b7scpkaws10y44n7ugmnacu9qkhihhw 1383909 1383908 2026-08-22T15:37:13Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Demo-inline]] 1383908 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Demo inline]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} b7scpkaws10y44n7ugmnacu9qkhihhw 828 180618 1383910 2017-05-20T17:29:46Z en>Nardog 0 "<s>...</s>" wasn't properly shown 1383910 Scribunto text/plain -- This module generates automatic documentation for [[Template:IPAc-en]]. local pronunciationData = mw.loadData('Module:IPAc-en/pronunciation') local phonemeData = mw.loadData('Module:IPAc-en/phonemes') local p = {} local function makeCode(s) return string.format('<code>%s</code>', mw.text.nowiki(s)) end local function buildTable(options) local ret = {} ret[#ret + 1] = '{| class="wikitable"' if options.headerRow then for i, header in ipairs(options.headerRow) do ret[#ret + 1] = '! ' .. header end end if options.rows then for i, t in ipairs(options.rows) do ret[#ret + 1] = '|-' for j, data in ipairs(t) do ret[#ret + 1] = '| ' .. data end end end ret[#ret + 1] = '|}' return table.concat(ret, '\n') end local function makeCodeTable(data, headers, callback) local headerRow = {'Code', 'Aliases'} for i, header in ipairs(headers) do headerRow[#headerRow + 1] = header end local rows = {} for i, t in ipairs(data) do local aliases = {} if t.aliases then for i, alias in ipairs(t.aliases) do aliases[#aliases + 1] = makeCode(alias) end end aliases = table.concat(aliases, ', ') rows[#rows + 1] = {makeCode(t.code), aliases, callback(t)} end return buildTable{ headerRow = headerRow, rows = rows } end function p.pronunciation() return makeCodeTable(pronunciationData, {'Output'}, function (t) return t.text end) end function p.phonemes() return makeCodeTable( phonemeData, {'Display text', 'Tooltip', 'Type'}, function (t) return t.label, t.tooltip or '', t.tooltip and 'diaphoneme' or 'separator' end ) end return p ar8m065717bbbct1l18yrq5g7gox2te 1383911 1383910 2026-08-22T15:37:13Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:IPAc-en/documentation]] 1383910 Scribunto text/plain -- This module generates automatic documentation for [[Template:IPAc-en]]. local pronunciationData = mw.loadData('Module:IPAc-en/pronunciation') local phonemeData = mw.loadData('Module:IPAc-en/phonemes') local p = {} local function makeCode(s) return string.format('<code>%s</code>', mw.text.nowiki(s)) end local function buildTable(options) local ret = {} ret[#ret + 1] = '{| class="wikitable"' if options.headerRow then for i, header in ipairs(options.headerRow) do ret[#ret + 1] = '! ' .. header end end if options.rows then for i, t in ipairs(options.rows) do ret[#ret + 1] = '|-' for j, data in ipairs(t) do ret[#ret + 1] = '| ' .. data end end end ret[#ret + 1] = '|}' return table.concat(ret, '\n') end local function makeCodeTable(data, headers, callback) local headerRow = {'Code', 'Aliases'} for i, header in ipairs(headers) do headerRow[#headerRow + 1] = header end local rows = {} for i, t in ipairs(data) do local aliases = {} if t.aliases then for i, alias in ipairs(t.aliases) do aliases[#aliases + 1] = makeCode(alias) end end aliases = table.concat(aliases, ', ') rows[#rows + 1] = {makeCode(t.code), aliases, callback(t)} end return buildTable{ headerRow = headerRow, rows = rows } end function p.pronunciation() return makeCodeTable(pronunciationData, {'Output'}, function (t) return t.text end) end function p.phonemes() return makeCodeTable( phonemeData, {'Display text', 'Tooltip', 'Type'}, function (t) return t.label, t.tooltip or '', t.tooltip and 'diaphoneme' or 'separator' end ) end return p ar8m065717bbbct1l18yrq5g7gox2te 10 180619 1383912 2025-10-18T12:19:54Z en>W.andrea 0 /* Examples */ +syntax highlighting. No need for links. 1383912 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp-vandalism|small=yes}}</noinclude>{{documentation subpage}} {{High-use}} {{lua|Module:IPAc-en}} This template is used to display English [[International Phonetic Alphabet]] (IPA). The pronunciation is broken into individual [[diaphoneme]]s so that they will have tooltips (mouse-over text) to indicate pronunciation. All diaphonemes from [[Help:IPA/English]] are available. == Usage == The transcription system of [[Help:IPA/English]], upon which this template relies, is diaphonemic, i.e. meant to cover multiple major varieties of English at once. If you wish to give a narrow transcription of a pronunciation in a certain variety of English, use {{tlx|IPA|2=en{{pipe}}...{{pipe}}generic=yes}}. Note: Per [[WP:LEAD]], do not use this template in the lead section for common English words (e.g., ''[[pub]]'', ''[[rose]]'', ''[[pencil]]'', ''[[bus]]'', ''[[Monday]]'', ''[[Earth]]'', etc.). The named parameter {{para|audio}} may be used to link to an audio file. Notations with audio links will appear under [[:Category:Pages including recorded pronunciations]]. If "[invalid input]" is displayed, it means that an unsupported input was used. Such instances are tallied at [[:Category:Ill-formatted IPAc-en transclusions]], where they can be reviewed and fixed. == Examples == * {{demo-inline|<nowiki>{{IPAc-en|ˌ|æ|l|ə|ˈ|b|æ|m|ə}}</nowiki>}} * {{demo-inline|<nowiki>{{IPAc-en|audio=en-us-Alabama.ogg|ˌ|æ|l|ə|ˈ|b|æ|m|ə}}</nowiki>}} * {{demo-inline|<nowiki>{{IPAc-en|US|audio=en-us-Alabama.ogg|ˌ|æ|l|ə|ˈ|b|æ|m|ə}}</nowiki>}} Examples using [[X-SAMPA]] spelling for individual diaphonemes: * {{demo-inline|<nowiki>{{IPAc-en|,|{|l|@|'|b|{|m|@}}</nowiki>}} * {{demo-inline|<nowiki>{{IPAc-en|lang|audio=en-us-Alabama.ogg|,|{|l|@|'|b|{|m|@}}</nowiki>}} == Pronunciation and IPA link codes == The initial argument (entry after |) can be used to indicate a pronunciation label. The codes are: {| class="wikitable" |+ Label codes ! Code !! Output |- | <code>lang</code> || English: |- | <code>local</code> || locally |- | <code>ipa</code> || [[International Phonetic Alphabet|IPA]]: |- | <code>also</code> || also |- | <code>uk</code> || [[British English|UK]]: |- | <code>us</code> || [[American English|US]]: |- | <code>uklang</code> || [[British English]]: |- | <code>uslang</code> || [[American English]]: |- | <code>ukalso</code> || [[British English|UK]] also |- | <code>usalso</code> || [[American English|US]] also |- | <code>alsouk</code> || also [[British English|UK]]: |- | <code>alsous</code> || also [[American English|US]]: |} The first argument that is not a code above will be treated as a diaphoneme. All diaphonemes listed at [[Help:IPA/English]] are available (except the ones that span two syllables such as {{IPA|/iə/}}, which need to be input as <code>i|ə</code>). Also available are {{IPA|/ɪəˈr/}}, {{IPA|/ɛəˈr/}}, {{IPA|/ʊəˈr/}}, {{IPA|/ɪəˌr/}}, {{IPA|/ɛəˌr/}}, and {{IPA|/ʊəˌr/}}, preserved for when a centering diphthong precedes a stress. ===Separator codes=== Use an underscore <code>_</code> to separate words. When multiple pronunciations for the same word(s) are possible, use a comma and an underscore <code>,_</code>, which will appear as a comma and a space, to separate the variants. As necessary, use a hyphen <code>-</code> to indicate omitted syllables. Diaphonemes are underlined, but separators are not, and separators do not have any tooltip text. See the table below for a full list of separator codes. ===Diaphoneme codes=== Note that the aliases include ones that are kept merely for compatibility reasons and therefore not recommended for further use, as they might not accurately represent the sound represented by the output. Aliases from [[X-SAMPA]], on the other hand, are fine. {{#invoke:IPAc-en/documentation|phonemes}} == TemplateData == {{collapse top|TemplateData}} {{TemplateData header}} <templatedata> { "format": "inline", "params": { "1": { "label": "1st input", "type": "string", "required": true, "description": "Either a label code (e.g. 'local') or the first diaphoneme" }, "2": { "label": "2nd input", "type": "string", "required": false }, "3": { "label": "3rd input", "type": "string", "required": false }, "4": { "label": "4th input", "type": "string", "required": false }, "5": { "label": "5th input", "type": "string", "required": false }, "6": { "label": "6th input", "type": "string", "required": false }, "7": { "label": "7th input", "type": "string", "required": false }, "8": { "label": "8th input", "type": "string", "required": false }, "9": { "label": "9th input", "type": "string", "required": false }, "10": { "label": "10th input", "type": "string", "required": false }, "11": { "label": "11th input", "type": "string", "required": false }, "12": { "label": "12th input", "type": "string", "required": false }, "13": { "label": "13th input", "type": "string", "required": false }, "14": { "label": "14th input", "type": "string", "required": false }, "15": { "label": "15th input", "type": "string", "required": false }, "16": { "label": "16th input", "type": "string", "required": false }, "17": { "label": "17th input", "type": "string", "required": false }, "18": { "label": "18th input", "type": "string", "required": false }, "19": { "label": "19th input", "type": "string", "required": false }, "20": { "label": "20th input", "type": "string", "required": false }, "21": { "label": "21st input", "type": "string", "required": false }, "22": { "label": "22nd input", "type": "string", "required": false }, "23": { "label": "23rd input", "type": "string", "required": false }, "24": { "label": "24th input", "type": "string", "required": false }, "25": { "label": "25th input", "type": "string", "required": false }, "26": { "label": "26th input", "type": "string", "required": false }, "27": { "label": "27th input", "type": "string", "required": false }, "28": { "label": "28th input", "type": "string", "required": false }, "29": { "label": "29th input", "type": "string", "required": false }, "30": { "label": "30th input", "type": "string", "required": false }, "31": { "label": "31st input", "type": "string", "required": false }, "32": { "label": "32nd input", "type": "string", "required": false }, "33": { "label": "33rd input", "type": "string", "required": false }, "34": { "label": "34th input", "type": "string", "required": false }, "35": { "label": "35th input", "type": "string", "required": false }, "36": { "label": "36th input", "type": "string", "required": false }, "37": { "label": "37th input", "type": "string", "required": false }, "38": { "label": "38th input", "type": "string", "required": false }, "39": { "label": "39th input", "type": "string", "required": false }, "40": { "label": "40th input", "type": "string", "required": false }, "41": { "label": "41st input", "type": "string", "required": false }, "42": { "label": "42nd input", "type": "string", "required": false }, "43": { "label": "43rd input", "type": "string", "required": false }, "44": { "label": "44th input", "type": "string", "required": false }, "45": { "label": "45th input", "type": "string", "required": false }, "46": { "label": "46th input", "type": "string", "required": false }, "47": { "label": "47th input", "type": "string", "required": false }, "48": { "label": "48th input", "type": "string", "required": false }, "49": { "label": "49th input", "type": "string", "required": false }, "50": { "label": "50th input", "type": "string", "required": false }, "51": { "label": "51st input", "type": "string", "required": false }, "52": { "label": "52nd input", "type": "string", "required": false }, "53": { "label": "53rd input", "type": "string", "required": false }, "54": { "label": "54th input", "type": "string", "required": false }, "55": { "label": "55th input", "type": "string", "required": false }, "56": { "label": "56th input", "type": "string", "required": false }, "57": { "label": "57th input", "type": "string", "required": false }, "58": { "label": "58th input", "type": "string", "required": false }, "59": { "label": "59th input", "type": "string", "required": false }, "60": { "label": "60th input", "type": "string", "required": false }, "61": { "label": "61st input", "type": "string", "required": false }, "62": { "label": "62nd input", "type": "string", "required": false }, "63": { "label": "63rd input", "type": "string", "required": false }, "64": { "label": "64th input", "type": "string", "required": false }, "65": { "label": "65th input", "type": "string", "required": false }, "66": { "label": "66th input", "type": "string", "required": false }, "67": { "label": "67th input", "type": "string", "required": false }, "68": { "label": "68th input", "type": "string", "required": false }, "69": { "label": "69th input", "type": "string", "required": false }, "70": { "label": "70th input", "type": "string", "required": false }, "71": { "label": "71st input", "type": "string", "required": false }, "72": { "label": "72nd input", "type": "string", "required": false }, "73": { "label": "73rd input", "type": "string", "required": false }, "74": { "label": "74th input", "type": "string", "required": false }, "75": { "label": "75th input", "type": "string", "required": false }, "76": { "label": "76th input", "type": "string", "required": false }, "77": { "label": "77th input", "type": "string", "required": false }, "78": { "label": "78th input", "type": "string", "required": false }, "79": { "label": "79th input", "type": "string", "required": false }, "80": { "label": "80th input", "type": "string", "required": false }, "81": { "label": "81st input", "type": "string", "required": false }, "82": { "label": "82nd input", "type": "string", "required": false }, "83": { "label": "83rd input", "type": "string", "required": false }, "84": { "label": "84th input", "type": "string", "required": false }, "85": { "label": "85th input", "type": "string", "required": false }, "86": { "label": "86th input", "type": "string", "required": false }, "87": { "label": "87th input", "type": "string", "required": false }, "88": { "label": "88th input", "type": "string", "required": false }, "89": { "label": "89th input", "type": "string", "required": false }, "90": { "label": "90th input", "type": "string", "required": false }, "91": { "label": "91st input", "type": "string", "required": false }, "92": { "label": "92nd input", "type": "string", "required": false }, "93": { "label": "93rd input", "type": "string", "required": false }, "94": { "label": "94th input", "type": "string", "required": false }, "95": { "label": "95th input", "type": "string", "required": false }, "96": { "label": "96th input", "type": "string", "required": false }, "97": { "label": "97th input", "type": "string", "required": false }, "98": { "label": "98th input", "type": "string", "required": false }, "99": { "label": "99th input", "type": "string", "required": false }, "100": { "label": "100th input", "type": "string", "required": false }, "audio": { "label": "Audio file", "description": "The audio file without the \"File:\" prefix", "example": "En-us-Foobar.ogg", "type": "wiki-file-name" } }, "description": "This template is used to display English International Phonetic Alphabet (IPA). The pronunciation is broken into individual diaphonemes so that they will have tooltips (mouse-over text) to indicate pronunciation." } </templatedata> {{collapse bottom}} == See also == * {{tl|Respell}}, for [[Help:Pronunciation respelling key|pronunciation respelling]]s, which may be used for English words in addition to the IPA {{IPA templates}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[Category:IPA language templates|c]] [[Category:Templates that add a tracking category]] }}</includeonly> o7ltqqxjl0qgivrfbmvfmonw00ie31a 1383913 1383912 2026-08-22T15:37:14Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:IPAc-en/doc]] 1383912 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp-vandalism|small=yes}}</noinclude>{{documentation subpage}} {{High-use}} {{lua|Module:IPAc-en}} This template is used to display English [[International Phonetic Alphabet]] (IPA). The pronunciation is broken into individual [[diaphoneme]]s so that they will have tooltips (mouse-over text) to indicate pronunciation. All diaphonemes from [[Help:IPA/English]] are available. == Usage == The transcription system of [[Help:IPA/English]], upon which this template relies, is diaphonemic, i.e. meant to cover multiple major varieties of English at once. If you wish to give a narrow transcription of a pronunciation in a certain variety of English, use {{tlx|IPA|2=en{{pipe}}...{{pipe}}generic=yes}}. Note: Per [[WP:LEAD]], do not use this template in the lead section for common English words (e.g., ''[[pub]]'', ''[[rose]]'', ''[[pencil]]'', ''[[bus]]'', ''[[Monday]]'', ''[[Earth]]'', etc.). The named parameter {{para|audio}} may be used to link to an audio file. Notations with audio links will appear under [[:Category:Pages including recorded pronunciations]]. If "[invalid input]" is displayed, it means that an unsupported input was used. Such instances are tallied at [[:Category:Ill-formatted IPAc-en transclusions]], where they can be reviewed and fixed. == Examples == * {{demo-inline|<nowiki>{{IPAc-en|ˌ|æ|l|ə|ˈ|b|æ|m|ə}}</nowiki>}} * {{demo-inline|<nowiki>{{IPAc-en|audio=en-us-Alabama.ogg|ˌ|æ|l|ə|ˈ|b|æ|m|ə}}</nowiki>}} * {{demo-inline|<nowiki>{{IPAc-en|US|audio=en-us-Alabama.ogg|ˌ|æ|l|ə|ˈ|b|æ|m|ə}}</nowiki>}} Examples using [[X-SAMPA]] spelling for individual diaphonemes: * {{demo-inline|<nowiki>{{IPAc-en|,|{|l|@|'|b|{|m|@}}</nowiki>}} * {{demo-inline|<nowiki>{{IPAc-en|lang|audio=en-us-Alabama.ogg|,|{|l|@|'|b|{|m|@}}</nowiki>}} == Pronunciation and IPA link codes == The initial argument (entry after |) can be used to indicate a pronunciation label. The codes are: {| class="wikitable" |+ Label codes ! Code !! Output |- | <code>lang</code> || English: |- | <code>local</code> || locally |- | <code>ipa</code> || [[International Phonetic Alphabet|IPA]]: |- | <code>also</code> || also |- | <code>uk</code> || [[British English|UK]]: |- | <code>us</code> || [[American English|US]]: |- | <code>uklang</code> || [[British English]]: |- | <code>uslang</code> || [[American English]]: |- | <code>ukalso</code> || [[British English|UK]] also |- | <code>usalso</code> || [[American English|US]] also |- | <code>alsouk</code> || also [[British English|UK]]: |- | <code>alsous</code> || also [[American English|US]]: |} The first argument that is not a code above will be treated as a diaphoneme. All diaphonemes listed at [[Help:IPA/English]] are available (except the ones that span two syllables such as {{IPA|/iə/}}, which need to be input as <code>i|ə</code>). Also available are {{IPA|/ɪəˈr/}}, {{IPA|/ɛəˈr/}}, {{IPA|/ʊəˈr/}}, {{IPA|/ɪəˌr/}}, {{IPA|/ɛəˌr/}}, and {{IPA|/ʊəˌr/}}, preserved for when a centering diphthong precedes a stress. ===Separator codes=== Use an underscore <code>_</code> to separate words. When multiple pronunciations for the same word(s) are possible, use a comma and an underscore <code>,_</code>, which will appear as a comma and a space, to separate the variants. As necessary, use a hyphen <code>-</code> to indicate omitted syllables. Diaphonemes are underlined, but separators are not, and separators do not have any tooltip text. See the table below for a full list of separator codes. ===Diaphoneme codes=== Note that the aliases include ones that are kept merely for compatibility reasons and therefore not recommended for further use, as they might not accurately represent the sound represented by the output. Aliases from [[X-SAMPA]], on the other hand, are fine. {{#invoke:IPAc-en/documentation|phonemes}} == TemplateData == {{collapse top|TemplateData}} {{TemplateData header}} <templatedata> { "format": "inline", "params": { "1": { "label": "1st input", "type": "string", "required": true, "description": "Either a label code (e.g. 'local') or the first diaphoneme" }, "2": { "label": "2nd input", "type": "string", "required": false }, "3": { "label": "3rd input", "type": "string", "required": false }, "4": { "label": "4th input", "type": "string", "required": false }, "5": { "label": "5th input", "type": "string", "required": false }, "6": { "label": "6th input", "type": "string", "required": false }, "7": { "label": "7th input", "type": "string", "required": false }, "8": { "label": "8th input", "type": "string", "required": false }, "9": { "label": "9th input", "type": "string", "required": false }, "10": { "label": "10th input", "type": "string", "required": false }, "11": { "label": "11th input", "type": "string", "required": false }, "12": { "label": "12th input", "type": "string", "required": false }, "13": { "label": "13th input", "type": "string", "required": false }, "14": { "label": "14th input", "type": "string", "required": false }, "15": { "label": "15th input", "type": "string", "required": false }, "16": { "label": "16th input", "type": "string", "required": false }, "17": { "label": "17th input", "type": "string", "required": false }, "18": { "label": "18th input", "type": "string", "required": false }, "19": { "label": "19th input", "type": "string", "required": false }, "20": { "label": "20th input", "type": "string", "required": false }, "21": { "label": "21st input", "type": "string", "required": false }, "22": { "label": "22nd input", "type": "string", "required": false }, "23": { "label": "23rd input", "type": "string", "required": false }, "24": { "label": "24th input", "type": "string", "required": false }, "25": { "label": "25th input", "type": "string", "required": false }, "26": { "label": "26th input", "type": "string", "required": false }, "27": { "label": "27th input", "type": "string", "required": false }, "28": { "label": "28th input", "type": "string", "required": false }, "29": { "label": "29th input", "type": "string", "required": false }, "30": { "label": "30th input", "type": "string", "required": false }, "31": { "label": "31st input", "type": "string", "required": false }, "32": { "label": "32nd input", "type": "string", "required": false }, "33": { "label": "33rd input", "type": "string", "required": false }, "34": { "label": "34th input", "type": "string", "required": false }, "35": { "label": "35th input", "type": "string", "required": false }, "36": { "label": "36th input", "type": "string", "required": false }, "37": { "label": "37th input", "type": "string", "required": false }, "38": { "label": "38th input", "type": "string", "required": false }, "39": { "label": "39th input", "type": "string", "required": false }, "40": { "label": "40th input", "type": "string", "required": false }, "41": { "label": "41st input", "type": "string", "required": false }, "42": { "label": "42nd input", "type": "string", "required": false }, "43": { "label": "43rd input", "type": "string", "required": false }, "44": { "label": "44th input", "type": "string", "required": false }, "45": { "label": "45th input", "type": "string", "required": false }, "46": { "label": "46th input", "type": "string", "required": false }, "47": { "label": "47th input", "type": "string", "required": false }, "48": { "label": "48th input", "type": "string", "required": false }, "49": { "label": "49th input", "type": "string", "required": false }, "50": { "label": "50th input", "type": "string", "required": false }, "51": { "label": "51st input", "type": "string", "required": false }, "52": { "label": "52nd input", "type": "string", "required": false }, "53": { "label": "53rd input", "type": "string", "required": false }, "54": { "label": "54th input", "type": "string", "required": false }, "55": { "label": "55th input", "type": "string", "required": false }, "56": { "label": "56th input", "type": "string", "required": false }, "57": { "label": "57th input", "type": "string", "required": false }, "58": { "label": "58th input", "type": "string", "required": false }, "59": { "label": "59th input", "type": "string", "required": false }, "60": { "label": "60th input", "type": "string", "required": false }, "61": { "label": "61st input", "type": "string", "required": false }, "62": { "label": "62nd input", "type": "string", "required": false }, "63": { "label": "63rd input", "type": "string", "required": false }, "64": { "label": "64th input", "type": "string", "required": false }, "65": { "label": "65th input", "type": "string", "required": false }, "66": { "label": "66th input", "type": "string", "required": false }, "67": { "label": "67th input", "type": "string", "required": false }, "68": { "label": "68th input", "type": "string", "required": false }, "69": { "label": "69th input", "type": "string", "required": false }, "70": { "label": "70th input", "type": "string", "required": false }, "71": { "label": "71st input", "type": "string", "required": false }, "72": { "label": "72nd input", "type": "string", "required": false }, "73": { "label": "73rd input", "type": "string", "required": false }, "74": { "label": "74th input", "type": "string", "required": false }, "75": { "label": "75th input", "type": "string", "required": false }, "76": { "label": "76th input", "type": "string", "required": false }, "77": { "label": "77th input", "type": "string", "required": false }, "78": { "label": "78th input", "type": "string", "required": false }, "79": { "label": "79th input", "type": "string", "required": false }, "80": { "label": "80th input", "type": "string", "required": false }, "81": { "label": "81st input", "type": "string", "required": false }, "82": { "label": "82nd input", "type": "string", "required": false }, "83": { "label": "83rd input", "type": "string", "required": false }, "84": { "label": "84th input", "type": "string", "required": false }, "85": { "label": "85th input", "type": "string", "required": false }, "86": { "label": "86th input", "type": "string", "required": false }, "87": { "label": "87th input", "type": "string", "required": false }, "88": { "label": "88th input", "type": "string", "required": false }, "89": { "label": "89th input", "type": "string", "required": false }, "90": { "label": "90th input", "type": "string", "required": false }, "91": { "label": "91st input", "type": "string", "required": false }, "92": { "label": "92nd input", "type": "string", "required": false }, "93": { "label": "93rd input", "type": "string", "required": false }, "94": { "label": "94th input", "type": "string", "required": false }, "95": { "label": "95th input", "type": "string", "required": false }, "96": { "label": "96th input", "type": "string", "required": false }, "97": { "label": "97th input", "type": "string", "required": false }, "98": { "label": "98th input", "type": "string", "required": false }, "99": { "label": "99th input", "type": "string", "required": false }, "100": { "label": "100th input", "type": "string", "required": false }, "audio": { "label": "Audio file", "description": "The audio file without the \"File:\" prefix", "example": "En-us-Foobar.ogg", "type": "wiki-file-name" } }, "description": "This template is used to display English International Phonetic Alphabet (IPA). The pronunciation is broken into individual diaphonemes so that they will have tooltips (mouse-over text) to indicate pronunciation." } </templatedata> {{collapse bottom}} == See also == * {{tl|Respell}}, for [[Help:Pronunciation respelling key|pronunciation respelling]]s, which may be used for English words in addition to the IPA {{IPA templates}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[Category:IPA language templates|c]] [[Category:Templates that add a tracking category]] }}</includeonly> o7ltqqxjl0qgivrfbmvfmonw00ie31a 0 180620 1383926 2026-08-22T16:50:32Z Pragathi. BH 88266 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Short description|Urban locality in Chernihiv Oblast, Ukraine}} {{Other uses|Baturin (disambiguation)}} {{Infobox settlement | official_name = ಬಟುರಿನ್ | settlement_type = ಉಕ್ರೇನ್ ನಗರ | native_name = {{lang|uk|Батурин}} | subdivision_name = ಉಕ್ರೇನ್ | subdivision_type = ದೇಶ | image_skyline = File:Батуринська фортеця-11.jpg | image_caption = ಬಟುರಿನ್... 1383926 wikitext text/x-wiki {{Short description|Urban locality in Chernihiv Oblast, Ukraine}} {{Other uses|Baturin (disambiguation)}} {{Infobox settlement | official_name = ಬಟುರಿನ್ | settlement_type = ಉಕ್ರೇನ್ ನಗರ | native_name = {{lang|uk|Батурин}} | subdivision_name = ಉಕ್ರೇನ್ | subdivision_type = ದೇಶ | image_skyline = File:Батуринська фортеця-11.jpg | image_caption = ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ | image_seal = Герб Батурин.svg | image_flag = ಬಟುರಿನ್ ಧ್ವಜ | subdivision_type1 = [[Oblasts of Ukraine|Oblast]] | subdivision_type2 = ರಾಯಾನ್, ಉಕ್ರೇನ್ | subdivision_name1 = ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | subdivision_name2 = ನಿತಿನ್ ರಾಯಾನ್ | population_total = 2406 | population_as_of = 2022 | area_total_km2 = 700 | established_date = 1625 | established_title = | elevation_m = | pushpin_map = Ukraine Chernihiv Oblast#Ukraine | coordinates = {{coord|51|21|N|32|53|E|region:UA|display=it}} | timezone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = Postal index | postal_code = 16512 | area_code_type = | area_code = +380 4635 | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = | subdivision_type3 = ಹ್ರೋಮಾಡಾ | subdivision_name3 = ಬಟುರಿನ್ ನಗರ ಹ್ರೋಮಾಡಾ }} Baturyn ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Батурин , ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ [ bɐˈturɪn ] ⓘ ) ಉತ್ತರಉಕ್ರೇನ್‌ನಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್(ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕನಗರಸೆಮ್ ನದಿಯದಡದಲ್ಲಿರುವನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್(ಜಿಲ್ಲೆನಲ್ಲಿದೆಉಕ್ರೇನ್‌ನಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳಲ್ಲಿಒಂದಾದಬಟುರಿನ್ ಅರ್ಬನ್ ಹ್ರೋಮಾಡಾದಆಡಳಿತವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ .<ref>https://gromada.info/gromada/baturynska/</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆ:2,406 (2022 ಅಂದಾಜು). <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-ua2022estimate-2</ref> ಈ ನಗರವು 1699 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್‌ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಹೆಟ್‌ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ==ಇತಿಹಾಸ== ;ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ 9 ನೇ - 10 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು 11 ನೇ - 13 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯ ಭದ್ರಕೋಟೆಯ ಕುರುಹುಗಳು ಬಟುರಿನ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201315-3</ref> 1239 ರ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ವಸಾಹತು ನಾಶವಾಯಿತು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶವು 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ 1500-1503 ರ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಸ್ಕೋವಿಗೆ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು . ಇದು 1618 ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್-ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ಗೆ ಮರಳಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Polish%E2%80%93Lithuanian_Commonwealth</ref> ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ರಾಜಮನೆತನದ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು 1625 ರಲ್ಲಿ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮ್ಯಾಟ್ವೀಜ್ ಸ್ಟಾಚುರ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1633 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಮೋಲೆನ್ಸ್ಕ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648–1657ರ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಸಾಕ್ ಪಡೆಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡವು , ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪೋಲಿಷ್ ಕುಲೀನರನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648 ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಕೊಸಾಕ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ( ಸೊಟ್ನಿಯಾ ) ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು , ಮೊದಲು ಸ್ಟಾರೊಡುಬ್ ಕೊಸಾಕ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ನಿಜಿನ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರ , ಬಟುರಿನ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 1654 ರಂದು ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಜೊಲೊಟರೆಂಕೊಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದೇ ವರ್ಷದ ನಂತರ ನಗರವು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಜುಲೈ 1655 ರಲ್ಲಿ ಜ್ಲೋಟರೆಂಕೊ ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೊರ್ಜ್ನಾ ಮತ್ತು ಹ್ಲುಖಿವ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ==ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜಧಾನಿ== ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ನಗರವು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1663 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಬ್ರೂಖೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಅದು ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1668 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು ಮಾಸ್ಕೋ ವಿರೋಧಿ ದಂಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ದಂಗೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಸುಡಲಿಲ್ಲ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಹೊಸ ಹೆಟ್ಮನ್ ಡೆಮಿಯನ್ ಮ್ನೊಹೊಹ್ರಿಶ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹಿರಿಯರು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಸ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಹಡಿಯಾಚ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು . 1670 ರಿಂದ, ಮಸ್ಕೊವೈಟ್ ಸ್ಟ್ರೆಲ್ಟ್ಸಿಯ ಪಡೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ( ಎಡ-ದಂಡೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕೊಸಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ) 1669 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಮಜೆಪಾ (1687–1708) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು , ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು (20,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ). ಬಟುರಿನ್ 40 ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಮಠಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು . ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ: ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಮತ್ತು ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೋರ್ಟ್. ಜನರಲ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುರಿನ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಇತ್ತು , ಇದು ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸೇವೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201325-11</ref> ಮಜೆಪಾ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಬಟುರಿನ್ ಬಳಿಯ ಹೊಂಚರಿವ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1708 ರಲ್ಲಿ ಜಪೋರೋಜಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ಸ್ ಮಹಾ ಉತ್ತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು . ರಷ್ಯನ್ನರು ತನ್ನನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಮಜೆಪಾ ಸ್ವೀಡನ್‌ಗೆ (ಆಗ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿದ್ದ) ತನ್ನ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು . ನವೆಂಬರ್ 13, 1708 ರಂದು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸೈನ್ಯವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿ ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿತು. ರಷ್ಯನ್ನರು ಬಟುರಿನ್ ಗ್ಯಾರಿಸನ್‌ನ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಚೆಚೆಲ್ [ ಯುಕೆ ] ಅವರನ್ನು ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಮುರಿದರು . ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸೆರ್ಹಿ ಪಾವ್ಲೆಂಕೊ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ಸೈನ್ಯವು 6 ರಿಂದ 7.5 ಸಾವಿರ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಮತ್ತು 5 ರಿಂದ 6.5 ಸಾವಿರ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿತು. 1708 ರಲ್ಲಿ ನಗರವು 20,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; 1726 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದು ಪ್ರೇತ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ==ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ== [[File:Батурин 2.jpg|thumb|ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನವ-ಪಲ್ಲಾಡಿಯನ್ ಅರಮನೆ .]] ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು 1750 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೌಂಟ್ ಕಿರಿಲ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಗೆ (1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು) ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು . ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಬರೊಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು (ನಂತರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಇದನ್ನು 1799–1803 ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ). ಸುಮಾರು 50 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಸಾಕ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ( ಸುಮಾರು 1640–1708) ಅವರ ಮನೆ ಇಂದು ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ ( ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಯುದ್ಧಗಳು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಸೋವಿಯತ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ). cah0mq51p8td9l96kebuh5fwk2eoef9 1383927 1383926 2026-08-22T16:52:12Z Pragathi. BH 88266 1383927 wikitext text/x-wiki {{Short description|Urban locality in Chernihiv Oblast, Ukraine}} {{Other uses|Baturin (disambiguation)}} {{Infobox settlement | official_name = ಬಟುರಿನ್ | settlement_type = ಉಕ್ರೇನ್ ನಗರ | native_name = {{lang|uk|Батурин}} | subdivision_name = ಉಕ್ರೇನ್ | subdivision_type = ದೇಶ | image_skyline = File:Батуринська фортеця-11.jpg | image_caption = ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ | image_seal = Герб Батурин.svg | image_flag = ಬಟುರಿನ್ ಧ್ವಜ | subdivision_type1 = [[Oblasts of Ukraine|Oblast]] | subdivision_type2 = ರಾಯಾನ್, ಉಕ್ರೇನ್ | subdivision_name1 = ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | subdivision_name2 = ನಿತಿನ್ ರಾಯಾನ್ | population_total = 2406 | population_as_of = 2022 | area_total_km2 = 700 | established_date = 1625 | established_title = | elevation_m = | pushpin_map = Ukraine Chernihiv Oblast#Ukraine | coordinates = {{coord|51|21|N|32|53|E|region:UA|display=it}} | timezone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = Postal index | postal_code = 16512 | area_code_type = | area_code = +380 4635 | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = | subdivision_type3 = ಹ್ರೋಮಾಡಾ | subdivision_name3 = ಬಟುರಿನ್ ನಗರ ಹ್ರೋಮಾಡಾ }} Baturyn ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Батурин , ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ [ bɐˈturɪn ] ⓘ ) ಉತ್ತರಉಕ್ರೇನ್‌ನಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್(ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕನಗರಸೆಮ್ ನದಿಯದಡದಲ್ಲಿರುವನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್(ಜಿಲ್ಲೆನಲ್ಲಿದೆಉಕ್ರೇನ್‌ನಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳಲ್ಲಿಒಂದಾದಬಟುರಿನ್ ಅರ್ಬನ್ ಹ್ರೋಮಾಡಾದಆಡಳಿತವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ .<ref>https://gromada.info/gromada/baturynska/</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆ:2,406 (2022 ಅಂದಾಜು). <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-ua2022estimate-2</ref> ಈ ನಗರವು 1699 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್‌ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಹೆಟ್‌ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ==ಇತಿಹಾಸ== ;ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ 9 ನೇ - 10 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು 11 ನೇ - 13 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯ ಭದ್ರಕೋಟೆಯ ಕುರುಹುಗಳು ಬಟುರಿನ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201315-3</ref> 1239 ರ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ವಸಾಹತು ನಾಶವಾಯಿತು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶವು 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ 1500-1503 ರ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಸ್ಕೋವಿಗೆ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು . ಇದು 1618 ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್-ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ಗೆ ಮರಳಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Polish%E2%80%93Lithuanian_Commonwealth</ref> ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ರಾಜಮನೆತನದ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು 1625 ರಲ್ಲಿ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮ್ಯಾಟ್ವೀಜ್ ಸ್ಟಾಚುರ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1633 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಮೋಲೆನ್ಸ್ಕ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648–1657ರ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಸಾಕ್ ಪಡೆಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡವು , ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪೋಲಿಷ್ ಕುಲೀನರನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648 ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಕೊಸಾಕ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ( ಸೊಟ್ನಿಯಾ ) ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು , ಮೊದಲು ಸ್ಟಾರೊಡುಬ್ ಕೊಸಾಕ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ನಿಜಿನ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರ , ಬಟುರಿನ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 1654 ರಂದು ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಜೊಲೊಟರೆಂಕೊಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದೇ ವರ್ಷದ ನಂತರ ನಗರವು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಜುಲೈ 1655 ರಲ್ಲಿ ಜ್ಲೋಟರೆಂಕೊ ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೊರ್ಜ್ನಾ ಮತ್ತು ಹ್ಲುಖಿವ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ==ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜಧಾನಿ== ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ನಗರವು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1663 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಬ್ರೂಖೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಅದು ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1668 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು ಮಾಸ್ಕೋ ವಿರೋಧಿ ದಂಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ದಂಗೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಸುಡಲಿಲ್ಲ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಹೊಸ ಹೆಟ್ಮನ್ ಡೆಮಿಯನ್ ಮ್ನೊಹೊಹ್ರಿಶ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹಿರಿಯರು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಸ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಹಡಿಯಾಚ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು . 1670 ರಿಂದ, ಮಸ್ಕೊವೈಟ್ ಸ್ಟ್ರೆಲ್ಟ್ಸಿಯ ಪಡೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ( ಎಡ-ದಂಡೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕೊಸಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ) 1669 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಮಜೆಪಾ (1687–1708) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು , ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು (20,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ). ಬಟುರಿನ್ 40 ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಮಠಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು . ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ: ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಮತ್ತು ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೋರ್ಟ್. ಜನರಲ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುರಿನ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಇತ್ತು , ಇದು ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸೇವೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201325-11</ref> ಮಜೆಪಾ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಬಟುರಿನ್ ಬಳಿಯ ಹೊಂಚರಿವ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1708 ರಲ್ಲಿ ಜಪೋರೋಜಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ಸ್ ಮಹಾ ಉತ್ತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು . ರಷ್ಯನ್ನರು ತನ್ನನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಮಜೆಪಾ ಸ್ವೀಡನ್‌ಗೆ (ಆಗ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿದ್ದ) ತನ್ನ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು . ನವೆಂಬರ್ 13, 1708 ರಂದು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸೈನ್ಯವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿ ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿತು. ರಷ್ಯನ್ನರು ಬಟುರಿನ್ ಗ್ಯಾರಿಸನ್‌ನ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಚೆಚೆಲ್ [ ಯುಕೆ ] ಅವರನ್ನು ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಮುರಿದರು . ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸೆರ್ಹಿ ಪಾವ್ಲೆಂಕೊ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ಸೈನ್ಯವು 6 ರಿಂದ 7.5 ಸಾವಿರ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಮತ್ತು 5 ರಿಂದ 6.5 ಸಾವಿರ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿತು. 1708 ರಲ್ಲಿ ನಗರವು 20,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; 1726 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದು ಪ್ರೇತ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ==ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ== [[File:Батурин 2.jpg|thumb|ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನವ-ಪಲ್ಲಾಡಿಯನ್ ಅರಮನೆ .]] ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು 1750 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೌಂಟ್ ಕಿರಿಲ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಗೆ (1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು) ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು . ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಬರೊಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು (ನಂತರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಇದನ್ನು 1799–1803 ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ). ಸುಮಾರು 50 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಸಾಕ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ( ಸುಮಾರು 1640–1708) ಅವರ ಮನೆ ಇಂದು ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ ( ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಯುದ್ಧಗಳು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಸೋವಿಯತ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ). ಹೆಟ್ಮನ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ (1803) ರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಪಟ್ಟಣವು ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. 1756 ರಲ್ಲಿ 12 ನೇಯ್ಗೆ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜವಳಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ 76 ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II (1762 ರಿಂದ 1796 ರವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ , ಬಟುರಿನ್ ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. 1843 ರಲ್ಲಿ ತಾರಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು, ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ತಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. 1860 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ 3,563 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು 1880 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 6,580 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಾರ್ಷಿಕ ಮೇಳಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>https://interfax.com.ua/eng/main/5997/</ref> ==ಆಧುನಿಕ ಯುಗ== ೧೯೨೩ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ತನ್ನ ನಗರ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಿತು. ೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋ ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜೇನುಸಾಕಣೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಬಲವಂತದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Interfax</ref> ಜೂನ್ 1993 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಣದ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 2002 ರಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದ ಮೇರೆಗೆ , ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಜನವರಿ 22, 2009 ರಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ "ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು (ಹೊಸದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿದ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಸೇರಿದಂತೆ) ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.<ref>http://www.interfax.com.ua/eng/main/5997/</ref> ಜುಲೈ 18, 2020 ರವರೆಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ಸೇರಿತ್ತು . ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಜುಲೈ 2020 ರಲ್ಲಿ ಈ ರಾಯಾನ್ ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ರಾಯಾನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಐದಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿತು. ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-19</ref><ref>https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/</ref> ಕೈರಿಲೊ ರೊಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ರಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ (ಬಟುರಿನ್) ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿಯ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ಬಟುರಿನ್ (ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶ, ಉಕ್ರೇನ್) ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಕೆ. ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್ಮನ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕೂಡಲೇ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯ) ದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ನಿಂದ ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು. ಅವರು ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳು, ಬ್ರಾಡ್‌ಕ್ಲಾತ್, ರೇಷ್ಮೆ, ಮೇಣದಬತ್ತಿಗಳು, ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಕ್‌ಲೆಸ್ಟೋವ್ ಟೈಲ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಟಡ್-ಫಾರ್ಮ್, ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹ ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-21</ref> ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅವರ ಉದ್ದೇಶವು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1764 ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. 1794 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾದ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು, ಅವರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. <ref>https://ruthenia.info/txt/vesna/krypyakevych/1_4.html</ref> ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ತ್ಸಾರ್ಸ್ಕೊಯ್ ಸೆಲೋ, ಪಾವ್ಲೋವ್ಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ಅರಮನೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಏಕೈಕ ಸೃಷ್ಟಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಈ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. 1799-1803ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು: ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 3 ಅಂತಸ್ತಿನ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ 2 ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವನ. 1803 ರಲ್ಲಿ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಎಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಯಿತು. ಅಲಂಕಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. 1824 ರ ಬೆಂಕಿಯು ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. 1908 ರಲ್ಲಿ XIV ಆಲ್-ರಷ್ಯನ್ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಎತ್ತಲಾಯಿತು. ೧೯೧೧ ರಿಂದ ಈ ಅರಮನೆಯು "ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸೊಸೈಟಿ" ಯ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಕಾಮಿಲ್ ಲ್ವೊವಿಚ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಬಯಕೆಯಿಂದ ಅವರು ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಓಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬಿಲೋಗ್ರಡ್ ಎಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೧೩ ರವರೆಗೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಮತ್ತಷ್ಟು ದುರಂತ ಘಟನೆಗಳು, ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮತ್ತು 1917 ರ ಬೊಲ್ಶೆವಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಹಾಕಿತು. 1923 ರ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವು ಬಹಳಷ್ಟು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದವು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರ ಅಂಶಗಳು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ, ಅವು ಅರಮನೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿವೆ, ಆದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ. 2002 ರಲ್ಲಿ, ಆಗ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿ. ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಉಪಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ, ""ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಮಗ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ"ವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅನುಷ್ಠಾನವು 2003 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 2005 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು - ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಲೋಕೋಪಕಾರಿಗಳು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು 2005-2006 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. 2007–2008ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಬಜೆಟ್ ಕೂಡ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿತು. 2008 ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅರಮನೆಯು ಅದರ ಮೂಲ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅರಮನೆಯನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 22, 2009 ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ವಂಶಸ್ಥ ಗ್ರೆಗರ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಅವರ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಅದ್ಧೂರಿ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಚರಾಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು - ಇದು ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಖಡ್ಗ . ಭವ್ಯವಾದ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರಮನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಲ್ಲದು. ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಅರಮನೆಯ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು, ಆ ಕಾಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಗೋಡೆಗಳ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹೆಟ್ಮನ್‌ಗಳ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಶೇಷ ಗೊಂಚಲುಗಳು, ಅರಮನೆಯ ಮಹಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಪ್ಯಾರ್ಕ್ವೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದರು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪಿಯಾನೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವು ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯು ವಿವಿಧ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು, ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ==ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವಳಿಯಾಗಿದೆ : ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಕೊಬ್ಹ್ಯಾಮ್ , ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ (11 ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರಿಂದ) ==ಸಹ ನೋಡಿ== * ಝಪೋರಿಝಿಯನ್ ಹೋಸ್ಟ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ * ಹೆಟ್ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿ * ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ * ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ * ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಚೀಲ ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Архітектурно-меморіальний комплекс Цитадель.jpg|2008 ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ. File:Алея в парку садиби Кочубея.jpg|ಕೊಚುಬೈವ್ಸ್ಕಿ ಪಾರ್ಕ್ ಅಲ್ಲೆ File:Вхід до Воскресенської церкви, Батурин.jpg|ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಚರ್ಚ್ File:Парк біля палацу К. Розумовського в Батурині 3.jpg|ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ File:Будинок генерального судді Кочубея в Батурині.jpg|ಜನರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Вид з Батуринської цитаделі на р. Сейм.jpg|ಸೀಮ್ ನದಿಯ ನೋಟ File:Палац Розумовського у Батурині фото 02.jpg|ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ File:Baturyn - Palace wing (p2).JPG|ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಭಾಗ File:Baturyn - Palace wing.JPG|ಪೂರ್ವ ವಿಭಾಗ File:Baturyn fortress1.jpg|ಕೋಟೆಯ ಗೋಪುರ File:Охоронний рів навколо цитаделі.jpg|ರಕ್ಷಣಾ ಕಂದಕ File:Воскресенська церковнопарафіяльна школа.jpg|ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Baturyn - Fortress Mazepa house.JPG|ಹೆಟ್ಮನ್ ಅವರ ಮನೆ File:Кочубеївський парк в Батурині 002.JPG|PI ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನ Apiary. File:Baturyn - Kochubey's house.JPG|ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Baturyn - Fortress guns.JPG|ಫಿರಂಗಿಗಳು File:2. Батурин, готель Стокоза, ХІХ ст.jpg|ಹೋಟೆಲ್ ಸ್ಟೋಕೋಜಾ, 19 ನೇ ಶತಮಾನ </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages\B\A\Baturyn.htm Baturyn article in Encyclopedia of Ukraine] * [https://web.archive.org/web/20050125230408/http://www.ukrweekly.com/Archive/2003/030323.shtml Mezentsev, Dr. Volodymyr: "Baturyn: historic capital of the Kozak Hetman state,"] in [[The Ukrainian Weekly]] on March 3, 2003 * [http://www.encyclopediaofukraine.com/picturedisplay.asp?linkpath=pic\B\A\Baturyn%20Coat%20of%20Arms.jpg Baturyn coat of arms (17th Century)] <!--THIS LINK DOES NOT WORK * [http://www.utoronto.ca/crees/news/jan02/excavate.htm "Excavations in Baturyn, Ukraine"] --> * {{in lang|uk}} [http://www.castles.com.ua/index.php?id=baturin Baturyn at Castles of Ukraine] * {{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi Постанова Кабінету Міністрів України від 14 червня 1993 р. №445 «Про державний історико-культурний заповідник "Гетьманська столиця"»] (Decision of the Cabinet of Ministers of Ukraine from June 14, 1993, No. 445 "On the State Historical-Cultural Site 'Hetman Capital'") * {{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi Постанова Кабінету Міністрів України від 17 серпня 2002 р. №1123 «Про затвердження Комплексної програми збереження пам'яток Державного історико-культурного заповідника "Гетьманська столиця" і розвитку соціальної та інженерно-транспортної інфраструктури смт Батурина] (Decision of the Cabinet of Ministers of Ukraine from August 17, 2002, No. 1123 "On the Approval of the Complex Program of Protecting Monuments from the State Historical-Cultural Site 'Hetman Capital' and the Development of Social and the Engineering-Transportation Infrastructure of the Town of Baturyn) * [https://web.archive.org/web/20151207025059/http://www.hackwriters.com/Baturyn.htm Rozumovskyi Palace/ website of "Hack writers"] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== hfxd9ln3tdo4ffpycq8kew845mhdq58 1383928 1383927 2026-08-22T16:54:27Z Pragathi. BH 88266 1383928 wikitext text/x-wiki {{Short description|Urban locality in Chernihiv Oblast, Ukraine}} {{Other uses|Baturin (disambiguation)}} {{Infobox settlement | official_name = ಬಟುರಿನ್ | settlement_type = ಉಕ್ರೇನ್ ನಗರ | native_name = {{lang|uk|Батурин}} | subdivision_name = ಉಕ್ರೇನ್ | subdivision_type = ದೇಶ | image_skyline = File:Батуринська фортеця-11.jpg | image_caption = ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ | image_seal = Герб Батурин.svg | image_flag = ಬಟುರಿನ್ ಧ್ವಜ | subdivision_type1 = [[Oblasts of Ukraine|Oblast]] | subdivision_type2 = ರಾಯಾನ್, [[ಉಕ್ರೇನ್]] | subdivision_name1 = ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | subdivision_name2 = ನಿಜಿನ್ [[ರೇಯಾನ್|ರಾಯಾನ್]] | population_total = 2406 | population_as_of = 2022 | area_total_km2 = 700 | established_date = 1625 | established_title = | elevation_m = | pushpin_map = Ukraine Chernihiv Oblast#Ukraine | coordinates = {{coord|51|21|N|32|53|E|region:UA|display=it}} | timezone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = Postal index | postal_code = 16512 | area_code_type = | area_code = +380 4635 | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = | subdivision_type3 = ಹ್ರೋಮಾಡಾ | subdivision_name3 = ಬಟುರಿನ್ ನಗರ ಹ್ರೋಮಾಡಾ }} Baturyn ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Батурин , ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ [ bɐˈturɪn ] ⓘ ) ಉತ್ತರಉಕ್ರೇನ್‌ನಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್(ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕನಗರಸೆಮ್ ನದಿಯದಡದಲ್ಲಿರುವನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್(ಜಿಲ್ಲೆನಲ್ಲಿದೆಉಕ್ರೇನ್‌ನಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳಲ್ಲಿಒಂದಾದಬಟುರಿನ್ ಅರ್ಬನ್ ಹ್ರೋಮಾಡಾದಆಡಳಿತವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ .<ref>https://gromada.info/gromada/baturynska/</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆ:2,406 (2022 ಅಂದಾಜು). <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-ua2022estimate-2</ref> ಈ ನಗರವು 1699 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್‌ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಹೆಟ್‌ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ]] ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ==ಇತಿಹಾಸ== ;ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ 9 ನೇ - 10 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು 11 ನೇ - 13 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯ ಭದ್ರಕೋಟೆಯ ಕುರುಹುಗಳು ಬಟುರಿನ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201315-3</ref> 1239 ರ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ವಸಾಹತು ನಾಶವಾಯಿತು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶವು 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ 1500-1503 ರ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಸ್ಕೋವಿಗೆ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು . ಇದು 1618 ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್-ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ಗೆ ಮರಳಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Polish%E2%80%93Lithuanian_Commonwealth</ref> ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ರಾಜಮನೆತನದ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು 1625 ರಲ್ಲಿ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮ್ಯಾಟ್ವೀಜ್ ಸ್ಟಾಚುರ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1633 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಮೋಲೆನ್ಸ್ಕ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648–1657ರ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಸಾಕ್ ಪಡೆಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡವು , ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪೋಲಿಷ್ ಕುಲೀನರನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1648 ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಕೊಸಾಕ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ( ಸೊಟ್ನಿಯಾ ) ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು , ಮೊದಲು ಸ್ಟಾರೊಡುಬ್ ಕೊಸಾಕ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ನಿಜಿನ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರ , ಬಟುರಿನ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 1654 ರಂದು ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಜೊಲೊಟರೆಂಕೊಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದೇ ವರ್ಷದ ನಂತರ ನಗರವು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಜುಲೈ 1655 ರಲ್ಲಿ ಜ್ಲೋಟರೆಂಕೊ ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೊರ್ಜ್ನಾ ಮತ್ತು ಹ್ಲುಖಿವ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ==ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜಧಾನಿ== ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ನಗರವು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1663 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಬ್ರೂಖೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಅದು ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1668 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು ಮಾಸ್ಕೋ ವಿರೋಧಿ ದಂಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ದಂಗೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಸುಡಲಿಲ್ಲ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಹೊಸ ಹೆಟ್ಮನ್ ಡೆಮಿಯನ್ ಮ್ನೊಹೊಹ್ರಿಶ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹಿರಿಯರು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಸ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಹಡಿಯಾಚ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು . 1670 ರಿಂದ, ಮಸ್ಕೊವೈಟ್ ಸ್ಟ್ರೆಲ್ಟ್ಸಿಯ ಪಡೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ( ಎಡ-ದಂಡೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕೊಸಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ) 1669 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಮಜೆಪಾ (1687–1708) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು , ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು (20,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ). ಬಟುರಿನ್ 40 ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ [[ಮಂದಿರ ಕಲಶ|ಮಂದಿರ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಮಠಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು . ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ: ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಮತ್ತು ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೋರ್ಟ್. ಜನರಲ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುರಿನ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಇತ್ತು , ಇದು ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸೇವೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-FOOTNOTEKrokosz201325-11</ref> ಮಜೆಪಾ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಬಟುರಿನ್ ಬಳಿಯ ಹೊಂಚರಿವ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> 1708 ರಲ್ಲಿ ಜಪೋರೋಜಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ಸ್ ಮಹಾ ಉತ್ತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು . ರಷ್ಯನ್ನರು ತನ್ನನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಮಜೆಪಾ ಸ್ವೀಡನ್‌ಗೆ (ಆಗ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿದ್ದ) ತನ್ನ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು . ನವೆಂಬರ್ 13, 1708 ರಂದು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸೈನ್ಯವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿ ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿತು. ರಷ್ಯನ್ನರು ಬಟುರಿನ್ ಗ್ಯಾರಿಸನ್‌ನ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಚೆಚೆಲ್ [ ಯುಕೆ ] ಅವರನ್ನು ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಮುರಿದರು . ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸೆರ್ಹಿ ಪಾವ್ಲೆಂಕೊ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ಸೈನ್ಯವು 6 ರಿಂದ 7.5 ಸಾವಿರ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಮತ್ತು 5 ರಿಂದ 6.5 ಸಾವಿರ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿತು. 1708 ರಲ್ಲಿ ನಗರವು 20,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; 1726 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದು ಪ್ರೇತ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#CITEREFKrokosz2013</ref> ==ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ== [[File:Батурин 2.jpg|thumb|ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನವ-ಪಲ್ಲಾಡಿಯನ್ ಅರಮನೆ .]] ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು 1750 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೌಂಟ್ ಕಿರಿಲ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಗೆ (1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು) ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು . ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಬರೊಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು (ನಂತರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಇದನ್ನು 1799–1803 ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ). ಸುಮಾರು 50 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಸಾಕ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ( ಸುಮಾರು 1640–1708) ಅವರ ಮನೆ ಇಂದು ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ ( ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಯುದ್ಧಗಳು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಸೋವಿಯತ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ). ಹೆಟ್ಮನ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ (1803) ರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಪಟ್ಟಣವು ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. 1756 ರಲ್ಲಿ 12 ನೇಯ್ಗೆ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜವಳಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ 76 ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II (1762 ರಿಂದ 1796 ರವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ , ಬಟುರಿನ್ ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. 1843 ರಲ್ಲಿ ತಾರಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು, ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ತಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. 1860 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ 3,563 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು 1880 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 6,580 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಾರ್ಷಿಕ ಮೇಳಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>https://interfax.com.ua/eng/main/5997/</ref> ==ಆಧುನಿಕ ಯುಗ== ೧೯೨೩ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ತನ್ನ ನಗರ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಿತು. ೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋ ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜೇನುಸಾಕಣೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಬಲವಂತದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Interfax</ref> ಜೂನ್ 1993 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಣದ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 2002 ರಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದ ಮೇರೆಗೆ , ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಜನವರಿ 22, 2009 ರಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ "ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು (ಹೊಸದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿದ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಸೇರಿದಂತೆ) ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.<ref>http://www.interfax.com.ua/eng/main/5997/</ref> ಜುಲೈ 18, 2020 ರವರೆಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ಸೇರಿತ್ತು . ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಜುಲೈ 2020 ರಲ್ಲಿ ಈ ರಾಯಾನ್ ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ರಾಯಾನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಐದಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿತು. ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-19</ref><ref>https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/</ref> ಕೈರಿಲೊ ರೊಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ರಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ (ಬಟುರಿನ್) ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿಯ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ಬಟುರಿನ್ (ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶ, ಉಕ್ರೇನ್) ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಕೆ. ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್ಮನ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕೂಡಲೇ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯ) ದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ನಿಂದ ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು. ಅವರು ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳು, ಬ್ರಾಡ್‌ಕ್ಲಾತ್, ರೇಷ್ಮೆ, ಮೇಣದಬತ್ತಿಗಳು, ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಕ್‌ಲೆಸ್ಟೋವ್ ಟೈಲ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಟಡ್-ಫಾರ್ಮ್, ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹ ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Baturyn#cite_note-21</ref> ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅವರ ಉದ್ದೇಶವು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1764 ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. 1794 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾದ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು, ಅವರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. <ref>https://ruthenia.info/txt/vesna/krypyakevych/1_4.html</ref> ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ತ್ಸಾರ್ಸ್ಕೊಯ್ ಸೆಲೋ, ಪಾವ್ಲೋವ್ಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ಅರಮನೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಏಕೈಕ ಸೃಷ್ಟಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಈ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. 1799-1803ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು: ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 3 ಅಂತಸ್ತಿನ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ 2 ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವನ. 1803 ರಲ್ಲಿ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಎಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಯಿತು. ಅಲಂಕಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. 1824 ರ ಬೆಂಕಿಯು ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. 1908 ರಲ್ಲಿ XIV ಆಲ್-ರಷ್ಯನ್ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಎತ್ತಲಾಯಿತು. ೧೯೧೧ ರಿಂದ ಈ ಅರಮನೆಯು "ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸೊಸೈಟಿ" ಯ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಕಾಮಿಲ್ ಲ್ವೊವಿಚ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಬಯಕೆಯಿಂದ ಅವರು ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಓಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬಿಲೋಗ್ರಡ್ ಎಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೧೩ ರವರೆಗೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಮತ್ತಷ್ಟು ದುರಂತ ಘಟನೆಗಳು, ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮತ್ತು 1917 ರ ಬೊಲ್ಶೆವಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಹಾಕಿತು. 1923 ರ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವು ಬಹಳಷ್ಟು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದವು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರ ಅಂಶಗಳು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ, ಅವು ಅರಮನೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿವೆ, ಆದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ. 2002 ರಲ್ಲಿ, ಆಗ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿ. ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಉಪಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ, ""ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಮಗ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ"ವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅನುಷ್ಠಾನವು 2003 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 2005 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು - ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಲೋಕೋಪಕಾರಿಗಳು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು 2005-2006 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. 2007–2008ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಬಜೆಟ್ ಕೂಡ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿತು. 2008 ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅರಮನೆಯು ಅದರ ಮೂಲ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅರಮನೆಯನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 22, 2009 ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ವಂಶಸ್ಥ ಗ್ರೆಗರ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಅವರ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಅದ್ಧೂರಿ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಚರಾಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು - ಇದು ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಖಡ್ಗ . ಭವ್ಯವಾದ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರಮನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಲ್ಲದು. ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಅರಮನೆಯ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು, ಆ ಕಾಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಗೋಡೆಗಳ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹೆಟ್ಮನ್‌ಗಳ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಶೇಷ ಗೊಂಚಲುಗಳು, ಅರಮನೆಯ ಮಹಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಪ್ಯಾರ್ಕ್ವೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದರು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪಿಯಾನೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವು ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯು ವಿವಿಧ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು, ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ==ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವಳಿಯಾಗಿದೆ : ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಕೊಬ್ಹ್ಯಾಮ್ , ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ (11 ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರಿಂದ) ==ಸಹ ನೋಡಿ== * ಝಪೋರಿಝಿಯನ್ ಹೋಸ್ಟ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ * ಹೆಟ್ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿ * ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ * ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ * ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಚೀಲ ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Архітектурно-меморіальний комплекс Цитадель.jpg|2008 ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ. File:Алея в парку садиби Кочубея.jpg|ಕೊಚುಬೈವ್ಸ್ಕಿ ಪಾರ್ಕ್ ಅಲ್ಲೆ File:Вхід до Воскресенської церкви, Батурин.jpg|ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಚರ್ಚ್ File:Парк біля палацу К. Розумовського в Батурині 3.jpg|ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ File:Будинок генерального судді Кочубея в Батурині.jpg|ಜನರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Вид з Батуринської цитаделі на р. Сейм.jpg|ಸೀಮ್ ನದಿಯ ನೋಟ File:Палац Розумовського у Батурині фото 02.jpg|ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ File:Baturyn - Palace wing (p2).JPG|ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಭಾಗ File:Baturyn - Palace wing.JPG|ಪೂರ್ವ ವಿಭಾಗ File:Baturyn fortress1.jpg|ಕೋಟೆಯ ಗೋಪುರ File:Охоронний рів навколо цитаделі.jpg|ರಕ್ಷಣಾ ಕಂದಕ File:Воскресенська церковнопарафіяльна школа.jpg|ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Baturyn - Fortress Mazepa house.JPG|ಹೆಟ್ಮನ್ ಅವರ ಮನೆ File:Кочубеївський парк в Батурині 002.JPG|PI ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನ Apiary. File:Baturyn - Kochubey's house.JPG|ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Baturyn - Fortress guns.JPG|ಫಿರಂಗಿಗಳು File:2. Батурин, готель Стокоза, ХІХ ст.jpg|ಹೋಟೆಲ್ ಸ್ಟೋಕೋಜಾ, 19 ನೇ ಶತಮಾನ </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages\B\A\Baturyn.htm Baturyn article in Encyclopedia of Ukraine] * [https://web.archive.org/web/20050125230408/http://www.ukrweekly.com/Archive/2003/030323.shtml Mezentsev, Dr. Volodymyr: "Baturyn: historic capital of the Kozak Hetman state,"] in [[The Ukrainian Weekly]] on March 3, 2003 * [http://www.encyclopediaofukraine.com/picturedisplay.asp?linkpath=pic\B\A\Baturyn%20Coat%20of%20Arms.jpg Baturyn coat of arms (17th Century)] <!--THIS LINK DOES NOT WORK * [http://www.utoronto.ca/crees/news/jan02/excavate.htm "Excavations in Baturyn, Ukraine"] --> * {{in lang|uk}} [http://www.castles.com.ua/index.php?id=baturin Baturyn at Castles of Ukraine] * {{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi Постанова Кабінету Міністрів України від 14 червня 1993 р. №445 «Про державний історико-культурний заповідник "Гетьманська столиця"»] (Decision of the Cabinet of Ministers of Ukraine from June 14, 1993, No. 445 "On the State Historical-Cultural Site 'Hetman Capital'") * {{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi Постанова Кабінету Міністрів України від 17 серпня 2002 р. №1123 «Про затвердження Комплексної програми збереження пам'яток Державного історико-культурного заповідника "Гетьманська столиця" і розвитку соціальної та інженерно-транспортної інфраструктури смт Батурина] (Decision of the Cabinet of Ministers of Ukraine from August 17, 2002, No. 1123 "On the Approval of the Complex Program of Protecting Monuments from the State Historical-Cultural Site 'Hetman Capital' and the Development of Social and the Engineering-Transportation Infrastructure of the Town of Baturyn) * [https://web.archive.org/web/20151207025059/http://www.hackwriters.com/Baturyn.htm Rozumovskyi Palace/ website of "Hack writers"] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== lpwd3bxffdbkfbcia9rahaam250dlla 1383935 1383928 2026-08-22T17:41:28Z A826 72368 Filled in 10 bare reference(s) with reFill 2 1383935 wikitext text/x-wiki {{Short description|Urban locality in Chernihiv Oblast, Ukraine}} {{Other uses|Baturin (disambiguation)}} {{Infobox settlement | official_name = ಬಟುರಿನ್ | settlement_type = ಉಕ್ರೇನ್ ನಗರ | native_name = {{lang|uk|Батурин}} | subdivision_name = ಉಕ್ರೇನ್ | subdivision_type = ದೇಶ | image_skyline = File:Батуринська фортеця-11.jpg | image_caption = ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ | image_seal = Герб Батурин.svg | image_flag = ಬಟುರಿನ್ ಧ್ವಜ | subdivision_type1 = [[Oblasts of Ukraine|Oblast]] | subdivision_type2 = ರಾಯಾನ್, [[ಉಕ್ರೇನ್]] | subdivision_name1 = ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | subdivision_name2 = ನಿಜಿನ್ [[ರೇಯಾನ್|ರಾಯಾನ್]] | population_total = 2406 | population_as_of = 2022 | area_total_km2 = 700 | established_date = 1625 | established_title = | elevation_m = | pushpin_map = Ukraine Chernihiv Oblast#Ukraine | coordinates = {{coord|51|21|N|32|53|E|region:UA|display=it}} | timezone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = Postal index | postal_code = 16512 | area_code_type = | area_code = +380 4635 | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = | subdivision_type3 = ಹ್ರೋಮಾಡಾ | subdivision_name3 = ಬಟುರಿನ್ ನಗರ ಹ್ರೋಮಾಡಾ }} Baturyn ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Батурин , ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ [ bɐˈturɪn ] ⓘ ) ಉತ್ತರಉಕ್ರೇನ್‌ನಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್(ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕನಗರಸೆಮ್ ನದಿಯದಡದಲ್ಲಿರುವನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್(ಜಿಲ್ಲೆನಲ್ಲಿದೆಉಕ್ರೇನ್‌ನಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳಲ್ಲಿಒಂದಾದಬಟುರಿನ್ ಅರ್ಬನ್ ಹ್ರೋಮಾಡಾದಆಡಳಿತವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ .<ref>{{Cite web|url=https://gromada.info/gromada/baturynska/|title=Батуринська громада - Чернігівська область,|website=gromada.info}}</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆ:2,406 (2022 ಅಂದಾಜು). <ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Baturyn&oldid=1366273946|title=Baturyn|date=ಜುಲೈ 27, 2026|via=Wikipedia}}</ref> ಈ ನಗರವು 1699 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್‌ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಹೆಟ್‌ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ]] ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ==ಇತಿಹಾಸ== ;ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ 9 ನೇ - 10 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು 11 ನೇ - 13 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯ ಭದ್ರಕೋಟೆಯ ಕುರುಹುಗಳು ಬಟುರಿನ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. <ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Baturyn&oldid=1366273946|title=Baturyn|date=ಜುಲೈ 27, 2026|via=Wikipedia}}</ref> 1239 ರ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ವಸಾಹತು ನಾಶವಾಯಿತು . <ref name="auto">Krokosz, Paweł (2013). "Baturyn – idea hetmańskiej stolicy" [Baturyn – idea Hetman's capital]. Krakowskie Pismo Kresowe. 5: 13–63.</ref> ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶವು 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ 1500-1503 ರ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಸ್ಕೋವಿಗೆ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು . ಇದು 1618 ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್-ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ಗೆ ಮರಳಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Polish%E2%80%93Lithuanian_Commonwealth</ref> ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ರಾಜಮನೆತನದ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು 1625 ರಲ್ಲಿ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮ್ಯಾಟ್ವೀಜ್ ಸ್ಟಾಚುರ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1633 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಮೋಲೆನ್ಸ್ಕ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು. <ref name="auto"/> 1648–1657ರ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಸಾಕ್ ಪಡೆಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡವು , ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪೋಲಿಷ್ ಕುಲೀನರನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈದರು. <ref name="auto"/> 1648 ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಕೊಸಾಕ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ( ಸೊಟ್ನಿಯಾ ) ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು , ಮೊದಲು ಸ್ಟಾರೊಡುಬ್ ಕೊಸಾಕ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ನಿಜಿನ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರ , ಬಟುರಿನ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 1654 ರಂದು ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಜೊಲೊಟರೆಂಕೊಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು .<ref name="auto"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದೇ ವರ್ಷದ ನಂತರ ನಗರವು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಜುಲೈ 1655 ರಲ್ಲಿ ಜ್ಲೋಟರೆಂಕೊ ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೊರ್ಜ್ನಾ ಮತ್ತು ಹ್ಲುಖಿವ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು . <ref name="auto"/> ==ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜಧಾನಿ== ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ನಗರವು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1663 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಬ್ರೂಖೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಅದು ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref name="auto"/> 1668 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು ಮಾಸ್ಕೋ ವಿರೋಧಿ ದಂಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ದಂಗೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಸುಡಲಿಲ್ಲ. <ref name="auto"/> ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಹೊಸ ಹೆಟ್ಮನ್ ಡೆಮಿಯನ್ ಮ್ನೊಹೊಹ್ರಿಶ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹಿರಿಯರು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಸ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಹಡಿಯಾಚ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು . 1670 ರಿಂದ, ಮಸ್ಕೊವೈಟ್ ಸ್ಟ್ರೆಲ್ಟ್ಸಿಯ ಪಡೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. <ref name="auto"/> ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ( ಎಡ-ದಂಡೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕೊಸಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ) 1669 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಮಜೆಪಾ (1687–1708) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು , ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು (20,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ). ಬಟುರಿನ್ 40 ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ [[ಮಂದಿರ ಕಲಶ|ಮಂದಿರ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಮಠಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು . ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ: ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಮತ್ತು ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೋರ್ಟ್. ಜನರಲ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುರಿನ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಇತ್ತು , ಇದು ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸೇವೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Baturyn&oldid=1366273946|title=Baturyn|date=ಜುಲೈ 27, 2026|via=Wikipedia}}</ref> ಮಜೆಪಾ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಬಟುರಿನ್ ಬಳಿಯ ಹೊಂಚರಿವ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. <ref name="auto"/> 1708 ರಲ್ಲಿ ಜಪೋರೋಜಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ಸ್ ಮಹಾ ಉತ್ತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು . ರಷ್ಯನ್ನರು ತನ್ನನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಮಜೆಪಾ ಸ್ವೀಡನ್‌ಗೆ (ಆಗ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿದ್ದ) ತನ್ನ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು . ನವೆಂಬರ್ 13, 1708 ರಂದು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸೈನ್ಯವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿ ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿತು. ರಷ್ಯನ್ನರು ಬಟುರಿನ್ ಗ್ಯಾರಿಸನ್‌ನ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಚೆಚೆಲ್ [ ಯುಕೆ ] ಅವರನ್ನು ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಮುರಿದರು . ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸೆರ್ಹಿ ಪಾವ್ಲೆಂಕೊ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ಸೈನ್ಯವು 6 ರಿಂದ 7.5 ಸಾವಿರ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಮತ್ತು 5 ರಿಂದ 6.5 ಸಾವಿರ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿತು. 1708 ರಲ್ಲಿ ನಗರವು 20,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; 1726 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದು ಪ್ರೇತ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <ref name="auto"/> ==ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ== [[File:Батурин 2.jpg|thumb|ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನವ-ಪಲ್ಲಾಡಿಯನ್ ಅರಮನೆ .]] ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು 1750 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೌಂಟ್ ಕಿರಿಲ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಗೆ (1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು) ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು . ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಬರೊಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು (ನಂತರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಇದನ್ನು 1799–1803 ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ). ಸುಮಾರು 50 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಸಾಕ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ( ಸುಮಾರು 1640–1708) ಅವರ ಮನೆ ಇಂದು ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ ( ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಯುದ್ಧಗಳು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಸೋವಿಯತ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ). ಹೆಟ್ಮನ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ (1803) ರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಪಟ್ಟಣವು ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. 1756 ರಲ್ಲಿ 12 ನೇಯ್ಗೆ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜವಳಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ 76 ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II (1762 ರಿಂದ 1796 ರವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ , ಬಟುರಿನ್ ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. 1843 ರಲ್ಲಿ ತಾರಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು, ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ತಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. 1860 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ 3,563 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು 1880 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 6,580 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಾರ್ಷಿಕ ಮೇಳಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.interfax.com.ua/eng/main/5997/|title=Revival of Baturyn important step in restoring national dignity, says president - Ukrainian news. Interfax-Ukraine|website=interfax.com.ua}}</ref> ==ಆಧುನಿಕ ಯುಗ== ೧೯೨೩ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ತನ್ನ ನಗರ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಿತು. ೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋ ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜೇನುಸಾಕಣೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಬಲವಂತದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Interfax&oldid=1367047355|title=Interfax|date=ಜುಲೈ 31, 2026|via=Wikipedia}}</ref> ಜೂನ್ 1993 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಣದ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 2002 ರಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದ ಮೇರೆಗೆ , ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಜನವರಿ 22, 2009 ರಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ "ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು (ಹೊಸದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿದ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಸೇರಿದಂತೆ) ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.interfax.com.ua/eng/main/5997/|title=Revival of Baturyn important step in restoring national dignity, says president - Ukrainian news. Interfax-Ukraine|website=www.interfax.com.ua}}</ref> ಜುಲೈ 18, 2020 ರವರೆಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ಸೇರಿತ್ತು . ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಜುಲೈ 2020 ರಲ್ಲಿ ಈ ರಾಯಾನ್ ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ರಾಯಾನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಐದಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿತು. ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Baturyn&oldid=1366273946|title=Baturyn|date=ಜುಲೈ 27, 2026|via=Wikipedia}}</ref><ref>https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/</ref> ಕೈರಿಲೊ ರೊಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ರಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ (ಬಟುರಿನ್) ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿಯ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ಬಟುರಿನ್ (ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶ, ಉಕ್ರೇನ್) ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಕೆ. ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್ಮನ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕೂಡಲೇ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯ) ದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ನಿಂದ ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು. ಅವರು ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳು, ಬ್ರಾಡ್‌ಕ್ಲಾತ್, ರೇಷ್ಮೆ, ಮೇಣದಬತ್ತಿಗಳು, ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಕ್‌ಲೆಸ್ಟೋವ್ ಟೈಲ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಟಡ್-ಫಾರ್ಮ್, ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹ ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Baturyn&oldid=1366273946|title=Baturyn|date=ಜುಲೈ 27, 2026|via=Wikipedia}}</ref> ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅವರ ಉದ್ದೇಶವು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1764 ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. 1794 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾದ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು, ಅವರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. <ref>https://ruthenia.info/txt/vesna/krypyakevych/1_4.html</ref> ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ತ್ಸಾರ್ಸ್ಕೊಯ್ ಸೆಲೋ, ಪಾವ್ಲೋವ್ಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ಅರಮನೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಏಕೈಕ ಸೃಷ್ಟಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಈ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. 1799-1803ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು: ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 3 ಅಂತಸ್ತಿನ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ 2 ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವನ. 1803 ರಲ್ಲಿ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಎಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಯಿತು. ಅಲಂಕಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. 1824 ರ ಬೆಂಕಿಯು ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. 1908 ರಲ್ಲಿ XIV ಆಲ್-ರಷ್ಯನ್ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಎತ್ತಲಾಯಿತು. ೧೯೧೧ ರಿಂದ ಈ ಅರಮನೆಯು "ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸೊಸೈಟಿ" ಯ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಕಾಮಿಲ್ ಲ್ವೊವಿಚ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಬಯಕೆಯಿಂದ ಅವರು ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಓಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬಿಲೋಗ್ರಡ್ ಎಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೧೩ ರವರೆಗೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಮತ್ತಷ್ಟು ದುರಂತ ಘಟನೆಗಳು, ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮತ್ತು 1917 ರ ಬೊಲ್ಶೆವಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಹಾಕಿತು. 1923 ರ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವು ಬಹಳಷ್ಟು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದವು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರ ಅಂಶಗಳು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ, ಅವು ಅರಮನೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿವೆ, ಆದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ. 2002 ರಲ್ಲಿ, ಆಗ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿ. ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಉಪಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ, ""ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಮಗ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ"ವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅನುಷ್ಠಾನವು 2003 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 2005 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು - ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಲೋಕೋಪಕಾರಿಗಳು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು 2005-2006 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. 2007–2008ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಬಜೆಟ್ ಕೂಡ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿತು. 2008 ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅರಮನೆಯು ಅದರ ಮೂಲ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅರಮನೆಯನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 22, 2009 ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ವಂಶಸ್ಥ ಗ್ರೆಗರ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಅವರ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಅದ್ಧೂರಿ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಚರಾಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು - ಇದು ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಖಡ್ಗ . ಭವ್ಯವಾದ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರಮನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಲ್ಲದು. ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಅರಮನೆಯ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು, ಆ ಕಾಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಗೋಡೆಗಳ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹೆಟ್ಮನ್‌ಗಳ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಶೇಷ ಗೊಂಚಲುಗಳು, ಅರಮನೆಯ ಮಹಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಪ್ಯಾರ್ಕ್ವೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದರು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪಿಯಾನೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವು ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯು ವಿವಿಧ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು, ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ==ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವಳಿಯಾಗಿದೆ : ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಕೊಬ್ಹ್ಯಾಮ್ , ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ (11 ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರಿಂದ) ==ಸಹ ನೋಡಿ== * ಝಪೋರಿಝಿಯನ್ ಹೋಸ್ಟ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ * ಹೆಟ್ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿ * ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ * ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ * ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಚೀಲ ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Архітектурно-меморіальний комплекс Цитадель.jpg|2008 ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ. File:Алея в парку садиби Кочубея.jpg|ಕೊಚುಬೈವ್ಸ್ಕಿ ಪಾರ್ಕ್ ಅಲ್ಲೆ File:Вхід до Воскресенської церкви, Батурин.jpg|ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಚರ್ಚ್ File:Парк біля палацу К. Розумовського в Батурині 3.jpg|ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ File:Будинок генерального судді Кочубея в Батурині.jpg|ಜನರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Вид з Батуринської цитаделі на р. Сейм.jpg|ಸೀಮ್ ನದಿಯ ನೋಟ File:Палац Розумовського у Батурині фото 02.jpg|ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ File:Baturyn - Palace wing (p2).JPG|ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಭಾಗ File:Baturyn - Palace wing.JPG|ಪೂರ್ವ ವಿಭಾಗ File:Baturyn fortress1.jpg|ಕೋಟೆಯ ಗೋಪುರ File:Охоронний рів навколо цитаделі.jpg|ರಕ್ಷಣಾ ಕಂದಕ File:Воскресенська церковнопарафіяльна школа.jpg|ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Baturyn - Fortress Mazepa house.JPG|ಹೆಟ್ಮನ್ ಅವರ ಮನೆ File:Кочубеївський парк в Батурині 002.JPG|PI ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನ Apiary. File:Baturyn - Kochubey's house.JPG|ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Baturyn - Fortress guns.JPG|ಫಿರಂಗಿಗಳು File:2. Батурин, готель Стокоза, ХІХ ст.jpg|ಹೋಟೆಲ್ ಸ್ಟೋಕೋಜಾ, 19 ನೇ ಶತಮಾನ </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages\B\A\Baturyn.htm Baturyn article in Encyclopedia of Ukraine] * [https://web.archive.org/web/20050125230408/http://www.ukrweekly.com/Archive/2003/030323.shtml Mezentsev, Dr. Volodymyr: "Baturyn: historic capital of the Kozak Hetman state,"] in [[The Ukrainian Weekly]] on March 3, 2003 * [http://www.encyclopediaofukraine.com/picturedisplay.asp?linkpath=pic\B\A\Baturyn%20Coat%20of%20Arms.jpg Baturyn coat of arms (17th Century)] <!--THIS LINK DOES NOT WORK * [http://www.utoronto.ca/crees/news/jan02/excavate.htm "Excavations in Baturyn, Ukraine"] --> * {{in lang|uk}} [http://www.castles.com.ua/index.php?id=baturin Baturyn at Castles of Ukraine] * {{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi Постанова Кабінету Міністрів України від 14 червня 1993 р. №445 «Про державний історико-культурний заповідник "Гетьманська столиця"»] (Decision of the Cabinet of Ministers of Ukraine from June 14, 1993, No. 445 "On the State Historical-Cultural Site 'Hetman Capital'") * {{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi Постанова Кабінету Міністрів України від 17 серпня 2002 р. №1123 «Про затвердження Комплексної програми збереження пам'яток Державного історико-культурного заповідника "Гетьманська столиця" і розвитку соціальної та інженерно-транспортної інфраструктури смт Батурина] (Decision of the Cabinet of Ministers of Ukraine from August 17, 2002, No. 1123 "On the Approval of the Complex Program of Protecting Monuments from the State Historical-Cultural Site 'Hetman Capital' and the Development of Social and the Engineering-Transportation Infrastructure of the Town of Baturyn) * [https://web.archive.org/web/20151207025059/http://www.hackwriters.com/Baturyn.htm Rozumovskyi Palace/ website of "Hack writers"] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 8abtx3ui89n1ptodhtlorhjvjgn0r64 1383938 1383935 2026-08-22T18:22:39Z Pragathi. BH 88266 1383938 wikitext text/x-wiki {{Short description|Urban locality in Chernihiv Oblast, Ukraine}} {{Other uses|Baturin (disambiguation)}} {{Infobox settlement | official_name = ಬಟುರಿನ್ | settlement_type = ಉಕ್ರೇನ್ ನಗರ | native_name = {{lang|uk|Батурин}} | subdivision_name = ಉಕ್ರೇನ್ | subdivision_type = ದೇಶ | image_skyline = File:Батуринська фортеця-11.jpg | image_caption = ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ | image_seal = Герб Батурин.svg | image_flag = ಬಟುರಿನ್ ಧ್ವಜ | subdivision_type1 = [[Oblasts of Ukraine|Oblast]] | subdivision_type2 = ರಾಯಾನ್, [[ಉಕ್ರೇನ್]] | subdivision_name1 = ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್<ref>https://maps.apple.com/place?auid=5821426776598374770</ref> | subdivision_name2 = ನಿಜಿನ್ [[ರೇಯಾನ್|ರಾಯಾನ್]] | population_total = 2406 | population_as_of = 2022 | area_total_km2 = 700 | established_date = 1625 | established_title = | elevation_m = | pushpin_map = Ukraine Chernihiv Oblast#Ukraine | coordinates = {{coord|51|21|N|32|53|E|region:UA|display=it}} | timezone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = Postal index | postal_code = 16512 | area_code_type = | area_code = +380 4635 | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = | subdivision_type3 = ಹ್ರೋಮಾಡಾ | subdivision_name3 = ಬಟುರಿನ್ ನಗರ ಹ್ರೋಮಾಡಾ }} Baturyn ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Батурин , ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ [ bɐˈturɪn ] ⓘ ) ಉತ್ತರಉಕ್ರೇನ್‌ನಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್(ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕನಗರಸೆಮ್ ನದಿಯದಡದಲ್ಲಿರುವನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್(ಜಿಲ್ಲೆನಲ್ಲಿದೆಉಕ್ರೇನ್‌ನಹ್ರೋಮಾಡಾಗಳಲ್ಲಿಒಂದಾದಬಟುರಿನ್ ಅರ್ಬನ್ ಹ್ರೋಮಾಡಾದಆಡಳಿತವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ .<ref>{{Cite web|url=https://gromada.info/gromada/baturynska/|title=Батуринська громада - Чернігівська область,|website=gromada.info}}</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆ:2,406 (2022 ಅಂದಾಜು). <ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Baturyn&oldid=1366273946|title=Baturyn|date=ಜುಲೈ 27, 2026|via=Wikipedia}}</ref> ಈ ನಗರವು 1699 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್‌ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಹೆಟ್‌ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ]] ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ==ಇತಿಹಾಸ== ;ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ 9 ನೇ - 10 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು 11 ನೇ - 13 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯ ಭದ್ರಕೋಟೆಯ ಕುರುಹುಗಳು ಬಟುರಿನ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. <ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Baturyn&oldid=1366273946|title=Baturyn|date=ಜುಲೈ 27, 2026|via=Wikipedia}}</ref> 1239 ರ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ವಸಾಹತು ನಾಶವಾಯಿತು . <ref name="auto">Krokosz, Paweł (2013). "Baturyn – idea hetmańskiej stolicy" [Baturyn – idea Hetman's capital]. Krakowskie Pismo Kresowe. 5: 13–63.</ref> ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶವು 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚಿಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ 1500-1503 ರ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಸ್ಕೋವಿಗೆ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು . ಇದು 1618 ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್-ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ಗೆ ಮರಳಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Polish%E2%80%93Lithuanian_Commonwealth</ref> ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ರಾಜಮನೆತನದ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು 1625 ರಲ್ಲಿ ಪಿಯಾಸೆಜಿನ್ಸ್ಕಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮ್ಯಾಟ್ವೀಜ್ ಸ್ಟಾಚುರ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1633 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಮೋಲೆನ್ಸ್ಕ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು. <ref name="auto"/> 1648–1657ರ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಸಾಕ್ ಪಡೆಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡವು , ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪೋಲಿಷ್ ಕುಲೀನರನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈದರು. <ref name="auto"/> 1648 ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಕೊಸಾಕ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ( ಸೊಟ್ನಿಯಾ ) ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು , ಮೊದಲು ಸ್ಟಾರೊಡುಬ್ ಕೊಸಾಕ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ನಿಜಿನ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಪೆರಿಯಾಸ್ಲಾವ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರ , ಬಟುರಿನ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 1654 ರಂದು ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಜೊಲೊಟರೆಂಕೊಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು .<ref name="auto"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದೇ ವರ್ಷದ ನಂತರ ನಗರವು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಜುಲೈ 1655 ರಲ್ಲಿ ಜ್ಲೋಟರೆಂಕೊ ತ್ಸಾರ್‌ಗೆ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೊರ್ಜ್ನಾ ಮತ್ತು ಹ್ಲುಖಿವ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು . <ref name="auto"/> ==ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜಧಾನಿ== ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ನಗರವು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1663 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಬ್ರೂಖೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಅದು ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref name="auto"/> 1668 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು ಮಾಸ್ಕೋ ವಿರೋಧಿ ದಂಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ದಂಗೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರ ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಸುಡಲಿಲ್ಲ. <ref name="auto"/> ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಹೊಸ ಹೆಟ್ಮನ್ ಡೆಮಿಯನ್ ಮ್ನೊಹೊಹ್ರಿಶ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೊಸಾಕ್ ಹಿರಿಯರು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಸ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಹಡಿಯಾಚ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು . 1670 ರಿಂದ, ಮಸ್ಕೊವೈಟ್ ಸ್ಟ್ರೆಲ್ಟ್ಸಿಯ ಪಡೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. <ref name="auto"/> ಕೊಸಾಕ್ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ( ಎಡ-ದಂಡೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕೊಸಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ) 1669 ರಿಂದ 1708 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು 1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಇವಾನ್ ಮಜೆಪಾ (1687–1708) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು , ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು (20,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ). ಬಟುರಿನ್ 40 ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ [[ಮಂದಿರ ಕಲಶ|ಮಂದಿರ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಮಠಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು . ಹೆಟ್ಮನೇಟ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ: ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಮತ್ತು ಜನರಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೋರ್ಟ್. ಜನರಲ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುರಿನ್ ಚಾನ್ಸೆಲರಿ ಇತ್ತು , ಇದು ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸೇವೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Baturyn&oldid=1366273946|title=Baturyn|date=ಜುಲೈ 27, 2026|via=Wikipedia}}</ref> ಮಜೆಪಾ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಬಟುರಿನ್ ಬಳಿಯ ಹೊಂಚರಿವ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. <ref name="auto"/> 1708 ರಲ್ಲಿ ಜಪೋರೋಜಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ಸ್ ಮಹಾ ಉತ್ತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು . ರಷ್ಯನ್ನರು ತನ್ನನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಹೆಟ್ಮನ್ ಮಜೆಪಾ ಸ್ವೀಡನ್‌ಗೆ (ಆಗ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿದ್ದ) ತನ್ನ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು . ನವೆಂಬರ್ 13, 1708 ರಂದು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸೈನ್ಯವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿ ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿತು. ರಷ್ಯನ್ನರು ಬಟುರಿನ್ ಗ್ಯಾರಿಸನ್‌ನ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಚೆಚೆಲ್ [ ಯುಕೆ ] ಅವರನ್ನು ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಮುರಿದರು . ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸೆರ್ಹಿ ಪಾವ್ಲೆಂಕೊ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮೆನ್ಶಿಕೋವ್ ಸೈನ್ಯವು 6 ರಿಂದ 7.5 ಸಾವಿರ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಮತ್ತು 5 ರಿಂದ 6.5 ಸಾವಿರ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿತು. 1708 ರಲ್ಲಿ ನಗರವು 20,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; 1726 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದು ಪ್ರೇತ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <ref name="auto"/> ==ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ== [[File:Батурин 2.jpg|thumb|ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನವ-ಪಲ್ಲಾಡಿಯನ್ ಅರಮನೆ .]] ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು 1750 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೌಂಟ್ ಕಿರಿಲ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಗೆ (1750 ರಿಂದ 1764 ರವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು) ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು . ಆಂಡ್ರೆ ಕ್ವಾಸೊವ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಬರೊಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು (ನಂತರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಇದನ್ನು 1799–1803 ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ). ಸುಮಾರು 50 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಸಾಕ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ( ಸುಮಾರು 1640–1708) ಅವರ ಮನೆ ಇಂದು ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ ( ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಯುದ್ಧಗಳು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಸೋವಿಯತ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ). ಹೆಟ್ಮನ್ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ (1803) ರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಪಟ್ಟಣವು ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. 1756 ರಲ್ಲಿ 12 ನೇಯ್ಗೆ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜವಳಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ 76 ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II (1762 ರಿಂದ 1796 ರವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ , ಬಟುರಿನ್ ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. 1843 ರಲ್ಲಿ ತಾರಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು, ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ತಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. 1860 ರಲ್ಲಿ, ಬಟುರಿನ್ 3,563 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು 1880 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 6,580 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಾರ್ಷಿಕ ಮೇಳಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.interfax.com.ua/eng/main/5997/|title=Revival of Baturyn important step in restoring national dignity, says president - Ukrainian news. Interfax-Ukraine|website=interfax.com.ua}}</ref> ==ಆಧುನಿಕ ಯುಗ== ೧೯೨೩ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್ ತನ್ನ ನಗರ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಿತು. ೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋ ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜೇನುಸಾಕಣೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಬಲವಂತದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Interfax&oldid=1367047355|title=Interfax|date=ಜುಲೈ 31, 2026|via=Wikipedia}}</ref> ಜೂನ್ 1993 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಣದ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 2002 ರಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದ ಮೇರೆಗೆ , ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಜನವರಿ 22, 2009 ರಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ "ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು (ಹೊಸದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿದ ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಸೇರಿದಂತೆ) ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.interfax.com.ua/eng/main/5997/|title=Revival of Baturyn important step in restoring national dignity, says president - Ukrainian news. Interfax-Ukraine|website=www.interfax.com.ua}}</ref> ಜುಲೈ 18, 2020 ರವರೆಗೆ, ಬಟುರಿನ್ ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ಸೇರಿತ್ತು . ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಜುಲೈ 2020 ರಲ್ಲಿ ಈ ರಾಯಾನ್ ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ರಾಯಾನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಐದಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿತು. ಬಖ್ಮಾಚ್ ರಾಯಾನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಜಿನ್ ರಾಯಾನ್‌ಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Baturyn&oldid=1366273946|title=Baturyn|date=ಜುಲೈ 27, 2026|via=Wikipedia}}</ref><ref>https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/</ref> ಕೈರಿಲೊ ರೊಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ರಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ (ಬಟುರಿನ್) ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿಯ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ಬಟುರಿನ್ (ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಪ್ರದೇಶ, ಉಕ್ರೇನ್) ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಕೆ. ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್ಮನ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕೂಡಲೇ ಹೆಟ್ಮನೇಟ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್ ರಾಜ್ಯ) ದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹ್ಲುಖಿವ್‌ನಿಂದ ಬಟುರಿನ್ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಬಟುರಿನ್ ಅನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರೋಜುಮೊವ್ಸ್ಕಿ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು. ಅವರು ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ಗಳು, ಬ್ರಾಡ್‌ಕ್ಲಾತ್, ರೇಷ್ಮೆ, ಮೇಣದಬತ್ತಿಗಳು, ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಕ್‌ಲೆಸ್ಟೋವ್ ಟೈಲ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಟಡ್-ಫಾರ್ಮ್, ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಹೆಟ್ಮನ್ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹ ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Baturyn&oldid=1366273946|title=Baturyn|date=ಜುಲೈ 27, 2026|via=Wikipedia}}</ref> ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅವರ ಉದ್ದೇಶವು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1764 ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. 1794 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾದ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು, ಅವರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ II ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. <ref>https://ruthenia.info/txt/vesna/krypyakevych/1_4.html</ref> ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ತ್ಸಾರ್ಸ್ಕೊಯ್ ಸೆಲೋ, ಪಾವ್ಲೋವ್ಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ಅರಮನೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಏಕೈಕ ಸೃಷ್ಟಿ ಬಟುರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಈ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. 1799-1803ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು: ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 3 ಅಂತಸ್ತಿನ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ 2 ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವನ. 1803 ರಲ್ಲಿ ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಎಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಯಿತು. ಅಲಂಕಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. 1824 ರ ಬೆಂಕಿಯು ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. 1908 ರಲ್ಲಿ XIV ಆಲ್-ರಷ್ಯನ್ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಎತ್ತಲಾಯಿತು. ೧೯೧೧ ರಿಂದ ಈ ಅರಮನೆಯು "ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸೊಸೈಟಿ" ಯ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಕೆ. ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಕಾಮಿಲ್ ಲ್ವೊವಿಚ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ ಬಟುರಿನ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಬಯಕೆಯಿಂದ ಅವರು ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಓಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬಿಲೋಗ್ರಡ್ ಎಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೧೩ ರವರೆಗೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಮತ್ತಷ್ಟು ದುರಂತ ಘಟನೆಗಳು, ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮತ್ತು 1917 ರ ಬೊಲ್ಶೆವಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಹಾಕಿತು. 1923 ರ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವು ಬಹಳಷ್ಟು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದವು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರ ಅಂಶಗಳು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ, ಅವು ಅರಮನೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿವೆ, ಆದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ. 2002 ರಲ್ಲಿ, ಆಗ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿ. ಯುಶ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಉಪಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ, ""ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್" ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಮಗ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ"ವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅನುಷ್ಠಾನವು 2003 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 2005 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು - ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಲೋಕೋಪಕಾರಿಗಳು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು 2005-2006 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. 2007–2008ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಬಜೆಟ್ ಕೂಡ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿತು. 2008 ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅರಮನೆಯು ಅದರ ಮೂಲ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅರಮನೆಯನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 22, 2009 ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ವಂಶಸ್ಥ ಗ್ರೆಗರ್ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಅವರ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಅದ್ಧೂರಿ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಹೆಟ್ಮನ್ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಚರಾಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು - ಇದು ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಖಡ್ಗ . ಭವ್ಯವಾದ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅರಮನೆಯು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರಮನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಲ್ಲದು. ಅರಮನೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಅರಮನೆಯ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು, ಆ ಕಾಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕರು ಗೋಡೆಗಳ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹೆಟ್ಮನ್‌ಗಳ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಶೇಷ ಗೊಂಚಲುಗಳು, ಅರಮನೆಯ ಮಹಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಪ್ಯಾರ್ಕ್ವೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದರು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪಿಯಾನೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವು ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೈರಿಲೋ ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯು ವಿವಿಧ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು, ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ==ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವಳಿಯಾಗಿದೆ : ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಕೊಬ್ಹ್ಯಾಮ್ , ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ (11 ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರಿಂದ) ==ಸಹ ನೋಡಿ== * ಝಪೋರಿಝಿಯನ್ ಹೋಸ್ಟ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ * ಹೆಟ್ಮನ್ ರಾಜಧಾನಿ * ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ * ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ * ಬ್ಯಾಟುರಿನ್ ಚೀಲ ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Архітектурно-меморіальний комплекс Цитадель.jpg|2008 ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬಟುರಿನ್ ಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆ. File:Алея в парку садиби Кочубея.jpg|ಕೊಚುಬೈವ್ಸ್ಕಿ ಪಾರ್ಕ್ ಅಲ್ಲೆ File:Вхід до Воскресенської церкви, Батурин.jpg|ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಚರ್ಚ್ File:Парк біля палацу К. Розумовського в Батурині 3.jpg|ರೋಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ File:Будинок генерального судді Кочубея в Батурині.jpg|ಜನರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Вид з Батуринської цитаделі на р. Сейм.jpg|ಸೀಮ್ ನದಿಯ ನೋಟ File:Палац Розумовського у Батурині фото 02.jpg|ರಜುಮೋವ್ಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ File:Baturyn - Palace wing (p2).JPG|ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಭಾಗ File:Baturyn - Palace wing.JPG|ಪೂರ್ವ ವಿಭಾಗ File:Baturyn fortress1.jpg|ಕೋಟೆಯ ಗೋಪುರ File:Охоронний рів навколо цитаделі.jpg|ರಕ್ಷಣಾ ಕಂದಕ File:Воскресенська церковнопарафіяльна школа.jpg|ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Baturyn - Fortress Mazepa house.JPG|ಹೆಟ್ಮನ್ ಅವರ ಮನೆ File:Кочубеївський парк в Батурині 002.JPG|PI ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನ Apiary. File:Baturyn - Kochubey's house.JPG|ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಜನರಲ್ ವಾಸಿಲ್ ಕೊಚುಬೆ ಅವರ ಮನೆ-ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:Baturyn - Fortress guns.JPG|ಫಿರಂಗಿಗಳು File:2. Батурин, готель Стокоза, ХІХ ст.jpg|ಹೋಟೆಲ್ ಸ್ಟೋಕೋಜಾ, 19 ನೇ ಶತಮಾನ </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages\B\A\Baturyn.htm Baturyn article in Encyclopedia of Ukraine] * [https://web.archive.org/web/20050125230408/http://www.ukrweekly.com/Archive/2003/030323.shtml Mezentsev, Dr. Volodymyr: "Baturyn: historic capital of the Kozak Hetman state,"] in [[The Ukrainian Weekly]] on March 3, 2003 * [http://www.encyclopediaofukraine.com/picturedisplay.asp?linkpath=pic\B\A\Baturyn%20Coat%20of%20Arms.jpg Baturyn coat of arms (17th Century)] <!--THIS LINK DOES NOT WORK * [http://www.utoronto.ca/crees/news/jan02/excavate.htm "Excavations in Baturyn, Ukraine"] --> * {{in lang|uk}} [http://www.castles.com.ua/index.php?id=baturin Baturyn at Castles of Ukraine] * {{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi Постанова Кабінету Міністрів України від 14 червня 1993 р. №445 «Про державний історико-культурний заповідник "Гетьманська столиця"»] (Decision of the Cabinet of Ministers of Ukraine from June 14, 1993, No. 445 "On the State Historical-Cultural Site 'Hetman Capital'") * {{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi Постанова Кабінету Міністрів України від 17 серпня 2002 р. №1123 «Про затвердження Комплексної програми збереження пам'яток Державного історико-культурного заповідника "Гетьманська столиця" і розвитку соціальної та інженерно-транспортної інфраструктури смт Батурина] (Decision of the Cabinet of Ministers of Ukraine from August 17, 2002, No. 1123 "On the Approval of the Complex Program of Protecting Monuments from the State Historical-Cultural Site 'Hetman Capital' and the Development of Social and the Engineering-Transportation Infrastructure of the Town of Baturyn) * [https://web.archive.org/web/20151207025059/http://www.hackwriters.com/Baturyn.htm Rozumovskyi Palace/ website of "Hack writers"] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== r9iix0sot0x8i8ugmy1m41kczuhlxcp 828 180621 1383931 2020-08-21T07:45:31Z en>Sjenger 0 1383931 Scribunto text/plain return { name = 'Chernihiv Oblast', top = 52.45, bottom = 50.21, left = 30.28, right = 33.68, image = 'Chernigov oblast location map.svg', image1 = 'Chernihiv province physical map.svg' } 8o54eorb3n11x9fg0htpcoss804dkuk 1383932 1383931 2026-08-22T17:36:16Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Location_map/data/Ukraine_Chernihiv_Oblast]] 1383931 Scribunto text/plain return { name = 'Chernihiv Oblast', top = 52.45, bottom = 50.21, left = 30.28, right = 33.68, image = 'Chernigov oblast location map.svg', image1 = 'Chernihiv province physical map.svg' } 8o54eorb3n11x9fg0htpcoss804dkuk 828 180622 1383933 2023-07-06T16:47:40Z en>JJMC89 bot III 0 Moving [[:Category:Ukraine location map templates]] to [[:Category:Ukraine location map modules]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]] 1383933 wikitext text/x-wiki <!-- Place categories where indicated at the bottom of this page; interwikis at Wikidata --> {{Module:Location map/data/doc | see also = * [[Module:Location map/data/Ukraine]] }}<includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox|| <!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --> [[Category:Ukraine location map modules|Chernihiv Oblast]] }}</includeonly> dnfwpf5q7or66ld06md117w2w0mwew4 1383934 1383933 2026-08-22T17:36:16Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Location_map/data/Ukraine_Chernihiv_Oblast/doc]] 1383933 wikitext text/x-wiki <!-- Place categories where indicated at the bottom of this page; interwikis at Wikidata --> {{Module:Location map/data/doc | see also = * [[Module:Location map/data/Ukraine]] }}<includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox|| <!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --> [[Category:Ukraine location map modules|Chernihiv Oblast]] }}</includeonly> dnfwpf5q7or66ld06md117w2w0mwew4 0 180623 1383946 2026-08-23T03:36:40Z Sathyaprasad Pai 96929 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox university | name = ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | image = Nulp logo ukr.svg | image_upright = .5 | caption = ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನ ಲಾಂಛನ | motto = ''Litteris et artibus'' | established = 1816 | type = ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | rector = ನತಾಲಿಯಾ ಶಾಖ... 1383946 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | image = Nulp logo ukr.svg | image_upright = .5 | caption = ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನ ಲಾಂಛನ | motto = ''Litteris et artibus'' | established = 1816 | type = ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | rector = ನತಾಲಿಯಾ ಶಾಖೋವ್ಸ್ಕಾ | chancellor = ನತಾಲಿಯಾ ಶಾಖೋವ್ಸ್ಕಾ | students = ~35,000 | city = ಎಲ್ವಿವ್ | province = ಎಲ್ವಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | country = ಉಕ್ರೇನ್ | colours = | website = | academic_affiliations = ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಸಂಘ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಸಂಘ | affiliations = ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯ | logo = Львівська політехніка 1.jpg }} [[File:Polytechnic Lwow 20092.JPG|thumb|ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರೂಪಕ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ''Litteris et Artibus'' ಎಂಬ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಶಾಸನವಿದೆ]] ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Національний університет «Львівська політехніка») ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಎಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 1816 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://dyvys.info/2016/07/28/lvivska-politehnika-propustyla-svoye/</ref> ಟೈಮ್ಸ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಪ್ರಕಾರ, 2024 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಇದು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸುಮಿ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನಂತರ ಎಲ್ಲಾ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>https://www.timeshighereducation.com/student/where-to-study/study-in-ukraine</ref> ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref>https://24tv.ua/education/top-100-universitetiv-ukrayini-2023-yaki-vishi-lidiruyut-za-kilkistyu_n2364705</ref> ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಎಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಉನ್ನತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು 2026 ರ QS ವಿಶ್ವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ #1001-1200 ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. =ಇತಿಹಾಸ= ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸವು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ಎರಡನೇ ಪೋಲಿಷ್ ಗಣರಾಜ್ಯ, ನಾಜಿ ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣ, ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಉಕ್ರೇನ್‌ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 7, 1816 ರಂದು, ಲೆಂಬರ್ಗ್ (ಎಲ್ವಿವ್) ನಲ್ಲಿ ಇಂಪೀರಿಯಲ್-ರಾಯಲ್ ರಿಯಲ್ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಹೊಸದಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ತೆರಿಗೆಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂಪೀರಿಯಲ್-ರಾಯಲ್ ಶಾಲೆಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ನೈಸರ್ಗಿಕ-ಗಣಿತ ಚಕ್ರದ ವಿಷಯಗಳಾದ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್, ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಆಧುನಿಕ ಭಾಷೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಗಮನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಜರ್ಮನ್ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಆಗಿನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೀಕರ್ಸ್ಕಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ (ಈಗ ವಿರ್ಮೆನ್ಸ್ಕಾ) 20 ನೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಂದರವಾದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1825 ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಫ್ರಾಂಜ್ I ರ ರಾಯಲ್ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಮೂರು ಹಂತದ ಇಂಪೀರಿಯಲ್-ರಾಯಲ್ ರಿಯಲ್ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಎಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಪೀರಿಯಲ್-ರಾಯಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರೇಡ್ ಆಗಿ ಮರುಸಂಘಟಿಸಲಾಯಿತು. 1835 ರಲ್ಲಿ, ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಶಾಲೆಯು ಎಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇಂಪೀರಿಯಲ್-ರಾಯಲ್ ರಿಯಲ್-ಟ್ರೇಡ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ 1841 ರಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಧ್ಯಾಪಕರನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. 1844 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಬೀದಿ, 2 ರಲ್ಲಿ, ಇಂಪೀರಿಯಲ್-ರಾಯಲ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಎಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ (ಅಧ್ಯಾಪಕರು) ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಇದು ಯುರೋಪಿನ ಮೊದಲ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು. 1877 ರಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ರೆಕ್ಟರ್ ಜೂಲಿಯನ್ ಜಕಾರಿವಿಚ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಟೆಪನ್ ಬಂಡೇರಾ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ) ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಜೂಲಿಯನ್ ಜಕಾರಿವಿಚ್ ಕೂಡ ಒಬ್ಬ ನಿಪುಣ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು 1820 ರ ದಶಕದ ವಿಯೆನ್ನಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಶಾಲೆ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಜುಲೈ 10, 1912 ರಂದು, ಮಾರಿಯಾ ಸ್ಕ್ಲೋಡೋವ್ಸ್ಕಾ-ಕ್ಯೂರಿ ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಿದರು, ಮತ್ತು ಅದೇ ದಿನ, ಅವರು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರ್ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದರು. ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನ ಗೌರವ ವೈದ್ಯರ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಯಿತು. 1921 ರಿಂದ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು "ಪೋಲಿಟೆಕ್ನಿಕಾ ಲ್ವೋವ್ಸ್ಕಾ" ಮತ್ತು 1939 ರಿಂದ - ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೂನ್ 1993 ರಲ್ಲಿ, ಅದರ 150 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಆಚರಣೆಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಮೊದಲು, ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಅತ್ಯುನ್ನತ - ನಾಲ್ಕನೇ - ಮಾನ್ಯತೆಯ ಮಟ್ಟ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ "ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್" ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. 2000 ರಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಜುಲೈ 8, 2009 ರಂದು, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಂಪುಟವು ತನ್ನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ "ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್" ಗೆ ಸ್ವ-ಆಡಳಿತ ಸಂಶೋಧನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/713-2009-%D0%BF</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2017 ರಲ್ಲಿ, ಟೆಕ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಸೆಂಟರ್ ಅನ್ನು ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು, ಇದು ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>https://zaxid.net/lvivska_politehnika_vidkrila_vlasnu_startapshkolu_n1439959</ref> ಮೇ 2018 ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಐಒಟಿ ಲ್ಯಾಬ್ ಅನ್ನು ಎಲ್ವಿವ್ ಐಟಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://perfectial.com/news/perfectial-helps-open-iot-lab/</ref> 1817 ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಲೆಂಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಿತು, <ref>http://www.math.muni.cz/~sisma/English/enskoly.html</ref>ಇದನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಶಾಲೆಯಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಬದಲಾವಣೆಯು 1844 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಈ ಕೆಳಗಿನ ಟೈಮ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ: 4 ನವೆಂಬರ್ 1844: ಶಾಲೆಯನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಲೆಂಬರ್ಗ್ ಆಗಿ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಮೊದಲ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಬ್ರೂನ್ (ಬ್ರ್ನೋ) ನಲ್ಲಿರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೇಜಿನ ಮಾಜಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಫ್ಲೋರಿಯನ್ ಷಿಂಡ್ಲರ್. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ವಿರ್ಮೆನ್ಸ್ಕಾ ಮತ್ತು ಟೀಟ್ರಾಲ್ನಾ ಬೀದಿಗಳ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ದಾರೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಶಾಲೆಯು ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು - ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ. ಶಿಕ್ಷಣವು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು. 1 ನವೆಂಬರ್ 1848: 1848 ರ ಕ್ರಾಂತಿಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪಟ್ಟಣದ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಜನರಲ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಹ್ಯಾಮರ್‌ಸ್ಟೈನ್‌ನ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಫಿರಂಗಿದಳದಿಂದ ಶೆಲ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಕಟ್ಟಡವು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು. ಪಟ್ಟಣದ ಪುರಸಭೆ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ (3ನೇ ಮಹಡಿ) ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ನಡೆದವು ಮತ್ತು 1850 ರವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂದುವರೆದವು. 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1850: ಹೊಸದಾಗಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಪುನರಾರಂಭಗೊಂಡವು. 1851: ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 220, ಅದರಲ್ಲಿ 98 ಪೋಲಿಷ್, 50 ಯಹೂದಿ, 48 ಜರ್ಮನ್, 19 ಉಕ್ರೇನಿಯನ್/ರುಥೇನಿಯನ್, 4 ಜೆಕ್ ಮತ್ತು 2 ಹಂಗೇರಿಯನ್. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ವಾವ್ರ್ಜಿನಿಕ್ ಜ್ಮುರ್ಕೊ (ವಿಯೆನ್ನಾ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನ ಪದವೀಧರ) ಗಣಿತ ವಿಭಾಗದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದರು, ಶಾಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಧ್ರುವವಾಗಿ. ಜ್ಮುರ್ಕೊ ಅವರನ್ನು ಲ್ವೋವ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಥಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. 1852/1853: ಜೋಸೆಫ್ ವೈಸರ್ ಸೂಚಿಸಿದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಮರುಸಂಘಟನೆಯ ಆರಂಭ. ಎರಡು ಹಂತದ ಶಿಕ್ಷಣದೊಂದಿಗೆ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಬಯಸಿದ್ದರು. 1857–1868: ರುಡಾಲ್ಫ್ ಗುನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಹಾಯಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. 1870: ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಫ್ರಾಂಜ್ ಜೋಸೆಫ್ I ರ ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ಪೋಲಿಷ್ ಅನ್ನು ಶಾಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಪೋಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಇಲ್ಲದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಅನ್ನು ತೊರೆದರು. 1872: ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯವು ರಾಸಾಯನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು. ರುಡಾಲ್ಫ್ ಗುನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಅನ್ವಯಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 12 ಮಾರ್ಚ್ 1872: ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಫೆಲಿಕ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೆಜೆಲೆಕಿ ಮೊದಲ ರೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 1874 - ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1877: ಅಕಾಡೆಮಿ ಹೊಸ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಆವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಜೂಲಿಯನ್ ಜಕಾರಿವಿಚ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಮ್ಯೂನಿಚ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಟ್ಟಡದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡದ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಆದೇಶಿಸಿದರು. 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1877: ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಯಿತು, ನಂತರ ಡಾಕ್ಟರ್ ರೋಮನ್ ಗೋಸ್ಟ್ಕೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಉಪನ್ಯಾಸ ನಡೆಯಿತು. ದೂರವಾಣಿ ಮಾರ್ಗವು ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡದ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಹಾಲ್ ಅನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಆವರಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿತು. 15 ನವೆಂಬರ್ 1877: ಹೊಸ ರೆಕ್ಟರ್ - ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಜೂಲಿಯನ್ ಜಕಾರಿವಿಚ್ ಉದ್ಘಾಟನೆ. ಅದೇ ದಿನ, ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಶಾಲೆಯ ಕಟ್ಟಡದ ಪವಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು, ಇದನ್ನು ಮೂವರು ಎಲ್ವೊವ್‌ನ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್‌ಗಳು - ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, ಗ್ರೀಕ್-ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಅರ್ಮೇನಿಯನ್-ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಗಲಿಷಿಯಾದ ಗವರ್ನರ್ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಪೊಟೋಕಿ ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. 1877: ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ಟೆಕ್ನಿಸ್ಚೆ ಹೊಚ್‌ಶುಲೆ) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರೆಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಜರ್ಮನ್-ಧ್ವನಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪೋಲಿಷ್ ಸ್ಜ್ಕೋಲಾ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ಜ್ನಾದಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. 13 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1880: ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಫ್ರಾಂಜ್ ಜೋಸೆಫ್ I ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಶಾಲೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಆ ಭೇಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು 11 ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವಕುಲದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಜಾನ್ ಮಾಟೆಜ್ಕೊಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಈಗ ಈ ಚಿತ್ರಗಳು ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಹಾಲ್ ಅನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಪೋಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು; ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಈಗ ವ್ರೊಕ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. 1893: ಗಲಿಷಿಯಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಮಡೆಜ್ಸ್ಕಿಯವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಾಗಿ, ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನ ಡಿಪ್ಲೊಮಾಗಳನ್ನು ಈ ರೀತಿಯ ಇತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಶಾಲೆಗಳ ಡಿಪ್ಲೊಮಾಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 1894: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಶಾಲೆಯ 50 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ. ಆ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲು, ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ ಜಜಾಕ್ಜ್ಕೋವ್ಸ್ಕಿ "ದಿ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಇನ್ ಎಲ್ವಿವ್. ಅದರ ಅಡಿಪಾಯ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕುರಿತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಬಂಧ" ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ 13, 1894: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಶಾಲಾ ಶಾಸನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. 1905: ವಿಯೆನ್ನಾ ನಂತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಶಾಲೆ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. 1914: ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಮಿತಿಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ರಷ್ಯಾ ಆಕ್ರಮಿತ ಭಾಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 30% ರಷ್ಟಿದ್ದರು. ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಶಾಲೆಯು 11 ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಖಗೋಳ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಸುಮಾರು 20000 ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣವು 1914/15 ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿತು. ಎರಡನೇ ಪೋಲಿಷ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ನವೆಂಬರ್ 1918: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಪೂರ್ವ ಗಲಿಷಿಯಾದ ಪೋಲಿಷ್-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಪೋಲೆಂಡ್ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಪೋಲಿಷ್ ಕಡೆಯಿಂದ ಹೋರಾಡಿದವರಲ್ಲಿ, ಕಾಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಬಾರ್ಟೆಲ್, ಸ್ಟೀಫನ್ ಬ್ರೈಲಾ ಮತ್ತು ಆಂಟೋನಿ ವೆರೆಸ್ಜ್ಜಿನ್ಸ್ಕಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನಂತರ ರೆಕ್ಟರ್ ಆದರು. 8 ನವೆಂಬರ್ 1919: ಪೋಲಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಡಬ್ಲಾನಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಮತ್ತು ಹೈಯರ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ರಿ (ಲ್ವೋವ್) ಅನ್ನು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಶಾಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. 28 ಜೂನ್ 1920: ಹೊಸ ಶಾಸನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಲ್ವೋವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ (ಪೋಲಿಷ್: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಾ ಲ್ವೋವ್ಸ್ಕಾ) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡುವುದು. 19 ನವೆಂಬರ್ 1922: ಪೋಲಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಅನ್ನು ಲ್ವೋವ್‌ನ ರಕ್ಷಕರ ಶಿಲುಬೆಯೊಂದಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆ ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಮಾರ್ಷಲ್ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಫೋಚ್ ಲ್ವೋವ್‌ಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಶಾಲೆಯ ವೈದ್ಯ ಗೌರವಾರ್ಥ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. 23 ಫೆಬ್ರವರಿ 1931: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ವಿಭಾಗದ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ನಿಲ್ಸ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಸನ್ (ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್, ಸ್ವೀಡನ್) ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ವೈದ್ಯ ಎಂಬ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. 1934: ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ 1 ರಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. 11 ನವೆಂಬರ್ 1936: ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಇಗ್ನಸಿ ಮೊಸ್ಸಿಕಿ ಶಾಲೆಯ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಆರ್ಡರ್ ಪೊಲೊನಿಯಾ ರೆಸ್ಟಿಟುಟಾವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1939: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಅನ್ನು ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಾಜಿ ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಜುಲೈ 4, 1941 (ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ): ವುಲೆಟ್ಸ್ಕಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳ ಸಂಘಟನೆ (OUN) ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಹಯೋಗಿಗಳು, ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪೋಲಿಷ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದ ವ್ಲೋಡ್ಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಕ್ರುಕೋವ್ಸ್ಕಿ, ಆಂಟೋನಿ ಲೋಮ್ನಿಕಿ, ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಪಿಲಾಟ್, ವ್ಲೋಡ್ಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಸ್ಟೋಜೆಕ್, ಕಾಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ವೆಟುಲಾನಿ, ಕ್ಯಾಸ್ಪರ್ ವೀಗೆಲ್, ರೋಮನ್ ವಿಟ್ಕಿವಿಚ್, ಟಡಿಯುಸ್ಜ್ ಬಾಯ್-ಜೆಲೆನ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಕೊಂದರು. ಜುಲೈ 26, 1941: ಗೆಸ್ಟಾಪೊ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಕಾಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಬಾರ್ಟೆಲ್ ಅವರನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ವಸಂತ 1942 - ವಸಂತ 1944: ವಿದ್ಯುತ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಸೇತುವೆ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು, ಕೃಷಿ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಈ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಗ್ಲಿವೈಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಲಾಯಿತು. ಶರತ್ಕಾಲ 1944: ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ನ 100 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಎಲ್ವಿವ್ನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು - ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಇನ್ನೂ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಎಸ್ಎಸ್ಆರ್ 1945: ಜಿಯೋಡೆಟಿಕ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಪೋಲಿಷ್ ಜನಾಂಗದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಎಲ್ವಿವ್ ಅನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪೋಲೆಂಡ್ಗೆ ಹೋದರು. ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಪೋಲಿಷ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಗ್ಲಿವೈಸ್ನಲ್ಲಿರುವ ಸಿಲೆಸಿಯನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮತ್ತು ವ್ರೊಕ್ಲಾ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1946: ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ "ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್" ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 1952: ರೇಡಿಯೋ-ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1962: ಆಟೊಮೇಷನ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಮೆಕಾನಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1966: ಆರ್ಥಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1967: ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1970: ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಎರಡನೇ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 1971: ತಾಪನ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೮೯: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು ೧೦ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೧: ಕಳೆದ ೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ರೆಕ್ಟರ್ - ಯು. ರುಡಾವ್ಸ್ಕಿ ಅವರ ಉದ್ಘಾಟನೆ. ಉಕ್ರೇನ್ ೧೯೯೨: ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೨: ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಹ್ಯುಮಾನಿಟೀಸ್ ಅನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪೀಠಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು: ಉಕ್ರೇನ್ ಇತಿಹಾಸ, ಅದರ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ ರಾಜಕೀಯಶಾಸ್ತ್ರ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಗಳು (ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಜರ್ಮನ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್, ರಷ್ಯನ್, ಜಪಾನೀಸ್) ೧೯೯೩: ಅನ್ವಯಿಕ ಗಣಿತ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಜೂನ್ ೧೯೯೩: ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಾಯಿತು. ೧೯೯೪: ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ೮ ಜುಲೈ ೨೦೦೯: ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಸ್ವ-ಆಡಳಿತ (ಸ್ವಾಯತ್ತ) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. =ರಚನೆ= ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ "ಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್" ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: 16 ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (ಹಾಗೆಯೇ ದೂರಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ); ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ; 8 ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಎರಡು ಜಿಮ್ನಾಷಿಯಂಗಳು; 34 ಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು; 12 ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳು; ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ 3 ಕ್ರೀಡಾ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಬಿರಗಳು; ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆ; ಪೀಪಲ್ಸ್ ಹೌಸ್ "ಪ್ರೊಸ್ವಿಟಾ (ಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್)"; ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಘ "ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್"; ಜಿಯೋಡೆಟಿಕ್ ಬಹುಭುಜಾಕೃತಿ ಮತ್ತು ಖಗೋಳ-ಜಿಯೋಡೆಸಿಕ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು 35,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>https://lpnu.ua/information-package</ref> ತಜ್ಞರ ತರಬೇತಿಯನ್ನು 64 ಪದವಿ ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು 124 ವಿಶೇಷತೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ 123 ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಬೋಧನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು 2,200 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರ ಬೋಧನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ 320 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಜ್ಞಾನದ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು 1200 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ಗಳು, ಪಿಎಚ್‌ಡಿ. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಉತ್ಪಾದನಾ ಉದ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. =ಗಮನಾರ್ಹ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು= ಟಟಿಯಾನಾ ಅನೋಡಿನಾ (ಸೋವಿಯತ್ ವಾಯುಯಾನ ಎಂಜಿನಿಯರ್, ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ವಾಯುಯಾನ ಸಮಿತಿಯ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ) ಜೋಜೆಫ್ ಆಡಮ್ ಬಾಕ್ಜೆವ್ಸ್ಕಿ (ಮದ್ಯ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಜೆ. ಎ. ಬಾಕ್ಜೆವ್ಸ್ಕಿ ಕಂಪನಿಯ ಮಾಲೀಕರು) ಸ್ಟೀಫನ್ ಬನಾಚ್ (ಗಣಿತಜ್ಞ) ಕಾಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಬಾರ್ಟೆಲ್ (ಪೋಲೆಂಡ್ ಪ್ರಧಾನಿ) ಸ್ಟೀಫನ್ ಬ್ರೈಲಾ (ಪೋಲಿಷ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಡಿಂಗ್ ಪ್ರವರ್ತಕ) ಎಮಿಲ್ ಝಿರ್ನಿಯಾನ್ಸ್ಕಿ (ಪೋಲಿಷ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ) ಬೋಹ್ಡಾನಾ ದುರ್ಡಾ (ಕಲಾವಿದ, ಬರಹಗಾರ, ಕವಿ, ಗೀತರಚನೆಕಾರ) ತ್ಸಾಖಿಯಾಗಿನ್ ಎಲ್ಬೆಗ್ಡೋರ್ಜ್ (ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ) ವೆರಾ ಕಮ್ಶಾ (ರಷ್ಯಾದ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಬರಹಗಾರ) ಪೋಲಿನಾ ಕ್ಯಾಟ್ಸೆನ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮಹಿಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚೆಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್) ಯೂರಿ ಲುಟ್ಸೆಂಕೊ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್ ಜನರಲ್) ಅಪೊಲಿನೈರ್ ಒಸಾಡ್ಕಾ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ, 1942 ರ ವರ್ಗ) ವ್ಲೋಡ್ಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಪುಚಲ್ಸ್ಕಿ (ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕಿ) ಡಯಾನಾ ರೀಟರ್ (ಒಬ್ಬರು ಕ್ರಾಕೋವ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಜಿ ಕಾನ್ಸಂಟ್ರೇಶನ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಬಲಿಪಶು) ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಓರ್ಲಿಕ್-ರುಯೆಕೆಮನ್ (ಪೋಲಿಷ್ ಜನರಲ್) ಜಾನ್ ಜಗ್ಮಿನ್-ಸಡೋವ್ಸ್ಕಿ (ಪೋಲಿಷ್ ಜನರಲ್) ರೋಮನ್ ಶುಖೆವಿಚ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬಂಡಾಯ ಸೇನೆಯ (ಯುಪಿಎ) ನಾಯಕ) ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸ್ ಸ್ಟೀಫನ್ ಸೀಲೆಕ್ಕಿ (ಪೋಲಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಬ್ಲೋಕ್‌ನ ತಾಂತ್ರಿಕ ನಿರ್ದೇಶಕ) ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ ಸಿಕೋರ್ಸ್ಕಿ (ಪೋಲಿಷ್ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ) ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಉಲಮ್ (ಗಣಿತಜ್ಞ, ಮ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಟನ್ ಯೋಜನೆಯ ಸದಸ್ಯ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಬಾಂಬ್ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವರು) ಪಿಯೋಟರ್ ವಿಲ್ನಿಯೆವಿಕ್ (ಎಂಜಿನಿಯರ್) ವ್ಲಾಡ್ಕೊ ಕೌಫ್‌ಮನ್ (ಕಲಾವಿದ, ಪ್ರದರ್ಶಕ) =ಗಮನಾರ್ಹ ಸಿಬ್ಬಂದಿ= ಸ್ಟೀಫನ್ ಬನಾಚ್ (1892–1945), ಪೋಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಕಾಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಬಾರ್ಟೆಲ್ (1882–1941), ಪೋಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ, ಪೋಲೆಂಡ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಸ್ಟೀಫನ್ ಬ್ರೈಲಾ (1886–1943), ಪೋಲಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಡಿಂಗ್ ಪ್ರವರ್ತಕ ಜೋಯಾ ಡುರಿಯಾಜಿನಾ (ಜನನ 1950), ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಐರಿನಾ ಫರಿಯನ್ (1964–2024), ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ ಟೈಟಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಿಲಿಯನ್ ಹ್ಯೂಬರ್ (1872–1950), ಪೋಲಿಷ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಜಿಗ್ಮಂಟ್ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸಿವಿಚ್ (1886–1963), ಪೋಲಿಷ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕಾಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಕುರಾಟೋವ್ಸ್ಕಿ (1896–1980), ಪೋಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಮತ್ತು ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಆಂಟೋನಿ ಲೊಮ್ನಿಕಿ (1881–1941), ಪೋಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಒಟ್ಟೊ ನಡೋಲ್ಸ್ಕಿ [pl] (1880–1941), ಪೋಲಿಷ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ ಓರ್ಲಿಕ್ಜ್ (1903-1990),[10] ಪೋಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಜಾನ್ ಹೆನ್ರಿಕ್ ಡಿ ರೋಸೆನ್ (1891-1982), ಪೋಲಿಷ್ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರಿ ವೊಡ್ಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಸ್ಟೊಜೆಕ್ (1883-1941), ಪೋಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= 5jmo29wrm34ztbtezf9a3y9f1xg46zs 1383947 1383946 2026-08-23T03:38:06Z Sathyaprasad Pai 96929 1383947 wikitext text/x-wiki [[File:Polytechnic Lwow 20092.JPG|thumb|ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರೂಪಕ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ''Litteris et Artibus'' ಎಂಬ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಶಾಸನವಿದೆ]] ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Національний університет «Львівська політехніка») ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಎಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 1816 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://dyvys.info/2016/07/28/lvivska-politehnika-propustyla-svoye/</ref> ಟೈಮ್ಸ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಪ್ರಕಾರ, 2024 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಇದು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸುಮಿ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನಂತರ ಎಲ್ಲಾ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>https://www.timeshighereducation.com/student/where-to-study/study-in-ukraine</ref> ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref>https://24tv.ua/education/top-100-universitetiv-ukrayini-2023-yaki-vishi-lidiruyut-za-kilkistyu_n2364705</ref> ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಎಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಉನ್ನತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು 2026 ರ QS ವಿಶ್ವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ #1001-1200 ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. =ಇತಿಹಾಸ= ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸವು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ಎರಡನೇ ಪೋಲಿಷ್ ಗಣರಾಜ್ಯ, ನಾಜಿ ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣ, ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಉಕ್ರೇನ್‌ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 7, 1816 ರಂದು, ಲೆಂಬರ್ಗ್ (ಎಲ್ವಿವ್) ನಲ್ಲಿ ಇಂಪೀರಿಯಲ್-ರಾಯಲ್ ರಿಯಲ್ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಹೊಸದಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ತೆರಿಗೆಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂಪೀರಿಯಲ್-ರಾಯಲ್ ಶಾಲೆಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ನೈಸರ್ಗಿಕ-ಗಣಿತ ಚಕ್ರದ ವಿಷಯಗಳಾದ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್, ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಆಧುನಿಕ ಭಾಷೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಗಮನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಜರ್ಮನ್ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಆಗಿನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೀಕರ್ಸ್ಕಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ (ಈಗ ವಿರ್ಮೆನ್ಸ್ಕಾ) 20 ನೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಂದರವಾದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1825 ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಫ್ರಾಂಜ್ I ರ ರಾಯಲ್ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಮೂರು ಹಂತದ ಇಂಪೀರಿಯಲ್-ರಾಯಲ್ ರಿಯಲ್ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಎಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಪೀರಿಯಲ್-ರಾಯಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರೇಡ್ ಆಗಿ ಮರುಸಂಘಟಿಸಲಾಯಿತು. 1835 ರಲ್ಲಿ, ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಶಾಲೆಯು ಎಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇಂಪೀರಿಯಲ್-ರಾಯಲ್ ರಿಯಲ್-ಟ್ರೇಡ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ 1841 ರಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಧ್ಯಾಪಕರನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. 1844 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಬೀದಿ, 2 ರಲ್ಲಿ, ಇಂಪೀರಿಯಲ್-ರಾಯಲ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಎಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ (ಅಧ್ಯಾಪಕರು) ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಇದು ಯುರೋಪಿನ ಮೊದಲ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು. 1877 ರಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ರೆಕ್ಟರ್ ಜೂಲಿಯನ್ ಜಕಾರಿವಿಚ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಟೆಪನ್ ಬಂಡೇರಾ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ) ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಜೂಲಿಯನ್ ಜಕಾರಿವಿಚ್ ಕೂಡ ಒಬ್ಬ ನಿಪುಣ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು 1820 ರ ದಶಕದ ವಿಯೆನ್ನಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಶಾಲೆ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಜುಲೈ 10, 1912 ರಂದು, ಮಾರಿಯಾ ಸ್ಕ್ಲೋಡೋವ್ಸ್ಕಾ-ಕ್ಯೂರಿ ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಿದರು, ಮತ್ತು ಅದೇ ದಿನ, ಅವರು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರ್ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದರು. ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನ ಗೌರವ ವೈದ್ಯರ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಯಿತು. 1921 ರಿಂದ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು "ಪೋಲಿಟೆಕ್ನಿಕಾ ಲ್ವೋವ್ಸ್ಕಾ" ಮತ್ತು 1939 ರಿಂದ - ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೂನ್ 1993 ರಲ್ಲಿ, ಅದರ 150 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಆಚರಣೆಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಮೊದಲು, ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಅತ್ಯುನ್ನತ - ನಾಲ್ಕನೇ - ಮಾನ್ಯತೆಯ ಮಟ್ಟ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ "ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್" ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. 2000 ರಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಜುಲೈ 8, 2009 ರಂದು, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಂಪುಟವು ತನ್ನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ "ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್" ಗೆ ಸ್ವ-ಆಡಳಿತ ಸಂಶೋಧನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/713-2009-%D0%BF</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2017 ರಲ್ಲಿ, ಟೆಕ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಸೆಂಟರ್ ಅನ್ನು ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು, ಇದು ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>https://zaxid.net/lvivska_politehnika_vidkrila_vlasnu_startapshkolu_n1439959</ref> ಮೇ 2018 ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಐಒಟಿ ಲ್ಯಾಬ್ ಅನ್ನು ಎಲ್ವಿವ್ ಐಟಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://perfectial.com/news/perfectial-helps-open-iot-lab/</ref> 1817 ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಲೆಂಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಿತು, <ref>http://www.math.muni.cz/~sisma/English/enskoly.html</ref>ಇದನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಶಾಲೆಯಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಬದಲಾವಣೆಯು 1844 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಈ ಕೆಳಗಿನ ಟೈಮ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ: 4 ನವೆಂಬರ್ 1844: ಶಾಲೆಯನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಲೆಂಬರ್ಗ್ ಆಗಿ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಮೊದಲ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಬ್ರೂನ್ (ಬ್ರ್ನೋ) ನಲ್ಲಿರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೇಜಿನ ಮಾಜಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಫ್ಲೋರಿಯನ್ ಷಿಂಡ್ಲರ್. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ವಿರ್ಮೆನ್ಸ್ಕಾ ಮತ್ತು ಟೀಟ್ರಾಲ್ನಾ ಬೀದಿಗಳ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ದಾರೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಶಾಲೆಯು ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು - ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ. ಶಿಕ್ಷಣವು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು. 1 ನವೆಂಬರ್ 1848: 1848 ರ ಕ್ರಾಂತಿಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪಟ್ಟಣದ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಜನರಲ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಹ್ಯಾಮರ್‌ಸ್ಟೈನ್‌ನ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಫಿರಂಗಿದಳದಿಂದ ಶೆಲ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಕಟ್ಟಡವು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು. ಪಟ್ಟಣದ ಪುರಸಭೆ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ (3ನೇ ಮಹಡಿ) ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ನಡೆದವು ಮತ್ತು 1850 ರವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂದುವರೆದವು. 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1850: ಹೊಸದಾಗಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಪುನರಾರಂಭಗೊಂಡವು. 1851: ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 220, ಅದರಲ್ಲಿ 98 ಪೋಲಿಷ್, 50 ಯಹೂದಿ, 48 ಜರ್ಮನ್, 19 ಉಕ್ರೇನಿಯನ್/ರುಥೇನಿಯನ್, 4 ಜೆಕ್ ಮತ್ತು 2 ಹಂಗೇರಿಯನ್. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ವಾವ್ರ್ಜಿನಿಕ್ ಜ್ಮುರ್ಕೊ (ವಿಯೆನ್ನಾ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನ ಪದವೀಧರ) ಗಣಿತ ವಿಭಾಗದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದರು, ಶಾಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಧ್ರುವವಾಗಿ. ಜ್ಮುರ್ಕೊ ಅವರನ್ನು ಲ್ವೋವ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಥಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. 1852/1853: ಜೋಸೆಫ್ ವೈಸರ್ ಸೂಚಿಸಿದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಮರುಸಂಘಟನೆಯ ಆರಂಭ. ಎರಡು ಹಂತದ ಶಿಕ್ಷಣದೊಂದಿಗೆ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಬಯಸಿದ್ದರು. 1857–1868: ರುಡಾಲ್ಫ್ ಗುನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಹಾಯಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. 1870: ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಫ್ರಾಂಜ್ ಜೋಸೆಫ್ I ರ ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ಪೋಲಿಷ್ ಅನ್ನು ಶಾಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಪೋಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಇಲ್ಲದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಅನ್ನು ತೊರೆದರು. 1872: ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯವು ರಾಸಾಯನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು. ರುಡಾಲ್ಫ್ ಗುನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಅನ್ವಯಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 12 ಮಾರ್ಚ್ 1872: ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಫೆಲಿಕ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೆಜೆಲೆಕಿ ಮೊದಲ ರೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 1874 - ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1877: ಅಕಾಡೆಮಿ ಹೊಸ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಆವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಜೂಲಿಯನ್ ಜಕಾರಿವಿಚ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಮ್ಯೂನಿಚ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಟ್ಟಡದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡದ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಆದೇಶಿಸಿದರು. 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1877: ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಯಿತು, ನಂತರ ಡಾಕ್ಟರ್ ರೋಮನ್ ಗೋಸ್ಟ್ಕೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಉಪನ್ಯಾಸ ನಡೆಯಿತು. ದೂರವಾಣಿ ಮಾರ್ಗವು ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡದ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಹಾಲ್ ಅನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಆವರಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿತು. 15 ನವೆಂಬರ್ 1877: ಹೊಸ ರೆಕ್ಟರ್ - ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಜೂಲಿಯನ್ ಜಕಾರಿವಿಚ್ ಉದ್ಘಾಟನೆ. ಅದೇ ದಿನ, ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಶಾಲೆಯ ಕಟ್ಟಡದ ಪವಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು, ಇದನ್ನು ಮೂವರು ಎಲ್ವೊವ್‌ನ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್‌ಗಳು - ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, ಗ್ರೀಕ್-ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಅರ್ಮೇನಿಯನ್-ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಗಲಿಷಿಯಾದ ಗವರ್ನರ್ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಪೊಟೋಕಿ ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. 1877: ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ಟೆಕ್ನಿಸ್ಚೆ ಹೊಚ್‌ಶುಲೆ) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರೆಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಜರ್ಮನ್-ಧ್ವನಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪೋಲಿಷ್ ಸ್ಜ್ಕೋಲಾ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ಜ್ನಾದಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. 13 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1880: ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಫ್ರಾಂಜ್ ಜೋಸೆಫ್ I ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಶಾಲೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಆ ಭೇಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು 11 ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವಕುಲದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಜಾನ್ ಮಾಟೆಜ್ಕೊಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಈಗ ಈ ಚಿತ್ರಗಳು ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಹಾಲ್ ಅನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಪೋಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು; ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಈಗ ವ್ರೊಕ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. 1893: ಗಲಿಷಿಯಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಮಡೆಜ್ಸ್ಕಿಯವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಾಗಿ, ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನ ಡಿಪ್ಲೊಮಾಗಳನ್ನು ಈ ರೀತಿಯ ಇತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಶಾಲೆಗಳ ಡಿಪ್ಲೊಮಾಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 1894: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಶಾಲೆಯ 50 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ. ಆ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲು, ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ ಜಜಾಕ್ಜ್ಕೋವ್ಸ್ಕಿ "ದಿ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಇನ್ ಎಲ್ವಿವ್. ಅದರ ಅಡಿಪಾಯ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕುರಿತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಬಂಧ" ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ 13, 1894: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಶಾಲಾ ಶಾಸನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. 1905: ವಿಯೆನ್ನಾ ನಂತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಶಾಲೆ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. 1914: ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಮಿತಿಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ರಷ್ಯಾ ಆಕ್ರಮಿತ ಭಾಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 30% ರಷ್ಟಿದ್ದರು. ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಶಾಲೆಯು 11 ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಖಗೋಳ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಸುಮಾರು 20000 ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣವು 1914/15 ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿತು. ಎರಡನೇ ಪೋಲಿಷ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ನವೆಂಬರ್ 1918: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಪೂರ್ವ ಗಲಿಷಿಯಾದ ಪೋಲಿಷ್-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಪೋಲೆಂಡ್ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಪೋಲಿಷ್ ಕಡೆಯಿಂದ ಹೋರಾಡಿದವರಲ್ಲಿ, ಕಾಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಬಾರ್ಟೆಲ್, ಸ್ಟೀಫನ್ ಬ್ರೈಲಾ ಮತ್ತು ಆಂಟೋನಿ ವೆರೆಸ್ಜ್ಜಿನ್ಸ್ಕಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನಂತರ ರೆಕ್ಟರ್ ಆದರು. 8 ನವೆಂಬರ್ 1919: ಪೋಲಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಡಬ್ಲಾನಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಮತ್ತು ಹೈಯರ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ರಿ (ಲ್ವೋವ್) ಅನ್ನು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಶಾಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. 28 ಜೂನ್ 1920: ಹೊಸ ಶಾಸನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಲ್ವೋವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ (ಪೋಲಿಷ್: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಾ ಲ್ವೋವ್ಸ್ಕಾ) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡುವುದು. 19 ನವೆಂಬರ್ 1922: ಪೋಲಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಅನ್ನು ಲ್ವೋವ್‌ನ ರಕ್ಷಕರ ಶಿಲುಬೆಯೊಂದಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆ ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಮಾರ್ಷಲ್ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಫೋಚ್ ಲ್ವೋವ್‌ಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಶಾಲೆಯ ವೈದ್ಯ ಗೌರವಾರ್ಥ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. 23 ಫೆಬ್ರವರಿ 1931: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ವಿಭಾಗದ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ನಿಲ್ಸ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಸನ್ (ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್, ಸ್ವೀಡನ್) ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ವೈದ್ಯ ಎಂಬ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. 1934: ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ 1 ರಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. 11 ನವೆಂಬರ್ 1936: ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಇಗ್ನಸಿ ಮೊಸ್ಸಿಕಿ ಶಾಲೆಯ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಆರ್ಡರ್ ಪೊಲೊನಿಯಾ ರೆಸ್ಟಿಟುಟಾವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1939: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಅನ್ನು ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಾಜಿ ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಜುಲೈ 4, 1941 (ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ): ವುಲೆಟ್ಸ್ಕಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳ ಸಂಘಟನೆ (OUN) ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಹಯೋಗಿಗಳು, ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪೋಲಿಷ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದ ವ್ಲೋಡ್ಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಕ್ರುಕೋವ್ಸ್ಕಿ, ಆಂಟೋನಿ ಲೋಮ್ನಿಕಿ, ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಪಿಲಾಟ್, ವ್ಲೋಡ್ಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಸ್ಟೋಜೆಕ್, ಕಾಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ವೆಟುಲಾನಿ, ಕ್ಯಾಸ್ಪರ್ ವೀಗೆಲ್, ರೋಮನ್ ವಿಟ್ಕಿವಿಚ್, ಟಡಿಯುಸ್ಜ್ ಬಾಯ್-ಜೆಲೆನ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಕೊಂದರು. ಜುಲೈ 26, 1941: ಗೆಸ್ಟಾಪೊ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಕಾಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಬಾರ್ಟೆಲ್ ಅವರನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ವಸಂತ 1942 - ವಸಂತ 1944: ವಿದ್ಯುತ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಸೇತುವೆ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು, ಕೃಷಿ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಈ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಗ್ಲಿವೈಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಲಾಯಿತು. ಶರತ್ಕಾಲ 1944: ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ನ 100 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಎಲ್ವಿವ್ನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು - ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಇನ್ನೂ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಎಸ್ಎಸ್ಆರ್ 1945: ಜಿಯೋಡೆಟಿಕ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಪೋಲಿಷ್ ಜನಾಂಗದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಎಲ್ವಿವ್ ಅನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪೋಲೆಂಡ್ಗೆ ಹೋದರು. ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಪೋಲಿಷ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಗ್ಲಿವೈಸ್ನಲ್ಲಿರುವ ಸಿಲೆಸಿಯನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮತ್ತು ವ್ರೊಕ್ಲಾ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1946: ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ "ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್" ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 1952: ರೇಡಿಯೋ-ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1962: ಆಟೊಮೇಷನ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಮೆಕಾನಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1966: ಆರ್ಥಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1967: ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1970: ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಎರಡನೇ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 1971: ತಾಪನ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೮೯: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು ೧೦ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೧: ಕಳೆದ ೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ರೆಕ್ಟರ್ - ಯು. ರುಡಾವ್ಸ್ಕಿ ಅವರ ಉದ್ಘಾಟನೆ. ಉಕ್ರೇನ್ ೧೯೯೨: ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೨: ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಹ್ಯುಮಾನಿಟೀಸ್ ಅನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪೀಠಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು: ಉಕ್ರೇನ್ ಇತಿಹಾಸ, ಅದರ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ ರಾಜಕೀಯಶಾಸ್ತ್ರ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಗಳು (ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಜರ್ಮನ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್, ರಷ್ಯನ್, ಜಪಾನೀಸ್) ೧೯೯೩: ಅನ್ವಯಿಕ ಗಣಿತ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಜೂನ್ ೧೯೯೩: ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಾಯಿತು. ೧೯೯೪: ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ೮ ಜುಲೈ ೨೦೦೯: ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಸ್ವ-ಆಡಳಿತ (ಸ್ವಾಯತ್ತ) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. =ರಚನೆ= ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ "ಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್" ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: 16 ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (ಹಾಗೆಯೇ ದೂರಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ); ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ; 8 ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಎರಡು ಜಿಮ್ನಾಷಿಯಂಗಳು; 34 ಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು; 12 ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳು; ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ 3 ಕ್ರೀಡಾ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಬಿರಗಳು; ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆ; ಪೀಪಲ್ಸ್ ಹೌಸ್ "ಪ್ರೊಸ್ವಿಟಾ (ಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್)"; ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಘ "ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್"; ಜಿಯೋಡೆಟಿಕ್ ಬಹುಭುಜಾಕೃತಿ ಮತ್ತು ಖಗೋಳ-ಜಿಯೋಡೆಸಿಕ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು 35,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>https://lpnu.ua/information-package</ref> ತಜ್ಞರ ತರಬೇತಿಯನ್ನು 64 ಪದವಿ ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು 124 ವಿಶೇಷತೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ 123 ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಬೋಧನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು 2,200 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರ ಬೋಧನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ 320 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಜ್ಞಾನದ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು 1200 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ಗಳು, ಪಿಎಚ್‌ಡಿ. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಉತ್ಪಾದನಾ ಉದ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. =ಗಮನಾರ್ಹ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು= ಟಟಿಯಾನಾ ಅನೋಡಿನಾ (ಸೋವಿಯತ್ ವಾಯುಯಾನ ಎಂಜಿನಿಯರ್, ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ವಾಯುಯಾನ ಸಮಿತಿಯ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ) ಜೋಜೆಫ್ ಆಡಮ್ ಬಾಕ್ಜೆವ್ಸ್ಕಿ (ಮದ್ಯ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಜೆ. ಎ. ಬಾಕ್ಜೆವ್ಸ್ಕಿ ಕಂಪನಿಯ ಮಾಲೀಕರು) ಸ್ಟೀಫನ್ ಬನಾಚ್ (ಗಣಿತಜ್ಞ) ಕಾಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಬಾರ್ಟೆಲ್ (ಪೋಲೆಂಡ್ ಪ್ರಧಾನಿ) ಸ್ಟೀಫನ್ ಬ್ರೈಲಾ (ಪೋಲಿಷ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಡಿಂಗ್ ಪ್ರವರ್ತಕ) ಎಮಿಲ್ ಝಿರ್ನಿಯಾನ್ಸ್ಕಿ (ಪೋಲಿಷ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ) ಬೋಹ್ಡಾನಾ ದುರ್ಡಾ (ಕಲಾವಿದ, ಬರಹಗಾರ, ಕವಿ, ಗೀತರಚನೆಕಾರ) ತ್ಸಾಖಿಯಾಗಿನ್ ಎಲ್ಬೆಗ್ಡೋರ್ಜ್ (ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ) ವೆರಾ ಕಮ್ಶಾ (ರಷ್ಯಾದ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಬರಹಗಾರ) ಪೋಲಿನಾ ಕ್ಯಾಟ್ಸೆನ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮಹಿಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚೆಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್) ಯೂರಿ ಲುಟ್ಸೆಂಕೊ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್ ಜನರಲ್) ಅಪೊಲಿನೈರ್ ಒಸಾಡ್ಕಾ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ, 1942 ರ ವರ್ಗ) ವ್ಲೋಡ್ಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಪುಚಲ್ಸ್ಕಿ (ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕಿ) ಡಯಾನಾ ರೀಟರ್ (ಒಬ್ಬರು ಕ್ರಾಕೋವ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಜಿ ಕಾನ್ಸಂಟ್ರೇಶನ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಬಲಿಪಶು) ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಓರ್ಲಿಕ್-ರುಯೆಕೆಮನ್ (ಪೋಲಿಷ್ ಜನರಲ್) ಜಾನ್ ಜಗ್ಮಿನ್-ಸಡೋವ್ಸ್ಕಿ (ಪೋಲಿಷ್ ಜನರಲ್) ರೋಮನ್ ಶುಖೆವಿಚ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬಂಡಾಯ ಸೇನೆಯ (ಯುಪಿಎ) ನಾಯಕ) ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸ್ ಸ್ಟೀಫನ್ ಸೀಲೆಕ್ಕಿ (ಪೋಲಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಬ್ಲೋಕ್‌ನ ತಾಂತ್ರಿಕ ನಿರ್ದೇಶಕ) ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ ಸಿಕೋರ್ಸ್ಕಿ (ಪೋಲಿಷ್ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ) ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಉಲಮ್ (ಗಣಿತಜ್ಞ, ಮ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಟನ್ ಯೋಜನೆಯ ಸದಸ್ಯ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಬಾಂಬ್ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವರು) ಪಿಯೋಟರ್ ವಿಲ್ನಿಯೆವಿಕ್ (ಎಂಜಿನಿಯರ್) ವ್ಲಾಡ್ಕೊ ಕೌಫ್‌ಮನ್ (ಕಲಾವಿದ, ಪ್ರದರ್ಶಕ) =ಗಮನಾರ್ಹ ಸಿಬ್ಬಂದಿ= ಸ್ಟೀಫನ್ ಬನಾಚ್ (1892–1945), ಪೋಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಕಾಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಬಾರ್ಟೆಲ್ (1882–1941), ಪೋಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ, ಪೋಲೆಂಡ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಸ್ಟೀಫನ್ ಬ್ರೈಲಾ (1886–1943), ಪೋಲಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಡಿಂಗ್ ಪ್ರವರ್ತಕ ಜೋಯಾ ಡುರಿಯಾಜಿನಾ (ಜನನ 1950), ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಐರಿನಾ ಫರಿಯನ್ (1964–2024), ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ ಟೈಟಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಿಲಿಯನ್ ಹ್ಯೂಬರ್ (1872–1950), ಪೋಲಿಷ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಜಿಗ್ಮಂಟ್ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸಿವಿಚ್ (1886–1963), ಪೋಲಿಷ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕಾಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಕುರಾಟೋವ್ಸ್ಕಿ (1896–1980), ಪೋಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಮತ್ತು ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಆಂಟೋನಿ ಲೊಮ್ನಿಕಿ (1881–1941), ಪೋಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಒಟ್ಟೊ ನಡೋಲ್ಸ್ಕಿ [pl] (1880–1941), ಪೋಲಿಷ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ ಓರ್ಲಿಕ್ಜ್ (1903-1990),[10] ಪೋಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಜಾನ್ ಹೆನ್ರಿಕ್ ಡಿ ರೋಸೆನ್ (1891-1982), ಪೋಲಿಷ್ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರಿ ವೊಡ್ಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಸ್ಟೊಜೆಕ್ (1883-1941), ಪೋಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= 5qyo1e67xdyhb18du54qq6rbgcqdd1o 1383948 1383947 2026-08-23T03:38:46Z Sathyaprasad Pai 96929 1383948 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | image = Nulp logo ukr.svg | image_upright = .5 | caption = ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನ ಲಾಂಛನ | motto = ''Litteris et artibus'' | established = 1816 | type = ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | rector = ನತಾಲಿಯಾ ಶಾಖೋವ್ಸ್ಕಾ | chancellor = ನತಾಲಿಯಾ ಶಾಖೋವ್ಸ್ಕಾ | students = ~35,000 | city = ಎಲ್ವಿವ್ | province = ಎಲ್ವಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ | country = ಉಕ್ರೇನ್ | colours = | website = | academic_affiliations = ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಸಂಘ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಸಂಘ | affiliations = ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯ | logo = Львівська політехніка 1.jpg }} ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Національний університет «Львівська політехніка») ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಎಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 1816 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://dyvys.info/2016/07/28/lvivska-politehnika-propustyla-svoye/</ref> ಟೈಮ್ಸ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಪ್ರಕಾರ, 2024 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಇದು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸುಮಿ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನಂತರ ಎಲ್ಲಾ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>https://www.timeshighereducation.com/student/where-to-study/study-in-ukraine</ref> ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref>https://24tv.ua/education/top-100-universitetiv-ukrayini-2023-yaki-vishi-lidiruyut-za-kilkistyu_n2364705</ref> ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಎಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಉನ್ನತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು 2026 ರ QS ವಿಶ್ವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ #1001-1200 ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. =ಇತಿಹಾಸ= ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸವು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ಎರಡನೇ ಪೋಲಿಷ್ ಗಣರಾಜ್ಯ, ನಾಜಿ ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣ, ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಉಕ್ರೇನ್‌ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 7, 1816 ರಂದು, ಲೆಂಬರ್ಗ್ (ಎಲ್ವಿವ್) ನಲ್ಲಿ ಇಂಪೀರಿಯಲ್-ರಾಯಲ್ ರಿಯಲ್ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಹೊಸದಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ತೆರಿಗೆಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂಪೀರಿಯಲ್-ರಾಯಲ್ ಶಾಲೆಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ನೈಸರ್ಗಿಕ-ಗಣಿತ ಚಕ್ರದ ವಿಷಯಗಳಾದ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್, ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಆಧುನಿಕ ಭಾಷೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಗಮನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಜರ್ಮನ್ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಆಗಿನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೀಕರ್ಸ್ಕಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ (ಈಗ ವಿರ್ಮೆನ್ಸ್ಕಾ) 20 ನೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಂದರವಾದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1825 ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಫ್ರಾಂಜ್ I ರ ರಾಯಲ್ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಮೂರು ಹಂತದ ಇಂಪೀರಿಯಲ್-ರಾಯಲ್ ರಿಯಲ್ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಎಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಪೀರಿಯಲ್-ರಾಯಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರೇಡ್ ಆಗಿ ಮರುಸಂಘಟಿಸಲಾಯಿತು. 1835 ರಲ್ಲಿ, ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಶಾಲೆಯು ಎಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇಂಪೀರಿಯಲ್-ರಾಯಲ್ ರಿಯಲ್-ಟ್ರೇಡ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ 1841 ರಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಧ್ಯಾಪಕರನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. 1844 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಬೀದಿ, 2 ರಲ್ಲಿ, ಇಂಪೀರಿಯಲ್-ರಾಯಲ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಎಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ (ಅಧ್ಯಾಪಕರು) ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಇದು ಯುರೋಪಿನ ಮೊದಲ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು. 1877 ರಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ರೆಕ್ಟರ್ ಜೂಲಿಯನ್ ಜಕಾರಿವಿಚ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಟೆಪನ್ ಬಂಡೇರಾ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ) ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಜೂಲಿಯನ್ ಜಕಾರಿವಿಚ್ ಕೂಡ ಒಬ್ಬ ನಿಪುಣ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು 1820 ರ ದಶಕದ ವಿಯೆನ್ನಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಶಾಲೆ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಜುಲೈ 10, 1912 ರಂದು, ಮಾರಿಯಾ ಸ್ಕ್ಲೋಡೋವ್ಸ್ಕಾ-ಕ್ಯೂರಿ ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಿದರು, ಮತ್ತು ಅದೇ ದಿನ, ಅವರು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರ್ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದರು. ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನ ಗೌರವ ವೈದ್ಯರ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಯಿತು. 1921 ರಿಂದ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು "ಪೋಲಿಟೆಕ್ನಿಕಾ ಲ್ವೋವ್ಸ್ಕಾ" ಮತ್ತು 1939 ರಿಂದ - ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೂನ್ 1993 ರಲ್ಲಿ, ಅದರ 150 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಆಚರಣೆಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಮೊದಲು, ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಅತ್ಯುನ್ನತ - ನಾಲ್ಕನೇ - ಮಾನ್ಯತೆಯ ಮಟ್ಟ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ "ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್" ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. 2000 ರಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಜುಲೈ 8, 2009 ರಂದು, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಂಪುಟವು ತನ್ನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ "ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್" ಗೆ ಸ್ವ-ಆಡಳಿತ ಸಂಶೋಧನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/713-2009-%D0%BF</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2017 ರಲ್ಲಿ, ಟೆಕ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಸೆಂಟರ್ ಅನ್ನು ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು, ಇದು ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>https://zaxid.net/lvivska_politehnika_vidkrila_vlasnu_startapshkolu_n1439959</ref> ಮೇ 2018 ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಐಒಟಿ ಲ್ಯಾಬ್ ಅನ್ನು ಎಲ್ವಿವ್ ಐಟಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://perfectial.com/news/perfectial-helps-open-iot-lab/</ref> 1817 ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಲೆಂಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಿತು, <ref>http://www.math.muni.cz/~sisma/English/enskoly.html</ref>ಇದನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಶಾಲೆಯಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಬದಲಾವಣೆಯು 1844 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಈ ಕೆಳಗಿನ ಟೈಮ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ: 4 ನವೆಂಬರ್ 1844: ಶಾಲೆಯನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಲೆಂಬರ್ಗ್ ಆಗಿ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಮೊದಲ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಬ್ರೂನ್ (ಬ್ರ್ನೋ) ನಲ್ಲಿರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೇಜಿನ ಮಾಜಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಫ್ಲೋರಿಯನ್ ಷಿಂಡ್ಲರ್. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ವಿರ್ಮೆನ್ಸ್ಕಾ ಮತ್ತು ಟೀಟ್ರಾಲ್ನಾ ಬೀದಿಗಳ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ದಾರೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಶಾಲೆಯು ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು - ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ. ಶಿಕ್ಷಣವು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು. 1 ನವೆಂಬರ್ 1848: 1848 ರ ಕ್ರಾಂತಿಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪಟ್ಟಣದ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಜನರಲ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಹ್ಯಾಮರ್‌ಸ್ಟೈನ್‌ನ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಫಿರಂಗಿದಳದಿಂದ ಶೆಲ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಕಟ್ಟಡವು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು. ಪಟ್ಟಣದ ಪುರಸಭೆ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ (3ನೇ ಮಹಡಿ) ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ನಡೆದವು ಮತ್ತು 1850 ರವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂದುವರೆದವು. 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1850: ಹೊಸದಾಗಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಪುನರಾರಂಭಗೊಂಡವು. 1851: ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 220, ಅದರಲ್ಲಿ 98 ಪೋಲಿಷ್, 50 ಯಹೂದಿ, 48 ಜರ್ಮನ್, 19 ಉಕ್ರೇನಿಯನ್/ರುಥೇನಿಯನ್, 4 ಜೆಕ್ ಮತ್ತು 2 ಹಂಗೇರಿಯನ್. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ವಾವ್ರ್ಜಿನಿಕ್ ಜ್ಮುರ್ಕೊ (ವಿಯೆನ್ನಾ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನ ಪದವೀಧರ) ಗಣಿತ ವಿಭಾಗದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದರು, ಶಾಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಧ್ರುವವಾಗಿ. ಜ್ಮುರ್ಕೊ ಅವರನ್ನು ಲ್ವೋವ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಥಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. 1852/1853: ಜೋಸೆಫ್ ವೈಸರ್ ಸೂಚಿಸಿದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಮರುಸಂಘಟನೆಯ ಆರಂಭ. ಎರಡು ಹಂತದ ಶಿಕ್ಷಣದೊಂದಿಗೆ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಬಯಸಿದ್ದರು. 1857–1868: ರುಡಾಲ್ಫ್ ಗುನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಹಾಯಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. 1870: ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಫ್ರಾಂಜ್ ಜೋಸೆಫ್ I ರ ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ಪೋಲಿಷ್ ಅನ್ನು ಶಾಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಪೋಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಇಲ್ಲದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಅನ್ನು ತೊರೆದರು. 1872: ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯವು ರಾಸಾಯನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು. ರುಡಾಲ್ಫ್ ಗುನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಅನ್ವಯಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 12 ಮಾರ್ಚ್ 1872: ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಫೆಲಿಕ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೆಜೆಲೆಕಿ ಮೊದಲ ರೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 1874 - ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1877: ಅಕಾಡೆಮಿ ಹೊಸ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಆವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಜೂಲಿಯನ್ ಜಕಾರಿವಿಚ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಮ್ಯೂನಿಚ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಟ್ಟಡದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡದ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಆದೇಶಿಸಿದರು. 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1877: ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಯಿತು, ನಂತರ ಡಾಕ್ಟರ್ ರೋಮನ್ ಗೋಸ್ಟ್ಕೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಉಪನ್ಯಾಸ ನಡೆಯಿತು. ದೂರವಾಣಿ ಮಾರ್ಗವು ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡದ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಹಾಲ್ ಅನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಆವರಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿತು. 15 ನವೆಂಬರ್ 1877: ಹೊಸ ರೆಕ್ಟರ್ - ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಜೂಲಿಯನ್ ಜಕಾರಿವಿಚ್ ಉದ್ಘಾಟನೆ. ಅದೇ ದಿನ, ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಶಾಲೆಯ ಕಟ್ಟಡದ ಪವಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು, ಇದನ್ನು ಮೂವರು ಎಲ್ವೊವ್‌ನ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್‌ಗಳು - ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, ಗ್ರೀಕ್-ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಅರ್ಮೇನಿಯನ್-ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಗಲಿಷಿಯಾದ ಗವರ್ನರ್ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಪೊಟೋಕಿ ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. 1877: ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ಟೆಕ್ನಿಸ್ಚೆ ಹೊಚ್‌ಶುಲೆ) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರೆಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಜರ್ಮನ್-ಧ್ವನಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪೋಲಿಷ್ ಸ್ಜ್ಕೋಲಾ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ಜ್ನಾದಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. 13 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1880: ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಫ್ರಾಂಜ್ ಜೋಸೆಫ್ I ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಶಾಲೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಆ ಭೇಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು 11 ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವಕುಲದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಜಾನ್ ಮಾಟೆಜ್ಕೊಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಈಗ ಈ ಚಿತ್ರಗಳು ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಹಾಲ್ ಅನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಪೋಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು; ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಈಗ ವ್ರೊಕ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. 1893: ಗಲಿಷಿಯಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಮಡೆಜ್ಸ್ಕಿಯವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಾಗಿ, ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನ ಡಿಪ್ಲೊಮಾಗಳನ್ನು ಈ ರೀತಿಯ ಇತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಶಾಲೆಗಳ ಡಿಪ್ಲೊಮಾಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 1894: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಶಾಲೆಯ 50 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ. ಆ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲು, ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ ಜಜಾಕ್ಜ್ಕೋವ್ಸ್ಕಿ "ದಿ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಇನ್ ಎಲ್ವಿವ್. ಅದರ ಅಡಿಪಾಯ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕುರಿತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಬಂಧ" ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ 13, 1894: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಶಾಲಾ ಶಾಸನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. 1905: ವಿಯೆನ್ನಾ ನಂತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಶಾಲೆ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. 1914: ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಮಿತಿಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ರಷ್ಯಾ ಆಕ್ರಮಿತ ಭಾಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 30% ರಷ್ಟಿದ್ದರು. ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಶಾಲೆಯು 11 ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಖಗೋಳ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಸುಮಾರು 20000 ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣವು 1914/15 ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿತು. ಎರಡನೇ ಪೋಲಿಷ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ನವೆಂಬರ್ 1918: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಪೂರ್ವ ಗಲಿಷಿಯಾದ ಪೋಲಿಷ್-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಪೋಲೆಂಡ್ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಪೋಲಿಷ್ ಕಡೆಯಿಂದ ಹೋರಾಡಿದವರಲ್ಲಿ, ಕಾಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಬಾರ್ಟೆಲ್, ಸ್ಟೀಫನ್ ಬ್ರೈಲಾ ಮತ್ತು ಆಂಟೋನಿ ವೆರೆಸ್ಜ್ಜಿನ್ಸ್ಕಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನಂತರ ರೆಕ್ಟರ್ ಆದರು. 8 ನವೆಂಬರ್ 1919: ಪೋಲಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಡಬ್ಲಾನಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಮತ್ತು ಹೈಯರ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ರಿ (ಲ್ವೋವ್) ಅನ್ನು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಶಾಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. 28 ಜೂನ್ 1920: ಹೊಸ ಶಾಸನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಲ್ವೋವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ (ಪೋಲಿಷ್: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಾ ಲ್ವೋವ್ಸ್ಕಾ) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡುವುದು. 19 ನವೆಂಬರ್ 1922: ಪೋಲಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಅನ್ನು ಲ್ವೋವ್‌ನ ರಕ್ಷಕರ ಶಿಲುಬೆಯೊಂದಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆ ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಮಾರ್ಷಲ್ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಫೋಚ್ ಲ್ವೋವ್‌ಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಶಾಲೆಯ ವೈದ್ಯ ಗೌರವಾರ್ಥ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. 23 ಫೆಬ್ರವರಿ 1931: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ವಿಭಾಗದ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ನಿಲ್ಸ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಸನ್ (ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್, ಸ್ವೀಡನ್) ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ವೈದ್ಯ ಎಂಬ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. 1934: ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ 1 ರಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. 11 ನವೆಂಬರ್ 1936: ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಇಗ್ನಸಿ ಮೊಸ್ಸಿಕಿ ಶಾಲೆಯ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಆರ್ಡರ್ ಪೊಲೊನಿಯಾ ರೆಸ್ಟಿಟುಟಾವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1939: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಅನ್ನು ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಾಜಿ ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಜುಲೈ 4, 1941 (ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ): ವುಲೆಟ್ಸ್ಕಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳ ಸಂಘಟನೆ (OUN) ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಹಯೋಗಿಗಳು, ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪೋಲಿಷ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದ ವ್ಲೋಡ್ಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಕ್ರುಕೋವ್ಸ್ಕಿ, ಆಂಟೋನಿ ಲೋಮ್ನಿಕಿ, ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಪಿಲಾಟ್, ವ್ಲೋಡ್ಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಸ್ಟೋಜೆಕ್, ಕಾಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ವೆಟುಲಾನಿ, ಕ್ಯಾಸ್ಪರ್ ವೀಗೆಲ್, ರೋಮನ್ ವಿಟ್ಕಿವಿಚ್, ಟಡಿಯುಸ್ಜ್ ಬಾಯ್-ಜೆಲೆನ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಕೊಂದರು. ಜುಲೈ 26, 1941: ಗೆಸ್ಟಾಪೊ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಕಾಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಬಾರ್ಟೆಲ್ ಅವರನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ವಸಂತ 1942 - ವಸಂತ 1944: ವಿದ್ಯುತ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಸೇತುವೆ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು, ಕೃಷಿ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಈ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಗ್ಲಿವೈಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಲಾಯಿತು. ಶರತ್ಕಾಲ 1944: ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ನ 100 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಎಲ್ವಿವ್ನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು - ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಇನ್ನೂ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಎಸ್ಎಸ್ಆರ್ 1945: ಜಿಯೋಡೆಟಿಕ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಪೋಲಿಷ್ ಜನಾಂಗದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಎಲ್ವಿವ್ ಅನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪೋಲೆಂಡ್ಗೆ ಹೋದರು. ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಪೋಲಿಷ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಗ್ಲಿವೈಸ್ನಲ್ಲಿರುವ ಸಿಲೆಸಿಯನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮತ್ತು ವ್ರೊಕ್ಲಾ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1946: ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ "ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್" ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 1952: ರೇಡಿಯೋ-ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1962: ಆಟೊಮೇಷನ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಮೆಕಾನಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1966: ಆರ್ಥಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1967: ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1970: ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಎರಡನೇ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 1971: ತಾಪನ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೮೯: ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು ೧೦ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೧: ಕಳೆದ ೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ರೆಕ್ಟರ್ - ಯು. ರುಡಾವ್ಸ್ಕಿ ಅವರ ಉದ್ಘಾಟನೆ. ಉಕ್ರೇನ್ ೧೯೯೨: ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೨: ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಹ್ಯುಮಾನಿಟೀಸ್ ಅನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪೀಠಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು: ಉಕ್ರೇನ್ ಇತಿಹಾಸ, ಅದರ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ ರಾಜಕೀಯಶಾಸ್ತ್ರ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಗಳು (ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಜರ್ಮನ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್, ರಷ್ಯನ್, ಜಪಾನೀಸ್) ೧೯೯೩: ಅನ್ವಯಿಕ ಗಣಿತ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಜೂನ್ ೧೯೯೩: ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಾಯಿತು. ೧೯೯೪: ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ೮ ಜುಲೈ ೨೦೦೯: ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಸ್ವ-ಆಡಳಿತ (ಸ್ವಾಯತ್ತ) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. =ರಚನೆ= ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ "ಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್" ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: 16 ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (ಹಾಗೆಯೇ ದೂರಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ); ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ; 8 ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಎರಡು ಜಿಮ್ನಾಷಿಯಂಗಳು; 34 ಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು; 12 ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳು; ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ 3 ಕ್ರೀಡಾ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಬಿರಗಳು; ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆ; ಪೀಪಲ್ಸ್ ಹೌಸ್ "ಪ್ರೊಸ್ವಿಟಾ (ಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್)"; ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಘ "ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್"; ಜಿಯೋಡೆಟಿಕ್ ಬಹುಭುಜಾಕೃತಿ ಮತ್ತು ಖಗೋಳ-ಜಿಯೋಡೆಸಿಕ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು 35,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>https://lpnu.ua/information-package</ref> ತಜ್ಞರ ತರಬೇತಿಯನ್ನು 64 ಪದವಿ ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು 124 ವಿಶೇಷತೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ 123 ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಬೋಧನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು 2,200 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರ ಬೋಧನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ 320 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಜ್ಞಾನದ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು 1200 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ಗಳು, ಪಿಎಚ್‌ಡಿ. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಉತ್ಪಾದನಾ ಉದ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. =ಗಮನಾರ್ಹ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು= ಟಟಿಯಾನಾ ಅನೋಡಿನಾ (ಸೋವಿಯತ್ ವಾಯುಯಾನ ಎಂಜಿನಿಯರ್, ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ವಾಯುಯಾನ ಸಮಿತಿಯ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ) ಜೋಜೆಫ್ ಆಡಮ್ ಬಾಕ್ಜೆವ್ಸ್ಕಿ (ಮದ್ಯ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಜೆ. ಎ. ಬಾಕ್ಜೆವ್ಸ್ಕಿ ಕಂಪನಿಯ ಮಾಲೀಕರು) ಸ್ಟೀಫನ್ ಬನಾಚ್ (ಗಣಿತಜ್ಞ) ಕಾಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಬಾರ್ಟೆಲ್ (ಪೋಲೆಂಡ್ ಪ್ರಧಾನಿ) ಸ್ಟೀಫನ್ ಬ್ರೈಲಾ (ಪೋಲಿಷ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಡಿಂಗ್ ಪ್ರವರ್ತಕ) ಎಮಿಲ್ ಝಿರ್ನಿಯಾನ್ಸ್ಕಿ (ಪೋಲಿಷ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ) ಬೋಹ್ಡಾನಾ ದುರ್ಡಾ (ಕಲಾವಿದ, ಬರಹಗಾರ, ಕವಿ, ಗೀತರಚನೆಕಾರ) ತ್ಸಾಖಿಯಾಗಿನ್ ಎಲ್ಬೆಗ್ಡೋರ್ಜ್ (ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ) ವೆರಾ ಕಮ್ಶಾ (ರಷ್ಯಾದ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಬರಹಗಾರ) ಪೋಲಿನಾ ಕ್ಯಾಟ್ಸೆನ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮಹಿಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚೆಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್) ಯೂರಿ ಲುಟ್ಸೆಂಕೊ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್ ಜನರಲ್) ಅಪೊಲಿನೈರ್ ಒಸಾಡ್ಕಾ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ, 1942 ರ ವರ್ಗ) ವ್ಲೋಡ್ಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಪುಚಲ್ಸ್ಕಿ (ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕಿ) ಡಯಾನಾ ರೀಟರ್ (ಒಬ್ಬರು ಕ್ರಾಕೋವ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಜಿ ಕಾನ್ಸಂಟ್ರೇಶನ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಬಲಿಪಶು) ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಓರ್ಲಿಕ್-ರುಯೆಕೆಮನ್ (ಪೋಲಿಷ್ ಜನರಲ್) ಜಾನ್ ಜಗ್ಮಿನ್-ಸಡೋವ್ಸ್ಕಿ (ಪೋಲಿಷ್ ಜನರಲ್) ರೋಮನ್ ಶುಖೆವಿಚ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬಂಡಾಯ ಸೇನೆಯ (ಯುಪಿಎ) ನಾಯಕ) ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸ್ ಸ್ಟೀಫನ್ ಸೀಲೆಕ್ಕಿ (ಪೋಲಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಬ್ಲೋಕ್‌ನ ತಾಂತ್ರಿಕ ನಿರ್ದೇಶಕ) ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ ಸಿಕೋರ್ಸ್ಕಿ (ಪೋಲಿಷ್ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ) ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಉಲಮ್ (ಗಣಿತಜ್ಞ, ಮ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಟನ್ ಯೋಜನೆಯ ಸದಸ್ಯ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಬಾಂಬ್ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವರು) ಪಿಯೋಟರ್ ವಿಲ್ನಿಯೆವಿಕ್ (ಎಂಜಿನಿಯರ್) ವ್ಲಾಡ್ಕೊ ಕೌಫ್‌ಮನ್ (ಕಲಾವಿದ, ಪ್ರದರ್ಶಕ) =ಗಮನಾರ್ಹ ಸಿಬ್ಬಂದಿ= ಸ್ಟೀಫನ್ ಬನಾಚ್ (1892–1945), ಪೋಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಕಾಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಬಾರ್ಟೆಲ್ (1882–1941), ಪೋಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ, ಪೋಲೆಂಡ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಸ್ಟೀಫನ್ ಬ್ರೈಲಾ (1886–1943), ಪೋಲಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಡಿಂಗ್ ಪ್ರವರ್ತಕ ಜೋಯಾ ಡುರಿಯಾಜಿನಾ (ಜನನ 1950), ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಐರಿನಾ ಫರಿಯನ್ (1964–2024), ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ ಟೈಟಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಿಲಿಯನ್ ಹ್ಯೂಬರ್ (1872–1950), ಪೋಲಿಷ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಜಿಗ್ಮಂಟ್ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸಿವಿಚ್ (1886–1963), ಪೋಲಿಷ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕಾಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಕುರಾಟೋವ್ಸ್ಕಿ (1896–1980), ಪೋಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಮತ್ತು ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಆಂಟೋನಿ ಲೊಮ್ನಿಕಿ (1881–1941), ಪೋಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಒಟ್ಟೊ ನಡೋಲ್ಸ್ಕಿ [pl] (1880–1941), ಪೋಲಿಷ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ ಓರ್ಲಿಕ್ಜ್ (1903-1990),[10] ಪೋಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಜಾನ್ ಹೆನ್ರಿಕ್ ಡಿ ರೋಸೆನ್ (1891-1982), ಪೋಲಿಷ್ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರಿ ವೊಡ್ಜಿಮಿಯರ್ಜ್ ಸ್ಟೊಜೆಕ್ (1883-1941), ಪೋಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= ji2r7n8k1mzgmsm1di56t5pfx6hvefi 0 180624 1383949 2026-08-23T03:55:10Z Sathyaprasad Pai 96929 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox university | name = ಸುಮಿ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | native_name = ДЗВО "Сумський державний університет" | image = СумДУ.png | image_upright = 0.5 | caption = ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಲಾಂಛನ | type = ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | motto_eng = ''ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ – ಸುರಕ್ಷಿತ... 1383949 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ಸುಮಿ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | native_name = ДЗВО "Сумський державний університет" | image = СумДУ.png | image_upright = 0.5 | caption = ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಲಾಂಛನ | type = ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | motto_eng = ''ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ – ಸುರಕ್ಷಿತ ಭವಿಷ್ಯ'' | established = 1948 — ಖಾರ್ಕಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಭಾಗವಾಗಿ<br> 1966 — ಖಾರ್ಕಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶಾಖೆಯಾಗಿ<br> 1990 — ಸುಮಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ<br> 1993 — ಸುಮಿ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿ | rector = ವಾಸಿಲ್ ಡಿ. ಕಾರ್ಪುಶಾ | city = ಸುಮಿ | country = ಉಕ್ರೇನ್ | campus_type = ನಗರ | academic_affiliations = ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಸಂಘ, ORCID | affiliations = ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯ | website = | logo = Sumdu.jpg }} {| class="wikitable" ! ಶ್ರೇಯಾಂಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ! ವರ್ಷ ! ಶ್ರೇಯಾಂಕ |- | QS ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ | 2022 | 122 |} ಸುಮಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸುಮ್‌ಡಿಯು, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: ДЗВО "Сумський державний університет", СумДУ) ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸುಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಜ್ಯ-ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು 55 ಮೇಜರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 23 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ, ಪದವಿಪೂರ್ವ, ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸುಮಾರು 12,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref>https://sumdu.edu.ua/int/en/about-sumdu.html</ref> ಸುಮಾರು 1,900 ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 50 ದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>https://www.insidehighered.com/quicktakes/2022/03/04/hundreds-medical-students-trapped-ukraine</ref><ref>https://sumdu.edu.ua/int/en/about-sumdu.html</ref> =ಇತಿಹಾಸ= ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಯು M.V. ಫ್ರಂಜೆ ಅವರ ಹೆಸರಿನ ಸುಮಿ ಮೆಷಿನ್-ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ವಿಶೇಷ ಶಿಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ 1948 ರಲ್ಲಿ, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ, ಯಂತ್ರ-ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಉಪಕರಣ-ತಯಾರಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯಗಳ ಜಂಟಿ ನಿರ್ದೇಶನವು ಕಾರ್ಖಾನೆ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸಲಹಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು (TCC) ರಚಿಸಲು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಕೇಂದ್ರವು ಮಾಸ್ಕೋ ಕರೆಸ್ಪಾಂಡೆನ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಮಾಲ್-ಸ್ಕೇಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿತ್ತು, ನಂತರ ಅದು ಆಲ್-ಯೂನಿಯನ್ ಕರೆಸ್ಪಾಂಡೆನ್ಸ್ ಮೆಷಿನ್-ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ಜುಲೈ 30, 1948 ರಂದು, ಸುಮಿ ಮೆಷಿನ್-ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ನಿಂದ M.V. ಫ್ರಂಜೆ ಅವರ ಹೆಸರಿನ ಆದೇಶವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಲಾಯಿತು. ಶಿಕ್ಷಕರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ, ಯುದ್ಧ ಅನುಭವಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ವಿಭಾಗದ ಉಪ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ವಿ.ಐ. ಪೊಪೊವ್ ನೇತೃತ್ವದ TCC ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು. ಮೊದಲ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷದ ಆರಂಭಿಕ ದಾಖಲಾತಿ ಆಗಸ್ಟ್ 1948 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 1958 ರಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ದೂರಸ್ಥ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆ (UDPI) ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮರುಸಂಘಟನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ, TCC ಅನ್ನು ಅದರ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ತರುವಾಯ, ಮೇ 1960 ರಲ್ಲಿ, TCC ಹಾಕಿದ ಅಡಿಪಾಯದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ UDPI ಯ ಸುಮಿ ಜನರಲ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸುಮಿ ಜನರಲ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿಯನ್ನು 1966 ರಲ್ಲಿ ಖಾರ್ಕಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ ಸುಮಿ ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು, O.H ಇನೋಜೆಮ್ಟ್ಸೆವಾ ಅವರನ್ನು ಅದರ ಉದ್ಘಾಟನಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಸುಮಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯು 1993 ರಿಂದ 2004 ರವರೆಗೆ ರೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ I.H. ಕೊವಾಲೆವ್ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಯಿತು. ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಆರಂಭಿಕ KhPI ವಿಭಾಗವು ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. 23 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015 ರಂದು ಉಕ್ರೇನ್ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಂಪುಟ ಸಂಖ್ಯೆ 1388-r ನಿರ್ಣಯದೊಂದಿಗೆ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅನ್ನು SSU ಗೆ ಸೇರುವ ಮೂಲಕ ಮರುಸಂಘಟಿಸಲಾಯಿತು. 2016−2018 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ನಾಯಕರ ಗುಂಪಿಗೆ ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ QS, ಟೈಮ್ಸ್,<ref>https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/sumy-state-university</ref> ಶಾಂಘೈ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಉನ್ನತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಘಟಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 4, 2022 ರಂದು, ಕಟ್ಟಡದ ಬಳಿ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಫೋಟ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಉಕ್ರೇನ್ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಫೋಟ ಸಂಭವಿಸಿದೆ.<ref>https://www.cbc.ca/news/world/russia-ukraine-war-1.6374189</ref> =ಶೈಕ್ಷಣಿಕ= ಸಂಸ್ಥೆಗಳು: ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ, ಒಲೆಗ್ ಬಾಲಟ್ಸ್ಕಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಣಕಾಸು, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ವ್ಯವಹಾರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು "UAB", ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಕಾನೂನು, ಕೊನೊಟಾಪ್ ಮತ್ತು ಶೋಸ್ಟ್ಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೇಜು ಶೋಸ್ಟ್ಕಾ ಸಂಸ್ಥೆ; ಅಧ್ಯಾಪಕರು: ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು, ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂವಹನಗಳು, ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಧನ ದಕ್ಷ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು, ಕೊನೊಟಾಪ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಶಿಕ್ಷಣ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆ, ಕೊನೊಟಾಪ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಶಾಲೆ, ಶೋಸ್ಟ್ಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಇತರ ರಚನಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗಗಳು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ 3000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅನುಗುಣವಾದ ಸದಸ್ಯರು, ಸುಮಾರು 150 ವಿಜ್ಞಾನ ವೈದ್ಯರು, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. 24 ಮೇಜರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೋಸ್ಟ್-ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿವೆ, 700 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪದವಿ ನೀಡುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮಂಡಳಿಗಳಿವೆ. ಗ್ರಂಥಾಲಯವು 3 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಆಲ್-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸ್ಪರ್ಧೆ "ವರ್ಷದ ಗ್ರಂಥಾಲಯ"ವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ. TOEFL-ಕೇಂದ್ರವಿದ್ದು, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್, ಸಿಸ್ಕೊ, ಪೋರ್ಟಾಒನ್, ಡೆಲ್‌ಕ್ಯಾಮ್, ನೆಟ್‌ಕ್ರಾಕರ್, 1С, ಸೀಮೆನ್ಸ್, SAS, ಮತ್ತು ಮೈಂಡ್‌ಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಕಂಪನಿಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಸಮ್‌ಡಿಯು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ರೀಡಾ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ, ವಿಶ್ವ, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ 16 ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಗಾಯನ, ವಾದ್ಯಸಂಗೀತ, ಜಾಝ್ ಮೇಳಗಳು, ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು, ನೃತ್ಯ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು, ನಾಟಕ ಗುಂಪುಗಳು, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮಿನಿಯೇಚರ್‌ಗಳ ರಂಗಭೂಮಿ, ಜಾನಪದ ಮೇಳಗಳು, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲ ಕಾರ್ಯಾಗಾರ ಮತ್ತು ಇತರವುಗಳಿವೆ. ರಚನೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು: ಕೊನೊಟಾಪ್ ಸಂಸ್ಥೆ, ಶೋಸ್ಟ್ಕಾ ಸಂಸ್ಥೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ, ಒಲೆಗ್ ಬಾಲಟ್ಸ್ಕಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಣಕಾಸು, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ವ್ಯವಹಾರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು "ಯುಎಬಿ", ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಾಪಕರು: ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂವಹನ, ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಧನ ದಕ್ಷ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಶೋಸ್ಟ್ಕಾ ಮತ್ತು ಕೊನೊಟಾಪ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಕೇಂದ್ರಗಳು: ಅರೆಕಾಲಿಕ, ದೂರ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರ, ಭಾಷಾ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ ವಿಭಾಗ: ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆಗಳು: ಯಂತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಲೇಜು, ಕೊನೊಟಾಪ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಶಿಕ್ಷಣ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆ, ಶೋಸ್ಟ್ಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೇಜು, ಕೊನೊಟಾಪ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಶಾಲೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯ: ಸುಮಿ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಸಮ್‌ಡಿಯು ಮುಖ್ಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್: ಕೇಂದ್ರ ಕಟ್ಟಡ, ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡ, ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಟ್ಟಡ, ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರ, ಎಂ-ಕಟ್ಟಡ, ಎಲ್‌ಎ-ಕಟ್ಟಡ, ಟಿ-ಕಟ್ಟಡ" (2, ರಿಮ್ಸ್ಕೊಹೊ-ಕೊರ್ಸಕೋವಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ಸುಮಿ, ಸುಮಿ ಪ್ರದೇಶ); ಸುಮ್‌ಡಿಯು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ (31, ಸನಾಟೋರ್ನಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ಸುಮಿ, ಸುಮಿ ಪ್ರದೇಶ); ಸುಮಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಮೆಷಿನ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ (17, ತಾರಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವೆನ್ಯೂ, ಸುಮಿ, ಸುಮಿ ಪ್ರದೇಶ); ಕೊನೊಟಾಪ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸುಮ್‌ಡಿಯು ಕ್ಯಾಂಪಸ್ (24, ಅವೆನ್ಯೂ. ಮೈರು, ಕೊನೊಟಾಪ್, ಸುಮಿ ಪ್ರದೇಶ); ಶೋಸ್ಟ್ಕಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸುಮ್‌ಡಿಯು ಕ್ಯಾಂಪಸ್ (1, ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ಸ್ಕಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ಶೋಸ್ಟ್ಕಾ, ಸುಮಿ ಪ್ರದೇಶ); ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ "ಯುಎಬಿ" ಕ್ಯಾಂಪಸ್: ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಟ್ಟಡ ಸಂಖ್ಯೆ 1, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಟ್ಟಡ ಸಂಖ್ಯೆ 2, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಟ್ಟಡ ಸಂಖ್ಯೆ 3 (57, ಪೆಟ್ರೋಪಾವ್ಲಿವ್ಸ್ಕಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ಸುಮಿ, ಸುಮಿ ಪ್ರದೇಶ). ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ಸುಮಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ವಿಸ್ನಿಕ್; ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸೈನ್ಸಸ್ (ಜೆಇಎಸ್); ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ನ್ಯಾನೊ- ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಫಿಸಿಕ್ಸ್ (ಜೆಎನ್‌ಇಪಿ); ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಅಂಡ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆರಿಮೆಂಟಲ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚಸ್ (ಜೆಸಿ&ಇಎಂಆರ್); ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಗ್ರಂಥಗಳು («ಫಿಲೋಲಾಜಿಕಲ್ ಟ್ರಾಕ್ಟಟಿಗಳು»). =ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು= ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಮ್ಯಾಗ್ನಾ ಚಾರ್ಟಾ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೇಟಮ್ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಲೋಯಿರ್ಸ್ ಘೋಷಣೆಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದೆ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಸಂಘ, ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಘ, ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಸಂಘ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ IREG ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ, IIEnetwork ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸದಸ್ಯ. ಸುಮಿ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು USA, ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಜರ್ಮನಿ, ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ, ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಬೆಲ್ಜಿಯಂ, ಸ್ವೀಡನ್, ಪೋಲೆಂಡ್, ಲಿಥುವೇನಿಯಾ, ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ, ಜೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್, ಸ್ಲೋವಾಕಿಯಾ, ರೊಮೇನಿಯಾ, ಜಪಾನ್, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ, ಚೀನಾ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಇತರ ದೇಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 50 ವಿಶ್ವ ದೇಶಗಳ 280 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲುದಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸುತ್ತದೆ. EU (Erasmus+, Horizon 2020), ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ, NATO, DAAD, ಅಮೇರಿಕನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್, ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆಗಳು, ಖಾಸಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಗಳ ಅನುದಾನಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅನುದಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ SumDU ಪಾಲುದಾರವಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 300 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅನುದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ 5 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅನುದಾನ ಯೋಜನೆಗಳ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣವು 20 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. =ರೆಕ್ಟರ್‌ಗಳು= ಪೊಪೊವ್ ವಾಸಿಲ್ ಇವನೊವಿಚ್ (1948-1960); ಕೊರೊಲ್ ಒಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ನೈಕಿಫೊರೊವಿಚ್ (1962-1965); ಇನೋಜೆಮ್ಟ್ಸೆವ್ ಒಲೆಹ್ ಹ್ನಾಟೊವಿಚ್ (1965-1966); ಮಾಲಿಯುಶೆಂಕೊ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ವಾಸಿಲಿಯೋವಿಚ್ (1967-1971); ಮೊವ್ಚಾನ್ ಒಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ವಾಸಿಲಿಯೋವಿಚ್ (1971-1972); ಕೊವಾಲೋವ್ ಇಹೋರ್ ಒಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರೊವಿಚ್ (1972-2004); ವಾಸಿಲೀವ್ ಅನಾಟೊಲಿ ವಾಸಿಲಿಯೋವಿಚ್ (2004–2021); ವಾಸಿಲ್ ಡಿ. ಕರ್ಪುಷಾ (2021–). =ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ= ದಾಳಿಗಳು ರಷ್ಯಾದ ಉಕ್ರೇನ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ರಷ್ಯಾದ ದಾಳಿಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹ ಹಾನಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 3, 2024 ರಂದು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗಶಃ ನಾಶವಾಯಿತು.<ref>https://suspilne.media/sumy/828593-budemo-distavati-so-zmozemo-akij-viglad-mae-navcalnij-korpus-sumdu-pisla-rosijskogo-obstrilu/</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 13, 2025 ರಂದು, ರಷ್ಯಾದ ಸೈನ್ಯವು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಹಾಲ್ ಮತ್ತು ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಹಾಲ್ ಹೊಂದಿರುವ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿತು.<ref>https://www.bbc.com/russian/articles/cvg9np42r0mo</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 18, 2025 ರ ರಾತ್ರಿ, ಡ್ರೋನ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಕಟ್ಟಡ ನಾಶವಾಯಿತು.<ref>https://www.bbc.com/ukrainian/articles/czerj8713kyo</ref><ref>https://www.theguardian.com/world/gallery/2025/aug/18/russia-strikes-across-ukraine-on-eve-of-talks-in-pictures</ref> ಕೊನೆಯ ಎರಡು ದಾಳಿಗಳು ಇತರ ವಿಷಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ, 60,000 ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದವು.<ref>https://hromadske.ua/rehiony/249972-cherez-rosiyski-obstrily-sumskyy-derzavnyy-universytet-vtratyv-60-tysiach-knyzok</ref> ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬೆಂಬಲ ಉಕ್ರೇನ್ ವಿರುದ್ಧ ರಷ್ಯಾ ಯುದ್ಧದ ಮೊದಲ ದಿನದಂದು, ಸುಮಿ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದ ಮೊದಲ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. ಆಕ್ರಮಣದ ಒಂಬತ್ತು ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ, ಸುಮಿ ಮೊದಲ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಶತ್ರು ವಾಹನಗಳು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ನಗರದ ಸುತ್ತಲೂ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಯುದ್ಧದ ಮೊದಲ ದಿನದಿಂದಲೇ ಸುಮಿಯನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಪಡೆಗಳು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು. ನಾಗರಿಕರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸುಮ್‌ಡಿಯುನ ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಹ ನಗರದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು. ಸುಮ್‌ಡಿಯುನ 2,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 1,700 ಜನರು ಯುದ್ಧದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸುಮಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು, ಅವರು ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ಬಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸುಮ್‌ಡಿಯು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು, ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಆಶ್ರಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಸಜ್ಜಿತ ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳು.<ref>https://int.sumdu.edu.ua/en/news/2114-sumdu-chronicles-of-war.html</ref> 12 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಸುಮಿಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಶತ್ರುಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಾಸ್ತವ್ಯವನ್ನು ನಕಲಿ ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹರಡುವ ಪ್ರಚಾರ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ನೀರು ಸರಬರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿದ್ದಾಗ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒದಗಿಸಿತು - ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೀರು. ಅಲ್ಲದೆ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆಡಳಿತ, ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು, ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಮುಂದುವರೆದವು. ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ನಗರದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ವಿದ್ಯುತ್, ನೀರು, ತಾಪನ ಮತ್ತು ಸಂವಹನಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಪರಿಣಾಮದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತು - ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಜನರೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು, ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವುದು, ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಿದ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು. ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿತಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 8 ರಂದು, "ಹಸಿರು ಕಾರಿಡಾರ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೊದಲ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನಗರವನ್ನು ತೊರೆದ ಮೊದಲಿಗರು. ಸುಮ್‌ಡಿಯುನ ಎಲ್ಲಾ 1,700 ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪೋಲ್ಟವಾವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ತಲುಪಿದರು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್ ಅನ್ನು ತಲುಪಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಆ ದಿನ ಯಾವುದೇ ಸಕ್ರಿಯ ಯುದ್ಧಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿಂದ, ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ದೇಶಗಳ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಉಕ್ರೇನ್ ಅನ್ನು ತೊರೆದರು. ನಗರವನ್ನು ತೊರೆಯಲು ಬಯಸುವ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಸುಮ್‌ಡಿಯು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಾಂಬ್ ಆಶ್ರಯಗಳು ಸುಮಿ ನಗರವು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ವಾಯು ಮತ್ತು ಫಿರಂಗಿ ಶೆಲ್ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಸುಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶೇಷ ಬಾಂಬ್ ಆಶ್ರಯಗಳಿಲ್ಲ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಬಂದಿವೆ. ಕಟ್ಟಡಗಳು ಬೀಳುವ ಅಪಾಯವಿರುವುದರಿಂದ, ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳಲು ತಜ್ಞರು ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ, ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಬಾಂಬ್ ಶೆಲ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸುಮಿ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕರ್ಫ್ಯೂ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಬಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಶೆಲ್ಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮಾರ್ಚ್ 12 ರಂದು, ಶತ್ರು ವಿಮಾನಗಳು SumDU ಬಳಿ 5 ಬಾಂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಬೀಳಿಸಿದವು, ಇದು 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಿಟಕಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ (ಭದ್ರತಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅನುಮತಿಸುವವರೆಗೆ). ಉತ್ಪನ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಯುದ್ಧವು ಎಲ್ಲಾ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತಗೊಳಿಸಿತು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿತು. ಆದರೆ SumDU ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅಡುಗೆ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಜೊತೆಗೆ, ಯುದ್ಧದ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಘಟನೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ನಗರದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಊಟವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಈಗ, ಸತತ ಮೂರನೇ ವಾರದಿಂದ, SumDU ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಡುಗೆ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಇತರ ವರ್ಗಗಳ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಬ್ರೆಡ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬೇಯಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರತಿರೋಧ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಜವಾದ ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ 2,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಳಾಸ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣದ ಬಗ್ಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವ ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. SumDU ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ವಿದೇಶಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ, ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳ ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಆಕ್ರಮಿತ ನಗರವಾದ ಸುಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಉಳಿದರು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ವರದಿ ಮಾಡಿವೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ವಿಷಯ, ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಕುರಿತು ವೆಬಿನಾರ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವದ ಕುರಿತು ವೆಬಿನಾರ್‌ಗಳ ಸರಣಿ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ರಕ್ತದಾನಿಗಳ ಚಳುವಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ SumDU ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. =ಪಾಡ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟ್=ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಚಿಕೆಯು === [https://soundcloud.com/sumdu_edu_ua ಪಾಡ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ಯೋಜನೆ "ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ"] === ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ: ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂಘಟನೆ, ವಿವಿಧ ವಿಶೇಷತೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗಳು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಾಲುದಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕಾರ, ಇತ್ಯಾದಿ. ಪಾಡ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟ್‌ನ ನಾಯಕರು ಸುಮಿ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಶಿಕ್ಷಕರು, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು. ಅವರು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ನವೀನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಹಾರಗಳು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅನುದಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆಹ್ವಾನಿತ ಅತಿಥಿಗಳು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಿರುವ ಯುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= 9wpo4ncojwc8i4ahb78gg3qvn1yczyv 0 180625 1383950 2026-08-23T04:05:00Z Sathyaprasad Pai 96929 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox university | image = Kharkiv Polytechnic Institute.jpg | image_upright = .7 | image_alt = ಹಳದಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಲಾಂಛನ | name = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ "ಖಾರ್ಕಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ... 1383950 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | image = Kharkiv Polytechnic Institute.jpg | image_upright = .7 | image_alt = ಹಳದಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಲಾಂಛನ | name = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ "ಖಾರ್ಕಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆ" | native_name = Національний технічний університет "Харківський політехнічний інститут" | established = 1885 | type = ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | motto = ಶಿಕ್ಷಣ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದ ಏಕತೆ | rector = ಡಾ. ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ, ಪ್ರೊ. ಯೆವ್ಹೆನ್ ಇವಾನೊವಿಚ್ ಸೊಕೊಲ್ | students = 24,000 (2006ರಂತೆ) | administrative_staff = 3,700 | city = ಖಾರ್ಕಿವ್ | country = ಉಕ್ರೇನ್ | campus = ನಗರ | academic_affiliations = ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಸಂಘ | affiliations = ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯ | website = | logo = Україна, Харків, вул. Фрунзе, 21 фото 17.JPG | footnotes = }} {| class="wikitable" |+ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು ! ಶ್ರೇಯಾಂಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ! ವರ್ಷ ! ಸ್ಥಾನ |- | QS ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ | 2022 | 105 |} ಖಾರ್ಕಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ (abbr. KhPI, ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ "ಖಾರ್ಕಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: ನ್ಯಾಶನಲ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು институт», ABbr NTU "ХПІ") ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಖಾರ್ಕಿವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. 1885 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಹಿಂದಿನ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ (ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ಬರ್ಗ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯ ನಂತರ) ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಉಕ್ರೇನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದು ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ (ಎಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ನಂತರ). =ಇತಿಹಾಸ= ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಮೆಂಡಲೀವ್ ಅವರು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ರಷ್ಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳು (ಯಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ) 125 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಬಲ್ಲವು. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಘಟಕ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ರೆಕ್ಟರ್ ವಿಕ್ಟರ್ ಕಿರ್ಪಿಚೋವ್, ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೆಟೀರಿಯಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರೋಧದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. 1898 ರಲ್ಲಿ, ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ III ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1917 ರಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು. 1921 ರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗಾಗಿ (ರಬ್‌ಫಕ್) ಮೊದಲ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಮತ್ತು 1923 ರಲ್ಲಿ (ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ) ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಲೆನಿನ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1929 ರಲ್ಲಿ V.I. ಲೆನಿನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯನ್ನು ಖಾರ್ಕಿವ್ V.I. ಲೆನಿನ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ (KhPI) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪತನದವರೆಗೂ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. 1930 ರಲ್ಲಿ, ಐದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಉನ್ನತ-ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು (ಯಾಂತ್ರಿಕ ಯಂತ್ರ-ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ರಾಸಾಯನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ವಾಯುಯಾನಕ್ಕಾಗಿ) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಐದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. KhPI ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಅದರ ನಂತರ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಐದು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಶಾಖೆಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 3,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ಕ್ರಾಸ್ನೌಫಿಮ್ಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಚಿರ್ಚಿಕ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು; ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗಂಭೀರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಪರಿಹರಿಸಿತು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ T-34 ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮೊರೊಜೊವ್ ನೇತೃತ್ವದ ಟ್ಯಾಂಕ್-ವಿನ್ಯಾಸ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವುದು). 1949 ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಉನ್ನತ-ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (ಯಾಂತ್ರಿಕ ಯಂತ್ರ-ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ರಾಸಾಯನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಿಮೆಂಟ್ ಉದ್ಯಮದ ಸಂಸ್ಥೆ) ಖಾರ್ಕಿವ್ V.I. ಲೆನಿನ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾದವು. ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಸೆಮ್ಕೊ ಅವರನ್ನು ಅದರ ರೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 30 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಈ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು. 1991 ರಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪತನದ ನಂತರ, KhPI ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ 1994 ರಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಂಪುಟವು ಖಾರ್ಕಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಖಾರ್ಕಿವ್ ರಾಜ್ಯ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (KhSPU) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2000 ರಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ತೀರ್ಪಿನ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು KhSPU ಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ; ಅಂದಿನಿಂದ, ಅದು ಅದರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (NTU "KhPI"). ಫೆಬ್ರವರಿ 2010 ರಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಂಪುಟದ ತೀರ್ಪಿನ ಮೂಲಕ NTU "KhPI" ಗೆ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಶೋಧನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. =ಸ್ಥಿತಿ= NTU "KhPI" ಅತ್ಯುನ್ನತ (IV) ಮಟ್ಟದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಇದು ಪೂರ್ಣ ಸಮಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ 91 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು 69 ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರದ ಮೂಲಕ ಬೋಧನೆಗಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು. ಇದು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಟೆಡ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (4,377 ಪೂರ್ಣ ಸಮಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು 4,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಗಳು). ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 21 ಪೂರ್ಣ ಸಮಯದ ವಿಭಾಗಗಳು, ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಪೂರ್ಣ ಸಮಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಇಲಾಖೆಗಳು, ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ, ಮುಂದುವರಿದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಅಂತರ-ಶಾಖೆಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು. ಇದು ಯಂತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ, ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡ, ವಿದ್ಯುತ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್, ರಾಸಾಯನಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ನಿರ್ವಹಣೆ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ, ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಜ್ಞರನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ. =ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳು= ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಸರಿಸುಮಾರು 20 ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳು ಸಾಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ - "ಪುಷ್ಕಿನ್ಸ್ಕಾಯಾ" ಮತ್ತು "ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ ಬೆಕೆಟೋವ್" ಭೂಗತ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ನಡುವೆ. ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಆಕಾರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿವೆ. ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಎಂದಿನಂತೆ 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವುಗಳನ್ನು ಕೆಂಪು ಇಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವು ಉತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಸೋವಿಯತ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಆಯಾಮಗಳು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು 1960-1980 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಿವೆ: ಮುಖ್ಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್, ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರವಣೇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಲಯಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಅರಮನೆಯೊಂದಿಗೆ ಡಾರ್ಮಿಟರಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ - ಗಂಭೀರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕಲಾ ಅಧ್ಯಯನ ಗುಂಪುಗಳ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣದೊಂದಿಗೆ. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡ (ರೆಕ್ಟರ್ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸೇವೆಗಳ ನಿವಾಸ), ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು U-1 ಮತ್ತು U-2, ಮುಖ್ಯ ತರಗತಿ ಕಟ್ಟಡ, ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಕಟ್ಟಡ, ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಕಟ್ಟಡ, ಗಣಿತ ಕಟ್ಟಡ, ರೇಡಿಯೋ-ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಕಟ್ಟಡ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಕಟ್ಟಡ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಟ್ಟಡ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಟ್ಟಡ, ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಕಟ್ಟಡ. U-1 ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಇದರ ದೇಹವು ತಳದಲ್ಲಿ ಆಯತಾಕಾರದ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ಮೆರುಗು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (*). ಇದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ - ಇದಲ್ಲದೆ, ಇದು ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ನೀವು ನಗರದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು: ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರ್ನಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ನೆರೆಹೊರೆಯವರಾದ ಹೊಲೊಡ್ನಾ ಗೋರಾ, ಸಾಲ್ಟೊವ್ಕಾ, ನೋವಿ ಡೊಮಾ. ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 1974 ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡು ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಆರು ಲಿಫ್ಟ್‌ಗಳಿವೆ, ಅವು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ 10 ನಿಮಿಷಗಳ ಮೊದಲು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಎರಡು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿವೆ. U-1 ಅನೇಕ ವಿಭಾಗಗಳು, ಡೀನ್ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎತ್ತರ: 60 ಮೀ ಮಹಡಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: 14 ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ವರ್ಷ: 1974 ಕ್ಯಾಂಪಸ್ U-2 U-2 ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. U-1 ನಂತೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕ ನಿರ್ಮಾಣದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಆಕಾರ ಆಯತಾಕಾರದದ್ದಾಗಿದೆ; ಇದು ಭೌತಿಕ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಕಟ್ಟಡದೊಂದಿಗೆ ಭೂಗತ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿನ್ಯಾಸವು U-1 ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮೆಟ್ಟಿಲು ಅಮೃತಶಿಲೆಯಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದೆ. U-1 ನಂತೆ, ನಾಲ್ಕು ಲಿಫ್ಟ್‌ಗಳಿವೆ. ಕಟ್ಟಡವು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಂಟು ಮಹಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. (U-1 ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಆದರೆ, U-2 ಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಇದು ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಾಗಿ.) ಕಟ್ಟಡವು ಇತರ ಹಲವು ವಿಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷಾ ಆಯೋಗ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಫೆಟೇರಿಯಾವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಭೌತಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಲ್ಯಾಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಲ್ಲಿದೆ. ಕಟ್ಟಡದ ಮೊದಲ ಮಹಡಿಯನ್ನು NTU "KhPI" ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸರ್ಕಾರದ "ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಒಕ್ಕೂಟ" ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎತ್ತರ: 32–34 ಮೀ ಮಹಡಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: 7 (ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ 8) ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ವರ್ಷ: 1982 ಮುಖ್ಯ ತರಗತಿ ಕಟ್ಟಡದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗ MCB (ಮುಖ್ಯ ತರಗತಿ ಕಟ್ಟಡ) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಹೊದಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಟ್ಟಡವು ಹಲವಾರು ವಿಭಾಗಗಳು, ಡೀನ್ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕಟ್ಟಡವು ಎರಡು ಆಂತರಿಕ ಅಂಗಳಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಯತಾಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ಓದುವ ಕೋಣೆ ಇದೆ. ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿನ್ಯಾಸವು ಕಟ್ಟಡದ ಮುಖ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೂರು ಮಹಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಎತ್ತರದ ಛಾವಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರ ಎತ್ತರ 4.5 ಮೀಟರ್. ಕಟ್ಟಡವು ದೊಡ್ಡ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು (U-1 ಮತ್ತು U-2 ನಿರ್ಮಿಸುವವರೆಗೆ). ಅದರ ದೀರ್ಘ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (100 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು) ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜನರು ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಟ್ಟಡದ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ಮಾರಕ ಫಲಕಗಳಿವೆ. ಮಹಾ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಷಿಯನ್‌ಗಳ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸ್ಮಾರಕವು ಕಟ್ಟಡದ ಎದುರು ಇದೆ. ಕಟ್ಟಡವು ವಿವಿಧ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಜೀವನವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಅನೇಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮಹಾ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಯುದ್ಧದ ವೀರರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಟ್ಟಡದ ಹೊರಭಾಗವು ಶ್ರೀಮಂತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎತ್ತರ: 17 ಮೀ ಮಹಡಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: 3 ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ವರ್ಷ: 1885 ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣ NTU "KhPI" ಯ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಖಾರ್ಕಿವ್ ಯೂತ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ (ಇತರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಪುಷ್ಕಿನ್ಸ್ಕಾಯಾ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ನಿಲ್ದಾಣದ ಹತ್ತಿರ). ಇದನ್ನು ಸಿಮೆಂಟ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು 1980 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಗಾತ್ರದ ಈಜುಕೊಳ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಕೊಠಡಿಗಳು, ಜಿಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಆಧುನಿಕ ಬಟ್ಟೆ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಶವರ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. NTU "KhPI" ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನಡುವಿನ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. NTU "KhPI" ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ತರಗತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವು ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಇದು U-2 (2ನೇ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಟ್ಟಡ) ನಂತರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಕಟ್ಟಡದ ಆಕಾರವು ಏಕರೂಪವಾಗಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ. ಲಾಬಿಯನ್ನು NTU "KhPI" ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ಗೆದ್ದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು ಟ್ರೋಫಿ-ಕೇಸ್‌ಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಕ್ರೀಡಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಕೆಲವು ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗೌರವವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 2005 ರಿಂದ 2011 ರವರೆಗೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು 46 ಚಿನ್ನ, 33 ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು 62 ಕಂಚಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ವಿಶ್ವ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು 36 ಚಿನ್ನ, 20 ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು 19 ಕಂಚಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. 24 ಜೂನ್ 2022 ರಂದು, ರಷ್ಯಾದ ಶೆಲ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣ ನಾಶವಾಯಿತು.<ref>https://www.objectiv.tv/objectively/2022/06/24/ruiny-vmesto-sportkompleksa-hpi-ocherednoe-voennoe-prestuplenie-rf-protiv-harkovchan-foto/</ref><ref>https://www.washingtonpost.com/world/ukrainian-army-to-leave-battered-city-to-avoid-encirclement/2022/06/24/075c5440-f38f-11ec-ac16-8fbf7194cd78_story.html</ref> ರೇಡಿಯೋ-ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಕಟ್ಟಡ (ಆಧುನಿಕ ಹೆಸರು: NTU "KhPI" ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್) ರೇಡಿಯೋ-ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಕಟ್ಟಡ ("NTU KhPI ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್") ನಾಲ್ಕು ಅಂತಸ್ತಿನ ಸಿಮೆಂಟ್ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಹೊಸ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಸಣ್ಣ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು, ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೆಲ ಮಹಡಿಯ ಕಿಟಕಿಗಳನ್ನು ಗ್ರ್ಯಾಟ್‌ಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇದು ಐದು ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಲಿಫ್ಟ್ ಇದೆ. ಮಹಡಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ವಿಹಂಗಮ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. 1960-1970 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಹಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಮಹಡಿಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡವು NAS ನ ಅಯಾನೋಸ್ಪಿಯರ್ ಸಂಸ್ಥೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಯುವ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಎತ್ತರ: 16 ಮೀ ಮಳಿಗೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: 4 (ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ 5) ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ: 1960 ಮತ್ತು 70 ರ ದಶಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಕಟ್ಟಡವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಕಟ್ಟಡವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು. ಇದನ್ನು 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಟ್ಟಡದೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದ ಡೀನ್ ಕಚೇರಿಗಳು ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿವೆ. ಮುಖ್ಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಟ್ಟಡದಂತೆ ಇದು ಚೌಕಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವರಿದ ಅಂಗಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಟ್ಟಡದ ಎರಡನೇ ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಕೆಮಿಕಲ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂ ಇದೆ, ಇದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕಟ್ಟಡವು ಎರಡು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ. ಎರಡು ಮಹಡಿಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆಯು ಕಟ್ಟಡದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿದೆ. ಎತ್ತರ: 18 ಮೀ ಮಹಡಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: 4 (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ 3) ನಿರ್ಮಾಣದ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಿಕೆ: ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧ - 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಕಟ್ಟಡ NTU "KhPI" ಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಕಟ್ಟಡವು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಖಾರ್ಕಿವ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಸ್ವತಂತ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು 1930 ರಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಬೆಕೆಟೋವ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ರಚನಾತ್ಮಕತೆಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಡೀನ್ ಕಚೇರಿಗಳು ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿವೆ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಕಟ್ಟಡವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ; ಇದು ಹಲವಾರು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕಟ್ಟಡದ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರವನ್ನು ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತಂಭಾಕಾರದಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡವು NTU "KhPI" ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಜನರಿಗೆ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗಳು ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣದ ನಕ್ಷೆಯ ಮುಂದೆ ಮತ್ತು ಲೆನಿನ್ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. =ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಗ್ರಹ ಕ್ಯಾಂಪಸ್= ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಇಲಾಖೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗ ಸಾರಿಗೆ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗ ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ವಿಭಾಗ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ ವಿಭಾಗ ವಿದ್ಯುತ್-ಶಕ್ತಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗ ಉಪಕರಣ ತಯಾರಿಕೆ ವಿಭಾಗ ಅಜೈವಿಕ-ವಸ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗ ಸಾವಯವ-ವಸ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗ ರಾಸಾಯನಿಕ ಯಂತ್ರ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ವಿಭಾಗ ವ್ಯವಹಾರ ನಿರ್ವಹಣಾ ವಿಭಾಗ ಮಿಲಿಟರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ (ಹಿಂದೆ ಖಾರ್ಕಿವ್ ಹೈಯರ್ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಕಮಾಂಡ್ ಸ್ಕೂಲ್) ಚೆರ್ನಿವ್ಟ್ಸಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ =ಗಮನಾರ್ಹ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಪಕರು= ನಿಕೋಲಾಯ್ ಬೆಕೆಟೋವ್, ರಷ್ಯಾದ ಭೌತಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಲೆವ್ ಬೆಲ್ಕಿಂಡ್, ಸೋವಿಯತ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಕಾನ್ಸ್ಟಾಂಟಿನ್ ಚೆಲ್ಪನ್, T-34 ಟ್ಯಾಂಕ್ ಎಂಜಿನ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಕ ಮರ್ಹರಿಟಾ ಡೊರೊಜೋನ್, ಇಸ್ರೇಲಿ ಜಾವೆಲಿನ್ ಎಸೆತಗಾರ<ref>https://web.archive.org/web/20150625195527/http://www.baku2015.com/athletes/athlete=dorozhon-margaryta-1004036/index.html?intcmp=athletes-hub</ref> ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಗುರೆವಿಚ್, ಸೋವಿಯತ್ ವಿಮಾನ ವಿನ್ಯಾಸಕ ಲಿಯೊನಿಡ್ ಕ್ರಾಸಿನ್, ರಷ್ಯನ್ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಬೊಲ್ಶೆವಿಕ್ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಹ್ನಾಟ್ ಖೋಟ್ಕೆವಿಚ್, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ಲೆವ್ ಲ್ಯಾಂಡೌ, ಸೋವಿಯತ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ (1962) ಅಲೆಕ್ಸಿ ಒಲೆನಿಕ್, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್-ರಷ್ಯನ್ ವೃತ್ತಿಪರ ಮಿಶ್ರ ಸಮರ ಕಲಾವಿದ, ಯುದ್ಧ ಸ್ಯಾಂಬೊದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್, ಪ್ರಸ್ತುತ UFC ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್<ref>https://www.ufc.com/athlete/aleksei-oleinik</ref> ಲಿಯೊನಿಡ್ ಪಾಶ್ಚರ್, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಗಣಿತಜ್ಞ. ನಿಕೊಲಾಯ್ ಪಿಲ್ಚಿಕೋವ್, ಕೆಎಚ್‌ಪಿಐ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ರೇಡಿಯೋ ರಿಮೋಟ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು ದ್ಯುತಿವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ ಪರಿಣಾಮದ ಸಂಶೋಧಕ ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಸ್ಟೆಕ್ಲೋವ್, ಸೋವಿಯತ್/ರಷ್ಯನ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಲಿಯಾನ್ ಥೆರೆಮಿನ್, ಸೋವಿಯತ್ ಸಂಶೋಧಕ, ಮೊದಲ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯವಾದ ಥೆರೆಮಿನ್‌ನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಸೆರ್ಗಿ ವಿಲ್ಕೊಮಿರ್, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮೂಲದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಅಯೋನಾ ಯಾಕಿರ್, ರೆಡ್ ಆರ್ಮಿ ಕಮಾಂಡರ್ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಸುಧಾರಕ =ಗೌರವಾನ್ವಿತ ವೈದ್ಯರು= NTU "KhPI" ಯ ಮೊದಲ ಗೌರವ ವೈದ್ಯರು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು D.I. ಮೆಂಡಲೀವ್ ಮತ್ತು N.E. ಝುಕೋವ್ಸ್ಕಿಯಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು. ಕಳೆದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳೊಂದಿಗೆ 13 ದೇಶಗಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ NTU "KhPI" ಯ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರ್ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವರಲ್ಲಿ: ಅಕಾಡೆಮಿಶಿಯನ್ ಬಿ.ಇ. ಪ್ಯಾಟನ್ ಅಕಾಡೆಮಿಶಿಯನ್ ಎ.ಕೆ. ಶಿಡ್ಲೋವ್ಸ್ಕಿ ಅಕಾಡೆಮಿಶಿಯನ್ ವಿ.ವಿ. ಕಫರೋವ್ (ರಷ್ಯಾ) ಅಕಾಡೆಮಿಶಿಯನ್ ಎಂ.ಝಡ್. ಜ್ಗುರೊವ್ಸ್ಕಿ ಅಕಾಡೆಮಿಶಿಯನ್ ವಿ.ಎಲ್. ರ್ವಾಚೋವ್ ಅಕಾಡೆಮಿಶಿಯನ್ ಫೆರೆಂಕ್ ಕೊವಾಕ್ಸ್ (ಹಂಗೇರಿ) ಅಕಾಡೆಮಿಶಿಯನ್ ವಿ.ಪಿ. ಸೆಮಿನೋಜೆಂಕೊ ಅಕಾಡೆಮಿಶಿಯನ್ ಪಿ.ಡಿ. ಸರ್ಕಿಸೋವ್ (ರಷ್ಯಾ) ಅಕಾಡೆಮಿಶಿಯನ್ ಜಿ.ಎ. ಯಾಗೋಡಿನ್ (ರಷ್ಯಾ) ಅಕಾಡೆಮಿಶಿಯನ್ ಬಿ.ಎಸ್. ಸ್ಟೋಗ್ನಿ; ಪ್ರೊ. ನಿಕೋಲಸ್ ಇಲಿಯಾಶ್ (ರೊಮೇನಿಯಾ) ಪ್ರೊ. ಮಿಚೆಲ್ ಫ್ಯೂಟೆನ್ (ಫ್ರಾನ್ಸ್) ಪ್ರೊ. ವೋಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ಕೆರ್ಸ್ಟನ್ (ಜರ್ಮನಿ) ಪ್ರೊ. ಡೈಟರ್ ಷ್ನೇಯ್ಡರ್ (ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ) ಪ್ರೊ. ಟಿಲ್ಮನ್ ರಾಯಿಟರ್ (ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ) ಪ್ರೊ. ಜೋಹಾನ್ಸ್ ಅಲ್ಟೆನ್‌ಬಾಚ್ (ಜರ್ಮನಿ) =ಸೌಲಭ್ಯಗಳು= ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಇತರ ಖಾರ್ಕಿವ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು 1885 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾದ ಅದೇ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ (ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಿಂದೆ "ತಾಂತ್ರಿಕ ಉದ್ಯಾನ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರಿನ ನಂತರ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು). 19 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಹಲವಾರು ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿವೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮಾದರಿಗಳಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು: ಮುಖ್ಯ ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡ ಮುಖ್ಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಟ್ಟಡ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಕಟ್ಟಡ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಕಟ್ಟಡ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಟ್ಟಡ ಗಣಿತ ಕಟ್ಟಡ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಟ್ಟಡ ಎತ್ತರದ ಕಂಬಗಳ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದೊಂದಿಗೆ ದುಂಡಗಿನ, ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಕಟ್ಟಡ ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಆಧುನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸೋವಿಯತ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು: ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಕಟ್ಟಡ (1929–30) ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕಟ್ಟಡ 1 ನೇ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ (U-1) ಕಟ್ಟಡ (1977) 2 ನೇ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ (U-2) ಕಟ್ಟಡ (1985) ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕಟ್ಟಡ (ಹಿಂದಿನ ಪದವಿ-ಶಿಕ್ಷಣ ಕಟ್ಟಡ) ದೈತ್ಯ (ದೈತ್ಯ) ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಲಯ (1926–30), ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಹೊರಗೆ ಇದೆ =ಕ್ರೀಡೆ= ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸಮಕಾಲೀನ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 30 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೀತಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಇದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಪಕರಿಗೆ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. NTU "KhPI" ನಲ್ಲಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಸಕ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ವಿಜೇತರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಟಿ. ಆರ್ಟೆಮೆಂಕೊ, ಐ. ಮೊಸ್ಕಾಲ್ಟ್ಸೊವ್, ವಿ. ಹೊಮುಟೊವ್ (ಪರ್ವತಾರೋಹಣ), ಅಲೆಕ್ಸೆಯ್ ಬಾರ್ಕಲೋವ್ (ವಾಟರ್ ಪೋಲೊ, 1972 ಮತ್ತು 1980 ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚಿನ್ನದ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಪದಕಗಳು), ಜಿ. ಗಫನೋವಿಚ್ (ವಾಲಿಬಾಲ್), ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಬೆಜ್ಕೊರೊವೈನ್ಯಿ, ರುಸ್ಲಾನ್ ಬಾಬೇವ್ (ಆರ್ಮ್ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್), ಐ. ಕೈಡಾಶ್, ಎಲ್. ಟ್ಕಾಚೆಂಕೊ-ಗಾರ್ಕವಾಯ (ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡ್), ಎನ್. ಯೆಸಿಪೆಂಕೊ (ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್), ಐ. ಕೈರಿಚೆಂಕೊ (ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್), ಎಲ್. ಖಾಜಿಯೆವಾ (ಈಜು), ಐ. ರೇವ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಡಿ. ಸ್ಲಾಟಿನ್ (ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್). NTU "KhPI" ಯಿಂದ 2004 ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು: ಒಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸೆರ್ಡಿಯುಕ್ - ಕಂಚಿನ ಪದಕ (ಪುರುಷರ ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆ ತಂಡ ಸ್ಪರ್ಧೆ) ಒಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ ರೈಜ್ಕೋವಾ (ಮಹಿಳಾ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡ್) ಆಂಡ್ರಿ ಟ್ವೆರ್ಡೋಸ್ಟಪ್ (ಪುರುಷರ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡ್) ಇಯಾನಾ ಡೆಮೆಂಟೆವಾ (ಮಹಿಳಾ ರೋಯಿಂಗ್) NTU "KhPI" ಯಿಂದ 2008 ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು: ಇಹೋರ್ ಬೊಡ್ರೋವ್ - ಪುರುಷರ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡ್ 1997 ರಿಂದ, ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಬೆಜ್ಕೊರೊವೈನ್ಯಿ ಮತ್ತು ರುಸ್ಲಾನ್ ಬಾಬೇವ್ ಹಲವಾರು ವಿಶ್ವ ಆರ್ಮ್-ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಅಥೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2004 ರ ಬೇಸಿಗೆ ಪ್ಯಾರಾಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ (ಟ್ರ್ಯಾಕ್-ಅಂಡ್-ಫೀಲ್ಡ್) ಈವೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರಿ ಝಿಲ್ಟ್ಸೊವ್ (ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕಂಚಿನ ಪದಕಗಳು) ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. =ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಖ್ಯಾತಿ= {| class="wikitable" ! ಶ್ರೇಯಾಂಕ ! ವರ್ಷ ! ಸ್ಥಾನ |- | Times Higher Education World University Rankings | 2020 | 1001+ |} ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ "ಖಾರ್ಕಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆ" ಮೊದಲ ಹತ್ತರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ NTU "KhPI" ಶ್ರೇಯಾಂಕ: ಸಂಯೋಜಿತ "ದಿಕ್ಸೂಚಿ" ಶ್ರೇಯಾಂಕ - ೬ ನೇ ಸ್ಥಾನ "ಡೆಂಗಿ" ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ - ೩ ನೇ ಸ್ಥಾನ "ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶೇಷತೆಗಳು" ಶ್ರೇಯಾಂಕ - ೩ ನೇ ಸ್ಥಾನ "ದಿಕ್ಸೂಚಿ ೨೦೧೨" ಐಟಿ ವಿಶೇಷತೆ - ೩ ನೇ ಸ್ಥಾನ "ದಿಕ್ಸೂಚಿ ೨೦೧೨" ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶ - ೧ ನೇ ಸ್ಥಾನ ಯುನೆಸ್ಕೋ "ಟಾಪ್ ೨೦೦" - ೬ ನೇ ಸ್ಥಾನ ವಿಶ್ವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ವೆಬ್‌ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಶ್ರೇಯಾಂಕ: ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ - ೨೦೯೨ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ - ೭೯೮. ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ NTU "KhPI" ಶ್ರೇಯಾಂಕ: QS ವಿಶ್ವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು - ೭೦೧+<ref>http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2013#sorting=rank+region=+country=207+faculty=+stars=false+search=</ref> ವಿಶ್ವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ವೆಬ್‌ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಶ್ರೇಯಾಂಕ: ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ - ೨೭೪೩ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ - ೭೪೧.<ref>http://www.webometrics.info/en/detalles/kpi.kharkov.ua</ref> =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= ho41wk2qd0yuufj3woghqgpflaryd4u 0 180626 1383951 2026-08-23T04:14:18Z Sathyaprasad Pai 96929 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox person | name = ಹ್ನಾತ್ ಮಾರ್ಟಿನೊವಿಚ್ ಖೊಟ್ಕೆವಿಚ್ | image = Hnat Khotkevych.jpg | caption = 1900ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹ್ನಾತ್ ಖೊಟ್ಕೆವಿಚ್ | native_name = Гнат Мартинович Хоткевич | native_name_lang = uk | birth_date = 31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1877 | birth_place = ಖಾರ್ಕಿವ್, ಖಾರ್ಕಿವ್ ಗವರ್ನರ... 1383951 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಹ್ನಾತ್ ಮಾರ್ಟಿನೊವಿಚ್ ಖೊಟ್ಕೆವಿಚ್ | image = Hnat Khotkevych.jpg | caption = 1900ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹ್ನಾತ್ ಖೊಟ್ಕೆವಿಚ್ | native_name = Гнат Мартинович Хоткевич | native_name_lang = uk | birth_date = 31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1877 | birth_place = ಖಾರ್ಕಿವ್, ಖಾರ್ಕಿವ್ ಗವರ್ನರೇಟ್, ರಷ್ಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ | death_date = 8 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1938 (60ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ) | death_place = ಖಾರ್ಕಿವ್, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯ, ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ | death_cause = ಕೆಜಿಬಿಯಿಂದ ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಹತ್ಯೆ | education = ಖಾರ್ಕಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆ | occupation = ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಎಂಜಿನಿಯರ್, ಸಂಶೋಧಕ, ಲೇಖಕ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಅನುವಾದಕ, ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಕಲಾ ವಿಮರ್ಶಕ, ನಾಟಕಕಾರ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ, ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಪಿಟೀಲು ವಾದಕ, ಪಿಯಾನೋ ವಾದಕ, ಬ್ಯಾರಿಟೋನ್ ಗಾಯಕ, ಬಂಡುರಾ ವಾದಕ, ಶಿಕ್ಷಕ }} ಹ್ನಾಟ್ ಮಾರ್ಟಿನೋವಿಚ್ ಖೋಟ್ಕೆವಿಚ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Гнат Мартинович Хоткевич, ಗ್ನಾಟ್ ಖೋಟ್ಕೆವಿಚ್ ಅಥವಾ ಹ್ನಾಟ್ ಖೋಟ್ಕೆವಿಚ್, ಜನನ ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 1877 - ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8, 1938 ರಂದು ನಿಧನರಾದರು) ಒಬ್ಬ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಎಂಜಿನಿಯರ್, ಸಂಶೋಧಕ, ಬರಹಗಾರ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಅನುವಾದಕ, ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಕಲಾ ವಿಮರ್ಶಕ, ನಾಟಕಕಾರ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ಸಂಯೋಜಕ, ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಪಿಟೀಲು ವಾದಕ, ಪಿಯಾನೋ ವಾದಕ, ಬ್ಯಾರಿಟೋನ್, ಬ್ಯಾಂಡೂರಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು. ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಅವರ ಮಹಾ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮರಣದಂಡನೆಗೊಳಗಾದ ನವೋದಯದ ಇತರ ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯರಂತೆ ಅವರು NKVD ಯಿಂದ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಖೋಟ್ಕೆವಿಚ್ ನವೋದಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬಹು-ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ವೃತ್ತಿಪರ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಸಮೃದ್ಧ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ, ನಾಟಕಕಾರ, ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಬಂಡೂರದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. =ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ= ಖೋಟ್ಕೆವಿಚ್ 1877 ರಲ್ಲಿ ಖಾರ್ಕಿವ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಾಯಿ ಮನೆಕೆಲಸಗಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅವರ ತಂದೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಅವರು 1880 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ತೊರೆದರು. ಯುವಕನಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಪಿಯಾನೋ ಮತ್ತು ಪಿಟೀಲು ನುಡಿಸಲು ಕಲಿತರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಕುರುಡು ಜಾನಪದ ಕೋಬ್ಜಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬಂಡೂರಾ ನುಡಿಸಲು ಕಲಿತರು. ಅವರು 1900 ರಲ್ಲಿ ಖಾರ್ಕಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತೃತೀಯ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ರೈಲ್ವೆ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CH%5CKhotkevychHnat.htm</ref> =ಸಾಹಿತ್ಯ= ಖೋಟ್ಕೆವಿಚ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಬರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1897 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಕಥೆ "ದಿ ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಲೇಡಿ" ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ನಂತರ "ದಿ ಪ್ರಾಡಿಗಲ್ ಸನ್" (1898), "ಅನಲಾಜೀಸ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್" (1901), ಮತ್ತು "ಮೌಂಟೇನ್ ಅಕ್ವಾರೆಲ್ಲೆಸ್" (1914) ಪ್ರಕಟವಾದವು. ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಯಶಸ್ವಿ ಕೃತಿ ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿನ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಕಾದಂಬರಿ, ದಿ ಸ್ಟೋನ್ ಸೋಲ್, ಇದನ್ನು 1911 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಇತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು: ಅವಿರಾನ್ (1928), ಬೆರೆಸ್ಟೆಕ್ಕೊ ಮತ್ತು ತಾರಾಸಿಕ್. ಅವರ ಬರವಣಿಗೆಯ ಎಂಟು ಸಂಪುಟಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು 1928 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು;<ref>http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CH%5CKhotkevychHnat.htm</ref> ಅವರ ಅನೇಕ ಅಪ್ರಕಟಿತ ಕೃತಿಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ. ಖೋಟ್ಕೆವಿಚ್ ಮೂಲ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು, ಕಥೆಗಳು, ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ಸಮಯದ ಆಡುಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಆಧುನಿಕತಾವಾದಿ ಶೈಲಿಯ ಹಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅವರು ಸೇರಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದಗಳು ಹ್ನಾಟ್ ಖೋಟ್ಕೆವಿಚ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದಗಳು: ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು: "ದಿ ಹಂಗರ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್", "ಇನ್ ಎ ಫ್ರೀ ಕಂಟ್ರಿ ಪುಟ 260", "ದಿ ತ್ರೀ", "ಫೇಸಿಂಗ್ ದಿ ಡೋರ್" ಮತ್ತು "ಇಟ್ ಹ್ಯಾಡ್ ಟು ಬಿ ದಸ್". =ರಂಗಭೂಮಿ= ಯುವಕನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಖಾರ್ಕಿವ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ಅವಕಾಶ ಅವರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಅವರು ತುಂಬಾ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು, ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ರೈತರಿಗಾಗಿ ಡೆರ್ಕಾಚಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಂಗಮಂದಿರವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು. 1903 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಖಾರ್ಕಿವ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಾರ್ಮಿಕರ ರಂಗಮಂದಿರವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು, ಅದು ಸಹ ಭಾರಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಅವರು 50 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬರೆದರು. ಅವರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅವರು 1905 ರಲ್ಲಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹ್ಯಾಲಿಚಿನಾಗೆ (ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಭಾಗ) ವಲಸೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. 1910 ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಲಿಚಿನಾದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥ ಹಟ್ಸುಲ್‌ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ನಾಟಕ ತಂಡವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು, ಅವರು ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿ ಅವರು ರಚಿಸಿದ ಜನಾಂಗೀಯ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡರು. ೧೯೧೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಖಾರ್ಕಿವ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಸೆರೆವಾಸದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ೧೯೧೪ ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಆಂತರಿಕ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡುವವರೆಗೂ ಖಾರ್ಕಿವ್ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿದರು. ಅವರು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಅತ್ಯಂತ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವೆಂದರೆ ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಜಾಕ್ ನಾಯಕನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಮಯವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಬೋಹ್ದಾನ್ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ಕೃತಿ. ೧೯೩೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ೧೯೩೭ ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ನಜರ್ ಸ್ಟೋಡೋಲ್ಯ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಎರಡು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ನಂತರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಖೋಟ್ಕೆವಿಚ್ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿನ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು "ದಿ ಫೋಕ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಇನ್ ಗಲಿಷಿಯಾ" ಮತ್ತು "ದಿ ಥಿಯೇಟರ್ ಇನ್ ೧೮೪೮" ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. =ಸಂಗೀತ= ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ಖೋಟ್ಕೆವಿಚ್ ತನ್ನ ಬಂಡೂರ ವಾದನಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದರು. ಅವರು ಮೊದಲು 1894 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಾದ್ಯವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1896 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ವಾದಕರಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಖಾರ್ಕಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ನಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅವರು ಮೈಕೋಲಾ ಲೈಸೆಂಕೊ ಅವರ ಪ್ರವಾಸಿ ಗಾಯಕವೃಂದದಲ್ಲಿ ಬಂಡೂರ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ವಾದಕರಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬಂಡೂರದ ಕಲಾಕಾರರಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. 1902 ರಲ್ಲಿ, 1902 ರಲ್ಲಿ ಖಾರ್ಕಿವ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ XII ನೇ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಕೋಬ್ಜಾರ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಜಾನಪದ ಬ್ಯಾಂಡೂರಿಸ್ಟ್ಗಳ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಕುರಿತು ಒಂದು ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಓದಲು ಅವರನ್ನು ಕೇಳಲಾಯಿತು. ಅವರು ಒಂದು ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಬಂಡೂರ ಸಮೂಹದ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನವಾದ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸಿದರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಫೋನೋಗ್ರಾಫ್ ಬಳಸಿ ಧ್ವನಿ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಕೋಬ್ಜಾರ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಕಲ್ಪನೆಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಕರಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಭಾರಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. 1906 ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ-ಹಂಗೇರಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ನಂತರ ಅವರು ಬಂಡೂರ ಸಂಗೀತದ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳೊಂದಿಗೆ ಹ್ಯಾಲಿಚಿನಾಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. 1907 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮೊದಲ ಬಂಡೂರ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ಬರೆದರು, ಇದನ್ನು 1909 ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. 1910 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಂಡೂರ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ "ಒಡರೋಚ್ಕಾ" ಅನ್ನು ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು, ಇದು ವಾದ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮೊದಲ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಯಿತು. ಅವರು 1912 ರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಜೈಲಿಗೆ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ನಂತರ ರಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರು 1917 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಖಾರ್ಕಿವ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಖಾರ್ಕಿವ್ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು. 1920 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಜನಾಂಗೀಯ ಕೋರಲ್ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಗಾಯಕವೃಂದವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1920 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. 1926 ರಿಂದ, ಅವರು ಖಾರ್ಕಿವ್ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಡೂರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಂರಕ್ಷಕ-ಮಟ್ಟದ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು. ಬಂಡೂರಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಸ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು (3 ಅಂತಿಮ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ). ಬಂಡೂರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ಸಂಯೋಜನೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕಳೆದುಹೋಗಿತ್ತು. ಲಿಯೊನಿಡ್ ಹೈಡಮಕ, ಒ. ಹೆರಾಶ್ಚೆಂಕೊ, ಒ. ಹಯೆವ್ಸ್ಕಿ, ಐ. ಒಲೆಶ್ಕೊ ಮತ್ತು ಹ್ರಿಹೊರಿ ಬಜುಲ್ ಅವರಂತಹ ಕೆಲವೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಈ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಹೆಚ್ಚಿನವರನ್ನು 1930 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವರು ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಕಂಡುಕೊಂಡರು. 1928 ರಲ್ಲಿ, ಖೋಟ್ಕೆವಿಚ್ ವಿಶೇಷ ಬಂಡೂರ ಸ್ಟುಡಿಯೋದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದರು, ಪೋಲ್ಟವಾ ಬಂಡೂರಿಸ್ಟ್ ಕ್ಯಾಪೆಲ್ಲಾವನ್ನು ಖಾರ್ಕಿವ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಲು ಮರು ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಈ ಮೇಳಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದರು. 1931 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಸೋವಿಯತ್ ಮೇಳ ಎಂಬ ಸವಲತ್ತನ್ನು ಈ ಮೇಳವು ಪಡೆಯಿತು. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಪ್ರವಾಸ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು 1932 ರಲ್ಲಿ ಖೋಟ್ಕೆವಿಚ್ ಅವರನ್ನು ಮೇಳದ ನಿರ್ದೇಶನದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಂತರ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರ ಸಂಗೀತ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜನೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ಖೋಟ್ಕೆವಿಚ್ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಜಾನಪದ ವಾದ್ಯಗಳ ಕುರಿತು ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು, <ref>https://www.worldcat.org/oclc/053054130</ref> ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬಂಡೂರ. ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಸೋವಿಯತ್ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1932 ರಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. =ಕಿರುಕುಳ= ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಾಗಿ, ಕುರುಡ ಕೋಬ್ಜಾರ್‌ಗಳು ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ತ್ಸಾರಿಸ್ಟ್ ಪೊಲೀಸರಿಂದ ಅನುಭವಿಸಿದ ಕಿರುಕುಳವನ್ನು ಅವರು ನೋಡಿದರು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಬಂಡೂರಾ ಜೊತೆಗಿನ ಅವರ ಸಂಬಂಧದಿಂದಾಗಿ ಅವರನ್ನು ತ್ಸಾರಿಸ್ಟ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಿದರು. 1899 ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1905 ರಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ-ಹಂಗೇರಿಯಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ ಅವರನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಜೈಲಿಗೆ ಹಾಕಿದರು, ಮತ್ತು ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ರಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಆಂತರಿಕ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1928 ರಿಂದ ಖೋಟ್ಕೆವಿಚ್ ಮತ್ತೆ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕಾಶನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಳುಮಾಡಲಾಯಿತು. ಖೋಟ್ಕೆವಿಚ್ ದೂರು ನೀಡಲು ಹಲವಾರು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದರು, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ. 1931 ರಿಂದ, ಅವರು ಸೋವಿಯತ್ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವೈಯಕ್ತಿಕ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು, ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು 1932 ರಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. 1933 ರಲ್ಲಿ, ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನಿರುದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ ಪಡಿತರ ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ನೀಡದ ಕಾರಣ, ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಹೋಲೋಡೋಮರ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿತ್ತು. 1934 ರಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ಅವರನ್ನು ರೈಲಿನ ಚಕ್ರಗಳ ಕೆಳಗೆ ತಳ್ಳಿ ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅವರ ಕಾಲಿಗೆ ಮಧ್ಯಮ ಗಂಭೀರ ಗಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿ 1938 ರಲ್ಲಿ, ಗ್ರೇಟ್ ಪರ್ಜ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. 1938 ರಲ್ಲಿ ಖಾರ್ಕಿವ್‌ನಲ್ಲಿನ NKVD ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯು ಅವರಿಗೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿ ಅವರ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿತು. 1938 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8 ರಂದು ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು [2] ಮತ್ತು ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ಖಾರ್ಕಿವ್‌ನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಳಲಾಯಿತು. ಸೋವಿಯತ್ ಮೂಲಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲದೆ 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೈಬೀರಿಯಾಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡವು. ಅವರು 1943 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸುಳ್ಳು ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. =ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆ= ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಸರ್ಕಾರ ಖೋಟ್ಕೆವಿಚ್ ಅವರನ್ನು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಪುನರ್ವಸತಿ ಮಾಡಿತು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೃತಿಗಳ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮರುಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ, ಯುನೆಸ್ಕೋ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಏನನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ೧೯೯೧ ರ ನಂತರ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಲೇಖಕರ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮರುಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಖಾರ್ಕಿವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಖೋಟ್ಕೆವಿಚ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಆರ್ಕೈವ್‌ಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿವೆ. ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ ಖೋಟ್ಕೆವಿಚ್ ಪುಸ್ತಕ ಕಾಮಿನ್ನಾ ದುಶಾ ನಂತರ ಒಂದು ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಕ್ಲೈಮೆಂಕೊ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಖೋಕೆವಿಚ್ ಅವರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ "ಸ್ಲೆಡೋವತ್' ನಾ ಸೆವರ್ ಮೊಝೆಟ್'" ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= slk6e059jwccerrtp82iurll6utxogs 3 180627 1383952 2026-08-23T04:27:49Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1383952 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Umesh Patgar}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೭, ೨೩ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) 7fp5rbp09hxrswp64fzny5lb6t6bp9m 3 180628 1383953 2026-08-23T04:33:21Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1383953 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Channaveergouda patil}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೦೩, ೨೩ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) 5hcjhb1mskkejlwb3qbkqn6frxfzmtn 0 180629 1383954 2026-08-23T05:12:10Z Vaishnu Pilar 87310 ಹೊಸ ಪುಟ: [[Image:Svirzh.jpg|thumb|275px|1975–83ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.]] '''ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Свірзький замок|Svirz'kyi zamok}}; {{langx|pl|Zamek w Świrzu}}) [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ [[Lviv Oblast]]ನ [[Svirzh, Lviv Oblast|Svirzh]]ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆಯಂತಿ... 1383954 wikitext text/x-wiki [[Image:Svirzh.jpg|thumb|275px|1975–83ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.]] '''ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Свірзький замок|Svirz'kyi zamok}}; {{langx|pl|Zamek w Świrzu}}) [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ [[Lviv Oblast]]ನ [[Svirzh, Lviv Oblast|Svirzh]]ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆಯಂತಿರುವ ಅರಿಸ್ಟೋಕ್ರಾಟಿಕ್ [[Dwelling|ನಿವಾಸಸ್ಥಳ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ 15ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:pl:Świrscy herbu Szaława|Świrski noble family]] ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಕೋಟೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ 1546ರ ಕಾಲದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚರ್ಚ್ ಇದೆ. 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಅದರ ಹೊಸ ಮಾಲೀಕ ಕೌಂಟ್ [[Aleksander Cetner]] ಅವರ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಜನರಲ್ [[Paweł Grodzicki]] ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ [[moat|ಕಂದಕಗಳು]], [[lake|ಸರೋವರಗಳು]] ಮತ್ತು [[marshes|ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ]] ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದರೂ, ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಂಡಾಯವೆದ್ದ [[Cossacks|ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು]] ಹಲವು ಬಾರಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 1648ರಲ್ಲಿ [[Ottoman Empire|ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಪಡೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದವು; ಆದರೆ 1672ರ [[Battle of Lwów (1675)|Lwow ದಾಳಿಯ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಷ್ಟೊಂದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೋಟೆಯು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವಶೇಷಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. 1907ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ 1914ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ನಂತರವೂ ಹಲವು ಬಾರಿ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆದಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * Лильо&nbsp;І.&nbsp;М., Лильо-Откович&nbsp;З.&nbsp;М. &nbsp;Прогулянка Львовом. Путівник&nbsp;— К.: Балтія Друк, 2005.&nbsp;— 224&nbsp;с.: іл. (укр.) * Памятники градостроительства и архитектуры Украинской ССР. Киев: Будивельник, 1983–1986. Том 3, с. 174. (рус.) == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು] {{Kresy Castles}} {{coord|49.65246|N|24.43196|E|source:ruwiki_region:UA_type:landmark|format=dms|display=title}}{{Castles in Ukraine}} [[Category:Castles in Ukraine]] [[Category:Buildings and structures in Lviv Oblast]] cf3nzct0kvl6xkhgwnf8yo2ogpmrfks 1383955 1383954 2026-08-23T05:14:57Z Vaishnu Pilar 87310 /* ಉಲ್ಲೇಖಗಳು */ 1383955 wikitext text/x-wiki [[Image:Svirzh.jpg|thumb|275px|1975–83ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.]] '''ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Свірзький замок|Svirz'kyi zamok}}; {{langx|pl|Zamek w Świrzu}}) [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ [[Lviv Oblast]]ನ [[Svirzh, Lviv Oblast|Svirzh]]ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆಯಂತಿರುವ ಅರಿಸ್ಟೋಕ್ರಾಟಿಕ್ [[Dwelling|ನಿವಾಸಸ್ಥಳ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ 15ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:pl:Świrscy herbu Szaława|Świrski noble family]] ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಕೋಟೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ 1546ರ ಕಾಲದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚರ್ಚ್ ಇದೆ. 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಅದರ ಹೊಸ ಮಾಲೀಕ ಕೌಂಟ್ [[Aleksander Cetner]] ಅವರ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಜನರಲ್ [[Paweł Grodzicki]] ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ [[moat|ಕಂದಕಗಳು]], [[lake|ಸರೋವರಗಳು]] ಮತ್ತು [[marshes|ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ]] ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದರೂ, ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಂಡಾಯವೆದ್ದ [[Cossacks|ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು]] ಹಲವು ಬಾರಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 1648ರಲ್ಲಿ [[Ottoman Empire|ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಪಡೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದವು; ಆದರೆ 1672ರ [[Battle of Lwów (1675)|Lwow ದಾಳಿಯ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಷ್ಟೊಂದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೋಟೆಯು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವಶೇಷಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. 1907ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ 1914ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ನಂತರವೂ ಹಲವು ಬಾರಿ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆದಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * Лильо&nbsp;І.&nbsp;М., Лильо-Откович&nbsp;З.&nbsp;М. &nbsp;Прогулянка Львовом. Путівник&nbsp;— К.: Балтія Друк, 2005.&nbsp;— 224&nbsp;с.: іл. (укр.) * Памятники градостроительства и архитектуры Украинской ССР. Киев: Будивельник, 1983–1986. Том 3, с. 174. (рус.) * Лильо&nbsp;І.&nbsp;М., Лильо-Откович&nbsp;З.&nbsp;М. ''Прогулянка Львовом. Путівник''. — Київ: Балтія Друк, 2005. — 224 с. * ''Памятники градостроительства и архитектуры Украинской ССР''. — Киев: Будивельник, 1983–1986. — Том 3, с. 174. * {{cite web |title=Svirzh Castle |url=https://www.castles.com.ua/svirzh.html |website=Castles and Fortresses of Ukraine |access-date=23 August 2026}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು] {{Kresy Castles}} {{coord|49.65246|N|24.43196|E|source:ruwiki_region:UA_type:landmark|format=dms|display=title}}{{Castles in Ukraine}} [[Category:Castles in Ukraine]] [[Category:Buildings and structures in Lviv Oblast]] sv51hwfgabhvt84emh3obk90f0cmu67 1383956 1383955 2026-08-23T05:17:09Z Vaishnu Pilar 87310 /* ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು */ 1383956 wikitext text/x-wiki [[Image:Svirzh.jpg|thumb|275px|1975–83ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.]] '''ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Свірзький замок|Svirz'kyi zamok}}; {{langx|pl|Zamek w Świrzu}}) [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ [[Lviv Oblast]]ನ [[Svirzh, Lviv Oblast|Svirzh]]ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆಯಂತಿರುವ ಅರಿಸ್ಟೋಕ್ರಾಟಿಕ್ [[Dwelling|ನಿವಾಸಸ್ಥಳ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ 15ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:pl:Świrscy herbu Szaława|Świrski noble family]] ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಕೋಟೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ 1546ರ ಕಾಲದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚರ್ಚ್ ಇದೆ. 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಅದರ ಹೊಸ ಮಾಲೀಕ ಕೌಂಟ್ [[Aleksander Cetner]] ಅವರ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಜನರಲ್ [[Paweł Grodzicki]] ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ [[moat|ಕಂದಕಗಳು]], [[lake|ಸರೋವರಗಳು]] ಮತ್ತು [[marshes|ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ]] ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದರೂ, ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಂಡಾಯವೆದ್ದ [[Cossacks|ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು]] ಹಲವು ಬಾರಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 1648ರಲ್ಲಿ [[Ottoman Empire|ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಪಡೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದವು; ಆದರೆ 1672ರ [[Battle of Lwów (1675)|Lwow ದಾಳಿಯ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಷ್ಟೊಂದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೋಟೆಯು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವಶೇಷಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. 1907ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ 1914ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ನಂತರವೂ ಹಲವು ಬಾರಿ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆದಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * Лильо&nbsp;І.&nbsp;М., Лильо-Откович&nbsp;З.&nbsp;М. &nbsp;Прогулянка Львовом. Путівник&nbsp;— К.: Балтія Друк, 2005.&nbsp;— 224&nbsp;с.: іл. (укр.) * Памятники градостроительства и архитектуры Украинской ССР. Киев: Будивельник, 1983–1986. Том 3, с. 174. (рус.) * Лильо&nbsp;І.&nbsp;М., Лильо-Откович&nbsp;З.&nbsp;М. ''Прогулянка Львовом. Путівник''. — Київ: Балтія Друк, 2005. — 224 с. * ''Памятники градостроительства и архитектуры Украинской ССР''. — Киев: Будивельник, 1983–1986. — Том 3, с. 174. * {{cite web |title=Svirzh Castle |url=https://www.castles.com.ua/svirzh.html |website=Castles and Fortresses of Ukraine |access-date=23 August 2026}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು] * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh Svirzh Castle — photos] * [https://www.castles.com.ua/svirzh.html Svirzh Castle — Castles and Fortresses of Ukraine] fh0t4emeo0jwlrws3sq5tprq2rrnli6 1383958 1383956 2026-08-23T05:19:44Z Vaishnu Pilar 87310 /* ಉಲ್ಲೇಖಗಳು */ 1383958 wikitext text/x-wiki [[Image:Svirzh.jpg|thumb|275px|1975–83ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.]] '''ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Свірзький замок|Svirz'kyi zamok}}; {{langx|pl|Zamek w Świrzu}}) [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ [[Lviv Oblast]]ನ [[Svirzh, Lviv Oblast|Svirzh]]ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆಯಂತಿರುವ ಅರಿಸ್ಟೋಕ್ರಾಟಿಕ್ [[Dwelling|ನಿವಾಸಸ್ಥಳ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ 15ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:pl:Świrscy herbu Szaława|Świrski noble family]] ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಕೋಟೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ 1546ರ ಕಾಲದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚರ್ಚ್ ಇದೆ. 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಅದರ ಹೊಸ ಮಾಲೀಕ ಕೌಂಟ್ [[Aleksander Cetner]] ಅವರ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಜನರಲ್ [[Paweł Grodzicki]] ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ [[moat|ಕಂದಕಗಳು]], [[lake|ಸರೋವರಗಳು]] ಮತ್ತು [[marshes|ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ]] ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದರೂ, ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಂಡಾಯವೆದ್ದ [[Cossacks|ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು]] ಹಲವು ಬಾರಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 1648ರಲ್ಲಿ [[Ottoman Empire|ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಪಡೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದವು; ಆದರೆ 1672ರ [[Battle of Lwów (1675)|Lwow ದಾಳಿಯ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಷ್ಟೊಂದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೋಟೆಯು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವಶೇಷಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. 1907ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ 1914ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ನಂತರವೂ ಹಲವು ಬಾರಿ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆದಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * Лильо&nbsp;І.&nbsp;М., Лильо-Откович&nbsp;З.&nbsp;М. &nbsp;Прогулянка Львовом. Путівник&nbsp;— К.: Балтія Друк, 2005.&nbsp;— 224&nbsp;с.: іл. (укр.) * Памятники градостроительства и архитектуры Украинской ССР. Киев: Будивельник, 1983–1986. Том 3, с. 174. (рус.) * Лильо&nbsp;І.&nbsp;М., Лильо-Откович&nbsp;З.&nbsp;М. ''Прогулянка Львовом. Путівник''. — Київ: Балтія Друк, 2005. — 224 с. * ''Памятники градостроительства и архитектуры Украинской ССР''. — Киев: Будивельник, 1983–1986. — Том 3, с. 174. * {{cite web |title=Svirzh Castle |url=https://www.castles.com.ua/svirzh.html |website=Castles and Fortresses of Ukraine |access-date=23 August 2026}} * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು] * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh Svirzh Castle — photos] * [https://www.castles.com.ua/svirzh.html Svirzh Castle — Castles and Fortresses of Ukraine] == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು] * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh Svirzh Castle — photos] * [https://www.castles.com.ua/svirzh.html Svirzh Castle — Castles and Fortresses of Ukraine] pgresx80krm5rz239ikf5btafhue6py 1383959 1383958 2026-08-23T05:20:37Z Vaishnu Pilar 87310 /* ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು */ 1383959 wikitext text/x-wiki [[Image:Svirzh.jpg|thumb|275px|1975–83ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.]] '''ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Свірзький замок|Svirz'kyi zamok}}; {{langx|pl|Zamek w Świrzu}}) [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ [[Lviv Oblast]]ನ [[Svirzh, Lviv Oblast|Svirzh]]ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆಯಂತಿರುವ ಅರಿಸ್ಟೋಕ್ರಾಟಿಕ್ [[Dwelling|ನಿವಾಸಸ್ಥಳ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ 15ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:pl:Świrscy herbu Szaława|Świrski noble family]] ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಕೋಟೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ 1546ರ ಕಾಲದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚರ್ಚ್ ಇದೆ. 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಅದರ ಹೊಸ ಮಾಲೀಕ ಕೌಂಟ್ [[Aleksander Cetner]] ಅವರ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಜನರಲ್ [[Paweł Grodzicki]] ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ [[moat|ಕಂದಕಗಳು]], [[lake|ಸರೋವರಗಳು]] ಮತ್ತು [[marshes|ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ]] ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದರೂ, ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಂಡಾಯವೆದ್ದ [[Cossacks|ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು]] ಹಲವು ಬಾರಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 1648ರಲ್ಲಿ [[Ottoman Empire|ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಪಡೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದವು; ಆದರೆ 1672ರ [[Battle of Lwów (1675)|Lwow ದಾಳಿಯ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಷ್ಟೊಂದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೋಟೆಯು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವಶೇಷಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. 1907ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ 1914ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ನಂತರವೂ ಹಲವು ಬಾರಿ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆದಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * Лильо&nbsp;І.&nbsp;М., Лильо-Откович&nbsp;З.&nbsp;М. &nbsp;Прогулянка Львовом. Путівник&nbsp;— К.: Балтія Друк, 2005.&nbsp;— 224&nbsp;с.: іл. (укр.) * Памятники градостроительства и архитектуры Украинской ССР. Киев: Будивельник, 1983–1986. Том 3, с. 174. (рус.) * Лильо&nbsp;І.&nbsp;М., Лильо-Откович&nbsp;З.&nbsp;М. ''Прогулянка Львовом. Путівник''. — Київ: Балтія Друк, 2005. — 224 с. * ''Памятники градостроительства и архитектуры Украинской ССР''. — Киев: Будивельник, 1983–1986. — Том 3, с. 174. * {{cite web |title=Svirzh Castle |url=https://www.castles.com.ua/svirzh.html |website=Castles and Fortresses of Ukraine |access-date=23 August 2026}} * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು] * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh Svirzh Castle — photos] * [https://www.castles.com.ua/svirzh.html Svirzh Castle — Castles and Fortresses of Ukraine] == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು] * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh Svirzh Castle — photos] * [https://www.castles.com.ua/svirzh.html Svirzh Castle — Castles and Fortresses of Ukraine] * Лильо&nbsp;І.&nbsp;М., Лильо-Откович&nbsp;З.&nbsp;М. &nbsp;Прогулянка Львовом. Путівник&nbsp;— К.: Балтія Друк, 2005.&nbsp;— 224&nbsp;с.: іл. (укр.) * Памятники градостроительства и архитектуры Украинской ССР. Киев: Будивельник, 1983–1986. Том 3, с. 174. (рус.) * Лильо&nbsp;І.&nbsp;М., Лильо-Откович&nbsp;З.&nbsp;М. ''Прогулянка Львовом. Путівник''. — Київ: Балтія Друк, 2005. — 224 с. * ''Памятники градостроительства и архитектуры Украинской ССР''. — Киев: Будивельник, 1983–1986. — Том 3, с. 174. 6szsix8exvwq2bmhggvggnj3205ckat 1384017 1383959 2026-08-23T08:08:37Z A826 72368 1384017 wikitext text/x-wiki [[Image:Svirzh.jpg|thumb|275px|1975–83ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.]] '''ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Свірзький замок|Svirz'kyi zamok}}; {{langx|pl|Zamek w Świrzu}}) [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ [[ಲ್ವೀವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]]ನ [[ಸ್ವಿರ್ಝ್, ಲ್ವೀವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್|ಸ್ವಿರ್ಝ್]]ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆಯಂತಿರುವ ಅರಿಸ್ಟೋಕ್ರಾಟಿಕ್ [[ವಾಸಸ್ಥಳ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ 15ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ವಿರ್ಸ್ಕಿ ಕುಲೀನ ಕುಟುಂಬ ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಕೋಟೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ 1546ರ ಕಾಲದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚರ್ಚ್ ಇದೆ. 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಅದರ ಹೊಸ ಮಾಲೀಕ ಕೌಂಟ್ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸೆಟ್ನರ್]] ಅವರ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಜನರಲ್ [[ಪಾವೆಲ್ ಗ್ರೊಡ್ಜಿಕಿ]] ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ [[ಕಂದಕ]]ಗಳು, [[ಸರೋವರ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದರೂ, ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಂಡಾಯವೆದ್ದ [[ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು]] ಹಲವು ಬಾರಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 1648ರಲ್ಲಿ [[ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಪಡೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದವು; ಆದರೆ 1672ರ [[ಲ್ವೋವ್ ಕದನ (1675)|ಲ್ವೋವ್ ದಾಳಿಯ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಷ್ಟೊಂದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೋಟೆಯು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವಶೇಷಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. 1907ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ 1914ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ನಂತರವೂ ಹಲವು ಬಾರಿ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆದಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * ಲಿಲಿಯೊ&nbsp;ಐ.&nbsp;ಎಂ., ಲಿಲಿಯೊ-ಒಟ್ಕೊವಿಚ್&nbsp;ಝಡ್.&nbsp;ಎಂ. &nbsp;ಲ್ವೀವ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಕ್. ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ&nbsp;— ಕೆ.: ಬಾಲ್ಟಿಯಾ ಡ್ರಕ್, 2005.&nbsp;— 224&nbsp;ಪು.: ಚಿತ್ರಗಳು. (ಯುಕ್ರೇನಿಯನ್) * ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ನ ನಗರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು. ಕೀವ್: ಬುಡಿವೆಲ್ನಿಕ್, 1983–1986. ಸಂಪುಟ 3, ಪು. 174. (ರಷ್ಯನ್) * ಲಿಲಿಯೊ&nbsp;ಐ.&nbsp;ಎಂ., ಲಿಲಿಯೊ-ಒಟ್ಕೊವಿಚ್&nbsp;ಝಡ್.&nbsp;ಎಂ. ''ಲ್ವೀವ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಕ್. ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ''. — ಕೀವ್: ಬಾಲ್ಟಿಯಾ ಡ್ರಕ್, 2005. — 224 ಪು. * ''ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ನ ನಗರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು''. — ಕೀವ್: ಬುಡಿವೆಲ್ನಿಕ್, 1983–1986. — ಸಂಪುಟ 3, ಪು. 174. * {{cite web |title=ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ |url=https://www.castles.com.ua/svirzh.html |website=ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕೋಟೆಗಳು ಮತ್ತು ದುರ್ಗಗಳು |access-date=23 August 2026}} * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು] * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ — ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] * [https://www.castles.com.ua/svirzh.html ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ — ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕೋಟೆಗಳು ಮತ್ತು ದುರ್ಗಗಳು] == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು] * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ — ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] * [https://www.castles.com.ua/svirzh.html ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ — ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕೋಟೆಗಳು ಮತ್ತು ದುರ್ಗಗಳು] * ಲಿಲಿಯೊ&nbsp;ಐ.&nbsp;ಎಂ., ಲಿಲಿಯೊ-ಒಟ್ಕೊವಿಚ್&nbsp;ಝಡ್.&nbsp;ಎಂ. &nbsp;ಲ್ವೀವ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಕ್. ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ&nbsp;— ಕೆ.: ಬಾಲ್ಟಿಯಾ ಡ್ರಕ್, 2005.&nbsp;— 224&nbsp;ಪು.: ಚಿತ್ರಗಳು. (ಯುಕ್ರೇನಿಯನ್) * ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ನ ನಗರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು. ಕೀವ್: ಬುಡಿವೆಲ್ನಿಕ್, 1983–1986. ಸಂಪುಟ 3, ಪು. 174. (ರಷ್ಯನ್) * ಲಿಲಿಯೊ&nbsp;ಐ.&nbsp;ಎಂ., ಲಿಲಿಯೊ-ಒಟ್ಕೊವಿಚ್&nbsp;ಝಡ್.&nbsp;ಎಂ. ''ಲ್ವೀವ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಕ್. ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ''. — ಕೀವ್: ಬಾಲ್ಟಿಯಾ ಡ್ರಕ್, 2005. — 224 ಪು. * ''ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ನ ನಗರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು''. — ಕೀವ್: ಬುಡಿವೆಲ್ನಿಕ್, 1983–1986. — ಸಂಪುಟ 3, ಪು. 174. 55js3ulljtl5817r1lfpan2utgoxsyf 1384018 1384017 2026-08-23T08:09:19Z A826 72368 added [[Category:ಯುಕ್ರೇನ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1384018 wikitext text/x-wiki [[Image:Svirzh.jpg|thumb|275px|1975–83ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.]] '''ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Свірзький замок|Svirz'kyi zamok}}; {{langx|pl|Zamek w Świrzu}}) [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ [[ಲ್ವೀವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]]ನ [[ಸ್ವಿರ್ಝ್, ಲ್ವೀವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್|ಸ್ವಿರ್ಝ್]]ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆಯಂತಿರುವ ಅರಿಸ್ಟೋಕ್ರಾಟಿಕ್ [[ವಾಸಸ್ಥಳ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ 15ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ವಿರ್ಸ್ಕಿ ಕುಲೀನ ಕುಟುಂಬ ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಕೋಟೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ 1546ರ ಕಾಲದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚರ್ಚ್ ಇದೆ. 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಅದರ ಹೊಸ ಮಾಲೀಕ ಕೌಂಟ್ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸೆಟ್ನರ್]] ಅವರ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಜನರಲ್ [[ಪಾವೆಲ್ ಗ್ರೊಡ್ಜಿಕಿ]] ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ [[ಕಂದಕ]]ಗಳು, [[ಸರೋವರ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದರೂ, ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಂಡಾಯವೆದ್ದ [[ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು]] ಹಲವು ಬಾರಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 1648ರಲ್ಲಿ [[ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಪಡೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದವು; ಆದರೆ 1672ರ [[ಲ್ವೋವ್ ಕದನ (1675)|ಲ್ವೋವ್ ದಾಳಿಯ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಷ್ಟೊಂದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೋಟೆಯು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವಶೇಷಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. 1907ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ 1914ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ನಂತರವೂ ಹಲವು ಬಾರಿ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆದಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * ಲಿಲಿಯೊ&nbsp;ಐ.&nbsp;ಎಂ., ಲಿಲಿಯೊ-ಒಟ್ಕೊವಿಚ್&nbsp;ಝಡ್.&nbsp;ಎಂ. &nbsp;ಲ್ವೀವ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಕ್. ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ&nbsp;— ಕೆ.: ಬಾಲ್ಟಿಯಾ ಡ್ರಕ್, 2005.&nbsp;— 224&nbsp;ಪು.: ಚಿತ್ರಗಳು. (ಯುಕ್ರೇನಿಯನ್) * ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ನ ನಗರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು. ಕೀವ್: ಬುಡಿವೆಲ್ನಿಕ್, 1983–1986. ಸಂಪುಟ 3, ಪು. 174. (ರಷ್ಯನ್) * ಲಿಲಿಯೊ&nbsp;ಐ.&nbsp;ಎಂ., ಲಿಲಿಯೊ-ಒಟ್ಕೊವಿಚ್&nbsp;ಝಡ್.&nbsp;ಎಂ. ''ಲ್ವೀವ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಕ್. ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ''. — ಕೀವ್: ಬಾಲ್ಟಿಯಾ ಡ್ರಕ್, 2005. — 224 ಪು. * ''ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ನ ನಗರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು''. — ಕೀವ್: ಬುಡಿವೆಲ್ನಿಕ್, 1983–1986. — ಸಂಪುಟ 3, ಪು. 174. * {{cite web |title=ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ |url=https://www.castles.com.ua/svirzh.html |website=ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕೋಟೆಗಳು ಮತ್ತು ದುರ್ಗಗಳು |access-date=23 August 2026}} * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು] * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ — ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] * [https://www.castles.com.ua/svirzh.html ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ — ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕೋಟೆಗಳು ಮತ್ತು ದುರ್ಗಗಳು] == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು] * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ — ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] * [https://www.castles.com.ua/svirzh.html ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ — ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕೋಟೆಗಳು ಮತ್ತು ದುರ್ಗಗಳು] * ಲಿಲಿಯೊ&nbsp;ಐ.&nbsp;ಎಂ., ಲಿಲಿಯೊ-ಒಟ್ಕೊವಿಚ್&nbsp;ಝಡ್.&nbsp;ಎಂ. &nbsp;ಲ್ವೀವ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಕ್. ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ&nbsp;— ಕೆ.: ಬಾಲ್ಟಿಯಾ ಡ್ರಕ್, 2005.&nbsp;— 224&nbsp;ಪು.: ಚಿತ್ರಗಳು. (ಯುಕ್ರೇನಿಯನ್) * ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ನ ನಗರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು. ಕೀವ್: ಬುಡಿವೆಲ್ನಿಕ್, 1983–1986. ಸಂಪುಟ 3, ಪು. 174. (ರಷ್ಯನ್) * ಲಿಲಿಯೊ&nbsp;ಐ.&nbsp;ಎಂ., ಲಿಲಿಯೊ-ಒಟ್ಕೊವಿಚ್&nbsp;ಝಡ್.&nbsp;ಎಂ. ''ಲ್ವೀವ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಕ್. ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ''. — ಕೀವ್: ಬಾಲ್ಟಿಯಾ ಡ್ರಕ್, 2005. — 224 ಪು. * ''ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ನ ನಗರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು''. — ಕೀವ್: ಬುಡಿವೆಲ್ನಿಕ್, 1983–1986. — ಸಂಪುಟ 3, ಪು. 174. [[ವರ್ಗ:ಯುಕ್ರೇನ್]] 90qhwrhzkasiwo9irvir56zuzxp6r4l 1384049 1384018 2026-08-23T08:58:35Z A826 72368 (via JWB) 1384049 wikitext text/x-wiki [[Image:Svirzh.jpg|thumb|275px|1975–83ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.]] '''ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Свірзький замок|Svirz'kyi zamok}}; {{langx|pl|Zamek w Świrzu}}) [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ [[ಲ್ವೀವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]]ನ [[ಸ್ವಿರ್ಝ್, ಲ್ವೀವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್|ಸ್ವಿರ್ಝ್]]ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆಯಂತಿರುವ ಅರಿಸ್ಟೋಕ್ರಾಟಿಕ್ [[ವಾಸಸ್ಥಳ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ 15ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ವಿರ್ಸ್ಕಿ ಕುಲೀನ ಕುಟುಂಬ ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಕೋಟೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ 1546ರ ಕಾಲದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚರ್ಚ್ ಇದೆ. 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಅದರ ಹೊಸ ಮಾಲೀಕ ಕೌಂಟ್ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸೆಟ್ನರ್]] ಅವರ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಜನರಲ್ [[ಪಾವೆಲ್ ಗ್ರೊಡ್ಜಿಕಿ]] ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ [[ಕಂದಕ]]ಗಳು, [[ಸರೋವರ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದರೂ, ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಂಡಾಯವೆದ್ದ [[ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳು]] ಹಲವು ಬಾರಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 1648ರಲ್ಲಿ [[ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಪಡೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದವು; ಆದರೆ 1672ರ [[ಲ್ವೋವ್ ಕದನ (1675)|ಲ್ವೋವ್ ದಾಳಿಯ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಷ್ಟೊಂದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೋಟೆಯು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವಶೇಷಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. 1907ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ 1914ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ನಂತರವೂ ಹಲವು ಬಾರಿ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆದಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * ಲಿಲಿಯೊ&nbsp;ಐ.&nbsp;ಎಂ., ಲಿಲಿಯೊ-ಒಟ್ಕೊವಿಚ್&nbsp;ಝಡ್.&nbsp;ಎಂ. &nbsp;ಲ್ವೀವ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಕ್. ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ&nbsp;— ಕೆ.: ಬಾಲ್ಟಿಯಾ ಡ್ರಕ್, 2005.&nbsp;— 224&nbsp;ಪು.: ಚಿತ್ರಗಳು. (ಯುಕ್ರೇನಿಯನ್) * ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ನ ನಗರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು. ಕೀವ್: ಬುಡಿವೆಲ್ನಿಕ್, 1983–1986. ಸಂಪುಟ 3, ಪು. 174. (ರಷ್ಯನ್) * ಲಿಲಿಯೊ&nbsp;ಐ.&nbsp;ಎಂ., ಲಿಲಿಯೊ-ಒಟ್ಕೊವಿಚ್&nbsp;ಝಡ್.&nbsp;ಎಂ. ''ಲ್ವೀವ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಕ್. ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ''. — ಕೀವ್: ಬಾಲ್ಟಿಯಾ ಡ್ರಕ್, 2005. — 224 ಪು. * ''ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ನ ನಗರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು''. — ಕೀವ್: ಬುಡಿವೆಲ್ನಿಕ್, 1983–1986. — ಸಂಪುಟ 3, ಪು. 174. * {{cite web |title=ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ |url=https://www.castles.com.ua/svirzh.html |website=ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕೋಟೆಗಳು ಮತ್ತು ದುರ್ಗಗಳು |access-date=23 August 2026}} * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು] * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ — ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] * [https://www.castles.com.ua/svirzh.html ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ — ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕೋಟೆಗಳು ಮತ್ತು ದುರ್ಗಗಳು] == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು] * {{Commons category-inline|Svirzh Castle}} * [http://drymba.net/en/1036610-svirzh-castle-svirzh ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ — ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] * [https://www.castles.com.ua/svirzh.html ಸ್ವಿರ್ಝ್ ಕೋಟೆ — ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕೋಟೆಗಳು ಮತ್ತು ದುರ್ಗಗಳು] * ಲಿಲಿಯೊ&nbsp;ಐ.&nbsp;ಎಂ., ಲಿಲಿಯೊ-ಒಟ್ಕೊವಿಚ್&nbsp;ಝಡ್.&nbsp;ಎಂ. &nbsp;ಲ್ವೀವ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಕ್. ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ&nbsp;— ಕೆ.: ಬಾಲ್ಟಿಯಾ ಡ್ರಕ್, 2005.&nbsp;— 224&nbsp;ಪು.: ಚಿತ್ರಗಳು. (ಯುಕ್ರೇನಿಯನ್) * ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ನ ನಗರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು. ಕೀವ್: ಬುಡಿವೆಲ್ನಿಕ್, 1983–1986. ಸಂಪುಟ 3, ಪು. 174. (ರಷ್ಯನ್) * ಲಿಲಿಯೊ&nbsp;ಐ.&nbsp;ಎಂ., ಲಿಲಿಯೊ-ಒಟ್ಕೊವಿಚ್&nbsp;ಝಡ್.&nbsp;ಎಂ. ''ಲ್ವೀವ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಕ್. ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ''. — ಕೀವ್: ಬಾಲ್ಟಿಯಾ ಡ್ರಕ್, 2005. — 224 ಪು. * ''ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ನ ನಗರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು''. — ಕೀವ್: ಬುಡಿವೆಲ್ನಿಕ್, 1983–1986. — ಸಂಪುಟ 3, ಪು. 174. [[ವರ್ಗ:ಉಕ್ರೇನ್‌]] jwr01oj2vci6ztk1tc5uyz48kzek4al 0 180630 1383960 2026-08-23T05:23:26Z Vaishnu Pilar 87310 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Short description|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮುಕಚೆವೊದಲ್ಲಿರುವ 10ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೋಟೆ}} {{Infobox military installation | name = Palanok Castle, Munkács Castle | location = [[Mukachevo]], [[Zakarpattia Oblast]], [[Ukraine]] | image = Замок із висоти пташиного польоту 1.JPG | caption = ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆ | type = ಕೋಟೆ | built = 10ನೇ ಶತಮಾ... 1383960 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮುಕಚೆವೊದಲ್ಲಿರುವ 10ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೋಟೆ}} {{Infobox military installation | name = Palanok Castle, Munkács Castle | location = [[Mukachevo]], [[Zakarpattia Oblast]], [[Ukraine]] | image = Замок із висоти пташиного польоту 1.JPG | caption = ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆ | type = ಕೋಟೆ | built = 10ನೇ ಶತಮಾನ | in_use = | condition = ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ; ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ದುರವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿವೆ. }} '''ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆ''' ಅಥವಾ '''ಮುಕಚೆವೊ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Замок "Паланок"|Zamok "Palanok"}}; {{langx|hu|Munkács vára}} ಅಥವಾ {{lang|hu|Munkácsi vár}}; {{langx|de|Plankenburg}}) ಪಶ್ಚಿಮ [[Ukraine|ಉಕ್ರೇನ್]]ನ [[oblast]] ([[Administrative divisions of Ukraine|ಪ್ರಾಂತ್ಯ]])ವಾದ [[Zakarpattia Oblast|ಝಕಾರ್ಪಟ್ಟಿಯಾ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]]ನ [[Mukachevo]] ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[List of castles in Ukraine|ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆ]]ಯಾಗಿದೆ. ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ,<ref name="myukraine.info">[http://myukraine.info/en/tourism/carpathians/ukrainian/ myukraine.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190507125714/http://myukraine.info/en/tourism/carpathians/ukrainian/ |date=2019-05-07 }} — ಮುಕಚೆವೊ "ಪಲಾನೋಕ್" ಕೋಟೆ</ref> ಮತ್ತು ಇದು {{convert|68|m|ft|adj=mid|-ಎತ್ತರದ}} ಹಿಂದಿನ [[volcano|ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಬೆಟ್ಟ]]ದ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಕೋಟೆ ಸಮುಚ್ಚಯವು ಮೂರು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಮೇಲಿನ, ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಕೋಟೆ.<ref name="ukrainaincognita-1">[http://ukrainainkognita.org.ua/Rus/Istkult/Palanok/palanok%201rus.htm ukrainainkognita.org.ua] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008230534/http://ukrainainkognita.org.ua/Rus/Istkult/Palanok/palanok%201rus.htm |date=2007-10-08 }} — ಮುಕಚೆವೊ "ಪಲಾನೋಕ್" ಕೋಟೆ ಭಾಗ 1</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ===ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದ 1541ರವರೆಗೆ=== ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಕುರಿತು ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯಿಲ್ಲ. ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಈಗಾಗಲೇ ನವಶಿಲಾಯುಗದಲ್ಲೇ ವಾಸವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಂಚಿನ ಹಾಗೂ ಕಬ್ಬಿಣಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೋಟೆ ಇತ್ತು. ವಿಜಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮರದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಕಂಬಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವ ಒಂದು ಕೋಟೆಯು ಇಂದಿನ ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿತ್ತು. * [[Stephen I of Hungary|ಸಂತ ಸ್ಟೀಫನ್]] ಕೋಟೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದರು, ಅದರ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[Ladislaus I of Hungary|ರಾಜ ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್]] ಅವರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. * [[Anonymus (notary of Béla III)|ಅನೋನಿಮಸ್]], [[Béla III of Hungary|ಬೆಲಾ III]]ರ ಲಿಖಿತಾಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು [[Gesta Hungarorum]] (ಹಂಗೇರಿಯನ್ನರ ಕೃತ್ಯಗಳು) ಕೃತಿಯ ಲೇಖಕ, ಏಳು ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಅವರ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು [[Verecke Pass|ವೆರೆಕೆ ಪಾಸ್]] ಹಾಗೂ ಅದರ ಕೆಳಗಿನ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬಹಳ ದಣಿದು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಶ್ರಮ (ಕೆಲಸ) ಬೇಕಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ವಸತಿಗೆ '''Munkács''' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. * ಮತ್ತೊಂದು ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಹೆಸರು "ನೋವು" ಅಥವಾ "ಸಂಕಷ್ಟ" ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಸ್ಲಾವಿಕ್ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು. * 1086ರಲ್ಲಿ Munkács ಮೇಲೆ [[Pechenegs|ಪೆಚೆನೆಗ್‌ಗಳು]] ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು; ಅವರು ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರೂ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. * [[Béla III of Hungary|ಹಂಗೇರಿಯ ಬೆಲಾ III]]ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಗರದ ವೇಗವಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಡೆಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1190ರಲ್ಲಿ [[Tatars|ಟಾಟರ್‌ಗಳು]] [[Bereg County|ಬೆರೆಗ್]] ಮತ್ತು [[Ung County|ಉಂಗ್]] ಕೌಂಟಿಗಳ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಚದುರಿಸಿದರು. * 1241ರಲ್ಲಿ [[Batu Khan|ಬಾತು ಖಾನ್]]ನ 60,000 ಸೈನಿಕರ ಸೇನೆ [[Verecke Pass|ವೆರೆಕೆ ಪಾಸ್]] ಮೂಲಕ ಹಂಗೇರಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ನಗರವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. * [[Tatars|ಟಾಟರ್‌ಗಳು]] ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ, 1242ರಲ್ಲಿ [[Béla IV of Hungary|ಬೆಲಾ IV]] ಹೊಸ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಈಗಿರುವ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದರು. 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ Munkács ಕೋಟೆಯು ಹಂಗೇರಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. * [[Charles I of Hungary|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ರಾಬರ್ಟ್]] ಅವರು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[Poland|ಪೋಲಂಡ್]] ಮತ್ತು [[Kingdom of Ruthenia|ರುಥೇನಿಯಾ]]ಗಳ ನಡುವಿನ ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿತು, ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬಲಪಡಿಸಲು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪರಿಣಿತರನ್ನು ಕರೆಸಿಕೊಂಡರು. [[Louis I of Hungary|ಹಂಗೇರಿಯ ಲೂಯಿಸ್ I]] (1342–1382) ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. * 1352ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಟಾಟರ್ ಸೇನೆ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಆದರೆ ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ ದಾಳಿಯನ್ನು ತಡೆದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಗೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಅಟ್ಲಾಮೋಸ್ ಖಾನ್‌ನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಿತು. * [[Fyodor Koriatovych|ಟೋಡೋರ್ ಕೊರ್ಯಾಟೋವಿಚ್]], ಪೊಡೋಲ್ಸ್ಕಿಯ ರಾಜಕುಮಾರ, ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹಂಗೇರಿಯ ರಾಜಮನೆತನದ ಸಂಬಂಧಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1396ರಲ್ಲಿ [[Sigismund, Holy Roman Emperor|ರಾಜ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್]] ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಧೀನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಅರಮನೆಯೊಂದಿಗೆ Munkács ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು, ತಮ್ಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕಾರ್ಪಾಥಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮಹತ್ತರವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದರು. ಅವರು Munkács ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅರಮನೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅದನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಅದರ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಂದಕವನ್ನು ತೋಡಿ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿಸಲಾಯಿತು; ಕೋಟೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು "Palánk". ಟಟ್ಯಾನಾ ಕೊರ್ಯಾಟೋವಿಚ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ, Munkács ಕೋಟೆಯ ಮಾಲೀಕತ್ವವು ಹಲವು ಬಾರಿ ಬದಲಾಯಿತು. 15ನೇ ಮತ್ತು 17ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಈ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ ಕೋಟೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. 1423ರಿಂದ ಕೋಟೆ [[Đurađ Branković|ಜಿಯಾರ್ಜಿ ಬ್ರಾಂಕೋವಿಚ್]] ಅವರ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿತ್ತು. 1439ರಿಂದ ಲಾಸ್ಲೋ ಪಾಲೋಚಿ ಮತ್ತು 1445ರಲ್ಲಿ ಹಂಗೇರಿಯ ರಾಜ್ಯಪಾಲ [[John Hunyadi|ಜಾನೋಶ್ ಹುನ್ಯಾಡಿ]] ಕೋಟೆಯ ಮಾಲೀಕರಾದರು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, 1456ರಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿಧವೆ [[Elizabeth Szilágyi|ಎರ್ಜೆಬೆಟ್ ಸಿಲಾಜಿ]] ಕೋಟೆಯ ಒಡತಿಯಾದರು. ನಂತರ ಇದು [[Matthias Corvinus|ರಾಜ ಮತ್ಯಾಸ್]] ಮತ್ತು ನಂತರ [[John Corvinus|ಜಾನೋಶ್ ಕಾರ್ವಿನ್]] ಅವರ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬಂತು. Munkács ಜನರು 1514ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[György Dózsa|ಜಿಯಾರ್ಜಿ ಡೋಝಾ]] ರೈತ ಬಂಡಾಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಬಂಡಾಯಗಾರರು Munkács, [[Khust|ಹುಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[Korolevo|ಕಿರಾಯಿಹಾಜಾ]] ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 1514ರಲ್ಲಿ Munkács ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಧೀನ ಪ್ರದೇಶವು ಹಂಗೇರಿಯ ಕಿರೀಟದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿ, ರಾಜನ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ರೈತ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಗೆ ತೀವ್ರ ಹಾನಿಯಾಯಿತು. ರಾಜ [[Louis II of Hungary|ಲೂಯಿಸ್ II]] (1516–1526) ಅದನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 1527ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಇನ್ನೂ ಲೂಯಿಸ್ IIರ ವಿಧವೆ [[Mary of Hungary (governor of the Netherlands)|ರಾಣಿ ಮೇರಿ]]ಯ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, [[John Zápolya|ಜಾನೋಶ್ ಝಾಪೋಲ್ಯಾಯಿ]] 1528ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಅವರು ಅದನ್ನು [[Palatine of Hungary|ಪ್ಯಾಲಟೈನ್]] [[Stephen VII Báthory|ಇಶ್ತ್ವಾನ್ ಬಾಥೋರಿ]] ಅವರ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದ್ದ ಇತರ ಕೋಟೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. [[Stephen VIII Báthory|ಇಶ್ತ್ವಾನ್ ಬಾಥೋರಿ]] ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ವಲಯಾಕಾರದ ಕೋಟೆಗೋಡೆಯ ಬುರುಜು ಮತ್ತು {{convert|14|m|ft|adj=mid|-ಎತ್ತರದ}} ವೀಕ್ಷಣಾ ಗೋಪುರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 1537ರಲ್ಲಿ [[Ferdinand I, Holy Roman Emperor|ರಾಜ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ I]] ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿ ನಂತರ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ===ಟರ್ಕಿಷ್ ಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸ=== 1541ರ ನಂತರ ಕೋಟೆಯು [[John Zápolya|ಜಾನೋಶ್ ಝಾಪೋಲ್ಯಾಯಿ]] ಅವರ ಪುತ್ರ [[John Sigismund Zápolya|ಜಾನೋಶ್ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್]] ಅವರ ಆಸ್ತಿಯಾಯಿತು, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅದರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಅವರ ತಾಯಿ [[Isabella Jagiellon|ರಾಣಿ ಇಸಬೆಲ್ಲಾ]] ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಸಬೆಲ್ಲಾ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಮಾತ್ರ 19 ವರ್ಷದ ಜಾನೋಶ್ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ಕೋಟೆಯ ಮಾಲೀಕರಾದರು; ಅವರು 1567ರವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1560ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ I ಕೋಟೆಯನ್ನು [[István Dobó|ಇಶ್ತ್ವಾನ್ ಡೋಬೋ]] ಅವರಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಅದು ಶತ್ರುಗಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಡೋಬೋ ಅದನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. 1567ರಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು. 1573ರಲ್ಲಿ [[Maximilian II, Holy Roman Emperor|ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಿಲಿಯನ್ II]] ಅದನ್ನು ಗಾಬೋರ್ ಮಾಗೋಚಿಗೆ ಗಿರವಿಟ್ಟರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಿಸಿಗ್ಮಂಡ್ ರಾಕೋಚಿ ಮಾಗೋಚಿ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಾಕೋಚಿ ಕುಟುಂಬ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. 1611ರಲ್ಲಿ ಇದು [[Nikolaus, Count Esterházy|ಮಿಕ್ಲೋಶ್ ಎಸ್ಟರ್‌ಹಾಜಿ]] ಅವರ ಆಸ್ತಿಯಾಯಿತು. 1625ರಲ್ಲಿ [[Gabriel Bethlen|ಗಾಬೋರ್ ಬೆತ್ಲೆನ್]], [[Prince of Transylvania|ಟ್ರಾನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರ]], ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಧೀನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 300,000 [[forint|ಫೋರಿಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ]] ಖರೀದಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ನಾಯಕ ಜಾನೋಶ್ ಬಾಲಿಂಗ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿ ಮಧ್ಯದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 1857ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಾರಾಗೃಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ 14 ಬುರುಜುಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡವಿತ್ತು. ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆ ಇದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1629ರಲ್ಲಿ ಗಾಬೋರ್ ಬೆತ್ಲೆನ್ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಕೋಟೆ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಬ್ರಾಂಡೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಕಟಲಿನ್ ಅವರ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಅವರು ಅದನ್ನು [[George I Rákóczi|ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ I]], ಟ್ರಾನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರ, ಅವರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಕಟಲಿನ್ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಕೋಟೆ ರಾಜಮನೆತನದ [[House of Habsburg|ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಮನೆತನ]]ದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ I ಈ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಕೋಟೆಯ ನಾಯಕ ಜಾನೋಶ್ ಬಾಲಿಂಗ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನದ ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ Munkács ಕೋಟೆ ರಾಕೋಚಿ ಕುಟುಂಬದ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂತು ಮತ್ತು ಇದು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವಯುತ ಅವಧಿಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1635ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ I ಅವರ ಆಸ್ತಿಯಾದವು. ರಾಜಕುಮಾರನು ಇಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದ [[French people|ಫ್ರೆಂಚ್]], [[Polish people|ಪೋಲಿಷ್]] ಮತ್ತು [[Swedish people|ಸ್ವೀಡಿಷ್]] ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಪತ್ನಿ [[Zsuzsanna Lorántffy|ಜುಝನ್ನಾ ಲೋರಾಂಟ್ಫಿ]] ಕೋಟೆಯ ಒಡೆತನ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಬಲಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಮಧ್ಯದ ಅಂಗಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ರಾಕೋಚಿ ಚೌಕವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಜುಝನ್ನಾ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಪುತ್ರ [[George II Rákóczi|ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ II]] ಕೋಟೆಯ ಅಧಿಪತಿಯಾದರು. 1649ರಿಂದ 1656ರವರೆಗೆ ಅವರು [[Bohdan Khmelnytsky|ಬೊಹ್ದಾನ್ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ]] ಅವರ [[Zaporozhian Cossacks|ಝಪೊರೋಜಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳ]] ನಿಯೋಗ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ನಿಯೋಗಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು; ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪೋಲಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಯುಕ್ತ ಕ್ರಮದ ಕುರಿತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು. 1657ರಲ್ಲಿ ಟರ್ಕಿಯ ಸುಲ್ತಾನನ ವಿರೋಧದ ನಡುವೆಯೂ ಅವರು ಪೋಲಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಸೇನೆ ಸೋಲನುಭವಿಸಿತು. ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಲುಬೊಮಿರ್ಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದ ಪೋಲಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ [[Bereg County|ಬೆರೆಗ್]], [[Ung County|ಉಂಗ್]] ಮತ್ತು [[Zemplén County|ಝೆಂಪ್ಲೆನ್]] ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ದೋಚಿ, Munkács ಮತ್ತು [[Berehove|ಬೆರೆಗ್ಸಾಸ್ಜ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ನಗರಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರೂ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ II ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಪತ್ನಿ [[Sophia Báthory|ಜ್ಸೋಫಿಯಾ ಬಾಥೋರಿ]] ಮತ್ತು ಅವರ ಪುತ್ರ [[Francis I Rákóczi|ಫೆರೆಂಕ್ I ರಾಕೋಚಿ]] ಕೋಟೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು. ಫೆರೆಂಕ್ ರಾಕೋಚಿ I [[Ilona Zrínyi|ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ]] ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು [[Kingdom of Croatia (Habsburg)|ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾ]] ಮೂಲದ [[Petar Zrinski|ಪೀಟರ್ ಝ್ರಿನಿ]], [[Ban of Croatia|ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾದ ಬಾನ್]] ಅವರ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುತ್ರ [[Francis II Rákóczi|ಫೆರೆಂಕ್ II ರಾಕೋಚಿ]] ಹಂಗೇರಿಯ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು. ಫೆರೆಂಕ್ I ರಾಕೋಚಿ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ತಮ್ಮ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಾದ ಫೆರೆಂಕ್ ಮತ್ತು ಜುಲಿಯಾನಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಿಧವೆಯಾಗಿ ಉಳಿದರು. [[Imre Thököly|ಇಮ್ರೆ ಥೋಕೋಲಿ]] ಮತ್ತು ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ 1682ರಲ್ಲಿ Munkács ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಇಮ್ರೆ ಥೋಕೋಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿ, ಅದರ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿ, ವೈಭವಯುತ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಥೋಕೋಲಿಯನ್ನು ಟರ್ಕರು ಸೆರೆಹಿಡಿದ ನಂತರ, ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ತಮ್ಮ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿದರು. ಮುಂದುವರಿದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಪಡೆಗಳು [[Uzhhorod Castle|ಉಂಗ್ವಾರ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು]] ಸುಲಭವಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು 1685ರ ನವೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ Munkács ತಲುಪಿದವು. 1686ರ ಮಾರ್ಚ್ 10ರಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಜನರಲ್ [[Aeneas de Caprara]] (1631–1701) ಶರಣಾಗುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಂಗೇರಿಯನ್, ರುಥೇನಿಯನ್, ಸ್ಲೋವಾಕ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಏಳು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ಪುತ್ರ ಫೆರೆಂಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬುರುಜುಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ತೀವ್ರ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುತ್ರಿ ಜುಲಿಯಾನಾ ಗಾಯಾಳುಗಳ ಆರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 1686ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಕಪ್ರಾರಾ ಮುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಬೇಕಾಯಿತು. ಅವರ ಸೈನಿಕರು ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ Munkács ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ದೋಚಿ [[Košice|ಕಾಸ್ಸಾ]] ಕಡೆಗೆ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಮುತ್ತಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ 24 ರಕ್ಷಕರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು, ಆದರೆ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಪಡೆಗಳ ನಷ್ಟವು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹಲವು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. 1687ರಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಕಪ್ರಾರಾ ಮತ್ತೆ 3,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರು. 1687ರ ನವೆಂಬರ್ 2ರಂದು ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ಮತ್ತೆ ಶರಣಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನರು ಒಂದು ವರ್ಷ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ 1687ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ರಕ್ಷಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಗಂಭೀರವಾಯಿತು. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನರಿಗೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಹಂಗೇರಿಯ ಏಕೈಕ ಕೋಟೆ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಶತ್ರುಗಳು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಶೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೊಸ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದವರೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುವ ಕುರಿತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಬೇಕಾಯಿತು. ಅವರು 1688ರ ಜನವರಿ 15ರಂದು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು ಮತ್ತು ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ [[Leopold I, Holy Roman Emperor|ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲಿಯೋಪೋಲ್ಡ್ I]] ಅವರ [[Antonio de Caraffa|ಆಂಟೋನಿಯೊ ದೆ ಕಾರಾಫಾ]] ನೇತೃತ್ವದ ಸೇನೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿಯನ್ನು [[Vienna|ವಿಯೆನ್ನಾ]]ಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಒಂದು ಮಠದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಲೈಸಿಯಂಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಲಿಯೋಪೋಲ್ಡ್ I ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅದು ಅಜೇಯ ಕೋಟೆಯಾಯಿತು. ===ರಾಕೋಚಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ=== [[File:Zrinyi ilona.jpg|thumb|[[Ilona Zrínyi]], Károly Jakobey ಅವರ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ. ಕೌಂಟೆಸ್ ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ (1643, Ozalj – 18 February 1703, Izmit) ಒಬ್ಬ ಕುಲೀನ ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ವೀರನಾರಿ. ಅವರು ಕ್ರೊಯೇಷಿಯನ್-ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಝ್ರಿನಿ ಕುಲೀನ ಕುಟುಂಬದ ಕೊನೆಯ ಜೀವಂತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾದ ಬಾನ್ ಪೆಟರ್ ಝ್ರಿನ್ಸ್ಕಿ ಅವರ ಪುತ್ರಿ, ಮಿಕ್ಲೋಶ್ ಝ್ರಿನಿ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ ಕ್ರ್ಸ್ಟೋ ಫ್ರಾಂಕೋಪಾನ್ ಅವರ ಸೋದರ ಸೊಸೆ ಹಾಗೂ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ರಾಕೋಚಿ I ಮತ್ತು ಇಮ್ರೆ ಥೋಕೋಲಿ ಅವರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ರಾಕೋಚಿ II ಅವರ ತಾಯಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು. 1685–1688ರಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಸೇನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಹಂಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ವೀರನಾರಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.]] Munkács ಕೋಟೆಯು [[Ferenc II Rákóczi|ಫೆರೆಂಕ್ II ರಾಕೋಚಿ]] ಅವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. 1703ರ ಜೂನ್ 16ರಂದು ರಾಜಕುಮಾರನು [[Poland|ಪೋಲಂಡ್]]ನಿಂದ [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|ಹಂಗೇರಿ]]ಗೆ [[Verecke Pass|ವೆರೆಕೆ ಪಾಸ್]] ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ಅವರ ಪಡೆಗಳು 1703ರ ಜೂನ್ 24ರಂದು Munkács ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು, ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, Munkács ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ [[Rusyns|ರುಸಿನ್‌ಗಳು]] ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಕೋಟೆಯ ಮುತ್ತಿಗೆ 1703ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ 1704ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 16ರಂದು [[Kuruc|ಕುರುಕ್]] ಸೇನೆಯ ವಿಜಯದೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ರಾಕೋಚಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಕೋಟೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು; ಅವರ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕೋಟೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಕೋಟೆಯ ಆಧುನೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಡೆಮೋಸೋಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗೆ ಯೋಜನೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. 1705ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬಹುತೇಕ ಕೆಲಸವನ್ನು [[Bereg County|ಬೆರೆಗ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಮತ್ತು ರುಥೇನಿಯನ್ ಜೀತದಾಳುಗಳು ನಡೆಸಿದರು; ಇದು 1710ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಕರ್ನಲ್ ಡೆ ಲಾ ಮೋಥೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು 1708ರಿಂದ ಡೆ ಲಾ ಫೋಕ್ಸ್ ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕೋಟೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ [[Latorica|ಲಟೋರ್ಕಾ]] ನದಿಯ ಎಡದಂಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಗಿರಣಿಯನ್ನು 1706ರಲ್ಲಿ ನಾಣ್ಯ ಟಂಕಿಸುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು; ಅದು 1713ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಫೆರೆಂಕ್ II ರಾಕೋಚಿ Munkács ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿದೇಶಿ ನಿಯೋಗಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[Russia|ರಷ್ಯಾ]]ದ [[tsar|ತ್ಸಾರ್]] [[Peter the Great|ಪೀಟರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್]] ಅವರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳೂ ಇದ್ದರು. ಕುರುಕ್‌ಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧವು ಸೋಲಿನಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. 1711ರ ಜೂನ್ 22ರಂದು ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಕರು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿಟ್ಟರು. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನರು ಬಂಡಾಯಗಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಕಠಿಣ ಪ್ರತೀಕಾರ ಕೈಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಲವಾರು ರುಥೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವವೂ ಕುಸಿಯಿತು. ===18ನೇ ಮತ್ತು 19ನೇ ಶತಮಾನಗಳು=== ರಾಕೋಚಿ ನೇತೃತ್ವದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧ ವಿಫಲವಾದ ನಂತರ Munkács ಕೋಟೆ [[Charles VI, Holy Roman Emperor|ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ VI]] ಅವರ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1728ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅದನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಕೌಂಟ್ [[Lothar Franz von Schönborn|ಲೋಥರ್ ಫ್ರಾಂಜ್ ವಾನ್ ಶೋನ್‌ಬೋನ್]] ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಕೋಟೆಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವ ಕ್ರಮೇಣ ಕುಸಿಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೈನಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. 1787ರಲ್ಲಿ [[Joseph II, Holy Roman Emperor|ಜೋಸೆಫ್ II]] ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಾರಾಗೃಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1746ರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ದುರಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. 1772ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಂಡ್‌ನ ಮೊದಲ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ [[Galicia (Eastern Europe)|ಪೂರ್ವ ಗ್ಯಾಲಿಷಿಯಾ]] [[Austrian Empire|ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು. 1782ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾರಾಗೃಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬಂಧನ ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ [[Greek War of Independence|ಗ್ರೀಕ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ]] ನಾಯಕ [[Alexander Ypsilantis|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಯಿಪ್ಸಿಲಾಂಟಿಸ್]] (1821ರಿಂದ 1823ರವರೆಗೆ), ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಸುಧಾರಕ [[Ferenc Kazinczy|ಫೆರೆಂಕ್ ಕಾಜಿಂಝಿ]] ಮತ್ತು [[Ignác Martinovics|ಮಾರ್ಟಿನೋವಿಚ್ ಸಂಚು]]ಯ 42 ಮಂದಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರೂ ಇದ್ದರು. ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ [[Mikhail Bakunin|ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಬಕುನಿನ್]] ಮತ್ತು [[:de:Franz Reindl (Offizier)|ಫ್ರಾಂಜ್ ರೈಂಡ್ಲ್]], ಭವಿಷ್ಯದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[Ferdinand I of Austria|ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ I]] ವಿರುದ್ಧ 1832ರಲ್ಲಿ ಹತ್ಯಾ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದ ಗಾರ್ಡ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್, ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸರಪಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1805ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 11ರಿಂದ 1806ರ ಮಾರ್ಚ್ 10ರವರೆಗೆ 88 ದಿನಗಳ ಕಾಲ [[Napoleon|ನೆಪೋಲಿಯನ್]]ನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[Holy Crown of Hungary|ಹಂಗೇರಿಯ ಪವಿತ್ರ ಕಿರೀಟವನ್ನು]] ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1834ರ ಜುಲೈ 27ರ ಸಂಜೆ ಕೋಟೆಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಿಟಕಿಯ ಪರದೆಯು ಮೇಣದಬತ್ತಿಯಿಂದ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಿತು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ವಾರ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾರೀ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಮರದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋದವು. ಬೆಂಕಿಯ ನಂತರ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದರ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಮರದ ಚಾವಣಿಯ ಬದಲಾಗಿ ಹೆಂಚಿನ ಚಾವಣಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಇದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದಿದೆ. 1847ರ ಜುಲೈ 11ರಂದು [[Sándor Petőfi|ಶಾಂಡೋರ್ ಪೆಟೋಫಿ]] ಕೋಟೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಫ್ರಿಡ್ರಿಕ್ ಕೆರೆನಿಗೆ ತಮ್ಮ XIIIನೇ ಪ್ರವಾಸ ಪತ್ರವನ್ನು ಬರೆದರು. 1848ರ ಮಾರ್ಚ್ 15ರ ನಂತರ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕೋಟೆ ಕಾರಾಗೃಹದ [[casemate|ಕ್ಯಾಸ್ಮೇಟ್‌ಗಳನ್ನು]] ತೆರೆದು ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆಯ ಅರ್ಧವೃತ್ತಾಕಾರದ ಬುರುಜಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಿಂಡನ್ ಮರವನ್ನು ನೆಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಅದನ್ನು "ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಮರವು ಬಹಳ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ನಂತರ 1960ರ ಜುಲೈ 21ರಂದು ಬಿರುಗಾಳಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು. 1849ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 22ರಂದು ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಕರು ಕೋಟೆಯ ನಾಯಕ ಪಾಲ್ ಮೆಝೋಶಿ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪೊಡ್ಹೆರಿಂಗ್‌ನ ಲಟೋರ್ಕಾ ಸೇತುವೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಪಡೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. 1901ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕ ಸ್ತಂಭವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. [[Nicholas I of Russia|ರಷ್ಯಾದ ತ್ಸಾರ್ ನಿಕೋಲಸ್ I]] ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ಬಂದಾಗ, Munkács ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಕರು (32 ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು 1329 ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೈನಿಕರು) 1849ರ ಆಗಸ್ಟ್ 26ರಂದು ಶರಣಾಗಬೇಕಾಯಿತು qb86akkgqf6dedcbz3eac7z2pvvdmye 1383961 1383960 2026-08-23T05:26:12Z Vaishnu Pilar 87310 1383961 wikitext text/x-wiki <gallary> [[File:Ukraine-Mukacheve-Palanok Castle-10.jpg|thumb|Insert caption here.]] [[File:Ukraine-Mukacheve-Palanok Castle-72.jpg|thumb|Insert caption here.]] [[File:Palanok13.JPG|thumb|Insert caption here.]] </gallary> {{Short description|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮುಕಚೆವೊದಲ್ಲಿರುವ 10ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೋಟೆ}} {{Infobox military installation | name = Palanok Castle, Munkács Castle | location = [[Mukachevo]], [[Zakarpattia Oblast]], [[Ukraine]] | image = Замок із висоти пташиного польоту 1.JPG | caption = ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆ | type = ಕೋಟೆ | built = 10ನೇ ಶತಮಾನ | in_use = | condition = ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ; ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ದುರವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿವೆ. }} '''ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆ''' ಅಥವಾ '''ಮುಕಚೆವೊ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Замок "Паланок"|Zamok "Palanok"}}; {{langx|hu|Munkács vára}} ಅಥವಾ {{lang|hu|Munkácsi vár}}; {{langx|de|Plankenburg}}) ಪಶ್ಚಿಮ [[Ukraine|ಉಕ್ರೇನ್]]ನ [[oblast]] ([[Administrative divisions of Ukraine|ಪ್ರಾಂತ್ಯ]])ವಾದ [[Zakarpattia Oblast|ಝಕಾರ್ಪಟ್ಟಿಯಾ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]]ನ [[Mukachevo]] ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[List of castles in Ukraine|ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆ]]ಯಾಗಿದೆ. ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ,<ref name="myukraine.info">[http://myukraine.info/en/tourism/carpathians/ukrainian/ myukraine.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190507125714/http://myukraine.info/en/tourism/carpathians/ukrainian/ |date=2019-05-07 }} — ಮುಕಚೆವೊ "ಪಲಾನೋಕ್" ಕೋಟೆ</ref> ಮತ್ತು ಇದು {{convert|68|m|ft|adj=mid|-ಎತ್ತರದ}} ಹಿಂದಿನ [[volcano|ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಬೆಟ್ಟ]]ದ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಕೋಟೆ ಸಮುಚ್ಚಯವು ಮೂರು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಮೇಲಿನ, ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಕೋಟೆ.<ref name="ukrainaincognita-1">[http://ukrainainkognita.org.ua/Rus/Istkult/Palanok/palanok%201rus.htm ukrainainkognita.org.ua] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008230534/http://ukrainainkognita.org.ua/Rus/Istkult/Palanok/palanok%201rus.htm |date=2007-10-08 }} — ಮುಕಚೆವೊ "ಪಲಾನೋಕ್" ಕೋಟೆ ಭಾಗ 1</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ===ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದ 1541ರವರೆಗೆ=== ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಕುರಿತು ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯಿಲ್ಲ. ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಈಗಾಗಲೇ ನವಶಿಲಾಯುಗದಲ್ಲೇ ವಾಸವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಂಚಿನ ಹಾಗೂ ಕಬ್ಬಿಣಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೋಟೆ ಇತ್ತು. ವಿಜಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮರದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಕಂಬಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವ ಒಂದು ಕೋಟೆಯು ಇಂದಿನ ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿತ್ತು. * [[Stephen I of Hungary|ಸಂತ ಸ್ಟೀಫನ್]] ಕೋಟೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದರು, ಅದರ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[Ladislaus I of Hungary|ರಾಜ ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್]] ಅವರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. * [[Anonymus (notary of Béla III)|ಅನೋನಿಮಸ್]], [[Béla III of Hungary|ಬೆಲಾ III]]ರ ಲಿಖಿತಾಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು [[Gesta Hungarorum]] (ಹಂಗೇರಿಯನ್ನರ ಕೃತ್ಯಗಳು) ಕೃತಿಯ ಲೇಖಕ, ಏಳು ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಅವರ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು [[Verecke Pass|ವೆರೆಕೆ ಪಾಸ್]] ಹಾಗೂ ಅದರ ಕೆಳಗಿನ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬಹಳ ದಣಿದು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಶ್ರಮ (ಕೆಲಸ) ಬೇಕಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ವಸತಿಗೆ '''Munkács''' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. * ಮತ್ತೊಂದು ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಹೆಸರು "ನೋವು" ಅಥವಾ "ಸಂಕಷ್ಟ" ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಸ್ಲಾವಿಕ್ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು. * 1086ರಲ್ಲಿ Munkács ಮೇಲೆ [[Pechenegs|ಪೆಚೆನೆಗ್‌ಗಳು]] ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು; ಅವರು ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರೂ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. * [[Béla III of Hungary|ಹಂಗೇರಿಯ ಬೆಲಾ III]]ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಗರದ ವೇಗವಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಡೆಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1190ರಲ್ಲಿ [[Tatars|ಟಾಟರ್‌ಗಳು]] [[Bereg County|ಬೆರೆಗ್]] ಮತ್ತು [[Ung County|ಉಂಗ್]] ಕೌಂಟಿಗಳ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಚದುರಿಸಿದರು. * 1241ರಲ್ಲಿ [[Batu Khan|ಬಾತು ಖಾನ್]]ನ 60,000 ಸೈನಿಕರ ಸೇನೆ [[Verecke Pass|ವೆರೆಕೆ ಪಾಸ್]] ಮೂಲಕ ಹಂಗೇರಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ನಗರವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. * [[Tatars|ಟಾಟರ್‌ಗಳು]] ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ, 1242ರಲ್ಲಿ [[Béla IV of Hungary|ಬೆಲಾ IV]] ಹೊಸ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಈಗಿರುವ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದರು. 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ Munkács ಕೋಟೆಯು ಹಂಗೇರಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. * [[Charles I of Hungary|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ರಾಬರ್ಟ್]] ಅವರು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[Poland|ಪೋಲಂಡ್]] ಮತ್ತು [[Kingdom of Ruthenia|ರುಥೇನಿಯಾ]]ಗಳ ನಡುವಿನ ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿತು, ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬಲಪಡಿಸಲು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪರಿಣಿತರನ್ನು ಕರೆಸಿಕೊಂಡರು. [[Louis I of Hungary|ಹಂಗೇರಿಯ ಲೂಯಿಸ್ I]] (1342–1382) ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. * 1352ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಟಾಟರ್ ಸೇನೆ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಆದರೆ ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ ದಾಳಿಯನ್ನು ತಡೆದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಗೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಅಟ್ಲಾಮೋಸ್ ಖಾನ್‌ನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಿತು. * [[Fyodor Koriatovych|ಟೋಡೋರ್ ಕೊರ್ಯಾಟೋವಿಚ್]], ಪೊಡೋಲ್ಸ್ಕಿಯ ರಾಜಕುಮಾರ, ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹಂಗೇರಿಯ ರಾಜಮನೆತನದ ಸಂಬಂಧಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1396ರಲ್ಲಿ [[Sigismund, Holy Roman Emperor|ರಾಜ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್]] ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಧೀನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಅರಮನೆಯೊಂದಿಗೆ Munkács ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು, ತಮ್ಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕಾರ್ಪಾಥಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮಹತ್ತರವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದರು. ಅವರು Munkács ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅರಮನೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅದನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಅದರ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಂದಕವನ್ನು ತೋಡಿ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿಸಲಾಯಿತು; ಕೋಟೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು "Palánk". ಟಟ್ಯಾನಾ ಕೊರ್ಯಾಟೋವಿಚ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ, Munkács ಕೋಟೆಯ ಮಾಲೀಕತ್ವವು ಹಲವು ಬಾರಿ ಬದಲಾಯಿತು. 15ನೇ ಮತ್ತು 17ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಈ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ ಕೋಟೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. 1423ರಿಂದ ಕೋಟೆ [[Đurađ Branković|ಜಿಯಾರ್ಜಿ ಬ್ರಾಂಕೋವಿಚ್]] ಅವರ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿತ್ತು. 1439ರಿಂದ ಲಾಸ್ಲೋ ಪಾಲೋಚಿ ಮತ್ತು 1445ರಲ್ಲಿ ಹಂಗೇರಿಯ ರಾಜ್ಯಪಾಲ [[John Hunyadi|ಜಾನೋಶ್ ಹುನ್ಯಾಡಿ]] ಕೋಟೆಯ ಮಾಲೀಕರಾದರು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, 1456ರಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿಧವೆ [[Elizabeth Szilágyi|ಎರ್ಜೆಬೆಟ್ ಸಿಲಾಜಿ]] ಕೋಟೆಯ ಒಡತಿಯಾದರು. ನಂತರ ಇದು [[Matthias Corvinus|ರಾಜ ಮತ್ಯಾಸ್]] ಮತ್ತು ನಂತರ [[John Corvinus|ಜಾನೋಶ್ ಕಾರ್ವಿನ್]] ಅವರ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬಂತು. Munkács ಜನರು 1514ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[György Dózsa|ಜಿಯಾರ್ಜಿ ಡೋಝಾ]] ರೈತ ಬಂಡಾಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಬಂಡಾಯಗಾರರು Munkács, [[Khust|ಹುಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[Korolevo|ಕಿರಾಯಿಹಾಜಾ]] ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 1514ರಲ್ಲಿ Munkács ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಧೀನ ಪ್ರದೇಶವು ಹಂಗೇರಿಯ ಕಿರೀಟದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿ, ರಾಜನ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ರೈತ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಗೆ ತೀವ್ರ ಹಾನಿಯಾಯಿತು. ರಾಜ [[Louis II of Hungary|ಲೂಯಿಸ್ II]] (1516–1526) ಅದನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 1527ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಇನ್ನೂ ಲೂಯಿಸ್ IIರ ವಿಧವೆ [[Mary of Hungary (governor of the Netherlands)|ರಾಣಿ ಮೇರಿ]]ಯ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, [[John Zápolya|ಜಾನೋಶ್ ಝಾಪೋಲ್ಯಾಯಿ]] 1528ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಅವರು ಅದನ್ನು [[Palatine of Hungary|ಪ್ಯಾಲಟೈನ್]] [[Stephen VII Báthory|ಇಶ್ತ್ವಾನ್ ಬಾಥೋರಿ]] ಅವರ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದ್ದ ಇತರ ಕೋಟೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. [[Stephen VIII Báthory|ಇಶ್ತ್ವಾನ್ ಬಾಥೋರಿ]] ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ವಲಯಾಕಾರದ ಕೋಟೆಗೋಡೆಯ ಬುರುಜು ಮತ್ತು {{convert|14|m|ft|adj=mid|-ಎತ್ತರದ}} ವೀಕ್ಷಣಾ ಗೋಪುರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 1537ರಲ್ಲಿ [[Ferdinand I, Holy Roman Emperor|ರಾಜ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ I]] ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿ ನಂತರ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ===ಟರ್ಕಿಷ್ ಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸ=== 1541ರ ನಂತರ ಕೋಟೆಯು [[John Zápolya|ಜಾನೋಶ್ ಝಾಪೋಲ್ಯಾಯಿ]] ಅವರ ಪುತ್ರ [[John Sigismund Zápolya|ಜಾನೋಶ್ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್]] ಅವರ ಆಸ್ತಿಯಾಯಿತು, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅದರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಅವರ ತಾಯಿ [[Isabella Jagiellon|ರಾಣಿ ಇಸಬೆಲ್ಲಾ]] ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಸಬೆಲ್ಲಾ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಮಾತ್ರ 19 ವರ್ಷದ ಜಾನೋಶ್ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ಕೋಟೆಯ ಮಾಲೀಕರಾದರು; ಅವರು 1567ರವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1560ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ I ಕೋಟೆಯನ್ನು [[István Dobó|ಇಶ್ತ್ವಾನ್ ಡೋಬೋ]] ಅವರಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಅದು ಶತ್ರುಗಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಡೋಬೋ ಅದನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. 1567ರಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು. 1573ರಲ್ಲಿ [[Maximilian II, Holy Roman Emperor|ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಿಲಿಯನ್ II]] ಅದನ್ನು ಗಾಬೋರ್ ಮಾಗೋಚಿಗೆ ಗಿರವಿಟ್ಟರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಿಸಿಗ್ಮಂಡ್ ರಾಕೋಚಿ ಮಾಗೋಚಿ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಾಕೋಚಿ ಕುಟುಂಬ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. 1611ರಲ್ಲಿ ಇದು [[Nikolaus, Count Esterházy|ಮಿಕ್ಲೋಶ್ ಎಸ್ಟರ್‌ಹಾಜಿ]] ಅವರ ಆಸ್ತಿಯಾಯಿತು. 1625ರಲ್ಲಿ [[Gabriel Bethlen|ಗಾಬೋರ್ ಬೆತ್ಲೆನ್]], [[Prince of Transylvania|ಟ್ರಾನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರ]], ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಧೀನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 300,000 [[forint|ಫೋರಿಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ]] ಖರೀದಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ನಾಯಕ ಜಾನೋಶ್ ಬಾಲಿಂಗ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿ ಮಧ್ಯದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 1857ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಾರಾಗೃಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ 14 ಬುರುಜುಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡವಿತ್ತು. ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆ ಇದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1629ರಲ್ಲಿ ಗಾಬೋರ್ ಬೆತ್ಲೆನ್ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಕೋಟೆ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಬ್ರಾಂಡೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಕಟಲಿನ್ ಅವರ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಅವರು ಅದನ್ನು [[George I Rákóczi|ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ I]], ಟ್ರಾನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರ, ಅವರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಕಟಲಿನ್ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಕೋಟೆ ರಾಜಮನೆತನದ [[House of Habsburg|ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಮನೆತನ]]ದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ I ಈ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಕೋಟೆಯ ನಾಯಕ ಜಾನೋಶ್ ಬಾಲಿಂಗ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನದ ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ Munkács ಕೋಟೆ ರಾಕೋಚಿ ಕುಟುಂಬದ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂತು ಮತ್ತು ಇದು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವಯುತ ಅವಧಿಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1635ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ I ಅವರ ಆಸ್ತಿಯಾದವು. ರಾಜಕುಮಾರನು ಇಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದ [[French people|ಫ್ರೆಂಚ್]], [[Polish people|ಪೋಲಿಷ್]] ಮತ್ತು [[Swedish people|ಸ್ವೀಡಿಷ್]] ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಪತ್ನಿ [[Zsuzsanna Lorántffy|ಜುಝನ್ನಾ ಲೋರಾಂಟ್ಫಿ]] ಕೋಟೆಯ ಒಡೆತನ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಬಲಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಮಧ್ಯದ ಅಂಗಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ರಾಕೋಚಿ ಚೌಕವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಜುಝನ್ನಾ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಪುತ್ರ [[George II Rákóczi|ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ II]] ಕೋಟೆಯ ಅಧಿಪತಿಯಾದರು. 1649ರಿಂದ 1656ರವರೆಗೆ ಅವರು [[Bohdan Khmelnytsky|ಬೊಹ್ದಾನ್ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ]] ಅವರ [[Zaporozhian Cossacks|ಝಪೊರೋಜಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳ]] ನಿಯೋಗ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ನಿಯೋಗಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು; ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪೋಲಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಯುಕ್ತ ಕ್ರಮದ ಕುರಿತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು. 1657ರಲ್ಲಿ ಟರ್ಕಿಯ ಸುಲ್ತಾನನ ವಿರೋಧದ ನಡುವೆಯೂ ಅವರು ಪೋಲಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಸೇನೆ ಸೋಲನುಭವಿಸಿತು. ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಲುಬೊಮಿರ್ಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದ ಪೋಲಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ [[Bereg County|ಬೆರೆಗ್]], [[Ung County|ಉಂಗ್]] ಮತ್ತು [[Zemplén County|ಝೆಂಪ್ಲೆನ್]] ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ದೋಚಿ, Munkács ಮತ್ತು [[Berehove|ಬೆರೆಗ್ಸಾಸ್ಜ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ನಗರಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರೂ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ II ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಪತ್ನಿ [[Sophia Báthory|ಜ್ಸೋಫಿಯಾ ಬಾಥೋರಿ]] ಮತ್ತು ಅವರ ಪುತ್ರ [[Francis I Rákóczi|ಫೆರೆಂಕ್ I ರಾಕೋಚಿ]] ಕೋಟೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು. ಫೆರೆಂಕ್ ರಾಕೋಚಿ I [[Ilona Zrínyi|ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ]] ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು [[Kingdom of Croatia (Habsburg)|ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾ]] ಮೂಲದ [[Petar Zrinski|ಪೀಟರ್ ಝ್ರಿನಿ]], [[Ban of Croatia|ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾದ ಬಾನ್]] ಅವರ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುತ್ರ [[Francis II Rákóczi|ಫೆರೆಂಕ್ II ರಾಕೋಚಿ]] ಹಂಗೇರಿಯ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು. ಫೆರೆಂಕ್ I ರಾಕೋಚಿ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ತಮ್ಮ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಾದ ಫೆರೆಂಕ್ ಮತ್ತು ಜುಲಿಯಾನಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಿಧವೆಯಾಗಿ ಉಳಿದರು. [[Imre Thököly|ಇಮ್ರೆ ಥೋಕೋಲಿ]] ಮತ್ತು ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ 1682ರಲ್ಲಿ Munkács ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಇಮ್ರೆ ಥೋಕೋಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿ, ಅದರ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿ, ವೈಭವಯುತ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಥೋಕೋಲಿಯನ್ನು ಟರ್ಕರು ಸೆರೆಹಿಡಿದ ನಂತರ, ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ತಮ್ಮ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿದರು. ಮುಂದುವರಿದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಪಡೆಗಳು [[Uzhhorod Castle|ಉಂಗ್ವಾರ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು]] ಸುಲಭವಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು 1685ರ ನವೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ Munkács ತಲುಪಿದವು. 1686ರ ಮಾರ್ಚ್ 10ರಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಜನರಲ್ [[Aeneas de Caprara]] (1631–1701) ಶರಣಾಗುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಂಗೇರಿಯನ್, ರುಥೇನಿಯನ್, ಸ್ಲೋವಾಕ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಏಳು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ಪುತ್ರ ಫೆರೆಂಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬುರುಜುಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ತೀವ್ರ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುತ್ರಿ ಜುಲಿಯಾನಾ ಗಾಯಾಳುಗಳ ಆರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 1686ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಕಪ್ರಾರಾ ಮುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಬೇಕಾಯಿತು. ಅವರ ಸೈನಿಕರು ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ Munkács ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ದೋಚಿ [[Košice|ಕಾಸ್ಸಾ]] ಕಡೆಗೆ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಮುತ್ತಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ 24 ರಕ್ಷಕರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು, ಆದರೆ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಪಡೆಗಳ ನಷ್ಟವು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹಲವು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. 1687ರಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಕಪ್ರಾರಾ ಮತ್ತೆ 3,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರು. 1687ರ ನವೆಂಬರ್ 2ರಂದು ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ಮತ್ತೆ ಶರಣಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನರು ಒಂದು ವರ್ಷ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ 1687ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ರಕ್ಷಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಗಂಭೀರವಾಯಿತು. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನರಿಗೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಹಂಗೇರಿಯ ಏಕೈಕ ಕೋಟೆ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಶತ್ರುಗಳು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಶೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೊಸ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದವರೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುವ ಕುರಿತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಬೇಕಾಯಿತು. ಅವರು 1688ರ ಜನವರಿ 15ರಂದು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು ಮತ್ತು ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ [[Leopold I, Holy Roman Emperor|ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲಿಯೋಪೋಲ್ಡ್ I]] ಅವರ [[Antonio de Caraffa|ಆಂಟೋನಿಯೊ ದೆ ಕಾರಾಫಾ]] ನೇತೃತ್ವದ ಸೇನೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿಯನ್ನು [[Vienna|ವಿಯೆನ್ನಾ]]ಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಒಂದು ಮಠದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಲೈಸಿಯಂಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಲಿಯೋಪೋಲ್ಡ್ I ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅದು ಅಜೇಯ ಕೋಟೆಯಾಯಿತು. ===ರಾಕೋಚಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ=== [[File:Zrinyi ilona.jpg|thumb|[[Ilona Zrínyi]], Károly Jakobey ಅವರ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ. ಕೌಂಟೆಸ್ ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ (1643, Ozalj – 18 February 1703, Izmit) ಒಬ್ಬ ಕುಲೀನ ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ವೀರನಾರಿ. ಅವರು ಕ್ರೊಯೇಷಿಯನ್-ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಝ್ರಿನಿ ಕುಲೀನ ಕುಟುಂಬದ ಕೊನೆಯ ಜೀವಂತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾದ ಬಾನ್ ಪೆಟರ್ ಝ್ರಿನ್ಸ್ಕಿ ಅವರ ಪುತ್ರಿ, ಮಿಕ್ಲೋಶ್ ಝ್ರಿನಿ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ ಕ್ರ್ಸ್ಟೋ ಫ್ರಾಂಕೋಪಾನ್ ಅವರ ಸೋದರ ಸೊಸೆ ಹಾಗೂ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ರಾಕೋಚಿ I ಮತ್ತು ಇಮ್ರೆ ಥೋಕೋಲಿ ಅವರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ರಾಕೋಚಿ II ಅವರ ತಾಯಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು. 1685–1688ರಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಸೇನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಹಂಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ವೀರನಾರಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.]] Munkács ಕೋಟೆಯು [[Ferenc II Rákóczi|ಫೆರೆಂಕ್ II ರಾಕೋಚಿ]] ಅವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. 1703ರ ಜೂನ್ 16ರಂದು ರಾಜಕುಮಾರನು [[Poland|ಪೋಲಂಡ್]]ನಿಂದ [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|ಹಂಗೇರಿ]]ಗೆ [[Verecke Pass|ವೆರೆಕೆ ಪಾಸ್]] ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ಅವರ ಪಡೆಗಳು 1703ರ ಜೂನ್ 24ರಂದು Munkács ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು, ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, Munkács ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ [[Rusyns|ರುಸಿನ್‌ಗಳು]] ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಕೋಟೆಯ ಮುತ್ತಿಗೆ 1703ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ 1704ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 16ರಂದು [[Kuruc|ಕುರುಕ್]] ಸೇನೆಯ ವಿಜಯದೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ರಾಕೋಚಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಕೋಟೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು; ಅವರ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕೋಟೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಕೋಟೆಯ ಆಧುನೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಡೆಮೋಸೋಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗೆ ಯೋಜನೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. 1705ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬಹುತೇಕ ಕೆಲಸವನ್ನು [[Bereg County|ಬೆರೆಗ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಮತ್ತು ರುಥೇನಿಯನ್ ಜೀತದಾಳುಗಳು ನಡೆಸಿದರು; ಇದು 1710ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಕರ್ನಲ್ ಡೆ ಲಾ ಮೋಥೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು 1708ರಿಂದ ಡೆ ಲಾ ಫೋಕ್ಸ್ ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕೋಟೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ [[Latorica|ಲಟೋರ್ಕಾ]] ನದಿಯ ಎಡದಂಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಗಿರಣಿಯನ್ನು 1706ರಲ್ಲಿ ನಾಣ್ಯ ಟಂಕಿಸುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು; ಅದು 1713ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಫೆರೆಂಕ್ II ರಾಕೋಚಿ Munkács ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿದೇಶಿ ನಿಯೋಗಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[Russia|ರಷ್ಯಾ]]ದ [[tsar|ತ್ಸಾರ್]] [[Peter the Great|ಪೀಟರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್]] ಅವರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳೂ ಇದ್ದರು. ಕುರುಕ್‌ಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧವು ಸೋಲಿನಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. 1711ರ ಜೂನ್ 22ರಂದು ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಕರು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿಟ್ಟರು. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನರು ಬಂಡಾಯಗಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಕಠಿಣ ಪ್ರತೀಕಾರ ಕೈಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಲವಾರು ರುಥೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವವೂ ಕುಸಿಯಿತು. ===18ನೇ ಮತ್ತು 19ನೇ ಶತಮಾನಗಳು=== ರಾಕೋಚಿ ನೇತೃತ್ವದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧ ವಿಫಲವಾದ ನಂತರ Munkács ಕೋಟೆ [[Charles VI, Holy Roman Emperor|ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ VI]] ಅವರ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1728ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅದನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಕೌಂಟ್ [[Lothar Franz von Schönborn|ಲೋಥರ್ ಫ್ರಾಂಜ್ ವಾನ್ ಶೋನ್‌ಬೋನ್]] ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಕೋಟೆಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವ ಕ್ರಮೇಣ ಕುಸಿಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೈನಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. 1787ರಲ್ಲಿ [[Joseph II, Holy Roman Emperor|ಜೋಸೆಫ್ II]] ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಾರಾಗೃಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1746ರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ದುರಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. 1772ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಂಡ್‌ನ ಮೊದಲ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ [[Galicia (Eastern Europe)|ಪೂರ್ವ ಗ್ಯಾಲಿಷಿಯಾ]] [[Austrian Empire|ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು. 1782ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾರಾಗೃಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬಂಧನ ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ [[Greek War of Independence|ಗ್ರೀಕ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ]] ನಾಯಕ [[Alexander Ypsilantis|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಯಿಪ್ಸಿಲಾಂಟಿಸ್]] (1821ರಿಂದ 1823ರವರೆಗೆ), ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಸುಧಾರಕ [[Ferenc Kazinczy|ಫೆರೆಂಕ್ ಕಾಜಿಂಝಿ]] ಮತ್ತು [[Ignác Martinovics|ಮಾರ್ಟಿನೋವಿಚ್ ಸಂಚು]]ಯ 42 ಮಂದಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರೂ ಇದ್ದರು. ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ [[Mikhail Bakunin|ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಬಕುನಿನ್]] ಮತ್ತು [[:de:Franz Reindl (Offizier)|ಫ್ರಾಂಜ್ ರೈಂಡ್ಲ್]], ಭವಿಷ್ಯದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[Ferdinand I of Austria|ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ I]] ವಿರುದ್ಧ 1832ರಲ್ಲಿ ಹತ್ಯಾ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದ ಗಾರ್ಡ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್, ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸರಪಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1805ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 11ರಿಂದ 1806ರ ಮಾರ್ಚ್ 10ರವರೆಗೆ 88 ದಿನಗಳ ಕಾಲ [[Napoleon|ನೆಪೋಲಿಯನ್]]ನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[Holy Crown of Hungary|ಹಂಗೇರಿಯ ಪವಿತ್ರ ಕಿರೀಟವನ್ನು]] ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1834ರ ಜುಲೈ 27ರ ಸಂಜೆ ಕೋಟೆಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಿಟಕಿಯ ಪರದೆಯು ಮೇಣದಬತ್ತಿಯಿಂದ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಿತು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ವಾರ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾರೀ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಮರದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋದವು. ಬೆಂಕಿಯ ನಂತರ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದರ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಮರದ ಚಾವಣಿಯ ಬದಲಾಗಿ ಹೆಂಚಿನ ಚಾವಣಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಇದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದಿದೆ. 1847ರ ಜುಲೈ 11ರಂದು [[Sándor Petőfi|ಶಾಂಡೋರ್ ಪೆಟೋಫಿ]] ಕೋಟೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಫ್ರಿಡ್ರಿಕ್ ಕೆರೆನಿಗೆ ತಮ್ಮ XIIIನೇ ಪ್ರವಾಸ ಪತ್ರವನ್ನು ಬರೆದರು. 1848ರ ಮಾರ್ಚ್ 15ರ ನಂತರ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕೋಟೆ ಕಾರಾಗೃಹದ [[casemate|ಕ್ಯಾಸ್ಮೇಟ್‌ಗಳನ್ನು]] ತೆರೆದು ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆಯ ಅರ್ಧವೃತ್ತಾಕಾರದ ಬುರುಜಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಿಂಡನ್ ಮರವನ್ನು ನೆಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಅದನ್ನು "ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಮರವು ಬಹಳ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ನಂತರ 1960ರ ಜುಲೈ 21ರಂದು ಬಿರುಗಾಳಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು. 1849ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 22ರಂದು ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಕರು ಕೋಟೆಯ ನಾಯಕ ಪಾಲ್ ಮೆಝೋಶಿ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪೊಡ್ಹೆರಿಂಗ್‌ನ ಲಟೋರ್ಕಾ ಸೇತುವೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಪಡೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. 1901ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕ ಸ್ತಂಭವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. [[Nicholas I of Russia|ರಷ್ಯಾದ ತ್ಸಾರ್ ನಿಕೋಲಸ್ I]] ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ಬಂದಾಗ, Munkács ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಕರು (32 ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು 1329 ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೈನಿಕರು) 1849ರ ಆಗಸ್ಟ್ 26ರಂದು ಶರಣಾಗಬೇಕಾಯಿತು l4hsxk33q0ssqtzfpeop7tcomh81o11 1383962 1383961 2026-08-23T05:27:44Z Vaishnu Pilar 87310 1383962 wikitext text/x-wiki <gallery> File:Ukraine-Mukacheve-Palanok Castle-10.jpg|ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆಯ ದೃಶ್ಯ. File:Ukraine-Mukacheve-Palanok Castle-72.jpg|ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ದೃಶ್ಯ. File:Palanok13.JPG|ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆಯ ಒಳಾಂಗಣದ ದೃಶ್ಯ. </gallery> {{Short description|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮುಕಚೆವೊದಲ್ಲಿರುವ 10ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೋಟೆ}} {{Infobox military installation | name = Palanok Castle, Munkács Castle | location = [[Mukachevo]], [[Zakarpattia Oblast]], [[Ukraine]] | image = Замок із висоти пташиного польоту 1.JPG | caption = ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆ | type = ಕೋಟೆ | built = 10ನೇ ಶತಮಾನ | in_use = | condition = ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ; ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ದುರವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿವೆ. }} '''ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆ''' ಅಥವಾ '''ಮುಕಚೆವೊ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Замок "Паланок"|Zamok "Palanok"}}; {{langx|hu|Munkács vára}} ಅಥವಾ {{lang|hu|Munkácsi vár}}; {{langx|de|Plankenburg}}) ಪಶ್ಚಿಮ [[Ukraine|ಉಕ್ರೇನ್]]ನ [[oblast]] ([[Administrative divisions of Ukraine|ಪ್ರಾಂತ್ಯ]])ವಾದ [[Zakarpattia Oblast|ಝಕಾರ್ಪಟ್ಟಿಯಾ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]]ನ [[Mukachevo]] ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[List of castles in Ukraine|ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆ]]ಯಾಗಿದೆ. ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ,<ref name="myukraine.info">[http://myukraine.info/en/tourism/carpathians/ukrainian/ myukraine.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190507125714/http://myukraine.info/en/tourism/carpathians/ukrainian/ |date=2019-05-07 }} — ಮುಕಚೆವೊ "ಪಲಾನೋಕ್" ಕೋಟೆ</ref> ಮತ್ತು ಇದು {{convert|68|m|ft|adj=mid|-ಎತ್ತರದ}} ಹಿಂದಿನ [[volcano|ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಬೆಟ್ಟ]]ದ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಕೋಟೆ ಸಮುಚ್ಚಯವು ಮೂರು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಮೇಲಿನ, ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಕೋಟೆ.<ref name="ukrainaincognita-1">[http://ukrainainkognita.org.ua/Rus/Istkult/Palanok/palanok%201rus.htm ukrainainkognita.org.ua] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008230534/http://ukrainainkognita.org.ua/Rus/Istkult/Palanok/palanok%201rus.htm |date=2007-10-08 }} — ಮುಕಚೆವೊ "ಪಲಾನೋಕ್" ಕೋಟೆ ಭಾಗ 1</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ===ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದ 1541ರವರೆಗೆ=== ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಕುರಿತು ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯಿಲ್ಲ. ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಈಗಾಗಲೇ ನವಶಿಲಾಯುಗದಲ್ಲೇ ವಾಸವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಂಚಿನ ಹಾಗೂ ಕಬ್ಬಿಣಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೋಟೆ ಇತ್ತು. ವಿಜಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮರದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಕಂಬಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವ ಒಂದು ಕೋಟೆಯು ಇಂದಿನ ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿತ್ತು. * [[Stephen I of Hungary|ಸಂತ ಸ್ಟೀಫನ್]] ಕೋಟೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದರು, ಅದರ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[Ladislaus I of Hungary|ರಾಜ ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್]] ಅವರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. * [[Anonymus (notary of Béla III)|ಅನೋನಿಮಸ್]], [[Béla III of Hungary|ಬೆಲಾ III]]ರ ಲಿಖಿತಾಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು [[Gesta Hungarorum]] (ಹಂಗೇರಿಯನ್ನರ ಕೃತ್ಯಗಳು) ಕೃತಿಯ ಲೇಖಕ, ಏಳು ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಅವರ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು [[Verecke Pass|ವೆರೆಕೆ ಪಾಸ್]] ಹಾಗೂ ಅದರ ಕೆಳಗಿನ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬಹಳ ದಣಿದು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಶ್ರಮ (ಕೆಲಸ) ಬೇಕಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ವಸತಿಗೆ '''Munkács''' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. * ಮತ್ತೊಂದು ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಹೆಸರು "ನೋವು" ಅಥವಾ "ಸಂಕಷ್ಟ" ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಸ್ಲಾವಿಕ್ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು. * 1086ರಲ್ಲಿ Munkács ಮೇಲೆ [[Pechenegs|ಪೆಚೆನೆಗ್‌ಗಳು]] ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು; ಅವರು ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರೂ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. * [[Béla III of Hungary|ಹಂಗೇರಿಯ ಬೆಲಾ III]]ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಗರದ ವೇಗವಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಡೆಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1190ರಲ್ಲಿ [[Tatars|ಟಾಟರ್‌ಗಳು]] [[Bereg County|ಬೆರೆಗ್]] ಮತ್ತು [[Ung County|ಉಂಗ್]] ಕೌಂಟಿಗಳ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಚದುರಿಸಿದರು. * 1241ರಲ್ಲಿ [[Batu Khan|ಬಾತು ಖಾನ್]]ನ 60,000 ಸೈನಿಕರ ಸೇನೆ [[Verecke Pass|ವೆರೆಕೆ ಪಾಸ್]] ಮೂಲಕ ಹಂಗೇರಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ನಗರವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. * [[Tatars|ಟಾಟರ್‌ಗಳು]] ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ, 1242ರಲ್ಲಿ [[Béla IV of Hungary|ಬೆಲಾ IV]] ಹೊಸ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಈಗಿರುವ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದರು. 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ Munkács ಕೋಟೆಯು ಹಂಗೇರಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. * [[Charles I of Hungary|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ರಾಬರ್ಟ್]] ಅವರು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[Poland|ಪೋಲಂಡ್]] ಮತ್ತು [[Kingdom of Ruthenia|ರುಥೇನಿಯಾ]]ಗಳ ನಡುವಿನ ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿತು, ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬಲಪಡಿಸಲು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪರಿಣಿತರನ್ನು ಕರೆಸಿಕೊಂಡರು. [[Louis I of Hungary|ಹಂಗೇರಿಯ ಲೂಯಿಸ್ I]] (1342–1382) ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. * 1352ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಟಾಟರ್ ಸೇನೆ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಆದರೆ ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ ದಾಳಿಯನ್ನು ತಡೆದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಗೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಅಟ್ಲಾಮೋಸ್ ಖಾನ್‌ನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಿತು. * [[Fyodor Koriatovych|ಟೋಡೋರ್ ಕೊರ್ಯಾಟೋವಿಚ್]], ಪೊಡೋಲ್ಸ್ಕಿಯ ರಾಜಕುಮಾರ, ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹಂಗೇರಿಯ ರಾಜಮನೆತನದ ಸಂಬಂಧಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1396ರಲ್ಲಿ [[Sigismund, Holy Roman Emperor|ರಾಜ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್]] ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಧೀನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಅರಮನೆಯೊಂದಿಗೆ Munkács ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು, ತಮ್ಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕಾರ್ಪಾಥಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮಹತ್ತರವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದರು. ಅವರು Munkács ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅರಮನೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅದನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಅದರ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಂದಕವನ್ನು ತೋಡಿ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿಸಲಾಯಿತು; ಕೋಟೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು "Palánk". ಟಟ್ಯಾನಾ ಕೊರ್ಯಾಟೋವಿಚ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ, Munkács ಕೋಟೆಯ ಮಾಲೀಕತ್ವವು ಹಲವು ಬಾರಿ ಬದಲಾಯಿತು. 15ನೇ ಮತ್ತು 17ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಈ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ ಕೋಟೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. 1423ರಿಂದ ಕೋಟೆ [[Đurađ Branković|ಜಿಯಾರ್ಜಿ ಬ್ರಾಂಕೋವಿಚ್]] ಅವರ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿತ್ತು. 1439ರಿಂದ ಲಾಸ್ಲೋ ಪಾಲೋಚಿ ಮತ್ತು 1445ರಲ್ಲಿ ಹಂಗೇರಿಯ ರಾಜ್ಯಪಾಲ [[John Hunyadi|ಜಾನೋಶ್ ಹುನ್ಯಾಡಿ]] ಕೋಟೆಯ ಮಾಲೀಕರಾದರು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, 1456ರಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿಧವೆ [[Elizabeth Szilágyi|ಎರ್ಜೆಬೆಟ್ ಸಿಲಾಜಿ]] ಕೋಟೆಯ ಒಡತಿಯಾದರು. ನಂತರ ಇದು [[Matthias Corvinus|ರಾಜ ಮತ್ಯಾಸ್]] ಮತ್ತು ನಂತರ [[John Corvinus|ಜಾನೋಶ್ ಕಾರ್ವಿನ್]] ಅವರ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬಂತು. Munkács ಜನರು 1514ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[György Dózsa|ಜಿಯಾರ್ಜಿ ಡೋಝಾ]] ರೈತ ಬಂಡಾಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಬಂಡಾಯಗಾರರು Munkács, [[Khust|ಹುಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[Korolevo|ಕಿರಾಯಿಹಾಜಾ]] ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 1514ರಲ್ಲಿ Munkács ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಧೀನ ಪ್ರದೇಶವು ಹಂಗೇರಿಯ ಕಿರೀಟದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿ, ರಾಜನ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ರೈತ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಗೆ ತೀವ್ರ ಹಾನಿಯಾಯಿತು. ರಾಜ [[Louis II of Hungary|ಲೂಯಿಸ್ II]] (1516–1526) ಅದನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 1527ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಇನ್ನೂ ಲೂಯಿಸ್ IIರ ವಿಧವೆ [[Mary of Hungary (governor of the Netherlands)|ರಾಣಿ ಮೇರಿ]]ಯ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, [[John Zápolya|ಜಾನೋಶ್ ಝಾಪೋಲ್ಯಾಯಿ]] 1528ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಅವರು ಅದನ್ನು [[Palatine of Hungary|ಪ್ಯಾಲಟೈನ್]] [[Stephen VII Báthory|ಇಶ್ತ್ವಾನ್ ಬಾಥೋರಿ]] ಅವರ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದ್ದ ಇತರ ಕೋಟೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. [[Stephen VIII Báthory|ಇಶ್ತ್ವಾನ್ ಬಾಥೋರಿ]] ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ವಲಯಾಕಾರದ ಕೋಟೆಗೋಡೆಯ ಬುರುಜು ಮತ್ತು {{convert|14|m|ft|adj=mid|-ಎತ್ತರದ}} ವೀಕ್ಷಣಾ ಗೋಪುರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 1537ರಲ್ಲಿ [[Ferdinand I, Holy Roman Emperor|ರಾಜ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ I]] ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿ ನಂತರ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ===ಟರ್ಕಿಷ್ ಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸ=== 1541ರ ನಂತರ ಕೋಟೆಯು [[John Zápolya|ಜಾನೋಶ್ ಝಾಪೋಲ್ಯಾಯಿ]] ಅವರ ಪುತ್ರ [[John Sigismund Zápolya|ಜಾನೋಶ್ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್]] ಅವರ ಆಸ್ತಿಯಾಯಿತು, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅದರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಅವರ ತಾಯಿ [[Isabella Jagiellon|ರಾಣಿ ಇಸಬೆಲ್ಲಾ]] ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಸಬೆಲ್ಲಾ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಮಾತ್ರ 19 ವರ್ಷದ ಜಾನೋಶ್ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ಕೋಟೆಯ ಮಾಲೀಕರಾದರು; ಅವರು 1567ರವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1560ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ I ಕೋಟೆಯನ್ನು [[István Dobó|ಇಶ್ತ್ವಾನ್ ಡೋಬೋ]] ಅವರಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಅದು ಶತ್ರುಗಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಡೋಬೋ ಅದನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. 1567ರಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು. 1573ರಲ್ಲಿ [[Maximilian II, Holy Roman Emperor|ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಿಲಿಯನ್ II]] ಅದನ್ನು ಗಾಬೋರ್ ಮಾಗೋಚಿಗೆ ಗಿರವಿಟ್ಟರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಿಸಿಗ್ಮಂಡ್ ರಾಕೋಚಿ ಮಾಗೋಚಿ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಾಕೋಚಿ ಕುಟುಂಬ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. 1611ರಲ್ಲಿ ಇದು [[Nikolaus, Count Esterházy|ಮಿಕ್ಲೋಶ್ ಎಸ್ಟರ್‌ಹಾಜಿ]] ಅವರ ಆಸ್ತಿಯಾಯಿತು. 1625ರಲ್ಲಿ [[Gabriel Bethlen|ಗಾಬೋರ್ ಬೆತ್ಲೆನ್]], [[Prince of Transylvania|ಟ್ರಾನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರ]], ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಧೀನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 300,000 [[forint|ಫೋರಿಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ]] ಖರೀದಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ನಾಯಕ ಜಾನೋಶ್ ಬಾಲಿಂಗ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿ ಮಧ್ಯದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 1857ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಾರಾಗೃಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ 14 ಬುರುಜುಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡವಿತ್ತು. ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆ ಇದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1629ರಲ್ಲಿ ಗಾಬೋರ್ ಬೆತ್ಲೆನ್ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಕೋಟೆ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಬ್ರಾಂಡೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಕಟಲಿನ್ ಅವರ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಅವರು ಅದನ್ನು [[George I Rákóczi|ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ I]], ಟ್ರಾನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರ, ಅವರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಕಟಲಿನ್ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಕೋಟೆ ರಾಜಮನೆತನದ [[House of Habsburg|ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಮನೆತನ]]ದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ I ಈ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಕೋಟೆಯ ನಾಯಕ ಜಾನೋಶ್ ಬಾಲಿಂಗ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನದ ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ Munkács ಕೋಟೆ ರಾಕೋಚಿ ಕುಟುಂಬದ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂತು ಮತ್ತು ಇದು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವಯುತ ಅವಧಿಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1635ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ I ಅವರ ಆಸ್ತಿಯಾದವು. ರಾಜಕುಮಾರನು ಇಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದ [[French people|ಫ್ರೆಂಚ್]], [[Polish people|ಪೋಲಿಷ್]] ಮತ್ತು [[Swedish people|ಸ್ವೀಡಿಷ್]] ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಪತ್ನಿ [[Zsuzsanna Lorántffy|ಜುಝನ್ನಾ ಲೋರಾಂಟ್ಫಿ]] ಕೋಟೆಯ ಒಡೆತನ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಬಲಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಮಧ್ಯದ ಅಂಗಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ರಾಕೋಚಿ ಚೌಕವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಜುಝನ್ನಾ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಪುತ್ರ [[George II Rákóczi|ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ II]] ಕೋಟೆಯ ಅಧಿಪತಿಯಾದರು. 1649ರಿಂದ 1656ರವರೆಗೆ ಅವರು [[Bohdan Khmelnytsky|ಬೊಹ್ದಾನ್ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ]] ಅವರ [[Zaporozhian Cossacks|ಝಪೊರೋಜಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳ]] ನಿಯೋಗ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ನಿಯೋಗಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು; ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪೋಲಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಯುಕ್ತ ಕ್ರಮದ ಕುರಿತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು. 1657ರಲ್ಲಿ ಟರ್ಕಿಯ ಸುಲ್ತಾನನ ವಿರೋಧದ ನಡುವೆಯೂ ಅವರು ಪೋಲಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಸೇನೆ ಸೋಲನುಭವಿಸಿತು. ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಲುಬೊಮಿರ್ಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದ ಪೋಲಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ [[Bereg County|ಬೆರೆಗ್]], [[Ung County|ಉಂಗ್]] ಮತ್ತು [[Zemplén County|ಝೆಂಪ್ಲೆನ್]] ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ದೋಚಿ, Munkács ಮತ್ತು [[Berehove|ಬೆರೆಗ್ಸಾಸ್ಜ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ನಗರಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರೂ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ II ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಪತ್ನಿ [[Sophia Báthory|ಜ್ಸೋಫಿಯಾ ಬಾಥೋರಿ]] ಮತ್ತು ಅವರ ಪುತ್ರ [[Francis I Rákóczi|ಫೆರೆಂಕ್ I ರಾಕೋಚಿ]] ಕೋಟೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು. ಫೆರೆಂಕ್ ರಾಕೋಚಿ I [[Ilona Zrínyi|ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ]] ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು [[Kingdom of Croatia (Habsburg)|ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾ]] ಮೂಲದ [[Petar Zrinski|ಪೀಟರ್ ಝ್ರಿನಿ]], [[Ban of Croatia|ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾದ ಬಾನ್]] ಅವರ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುತ್ರ [[Francis II Rákóczi|ಫೆರೆಂಕ್ II ರಾಕೋಚಿ]] ಹಂಗೇರಿಯ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು. ಫೆರೆಂಕ್ I ರಾಕೋಚಿ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ತಮ್ಮ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಾದ ಫೆರೆಂಕ್ ಮತ್ತು ಜುಲಿಯಾನಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಿಧವೆಯಾಗಿ ಉಳಿದರು. [[Imre Thököly|ಇಮ್ರೆ ಥೋಕೋಲಿ]] ಮತ್ತು ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ 1682ರಲ್ಲಿ Munkács ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಇಮ್ರೆ ಥೋಕೋಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿ, ಅದರ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿ, ವೈಭವಯುತ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಥೋಕೋಲಿಯನ್ನು ಟರ್ಕರು ಸೆರೆಹಿಡಿದ ನಂತರ, ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ತಮ್ಮ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿದರು. ಮುಂದುವರಿದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಪಡೆಗಳು [[Uzhhorod Castle|ಉಂಗ್ವಾರ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು]] ಸುಲಭವಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು 1685ರ ನವೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ Munkács ತಲುಪಿದವು. 1686ರ ಮಾರ್ಚ್ 10ರಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಜನರಲ್ [[Aeneas de Caprara]] (1631–1701) ಶರಣಾಗುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಂಗೇರಿಯನ್, ರುಥೇನಿಯನ್, ಸ್ಲೋವಾಕ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಏಳು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ಪುತ್ರ ಫೆರೆಂಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬುರುಜುಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ತೀವ್ರ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುತ್ರಿ ಜುಲಿಯಾನಾ ಗಾಯಾಳುಗಳ ಆರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 1686ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಕಪ್ರಾರಾ ಮುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಬೇಕಾಯಿತು. ಅವರ ಸೈನಿಕರು ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ Munkács ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ದೋಚಿ [[Košice|ಕಾಸ್ಸಾ]] ಕಡೆಗೆ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಮುತ್ತಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ 24 ರಕ್ಷಕರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು, ಆದರೆ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಪಡೆಗಳ ನಷ್ಟವು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹಲವು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. 1687ರಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಕಪ್ರಾರಾ ಮತ್ತೆ 3,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರು. 1687ರ ನವೆಂಬರ್ 2ರಂದು ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ಮತ್ತೆ ಶರಣಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನರು ಒಂದು ವರ್ಷ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ 1687ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ರಕ್ಷಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಗಂಭೀರವಾಯಿತು. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನರಿಗೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಹಂಗೇರಿಯ ಏಕೈಕ ಕೋಟೆ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಶತ್ರುಗಳು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಶೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೊಸ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದವರೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುವ ಕುರಿತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಬೇಕಾಯಿತು. ಅವರು 1688ರ ಜನವರಿ 15ರಂದು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು ಮತ್ತು ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ [[Leopold I, Holy Roman Emperor|ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲಿಯೋಪೋಲ್ಡ್ I]] ಅವರ [[Antonio de Caraffa|ಆಂಟೋನಿಯೊ ದೆ ಕಾರಾಫಾ]] ನೇತೃತ್ವದ ಸೇನೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿಯನ್ನು [[Vienna|ವಿಯೆನ್ನಾ]]ಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಒಂದು ಮಠದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಲೈಸಿಯಂಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಲಿಯೋಪೋಲ್ಡ್ I ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅದು ಅಜೇಯ ಕೋಟೆಯಾಯಿತು. ===ರಾಕೋಚಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ=== [[File:Zrinyi ilona.jpg|thumb|[[Ilona Zrínyi]], Károly Jakobey ಅವರ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ. ಕೌಂಟೆಸ್ ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ (1643, Ozalj – 18 February 1703, Izmit) ಒಬ್ಬ ಕುಲೀನ ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ವೀರನಾರಿ. ಅವರು ಕ್ರೊಯೇಷಿಯನ್-ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಝ್ರಿನಿ ಕುಲೀನ ಕುಟುಂಬದ ಕೊನೆಯ ಜೀವಂತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾದ ಬಾನ್ ಪೆಟರ್ ಝ್ರಿನ್ಸ್ಕಿ ಅವರ ಪುತ್ರಿ, ಮಿಕ್ಲೋಶ್ ಝ್ರಿನಿ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ ಕ್ರ್ಸ್ಟೋ ಫ್ರಾಂಕೋಪಾನ್ ಅವರ ಸೋದರ ಸೊಸೆ ಹಾಗೂ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ರಾಕೋಚಿ I ಮತ್ತು ಇಮ್ರೆ ಥೋಕೋಲಿ ಅವರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ರಾಕೋಚಿ II ಅವರ ತಾಯಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು. 1685–1688ರಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಸೇನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಹಂಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ವೀರನಾರಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.]] Munkács ಕೋಟೆಯು [[Ferenc II Rákóczi|ಫೆರೆಂಕ್ II ರಾಕೋಚಿ]] ಅವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. 1703ರ ಜೂನ್ 16ರಂದು ರಾಜಕುಮಾರನು [[Poland|ಪೋಲಂಡ್]]ನಿಂದ [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|ಹಂಗೇರಿ]]ಗೆ [[Verecke Pass|ವೆರೆಕೆ ಪಾಸ್]] ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ಅವರ ಪಡೆಗಳು 1703ರ ಜೂನ್ 24ರಂದು Munkács ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು, ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, Munkács ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ [[Rusyns|ರುಸಿನ್‌ಗಳು]] ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಕೋಟೆಯ ಮುತ್ತಿಗೆ 1703ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ 1704ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 16ರಂದು [[Kuruc|ಕುರುಕ್]] ಸೇನೆಯ ವಿಜಯದೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ರಾಕೋಚಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಕೋಟೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು; ಅವರ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕೋಟೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಕೋಟೆಯ ಆಧುನೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಡೆಮೋಸೋಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗೆ ಯೋಜನೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. 1705ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬಹುತೇಕ ಕೆಲಸವನ್ನು [[Bereg County|ಬೆರೆಗ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಮತ್ತು ರುಥೇನಿಯನ್ ಜೀತದಾಳುಗಳು ನಡೆಸಿದರು; ಇದು 1710ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಕರ್ನಲ್ ಡೆ ಲಾ ಮೋಥೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು 1708ರಿಂದ ಡೆ ಲಾ ಫೋಕ್ಸ್ ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕೋಟೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ [[Latorica|ಲಟೋರ್ಕಾ]] ನದಿಯ ಎಡದಂಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಗಿರಣಿಯನ್ನು 1706ರಲ್ಲಿ ನಾಣ್ಯ ಟಂಕಿಸುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು; ಅದು 1713ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಫೆರೆಂಕ್ II ರಾಕೋಚಿ Munkács ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿದೇಶಿ ನಿಯೋಗಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[Russia|ರಷ್ಯಾ]]ದ [[tsar|ತ್ಸಾರ್]] [[Peter the Great|ಪೀಟರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್]] ಅವರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳೂ ಇದ್ದರು. ಕುರುಕ್‌ಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧವು ಸೋಲಿನಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. 1711ರ ಜೂನ್ 22ರಂದು ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಕರು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿಟ್ಟರು. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನರು ಬಂಡಾಯಗಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಕಠಿಣ ಪ್ರತೀಕಾರ ಕೈಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಲವಾರು ರುಥೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವವೂ ಕುಸಿಯಿತು. ===18ನೇ ಮತ್ತು 19ನೇ ಶತಮಾನಗಳು=== ರಾಕೋಚಿ ನೇತೃತ್ವದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧ ವಿಫಲವಾದ ನಂತರ Munkács ಕೋಟೆ [[Charles VI, Holy Roman Emperor|ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ VI]] ಅವರ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1728ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅದನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಕೌಂಟ್ [[Lothar Franz von Schönborn|ಲೋಥರ್ ಫ್ರಾಂಜ್ ವಾನ್ ಶೋನ್‌ಬೋನ್]] ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಕೋಟೆಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವ ಕ್ರಮೇಣ ಕುಸಿಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೈನಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. 1787ರಲ್ಲಿ [[Joseph II, Holy Roman Emperor|ಜೋಸೆಫ್ II]] ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಾರಾಗೃಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1746ರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ದುರಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. 1772ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಂಡ್‌ನ ಮೊದಲ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ [[Galicia (Eastern Europe)|ಪೂರ್ವ ಗ್ಯಾಲಿಷಿಯಾ]] [[Austrian Empire|ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು. 1782ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾರಾಗೃಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬಂಧನ ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ [[Greek War of Independence|ಗ್ರೀಕ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ]] ನಾಯಕ [[Alexander Ypsilantis|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಯಿಪ್ಸಿಲಾಂಟಿಸ್]] (1821ರಿಂದ 1823ರವರೆಗೆ), ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಸುಧಾರಕ [[Ferenc Kazinczy|ಫೆರೆಂಕ್ ಕಾಜಿಂಝಿ]] ಮತ್ತು [[Ignác Martinovics|ಮಾರ್ಟಿನೋವಿಚ್ ಸಂಚು]]ಯ 42 ಮಂದಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರೂ ಇದ್ದರು. ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ [[Mikhail Bakunin|ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಬಕುನಿನ್]] ಮತ್ತು [[:de:Franz Reindl (Offizier)|ಫ್ರಾಂಜ್ ರೈಂಡ್ಲ್]], ಭವಿಷ್ಯದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[Ferdinand I of Austria|ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ I]] ವಿರುದ್ಧ 1832ರಲ್ಲಿ ಹತ್ಯಾ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದ ಗಾರ್ಡ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್, ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸರಪಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1805ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 11ರಿಂದ 1806ರ ಮಾರ್ಚ್ 10ರವರೆಗೆ 88 ದಿನಗಳ ಕಾಲ [[Napoleon|ನೆಪೋಲಿಯನ್]]ನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[Holy Crown of Hungary|ಹಂಗೇರಿಯ ಪವಿತ್ರ ಕಿರೀಟವನ್ನು]] ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1834ರ ಜುಲೈ 27ರ ಸಂಜೆ ಕೋಟೆಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಿಟಕಿಯ ಪರದೆಯು ಮೇಣದಬತ್ತಿಯಿಂದ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಿತು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ವಾರ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾರೀ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಮರದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋದವು. ಬೆಂಕಿಯ ನಂತರ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದರ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಮರದ ಚಾವಣಿಯ ಬದಲಾಗಿ ಹೆಂಚಿನ ಚಾವಣಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಇದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದಿದೆ. 1847ರ ಜುಲೈ 11ರಂದು [[Sándor Petőfi|ಶಾಂಡೋರ್ ಪೆಟೋಫಿ]] ಕೋಟೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಫ್ರಿಡ್ರಿಕ್ ಕೆರೆನಿಗೆ ತಮ್ಮ XIIIನೇ ಪ್ರವಾಸ ಪತ್ರವನ್ನು ಬರೆದರು. 1848ರ ಮಾರ್ಚ್ 15ರ ನಂತರ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕೋಟೆ ಕಾರಾಗೃಹದ [[casemate|ಕ್ಯಾಸ್ಮೇಟ್‌ಗಳನ್ನು]] ತೆರೆದು ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆಯ ಅರ್ಧವೃತ್ತಾಕಾರದ ಬುರುಜಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಿಂಡನ್ ಮರವನ್ನು ನೆಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಅದನ್ನು "ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಮರವು ಬಹಳ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ನಂತರ 1960ರ ಜುಲೈ 21ರಂದು ಬಿರುಗಾಳಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು. 1849ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 22ರಂದು ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಕರು ಕೋಟೆಯ ನಾಯಕ ಪಾಲ್ ಮೆಝೋಶಿ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪೊಡ್ಹೆರಿಂಗ್‌ನ ಲಟೋರ್ಕಾ ಸೇತುವೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಪಡೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. 1901ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕ ಸ್ತಂಭವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. [[Nicholas I of Russia|ರಷ್ಯಾದ ತ್ಸಾರ್ ನಿಕೋಲಸ್ I]] ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ಬಂದಾಗ, Munkács ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಕರು (32 ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು 1329 ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೈನಿಕರು) 1849ರ ಆಗಸ್ಟ್ 26ರಂದು ಶರಣಾಗಬೇಕಾಯಿತು kbboh0jf31fsi2t079rhkse1vu5f7qd 1383963 1383962 2026-08-23T05:29:15Z Vaishnu Pilar 87310 1383963 wikitext text/x-wiki <gallery> File:Ukraine-Mukacheve-Palanok Castle-10.jpg|ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆಯ ದೃಶ್ಯ. File:Ukraine-Mukacheve-Palanok Castle-72.jpg|ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ದೃಶ್ಯ. File:Palanok13.JPG|ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆಯ ಒಳಾಂಗಣದ ದೃಶ್ಯ. </gallery> {{Short description|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮುಕಚೆವೊದಲ್ಲಿರುವ 10ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೋಟೆ}} {{Infobox military installation | name = Palanok Castle, Munkács Castle | location = [[Mukachevo]], [[Zakarpattia Oblast]], [[Ukraine]] | image = Замок із висоти пташиного польоту 1.JPG | caption = ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆ | type = ಕೋಟೆ | built = 10ನೇ ಶತಮಾನ | in_use = | condition = ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ; ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ದುರವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿವೆ. }} '''ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆ''' ಅಥವಾ '''ಮುಕಚೆವೊ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Замок "Паланок"|Zamok "Palanok"}}; {{langx|hu|Munkács vára}} ಅಥವಾ {{lang|hu|Munkácsi vár}}; {{langx|de|Plankenburg}}) ಪಶ್ಚಿಮ [[Ukraine|ಉಕ್ರೇನ್]]ನ [[oblast]] ([[Administrative divisions of Ukraine|ಪ್ರಾಂತ್ಯ]])ವಾದ [[Zakarpattia Oblast|ಝಕಾರ್ಪಟ್ಟಿಯಾ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]]ನ [[Mukachevo]] ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[List of castles in Ukraine|ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆ]]ಯಾಗಿದೆ. ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ,<ref name="myukraine.info">[http://myukraine.info/en/tourism/carpathians/ukrainian/ myukraine.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190507125714/http://myukraine.info/en/tourism/carpathians/ukrainian/ |date=2019-05-07 }} — ಮುಕಚೆವೊ "ಪಲಾನೋಕ್" ಕೋಟೆ</ref> ಮತ್ತು ಇದು {{convert|68|m|ft|adj=mid|-ಎತ್ತರದ}} ಹಿಂದಿನ [[volcano|ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಬೆಟ್ಟ]]ದ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಕೋಟೆ ಸಮುಚ್ಚಯವು ಮೂರು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಮೇಲಿನ, ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಕೋಟೆ.<ref name="ukrainaincognita-1">[http://ukrainainkognita.org.ua/Rus/Istkult/Palanok/palanok%201rus.htm ukrainainkognita.org.ua] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008230534/http://ukrainainkognita.org.ua/Rus/Istkult/Palanok/palanok%201rus.htm |date=2007-10-08 }} — ಮುಕಚೆವೊ "ಪಲಾನೋಕ್" ಕೋಟೆ ಭಾಗ 1</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ===ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದ 1541ರವರೆಗೆ=== ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಕುರಿತು ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯಿಲ್ಲ. ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಈಗಾಗಲೇ ನವಶಿಲಾಯುಗದಲ್ಲೇ ವಾಸವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಂಚಿನ ಹಾಗೂ ಕಬ್ಬಿಣಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೋಟೆ ಇತ್ತು. ವಿಜಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮರದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಕಂಬಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವ ಒಂದು ಕೋಟೆಯು ಇಂದಿನ ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿತ್ತು. * [[Stephen I of Hungary|ಸಂತ ಸ್ಟೀಫನ್]] ಕೋಟೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದರು, ಅದರ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[Ladislaus I of Hungary|ರಾಜ ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್]] ಅವರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. * [[Anonymus (notary of Béla III)|ಅನೋನಿಮಸ್]], [[Béla III of Hungary|ಬೆಲಾ III]]ರ ಲಿಖಿತಾಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು [[Gesta Hungarorum]] (ಹಂಗೇರಿಯನ್ನರ ಕೃತ್ಯಗಳು) ಕೃತಿಯ ಲೇಖಕ, ಏಳು ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಅವರ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು [[Verecke Pass|ವೆರೆಕೆ ಪಾಸ್]] ಹಾಗೂ ಅದರ ಕೆಳಗಿನ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬಹಳ ದಣಿದು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಶ್ರಮ (ಕೆಲಸ) ಬೇಕಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ವಸತಿಗೆ '''Munkács''' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. * ಮತ್ತೊಂದು ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಹೆಸರು "ನೋವು" ಅಥವಾ "ಸಂಕಷ್ಟ" ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಸ್ಲಾವಿಕ್ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು. * 1086ರಲ್ಲಿ Munkács ಮೇಲೆ [[Pechenegs|ಪೆಚೆನೆಗ್‌ಗಳು]] ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು; ಅವರು ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರೂ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. * [[Béla III of Hungary|ಹಂಗೇರಿಯ ಬೆಲಾ III]]ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಗರದ ವೇಗವಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಡೆಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1190ರಲ್ಲಿ [[Tatars|ಟಾಟರ್‌ಗಳು]] [[Bereg County|ಬೆರೆಗ್]] ಮತ್ತು [[Ung County|ಉಂಗ್]] ಕೌಂಟಿಗಳ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಚದುರಿಸಿದರು. * 1241ರಲ್ಲಿ [[Batu Khan|ಬಾತು ಖಾನ್]]ನ 60,000 ಸೈನಿಕರ ಸೇನೆ [[Verecke Pass|ವೆರೆಕೆ ಪಾಸ್]] ಮೂಲಕ ಹಂಗೇರಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ನಗರವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. * [[Tatars|ಟಾಟರ್‌ಗಳು]] ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ, 1242ರಲ್ಲಿ [[Béla IV of Hungary|ಬೆಲಾ IV]] ಹೊಸ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಈಗಿರುವ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದರು. 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ Munkács ಕೋಟೆಯು ಹಂಗೇರಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. * [[Charles I of Hungary|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ರಾಬರ್ಟ್]] ಅವರು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[Poland|ಪೋಲಂಡ್]] ಮತ್ತು [[Kingdom of Ruthenia|ರುಥೇನಿಯಾ]]ಗಳ ನಡುವಿನ ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿತು, ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬಲಪಡಿಸಲು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪರಿಣಿತರನ್ನು ಕರೆಸಿಕೊಂಡರು. [[Louis I of Hungary|ಹಂಗೇರಿಯ ಲೂಯಿಸ್ I]] (1342–1382) ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. * 1352ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಟಾಟರ್ ಸೇನೆ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಆದರೆ ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ ದಾಳಿಯನ್ನು ತಡೆದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಗೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಅಟ್ಲಾಮೋಸ್ ಖಾನ್‌ನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಿತು. * [[Fyodor Koriatovych|ಟೋಡೋರ್ ಕೊರ್ಯಾಟೋವಿಚ್]], ಪೊಡೋಲ್ಸ್ಕಿಯ ರಾಜಕುಮಾರ, ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹಂಗೇರಿಯ ರಾಜಮನೆತನದ ಸಂಬಂಧಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1396ರಲ್ಲಿ [[Sigismund, Holy Roman Emperor|ರಾಜ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್]] ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಧೀನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಅರಮನೆಯೊಂದಿಗೆ Munkács ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು, ತಮ್ಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕಾರ್ಪಾಥಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮಹತ್ತರವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದರು. ಅವರು Munkács ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅರಮನೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅದನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಅದರ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಂದಕವನ್ನು ತೋಡಿ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿಸಲಾಯಿತು; ಕೋಟೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು "Palánk". ಟಟ್ಯಾನಾ ಕೊರ್ಯಾಟೋವಿಚ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ, Munkács ಕೋಟೆಯ ಮಾಲೀಕತ್ವವು ಹಲವು ಬಾರಿ ಬದಲಾಯಿತು. 15ನೇ ಮತ್ತು 17ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಈ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ ಕೋಟೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. 1423ರಿಂದ ಕೋಟೆ [[Đurađ Branković|ಜಿಯಾರ್ಜಿ ಬ್ರಾಂಕೋವಿಚ್]] ಅವರ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿತ್ತು. 1439ರಿಂದ ಲಾಸ್ಲೋ ಪಾಲೋಚಿ ಮತ್ತು 1445ರಲ್ಲಿ ಹಂಗೇರಿಯ ರಾಜ್ಯಪಾಲ [[John Hunyadi|ಜಾನೋಶ್ ಹುನ್ಯಾಡಿ]] ಕೋಟೆಯ ಮಾಲೀಕರಾದರು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, 1456ರಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿಧವೆ [[Elizabeth Szilágyi|ಎರ್ಜೆಬೆಟ್ ಸಿಲಾಜಿ]] ಕೋಟೆಯ ಒಡತಿಯಾದರು. ನಂತರ ಇದು [[Matthias Corvinus|ರಾಜ ಮತ್ಯಾಸ್]] ಮತ್ತು ನಂತರ [[John Corvinus|ಜಾನೋಶ್ ಕಾರ್ವಿನ್]] ಅವರ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬಂತು. Munkács ಜನರು 1514ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[György Dózsa|ಜಿಯಾರ್ಜಿ ಡೋಝಾ]] ರೈತ ಬಂಡಾಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಬಂಡಾಯಗಾರರು Munkács, [[Khust|ಹುಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[Korolevo|ಕಿರಾಯಿಹಾಜಾ]] ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 1514ರಲ್ಲಿ Munkács ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಧೀನ ಪ್ರದೇಶವು ಹಂಗೇರಿಯ ಕಿರೀಟದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿ, ರಾಜನ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ರೈತ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಗೆ ತೀವ್ರ ಹಾನಿಯಾಯಿತು. ರಾಜ [[Louis II of Hungary|ಲೂಯಿಸ್ II]] (1516–1526) ಅದನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 1527ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಇನ್ನೂ ಲೂಯಿಸ್ IIರ ವಿಧವೆ [[Mary of Hungary (governor of the Netherlands)|ರಾಣಿ ಮೇರಿ]]ಯ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, [[John Zápolya|ಜಾನೋಶ್ ಝಾಪೋಲ್ಯಾಯಿ]] 1528ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಅವರು ಅದನ್ನು [[Palatine of Hungary|ಪ್ಯಾಲಟೈನ್]] [[Stephen VII Báthory|ಇಶ್ತ್ವಾನ್ ಬಾಥೋರಿ]] ಅವರ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದ್ದ ಇತರ ಕೋಟೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. [[Stephen VIII Báthory|ಇಶ್ತ್ವಾನ್ ಬಾಥೋರಿ]] ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ವಲಯಾಕಾರದ ಕೋಟೆಗೋಡೆಯ ಬುರುಜು ಮತ್ತು {{convert|14|m|ft|adj=mid|-ಎತ್ತರದ}} ವೀಕ್ಷಣಾ ಗೋಪುರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 1537ರಲ್ಲಿ [[Ferdinand I, Holy Roman Emperor|ರಾಜ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ I]] ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿ ನಂತರ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ===ಟರ್ಕಿಷ್ ಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸ=== 1541ರ ನಂತರ ಕೋಟೆಯು [[John Zápolya|ಜಾನೋಶ್ ಝಾಪೋಲ್ಯಾಯಿ]] ಅವರ ಪುತ್ರ [[John Sigismund Zápolya|ಜಾನೋಶ್ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್]] ಅವರ ಆಸ್ತಿಯಾಯಿತು, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅದರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಅವರ ತಾಯಿ [[Isabella Jagiellon|ರಾಣಿ ಇಸಬೆಲ್ಲಾ]] ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಸಬೆಲ್ಲಾ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಮಾತ್ರ 19 ವರ್ಷದ ಜಾನೋಶ್ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ಕೋಟೆಯ ಮಾಲೀಕರಾದರು; ಅವರು 1567ರವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1560ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ I ಕೋಟೆಯನ್ನು [[István Dobó|ಇಶ್ತ್ವಾನ್ ಡೋಬೋ]] ಅವರಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಅದು ಶತ್ರುಗಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಡೋಬೋ ಅದನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. 1567ರಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು. 1573ರಲ್ಲಿ [[Maximilian II, Holy Roman Emperor|ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಿಲಿಯನ್ II]] ಅದನ್ನು ಗಾಬೋರ್ ಮಾಗೋಚಿಗೆ ಗಿರವಿಟ್ಟರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಿಸಿಗ್ಮಂಡ್ ರಾಕೋಚಿ ಮಾಗೋಚಿ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಾಕೋಚಿ ಕುಟುಂಬ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. 1611ರಲ್ಲಿ ಇದು [[Nikolaus, Count Esterházy|ಮಿಕ್ಲೋಶ್ ಎಸ್ಟರ್‌ಹಾಜಿ]] ಅವರ ಆಸ್ತಿಯಾಯಿತು. 1625ರಲ್ಲಿ [[Gabriel Bethlen|ಗಾಬೋರ್ ಬೆತ್ಲೆನ್]], [[Prince of Transylvania|ಟ್ರಾನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರ]], ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಧೀನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 300,000 [[forint|ಫೋರಿಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ]] ಖರೀದಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ನಾಯಕ ಜಾನೋಶ್ ಬಾಲಿಂಗ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿ ಮಧ್ಯದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 1857ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಾರಾಗೃಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ 14 ಬುರುಜುಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡವಿತ್ತು. ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆ ಇದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1629ರಲ್ಲಿ ಗಾಬೋರ್ ಬೆತ್ಲೆನ್ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಕೋಟೆ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಬ್ರಾಂಡೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಕಟಲಿನ್ ಅವರ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಅವರು ಅದನ್ನು [[George I Rákóczi|ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ I]], ಟ್ರಾನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರ, ಅವರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಕಟಲಿನ್ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಕೋಟೆ ರಾಜಮನೆತನದ [[House of Habsburg|ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಮನೆತನ]]ದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ I ಈ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಕೋಟೆಯ ನಾಯಕ ಜಾನೋಶ್ ಬಾಲಿಂಗ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನದ ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ Munkács ಕೋಟೆ ರಾಕೋಚಿ ಕುಟುಂಬದ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂತು ಮತ್ತು ಇದು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವಯುತ ಅವಧಿಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1635ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ I ಅವರ ಆಸ್ತಿಯಾದವು. ರಾಜಕುಮಾರನು ಇಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದ [[French people|ಫ್ರೆಂಚ್]], [[Polish people|ಪೋಲಿಷ್]] ಮತ್ತು [[Swedish people|ಸ್ವೀಡಿಷ್]] ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಪತ್ನಿ [[Zsuzsanna Lorántffy|ಜುಝನ್ನಾ ಲೋರಾಂಟ್ಫಿ]] ಕೋಟೆಯ ಒಡೆತನ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಬಲಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಮಧ್ಯದ ಅಂಗಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ರಾಕೋಚಿ ಚೌಕವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಜುಝನ್ನಾ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಪುತ್ರ [[George II Rákóczi|ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ II]] ಕೋಟೆಯ ಅಧಿಪತಿಯಾದರು. 1649ರಿಂದ 1656ರವರೆಗೆ ಅವರು [[Bohdan Khmelnytsky|ಬೊಹ್ದಾನ್ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ]] ಅವರ [[Zaporozhian Cossacks|ಝಪೊರೋಜಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳ]] ನಿಯೋಗ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ನಿಯೋಗಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು; ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪೋಲಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಯುಕ್ತ ಕ್ರಮದ ಕುರಿತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು. 1657ರಲ್ಲಿ ಟರ್ಕಿಯ ಸುಲ್ತಾನನ ವಿರೋಧದ ನಡುವೆಯೂ ಅವರು ಪೋಲಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಸೇನೆ ಸೋಲನುಭವಿಸಿತು. ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಲುಬೊಮಿರ್ಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದ ಪೋಲಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ [[Bereg County|ಬೆರೆಗ್]], [[Ung County|ಉಂಗ್]] ಮತ್ತು [[Zemplén County|ಝೆಂಪ್ಲೆನ್]] ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ದೋಚಿ, Munkács ಮತ್ತು [[Berehove|ಬೆರೆಗ್ಸಾಸ್ಜ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ನಗರಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರೂ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ II ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಪತ್ನಿ [[Sophia Báthory|ಜ್ಸೋಫಿಯಾ ಬಾಥೋರಿ]] ಮತ್ತು ಅವರ ಪುತ್ರ [[Francis I Rákóczi|ಫೆರೆಂಕ್ I ರಾಕೋಚಿ]] ಕೋಟೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು. ಫೆರೆಂಕ್ ರಾಕೋಚಿ I [[Ilona Zrínyi|ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ]] ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು [[Kingdom of Croatia (Habsburg)|ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾ]] ಮೂಲದ [[Petar Zrinski|ಪೀಟರ್ ಝ್ರಿನಿ]], [[Ban of Croatia|ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾದ ಬಾನ್]] ಅವರ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುತ್ರ [[Francis II Rákóczi|ಫೆರೆಂಕ್ II ರಾಕೋಚಿ]] ಹಂಗೇರಿಯ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು. ಫೆರೆಂಕ್ I ರಾಕೋಚಿ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ತಮ್ಮ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಾದ ಫೆರೆಂಕ್ ಮತ್ತು ಜುಲಿಯಾನಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಿಧವೆಯಾಗಿ ಉಳಿದರು. [[Imre Thököly|ಇಮ್ರೆ ಥೋಕೋಲಿ]] ಮತ್ತು ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ 1682ರಲ್ಲಿ Munkács ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಇಮ್ರೆ ಥೋಕೋಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿ, ಅದರ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿ, ವೈಭವಯುತ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಥೋಕೋಲಿಯನ್ನು ಟರ್ಕರು ಸೆರೆಹಿಡಿದ ನಂತರ, ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ತಮ್ಮ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿದರು. ಮುಂದುವರಿದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಪಡೆಗಳು [[Uzhhorod Castle|ಉಂಗ್ವಾರ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು]] ಸುಲಭವಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು 1685ರ ನವೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ Munkács ತಲುಪಿದವು. 1686ರ ಮಾರ್ಚ್ 10ರಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಜನರಲ್ [[Aeneas de Caprara]] (1631–1701) ಶರಣಾಗುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಂಗೇರಿಯನ್, ರುಥೇನಿಯನ್, ಸ್ಲೋವಾಕ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಏಳು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ಪುತ್ರ ಫೆರೆಂಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬುರುಜುಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ತೀವ್ರ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುತ್ರಿ ಜುಲಿಯಾನಾ ಗಾಯಾಳುಗಳ ಆರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 1686ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಕಪ್ರಾರಾ ಮುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಬೇಕಾಯಿತು. ಅವರ ಸೈನಿಕರು ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ Munkács ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ದೋಚಿ [[Košice|ಕಾಸ್ಸಾ]] ಕಡೆಗೆ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಮುತ್ತಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ 24 ರಕ್ಷಕರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು, ಆದರೆ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಪಡೆಗಳ ನಷ್ಟವು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹಲವು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. 1687ರಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಕಪ್ರಾರಾ ಮತ್ತೆ 3,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರು. 1687ರ ನವೆಂಬರ್ 2ರಂದು ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ಮತ್ತೆ ಶರಣಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನರು ಒಂದು ವರ್ಷ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ 1687ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ರಕ್ಷಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಗಂಭೀರವಾಯಿತು. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನರಿಗೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಹಂಗೇರಿಯ ಏಕೈಕ ಕೋಟೆ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಶತ್ರುಗಳು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಶೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೊಸ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದವರೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುವ ಕುರಿತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಬೇಕಾಯಿತು. ಅವರು 1688ರ ಜನವರಿ 15ರಂದು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು ಮತ್ತು ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ [[Leopold I, Holy Roman Emperor|ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲಿಯೋಪೋಲ್ಡ್ I]] ಅವರ [[Antonio de Caraffa|ಆಂಟೋನಿಯೊ ದೆ ಕಾರಾಫಾ]] ನೇತೃತ್ವದ ಸೇನೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿಯನ್ನು [[Vienna|ವಿಯೆನ್ನಾ]]ಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಒಂದು ಮಠದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಲೈಸಿಯಂಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಲಿಯೋಪೋಲ್ಡ್ I ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅದು ಅಜೇಯ ಕೋಟೆಯಾಯಿತು. ===ರಾಕೋಚಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ=== [[File:Zrinyi ilona.jpg|thumb|[[Ilona Zrínyi]], Károly Jakobey ಅವರ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ. ಕೌಂಟೆಸ್ ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ (1643, Ozalj – 18 February 1703, Izmit) ಒಬ್ಬ ಕುಲೀನ ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ವೀರನಾರಿ. ಅವರು ಕ್ರೊಯೇಷಿಯನ್-ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಝ್ರಿನಿ ಕುಲೀನ ಕುಟುಂಬದ ಕೊನೆಯ ಜೀವಂತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾದ ಬಾನ್ ಪೆಟರ್ ಝ್ರಿನ್ಸ್ಕಿ ಅವರ ಪುತ್ರಿ, ಮಿಕ್ಲೋಶ್ ಝ್ರಿನಿ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ ಕ್ರ್ಸ್ಟೋ ಫ್ರಾಂಕೋಪಾನ್ ಅವರ ಸೋದರ ಸೊಸೆ ಹಾಗೂ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ರಾಕೋಚಿ I ಮತ್ತು ಇಮ್ರೆ ಥೋಕೋಲಿ ಅವರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ರಾಕೋಚಿ II ಅವರ ತಾಯಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು. 1685–1688ರಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಸೇನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಹಂಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ವೀರನಾರಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.]] Munkács ಕೋಟೆಯು [[Ferenc II Rákóczi|ಫೆರೆಂಕ್ II ರಾಕೋಚಿ]] ಅವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. 1703ರ ಜೂನ್ 16ರಂದು ರಾಜಕುಮಾರನು [[Poland|ಪೋಲಂಡ್]]ನಿಂದ [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|ಹಂಗೇರಿ]]ಗೆ [[Verecke Pass|ವೆರೆಕೆ ಪಾಸ್]] ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ಅವರ ಪಡೆಗಳು 1703ರ ಜೂನ್ 24ರಂದು Munkács ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು, ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, Munkács ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ [[Rusyns|ರುಸಿನ್‌ಗಳು]] ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಕೋಟೆಯ ಮುತ್ತಿಗೆ 1703ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ 1704ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 16ರಂದು [[Kuruc|ಕುರುಕ್]] ಸೇನೆಯ ವಿಜಯದೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ರಾಕೋಚಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಕೋಟೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು; ಅವರ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕೋಟೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಕೋಟೆಯ ಆಧುನೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಡೆಮೋಸೋಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗೆ ಯೋಜನೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. 1705ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬಹುತೇಕ ಕೆಲಸವನ್ನು [[Bereg County|ಬೆರೆಗ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಮತ್ತು ರುಥೇನಿಯನ್ ಜೀತದಾಳುಗಳು ನಡೆಸಿದರು; ಇದು 1710ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಕರ್ನಲ್ ಡೆ ಲಾ ಮೋಥೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು 1708ರಿಂದ ಡೆ ಲಾ ಫೋಕ್ಸ್ ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕೋಟೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ [[Latorica|ಲಟೋರ್ಕಾ]] ನದಿಯ ಎಡದಂಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಗಿರಣಿಯನ್ನು 1706ರಲ್ಲಿ ನಾಣ್ಯ ಟಂಕಿಸುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು; ಅದು 1713ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಫೆರೆಂಕ್ II ರಾಕೋಚಿ Munkács ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿದೇಶಿ ನಿಯೋಗಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[Russia|ರಷ್ಯಾ]]ದ [[tsar|ತ್ಸಾರ್]] [[Peter the Great|ಪೀಟರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್]] ಅವರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳೂ ಇದ್ದರು. ಕುರುಕ್‌ಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧವು ಸೋಲಿನಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. 1711ರ ಜೂನ್ 22ರಂದು ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಕರು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿಟ್ಟರು. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನರು ಬಂಡಾಯಗಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಕಠಿಣ ಪ್ರತೀಕಾರ ಕೈಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಲವಾರು ರುಥೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವವೂ ಕುಸಿಯಿತು. ===18ನೇ ಮತ್ತು 19ನೇ ಶತಮಾನಗಳು=== ರಾಕೋಚಿ ನೇತೃತ್ವದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧ ವಿಫಲವಾದ ನಂತರ Munkács ಕೋಟೆ [[Charles VI, Holy Roman Emperor|ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ VI]] ಅವರ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1728ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅದನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಕೌಂಟ್ [[Lothar Franz von Schönborn|ಲೋಥರ್ ಫ್ರಾಂಜ್ ವಾನ್ ಶೋನ್‌ಬೋನ್]] ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಕೋಟೆಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವ ಕ್ರಮೇಣ ಕುಸಿಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೈನಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. 1787ರಲ್ಲಿ [[Joseph II, Holy Roman Emperor|ಜೋಸೆಫ್ II]] ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಾರಾಗೃಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1746ರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ದುರಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. 1772ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಂಡ್‌ನ ಮೊದಲ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ [[Galicia (Eastern Europe)|ಪೂರ್ವ ಗ್ಯಾಲಿಷಿಯಾ]] [[Austrian Empire|ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು. 1782ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾರಾಗೃಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬಂಧನ ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ [[Greek War of Independence|ಗ್ರೀಕ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ]] ನಾಯಕ [[Alexander Ypsilantis|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಯಿಪ್ಸಿಲಾಂಟಿಸ್]] (1821ರಿಂದ 1823ರವರೆಗೆ), ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಸುಧಾರಕ [[Ferenc Kazinczy|ಫೆರೆಂಕ್ ಕಾಜಿಂಝಿ]] ಮತ್ತು [[Ignác Martinovics|ಮಾರ್ಟಿನೋವಿಚ್ ಸಂಚು]]ಯ 42 ಮಂದಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರೂ ಇದ್ದರು. ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ [[Mikhail Bakunin|ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಬಕುನಿನ್]] ಮತ್ತು [[:de:Franz Reindl (Offizier)|ಫ್ರಾಂಜ್ ರೈಂಡ್ಲ್]], ಭವಿಷ್ಯದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[Ferdinand I of Austria|ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ I]] ವಿರುದ್ಧ 1832ರಲ್ಲಿ ಹತ್ಯಾ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದ ಗಾರ್ಡ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್, ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸರಪಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1805ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 11ರಿಂದ 1806ರ ಮಾರ್ಚ್ 10ರವರೆಗೆ 88 ದಿನಗಳ ಕಾಲ [[Napoleon|ನೆಪೋಲಿಯನ್]]ನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[Holy Crown of Hungary|ಹಂಗೇರಿಯ ಪವಿತ್ರ ಕಿರೀಟವನ್ನು]] ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1834ರ ಜುಲೈ 27ರ ಸಂಜೆ ಕೋಟೆಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಿಟಕಿಯ ಪರದೆಯು ಮೇಣದಬತ್ತಿಯಿಂದ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಿತು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ವಾರ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾರೀ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಮರದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋದವು. ಬೆಂಕಿಯ ನಂತರ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದರ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಮರದ ಚಾವಣಿಯ ಬದಲಾಗಿ ಹೆಂಚಿನ ಚಾವಣಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಇದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದಿದೆ. 1847ರ ಜುಲೈ 11ರಂದು [[Sándor Petőfi|ಶಾಂಡೋರ್ ಪೆಟೋಫಿ]] ಕೋಟೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಫ್ರಿಡ್ರಿಕ್ ಕೆರೆನಿಗೆ ತಮ್ಮ XIIIನೇ ಪ್ರವಾಸ ಪತ್ರವನ್ನು ಬರೆದರು. 1848ರ ಮಾರ್ಚ್ 15ರ ನಂತರ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕೋಟೆ ಕಾರಾಗೃಹದ [[casemate|ಕ್ಯಾಸ್ಮೇಟ್‌ಗಳನ್ನು]] ತೆರೆದು ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆಯ ಅರ್ಧವೃತ್ತಾಕಾರದ ಬುರುಜಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಿಂಡನ್ ಮರವನ್ನು ನೆಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಅದನ್ನು "ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಮರವು ಬಹಳ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ನಂತರ 1960ರ ಜುಲೈ 21ರಂದು ಬಿರುಗಾಳಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು. 1849ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 22ರಂದು ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಕರು ಕೋಟೆಯ ನಾಯಕ ಪಾಲ್ ಮೆಝೋಶಿ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪೊಡ್ಹೆರಿಂಗ್‌ನ ಲಟೋರ್ಕಾ ಸೇತುವೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಪಡೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. 1901ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕ ಸ್ತಂಭವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. [[Nicholas I of Russia|ರಷ್ಯಾದ ತ್ಸಾರ್ ನಿಕೋಲಸ್ I]] ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ಬಂದಾಗ, Munkács ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಕರು (32 ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು 1329 ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೈನಿಕರು) 1849ರ ಆಗಸ್ಟ್ 26ರಂದು ಶರಣಾಗಬೇಕಾಯಿತು ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <ref>{{cite web |title=Mukachevo castle "Palanok" |url=https://zaktour.gov.ua/en/tours/palanok/ |website=Tourism and Resorts Department of Zakarpattia Regional State Administration |access-date=23 August 2026}}</ref> <ref>{{cite web |title=Chronicles of Palanok Castle |url=https://zaktour.gov.ua/en/tours/palanok-chronicles/ |website=Tourism and Resorts Department of Zakarpattia Regional State Administration |access-date=23 August 2026}}</ref> <ref>{{cite web |title=Mukachevo Historical Museum |url=https://zaktour.gov.ua/en/tours/mukachevo-historical/ |website=Tourism and Resorts Department of Zakarpattia Regional State Administration |access-date=23 August 2026}}</ref> <ref>{{cite web |title=History museum — Mukachevo |url=https://www.karpaty.info/en/uk/zk/mk/mukachevo/museums/history/ |website=Karpaty.info |access-date=23 August 2026}}</ref> <ref>{{cite web |title=Munkácsi vár |url=https://www.karpataljainepfoiskola.hu/munkacsi-var/ |website=Kárpátaljai Népfőiskolai Egyesület |access-date=23 August 2026}}</ref> <ref>{{cite web |title=Munkács Castle (Замок Паланок), Subcarpathia / Ukraine |url=https://www.explorecarpathia.eu/en/ukraine/munkacs-castle |website=Explore Carpathia |access-date=23 August 2026}}</ref> {{reflist}} 91bpqltyz147zzmrg7mb6bifp99stoq 1383964 1383963 2026-08-23T05:32:20Z A826 72368 Cleaned up using [[WP:AutoEd|AutoEd]] 1383964 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮುಕಚೆವೊದಲ್ಲಿರುವ 10ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೋಟೆ}} {{Infobox military installation | name = Palanok Castle, Munkács Castle | location = [[Mukachevo]], [[Zakarpattia Oblast]], [[Ukraine]] | image = Замок із висоти пташиного польоту 1.JPG | caption = ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆ | type = ಕೋಟೆ | built = 10ನೇ ಶತಮಾನ | in_use = | condition = ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ; ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ದುರವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿವೆ. }} '''ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆ''' ಅಥವಾ '''ಮುಕಚೆವೊ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Замок "Паланок"|Zamok "Palanok"}}; {{langx|hu|Munkács vára}} ಅಥವಾ {{lang|hu|Munkácsi vár}}; {{langx|de|Plankenburg}}) ಪಶ್ಚಿಮ [[Ukraine|ಉಕ್ರೇನ್]]ನ [[oblast]] ([[Administrative divisions of Ukraine|ಪ್ರಾಂತ್ಯ]])ವಾದ [[Zakarpattia Oblast|ಝಕಾರ್ಪಟ್ಟಿಯಾ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]]ನ [[Mukachevo]] ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[List of castles in Ukraine|ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆ]]ಯಾಗಿದೆ. ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ,<ref name="myukraine.info">[http://myukraine.info/en/tourism/carpathians/ukrainian/ myukraine.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190507125714/http://myukraine.info/en/tourism/carpathians/ukrainian/ |date=2019-05-07 }} — ಮುಕಚೆವೊ "ಪಲಾನೋಕ್" ಕೋಟೆ</ref> ಮತ್ತು ಇದು {{convert|68|m|ft|adj=mid|-ಎತ್ತರದ}} ಹಿಂದಿನ [[volcano|ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಬೆಟ್ಟ]]ದ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಕೋಟೆ ಸಮುಚ್ಚಯವು ಮೂರು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಮೇಲಿನ, ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಕೋಟೆ.<ref name="ukrainaincognita-1">[http://ukrainainkognita.org.ua/Rus/Istkult/Palanok/palanok%201rus.htm ukrainainkognita.org.ua] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008230534/http://ukrainainkognita.org.ua/Rus/Istkult/Palanok/palanok%201rus.htm |date=2007-10-08 }} — ಮುಕಚೆವೊ "ಪಲಾನೋಕ್" ಕೋಟೆ ಭಾಗ 1</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ===ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದ 1541ರವರೆಗೆ=== ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಕುರಿತು ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯಿಲ್ಲ. ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಈಗಾಗಲೇ ನವಶಿಲಾಯುಗದಲ್ಲೇ ವಾಸವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಂಚಿನ ಹಾಗೂ ಕಬ್ಬಿಣಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೋಟೆ ಇತ್ತು. ವಿಜಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮರದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಕಂಬಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವ ಒಂದು ಕೋಟೆಯು ಇಂದಿನ ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿತ್ತು. * [[Stephen I of Hungary|ಸಂತ ಸ್ಟೀಫನ್]] ಕೋಟೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದರು, ಅದರ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[Ladislaus I of Hungary|ರಾಜ ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್]] ಅವರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. * [[Anonymus (notary of Béla III)|ಅನೋನಿಮಸ್]], [[Béla III of Hungary|ಬೆಲಾ III]]ರ ಲಿಖಿತಾಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು [[Gesta Hungarorum]] (ಹಂಗೇರಿಯನ್ನರ ಕೃತ್ಯಗಳು) ಕೃತಿಯ ಲೇಖಕ, ಏಳು ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಅವರ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು [[Verecke Pass|ವೆರೆಕೆ ಪಾಸ್]] ಹಾಗೂ ಅದರ ಕೆಳಗಿನ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬಹಳ ದಣಿದು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಶ್ರಮ (ಕೆಲಸ) ಬೇಕಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ವಸತಿಗೆ '''Munkács''' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. * ಮತ್ತೊಂದು ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಹೆಸರು "ನೋವು" ಅಥವಾ "ಸಂಕಷ್ಟ" ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಸ್ಲಾವಿಕ್ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು. * 1086ರಲ್ಲಿ Munkács ಮೇಲೆ [[Pechenegs|ಪೆಚೆನೆಗ್‌ಗಳು]] ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು; ಅವರು ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರೂ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. * [[Béla III of Hungary|ಹಂಗೇರಿಯ ಬೆಲಾ III]]ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಗರದ ವೇಗವಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಡೆಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1190ರಲ್ಲಿ [[Tatars|ಟಾಟರ್‌ಗಳು]] [[Bereg County|ಬೆರೆಗ್]] ಮತ್ತು [[Ung County|ಉಂಗ್]] ಕೌಂಟಿಗಳ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಚದುರಿಸಿದರು. * 1241ರಲ್ಲಿ [[Batu Khan|ಬಾತು ಖಾನ್]]ನ 60,000 ಸೈನಿಕರ ಸೇನೆ [[Verecke Pass|ವೆರೆಕೆ ಪಾಸ್]] ಮೂಲಕ ಹಂಗೇರಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ನಗರವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. * [[Tatars|ಟಾಟರ್‌ಗಳು]] ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ, 1242ರಲ್ಲಿ [[Béla IV of Hungary|ಬೆಲಾ IV]] ಹೊಸ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಈಗಿರುವ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದರು. 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ Munkács ಕೋಟೆಯು ಹಂಗೇರಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. * [[Charles I of Hungary|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ರಾಬರ್ಟ್]] ಅವರು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[Poland|ಪೋಲಂಡ್]] ಮತ್ತು [[Kingdom of Ruthenia|ರುಥೇನಿಯಾ]]ಗಳ ನಡುವಿನ ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿತು, ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬಲಪಡಿಸಲು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪರಿಣಿತರನ್ನು ಕರೆಸಿಕೊಂಡರು. [[Louis I of Hungary|ಹಂಗೇರಿಯ ಲೂಯಿಸ್ I]] (1342–1382) ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. * 1352ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಟಾಟರ್ ಸೇನೆ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಆದರೆ ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ ದಾಳಿಯನ್ನು ತಡೆದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಗೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಅಟ್ಲಾಮೋಸ್ ಖಾನ್‌ನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಿತು. * [[Fyodor Koriatovych|ಟೋಡೋರ್ ಕೊರ್ಯಾಟೋವಿಚ್]], ಪೊಡೋಲ್ಸ್ಕಿಯ ರಾಜಕುಮಾರ, ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹಂಗೇರಿಯ ರಾಜಮನೆತನದ ಸಂಬಂಧಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1396ರಲ್ಲಿ [[Sigismund, Holy Roman Emperor|ರಾಜ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್]] ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಧೀನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಅರಮನೆಯೊಂದಿಗೆ Munkács ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು, ತಮ್ಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕಾರ್ಪಾಥಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮಹತ್ತರವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದರು. ಅವರು Munkács ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅರಮನೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅದನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಅದರ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಂದಕವನ್ನು ತೋಡಿ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿಸಲಾಯಿತು; ಕೋಟೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು "Palánk". ಟಟ್ಯಾನಾ ಕೊರ್ಯಾಟೋವಿಚ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ, Munkács ಕೋಟೆಯ ಮಾಲೀಕತ್ವವು ಹಲವು ಬಾರಿ ಬದಲಾಯಿತು. 15ನೇ ಮತ್ತು 17ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಈ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ ಕೋಟೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. 1423ರಿಂದ ಕೋಟೆ [[Đurađ Branković|ಜಿಯಾರ್ಜಿ ಬ್ರಾಂಕೋವಿಚ್]] ಅವರ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿತ್ತು. 1439ರಿಂದ ಲಾಸ್ಲೋ ಪಾಲೋಚಿ ಮತ್ತು 1445ರಲ್ಲಿ ಹಂಗೇರಿಯ ರಾಜ್ಯಪಾಲ [[John Hunyadi|ಜಾನೋಶ್ ಹುನ್ಯಾಡಿ]] ಕೋಟೆಯ ಮಾಲೀಕರಾದರು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, 1456ರಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿಧವೆ [[Elizabeth Szilágyi|ಎರ್ಜೆಬೆಟ್ ಸಿಲಾಜಿ]] ಕೋಟೆಯ ಒಡತಿಯಾದರು. ನಂತರ ಇದು [[Matthias Corvinus|ರಾಜ ಮತ್ಯಾಸ್]] ಮತ್ತು ನಂತರ [[John Corvinus|ಜಾನೋಶ್ ಕಾರ್ವಿನ್]] ಅವರ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬಂತು. Munkács ಜನರು 1514ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[György Dózsa|ಜಿಯಾರ್ಜಿ ಡೋಝಾ]] ರೈತ ಬಂಡಾಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಬಂಡಾಯಗಾರರು Munkács, [[Khust|ಹುಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[Korolevo|ಕಿರಾಯಿಹಾಜಾ]] ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 1514ರಲ್ಲಿ Munkács ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಧೀನ ಪ್ರದೇಶವು ಹಂಗೇರಿಯ ಕಿರೀಟದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿ, ರಾಜನ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ರೈತ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಗೆ ತೀವ್ರ ಹಾನಿಯಾಯಿತು. ರಾಜ [[Louis II of Hungary|ಲೂಯಿಸ್ II]] (1516–1526) ಅದನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 1527ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಇನ್ನೂ ಲೂಯಿಸ್ IIರ ವಿಧವೆ [[Mary of Hungary (governor of the Netherlands)|ರಾಣಿ ಮೇರಿ]]ಯ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, [[John Zápolya|ಜಾನೋಶ್ ಝಾಪೋಲ್ಯಾಯಿ]] 1528ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಅವರು ಅದನ್ನು [[Palatine of Hungary|ಪ್ಯಾಲಟೈನ್]] [[Stephen VII Báthory|ಇಶ್ತ್ವಾನ್ ಬಾಥೋರಿ]] ಅವರ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದ್ದ ಇತರ ಕೋಟೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. [[Stephen VIII Báthory|ಇಶ್ತ್ವಾನ್ ಬಾಥೋರಿ]] ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ವಲಯಾಕಾರದ ಕೋಟೆಗೋಡೆಯ ಬುರುಜು ಮತ್ತು {{convert|14|m|ft|adj=mid|-ಎತ್ತರದ}} ವೀಕ್ಷಣಾ ಗೋಪುರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 1537ರಲ್ಲಿ [[Ferdinand I, Holy Roman Emperor|ರಾಜ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ I]] ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿ ನಂತರ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ===ಟರ್ಕಿಷ್ ಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸ=== 1541ರ ನಂತರ ಕೋಟೆಯು [[John Zápolya|ಜಾನೋಶ್ ಝಾಪೋಲ್ಯಾಯಿ]] ಅವರ ಪುತ್ರ [[John Sigismund Zápolya|ಜಾನೋಶ್ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್]] ಅವರ ಆಸ್ತಿಯಾಯಿತು, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅದರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಅವರ ತಾಯಿ [[Isabella Jagiellon|ರಾಣಿ ಇಸಬೆಲ್ಲಾ]] ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಸಬೆಲ್ಲಾ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಮಾತ್ರ 19 ವರ್ಷದ ಜಾನೋಶ್ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ಕೋಟೆಯ ಮಾಲೀಕರಾದರು; ಅವರು 1567ರವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1560ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ I ಕೋಟೆಯನ್ನು [[István Dobó|ಇಶ್ತ್ವಾನ್ ಡೋಬೋ]] ಅವರಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಅದು ಶತ್ರುಗಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಡೋಬೋ ಅದನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. 1567ರಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು. 1573ರಲ್ಲಿ [[Maximilian II, Holy Roman Emperor|ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಿಲಿಯನ್ II]] ಅದನ್ನು ಗಾಬೋರ್ ಮಾಗೋಚಿಗೆ ಗಿರವಿಟ್ಟರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಿಸಿಗ್ಮಂಡ್ ರಾಕೋಚಿ ಮಾಗೋಚಿ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಾಕೋಚಿ ಕುಟುಂಬ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. 1611ರಲ್ಲಿ ಇದು [[Nikolaus, Count Esterházy|ಮಿಕ್ಲೋಶ್ ಎಸ್ಟರ್‌ಹಾಜಿ]] ಅವರ ಆಸ್ತಿಯಾಯಿತು. 1625ರಲ್ಲಿ [[Gabriel Bethlen|ಗಾಬೋರ್ ಬೆತ್ಲೆನ್]], [[Prince of Transylvania|ಟ್ರಾನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರ]], ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಧೀನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 300,000 [[forint|ಫೋರಿಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ]] ಖರೀದಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ನಾಯಕ ಜಾನೋಶ್ ಬಾಲಿಂಗ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿ ಮಧ್ಯದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 1857ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಾರಾಗೃಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ 14 ಬುರುಜುಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡವಿತ್ತು. ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆ ಇದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1629ರಲ್ಲಿ ಗಾಬೋರ್ ಬೆತ್ಲೆನ್ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಕೋಟೆ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಬ್ರಾಂಡೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಕಟಲಿನ್ ಅವರ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಅವರು ಅದನ್ನು [[George I Rákóczi|ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ I]], ಟ್ರಾನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರ, ಅವರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಕಟಲಿನ್ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಕೋಟೆ ರಾಜಮನೆತನದ [[House of Habsburg|ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಮನೆತನ]]ದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ I ಈ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಕೋಟೆಯ ನಾಯಕ ಜಾನೋಶ್ ಬಾಲಿಂಗ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನದ ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ Munkács ಕೋಟೆ ರಾಕೋಚಿ ಕುಟುಂಬದ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂತು ಮತ್ತು ಇದು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವಯುತ ಅವಧಿಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1635ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ I ಅವರ ಆಸ್ತಿಯಾದವು. ರಾಜಕುಮಾರನು ಇಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದ [[French people|ಫ್ರೆಂಚ್]], [[Polish people|ಪೋಲಿಷ್]] ಮತ್ತು [[Swedish people|ಸ್ವೀಡಿಷ್]] ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಪತ್ನಿ [[Zsuzsanna Lorántffy|ಜುಝನ್ನಾ ಲೋರಾಂಟ್ಫಿ]] ಕೋಟೆಯ ಒಡೆತನ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಬಲಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಮಧ್ಯದ ಅಂಗಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ರಾಕೋಚಿ ಚೌಕವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಜುಝನ್ನಾ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಪುತ್ರ [[George II Rákóczi|ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ II]] ಕೋಟೆಯ ಅಧಿಪತಿಯಾದರು. 1649ರಿಂದ 1656ರವರೆಗೆ ಅವರು [[Bohdan Khmelnytsky|ಬೊಹ್ದಾನ್ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ]] ಅವರ [[Zaporozhian Cossacks|ಝಪೊರೋಜಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳ]] ನಿಯೋಗ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ನಿಯೋಗಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು; ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪೋಲಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಯುಕ್ತ ಕ್ರಮದ ಕುರಿತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು. 1657ರಲ್ಲಿ ಟರ್ಕಿಯ ಸುಲ್ತಾನನ ವಿರೋಧದ ನಡುವೆಯೂ ಅವರು ಪೋಲಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಸೇನೆ ಸೋಲನುಭವಿಸಿತು. ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಲುಬೊಮಿರ್ಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದ ಪೋಲಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ [[Bereg County|ಬೆರೆಗ್]], [[Ung County|ಉಂಗ್]] ಮತ್ತು [[Zemplén County|ಝೆಂಪ್ಲೆನ್]] ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ದೋಚಿ, Munkács ಮತ್ತು [[Berehove|ಬೆರೆಗ್ಸಾಸ್ಜ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ನಗರಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರೂ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಜಿಯಾರ್ಜಿ ರಾಕೋಚಿ II ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಪತ್ನಿ [[Sophia Báthory|ಜ್ಸೋಫಿಯಾ ಬಾಥೋರಿ]] ಮತ್ತು ಅವರ ಪುತ್ರ [[Francis I Rákóczi|ಫೆರೆಂಕ್ I ರಾಕೋಚಿ]] ಕೋಟೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು. ಫೆರೆಂಕ್ ರಾಕೋಚಿ I [[Ilona Zrínyi|ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ]] ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು [[Kingdom of Croatia (Habsburg)|ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾ]] ಮೂಲದ [[Petar Zrinski|ಪೀಟರ್ ಝ್ರಿನಿ]], [[Ban of Croatia|ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾದ ಬಾನ್]] ಅವರ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುತ್ರ [[Francis II Rákóczi|ಫೆರೆಂಕ್ II ರಾಕೋಚಿ]] ಹಂಗೇರಿಯ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು. ಫೆರೆಂಕ್ I ರಾಕೋಚಿ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ತಮ್ಮ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಾದ ಫೆರೆಂಕ್ ಮತ್ತು ಜುಲಿಯಾನಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಿಧವೆಯಾಗಿ ಉಳಿದರು. [[Imre Thököly|ಇಮ್ರೆ ಥೋಕೋಲಿ]] ಮತ್ತು ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ 1682ರಲ್ಲಿ Munkács ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಇಮ್ರೆ ಥೋಕೋಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿ, ಅದರ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿ, ವೈಭವಯುತ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಥೋಕೋಲಿಯನ್ನು ಟರ್ಕರು ಸೆರೆಹಿಡಿದ ನಂತರ, ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ತಮ್ಮ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿದರು. ಮುಂದುವರಿದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಪಡೆಗಳು [[Uzhhorod Castle|ಉಂಗ್ವಾರ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು]] ಸುಲಭವಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು 1685ರ ನವೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ Munkács ತಲುಪಿದವು. 1686ರ ಮಾರ್ಚ್ 10ರಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಜನರಲ್ [[Aeneas de Caprara]] (1631–1701) ಶರಣಾಗುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಂಗೇರಿಯನ್, ರುಥೇನಿಯನ್, ಸ್ಲೋವಾಕ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಏಳು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ಪುತ್ರ ಫೆರೆಂಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬುರುಜುಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ತೀವ್ರ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುತ್ರಿ ಜುಲಿಯಾನಾ ಗಾಯಾಳುಗಳ ಆರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 1686ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಕಪ್ರಾರಾ ಮುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಬೇಕಾಯಿತು. ಅವರ ಸೈನಿಕರು ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ Munkács ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ದೋಚಿ [[Košice|ಕಾಸ್ಸಾ]] ಕಡೆಗೆ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಮುತ್ತಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ 24 ರಕ್ಷಕರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು, ಆದರೆ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಪಡೆಗಳ ನಷ್ಟವು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹಲವು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. 1687ರಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಕಪ್ರಾರಾ ಮತ್ತೆ 3,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರು. 1687ರ ನವೆಂಬರ್ 2ರಂದು ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ಮತ್ತೆ ಶರಣಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನರು ಒಂದು ವರ್ಷ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ 1687ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ರಕ್ಷಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಗಂಭೀರವಾಯಿತು. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನರಿಗೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಹಂಗೇರಿಯ ಏಕೈಕ ಕೋಟೆ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಶತ್ರುಗಳು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಶೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೊಸ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದವರೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುವ ಕುರಿತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಬೇಕಾಯಿತು. ಅವರು 1688ರ ಜನವರಿ 15ರಂದು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು ಮತ್ತು ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ [[Leopold I, Holy Roman Emperor|ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲಿಯೋಪೋಲ್ಡ್ I]] ಅವರ [[Antonio de Caraffa|ಆಂಟೋನಿಯೊ ದೆ ಕಾರಾಫಾ]] ನೇತೃತ್ವದ ಸೇನೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿಯನ್ನು [[Vienna|ವಿಯೆನ್ನಾ]]ಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಒಂದು ಮಠದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಲೈಸಿಯಂಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಲಿಯೋಪೋಲ್ಡ್ I ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅದು ಅಜೇಯ ಕೋಟೆಯಾಯಿತು. ===ರಾಕೋಚಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ=== [[File:Zrinyi ilona.jpg|thumb|[[Ilona Zrínyi]], Károly Jakobey ಅವರ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ. ಕೌಂಟೆಸ್ ಇಲೋನಾ ಝ್ರಿನಿ (1643, Ozalj – 18 February 1703, Izmit) ಒಬ್ಬ ಕುಲೀನ ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ವೀರನಾರಿ. ಅವರು ಕ್ರೊಯೇಷಿಯನ್-ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಝ್ರಿನಿ ಕುಲೀನ ಕುಟುಂಬದ ಕೊನೆಯ ಜೀವಂತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾದ ಬಾನ್ ಪೆಟರ್ ಝ್ರಿನ್ಸ್ಕಿ ಅವರ ಪುತ್ರಿ, ಮಿಕ್ಲೋಶ್ ಝ್ರಿನಿ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ ಕ್ರ್ಸ್ಟೋ ಫ್ರಾಂಕೋಪಾನ್ ಅವರ ಸೋದರ ಸೊಸೆ ಹಾಗೂ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ರಾಕೋಚಿ I ಮತ್ತು ಇಮ್ರೆ ಥೋಕೋಲಿ ಅವರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ರಾಕೋಚಿ II ಅವರ ತಾಯಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು. 1685–1688ರಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಸೇನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಹಂಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ವೀರನಾರಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.]] Munkács ಕೋಟೆಯು [[Ferenc II Rákóczi|ಫೆರೆಂಕ್ II ರಾಕೋಚಿ]] ಅವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. 1703ರ ಜೂನ್ 16ರಂದು ರಾಜಕುಮಾರನು [[Poland|ಪೋಲಂಡ್]]ನಿಂದ [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|ಹಂಗೇರಿ]]ಗೆ [[Verecke Pass|ವೆರೆಕೆ ಪಾಸ್]] ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ಅವರ ಪಡೆಗಳು 1703ರ ಜೂನ್ 24ರಂದು Munkács ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು, ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, Munkács ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ [[Rusyns|ರುಸಿನ್‌ಗಳು]] ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಕೋಟೆಯ ಮುತ್ತಿಗೆ 1703ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ 1704ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 16ರಂದು [[Kuruc|ಕುರುಕ್]] ಸೇನೆಯ ವಿಜಯದೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ರಾಕೋಚಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಕೋಟೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು; ಅವರ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕೋಟೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಕೋಟೆಯ ಆಧುನೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಡೆಮೋಸೋಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗೆ ಯೋಜನೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. 1705ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬಹುತೇಕ ಕೆಲಸವನ್ನು [[Bereg County|ಬೆರೆಗ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಮತ್ತು ರುಥೇನಿಯನ್ ಜೀತದಾಳುಗಳು ನಡೆಸಿದರು; ಇದು 1710ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಕರ್ನಲ್ ಡೆ ಲಾ ಮೋಥೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು 1708ರಿಂದ ಡೆ ಲಾ ಫೋಕ್ಸ್ ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕೋಟೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ [[Latorica|ಲಟೋರ್ಕಾ]] ನದಿಯ ಎಡದಂಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಗಿರಣಿಯನ್ನು 1706ರಲ್ಲಿ ನಾಣ್ಯ ಟಂಕಿಸುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು; ಅದು 1713ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಫೆರೆಂಕ್ II ರಾಕೋಚಿ Munkács ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿದೇಶಿ ನಿಯೋಗಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[Russia|ರಷ್ಯಾ]]ದ [[tsar|ತ್ಸಾರ್]] [[Peter the Great|ಪೀಟರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್]] ಅವರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳೂ ಇದ್ದರು. ಕುರುಕ್‌ಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧವು ಸೋಲಿನಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. 1711ರ ಜೂನ್ 22ರಂದು ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಕರು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿಟ್ಟರು. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನರು ಬಂಡಾಯಗಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಕಠಿಣ ಪ್ರತೀಕಾರ ಕೈಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಲವಾರು ರುಥೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವವೂ ಕುಸಿಯಿತು. ===18ನೇ ಮತ್ತು 19ನೇ ಶತಮಾನಗಳು=== ರಾಕೋಚಿ ನೇತೃತ್ವದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧ ವಿಫಲವಾದ ನಂತರ Munkács ಕೋಟೆ [[Charles VI, Holy Roman Emperor|ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ VI]] ಅವರ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1728ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅದನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಕೌಂಟ್ [[Lothar Franz von Schönborn|ಲೋಥರ್ ಫ್ರಾಂಜ್ ವಾನ್ ಶೋನ್‌ಬೋನ್]] ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಕೋಟೆಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವ ಕ್ರಮೇಣ ಕುಸಿಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೈನಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. 1787ರಲ್ಲಿ [[Joseph II, Holy Roman Emperor|ಜೋಸೆಫ್ II]] ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಾರಾಗೃಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1746ರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ದುರಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. 1772ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಂಡ್‌ನ ಮೊದಲ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ [[Galicia (Eastern Europe)|ಪೂರ್ವ ಗ್ಯಾಲಿಷಿಯಾ]] [[Austrian Empire|ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು. 1782ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾರಾಗೃಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬಂಧನ ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ [[Greek War of Independence|ಗ್ರೀಕ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ]] ನಾಯಕ [[Alexander Ypsilantis|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಯಿಪ್ಸಿಲಾಂಟಿಸ್]] (1821ರಿಂದ 1823ರವರೆಗೆ), ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಸುಧಾರಕ [[Ferenc Kazinczy|ಫೆರೆಂಕ್ ಕಾಜಿಂಝಿ]] ಮತ್ತು [[Ignác Martinovics|ಮಾರ್ಟಿನೋವಿಚ್ ಸಂಚು]]ಯ 42 ಮಂದಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರೂ ಇದ್ದರು. ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ [[Mikhail Bakunin|ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಬಕುನಿನ್]] ಮತ್ತು [[:de:Franz Reindl (Offizier)|ಫ್ರಾಂಜ್ ರೈಂಡ್ಲ್]], ಭವಿಷ್ಯದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[Ferdinand I of Austria|ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ I]] ವಿರುದ್ಧ 1832ರಲ್ಲಿ ಹತ್ಯಾ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದ ಗಾರ್ಡ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್, ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸರಪಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1805ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 11ರಿಂದ 1806ರ ಮಾರ್ಚ್ 10ರವರೆಗೆ 88 ದಿನಗಳ ಕಾಲ [[Napoleon|ನೆಪೋಲಿಯನ್]]ನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[Holy Crown of Hungary|ಹಂಗೇರಿಯ ಪವಿತ್ರ ಕಿರೀಟವನ್ನು]] ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1834ರ ಜುಲೈ 27ರ ಸಂಜೆ ಕೋಟೆಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಿಟಕಿಯ ಪರದೆಯು ಮೇಣದಬತ್ತಿಯಿಂದ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಿತು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ವಾರ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾರೀ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಮರದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋದವು. ಬೆಂಕಿಯ ನಂತರ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದರ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಮರದ ಚಾವಣಿಯ ಬದಲಾಗಿ ಹೆಂಚಿನ ಚಾವಣಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಇದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದಿದೆ. 1847ರ ಜುಲೈ 11ರಂದು [[Sándor Petőfi|ಶಾಂಡೋರ್ ಪೆಟೋಫಿ]] ಕೋಟೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಫ್ರಿಡ್ರಿಕ್ ಕೆರೆನಿಗೆ ತಮ್ಮ XIIIನೇ ಪ್ರವಾಸ ಪತ್ರವನ್ನು ಬರೆದರು. 1848ರ ಮಾರ್ಚ್ 15ರ ನಂತರ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕೋಟೆ ಕಾರಾಗೃಹದ [[casemate|ಕ್ಯಾಸ್ಮೇಟ್‌ಗಳನ್ನು]] ತೆರೆದು ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆಯ ಅರ್ಧವೃತ್ತಾಕಾರದ ಬುರುಜಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಿಂಡನ್ ಮರವನ್ನು ನೆಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಅದನ್ನು "ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಮರವು ಬಹಳ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ನಂತರ 1960ರ ಜುಲೈ 21ರಂದು ಬಿರುಗಾಳಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು. 1849ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 22ರಂದು ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಕರು ಕೋಟೆಯ ನಾಯಕ ಪಾಲ್ ಮೆಝೋಶಿ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪೊಡ್ಹೆರಿಂಗ್‌ನ ಲಟೋರ್ಕಾ ಸೇತುವೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಪಡೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. 1901ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕ ಸ್ತಂಭವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. [[Nicholas I of Russia|ರಷ್ಯಾದ ತ್ಸಾರ್ ನಿಕೋಲಸ್ I]] ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ಬಂದಾಗ, Munkács ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಕರು (32 ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು 1329 ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೈನಿಕರು) 1849ರ ಆಗಸ್ಟ್ 26ರಂದು ಶರಣಾಗಬೇಕಾಯಿತು <gallery> File:Ukraine-Mukacheve-Palanok Castle-10.jpg|ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆಯ ದೃಶ್ಯ. File:Ukraine-Mukacheve-Palanok Castle-72.jpg|ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ದೃಶ್ಯ. File:Palanok13.JPG|ಪಲಾನೋಕ್ ಕೋಟೆಯ ಒಳಾಂಗಣದ ದೃಶ್ಯ. </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <ref>{{cite web |title=Mukachevo castle "Palanok" |url=https://zaktour.gov.ua/en/tours/palanok/ |website=Tourism and Resorts Department of Zakarpattia Regional State Administration |access-date=23 August 2026}}</ref> <ref>{{cite web |title=Chronicles of Palanok Castle |url=https://zaktour.gov.ua/en/tours/palanok-chronicles/ |website=Tourism and Resorts Department of Zakarpattia Regional State Administration |access-date=23 August 2026}}</ref> <ref>{{cite web |title=Mukachevo Historical Museum |url=https://zaktour.gov.ua/en/tours/mukachevo-historical/ |website=Tourism and Resorts Department of Zakarpattia Regional State Administration |access-date=23 August 2026}}</ref> <ref>{{cite web |title=History museum — Mukachevo |url=https://www.karpaty.info/en/uk/zk/mk/mukachevo/museums/history/ |website=Karpaty.info |access-date=23 August 2026}}</ref> <ref>{{cite web |title=Munkácsi vár |url=https://www.karpataljainepfoiskola.hu/munkacsi-var/ |website=Kárpátaljai Népfőiskolai Egyesület |access-date=23 August 2026}}</ref> <ref>{{cite web |title=Munkács Castle (Замок Паланок), Subcarpathia / Ukraine |url=https://www.explorecarpathia.eu/en/ukraine/munkacs-castle |website=Explore Carpathia |access-date=23 August 2026}}</ref> {{reflist}} 1ohjkrpjkpyh6lqgxwv1rvignnakjle 0 180632 1383966 2026-08-23T05:39:43Z Vaishnu Pilar 87310 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Short description|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಝ್ಬರಾಝ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆ}} {{More citations needed|date=March 2020}} {{Infobox military installation | name = Zbarazh Castle | part_of = | location = Zbarazh, Ternopil Oblast | pushpin_map = | map_alt = | coordinates = {{coord|49|39|48|N|25|47|07|E|type:landmark_region:UA|display=title,inline}} | module = {{Infobox historic site | em... 1383966 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಝ್ಬರಾಝ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆ}} {{More citations needed|date=March 2020}} {{Infobox military installation | name = Zbarazh Castle | part_of = | location = Zbarazh, Ternopil Oblast | pushpin_map = | map_alt = | coordinates = {{coord|49|39|48|N|25|47|07|E|type:landmark_region:UA|display=title,inline}} | module = {{Infobox historic site | embed = yes | designation1 = UKRAINE NATIONAL | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''ಕೋಟೆ'') | designation1_number = 190008 | designation1_type = ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಇತಿಹಾಸ }} | image = [[File:Збаразький замок DSC7849.jpg|image_alt=ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.|300px]] | caption = | type = ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಆರಂಭಿಕ ಬರೋಕ್ | built = 1631 | builder = Henryk van Peene | materials = | height = | in_use = | demolished = | condition = ನಿರಂತರ ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಳು | owner = | controlled_by = | garrison = | past_commanders = | occupants = | battles = [[Siege of Zbarazh]] | events = }} '''ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Збаразький замок|Zbarazkyi zamok}}; {{langx|pl|Zamek w Zbarażu}}) [[Polish–Lithuanian Commonwealth|ಪೋಲಿಷ್–ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ [[Zbarazh|ಝ್ಬರಾಝ್]] ನಗರದ ಕೋಟೆಯುಕ್ತ ರಕ್ಷಣಾ [[stronghold|ದುರ್ಗ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದು [[Ternopil Oblast|ಟೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]]ನ [[Western Ukraine|ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್]]ನಲ್ಲಿ, ನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ಚೌಕದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಝಮ್ಕೋವಾ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಶಿಖರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಷ್ಟೇನೂ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನವರೆಗೂ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=2017-08-11 |title=10 українських замків, біля яких обов'язково треба зробити селфі |url=https://tsn.ua/tourism/top-10-naykraschih-zamkiv-ukrayini-pro-yaki-vi-ne-znali-973720.html |access-date=2022-05-25 |website=ТСН.ua |language=uk}}</ref> ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೀರ್ತಿ ಪೋಲಿಷ್ [[Zbaraski family|ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬ]]ದ ಕೊನೆಯ ಸದಸ್ಯರಾದ [[Krzysztof Zbaraski|ಕ್ರ್ಝಿಸ್ಟೋಫ್]] ಮತ್ತು [[Jerzy Zbaraski|ಯೆರ್ಜಿ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ]] ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. [[Zbarazh|ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ]] ರಚನೆಯ ಪುರಾವೆಗಳು 1211ರ ಹಿಂದಿನ [[Kievan Rus'|ರುಥೇನಿಯನ್]] ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅದು ಇಂದಿನ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಇಂದು ಆ ಸ್ಥಳವು ಝ್ಬರಾಝ್‌ನ ತಕ್ಷಣದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದು, [[Staryi Zbarazh|ಸ್ಟಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯವು [[Gediminids|ಗೆಡಿಮಿನಿಡ್]] ಭೂಮಾಲೀಕರಾದ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. ಈ ಕೋಟೆಯು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅರಿಸ್ಟೊಕ್ರಾಟಿಕ್ [[Wiśniowiecki family|ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬ]]ದ ನಿವಾಸವಾಗಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ [[Jeremi Wiśniowiecki|ಯೆರೆಮಿ ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ==ಆರಂಭಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ== ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಭೂಮಾಲೀಕರು ಇಂದಿನ [[Staryi Zbarazh|ಸ್ಟಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ [[Staryi Zbarazh Castle|ಮರದ ಕೋಟೆ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅದು ಅವರ ಸ್ವಂತ ನಿವಾಸದಿಂದ ಸುಮಾರು ಕಾಲು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿತ್ತು. ನಂತರ [[tatars|ತಾತಾರ್]]ರೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಥಿಯೊಡೋರ್ [[Kaributas|ಕರಿಬುಟಾಸ್]]ನ ಮೊಮ್ಮಗ ವಾಸಿಲ್ ನೆಸ್ವಿಜ್ಕಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೋಟೆಯ ಎಲ್ಲಾ ರಕ್ಷಕರು ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅದೇ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಅಂತ್ಯವೂ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಮಾರಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. 1589ರಲ್ಲಿ ಜನವರಾಶ್ ಝ್ಬಾರ್ಸ್ಕಿ ಕೋಟೆಯ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಅಲೆಮಾರಿ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ನಂತರ 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮಗ ಹೊಸ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.<ref name="source1">{{cite web | url=http://www.castles.com.ua/zb.html | title=Замок | publisher=castles.com.ua | access-date=February 4, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110127192041/http://www.castles.com.ua/zb.html | archive-date=January 27, 2011 | url-status=live}}</ref> ಮೊದಲ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು [[Vincenzo Scamozzi|ವಿನ್ಚೆನ್ಸೊ ಸ್ಕಾಮೊಝಿ]] ಅವರು [[Krzysztof Zbaraski|ಕ್ರ್ಝಿಸ್ಟೋಫ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ]]ಗಾಗಿ ರಚಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ: ಅದು ಸೈನಿಕ ಕೋಟೆಗಿಂತ ಅರಮನೆಯಂತೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ಕಾಮೊಝಿ ತನ್ನ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡು, ನಂತರ ಅದನ್ನು "The idea of universal architecture" ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅದರ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿದರು. ಈ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ [[Utopia|ಯುಟೋಪಿಯಾ]]ಯ [[Thomas More|ಥಾಮಸ್ ಮೋರ್]] ಅವರ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[Kraków|ಕ್ರಾಕೋವ್]]ನಲ್ಲಿರುವ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಂದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಭೂಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದ ಹೆನ್ರಿಕ್ ವಾನ್ ಪೀನೆ ಅವರ ವಿಭಿನ್ನ ಯೋಜನೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು. ==ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ== ಮೂಲ:<ref name=source1/> ಮಣ್ಣಿನ ದಿಬ್ಬಗಳಿಂದ {{convert|12|m|ft|0|abbr=on}} ಎತ್ತರದ ಇಳಿಜಾರುಗೋಡೆಯ ಕೋಟೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಸೈನಿಕರಿಗಾಗಿ {{convert|23|m|ft|0|abbr=on}} ಅಗಲದ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಯತಾಕಾರದ ಅಂಗಳವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಗೋಡೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಮಾನುಗಳಿರುವ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದು ಆಯುಧಗಳ ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಿನ್ಸೆಲ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರ ಮರದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಂದಕವು ಬಹಳ ಅಗಲವಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ {{convert|40|m|ft|0|abbr=on}} ವರೆಗೆ ಇತ್ತು. ಕೋಟೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ "palazzo in fortezza" ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಆರಂಭಿಕ ಬರೋಕ್ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 1648ರಲ್ಲಿ [[Cossacks|ಕೊಸಾಕ್]]ರು ಹೊಸ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಪೋಲಿಷ್ ಮೂಲಗಳು ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 100,000 ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಇದು ಬಹುಶಃ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಇಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಲು ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಸೇನೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭೂಮಾಲೀಕರು ಸೈನಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. 1649ರಲ್ಲಿ ಲೊರೇನ್‌ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಡುಬ್ವಾ ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸದಂತೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಕಾಲ ಕೋಟೆ ಖಾಲಿಯಾಗಿತ್ತು; ನಂತರ ಅದರ ಮಾಲೀಕತ್ವ [[Wiśniowiecki family|ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬ]]ಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. 1675ರಲ್ಲಿ ತುರ್ಕರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ನಂತರ ದಿಮಿತ್ರಿ ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ಅದರ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಅರಮನೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಸೈನಿಕ ಮಹತ್ವ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1707ರಿಂದ 1734ರವರೆಗೆ ರಷ್ಯನ್ ಸೈನಿಕರು ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ದೋಚುವುದನ್ನು ಇದು ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ. [[Wiśniowiecki family|ದಿಮಿತ್ರಿ ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ]] 1682ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಕೀರ್ಣವು [[Potocki|ಪೊಟೊಕಿ]] ಕುಟುಂಬದ ಆಸ್ತಿಯಾಯಿತು. ಮೊದಲು ಜೋಸೆಫ್ ಮತ್ತು ನಂತರ [[Kyiv|ಕೀವ್]]ನ ಮೇಯರ್ ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಇದರ ಮಾಲೀಕರಾದರು. ಝ್ಬರಾಝ್ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ಪೊಟೊಕಿ ಕುಟುಂಬದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು. 1649ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು [[Cossacks|ಕೊಸಾಕ್]]ರು ಮತ್ತು 1675ರಲ್ಲಿ ತುರ್ಕರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. [[Siege of Zbarazh|1649ರ ಘಟನೆಗಳನ್ನು]] [[Henryk Sienkiewicz|ಹೆನ್ರಿಕ್ ಸಿಯೆಂಕಿವಿಚ್]] ತಮ್ಮ ''[[With Fire and Sword]]'' ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[Ivan Bohun|ಇವಾನ್ ಬೊಹುನ್]] ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಕೆಳಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು. [[Ivan Mazepa|ಇವಾನ್ ಮಝೆಪಾ]] ಮತ್ತು [[Peter the Great|ಪೀಟರ್ I]] ಅವರು 1707ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ===ಇಂದಿನ ನೋಟ=== [[File:61-224-0001 Zbarazh Castle RB.jpg|right|thumb|2012ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ನೋಟ]] ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ, 1994ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯ ನೋಂದಣಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Dinosaur bone lamps, ghosts, and mysterious wells: what do the walls of Ukrainian castles hide? |url=https://rubryka.com/en/article/castles-of-ukraine/}}</ref> ಸಂಕೀರ್ಣವು ಆಯತಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಬದಿಗಳಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು ಯುರೋಪಿನ ಸೈನಿಕ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರುಗೋಡೆಗಳು, ನಾಲ್ಕು ಕೋಟೆಬುರುಜುಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡದ ಪರಿಧಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ಕಂದಕ ಸೇರಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಅರಮನೆ ಇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆಯತಾಕಾರದ ಖಾಲಿ ಜಾಗವೊಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೋಟೆಯ ಅಂಗಳವಾಗಿತ್ತು. ಅರಮನೆ ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ, ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಯುಗದ ಸರಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಆಧಾರದ ಬಾಲ್ಕನಿಯು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ. ಅರಮನೆಯ ಹೊರ ಮೂಲೆಗಳನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪಂಚಭುಜಾಕಾರದ ಕೋಟೆಬುರುಜುಗಳು ಭಾಗಶಃ ಉಳಿದಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ಕೋಟೆಯ ಅಂಗಳ ಮತ್ತು ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಸುರಂಗಗಳಿವೆ. ===ಪ್ರದರ್ಶನ=== ಪ್ರದರ್ಶನ <ref>{{cite web | url=http://poglyad.te.ua/2011/02/muzejna-kolektsiya-zbarazkoho-zamku/ | title=Музейна колекція Збаразького замку. | publisher=poglyad.te.ua | access-date=April 12, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110722232653/http://poglyad.te.ua/2011/02/muzejna-kolektsiya-zbarazkoho-zamku/ | archive-date=July 22, 2011 | url-status=live}}</ref> ಕೋಟೆಯ ಸಭಾಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ. 1980ರಲ್ಲಿ, 1755ರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದ್ದ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಪೀಟರ್ ಡೆನಿಸೋವಿಚ್ ವೊಯಿಟಿನಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1982ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತಗೊಂಡು ಟೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿತು. ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಪೀಟರ್ ವೊಯಿಟಿನಾ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. 1989ರಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಮತ್ಸಿಪೂರಾ ಅನ್ನಟೋಲಿ ವಿಕ್ಟೋರೊವಿಚ್ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ ಕಾರಣ, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ವ್ಯಾಯಾಮಶಾಲೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹದ ಅಡಿಪಾಯದಲ್ಲಿ 4,277 ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂಗ್ರಹ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು 1,401 ಸಹಾಯಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ವೊಯಿಟಿನಾ ಪಿ., ಮಾಲೆವಿಚ್ ಎ., ಪೊಹೌಡಿ ಐ., ಮತ್ಸಿಪೂರಾ ಎ., ಮಕರ್ಚುಕ್ ಎನ್. ಮುಂತಾದ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಸಂಗ್ರಹದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಪುರಾತತ್ವ ಉತ್ಖನನಗಳ ವಸ್ತುಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನ ಆಯುಧಗಳು, ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ನಾಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗ್ರಹ, ಹಳೆಯ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, ಹಳೆಯ ಮುದ್ರಿತ ವಸ್ತುಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ವಸ್ತುಗಳು, ರಗ್ಗುಗಳು ಮತ್ತು ಕಸೂತಿ, ದೈನಂದಿನ ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹ ಸಮೃದ್ಧವಾಯಿತು. 1994ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಮಹತ್ವದ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, 1994ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 8ರಂದು ಕಾನೂನು ಸಂಖ್ಯೆ 78ರ ಮೂಲಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಭಾಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದು, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಭಾಂಗಣಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ತುಂಬಿತು. 2002ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 25ರಂದು ನಡೆದ ಝ್ಬರಾಝ್ ಮಂಡಳಿ ಸಭೆಯ ನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸೇವೆಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ಕಲೆಗಳ ಸಭಾಂಗಣ ಸೇರಿವೆ. ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಜಿಲ್ಲಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಿತು. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಪ್ರದರ್ಶನವು ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿಧಿಯಿಂದ ಹೊಸ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 2005ರ ಜನವರಿ 15ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರು ಹೊರಡಿಸಿದ ಆದೇಶ ಸಂಖ್ಯೆ 35/2005ರ ಪ್ರಕಾರ [[Castles of Ternopil Oblast|ಟೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಕೋಟೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name=":0">{{Cite web |title= |script-title=uk:Національний Заповідник «Замки Тернопілля» |trans-title=National Reserve "Castles of Ternopil Oblast" |url=https://zamky.te.ua/ |website=National Reserve "Castles of Ternopil Oblast"}}</ref> ಇಂದು 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು "ಟೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಕೋಟೆಗಳು" ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ 50,000 ಪ್ರದರ್ಶನ ವಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ವಿವಿಧ ಯುಗಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಎಂಟು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆಸಕ್ತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅವುಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಹೀಗಿದೆ: * ಗ್ರಾಮೀಣ ಪುರಾತತ್ವ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು, * [[Cucuteni-Trypillian culture|ಕುಕುಟೆನಿ–ಟ್ರಿಪಿಲಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]], * ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರ, * ಆಯುಧಗಳು, * ಜನಪದ ಕಲಾವಿದ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಲಿಪಿಯಿಚುಕ್ ಅವರ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆ ಶಿಲ್ಪಗಳು;[[image:Zbarazh castle by Serge Leonov.jpg|thumb|right|300px|ಒಳಾಂಗಣ]] * ದೇವತಾ ಶಿಲ್ಪಗಳು; * ಹಳೆಯ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, * ನಾಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನೋಟಾಫಿಲಿ, * ಪವಿತ್ರ ಕಲೆಗಳು; * ಝ್ಬರಾಝ್ ಮೂಲದ ಇವಾನ್ ಪ್ರಾಶ್ಕಾ ಅವರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಓಶಿಯಾನಿಯಾ ವಿಭಾಗ; * ಗ್ಯಾಲಿಷಿಯಾ ಮತ್ತು ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾ ಕಸೂತಿ; * ಜನಪದ ಉಡುಪು; * ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಲಾವಿದ [[Taras Levkiv|ತಾರಾಸ್ ಲೆವ್ಕಿವ್]] ಅವರ ಸೆರಾಮಿಕ್ ಕಲೆ; * ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳ ಕೀರ್ತಿ ಸಭಾಂಗಣ; * ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ಕೊಠಡಿ ಮತ್ತು ನೆಲಮಾಳಿಗೆಗಳು; * ಗ್ರಾಮೀಣ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು; * ಪ್ರಸ್ತುತ ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸಭಾಂಗಣ; ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪುರಾತತ್ವ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಲಿಥಿಕ್ ಯುಗ, ಕಂಚಿನ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗ, ಚೆರ್ನ್ಯಾಖೋವ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆರಂಭಿಕ ಸ್ಲಾವರ ಯುಗ ಮತ್ತು ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೊಡಾಕಿ ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪ ಪತ್ತೆಯಾದ ಟ್ರಿಪಿಲಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಸೇರಿವೆ. a623hpdbyvq80v9iv9nmhipr23ynjwk 1383967 1383966 2026-08-23T05:41:27Z Vaishnu Pilar 87310 1383967 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಝ್ಬರಾಝ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆ}} {{More citations needed|date=March 2020}} {{Infobox military installation | name = Zbarazh Castle | part_of = | location = Zbarazh, Ternopil Oblast | pushpin_map = | map_alt = | coordinates = {{coord|49|39|48|N|25|47|07|E|type:landmark_region:UA|display=title,inline}} | module = {{Infobox historic site | embed = yes | designation1 = UKRAINE NATIONAL | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''ಕೋಟೆ'') | designation1_number = 190008 | designation1_type = ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಇತಿಹಾಸ }} | image = [[File:Збаразький замок DSC7849.jpg|image_alt=ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.|300px]] | caption = | type = ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಆರಂಭಿಕ ಬರೋಕ್ | built = 1631 | builder = Henryk van Peene | materials = | height = | in_use = | demolished = | condition = ನಿರಂತರ ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಳು | owner = | controlled_by = | garrison = | past_commanders = | occupants = | battles = [[Siege of Zbarazh]] | events = }} '''ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Збаразький замок|Zbarazkyi zamok}}; {{langx|pl|Zamek w Zbarażu}}) [[Polish–Lithuanian Commonwealth|ಪೋಲಿಷ್–ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ [[Zbarazh|ಝ್ಬರಾಝ್]] ನಗರದ ಕೋಟೆಯುಕ್ತ ರಕ್ಷಣಾ [[stronghold|ದುರ್ಗ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದು [[Ternopil Oblast|ಟೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]]ನ [[Western Ukraine|ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್]]ನಲ್ಲಿ, ನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ಚೌಕದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಝಮ್ಕೋವಾ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಶಿಖರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಷ್ಟೇನೂ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನವರೆಗೂ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=2017-08-11 |title=10 українських замків, біля яких обов'язково треба зробити селфі |url=https://tsn.ua/tourism/top-10-naykraschih-zamkiv-ukrayini-pro-yaki-vi-ne-znali-973720.html |access-date=2022-05-25 |website=ТСН.ua |language=uk}}</ref> ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೀರ್ತಿ ಪೋಲಿಷ್ [[Zbaraski family|ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬ]]ದ ಕೊನೆಯ ಸದಸ್ಯರಾದ [[Krzysztof Zbaraski|ಕ್ರ್ಝಿಸ್ಟೋಫ್]] ಮತ್ತು [[Jerzy Zbaraski|ಯೆರ್ಜಿ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ]] ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. [[Zbarazh|ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ]] ರಚನೆಯ ಪುರಾವೆಗಳು 1211ರ ಹಿಂದಿನ [[Kievan Rus'|ರುಥೇನಿಯನ್]] ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅದು ಇಂದಿನ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಇಂದು ಆ ಸ್ಥಳವು ಝ್ಬರಾಝ್‌ನ ತಕ್ಷಣದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದು, [[Staryi Zbarazh|ಸ್ಟಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯವು [[Gediminids|ಗೆಡಿಮಿನಿಡ್]] ಭೂಮಾಲೀಕರಾದ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. ಈ ಕೋಟೆಯು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅರಿಸ್ಟೊಕ್ರಾಟಿಕ್ [[Wiśniowiecki family|ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬ]]ದ ನಿವಾಸವಾಗಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ [[Jeremi Wiśniowiecki|ಯೆರೆಮಿ ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ==ಆರಂಭಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ== ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಭೂಮಾಲೀಕರು ಇಂದಿನ [[Staryi Zbarazh|ಸ್ಟಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ [[Staryi Zbarazh Castle|ಮರದ ಕೋಟೆ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅದು ಅವರ ಸ್ವಂತ ನಿವಾಸದಿಂದ ಸುಮಾರು ಕಾಲು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿತ್ತು. ನಂತರ [[tatars|ತಾತಾರ್]]ರೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಥಿಯೊಡೋರ್ [[Kaributas|ಕರಿಬುಟಾಸ್]]ನ ಮೊಮ್ಮಗ ವಾಸಿಲ್ ನೆಸ್ವಿಜ್ಕಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೋಟೆಯ ಎಲ್ಲಾ ರಕ್ಷಕರು ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅದೇ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಅಂತ್ಯವೂ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಮಾರಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. 1589ರಲ್ಲಿ ಜನವರಾಶ್ ಝ್ಬಾರ್ಸ್ಕಿ ಕೋಟೆಯ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಅಲೆಮಾರಿ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ನಂತರ 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮಗ ಹೊಸ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.<ref name="source1">{{cite web | url=http://www.castles.com.ua/zb.html | title=Замок | publisher=castles.com.ua | access-date=February 4, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110127192041/http://www.castles.com.ua/zb.html | archive-date=January 27, 2011 | url-status=live}}</ref> ಮೊದಲ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು [[Vincenzo Scamozzi|ವಿನ್ಚೆನ್ಸೊ ಸ್ಕಾಮೊಝಿ]] ಅವರು [[Krzysztof Zbaraski|ಕ್ರ್ಝಿಸ್ಟೋಫ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ]]ಗಾಗಿ ರಚಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ: ಅದು ಸೈನಿಕ ಕೋಟೆಗಿಂತ ಅರಮನೆಯಂತೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ಕಾಮೊಝಿ ತನ್ನ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡು, ನಂತರ ಅದನ್ನು "The idea of universal architecture" ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅದರ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿದರು. ಈ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ [[Utopia|ಯುಟೋಪಿಯಾ]]ಯ [[Thomas More|ಥಾಮಸ್ ಮೋರ್]] ಅವರ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[Kraków|ಕ್ರಾಕೋವ್]]ನಲ್ಲಿರುವ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಂದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಭೂಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದ ಹೆನ್ರಿಕ್ ವಾನ್ ಪೀನೆ ಅವರ ವಿಭಿನ್ನ ಯೋಜನೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು. ==ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ== ಮೂಲ:<ref name=source1/> ಮಣ್ಣಿನ ದಿಬ್ಬಗಳಿಂದ {{convert|12|m|ft|0|abbr=on}} ಎತ್ತರದ ಇಳಿಜಾರುಗೋಡೆಯ ಕೋಟೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಸೈನಿಕರಿಗಾಗಿ {{convert|23|m|ft|0|abbr=on}} ಅಗಲದ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಯತಾಕಾರದ ಅಂಗಳವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಗೋಡೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಮಾನುಗಳಿರುವ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದು ಆಯುಧಗಳ ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಿನ್ಸೆಲ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರ ಮರದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಂದಕವು ಬಹಳ ಅಗಲವಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ {{convert|40|m|ft|0|abbr=on}} ವರೆಗೆ ಇತ್ತು. ಕೋಟೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ "palazzo in fortezza" ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಆರಂಭಿಕ ಬರೋಕ್ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 1648ರಲ್ಲಿ [[Cossacks|ಕೊಸಾಕ್]]ರು ಹೊಸ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಪೋಲಿಷ್ ಮೂಲಗಳು ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 100,000 ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಇದು ಬಹುಶಃ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಇಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಲು ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಸೇನೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭೂಮಾಲೀಕರು ಸೈನಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. 1649ರಲ್ಲಿ ಲೊರೇನ್‌ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಡುಬ್ವಾ ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸದಂತೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಕಾಲ ಕೋಟೆ ಖಾಲಿಯಾಗಿತ್ತು; ನಂತರ ಅದರ ಮಾಲೀಕತ್ವ [[Wiśniowiecki family|ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬ]]ಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. 1675ರಲ್ಲಿ ತುರ್ಕರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ನಂತರ ದಿಮಿತ್ರಿ ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ಅದರ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಅರಮನೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಸೈನಿಕ ಮಹತ್ವ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1707ರಿಂದ 1734ರವರೆಗೆ ರಷ್ಯನ್ ಸೈನಿಕರು ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ದೋಚುವುದನ್ನು ಇದು ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ. [[Wiśniowiecki family|ದಿಮಿತ್ರಿ ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ]] 1682ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಕೀರ್ಣವು [[Potocki|ಪೊಟೊಕಿ]] ಕುಟುಂಬದ ಆಸ್ತಿಯಾಯಿತು. ಮೊದಲು ಜೋಸೆಫ್ ಮತ್ತು ನಂತರ [[Kyiv|ಕೀವ್]]ನ ಮೇಯರ್ ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಇದರ ಮಾಲೀಕರಾದರು. ಝ್ಬರಾಝ್ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ಪೊಟೊಕಿ ಕುಟುಂಬದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು. 1649ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು [[Cossacks|ಕೊಸಾಕ್]]ರು ಮತ್ತು 1675ರಲ್ಲಿ ತುರ್ಕರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. [[Siege of Zbarazh|1649ರ ಘಟನೆಗಳನ್ನು]] [[Henryk Sienkiewicz|ಹೆನ್ರಿಕ್ ಸಿಯೆಂಕಿವಿಚ್]] ತಮ್ಮ ''[[With Fire and Sword]]'' ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[Ivan Bohun|ಇವಾನ್ ಬೊಹುನ್]] ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಕೆಳಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು. [[Ivan Mazepa|ಇವಾನ್ ಮಝೆಪಾ]] ಮತ್ತು [[Peter the Great|ಪೀಟರ್ I]] ಅವರು 1707ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ===ಇಂದಿನ ನೋಟ=== [[File:61-224-0001 Zbarazh Castle RB.jpg|right|thumb|2012ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ನೋಟ]] ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ, 1994ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯ ನೋಂದಣಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Dinosaur bone lamps, ghosts, and mysterious wells: what do the walls of Ukrainian castles hide? |url=https://rubryka.com/en/article/castles-of-ukraine/}}</ref> ಸಂಕೀರ್ಣವು ಆಯತಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಬದಿಗಳಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು ಯುರೋಪಿನ ಸೈನಿಕ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರುಗೋಡೆಗಳು, ನಾಲ್ಕು ಕೋಟೆಬುರುಜುಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡದ ಪರಿಧಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ಕಂದಕ ಸೇರಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಅರಮನೆ ಇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆಯತಾಕಾರದ ಖಾಲಿ ಜಾಗವೊಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೋಟೆಯ ಅಂಗಳವಾಗಿತ್ತು. ಅರಮನೆ ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ, ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಯುಗದ ಸರಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಆಧಾರದ ಬಾಲ್ಕನಿಯು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ. ಅರಮನೆಯ ಹೊರ ಮೂಲೆಗಳನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪಂಚಭುಜಾಕಾರದ ಕೋಟೆಬುರುಜುಗಳು ಭಾಗಶಃ ಉಳಿದಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ಕೋಟೆಯ ಅಂಗಳ ಮತ್ತು ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಸುರಂಗಗಳಿವೆ. ===ಪ್ರದರ್ಶನ=== ಪ್ರದರ್ಶನ <ref>{{cite web | url=http://poglyad.te.ua/2011/02/muzejna-kolektsiya-zbarazkoho-zamku/ | title=Музейна колекція Збаразького замку. | publisher=poglyad.te.ua | access-date=April 12, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110722232653/http://poglyad.te.ua/2011/02/muzejna-kolektsiya-zbarazkoho-zamku/ | archive-date=July 22, 2011 | url-status=live}}</ref> ಕೋಟೆಯ ಸಭಾಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ. 1980ರಲ್ಲಿ, 1755ರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದ್ದ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಪೀಟರ್ ಡೆನಿಸೋವಿಚ್ ವೊಯಿಟಿನಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1982ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತಗೊಂಡು ಟೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿತು. ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಪೀಟರ್ ವೊಯಿಟಿನಾ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. 1989ರಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಮತ್ಸಿಪೂರಾ ಅನ್ನಟೋಲಿ ವಿಕ್ಟೋರೊವಿಚ್ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ ಕಾರಣ, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ವ್ಯಾಯಾಮಶಾಲೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹದ ಅಡಿಪಾಯದಲ್ಲಿ 4,277 ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂಗ್ರಹ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು 1,401 ಸಹಾಯಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ವೊಯಿಟಿನಾ ಪಿ., ಮಾಲೆವಿಚ್ ಎ., ಪೊಹೌಡಿ ಐ., ಮತ್ಸಿಪೂರಾ ಎ., ಮಕರ್ಚುಕ್ ಎನ್. ಮುಂತಾದ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಸಂಗ್ರಹದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಪುರಾತತ್ವ ಉತ್ಖನನಗಳ ವಸ್ತುಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನ ಆಯುಧಗಳು, ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ನಾಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗ್ರಹ, ಹಳೆಯ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, ಹಳೆಯ ಮುದ್ರಿತ ವಸ್ತುಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ವಸ್ತುಗಳು, ರಗ್ಗುಗಳು ಮತ್ತು ಕಸೂತಿ, ದೈನಂದಿನ ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹ ಸಮೃದ್ಧವಾಯಿತು. 1994ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಮಹತ್ವದ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, 1994ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 8ರಂದು ಕಾನೂನು ಸಂಖ್ಯೆ 78ರ ಮೂಲಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಭಾಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದು, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಭಾಂಗಣಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ತುಂಬಿತು. 2002ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 25ರಂದು ನಡೆದ ಝ್ಬರಾಝ್ ಮಂಡಳಿ ಸಭೆಯ ನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸೇವೆಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ಕಲೆಗಳ ಸಭಾಂಗಣ ಸೇರಿವೆ. ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಜಿಲ್ಲಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಿತು. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಪ್ರದರ್ಶನವು ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿಧಿಯಿಂದ ಹೊಸ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 2005ರ ಜನವರಿ 15ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರು ಹೊರಡಿಸಿದ ಆದೇಶ ಸಂಖ್ಯೆ 35/2005ರ ಪ್ರಕಾರ [[Castles of Ternopil Oblast|ಟೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಕೋಟೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name=":0">{{Cite web |title= |script-title=uk:Національний Заповідник «Замки Тернопілля» |trans-title=National Reserve "Castles of Ternopil Oblast" |url=https://zamky.te.ua/ |website=National Reserve "Castles of Ternopil Oblast"}}</ref> ಇಂದು 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು "ಟೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಕೋಟೆಗಳು" ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ 50,000 ಪ್ರದರ್ಶನ ವಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ವಿವಿಧ ಯುಗಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಎಂಟು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆಸಕ್ತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅವುಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಹೀಗಿದೆ: * ಗ್ರಾಮೀಣ ಪುರಾತತ್ವ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು, * [[Cucuteni-Trypillian culture|ಕುಕುಟೆನಿ–ಟ್ರಿಪಿಲಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]], * ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರ, * ಆಯುಧಗಳು, * ಜನಪದ ಕಲಾವಿದ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಲಿಪಿಯಿಚುಕ್ ಅವರ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆ ಶಿಲ್ಪಗಳು;[[image:Zbarazh castle by Serge Leonov.jpg|thumb|right|300px|ಒಳಾಂಗಣ]] * ದೇವತಾ ಶಿಲ್ಪಗಳು; * ಹಳೆಯ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, * ನಾಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನೋಟಾಫಿಲಿ, * ಪವಿತ್ರ ಕಲೆಗಳು; * ಝ್ಬರಾಝ್ ಮೂಲದ ಇವಾನ್ ಪ್ರಾಶ್ಕಾ ಅವರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಓಶಿಯಾನಿಯಾ ವಿಭಾಗ; * ಗ್ಯಾಲಿಷಿಯಾ ಮತ್ತು ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾ ಕಸೂತಿ; * ಜನಪದ ಉಡುಪು; * ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಲಾವಿದ [[Taras Levkiv|ತಾರಾಸ್ ಲೆವ್ಕಿವ್]] ಅವರ ಸೆರಾಮಿಕ್ ಕಲೆ; * ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳ ಕೀರ್ತಿ ಸಭಾಂಗಣ; * ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ಕೊಠಡಿ ಮತ್ತು ನೆಲಮಾಳಿಗೆಗಳು; * ಗ್ರಾಮೀಣ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು; * ಪ್ರಸ್ತುತ ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸಭಾಂಗಣ; ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪುರಾತತ್ವ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಲಿಥಿಕ್ ಯುಗ, ಕಂಚಿನ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗ, ಚೆರ್ನ್ಯಾಖೋವ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆರಂಭಿಕ ಸ್ಲಾವರ ಯುಗ ಮತ್ತು ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೊಡಾಕಿ ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪ ಪತ್ತೆಯಾದ ಟ್ರಿಪಿಲಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಸೇರಿವೆ. === ಉಲ್ಲೇಖಗಳು === <ref>{{Cite web |title=Замок |url=http://www.castles.com.ua/zb.html |publisher=castles.com.ua |access-date=2026-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110127192041/http://www.castles.com.ua/zb.html |archive-date=2011-01-27 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=10 українських замків, біля яких обов'язково треба зробити селфі |url=https://tsn.ua/tourism/top-10-naykraschih-zamkiv-ukrayini-pro-yaki-vi-ne-znali-973720.html |date=2017-08-11 |website=ТСН |language=uk |access-date=2022-05-25 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dinosaur bone lamps, ghosts, and mysterious wells: what do the walls of Ukrainian castles hide? |url=https://rubryka.com/en/article/castles-of-ukraine/ |website=Rubryka |language=en }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Музейна колекція Збаразького замку |url=http://poglyad.te.ua/2011/02/muzejna-kolektsiya-zbarazkoho-zamku/ |publisher=poglyad.te.ua |access-date=2011-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722232653/http://poglyad.te.ua/2011/02/muzejna-kolektsiya-zbarazkoho-zamku/ |archive-date=2011-07-22 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=National Reserve "Castles of Ternopil Oblast" |url=https://zamky.te.ua/ |website=National Reserve "Castles of Ternopil Oblast" |access-date=2026-08-23 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=В Збаразькому замку, що на Тернопільщині, відкрили кімнату тортур |url=http://play.ukr.net/videos/show/key/3d27c5cbe02609b39e5e11bc81699851 |publisher=play.ukr.net |access-date=2011-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724114953/http://play.ukr.net/videos/show/key/3d27c5cbe02609b39e5e11bc81699851 |archive-date=2011-07-24 }}</ref> 4kdrjj28689zlxgrmaj6o10k0qa7tiv 1383968 1383967 2026-08-23T05:43:58Z A826 72368 added [[Category:ಉಕ್ರೇನ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1383968 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಝ್ಬರಾಝ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆ}} {{More citations needed|date=March 2020}} {{Infobox military installation | name = Zbarazh Castle | part_of = | location = Zbarazh, Ternopil Oblast | pushpin_map = | map_alt = | coordinates = {{coord|49|39|48|N|25|47|07|E|type:landmark_region:UA|display=title,inline}} | module = {{Infobox historic site | embed = yes | designation1 = UKRAINE NATIONAL | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''ಕೋಟೆ'') | designation1_number = 190008 | designation1_type = ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಇತಿಹಾಸ }} | image = [[File:Збаразький замок DSC7849.jpg|image_alt=ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.|300px]] | caption = | type = ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಆರಂಭಿಕ ಬರೋಕ್ | built = 1631 | builder = Henryk van Peene | materials = | height = | in_use = | demolished = | condition = ನಿರಂತರ ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಳು | owner = | controlled_by = | garrison = | past_commanders = | occupants = | battles = [[Siege of Zbarazh]] | events = }} '''ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Збаразький замок|Zbarazkyi zamok}}; {{langx|pl|Zamek w Zbarażu}}) [[Polish–Lithuanian Commonwealth|ಪೋಲಿಷ್–ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ [[Zbarazh|ಝ್ಬರಾಝ್]] ನಗರದ ಕೋಟೆಯುಕ್ತ ರಕ್ಷಣಾ [[stronghold|ದುರ್ಗ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದು [[Ternopil Oblast|ಟೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]]ನ [[Western Ukraine|ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್]]ನಲ್ಲಿ, ನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ಚೌಕದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಝಮ್ಕೋವಾ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಶಿಖರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಷ್ಟೇನೂ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನವರೆಗೂ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=2017-08-11 |title=10 українських замків, біля яких обов'язково треба зробити селфі |url=https://tsn.ua/tourism/top-10-naykraschih-zamkiv-ukrayini-pro-yaki-vi-ne-znali-973720.html |access-date=2022-05-25 |website=ТСН.ua |language=uk}}</ref> ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೀರ್ತಿ ಪೋಲಿಷ್ [[Zbaraski family|ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬ]]ದ ಕೊನೆಯ ಸದಸ್ಯರಾದ [[Krzysztof Zbaraski|ಕ್ರ್ಝಿಸ್ಟೋಫ್]] ಮತ್ತು [[Jerzy Zbaraski|ಯೆರ್ಜಿ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ]] ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. [[Zbarazh|ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ]] ರಚನೆಯ ಪುರಾವೆಗಳು 1211ರ ಹಿಂದಿನ [[Kievan Rus'|ರುಥೇನಿಯನ್]] ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅದು ಇಂದಿನ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಇಂದು ಆ ಸ್ಥಳವು ಝ್ಬರಾಝ್‌ನ ತಕ್ಷಣದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದು, [[Staryi Zbarazh|ಸ್ಟಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯವು [[Gediminids|ಗೆಡಿಮಿನಿಡ್]] ಭೂಮಾಲೀಕರಾದ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. ಈ ಕೋಟೆಯು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅರಿಸ್ಟೊಕ್ರಾಟಿಕ್ [[Wiśniowiecki family|ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬ]]ದ ನಿವಾಸವಾಗಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ [[Jeremi Wiśniowiecki|ಯೆರೆಮಿ ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ==ಆರಂಭಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ== ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಭೂಮಾಲೀಕರು ಇಂದಿನ [[Staryi Zbarazh|ಸ್ಟಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ [[Staryi Zbarazh Castle|ಮರದ ಕೋಟೆ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅದು ಅವರ ಸ್ವಂತ ನಿವಾಸದಿಂದ ಸುಮಾರು ಕಾಲು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿತ್ತು. ನಂತರ [[tatars|ತಾತಾರ್]]ರೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಥಿಯೊಡೋರ್ [[Kaributas|ಕರಿಬುಟಾಸ್]]ನ ಮೊಮ್ಮಗ ವಾಸಿಲ್ ನೆಸ್ವಿಜ್ಕಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೋಟೆಯ ಎಲ್ಲಾ ರಕ್ಷಕರು ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅದೇ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಅಂತ್ಯವೂ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಮಾರಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. 1589ರಲ್ಲಿ ಜನವರಾಶ್ ಝ್ಬಾರ್ಸ್ಕಿ ಕೋಟೆಯ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಅಲೆಮಾರಿ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ನಂತರ 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮಗ ಹೊಸ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.<ref name="source1">{{cite web | url=http://www.castles.com.ua/zb.html | title=Замок | publisher=castles.com.ua | access-date=February 4, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110127192041/http://www.castles.com.ua/zb.html | archive-date=January 27, 2011 | url-status=live}}</ref> ಮೊದಲ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು [[Vincenzo Scamozzi|ವಿನ್ಚೆನ್ಸೊ ಸ್ಕಾಮೊಝಿ]] ಅವರು [[Krzysztof Zbaraski|ಕ್ರ್ಝಿಸ್ಟೋಫ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ]]ಗಾಗಿ ರಚಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ: ಅದು ಸೈನಿಕ ಕೋಟೆಗಿಂತ ಅರಮನೆಯಂತೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ಕಾಮೊಝಿ ತನ್ನ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡು, ನಂತರ ಅದನ್ನು "The idea of universal architecture" ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅದರ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿದರು. ಈ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ [[Utopia|ಯುಟೋಪಿಯಾ]]ಯ [[Thomas More|ಥಾಮಸ್ ಮೋರ್]] ಅವರ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[Kraków|ಕ್ರಾಕೋವ್]]ನಲ್ಲಿರುವ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಂದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಭೂಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದ ಹೆನ್ರಿಕ್ ವಾನ್ ಪೀನೆ ಅವರ ವಿಭಿನ್ನ ಯೋಜನೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು. ==ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ== ಮೂಲ:<ref name=source1/> ಮಣ್ಣಿನ ದಿಬ್ಬಗಳಿಂದ {{convert|12|m|ft|0|abbr=on}} ಎತ್ತರದ ಇಳಿಜಾರುಗೋಡೆಯ ಕೋಟೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಸೈನಿಕರಿಗಾಗಿ {{convert|23|m|ft|0|abbr=on}} ಅಗಲದ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಯತಾಕಾರದ ಅಂಗಳವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಗೋಡೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಮಾನುಗಳಿರುವ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದು ಆಯುಧಗಳ ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಿನ್ಸೆಲ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರ ಮರದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಂದಕವು ಬಹಳ ಅಗಲವಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ {{convert|40|m|ft|0|abbr=on}} ವರೆಗೆ ಇತ್ತು. ಕೋಟೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ "palazzo in fortezza" ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಆರಂಭಿಕ ಬರೋಕ್ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 1648ರಲ್ಲಿ [[Cossacks|ಕೊಸಾಕ್]]ರು ಹೊಸ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಪೋಲಿಷ್ ಮೂಲಗಳು ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 100,000 ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಇದು ಬಹುಶಃ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಇಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಲು ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಸೇನೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭೂಮಾಲೀಕರು ಸೈನಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. 1649ರಲ್ಲಿ ಲೊರೇನ್‌ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಡುಬ್ವಾ ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸದಂತೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಕಾಲ ಕೋಟೆ ಖಾಲಿಯಾಗಿತ್ತು; ನಂತರ ಅದರ ಮಾಲೀಕತ್ವ [[Wiśniowiecki family|ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬ]]ಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. 1675ರಲ್ಲಿ ತುರ್ಕರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ನಂತರ ದಿಮಿತ್ರಿ ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ಅದರ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಅರಮನೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಸೈನಿಕ ಮಹತ್ವ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1707ರಿಂದ 1734ರವರೆಗೆ ರಷ್ಯನ್ ಸೈನಿಕರು ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ದೋಚುವುದನ್ನು ಇದು ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ. [[Wiśniowiecki family|ದಿಮಿತ್ರಿ ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ]] 1682ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಕೀರ್ಣವು [[Potocki|ಪೊಟೊಕಿ]] ಕುಟುಂಬದ ಆಸ್ತಿಯಾಯಿತು. ಮೊದಲು ಜೋಸೆಫ್ ಮತ್ತು ನಂತರ [[Kyiv|ಕೀವ್]]ನ ಮೇಯರ್ ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಇದರ ಮಾಲೀಕರಾದರು. ಝ್ಬರಾಝ್ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ಪೊಟೊಕಿ ಕುಟುಂಬದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು. 1649ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು [[Cossacks|ಕೊಸಾಕ್]]ರು ಮತ್ತು 1675ರಲ್ಲಿ ತುರ್ಕರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. [[Siege of Zbarazh|1649ರ ಘಟನೆಗಳನ್ನು]] [[Henryk Sienkiewicz|ಹೆನ್ರಿಕ್ ಸಿಯೆಂಕಿವಿಚ್]] ತಮ್ಮ ''[[With Fire and Sword]]'' ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[Ivan Bohun|ಇವಾನ್ ಬೊಹುನ್]] ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಕೆಳಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು. [[Ivan Mazepa|ಇವಾನ್ ಮಝೆಪಾ]] ಮತ್ತು [[Peter the Great|ಪೀಟರ್ I]] ಅವರು 1707ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ===ಇಂದಿನ ನೋಟ=== [[File:61-224-0001 Zbarazh Castle RB.jpg|right|thumb|2012ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ನೋಟ]] ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ, 1994ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯ ನೋಂದಣಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Dinosaur bone lamps, ghosts, and mysterious wells: what do the walls of Ukrainian castles hide? |url=https://rubryka.com/en/article/castles-of-ukraine/}}</ref> ಸಂಕೀರ್ಣವು ಆಯತಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಬದಿಗಳಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು ಯುರೋಪಿನ ಸೈನಿಕ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರುಗೋಡೆಗಳು, ನಾಲ್ಕು ಕೋಟೆಬುರುಜುಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡದ ಪರಿಧಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ಕಂದಕ ಸೇರಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಅರಮನೆ ಇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆಯತಾಕಾರದ ಖಾಲಿ ಜಾಗವೊಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೋಟೆಯ ಅಂಗಳವಾಗಿತ್ತು. ಅರಮನೆ ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ, ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಯುಗದ ಸರಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಆಧಾರದ ಬಾಲ್ಕನಿಯು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ. ಅರಮನೆಯ ಹೊರ ಮೂಲೆಗಳನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪಂಚಭುಜಾಕಾರದ ಕೋಟೆಬುರುಜುಗಳು ಭಾಗಶಃ ಉಳಿದಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ಕೋಟೆಯ ಅಂಗಳ ಮತ್ತು ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಸುರಂಗಗಳಿವೆ. ===ಪ್ರದರ್ಶನ=== ಪ್ರದರ್ಶನ <ref>{{cite web | url=http://poglyad.te.ua/2011/02/muzejna-kolektsiya-zbarazkoho-zamku/ | title=Музейна колекція Збаразького замку. | publisher=poglyad.te.ua | access-date=April 12, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110722232653/http://poglyad.te.ua/2011/02/muzejna-kolektsiya-zbarazkoho-zamku/ | archive-date=July 22, 2011 | url-status=live}}</ref> ಕೋಟೆಯ ಸಭಾಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ. 1980ರಲ್ಲಿ, 1755ರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದ್ದ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಪೀಟರ್ ಡೆನಿಸೋವಿಚ್ ವೊಯಿಟಿನಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1982ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತಗೊಂಡು ಟೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿತು. ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಪೀಟರ್ ವೊಯಿಟಿನಾ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. 1989ರಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಮತ್ಸಿಪೂರಾ ಅನ್ನಟೋಲಿ ವಿಕ್ಟೋರೊವಿಚ್ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ ಕಾರಣ, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ವ್ಯಾಯಾಮಶಾಲೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹದ ಅಡಿಪಾಯದಲ್ಲಿ 4,277 ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂಗ್ರಹ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು 1,401 ಸಹಾಯಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ವೊಯಿಟಿನಾ ಪಿ., ಮಾಲೆವಿಚ್ ಎ., ಪೊಹೌಡಿ ಐ., ಮತ್ಸಿಪೂರಾ ಎ., ಮಕರ್ಚುಕ್ ಎನ್. ಮುಂತಾದ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಸಂಗ್ರಹದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಪುರಾತತ್ವ ಉತ್ಖನನಗಳ ವಸ್ತುಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನ ಆಯುಧಗಳು, ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ನಾಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗ್ರಹ, ಹಳೆಯ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, ಹಳೆಯ ಮುದ್ರಿತ ವಸ್ತುಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ವಸ್ತುಗಳು, ರಗ್ಗುಗಳು ಮತ್ತು ಕಸೂತಿ, ದೈನಂದಿನ ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹ ಸಮೃದ್ಧವಾಯಿತು. 1994ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಮಹತ್ವದ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, 1994ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 8ರಂದು ಕಾನೂನು ಸಂಖ್ಯೆ 78ರ ಮೂಲಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಭಾಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದು, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಭಾಂಗಣಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ತುಂಬಿತು. 2002ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 25ರಂದು ನಡೆದ ಝ್ಬರಾಝ್ ಮಂಡಳಿ ಸಭೆಯ ನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸೇವೆಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ಕಲೆಗಳ ಸಭಾಂಗಣ ಸೇರಿವೆ. ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಜಿಲ್ಲಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಿತು. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಪ್ರದರ್ಶನವು ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿಧಿಯಿಂದ ಹೊಸ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 2005ರ ಜನವರಿ 15ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರು ಹೊರಡಿಸಿದ ಆದೇಶ ಸಂಖ್ಯೆ 35/2005ರ ಪ್ರಕಾರ [[Castles of Ternopil Oblast|ಟೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಕೋಟೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name=":0">{{Cite web |title= |script-title=uk:Національний Заповідник «Замки Тернопілля» |trans-title=National Reserve "Castles of Ternopil Oblast" |url=https://zamky.te.ua/ |website=National Reserve "Castles of Ternopil Oblast"}}</ref> ಇಂದು 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು "ಟೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಕೋಟೆಗಳು" ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ 50,000 ಪ್ರದರ್ಶನ ವಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ವಿವಿಧ ಯುಗಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಎಂಟು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆಸಕ್ತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅವುಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಹೀಗಿದೆ: * ಗ್ರಾಮೀಣ ಪುರಾತತ್ವ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು, * [[Cucuteni-Trypillian culture|ಕುಕುಟೆನಿ–ಟ್ರಿಪಿಲಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]], * ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರ, * ಆಯುಧಗಳು, * ಜನಪದ ಕಲಾವಿದ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಲಿಪಿಯಿಚುಕ್ ಅವರ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆ ಶಿಲ್ಪಗಳು;[[image:Zbarazh castle by Serge Leonov.jpg|thumb|right|300px|ಒಳಾಂಗಣ]] * ದೇವತಾ ಶಿಲ್ಪಗಳು; * ಹಳೆಯ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, * ನಾಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನೋಟಾಫಿಲಿ, * ಪವಿತ್ರ ಕಲೆಗಳು; * ಝ್ಬರಾಝ್ ಮೂಲದ ಇವಾನ್ ಪ್ರಾಶ್ಕಾ ಅವರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಓಶಿಯಾನಿಯಾ ವಿಭಾಗ; * ಗ್ಯಾಲಿಷಿಯಾ ಮತ್ತು ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾ ಕಸೂತಿ; * ಜನಪದ ಉಡುಪು; * ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಲಾವಿದ [[Taras Levkiv|ತಾರಾಸ್ ಲೆವ್ಕಿವ್]] ಅವರ ಸೆರಾಮಿಕ್ ಕಲೆ; * ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳ ಕೀರ್ತಿ ಸಭಾಂಗಣ; * ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ಕೊಠಡಿ ಮತ್ತು ನೆಲಮಾಳಿಗೆಗಳು; * ಗ್ರಾಮೀಣ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು; * ಪ್ರಸ್ತುತ ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸಭಾಂಗಣ; ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪುರಾತತ್ವ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಲಿಥಿಕ್ ಯುಗ, ಕಂಚಿನ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗ, ಚೆರ್ನ್ಯಾಖೋವ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆರಂಭಿಕ ಸ್ಲಾವರ ಯುಗ ಮತ್ತು ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೊಡಾಕಿ ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪ ಪತ್ತೆಯಾದ ಟ್ರಿಪಿಲಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಸೇರಿವೆ. === ಉಲ್ಲೇಖಗಳು === <ref>{{Cite web |title=Замок |url=http://www.castles.com.ua/zb.html |publisher=castles.com.ua |access-date=2026-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110127192041/http://www.castles.com.ua/zb.html |archive-date=2011-01-27 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=10 українських замків, біля яких обов'язково треба зробити селфі |url=https://tsn.ua/tourism/top-10-naykraschih-zamkiv-ukrayini-pro-yaki-vi-ne-znali-973720.html |date=2017-08-11 |website=ТСН |language=uk |access-date=2022-05-25 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dinosaur bone lamps, ghosts, and mysterious wells: what do the walls of Ukrainian castles hide? |url=https://rubryka.com/en/article/castles-of-ukraine/ |website=Rubryka |language=en }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Музейна колекція Збаразького замку |url=http://poglyad.te.ua/2011/02/muzejna-kolektsiya-zbarazkoho-zamku/ |publisher=poglyad.te.ua |access-date=2011-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722232653/http://poglyad.te.ua/2011/02/muzejna-kolektsiya-zbarazkoho-zamku/ |archive-date=2011-07-22 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=National Reserve "Castles of Ternopil Oblast" |url=https://zamky.te.ua/ |website=National Reserve "Castles of Ternopil Oblast" |access-date=2026-08-23 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=В Збаразькому замку, що на Тернопільщині, відкрили кімнату тортур |url=http://play.ukr.net/videos/show/key/3d27c5cbe02609b39e5e11bc81699851 |publisher=play.ukr.net |access-date=2011-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724114953/http://play.ukr.net/videos/show/key/3d27c5cbe02609b39e5e11bc81699851 |archive-date=2011-07-24 }}</ref> [[ವರ್ಗ:ಉಕ್ರೇನ್]] afqe4q0z1t51phwg4vaqw83isx8feda 1383970 1383968 2026-08-23T05:48:03Z A826 72368 1383970 wikitext text/x-wiki {{Infobox military installation | name = Zbarazh Castle | part_of = | location = Zbarazh, Ternopil Oblast | pushpin_map = | map_alt = | coordinates = {{coord|49|39|48|N|25|47|07|E|type:landmark_region:UA|display=title,inline}} | module = {{Infobox historic site | embed = yes | designation1 = UKRAINE NATIONAL | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''ಕೋಟೆ'') | designation1_number = 190008 | designation1_type = ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಇತಿಹಾಸ }} | image = [[File:Збаразький замок DSC7849.jpg|image_alt=ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.|300px]] | caption = | type = ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಆರಂಭಿಕ ಬರೋಕ್ | built = 1631 | builder = Henryk van Peene | materials = | height = | in_use = | demolished = | condition = ನಿರಂತರ ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಳು | owner = | controlled_by = | garrison = | past_commanders = | occupants = | battles = [[Siege of Zbarazh]] | events = }} '''ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Збаразький замок|Zbarazkyi zamok}}; {{langx|pl|Zamek w Zbarażu}}) [[Polish–Lithuanian Commonwealth|ಪೋಲಿಷ್–ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ [[ಝ್ಬರಾಝ್]] ನಗರದ ಕೋಟೆಯುಕ್ತ ರಕ್ಷಣಾ [[ದುರ್ಗ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಟೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]]ನ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್]]ನಲ್ಲಿ, ನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ಚೌಕದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಝಮ್ಕೋವಾ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಶಿಖರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಷ್ಟೇನೂ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನವರೆಗೂ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=2017-08-11 |title=10 українських замків, біля яких обов'язково треба зробити селфі |url=https://tsn.ua/tourism/top-10-naykraschih-zamkiv-ukrayini-pro-yaki-vi-ne-znali-973720.html |access-date=2022-05-25 |website=ТСН.ua |language=uk}}</ref> ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೀರ್ತಿ ಪೋಲಿಷ್ [[ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬ]]ದ ಕೊನೆಯ ಸದಸ್ಯರಾದ [[ಕ್ರ್ಝಿಸ್ಟೋಫ್]] ಮತ್ತು [[ಯೆರ್ಜಿ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ]] ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. [[ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ]] ರಚನೆಯ ಪುರಾವೆಗಳು 1211ರ ಹಿಂದಿನ [[ರುಥೇನಿಯನ್]] ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅದು ಇಂದಿನ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಇಂದು ಆ ಸ್ಥಳವು ಝ್ಬರಾಝ್‌ನ ತಕ್ಷಣದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದು, [[Staryi Zbarazh|ಸ್ಟಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯವು [[ಗೆಡಿಮಿನಿಡ್]] ಭೂಮಾಲೀಕರಾದ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. ಈ ಕೋಟೆಯು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅರಿಸ್ಟೊಕ್ರಾಟಿಕ್ [[Wiśniowiecki family|ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬ]]ದ ನಿವಾಸವಾಗಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ [[Jeremi Wiśniowiecki|ಯೆರೆಮಿ ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ==ಆರಂಭಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ== ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಭೂಮಾಲೀಕರು ಇಂದಿನ [[ಸ್ಟಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ [[Staryi Zbarazh Castle|ಮರದ ಕೋಟೆ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅದು ಅವರ ಸ್ವಂತ ನಿವಾಸದಿಂದ ಸುಮಾರು ಕಾಲು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿತ್ತು. ನಂತರ [[ತಾತಾರ್]]ರೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಥಿಯೊಡೋರ್ [[ಕರಿಬುಟಾಸ್]]ನ ಮೊಮ್ಮಗ ವಾಸಿಲ್ ನೆಸ್ವಿಜ್ಕಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೋಟೆಯ ಎಲ್ಲಾ ರಕ್ಷಕರು ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅದೇ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಅಂತ್ಯವೂ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಮಾರಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. 1589ರಲ್ಲಿ ಜನವರಾಶ್ ಝ್ಬಾರ್ಸ್ಕಿ ಕೋಟೆಯ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಅಲೆಮಾರಿ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ನಂತರ 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮಗ ಹೊಸ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.<ref name="source1">{{cite web | url=http://www.castles.com.ua/zb.html | title=Замок | publisher=castles.com.ua | access-date=February 4, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110127192041/http://www.castles.com.ua/zb.html | archive-date=January 27, 2011 | url-status=live}}</ref> ಮೊದಲ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು [[Vincenzo Scamozzi|ವಿನ್ಚೆನ್ಸೊ ಸ್ಕಾಮೊಝಿ]] ಅವರು [[Krzysztof Zbaraski|ಕ್ರ್ಝಿಸ್ಟೋಫ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ]]ಗಾಗಿ ರಚಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ: ಅದು ಸೈನಿಕ ಕೋಟೆಗಿಂತ ಅರಮನೆಯಂತೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ಕಾಮೊಝಿ ತನ್ನ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡು, ನಂತರ ಅದನ್ನು "The idea of universal architecture" ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅದರ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿದರು. ಈ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ [[ಯುಟೋಪಿಯಾ]]ಯ [[Thomas More|ಥಾಮಸ್ ಮೋರ್]] ಅವರ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[Kraków|ಕ್ರಾಕೋವ್]]ನಲ್ಲಿರುವ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಂದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಭೂಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದ ಹೆನ್ರಿಕ್ ವಾನ್ ಪೀನೆ ಅವರ ವಿಭಿನ್ನ ಯೋಜನೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು. ==ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ== ಮೂಲ:<ref name=source1/> ಮಣ್ಣಿನ ದಿಬ್ಬಗಳಿಂದ {{convert|12|m|ft|0|abbr=on}} ಎತ್ತರದ ಇಳಿಜಾರುಗೋಡೆಯ ಕೋಟೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಸೈನಿಕರಿಗಾಗಿ {{convert|23|m|ft|0|abbr=on}} ಅಗಲದ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಯತಾಕಾರದ ಅಂಗಳವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಗೋಡೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಮಾನುಗಳಿರುವ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದು ಆಯುಧಗಳ ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಿನ್ಸೆಲ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರ ಮರದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಂದಕವು ಬಹಳ ಅಗಲವಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ {{convert|40|m|ft|0|abbr=on}} ವರೆಗೆ ಇತ್ತು. ಕೋಟೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ "palazzo in fortezza" ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಆರಂಭಿಕ ಬರೋಕ್ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 1648ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಸಾಕ್]]ರು ಹೊಸ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಪೋಲಿಷ್ ಮೂಲಗಳು ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 100,000 ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಇದು ಬಹುಶಃ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಇಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಲು ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಸೇನೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭೂಮಾಲೀಕರು ಸೈನಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. 1649ರಲ್ಲಿ ಲೊರೇನ್‌ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಡುಬ್ವಾ ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸದಂತೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಕಾಲ ಕೋಟೆ ಖಾಲಿಯಾಗಿತ್ತು; ನಂತರ ಅದರ ಮಾಲೀಕತ್ವ [[Wiśniowiecki family|ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬ]]ಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. 1675ರಲ್ಲಿ ತುರ್ಕರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ನಂತರ ದಿಮಿತ್ರಿ ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ಅದರ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಅರಮನೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಸೈನಿಕ ಮಹತ್ವ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1707ರಿಂದ 1734ರವರೆಗೆ ರಷ್ಯನ್ ಸೈನಿಕರು ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ದೋಚುವುದನ್ನು ಇದು ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ. [[Wiśniowiecki family|ದಿಮಿತ್ರಿ ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ]] 1682ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಕೀರ್ಣವು [[ಪೊಟೊಕಿ]] ಕುಟುಂಬದ ಆಸ್ತಿಯಾಯಿತು. ಮೊದಲು ಜೋಸೆಫ್ ಮತ್ತು ನಂತರ [[ಕೀವ್]]ನ ಮೇಯರ್ ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಇದರ ಮಾಲೀಕರಾದರು. ಝ್ಬರಾಝ್ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ಪೊಟೊಕಿ ಕುಟುಂಬದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು. 1649ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು [[ಕೊಸಾಕ್]]ರು ಮತ್ತು 1675ರಲ್ಲಿ ತುರ್ಕರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. [[Siege of Zbarazh|1649ರ ಘಟನೆಗಳನ್ನು]] [[Henryk Sienkiewicz|ಹೆನ್ರಿಕ್ ಸಿಯೆಂಕಿವಿಚ್]] ತಮ್ಮ ''[[With Fire and Sword]]'' ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[Ivan Bohun|ಇವಾನ್ ಬೊಹುನ್]] ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಕೆಳಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು. [[Ivan Mazepa|ಇವಾನ್ ಮಝೆಪಾ]] ಮತ್ತು [[Peter the Great|ಪೀಟರ್ I]] ಅವರು 1707ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ===ಇಂದಿನ ನೋಟ=== [[File:61-224-0001 Zbarazh Castle RB.jpg|right|thumb|2012ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ನೋಟ]] ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ, 1994ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯ ನೋಂದಣಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Dinosaur bone lamps, ghosts, and mysterious wells: what do the walls of Ukrainian castles hide? |url=https://rubryka.com/en/article/castles-of-ukraine/}}</ref> ಸಂಕೀರ್ಣವು ಆಯತಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಬದಿಗಳಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು ಯುರೋಪಿನ ಸೈನಿಕ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರುಗೋಡೆಗಳು, ನಾಲ್ಕು ಕೋಟೆಬುರುಜುಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡದ ಪರಿಧಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ಕಂದಕ ಸೇರಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಅರಮನೆ ಇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆಯತಾಕಾರದ ಖಾಲಿ ಜಾಗವೊಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೋಟೆಯ ಅಂಗಳವಾಗಿತ್ತು. ಅರಮನೆ ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ, ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಯುಗದ ಸರಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಆಧಾರದ ಬಾಲ್ಕನಿಯು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ. ಅರಮನೆಯ ಹೊರ ಮೂಲೆಗಳನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪಂಚಭುಜಾಕಾರದ ಕೋಟೆಬುರುಜುಗಳು ಭಾಗಶಃ ಉಳಿದಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ಕೋಟೆಯ ಅಂಗಳ ಮತ್ತು ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಸುರಂಗಗಳಿವೆ. ===ಪ್ರದರ್ಶನ=== ಪ್ರದರ್ಶನ <ref>{{cite web | url=http://poglyad.te.ua/2011/02/muzejna-kolektsiya-zbarazkoho-zamku/ | title=Музейна колекція Збаразького замку. | publisher=poglyad.te.ua | access-date=April 12, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110722232653/http://poglyad.te.ua/2011/02/muzejna-kolektsiya-zbarazkoho-zamku/ | archive-date=July 22, 2011 | url-status=live}}</ref> ಕೋಟೆಯ ಸಭಾಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ. 1980ರಲ್ಲಿ, 1755ರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದ್ದ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಪೀಟರ್ ಡೆನಿಸೋವಿಚ್ ವೊಯಿಟಿನಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1982ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತಗೊಂಡು ಟೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿತು. ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಪೀಟರ್ ವೊಯಿಟಿನಾ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. 1989ರಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಮತ್ಸಿಪೂರಾ ಅನ್ನಟೋಲಿ ವಿಕ್ಟೋರೊವಿಚ್ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ ಕಾರಣ, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ವ್ಯಾಯಾಮಶಾಲೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹದ ಅಡಿಪಾಯದಲ್ಲಿ 4,277 ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂಗ್ರಹ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು 1,401 ಸಹಾಯಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ವೊಯಿಟಿನಾ ಪಿ., ಮಾಲೆವಿಚ್ ಎ., ಪೊಹೌಡಿ ಐ., ಮತ್ಸಿಪೂರಾ ಎ., ಮಕರ್ಚುಕ್ ಎನ್. ಮುಂತಾದ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಸಂಗ್ರಹದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಪುರಾತತ್ವ ಉತ್ಖನನಗಳ ವಸ್ತುಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನ ಆಯುಧಗಳು, ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ನಾಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗ್ರಹ, ಹಳೆಯ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, ಹಳೆಯ ಮುದ್ರಿತ ವಸ್ತುಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ವಸ್ತುಗಳು, ರಗ್ಗುಗಳು ಮತ್ತು ಕಸೂತಿ, ದೈನಂದಿನ ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹ ಸಮೃದ್ಧವಾಯಿತು. 1994ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಮಹತ್ವದ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, 1994ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 8ರಂದು ಕಾನೂನು ಸಂಖ್ಯೆ 78ರ ಮೂಲಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಭಾಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದು, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಭಾಂಗಣಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ತುಂಬಿತು. 2002ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 25ರಂದು ನಡೆದ ಝ್ಬರಾಝ್ ಮಂಡಳಿ ಸಭೆಯ ನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸೇವೆಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ಕಲೆಗಳ ಸಭಾಂಗಣ ಸೇರಿವೆ. ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಜಿಲ್ಲಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಿತು. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಪ್ರದರ್ಶನವು ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿಧಿಯಿಂದ ಹೊಸ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 2005ರ ಜನವರಿ 15ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರು ಹೊರಡಿಸಿದ ಆದೇಶ ಸಂಖ್ಯೆ 35/2005ರ ಪ್ರಕಾರ [[Castles of Ternopil Oblast|ಟೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಕೋಟೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name=":0">{{Cite web |title= |script-title=uk:Національний Заповідник «Замки Тернопілля» |trans-title=National Reserve "Castles of Ternopil Oblast" |url=https://zamky.te.ua/ |website=National Reserve "Castles of Ternopil Oblast"}}</ref> ಇಂದು 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು "ಟೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಕೋಟೆಗಳು" ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ 50,000 ಪ್ರದರ್ಶನ ವಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ವಿವಿಧ ಯುಗಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಎಂಟು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆಸಕ್ತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅವುಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಹೀಗಿದೆ: * ಗ್ರಾಮೀಣ ಪುರಾತತ್ವ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು, * [[Cucuteni-Trypillian culture|ಕುಕುಟೆನಿ–ಟ್ರಿಪಿಲಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]], * ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರ, * ಆಯುಧಗಳು, * ಜನಪದ ಕಲಾವಿದ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಲಿಪಿಯಿಚುಕ್ ಅವರ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆ ಶಿಲ್ಪಗಳು;[[image:Zbarazh castle by Serge Leonov.jpg|thumb|right|300px|ಒಳಾಂಗಣ]] * ದೇವತಾ ಶಿಲ್ಪಗಳು; * ಹಳೆಯ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, * ನಾಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನೋಟಾಫಿಲಿ, * ಪವಿತ್ರ ಕಲೆಗಳು; * ಝ್ಬರಾಝ್ ಮೂಲದ ಇವಾನ್ ಪ್ರಾಶ್ಕಾ ಅವರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಓಶಿಯಾನಿಯಾ ವಿಭಾಗ; * ಗ್ಯಾಲಿಷಿಯಾ ಮತ್ತು ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾ ಕಸೂತಿ; * ಜನಪದ ಉಡುಪು; * ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಲಾವಿದ [[Taras Levkiv|ತಾರಾಸ್ ಲೆವ್ಕಿವ್]] ಅವರ ಸೆರಾಮಿಕ್ ಕಲೆ; * ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳ ಕೀರ್ತಿ ಸಭಾಂಗಣ; * ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ಕೊಠಡಿ ಮತ್ತು ನೆಲಮಾಳಿಗೆಗಳು; * ಗ್ರಾಮೀಣ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು; * ಪ್ರಸ್ತುತ ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸಭಾಂಗಣ; ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪುರಾತತ್ವ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಲಿಥಿಕ್ ಯುಗ, ಕಂಚಿನ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗ, ಚೆರ್ನ್ಯಾಖೋವ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆರಂಭಿಕ ಸ್ಲಾವರ ಯುಗ ಮತ್ತು ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೊಡಾಕಿ ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪ ಪತ್ತೆಯಾದ ಟ್ರಿಪಿಲಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಸೇರಿವೆ. === ಉಲ್ಲೇಖಗಳು === <ref>{{Cite web |title=Замок |url=http://www.castles.com.ua/zb.html |publisher=castles.com.ua |access-date=2026-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110127192041/http://www.castles.com.ua/zb.html |archive-date=2011-01-27 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=10 українських замків, біля яких обов'язково треба зробити селфі |url=https://tsn.ua/tourism/top-10-naykraschih-zamkiv-ukrayini-pro-yaki-vi-ne-znali-973720.html |date=2017-08-11 |website=ТСН |language=uk |access-date=2022-05-25 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dinosaur bone lamps, ghosts, and mysterious wells: what do the walls of Ukrainian castles hide? |url=https://rubryka.com/en/article/castles-of-ukraine/ |website=Rubryka |language=en }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Музейна колекція Збаразького замку |url=http://poglyad.te.ua/2011/02/muzejna-kolektsiya-zbarazkoho-zamku/ |publisher=poglyad.te.ua |access-date=2011-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722232653/http://poglyad.te.ua/2011/02/muzejna-kolektsiya-zbarazkoho-zamku/ |archive-date=2011-07-22 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=National Reserve "Castles of Ternopil Oblast" |url=https://zamky.te.ua/ |website=National Reserve "Castles of Ternopil Oblast" |access-date=2026-08-23 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=В Збаразькому замку, що на Тернопільщині, відкрили кімнату тортур |url=http://play.ukr.net/videos/show/key/3d27c5cbe02609b39e5e11bc81699851 |publisher=play.ukr.net |access-date=2011-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724114953/http://play.ukr.net/videos/show/key/3d27c5cbe02609b39e5e11bc81699851 |archive-date=2011-07-24 }}</ref> [[ವರ್ಗ:ಉಕ್ರೇನ್]] b60lmkcv3qor0eq03ayihtonaehpjjn 1383973 1383970 2026-08-23T05:56:21Z A826 72368 1383973 wikitext text/x-wiki {{Infobox military installation | name = Zbarazh Castle | part_of = | location = Zbarazh, Ternopil Oblast | pushpin_map = | map_alt = | coordinates = {{coord|49|39|48|N|25|47|07|E|type:landmark_region:UA|display=title,inline}} | module = {{Infobox historic site | embed = yes | designation1 = UKRAINE NATIONAL | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''ಕೋಟೆ'') | designation1_number = 190008 | designation1_type = ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಇತಿಹಾಸ }} | image = [[File:Збаразький замок DSC7849.jpg|image_alt=ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.|300px]] | caption = | type = ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಆರಂಭಿಕ ಬರೋಕ್ | built = 1631 | builder = Henryk van Peene | materials = | height = | in_use = | demolished = | condition = ನಿರಂತರ ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಳು | owner = | controlled_by = | garrison = | past_commanders = | occupants = | battles = [[Siege of Zbarazh]] | events = }} '''ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Збаразький замок|Zbarazkyi zamok}}; {{langx|pl|Zamek w Zbarażu}}) [[Polish–Lithuanian Commonwealth|ಪೋಲಿಷ್–ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ [[ಝ್ಬರಾಝ್]] ನಗರದ ಕೋಟೆಯುಕ್ತ ರಕ್ಷಣಾ [[ದುರ್ಗ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಟೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]]ನ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್]]ನಲ್ಲಿ, ನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ಚೌಕದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಝಮ್ಕೋವಾ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಶಿಖರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಷ್ಟೇನೂ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನವರೆಗೂ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=2017-08-11 |title=10 українських замків, біля яких обов'язково треба зробити селфі |url=https://tsn.ua/tourism/top-10-naykraschih-zamkiv-ukrayini-pro-yaki-vi-ne-znali-973720.html |access-date=2022-05-25 |website=ТСН.ua |language=uk}}</ref> ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೀರ್ತಿ ಪೋಲಿಷ್ [[ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬ]]ದ ಕೊನೆಯ ಸದಸ್ಯರಾದ [[ಕ್ರ್ಝಿಸ್ಟೋಫ್]] ಮತ್ತು [[ಯೆರ್ಜಿ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ]] ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. [[ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ]] ರಚನೆಯ ಪುರಾವೆಗಳು 1211ರ ಹಿಂದಿನ [[ರುಥೇನಿಯನ್]] ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅದು ಇಂದಿನ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಇಂದು ಆ ಸ್ಥಳವು ಝ್ಬರಾಝ್‌ನ ತಕ್ಷಣದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದು, [[ಸ್ಟಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯವು [[ಗೆಡಿಮಿನಿಡ್]] ಭೂಮಾಲೀಕರಾದ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. ಈ ಕೋಟೆಯು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅರಿಸ್ಟೊಕ್ರಾಟಿಕ್ [[ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬ]]ದ ನಿವಾಸವಾಗಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ [[ಯೆರೆಮಿ ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ==ಆರಂಭಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ== ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಭೂಮಾಲೀಕರು ಇಂದಿನ [[ಸ್ಟಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ [[ಮರದ ಕೋಟೆ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅದು ಅವರ ಸ್ವಂತ ನಿವಾಸದಿಂದ ಸುಮಾರು ಕಾಲು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿತ್ತು. ನಂತರ [[ತಾತಾರ್]]ರೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಥಿಯೊಡೋರ್ [[ಕರಿಬುಟಾಸ್]]ನ ಮೊಮ್ಮಗ ವಾಸಿಲ್ ನೆಸ್ವಿಜ್ಕಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೋಟೆಯ ಎಲ್ಲಾ ರಕ್ಷಕರು ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅದೇ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಅಂತ್ಯವೂ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಮಾರಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. 1589ರಲ್ಲಿ ಜನವರಾಶ್ ಝ್ಬಾರ್ಸ್ಕಿ ಕೋಟೆಯ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಅಲೆಮಾರಿ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ನಂತರ 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮಗ ಹೊಸ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.<ref name="source1">{{cite web | url=http://www.castles.com.ua/zb.html | title=Замок | publisher=castles.com.ua | access-date=February 4, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110127192041/http://www.castles.com.ua/zb.html | archive-date=January 27, 2011 | url-status=live}}</ref> ಮೊದಲ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು [[Vincenzo Scamozzi|ವಿನ್ಚೆನ್ಸೊ ಸ್ಕಾಮೊಝಿ]] ಅವರು [[ಕ್ರ್ಝಿಸ್ಟೋಫ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ]]ಗಾಗಿ ರಚಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ: ಅದು ಸೈನಿಕ ಕೋಟೆಗಿಂತ ಅರಮನೆಯಂತೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ಕಾಮೊಝಿ ತನ್ನ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡು, ನಂತರ ಅದನ್ನು "The idea of universal architecture" ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅದರ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿದರು. ಈ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ [[ಯುಟೋಪಿಯಾ]]ಯ [[ಥಾಮಸ್ ಮೋರ್]] ಅವರ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಕ್ರಾಕೋವ್]]ನಲ್ಲಿರುವ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿಯ ಅರಮನೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಂದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಭೂಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದ ಹೆನ್ರಿಕ್ ವಾನ್ ಪೀನೆ ಅವರ ವಿಭಿನ್ನ ಯೋಜನೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು. ==ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ== ಮೂಲ:<ref name=source1/> ಮಣ್ಣಿನ ದಿಬ್ಬಗಳಿಂದ {{convert|12|m|ft|0|abbr=on}} ಎತ್ತರದ ಇಳಿಜಾರುಗೋಡೆಯ ಕೋಟೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಸೈನಿಕರಿಗಾಗಿ {{convert|23|m|ft|0|abbr=on}} ಅಗಲದ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಯತಾಕಾರದ ಅಂಗಳವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಗೋಡೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಮಾನುಗಳಿರುವ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದು ಆಯುಧಗಳ ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಿನ್ಸೆಲ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರ ಮರದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಂದಕವು ಬಹಳ ಅಗಲವಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ {{convert|40|m|ft|0|abbr=on}} ವರೆಗೆ ಇತ್ತು. ಕೋಟೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ "ಪಲಾಜ್ಜೋ ಇನ್ ಫೋರ್ಟೆಜ್ಜಾ" ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಆರಂಭಿಕ ಬರೋಕ್ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 1648ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಸಾಕ್]]ರು ಹೊಸ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಪೋಲಿಷ್ ಮೂಲಗಳು ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 100,000 ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಇದು ಬಹುಶಃ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಇಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಲು ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಸೇನೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭೂಮಾಲೀಕರು ಸೈನಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. 1649ರಲ್ಲಿ ಲೊರೇನ್‌ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಡುಬ್ವಾ ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸದಂತೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಕಾಲ ಕೋಟೆ ಖಾಲಿಯಾಗಿತ್ತು; ನಂತರ ಅದರ ಮಾಲೀಕತ್ವ [[ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬ]]ಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. 1675ರಲ್ಲಿ ತುರ್ಕರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ನಂತರ ದಿಮಿತ್ರಿ ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ ಅದರ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಅರಮನೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಸೈನಿಕ ಮಹತ್ವ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1707ರಿಂದ 1734ರವರೆಗೆ ರಷ್ಯನ್ ಸೈನಿಕರು ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ದೋಚುವುದನ್ನು ಇದು ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ. [[ದಿಮಿತ್ರಿ ವಿಶ್ನಿಯೋವೆಟ್ಸ್ಕಿ]] 1682ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಕೀರ್ಣವು [[ಪೊಟೊಕಿ]] ಕುಟುಂಬದ ಆಸ್ತಿಯಾಯಿತು. ಮೊದಲು ಜೋಸೆಫ್ ಮತ್ತು ನಂತರ [[ಕೀವ್]]ನ ಮೇಯರ್ ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲಾವ್ ಇದರ ಮಾಲೀಕರಾದರು. ಝ್ಬರಾಝ್ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ಪೊಟೊಕಿ ಕುಟುಂಬದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು. 1649ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು [[ಕೊಸಾಕ್]]ರು ಮತ್ತು 1675ರಲ್ಲಿ ತುರ್ಕರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. [[1649ರ ಘಟನೆಗಳನ್ನು]] [[ಹೆನ್ರಿಕ್ ಸಿಯೆಂಕಿವಿಚ್]] ತಮ್ಮ ''[[ವಿತ್ ಫೈರ್ ಅಂಡ್ ಸ್ವರ್ಡ್]]'' ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಇವಾನ್ ಬೊಹುನ್]] ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಕೆಳಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು. [[ಇವಾನ್ ಮಝೆಪಾ]] ಮತ್ತು [[ಪೀಟರ್ I]] ಅವರು 1707ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ===ಇಂದಿನ ನೋಟ=== [[File:61-224-0001 Zbarazh Castle RB.jpg|right|thumb|2012ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ನೋಟ]] ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ, 1994ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯ ನೋಂದಣಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Dinosaur bone lamps, ghosts, and mysterious wells: what do the walls of Ukrainian castles hide? |url=https://rubryka.com/en/article/castles-of-ukraine/}}</ref> ಸಂಕೀರ್ಣವು ಆಯತಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಬದಿಗಳಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು ಯುರೋಪಿನ ಸೈನಿಕ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರುಗೋಡೆಗಳು, ನಾಲ್ಕು ಕೋಟೆಬುರುಜುಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡದ ಪರಿಧಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ಕಂದಕ ಸೇರಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಅರಮನೆ ಇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆಯತಾಕಾರದ ಖಾಲಿ ಜಾಗವೊಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೋಟೆಯ ಅಂಗಳವಾಗಿತ್ತು. ಅರಮನೆ ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ, ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಯುಗದ ಸರಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಆಧಾರದ ಬಾಲ್ಕನಿಯು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ. ಅರಮನೆಯ ಹೊರ ಮೂಲೆಗಳನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪಂಚಭುಜಾಕಾರದ ಕೋಟೆಬುರುಜುಗಳು ಭಾಗಶಃ ಉಳಿದಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ಕೋಟೆಯ ಅಂಗಳ ಮತ್ತು ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಸುರಂಗಗಳಿವೆ. ===ಪ್ರದರ್ಶನ=== ಪ್ರದರ್ಶನ <ref>{{cite web | url=http://poglyad.te.ua/2011/02/muzejna-kolektsiya-zbarazkoho-zamku/ | title=Музейна колекція Збаразького замку. | publisher=poglyad.te.ua | access-date=April 12, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110722232653/http://poglyad.te.ua/2011/02/muzejna-kolektsiya-zbarazkoho-zamku/ | archive-date=July 22, 2011 | url-status=live}}</ref> ಕೋಟೆಯ ಸಭಾಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ. 1980ರಲ್ಲಿ, 1755ರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದ್ದ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಪೀಟರ್ ಡೆನಿಸೋವಿಚ್ ವೊಯಿಟಿನಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1982ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತಗೊಂಡು ಟೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿತು. ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಪೀಟರ್ ವೊಯಿಟಿನಾ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. 1989ರಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಮತ್ಸಿಪೂರಾ ಅನ್ನಟೋಲಿ ವಿಕ್ಟೋರೊವಿಚ್ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ ಕಾರಣ, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ವ್ಯಾಯಾಮಶಾಲೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹದ ಅಡಿಪಾಯದಲ್ಲಿ 4,277 ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂಗ್ರಹ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು 1,401 ಸಹಾಯಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ವೊಯಿಟಿನಾ ಪಿ., ಮಾಲೆವಿಚ್ ಎ., ಪೊಹೌಡಿ ಐ., ಮತ್ಸಿಪೂರಾ ಎ., ಮಕರ್ಚುಕ್ ಎನ್. ಮುಂತಾದ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಸಂಗ್ರಹದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಪುರಾತತ್ವ ಉತ್ಖನನಗಳ ವಸ್ತುಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನ ಆಯುಧಗಳು, ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ನಾಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗ್ರಹ, ಹಳೆಯ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, ಹಳೆಯ ಮುದ್ರಿತ ವಸ್ತುಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ವಸ್ತುಗಳು, ರಗ್ಗುಗಳು ಮತ್ತು ಕಸೂತಿ, ದೈನಂದಿನ ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹ ಸಮೃದ್ಧವಾಯಿತು. 1994ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಮಹತ್ವದ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, 1994ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 8ರಂದು ಕಾನೂನು ಸಂಖ್ಯೆ 78ರ ಮೂಲಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಭಾಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದು, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಭಾಂಗಣಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ತುಂಬಿತು. 2002ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 25ರಂದು ನಡೆದ ಝ್ಬರಾಝ್ ಮಂಡಳಿ ಸಭೆಯ ನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸೇವೆಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ಕಲೆಗಳ ಸಭಾಂಗಣ ಸೇರಿವೆ. ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಜಿಲ್ಲಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಿತು. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಪ್ರದರ್ಶನವು ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿಧಿಯಿಂದ ಹೊಸ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 2005ರ ಜನವರಿ 15ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರು ಹೊರಡಿಸಿದ ಆದೇಶ ಸಂಖ್ಯೆ 35/2005ರ ಪ್ರಕಾರ [[ಟೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಕೋಟೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name=":0">{{Cite web |title= |script-title=uk:Національний Заповідник «Замки Тернопілля» |trans-title=National Reserve "Castles of Ternopil Oblast" |url=https://zamky.te.ua/ |website=National Reserve "Castles of Ternopil Oblast"}}</ref> ಇಂದು 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು "ಟೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಕೋಟೆಗಳು" ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ 50,000 ಪ್ರದರ್ಶನ ವಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ವಿವಿಧ ಯುಗಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಎಂಟು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆಸಕ್ತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅವುಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಹೀಗಿದೆ: * ಗ್ರಾಮೀಣ ಪುರಾತತ್ವ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು, * [[ಕುಕುಟೆನಿ–ಟ್ರಿಪಿಲಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]], * ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರ, * ಆಯುಧಗಳು, * ಜನಪದ ಕಲಾವಿದ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಲಿಪಿಯಿಚುಕ್ ಅವರ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆ ಶಿಲ್ಪಗಳು;[[image:Zbarazh castle by Serge Leonov.jpg|thumb|right|300px|ಒಳಾಂಗಣ]] * ದೇವತಾ ಶಿಲ್ಪಗಳು; * ಹಳೆಯ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, * ನಾಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನೋಟಾಫಿಲಿ, * ಪವಿತ್ರ ಕಲೆಗಳು; * ಝ್ಬರಾಝ್ ಮೂಲದ ಇವಾನ್ ಪ್ರಾಶ್ಕಾ ಅವರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಓಶಿಯಾನಿಯಾ ವಿಭಾಗ; * ಗ್ಯಾಲಿಷಿಯಾ ಮತ್ತು ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾ ಕಸೂತಿ; * ಜನಪದ ಉಡುಪು; * ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಲಾವಿದ [[ತಾರಾಸ್ ಲೆವ್ಕಿವ್]] ಅವರ ಸೆರಾಮಿಕ್ ಕಲೆ; * ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳ ಕೀರ್ತಿ ಸಭಾಂಗಣ; * ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ಕೊಠಡಿ ಮತ್ತು ನೆಲಮಾಳಿಗೆಗಳು; * ಗ್ರಾಮೀಣ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು; * ಪ್ರಸ್ತುತ ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸಭಾಂಗಣ; ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪುರಾತತ್ವ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಲಿಥಿಕ್ ಯುಗ, ಕಂಚಿನ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗ, ಚೆರ್ನ್ಯಾಖೋವ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆರಂಭಿಕ ಸ್ಲಾವರ ಯುಗ ಮತ್ತು ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೊಡಾಕಿ ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪ ಪತ್ತೆಯಾದ ಟ್ರಿಪಿಲಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಸೇರಿವೆ. === ಉಲ್ಲೇಖಗಳು === <ref>{{Cite web |title=Замок |url=http://www.castles.com.ua/zb.html |publisher=castles.com.ua |access-date=2026-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110127192041/http://www.castles.com.ua/zb.html |archive-date=2011-01-27 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=10 українських замків, біля яких обов'язково треба зробити селфі |url=https://tsn.ua/tourism/top-10-naykraschih-zamkiv-ukrayini-pro-yaki-vi-ne-znali-973720.html |date=2017-08-11 |website=ТСН |language=uk |access-date=2022-05-25 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dinosaur bone lamps, ghosts, and mysterious wells: what do the walls of Ukrainian castles hide? |url=https://rubryka.com/en/article/castles-of-ukraine/ |website=Rubryka |language=en }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Музейна колекція Збаразького замку |url=http://poglyad.te.ua/2011/02/muzejna-kolektsiya-zbarazkoho-zamku/ |publisher=poglyad.te.ua |access-date=2011-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722232653/http://poglyad.te.ua/2011/02/muzejna-kolektsiya-zbarazkoho-zamku/ |archive-date=2011-07-22 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=National Reserve "Castles of Ternopil Oblast" |url=https://zamky.te.ua/ |website=National Reserve "Castles of Ternopil Oblast" |access-date=2026-08-23 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=В Збаразькому замку, що на Тернопільщині, відкрили кімнату тортур |url=http://play.ukr.net/videos/show/key/3d27c5cbe02609b39e5e11bc81699851 |publisher=play.ukr.net |access-date=2011-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724114953/http://play.ukr.net/videos/show/key/3d27c5cbe02609b39e5e11bc81699851 |archive-date=2011-07-24 }}</ref> [[ವರ್ಗ:ಉಕ್ರೇನ್]] jnr5tik7lhcl25c5shib7i6phw4qqub 0 180634 1383971 2026-08-23T05:54:41Z Vaishnu Pilar 87310 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox military installation | name = ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ | part_of = | location = [[ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್]], [[ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ರೈಯಾನ್]], [[ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]] | pushpin_map = | map_alt = | coordinates = {{coord|49|39|31|N|25|44|56|E|type:city_region:UA|display=inline,title}} | module = {{Infobox... 1383971 wikitext text/x-wiki {{Infobox military installation | name = ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ | part_of = | location = [[ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್]], [[ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ರೈಯಾನ್]], [[ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]] | pushpin_map = | map_alt = | coordinates = {{coord|49|39|31|N|25|44|56|E|type:city_region:UA|display=inline,title}} | module = {{Infobox historic site | embed = yes | designation1 = ಉಕ್ರೇನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''ಕೋಟೆ'') | designation1_number = 190011 | designation1_type = ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ }} | image = Старий Збараж руїни замку.jpg | caption = ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು | type = | built = | builder = | materials = | height = | in_use = | demolished = | condition = ಅವಶೇಷಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ | owner = [[ಉಕ್ರೇನ್]] | controlled_by = | garrison = | past_commanders = | occupants = | battles = | events = }} [[File:Старозбаразька фортеця на мапі Фрідріха фон Міґа, XVIII ст.png|250px|thumb|right|೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಫ್ರೀಡ್ರಿಕ್ ಫಾನ್ ಮೀಗ್ ಅವರ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ]] '''ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Старозбаразька фортеця|Starozbaraz'ka fortetsia}}) ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕ್ನ್ಯಾಜ್|ಕ್ನ್ಯಾಜ್]] [[ಕರಿಬುಟಾಸ್]] ಅವರು ಎತ್ತರದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[ಕೋಟೆ]]ಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="тес">{{ТЕС|3|336|Бойко В.|Старозбаразька фортеця}}</ref><ref name=Castle>{{cite web|access-date=2013-09-05 |title=ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ |url=https://archive.today/20130905103215/http://www.ruinyizamki.pl/kresy/stary%20zbaraz.html}}</ref> ಇದು [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ.<ref>[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e9/Лист_Тернопільської_ОДА_від_23.06.2021_№_02-5124.42.pdf ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ರ ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಡಳಿತದ ಪತ್ರ ಸಂಖ್ಯೆ ೦೨-೫೧೨೪/೪೨].</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ೧೪೭೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ ವಾಸಿಲ್ ನೆಸ್ವಿಜ್ಕಿ ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋರಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯೇ ವೀರಮರಣ ಹೊಂದಿದರು; ಕೋಟೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref name="тес" /><ref name=Castle/> ಈ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬವು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ೧೫೮೯ರವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿತು. ಆ ವರ್ಷ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾನುಶ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಾಶಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=Ukraina>{{cite book|author=ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಟ್ರೋಯ್ನಿ, ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಬ್ಝೋವ್ಸ್ಕಿ, ಆರ್ತೂರ್ ಗ್ರೋಸ್ಮಾನ್ |date=2005 |isbn=83-921981-6-6 |location=ಕ್ರಾಕೋವ್ |page=220-21 |publisher=ವಿಡಾವ್ನಿಕ್ತ್ವೊ ಬೆಝ್ದ್ರೋಝಾ |title=ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್: ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರೂತ್ ಮತ್ತು ಚೆರಿಮೋಶ್ ನದಿಗಳ ನಾದ...}}</ref> ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name=Castle/> ಕ್ನ್ಯಾಜ್ [[ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ]] ಅವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ, ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯಿಂದ ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ|ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ]] ನಿರ್ಮಾಣವು [[ಝ್ಬರಾಝ್]]ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref name=Ukraina/> ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಮರದ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದರೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವಿತ್ತು.<ref name=Castle/> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಮೂಲಗಳು== * {{SgKP|XIV|512|ಝ್ಬರಾಝ್ ಸ್ತಾರಿ}} {{ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕೋಟೆಗಳು}} [[Category:ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ಕೋಟೆಗಳು]] [[Category:ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅವಶೇಷ ಕೋಟೆಗಳು]] a1u9u4iikh4k2w17jxcoqdcgvudigh8 1383972 1383971 2026-08-23T05:55:07Z Vaishnu Pilar 87310 /* ಮೂಲಗಳು */ 1383972 wikitext text/x-wiki {{Infobox military installation | name = ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ | part_of = | location = [[ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್]], [[ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ರೈಯಾನ್]], [[ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]] | pushpin_map = | map_alt = | coordinates = {{coord|49|39|31|N|25|44|56|E|type:city_region:UA|display=inline,title}} | module = {{Infobox historic site | embed = yes | designation1 = ಉಕ್ರೇನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''ಕೋಟೆ'') | designation1_number = 190011 | designation1_type = ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ }} | image = Старий Збараж руїни замку.jpg | caption = ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು | type = | built = | builder = | materials = | height = | in_use = | demolished = | condition = ಅವಶೇಷಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ | owner = [[ಉಕ್ರೇನ್]] | controlled_by = | garrison = | past_commanders = | occupants = | battles = | events = }} [[File:Старозбаразька фортеця на мапі Фрідріха фон Міґа, XVIII ст.png|250px|thumb|right|೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಫ್ರೀಡ್ರಿಕ್ ಫಾನ್ ಮೀಗ್ ಅವರ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ]] '''ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Старозбаразька фортеця|Starozbaraz'ka fortetsia}}) ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕ್ನ್ಯಾಜ್|ಕ್ನ್ಯಾಜ್]] [[ಕರಿಬುಟಾಸ್]] ಅವರು ಎತ್ತರದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[ಕೋಟೆ]]ಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="тес">{{ТЕС|3|336|Бойко В.|Старозбаразька фортеця}}</ref><ref name=Castle>{{cite web|access-date=2013-09-05 |title=ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ |url=https://archive.today/20130905103215/http://www.ruinyizamki.pl/kresy/stary%20zbaraz.html}}</ref> ಇದು [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ.<ref>[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e9/Лист_Тернопільської_ОДА_від_23.06.2021_№_02-5124.42.pdf ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ರ ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಡಳಿತದ ಪತ್ರ ಸಂಖ್ಯೆ ೦೨-೫೧೨೪/೪೨].</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ೧೪೭೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ ವಾಸಿಲ್ ನೆಸ್ವಿಜ್ಕಿ ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋರಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯೇ ವೀರಮರಣ ಹೊಂದಿದರು; ಕೋಟೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref name="тес" /><ref name=Castle/> ಈ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬವು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ೧೫೮೯ರವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿತು. ಆ ವರ್ಷ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾನುಶ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಾಶಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=Ukraina>{{cite book|author=ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಟ್ರೋಯ್ನಿ, ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಬ್ಝೋವ್ಸ್ಕಿ, ಆರ್ತೂರ್ ಗ್ರೋಸ್ಮಾನ್ |date=2005 |isbn=83-921981-6-6 |location=ಕ್ರಾಕೋವ್ |page=220-21 |publisher=ವಿಡಾವ್ನಿಕ್ತ್ವೊ ಬೆಝ್ದ್ರೋಝಾ |title=ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್: ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರೂತ್ ಮತ್ತು ಚೆರಿಮೋಶ್ ನದಿಗಳ ನಾದ...}}</ref> ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name=Castle/> ಕ್ನ್ಯಾಜ್ [[ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ]] ಅವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ, ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯಿಂದ ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ|ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ]] ನಿರ್ಮಾಣವು [[ಝ್ಬರಾಝ್]]ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref name=Ukraina/> ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಮರದ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದರೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವಿತ್ತು.<ref name=Castle/> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} qvoqfil4ae2uateepr5e56752u9ggi0 1383980 1383972 2026-08-23T06:00:55Z Vaishnu Pilar 87310 1383980 wikitext text/x-wiki {{Infobox military installation | name = ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ | part_of = | location = [[ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್]], [[ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ರೈಯಾನ್]], [[ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]] | pushpin_map = | map_alt = | coordinates = {{coord|49|39|31|N|25|44|56|E|type:city_region:UA|display=inline,title}} | module = {{Infobox historic site | embed = yes | designation1 = ಉಕ್ರೇನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''ಕೋಟೆ'') | designation1_number = 190011 | designation1_type = ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ }} | image = Старий Збараж руїни замку.jpg | caption = ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು | type = | built = | builder = | materials = | height = | in_use = | demolished = | condition = ಅವಶೇಷಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ | owner = [[ಉಕ್ರೇನ್]] | controlled_by = | garrison = | past_commanders = | occupants = | battles = | events = }} [[File:Старозбаразька фортеця на мапі Фрідріха фон Міґа, XVIII ст.png|250px|thumb|right|೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಫ್ರೀಡ್ರಿಕ್ ಫಾನ್ ಮೀಗ್ ಅವರ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ]] '''ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Старозбаразька фортеця|Starozbaraz'ka fortetsia}}) ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕ್ನ್ಯಾಜ್|ಕ್ನ್ಯಾಜ್]] [[ಕರಿಬುಟಾಸ್]] ಅವರು ಎತ್ತರದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[ಕೋಟೆ]]ಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="тес">{{ТЕС|3|336|Бойко В.|Старозбаразька фортеця}}</ref><ref name=Castle>{{cite web|access-date=2013-09-05 |title=ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ |url=https://archive.today/20130905103215/http://www.ruinyizamki.pl/kresy/stary%20zbaraz.html}}</ref> ಇದು [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ.<ref>[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e9/Лист_Тернопільської_ОДА_від_23.06.2021_№_02-5124.42.pdf ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ರ ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಡಳಿತದ ಪತ್ರ ಸಂಖ್ಯೆ ೦೨-೫೧೨೪/೪೨].</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ೧೪೭೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ ವಾಸಿಲ್ ನೆಸ್ವಿಜ್ಕಿ ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋರಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯೇ ವೀರಮರಣ ಹೊಂದಿದರು; ಕೋಟೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref name="тес" /><ref name=Castle/> ಈ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬವು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ೧೫೮೯ರವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿತು. ಆ ವರ್ಷ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾನುಶ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಾಶಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=Ukraina>{{cite book|author=ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಟ್ರೋಯ್ನಿ, ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಬ್ಝೋವ್ಸ್ಕಿ, ಆರ್ತೂರ್ ಗ್ರೋಸ್ಮಾನ್ |date=2005 |isbn=83-921981-6-6 |location=ಕ್ರಾಕೋವ್ |page=220-21 |publisher=ವಿಡಾವ್ನಿಕ್ತ್ವೊ ಬೆಝ್ದ್ರೋಝಾ |title=ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್: ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರೂತ್ ಮತ್ತು ಚೆರಿಮೋಶ್ ನದಿಗಳ ನಾದ...}}</ref> ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name=Castle/> ಕ್ನ್ಯಾಜ್ [[ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ]] ಅವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ, ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯಿಂದ ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ|ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ]] ನಿರ್ಮಾಣವು [[ಝ್ಬರಾಝ್]]ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref name=Ukraina/> ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಮರದ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದರೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವಿತ್ತು.<ref name=Castle/> ==ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಇಂದಿನ ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ ಹಳೆಯ ಕೇಂದ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯು ಆಧುನಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್‌ನಿಂದ ಸುಮಾರು ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು ಈ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಬೇರೆಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ ಇತಿಹಾಸ |url=https://www.zbarazh-rada.gov.ua/pro-misto/ |website=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿ |language=uk |access-date=೨೦೨೬-೦೮-೨೩ }}</ref> ==ಕೋಟೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶವು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕೋಟೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಕೋಟೆಯು ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳ ಚಲನವಲನವನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗಿತ್ತು. ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರ ಮತ್ತು ಮರದ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಗೋಡೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವು ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಎತ್ತರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿತ್ತು.<ref name=Castle>{{cite web |title=ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ |url=https://archive.today/20130905103215/http://www.ruinyizamki.pl/kresy/stary%20zbaraz.html |access-date=೨೦೧೩-೦೯-೦೫ }}</ref> ==ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳು== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ೧೪೭೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ ವಾಸಿಲ್ ನೆಸ್ವಿಜ್ಕಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ತೀವ್ರ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ ಅವರು ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮೃತಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref name="тес">{{ТЕС|3|336|Бойко В.|Старозбаразька фортеця}}</ref> ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬವು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಕೋಟೆಯು ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ೧೫೫೮, ೧೫೬೭, ೧೫೭೨, ೧೫೮೮, ೧೫೯೦ ಮತ್ತು ೧೫೯೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಲವು ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಕೋಟೆಯು ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ ಇತಿಹಾಸ |url=https://www.zbarazh-rada.gov.ua/pro-misto/ |website=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿ |language=uk |access-date=೨೦೨೬-೦೮-೨೩ }}</ref> ೧೫೮೯ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಯಾನುಶ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಕೋಟೆ ಮತ್ತೆ ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಈ ಬಾರಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name=Ukraina>{{cite book |author=ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಟ್ರೋಯ್ನಿ, ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಬ್ಝೋವ್ಸ್ಕಿ, ಆರ್ತೂರ್ ಗ್ರೋಸ್ಮಾನ್ |date=೨೦೦೫ |isbn=83-921981-6-6 |location=ಕ್ರಾಕೋವ್ |page=೨೨೦–೨೨೧ |publisher=ವಿಡಾವ್ನಿಕ್ತ್ವೊ ಬೆಝ್ದ್ರೋಝಾ |title=ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್: ಪ್ರೂತ್ ಮತ್ತು ಚೆರಿಮೋಶ್ ನದಿಗಳ ನಾದ... }}</ref> ==ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ== ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ನಾಶದ ನಂತರ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಅವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಹೊಸ ಕೋಟೆಗೆ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಳಸದೆ, ಆಧುನಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಕೋಟೆಯು ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name=Ukraina /> ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಸೈನಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅಂತ್ಯವನ್ನೂ, ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಉದಯವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಿತು. ನಂತರದ ಕೋಟೆಯು ತನ್ನ ಕಾಲದ ಯುರೋಪಿನ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ ಇತಿಹಾಸ |url=https://www.zbarazh-rada.gov.ua/pro-misto/ |website=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿ |language=uk |access-date=೨೦೨೬-೦೮-೨೩ }}</ref> ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಮೂಲ ನಿರ್ಮಾಣವು ಮರದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಗೋಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ದ್ವಾರವಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯು ಎತ್ತರದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.<ref name=Castle/> ಇಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳು ಅವಶೇಷಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ. ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವು ಹಳೆಯ ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ==ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ== ಇಂದು ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವಶೇಷಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |title=ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ |url=https://www.karpaty.info/en/uk/te/to/zbarazh/sights/ |website=ಕಾರ್ಪತ್ಯಿ |language=en |access-date=೨೦೨೬-೦೮-೨೩ }}</ref> ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವು ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಇತಿಹಾಸ, ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ನಾಶದ ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನೂ ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=ಝ್ಬರಾಝ್ |url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CZ%5CB%5CZbarazh.htm |website=ಉಕ್ರೇನ್ ವಿಶ್ವಕೋಶ |language=en |access-date=೨೦೨೬-೦೮-೨೩ }}</ref> ==ಪರಂಪರೆ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳೆಯ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ರಾಜಕುಮಾರರ ಆಳ್ವಿಕೆ, ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂದು ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಮೂಲಗಳು== * {{SgKP|XIV|512|ಝ್ಬರಾಝ್ ಸ್ತಾರಿ}} 5cwl17gsllt5f054hprsqo3uh6ykdls 1383981 1383980 2026-08-23T06:03:39Z A826 72368 1383981 wikitext text/x-wiki {{Infobox military installation | name = ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ | part_of = | location = [[ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್]], [[ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ರೈಯಾನ್]], [[ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]] | pushpin_map = | map_alt = | coordinates = {{coord|49|39|31|N|25|44|56|E|type:city_region:UA|display=inline,title}} | module = {{Infobox historic site | embed = yes | designation1 = ಉಕ್ರೇನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''ಕೋಟೆ'') | designation1_number = 190011 | designation1_type = ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ }} | image = Старий Збараж руїни замку.jpg | caption = ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು | type = | built = | builder = | materials = | height = | in_use = | demolished = | condition = ಅವಶೇಷಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ | owner = [[ಉಕ್ರೇನ್]] | controlled_by = | garrison = | past_commanders = | occupants = | battles = | events = }} [[File:Старозбаразька фортеця на мапі Фрідріха фон Міґа, XVIII ст.png|250px|thumb|right|೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಫ್ರೀಡ್ರಿಕ್ ಫಾನ್ ಮೀಗ್ ಅವರ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ]] '''ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Старозбаразька фортеця|Starozbaraz'ka fortetsia}}) ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕ್ನ್ಯಾಜ್|ಕ್ನ್ಯಾಜ್]] [[ಕರಿಬುಟಾಸ್]] ಅವರು ಎತ್ತರದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[ಕೋಟೆ]]ಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="тес">{{ТЕС|3|336|Бойко В.|Старозбаразька фортеця}}</ref><ref name=Castle>{{cite web|access-date=2013-09-05 |title=ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ |url=https://archive.today/20130905103215/http://www.ruinyizamki.pl/kresy/stary%20zbaraz.html}}</ref> ಇದು [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ.<ref>[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e9/Лист_Тернопільської_ОДА_від_23.06.2021_№_02-5124.42.pdf ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ರ ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಡಳಿತದ ಪತ್ರ ಸಂಖ್ಯೆ ೦೨-೫೧೨೪/೪೨].</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ೧೪೭೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ ವಾಸಿಲ್ ನೆಸ್ವಿಜ್ಕಿ ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋರಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯೇ ವೀರಮರಣ ಹೊಂದಿದರು; ಕೋಟೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref name="тес" /><ref name=Castle/> ಈ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬವು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ೧೫೮೯ರವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿತು. ಆ ವರ್ಷ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾನುಶ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಾಶಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=Ukraina>{{cite book|author=ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಟ್ರೋಯ್ನಿ, ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಬ್ಝೋವ್ಸ್ಕಿ, ಆರ್ತೂರ್ ಗ್ರೋಸ್ಮಾನ್ |date=2005 |isbn=83-921981-6-6 |location=ಕ್ರಾಕೋವ್ |page=220-21 |publisher=ವಿಡಾವ್ನಿಕ್ತ್ವೊ ಬೆಝ್ದ್ರೋಝಾ |title=ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್: ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರೂತ್ ಮತ್ತು ಚೆರಿಮೋಶ್ ನದಿಗಳ ನಾದ...}}</ref> ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name=Castle/> ಕ್ನ್ಯಾಜ್ [[ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ]] ಅವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ, ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯಿಂದ ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ|ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ]] ನಿರ್ಮಾಣವು [[ಝ್ಬರಾಝ್]]ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref name=Ukraina/> ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಮರದ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದರೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವಿತ್ತು.<ref name=Castle/> ==ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಇಂದಿನ ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ ಹಳೆಯ ಕೇಂದ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯು ಆಧುನಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್‌ನಿಂದ ಸುಮಾರು ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು ಈ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಬೇರೆಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ ಇತಿಹಾಸ |url=https://www.zbarazh-rada.gov.ua/pro-misto/ |website=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿ |language=uk |access-date=೨೦೨೬-೦೮-೨೩ }}</ref> ==ಕೋಟೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶವು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕೋಟೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಕೋಟೆಯು ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳ ಚಲನವಲನವನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗಿತ್ತು. ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರ ಮತ್ತು ಮರದ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಗೋಡೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವು ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಎತ್ತರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿತ್ತು.<ref name=Castle>{{cite web |title=ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ |url=https://archive.today/20130905103215/http://www.ruinyizamki.pl/kresy/stary%20zbaraz.html |access-date=೨೦೧೩-೦೯-೦೫ }}</ref> ==ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳು== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ೧೪೭೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ ವಾಸಿಲ್ ನೆಸ್ವಿಜ್ಕಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ತೀವ್ರ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ ಅವರು ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮೃತಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref name="тес">{{ТЕС|3|336|Бойко В.|Старозбаразька фортеця}}</ref> ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬವು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಕೋಟೆಯು ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ೧೫೫೮, ೧೫೬೭, ೧೫೭೨, ೧೫೮೮, ೧೫೯೦ ಮತ್ತು ೧೫೯೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಲವು ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಕೋಟೆಯು ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ ಇತಿಹಾಸ |url=https://www.zbarazh-rada.gov.ua/pro-misto/ |website=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿ |language=uk |access-date=೨೦೨೬-೦೮-೨೩ }}</ref> ೧೫೮೯ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಯಾನುಶ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಕೋಟೆ ಮತ್ತೆ ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಈ ಬಾರಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name=Ukraina>{{cite book |author=ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಟ್ರೋಯ್ನಿ, ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಬ್ಝೋವ್ಸ್ಕಿ, ಆರ್ತೂರ್ ಗ್ರೋಸ್ಮಾನ್ |date=೨೦೦೫ |isbn=83-921981-6-6 |location=ಕ್ರಾಕೋವ್ |page=೨೨೦–೨೨೧ |publisher=ವಿಡಾವ್ನಿಕ್ತ್ವೊ ಬೆಝ್ದ್ರೋಝಾ |title=ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್: ಪ್ರೂತ್ ಮತ್ತು ಚೆರಿಮೋಶ್ ನದಿಗಳ ನಾದ... }}</ref> ==ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ== ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ನಾಶದ ನಂತರ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಅವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಹೊಸ ಕೋಟೆಗೆ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಳಸದೆ, ಆಧುನಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಕೋಟೆಯು ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name=Ukraina /> ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಸೈನಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅಂತ್ಯವನ್ನೂ, ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಉದಯವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಿತು. ನಂತರದ ಕೋಟೆಯು ತನ್ನ ಕಾಲದ ಯುರೋಪಿನ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ ಇತಿಹಾಸ |url=https://www.zbarazh-rada.gov.ua/pro-misto/ |website=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿ |language=uk |access-date=೨೦೨೬-೦೮-೨೩ }}</ref> ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಮೂಲ ನಿರ್ಮಾಣವು ಮರದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಗೋಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ದ್ವಾರವಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯು ಎತ್ತರದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.<ref name=Castle/> ಇಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳು ಅವಶೇಷಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ. ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವು ಹಳೆಯ ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ==ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ== ಇಂದು ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವಶೇಷಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |title=ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ |url=https://www.karpaty.info/en/uk/te/to/zbarazh/sights/ |website=ಕಾರ್ಪತ್ಯಿ |language=en |access-date=೨೦೨೬-೦೮-೨೩ }}</ref> ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವು ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಇತಿಹಾಸ, ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ನಾಶದ ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನೂ ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=ಝ್ಬರಾಝ್ |url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CZ%5CB%5CZbarazh.htm |website=ಉಕ್ರೇನ್ ವಿಶ್ವಕೋಶ |language=en |access-date=೨೦೨೬-೦೮-೨೩ }}</ref> ==ಪರಂಪರೆ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳೆಯ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ರಾಜಕುಮಾರರ ಆಳ್ವಿಕೆ, ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂದು ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಮೂಲಗಳು== * {{SgKP|XIV|512|ಝ್ಬರಾಝ್ ಸ್ತಾರಿ}} * <ref>https://zbarazh-tour.com.ua/virtualnyj-tur/zalyshky-starozbarazkoyi-forteczi</ref> oh099yevbj7ka4en6s75x1567o4ejoy 1383982 1383981 2026-08-23T06:05:53Z A826 72368 1383982 wikitext text/x-wiki {{Infobox military installation | name = ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ | part_of = | location = [[ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್]], [[ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ರೈಯಾನ್]], [[ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]] | pushpin_map = | map_alt = | coordinates = {{coord|49|39|31|N|25|44|56|E|type:city_region:UA|display=inline,title}} | module = {{Infobox historic site | embed = yes | designation1 = ಉಕ್ರೇನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''ಕೋಟೆ'') | designation1_number = 190011 | designation1_type = ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ }} | image = Старий Збараж руїни замку.jpg | caption = ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು | type = | built = | builder = | materials = | height = | in_use = | demolished = | condition = ಅವಶೇಷಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ | owner = [[ಉಕ್ರೇನ್]] | controlled_by = | garrison = | past_commanders = | occupants = | battles = | events = }} [[File:Старозбаразька фортеця на мапі Фрідріха фон Міґа, XVIII ст.png|250px|thumb|right|೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಫ್ರೀಡ್ರಿಕ್ ಫಾನ್ ಮೀಗ್ ಅವರ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ]] '''ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Старозбаразька фортеця|Starozbaraz'ka fortetsia}}) ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕ್ನ್ಯಾಜ್|ಕ್ನ್ಯಾಜ್]] [[ಕರಿಬುಟಾಸ್]] ಅವರು ಎತ್ತರದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[ಕೋಟೆ]]ಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="тес">{{ТЕС|3|336|Бойко В.|Старозбаразька фортеця}}</ref><ref name=Castle>{{cite web|access-date=2013-09-05 |title=ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ |url=https://archive.today/20130905103215/http://www.ruinyizamki.pl/kresy/stary%20zbaraz.html}}</ref> ಇದು [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ.<ref>[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e9/Лист_Тернопільської_ОДА_від_23.06.2021_№_02-5124.42.pdf ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ರ ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಡಳಿತದ ಪತ್ರ ಸಂಖ್ಯೆ ೦೨-೫೧೨೪/೪೨].</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ೧೪೭೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ ವಾಸಿಲ್ ನೆಸ್ವಿಜ್ಕಿ ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋರಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯೇ ವೀರಮರಣ ಹೊಂದಿದರು; ಕೋಟೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref name="тес" /><ref name=Castle/> ಈ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬವು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ೧೫೮೯ರವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿತು. ಆ ವರ್ಷ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾನುಶ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಾಶಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=Ukraina>{{cite book|author=ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಟ್ರೋಯ್ನಿ, ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಬ್ಝೋವ್ಸ್ಕಿ, ಆರ್ತೂರ್ ಗ್ರೋಸ್ಮಾನ್ |date=2005 |isbn=83-921981-6-6 |location=ಕ್ರಾಕೋವ್ |page=220-21 |publisher=ವಿಡಾವ್ನಿಕ್ತ್ವೊ ಬೆಝ್ದ್ರೋಝಾ |title=ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್: ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರೂತ್ ಮತ್ತು ಚೆರಿಮೋಶ್ ನದಿಗಳ ನಾದ...}}</ref> ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name=Castle/> ಕ್ನ್ಯಾಜ್ [[ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ]] ಅವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ, ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯಿಂದ ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ|ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ]] ನಿರ್ಮಾಣವು [[ಝ್ಬರಾಝ್]]ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref name=Ukraina/> ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಮರದ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದರೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವಿತ್ತು.<ref name=Castle/> ==ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಇಂದಿನ ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ ಹಳೆಯ ಕೇಂದ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯು ಆಧುನಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್‌ನಿಂದ ಸುಮಾರು ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು ಈ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಬೇರೆಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ ಇತಿಹಾಸ |url=https://www.zbarazh-rada.gov.ua/pro-misto/ |website=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿ |language=uk |access-date=೨೦೨೬-೦೮-೨೩ }}</ref> ==ಕೋಟೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶವು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕೋಟೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಕೋಟೆಯು ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳ ಚಲನವಲನವನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗಿತ್ತು. ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರ ಮತ್ತು ಮರದ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಗೋಡೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವು ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಎತ್ತರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿತ್ತು.<ref name=Castle>{{cite web |title=ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ |url=https://archive.today/20130905103215/http://www.ruinyizamki.pl/kresy/stary%20zbaraz.html |access-date=೨೦೧೩-೦೯-೦೫ }}</ref> ==ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳು== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ೧೪೭೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ ವಾಸಿಲ್ ನೆಸ್ವಿಜ್ಕಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ತೀವ್ರ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ ಅವರು ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮೃತಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref name="тес">{{ТЕС|3|336|Бойко В.|Старозбаразька фортеця}}</ref> ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬವು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಕೋಟೆಯು ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ೧೫೫೮, ೧೫೬೭, ೧೫೭೨, ೧೫೮೮, ೧೫೯೦ ಮತ್ತು ೧೫೯೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಲವು ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಕೋಟೆಯು ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ ಇತಿಹಾಸ |url=https://www.zbarazh-rada.gov.ua/pro-misto/ |website=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿ |language=uk |access-date=೨೦೨೬-೦೮-೨೩ }}</ref> ೧೫೮೯ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಯಾನುಶ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಕೋಟೆ ಮತ್ತೆ ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಈ ಬಾರಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name=Ukraina>{{cite book |author=ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಟ್ರೋಯ್ನಿ, ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಬ್ಝೋವ್ಸ್ಕಿ, ಆರ್ತೂರ್ ಗ್ರೋಸ್ಮಾನ್ |date=೨೦೦೫ |isbn=83-921981-6-6 |location=ಕ್ರಾಕೋವ್ |page=೨೨೦–೨೨೧ |publisher=ವಿಡಾವ್ನಿಕ್ತ್ವೊ ಬೆಝ್ದ್ರೋಝಾ |title=ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್: ಪ್ರೂತ್ ಮತ್ತು ಚೆರಿಮೋಶ್ ನದಿಗಳ ನಾದ... }}</ref> ==ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ== ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ನಾಶದ ನಂತರ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಅವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಹೊಸ ಕೋಟೆಗೆ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಳಸದೆ, ಆಧುನಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಕೋಟೆಯು ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name=Ukraina /> ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಸೈನಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅಂತ್ಯವನ್ನೂ, ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಉದಯವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಿತು. ನಂತರದ ಕೋಟೆಯು ತನ್ನ ಕಾಲದ ಯುರೋಪಿನ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ ಇತಿಹಾಸ |url=https://www.zbarazh-rada.gov.ua/pro-misto/ |website=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿ |language=uk |access-date=೨೦೨೬-೦೮-೨೩ }}</ref> ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಮೂಲ ನಿರ್ಮಾಣವು ಮರದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಗೋಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ದ್ವಾರವಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯು ಎತ್ತರದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.<ref name=Castle/> ಇಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳು ಅವಶೇಷಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ. ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವು ಹಳೆಯ ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ==ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ== ಇಂದು ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವಶೇಷಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |title=ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ |url=https://www.karpaty.info/en/uk/te/to/zbarazh/sights/ |website=ಕಾರ್ಪತ್ಯಿ |language=en |access-date=೨೦೨೬-೦೮-೨೩ }}</ref> ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವು ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಇತಿಹಾಸ, ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ನಾಶದ ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನೂ ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=ಝ್ಬರಾಝ್ |url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CZ%5CB%5CZbarazh.htm |website=ಉಕ್ರೇನ್ ವಿಶ್ವಕೋಶ |language=en |access-date=೨೦೨೬-೦೮-೨೩ }}</ref> ==ಪರಂಪರೆ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳೆಯ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ರಾಜಕುಮಾರರ ಆಳ್ವಿಕೆ, ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂದು ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಮೂಲಗಳು== * {{SgKP|XIV|512|ಝ್ಬರಾಝ್ ಸ್ತಾರಿ}} * <ref>{{Cite web |date=2025-10-05 |title=Залишки Старозбаразької фортеці - Туристично-інформаційний центр міста Збараж |url=https://zbarazh-tour.com.ua/virtualnyj-tur/zalyshky-starozbarazkoyi-forteczi |access-date=2026-08-23 |language=uk}}</ref> nkh2u61e2k1miht6ni6d05pkyp7aqak 1383983 1383982 2026-08-23T06:11:24Z A826 72368 Filled in 0 bare reference(s) with reFill 2 1383983 wikitext text/x-wiki {{Infobox military installation | name = ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ | part_of = | location = [[ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್]], [[ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ರೈಯಾನ್]], [[ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]] | pushpin_map = | map_alt = | coordinates = {{coord|49|39|31|N|25|44|56|E|type:city_region:UA|display=inline,title}} | module = {{Infobox historic site | embed = yes | designation1 = ಉಕ್ರೇನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''ಕೋಟೆ'') | designation1_number = 190011 | designation1_type = ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ }} | image = Старий Збараж руїни замку.jpg | caption = ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು | type = | built = | builder = | materials = | height = | in_use = | demolished = | condition = ಅವಶೇಷಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ | owner = [[ಉಕ್ರೇನ್]] | controlled_by = | garrison = | past_commanders = | occupants = | battles = | events = }} [[File:Старозбаразька фортеця на мапі Фрідріха фон Міґа, XVIII ст.png|250px|thumb|right|೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಫ್ರೀಡ್ರಿಕ್ ಫಾನ್ ಮೀಗ್ ಅವರ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ]] '''ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Старозбаразька фортеця|Starozbaraz'ka fortetsia}}) ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕ್ನ್ಯಾಜ್|ಕ್ನ್ಯಾಜ್]] [[ಕರಿಬುಟಾಸ್]] ಅವರು ಎತ್ತರದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[ಕೋಟೆ]]ಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="тес">{{ТЕС|3|336|Бойко В.|Старозбаразька фортеця}}</ref><ref name=Castle>{{cite web|access-date=2013-09-05 |title=ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ |url=https://archive.today/20130905103215/http://www.ruinyizamki.pl/kresy/stary%20zbaraz.html}}</ref> ಇದು [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ.<ref>[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e9/Лист_Тернопільської_ОДА_від_23.06.2021_№_02-5124.42.pdf ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ರ ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಡಳಿತದ ಪತ್ರ ಸಂಖ್ಯೆ ೦೨-೫೧೨೪/೪೨].</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ೧೪೭೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ ವಾಸಿಲ್ ನೆಸ್ವಿಜ್ಕಿ ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋರಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯೇ ವೀರಮರಣ ಹೊಂದಿದರು; ಕೋಟೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref name="тес" /><ref name=Castle/> ಈ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬವು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ೧೫೮೯ರವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿತು. ಆ ವರ್ಷ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾನುಶ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಾಶಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite book|author=ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಟ್ರೋಯ್ನಿ, ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಬ್ಝೋವ್ಸ್ಕಿ, ಆರ್ತೂರ್ ಗ್ರೋಸ್ಮಾನ್ |date=2005 |isbn=83-921981-6-6 |location=ಕ್ರಾಕೋವ್ |page=220-21 |publisher=ವಿಡಾವ್ನಿಕ್ತ್ವೊ ಬೆಝ್ದ್ರೋಝಾ |title=ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್: ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರೂತ್ ಮತ್ತು ಚೆರಿಮೋಶ್ ನದಿಗಳ ನಾದ...}}</ref> ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name=Castle/> ಕ್ನ್ಯಾಜ್ [[ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ]] ಅವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ, ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯಿಂದ ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ|ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ]] ನಿರ್ಮಾಣವು [[ಝ್ಬರಾಝ್]]ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref name=Ukraina/> ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಮರದ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದರೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವಿತ್ತು.<ref name=Castle/> ==ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಇಂದಿನ ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ ಹಳೆಯ ಕೇಂದ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯು ಆಧುನಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್‌ನಿಂದ ಸುಮಾರು ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು ಈ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಬೇರೆಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="auto">{{cite web |title=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ ಇತಿಹಾಸ |url=https://www.zbarazh-rada.gov.ua/pro-misto/ |website=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿ |language=uk |access-date=23 August 2026 }}</ref> ==ಕೋಟೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶವು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕೋಟೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಕೋಟೆಯು ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳ ಚಲನವಲನವನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗಿತ್ತು. ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರ ಮತ್ತು ಮರದ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಗೋಡೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವು ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಎತ್ತರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ |url=https://archive.today/20130905103215/http://www.ruinyizamki.pl/kresy/stary%20zbaraz.html |access-date=5 September 2013 }}</ref> ==ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳು== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ೧೪೭೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ ವಾಸಿಲ್ ನೆಸ್ವಿಜ್ಕಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ತೀವ್ರ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ ಅವರು ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮೃತಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref name="тес"/> ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬವು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಕೋಟೆಯು ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ೧೫೫೮, ೧೫೬೭, ೧೫೭೨, ೧೫೮೮, ೧೫೯೦ ಮತ್ತು ೧೫೯೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಲವು ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಕೋಟೆಯು ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="auto"/> ೧೫೮೯ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಯಾನುಶ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಕೋಟೆ ಮತ್ತೆ ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಈ ಬಾರಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name=Ukraina>{{cite book |author=ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಟ್ರೋಯ್ನಿ, ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಬ್ಝೋವ್ಸ್ಕಿ, ಆರ್ತೂರ್ ಗ್ರೋಸ್ಮಾನ್ |date=2005 |isbn=83-921981-6-6 |location=ಕ್ರಾಕೋವ್ |page=೨೨೦–೨೨೧ |publisher=ವಿಡಾವ್ನಿಕ್ತ್ವೊ ಬೆಝ್ದ್ರೋಝಾ |title=ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್: ಪ್ರೂತ್ ಮತ್ತು ಚೆರಿಮೋಶ್ ನದಿಗಳ ನಾದ... }}</ref> ==ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ== ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ನಾಶದ ನಂತರ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಅವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಹೊಸ ಕೋಟೆಗೆ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಳಸದೆ, ಆಧುನಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಕೋಟೆಯು ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name=Ukraina /> ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಸೈನಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅಂತ್ಯವನ್ನೂ, ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಉದಯವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಿತು. ನಂತರದ ಕೋಟೆಯು ತನ್ನ ಕಾಲದ ಯುರೋಪಿನ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="auto"/> ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಮೂಲ ನಿರ್ಮಾಣವು ಮರದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಗೋಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ದ್ವಾರವಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯು ಎತ್ತರದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.<ref name=Castle/> ಇಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳು ಅವಶೇಷಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ. ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವು ಹಳೆಯ ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ==ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ== ಇಂದು ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವಶೇಷಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |title=ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ |url=https://www.karpaty.info/en/uk/te/to/zbarazh/sights/ |website=ಕಾರ್ಪತ್ಯಿ |language=en |access-date=23 August 2026 }}</ref> ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವು ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಇತಿಹಾಸ, ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ನಾಶದ ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನೂ ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=ಝ್ಬರಾಝ್ |url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CZ%5CB%5CZbarazh.htm |website=ಉಕ್ರೇನ್ ವಿಶ್ವಕೋಶ |language=en |access-date=23 August 2026 }}</ref> ==ಪರಂಪರೆ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳೆಯ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ರಾಜಕುಮಾರರ ಆಳ್ವಿಕೆ, ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂದು ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಮೂಲಗಳು== * {{SgKP|XIV|512|ಝ್ಬರಾಝ್ ಸ್ತಾರಿ}} * <ref>{{Cite web |date=2025-10-05 |title=Залишки Старозбаразької фортеці - Туристично-інформаційний центр міста Збараж |url=https://zbarazh-tour.com.ua/virtualnyj-tur/zalyshky-starozbarazkoyi-forteczi |access-date=2026-08-23 |language=uk}}</ref> ca1kw2k87sb89xmq1ei161e3al62rtu 1383995 1383983 2026-08-23T06:12:43Z A826 72368 1383995 wikitext text/x-wiki {{Infobox military installation | name = ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ | part_of = | location = [[ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್]], [[ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ರೈಯಾನ್]], [[ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]] | pushpin_map = | map_alt = | coordinates = {{coord|49|39|31|N|25|44|56|E|type:city_region:UA|display=inline,title}} | module = {{Infobox historic site | embed = yes | designation1 = ಉಕ್ರೇನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''ಕೋಟೆ'') | designation1_number = 190011 | designation1_type = ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ }} | image = Старий Збараж руїни замку.jpg | caption = ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು | type = | built = | builder = | materials = | height = | in_use = | demolished = | condition = ಅವಶೇಷಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ | owner = [[ಉಕ್ರೇನ್]] | controlled_by = | garrison = | past_commanders = | occupants = | battles = | events = }} [[File:Старозбаразька фортеця на мапі Фрідріха фон Міґа, XVIII ст.png|250px|thumb|right|೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಫ್ರೀಡ್ರಿಕ್ ಫಾನ್ ಮೀಗ್ ಅವರ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ]] '''ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Старозбаразька фортеця|Starozbaraz'ka fortetsia}}) ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕ್ನ್ಯಾಜ್|ಕ್ನ್ಯಾಜ್]] [[ಕರಿಬುಟಾಸ್]] ಅವರು ಎತ್ತರದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[ಕೋಟೆ]]ಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="тес">{{ТЕС|3|336|Бойко В.|Старозбаразька фортеця}}</ref><ref name=Castle>{{cite web|access-date=2013-09-05 |title=ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ |url=https://archive.today/20130905103215/http://www.ruinyizamki.pl/kresy/stary%20zbaraz.html}}</ref> ಇದು [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ.<ref>[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e9/Лист_Тернопільської_ОДА_від_23.06.2021_№_02-5124.42.pdf ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ರ ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಡಳಿತದ ಪತ್ರ ಸಂಖ್ಯೆ ೦೨-೫೧೨೪/೪೨].</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ೧೪೭೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ ವಾಸಿಲ್ ನೆಸ್ವಿಜ್ಕಿ ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋರಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯೇ ವೀರಮರಣ ಹೊಂದಿದರು; ಕೋಟೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref name="тес" /><ref name=Castle/> ಈ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬವು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ೧೫೮೯ರವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿತು. ಆ ವರ್ಷ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾನುಶ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಾಶಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite book|author=ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಟ್ರೋಯ್ನಿ, ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಬ್ಝೋವ್ಸ್ಕಿ, ಆರ್ತೂರ್ ಗ್ರೋಸ್ಮಾನ್ |date=2005 |isbn=83-921981-6-6 |location=ಕ್ರಾಕೋವ್ |page=220-21 |publisher=ವಿಡಾವ್ನಿಕ್ತ್ವೊ ಬೆಝ್ದ್ರೋಝಾ |title=ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್: ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರೂತ್ ಮತ್ತು ಚೆರಿಮೋಶ್ ನದಿಗಳ ನಾದ...}}</ref> ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name=Castle/> ಕ್ನ್ಯಾಜ್ [[ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ]] ಅವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ, ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯಿಂದ ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ|ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ]] ನಿರ್ಮಾಣವು [[ಝ್ಬರಾಝ್]]ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref name=Ukraina/> ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಮರದ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದರೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವಿತ್ತು.<ref name=Castle/> ==ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಇಂದಿನ ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ ಹಳೆಯ ಕೇಂದ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯು ಆಧುನಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್‌ನಿಂದ ಸುಮಾರು ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು ಈ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಬೇರೆಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="auto">{{cite web |title=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ ಇತಿಹಾಸ |url=https://www.zbarazh-rada.gov.ua/pro-misto/ |website=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿ |language=uk |access-date=23 August 2026 }}</ref> ==ಕೋಟೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶವು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕೋಟೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಕೋಟೆಯು ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳ ಚಲನವಲನವನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗಿತ್ತು. ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರ ಮತ್ತು ಮರದ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಗೋಡೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವು ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಎತ್ತರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ |url=https://archive.today/20130905103215/http://www.ruinyizamki.pl/kresy/stary%20zbaraz.html |access-date=5 September 2013 }}</ref> ==ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳು== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ೧೪೭೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ ವಾಸಿಲ್ ನೆಸ್ವಿಜ್ಕಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ತೀವ್ರ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ ಅವರು ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮೃತಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref name="тес"/> ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬವು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಕೋಟೆಯು ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ೧೫೫೮, ೧೫೬೭, ೧೫೭೨, ೧೫೮೮, ೧೫೯೦ ಮತ್ತು ೧೫೯೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಲವು ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಕೋಟೆಯು ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="auto"/> ೧೫೮೯ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಯಾನುಶ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಕೋಟೆ ಮತ್ತೆ ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಈ ಬಾರಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name=Ukraina>{{cite book |author=ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಟ್ರೋಯ್ನಿ, ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಬ್ಝೋವ್ಸ್ಕಿ, ಆರ್ತೂರ್ ಗ್ರೋಸ್ಮಾನ್ |date=2005 |isbn=83-921981-6-6 |location=ಕ್ರಾಕೋವ್ |page=೨೨೦–೨೨೧ |publisher=ವಿಡಾವ್ನಿಕ್ತ್ವೊ ಬೆಝ್ದ್ರೋಝಾ |title=ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್: ಪ್ರೂತ್ ಮತ್ತು ಚೆರಿಮೋಶ್ ನದಿಗಳ ನಾದ... }}</ref> ==ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ== ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ನಾಶದ ನಂತರ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಅವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಹೊಸ ಕೋಟೆಗೆ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಳಸದೆ, ಆಧುನಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಕೋಟೆಯು ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name=Ukraina /> ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಸೈನಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅಂತ್ಯವನ್ನೂ, ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಉದಯವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಿತು. ನಂತರದ ಕೋಟೆಯು ತನ್ನ ಕಾಲದ ಯುರೋಪಿನ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="auto"/> ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಮೂಲ ನಿರ್ಮಾಣವು ಮರದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಗೋಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ದ್ವಾರವಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯು ಎತ್ತರದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.<ref name=Castle/> ಇಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳು ಅವಶೇಷಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ. ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವು ಹಳೆಯ ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ==ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ== ಇಂದು ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವಶೇಷಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |title=ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ |url=https://www.karpaty.info/en/uk/te/to/zbarazh/sights/ |website=ಕಾರ್ಪತ್ಯಿ |language=en |access-date=23 August 2026 }}</ref> ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವು ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಇತಿಹಾಸ, ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ನಾಶದ ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನೂ ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=ಝ್ಬರಾಝ್ |url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CZ%5CB%5CZbarazh.htm |website=ಉಕ್ರೇನ್ ವಿಶ್ವಕೋಶ |language=en |access-date=23 August 2026 }}</ref> ==ಪರಂಪರೆ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳೆಯ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ರಾಜಕುಮಾರರ ಆಳ್ವಿಕೆ, ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂದು ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ==ಮೂಲಗಳು== * {{SgKP|XIV|512|ಝ್ಬರಾಝ್ ಸ್ತಾರಿ}} * <ref>{{Cite web |date=2025-10-05 |title=Залишки Старозбаразької фортеці - Туристично-інформаційний центр міста Збараж |url=https://zbarazh-tour.com.ua/virtualnyj-tur/zalyshky-starozbarazkoyi-forteczi |access-date=2026-08-23 |language=uk}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} 8cxngvxtsolaoileep2l7lcul39xslr 1383996 1383995 2026-08-23T06:13:11Z A826 72368 added [[Category:ಉಕ್ರೇನ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1383996 wikitext text/x-wiki {{Infobox military installation | name = ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ | part_of = | location = [[ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್]], [[ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ರೈಯಾನ್]], [[ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]] | pushpin_map = | map_alt = | coordinates = {{coord|49|39|31|N|25|44|56|E|type:city_region:UA|display=inline,title}} | module = {{Infobox historic site | embed = yes | designation1 = ಉಕ್ರೇನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''ಕೋಟೆ'') | designation1_number = 190011 | designation1_type = ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ }} | image = Старий Збараж руїни замку.jpg | caption = ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು | type = | built = | builder = | materials = | height = | in_use = | demolished = | condition = ಅವಶೇಷಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ | owner = [[ಉಕ್ರೇನ್]] | controlled_by = | garrison = | past_commanders = | occupants = | battles = | events = }} [[File:Старозбаразька фортеця на мапі Фрідріха фон Міґа, XVIII ст.png|250px|thumb|right|೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಫ್ರೀಡ್ರಿಕ್ ಫಾನ್ ಮೀಗ್ ಅವರ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ]] '''ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ''' ({{langx|uk|Старозбаразька фортеця|Starozbaraz'ka fortetsia}}) ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕ್ನ್ಯಾಜ್|ಕ್ನ್ಯಾಜ್]] [[ಕರಿಬುಟಾಸ್]] ಅವರು ಎತ್ತರದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[ಕೋಟೆ]]ಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="тес">{{ТЕС|3|336|Бойко В.|Старозбаразька фортеця}}</ref><ref name=Castle>{{cite web|access-date=2013-09-05 |title=ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ |url=https://archive.today/20130905103215/http://www.ruinyizamki.pl/kresy/stary%20zbaraz.html}}</ref> ಇದು [[ಉಕ್ರೇನ್]]ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ.<ref>[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e9/Лист_Тернопільської_ОДА_від_23.06.2021_№_02-5124.42.pdf ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ರ ತೆರ್ನೊಪಿಲ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಡಳಿತದ ಪತ್ರ ಸಂಖ್ಯೆ ೦೨-೫೧೨೪/೪೨].</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ೧೪೭೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ ವಾಸಿಲ್ ನೆಸ್ವಿಜ್ಕಿ ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋರಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯೇ ವೀರಮರಣ ಹೊಂದಿದರು; ಕೋಟೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref name="тес" /><ref name=Castle/> ಈ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬವು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ೧೫೮೯ರವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿತು. ಆ ವರ್ಷ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾನುಶ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಾಶಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite book|author=ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಟ್ರೋಯ್ನಿ, ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಬ್ಝೋವ್ಸ್ಕಿ, ಆರ್ತೂರ್ ಗ್ರೋಸ್ಮಾನ್ |date=2005 |isbn=83-921981-6-6 |location=ಕ್ರಾಕೋವ್ |page=220-21 |publisher=ವಿಡಾವ್ನಿಕ್ತ್ವೊ ಬೆಝ್ದ್ರೋಝಾ |title=ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್: ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರೂತ್ ಮತ್ತು ಚೆರಿಮೋಶ್ ನದಿಗಳ ನಾದ...}}</ref> ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name=Castle/> ಕ್ನ್ಯಾಜ್ [[ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ]] ಅವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ, ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯಿಂದ ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ|ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ]] ನಿರ್ಮಾಣವು [[ಝ್ಬರಾಝ್]]ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref name=Ukraina/> ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಮರದ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದರೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವಿತ್ತು.<ref name=Castle/> ==ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಇಂದಿನ ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ ಹಳೆಯ ಕೇಂದ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯು ಆಧುನಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್‌ನಿಂದ ಸುಮಾರು ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು ಈ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಬೇರೆಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="auto">{{cite web |title=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದ ಇತಿಹಾಸ |url=https://www.zbarazh-rada.gov.ua/pro-misto/ |website=ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿ |language=uk |access-date=23 August 2026 }}</ref> ==ಕೋಟೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶವು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕೋಟೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಕೋಟೆಯು ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳ ಚಲನವಲನವನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗಿತ್ತು. ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರ ಮತ್ತು ಮರದ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಗೋಡೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವು ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಎತ್ತರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ |url=https://archive.today/20130905103215/http://www.ruinyizamki.pl/kresy/stary%20zbaraz.html |access-date=5 September 2013 }}</ref> ==ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳು== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ೧೪೭೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ ವಾಸಿಲ್ ನೆಸ್ವಿಜ್ಕಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ತೀವ್ರ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ ಅವರು ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮೃತಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref name="тес"/> ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬವು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಕೋಟೆಯು ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ೧೫೫೮, ೧೫೬೭, ೧೫೭೨, ೧೫೮೮, ೧೫೯೦ ಮತ್ತು ೧೫೯೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಲವು ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಕೋಟೆಯು ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="auto"/> ೧೫೮೯ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಯಾನುಶ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಕೋಟೆ ಮತ್ತೆ ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಈ ಬಾರಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name=Ukraina>{{cite book |author=ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಟ್ರೋಯ್ನಿ, ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಬ್ಝೋವ್ಸ್ಕಿ, ಆರ್ತೂರ್ ಗ್ರೋಸ್ಮಾನ್ |date=2005 |isbn=83-921981-6-6 |location=ಕ್ರಾಕೋವ್ |page=೨೨೦–೨೨೧ |publisher=ವಿಡಾವ್ನಿಕ್ತ್ವೊ ಬೆಝ್ದ್ರೋಝಾ |title=ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್: ಪ್ರೂತ್ ಮತ್ತು ಚೆರಿಮೋಶ್ ನದಿಗಳ ನಾದ... }}</ref> ==ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ== ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ನಾಶದ ನಂತರ ಕ್ನ್ಯಾಜ್ ಕ್ರಿಶ್ಟೋಫ್ ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಅವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಹೊಸ ಕೋಟೆಗೆ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಳಸದೆ, ಆಧುನಿಕ ಝ್ಬರಾಝ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಕೋಟೆಯು ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name=Ukraina /> ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಸೈನಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅಂತ್ಯವನ್ನೂ, ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಉದಯವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಿತು. ನಂತರದ ಕೋಟೆಯು ತನ್ನ ಕಾಲದ ಯುರೋಪಿನ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="auto"/> ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಮೂಲ ನಿರ್ಮಾಣವು ಮರದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಗೋಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ದ್ವಾರವಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯು ಎತ್ತರದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.<ref name=Castle/> ಇಂದಿನ ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳು ಅವಶೇಷಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ. ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವು ಹಳೆಯ ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ==ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ== ಇಂದು ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವಶೇಷಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |title=ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆ |url=https://www.karpaty.info/en/uk/te/to/zbarazh/sights/ |website=ಕಾರ್ಪತ್ಯಿ |language=en |access-date=23 August 2026 }}</ref> ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಳವು ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಇತಿಹಾಸ, ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಝ್ಬರಾಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ನಾಶದ ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನೂ ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=ಝ್ಬರಾಝ್ |url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CZ%5CB%5CZbarazh.htm |website=ಉಕ್ರೇನ್ ವಿಶ್ವಕೋಶ |language=en |access-date=23 August 2026 }}</ref> ==ಪರಂಪರೆ== ಸ್ತಾರಿ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯು ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳೆಯ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ರಾಜಕುಮಾರರ ಆಳ್ವಿಕೆ, ಟಾಟರ್ ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂದು ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಝ್ಬರಾಝ್ ಪ್ರದೇಶದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಝ್ಬರಾಝ್ ಕೋಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ==ಮೂಲಗಳು== * {{SgKP|XIV|512|ಝ್ಬರಾಝ್ ಸ್ತಾರಿ}} * <ref>{{Cite web |date=2025-10-05 |title=Залишки Старозбаразької фортеці - Туристично-інформаційний центр міста Збараж |url=https://zbarazh-tour.com.ua/virtualnyj-tur/zalyshky-starozbarazkoyi-forteczi |access-date=2026-08-23 |language=uk}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಉಕ್ರೇನ್]] 594sfuo4s0zs4zy7036qbkxkvlwbu3b 10 180635 1383974 2024-07-06T18:00:24Z en>MusikBot II 0 Protected "[[Template:ТЕС]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]]: 261 transclusions ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require autoconfirmed or confirmed access] (indefinite)) 1383974 wikitext text/x-wiki {{in lang|uk}} {{#if:{{{4|}}}|{{#if:{{{3|}}}|''{{{3|}}}''}}, {{{4}}} //}} [[Ternopil Encyclopedic Dictionary]]: in 4 v. / editorial board: H. Yavorskyi and other, Ternopil: "Zbruch", <!-- -->{{#switch:{{{1|}}} |1=2004, V. 1: А—Й, {{#if:{{{2|}}}|S. {{{2}}}|696 s}}. — {{ISBN|966-528-197-6}}. |2=2005, V. 2: К—О, {{#if:{{{2|}}}|S. {{{2}}}|706 s}}. — {{ISBN|966-528-199-2}}. |3=2008, V. 3: П—Я, {{#if:{{{2|}}}|S. {{{2}}}|708 s}}. — {{ISBN|978-966-528-279-2}}. |4=2010, V. 4: А—Я (додатковий), {{#if:{{{2|}}}|S. {{{2}}}|788 s}}. — {{ISBN|978-966-528-318-8}}. |2004–2010. — {{ISBN|966-528-197-6}}. }}<noinclude>{{doc}}</noinclude> cabp8yxgq9xn7hgrizkdtboy3uyk3tk 1383975 1383974 2026-08-23T06:00:02Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:ТЕС]] 1383974 wikitext text/x-wiki {{in lang|uk}} {{#if:{{{4|}}}|{{#if:{{{3|}}}|''{{{3|}}}''}}, {{{4}}} //}} [[Ternopil Encyclopedic Dictionary]]: in 4 v. / editorial board: H. Yavorskyi and other, Ternopil: "Zbruch", <!-- -->{{#switch:{{{1|}}} |1=2004, V. 1: А—Й, {{#if:{{{2|}}}|S. {{{2}}}|696 s}}. — {{ISBN|966-528-197-6}}. |2=2005, V. 2: К—О, {{#if:{{{2|}}}|S. {{{2}}}|706 s}}. — {{ISBN|966-528-199-2}}. |3=2008, V. 3: П—Я, {{#if:{{{2|}}}|S. {{{2}}}|708 s}}. — {{ISBN|978-966-528-279-2}}. |4=2010, V. 4: А—Я (додатковий), {{#if:{{{2|}}}|S. {{{2}}}|788 s}}. — {{ISBN|978-966-528-318-8}}. |2004–2010. — {{ISBN|966-528-197-6}}. }}<noinclude>{{doc}}</noinclude> cabp8yxgq9xn7hgrizkdtboy3uyk3tk 10 180636 1383978 2025-05-04T08:08:19Z en>Максим Огородник 0 1383978 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> == Usage == * '''<code><nowiki>{{ТЕС|volume|page|autor|article}}</nowiki></code>''' === Examples === * <code><nowiki>{{ТЕС|1|578|М. Василечко|Жнибороди}}</nowiki></code> * <code><nowiki>{{ТЕС|2|30|О. Гаврилюк, М. Ричаківська|Капустинці}}</nowiki></code> * <code><nowiki>{{ТЕС|3|233|М. Головецький, Б. Мельничук|Свершківці}}</nowiki></code> * <code><nowiki>{{ТЕС|4|555|В. Кваша|Сипуха}}</nowiki></code> === Results === * {{ТЕС|1|578|М. Василечко|Жнибороди}} * {{ТЕС|2|30|О. Гаврилюк, М. Ричаківська|Капустинці}} * {{ТЕС|3|233|М. Головецький, Б. Мельничук|Свершківці}} * {{ТЕС|4|555|В. Кваша|Сипуха}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Specific-source templates]] [[Category:Ukraine templates]] }}</includeonly> 7oxpafx0nxel0dn7ijkqv72uzyjtzjr 1383979 1383978 2026-08-23T06:00:02Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:ТЕС/doc]] 1383978 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> == Usage == * '''<code><nowiki>{{ТЕС|volume|page|autor|article}}</nowiki></code>''' === Examples === * <code><nowiki>{{ТЕС|1|578|М. Василечко|Жнибороди}}</nowiki></code> * <code><nowiki>{{ТЕС|2|30|О. Гаврилюк, М. Ричаківська|Капустинці}}</nowiki></code> * <code><nowiki>{{ТЕС|3|233|М. Головецький, Б. Мельничук|Свершківці}}</nowiki></code> * <code><nowiki>{{ТЕС|4|555|В. Кваша|Сипуха}}</nowiki></code> === Results === * {{ТЕС|1|578|М. Василечко|Жнибороди}} * {{ТЕС|2|30|О. Гаврилюк, М. Ричаківська|Капустинці}} * {{ТЕС|3|233|М. Головецький, Б. Мельничук|Свершківці}} * {{ТЕС|4|555|В. Кваша|Сипуха}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Specific-source templates]] [[Category:Ukraine templates]] }}</includeonly> 7oxpafx0nxel0dn7ijkqv72uzyjtzjr 10 180637 1383984 2024-07-09T10:54:06Z en>Максим Огородник 0 Undid revision [[Special:Diff/1233493498|1233493498]] by [[Special:Contributions/Максим Огородник|Максим Огородник]] ([[User talk:Максим Огородник|talk]]) 1383984 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{4<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{4}}}.&nbsp;}}"[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_{{#switch:{{{1|I}}}| 1|I=I| 2|II=II| 3|III=III| 4|IV=IV| 5|V=V| 6|VI=VI| 7|VII=VII| 8|VIII=VIII| 9|IX=IX| 10|X=X| 11|XI=XI| 12|XII=XII| 13|XIII=XIII| 14|XIV=XIV| 15a|XVa=XV_cz.1| 15b|XVb=XV_cz.2| |}}/{{{2|}}} {{{3}}}]". ''[[Geographical Dictionary of the Kingdom of Poland]]'' {{in lang|pl}}. {{#switch:{{{1|I}}}| 1|I='''1'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1880.| 2|II='''2'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1881.| 3|III='''3'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1882.| 4|IV='''4'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1883.| 5|V='''5'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1884.| 6|VI='''6'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1885.| 7|VII='''7'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1886.| 8|VIII='''8'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1887.| 9|IX='''9'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1888.| 10|X='''10'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1889.| 11|XI='''11'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1890.| 12|XII='''12'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1892.| 13|XIII='''13'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1893.| 14|XIV='''14'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1895.| 15a|XVa='''15''' pt. 1. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1900.| 15b|XVb='''15''' pt. 2. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1902.| |}}{{#if:{{{2<includeonly>|</includeonly>}}}|&nbsp;p. {{{2}}}.}} <noinclude> {{Underused external link template|1=http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/}} This template cites Geographical Dictionary of the Kingdom of Poland. [[Category:External link templates|Geographical Dictionary of the Kingdom of Poland]] </noinclude> njv4otsxz7aid7qpr8gj0r8306l8g8j 1383985 1383984 2026-08-23T06:11:55Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:SgKP]] 1383984 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{4<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{4}}}.&nbsp;}}"[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_{{#switch:{{{1|I}}}| 1|I=I| 2|II=II| 3|III=III| 4|IV=IV| 5|V=V| 6|VI=VI| 7|VII=VII| 8|VIII=VIII| 9|IX=IX| 10|X=X| 11|XI=XI| 12|XII=XII| 13|XIII=XIII| 14|XIV=XIV| 15a|XVa=XV_cz.1| 15b|XVb=XV_cz.2| |}}/{{{2|}}} {{{3}}}]". ''[[Geographical Dictionary of the Kingdom of Poland]]'' {{in lang|pl}}. {{#switch:{{{1|I}}}| 1|I='''1'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1880.| 2|II='''2'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1881.| 3|III='''3'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1882.| 4|IV='''4'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1883.| 5|V='''5'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1884.| 6|VI='''6'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1885.| 7|VII='''7'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1886.| 8|VIII='''8'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1887.| 9|IX='''9'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1888.| 10|X='''10'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1889.| 11|XI='''11'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1890.| 12|XII='''12'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1892.| 13|XIII='''13'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1893.| 14|XIV='''14'''. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1895.| 15a|XVa='''15''' pt. 1. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1900.| 15b|XVb='''15''' pt. 2. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. 1902.| |}}{{#if:{{{2<includeonly>|</includeonly>}}}|&nbsp;p. {{{2}}}.}} <noinclude> {{Underused external link template|1=http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/}} This template cites Geographical Dictionary of the Kingdom of Poland. [[Category:External link templates|Geographical Dictionary of the Kingdom of Poland]] </noinclude> njv4otsxz7aid7qpr8gj0r8306l8g8j 10 180638 1383990 2026-08-05T17:59:54Z en>MusikBot II 0 Changed protection settings for "[[Template:Linksearch]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]]: 2789 transclusions ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require extended confirmed access] (indefinite) [Move=Require administrator access] (indefinite)) 1383990 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{plain link|{{fullurl:Special:Linksearch|target={{urlencode:{{{1}}}}}}} {{{2|}}}}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> hps516vhflwbpy7kw5agtdng9ukrpcm 1383991 1383990 2026-08-23T06:11:56Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Linksearch]] 1383990 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{plain link|{{fullurl:Special:Linksearch|target={{urlencode:{{{1}}}}}}} {{{2|}}}}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> hps516vhflwbpy7kw5agtdng9ukrpcm 10 180639 1383992 2026-07-10T08:44:16Z en>Andrybak 0 disable categorization of talk pages 1383992 wikitext text/x-wiki {{Ombox | type = notice | text = This external link template is underused, compared to the number of links to {{#if:{{{1|}}}|[{{#if:{{In string|{{Str left|{{{1}}}|6}}|:|nomatch=}}||http://}}{{{1|}}} the site it represents] ({{enum|{{linksearch|{{#invoke:String|replace|source={{{1|}}}|https?://|plain=false}}|check here}}|{{#if:{{{2|}}}|{{linksearch|{{#invoke:String|replace|source={{{2|}}}|https?://|plain=false}}|here}}|}}|{{#if:{{{3|}}}|{{linksearch|{{#invoke:String|replace|source={{{3|}}}|https?://|plain=false}}|here}}|}}}})|the resource it represents}}. Please help convert those links to make use of this template, for ease of tracking, and ease of interoperability with [[Wikidata]]. }}<includeonly>{{Category handler|nocat={{{nocat|}}}|talk=<!--no categorization on talk pages-->|template=[[Category:External link templates with potential for greater use]]}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude> 7woctil50onjowcvdvha11az9xpopiy 1383993 1383992 2026-08-23T06:11:56Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Underused_external_link_template]] 1383992 wikitext text/x-wiki {{Ombox | type = notice | text = This external link template is underused, compared to the number of links to {{#if:{{{1|}}}|[{{#if:{{In string|{{Str left|{{{1}}}|6}}|:|nomatch=}}||http://}}{{{1|}}} the site it represents] ({{enum|{{linksearch|{{#invoke:String|replace|source={{{1|}}}|https?://|plain=false}}|check here}}|{{#if:{{{2|}}}|{{linksearch|{{#invoke:String|replace|source={{{2|}}}|https?://|plain=false}}|here}}|}}|{{#if:{{{3|}}}|{{linksearch|{{#invoke:String|replace|source={{{3|}}}|https?://|plain=false}}|here}}|}}}})|the resource it represents}}. Please help convert those links to make use of this template, for ease of tracking, and ease of interoperability with [[Wikidata]]. }}<includeonly>{{Category handler|nocat={{{nocat|}}}|talk=<!--no categorization on talk pages-->|template=[[Category:External link templates with potential for greater use]]}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude> 7woctil50onjowcvdvha11az9xpopiy 0 180640 1383997 2026-08-23T06:15:59Z Shreelatha.Halemane 88264 ಹೊಸ ಪುಟ: ==ಲೋಹಿತ್ ಜಿಲ್ಲೆ== [[File:The Lohit river, Arunachal Pradesh.jpg|thumb|The Lohit river, Arunachal Pradesh]] ಲೋಹಿತ್ ಜಿಲ್ಲೆ (/ˈləʊhɪt/) ಭಾರತದ [[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ |ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಆಡಳಿತ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವು ತೇಜುನಲ್ಲಿದೆ. 2011 ರ ಹೊತ... 1383997 wikitext text/x-wiki ==ಲೋಹಿತ್ ಜಿಲ್ಲೆ== [[File:The Lohit river, Arunachal Pradesh.jpg|thumb|The Lohit river, Arunachal Pradesh]] ಲೋಹಿತ್ ಜಿಲ್ಲೆ (/ˈləʊhɪt/) ಭಾರತದ [[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ |ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಆಡಳಿತ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವು ತೇಜುನಲ್ಲಿದೆ. 2011 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇದು ಪಾಪುಮ್ ಪಾರೆ ಮತ್ತು ಚಾಂಗ್ಲಾಂಗ್ ನಂತರ ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== [[File:Lohit in Arunachal Pradesh (India).svg|thumb|Lohit in Arunachal Pradesh (India)]] ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಮಿಶ್ಮಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ [[ಲೋಹಿತ್ ನದಿ]]ಯ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ನದಿ ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳು/ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ..<ref>https://www.census2011.co.in/district.php</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ತಪ್ಪಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಚುಟಿಯಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ಮಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದ 16 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ [[ಚುಟಿಯಾ]]ಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರು. ಬೆಟ್ಟದ ಕೋಟೆ ಭೀಷ್ಮಕ್‌ನಗರ, ಹತಿದುಬಾ ಮತ್ತು ತೇಜು ಮಣ್ಣಿನ ಕೋಟೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಚುಟಿಯಾ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. 1524 CE ರಲ್ಲಿ ಚುಟಿಯಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಹೋಮ್ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಸನ್ಪುರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಥಾವೊಮುಂಗ್ ಬೊ-ಂಗೆನ್ (ಸಾದಿಯಾಖೋವಾ ಗೋಹೈನ್) ಎಂಬ ಹೊಸ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾದಿಯಾ ಸರ್ಪ ಸ್ತಂಭ (ಇದು ಇಂದಿನ [[ಅಸ್ಸಾಂ]]-ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಗಡಿಗಳ ಬಳಿ ಇತ್ತು) ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಮಿಶ್ಮಿ ಜನರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಅಹೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚುಟಿಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರವೂ, ಚುಟಿಯಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಲೋಹಿತ್ ಮತ್ತು ದಿಬಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಗಳ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ನೆಲೆಗಳಿಂದ ಅಹೋಮ್ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದವು. ಇಂತಹ ದಂಗೆಗಳನ್ನು 1527, 1529, 1550 ಮತ್ತು 1572 CE ಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ, 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಬೋರ್ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ಮಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯ ನಂತರ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸ|ಬ್ರಿಟಿಷ್]] ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಕೊನೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಒಂದಾಯಿತು.<ref>https://www.statoids.com/yin.html</ref> ಜೂನ್ 1980 ರಲ್ಲಿ, ದಿಬಾಂಗ್ ಕಣಿವೆ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಲೋಹಿತ್‌ನಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು (ಮತ್ತು ನಂತರ ಹೊಸ ಲೋವರ್ ದಿಬಾಂಗ್ ಕಣಿವೆ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತೆ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ).ಫೆಬ್ರವರಿ 16, 2004 ರಂದು, ಟಿಬೆಟ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲೋಹಿತ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಿಂದ ಅಂಜಾವ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಅದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಹವಾಯಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪುನರ್-ಸಂಘಟನೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಜಾವ್ ಅನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು. 2013 ರಲ್ಲಿ [[ನಮ್ಸಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ನಮಸಾಯಿ]]ಯನ್ನು ಲೋಹಿತ್‌ನಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20110813085549/http://ceoarunachal.nic.in/Information/ACwiseDistrictwisePCwise.htm</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ವಕ್ರೋ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉಪವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಉಪಭಾಷೆ ಮಿಜು ಮಿಶ್ಮಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಒಂದು ಅಕ್ಷರ ಪದವಾಗಿದೆ. ಲೋಹಿತ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉಪವಿಭಾಗವೆಂದರೆ ಸುನ್‌ಪುರ, ಇದು ಅಸ್ಸಾಂ-ಅರುಣಾಚಲ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ಇದೆ. ಲೋಹಿತ್ ಜಿಲ್ಲೆ 11,402 ಕಿಮೀ2 (4,402 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 143,478 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ವಿಭಾಗಗಳು== ನಾಲ್ಕು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿವೆ: ತೇಜು, ವಕ್ರೋ, ಸುನ್‌ಪುರ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅರುಣಾಚಲ ಪೂರ್ವ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ==ಸಾರಿಗೆ== ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 2004 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಲೋಹಿತ್‌ಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಶಾಶ್ವತ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು, ಇದು ತೇಜುಗೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ತೇಜುವಿನ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 100 ಕಿ.ಮೀ (62 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿ [[ಹಯುಲಿಯಾಂಗ್]] ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣವಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಹೊಸ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಲೋಹಿತ್ ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ರಸ್ತೆಯು ಚೀನಾದ ಗಡಿಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಣ್ಣ ಗ್ಯಾರಿಸನ್ ಪಟ್ಟಣವಾದ ವಾಲೋಂಗ್ ವರೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು 1962 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಲೋಂಗ್ ಕದನದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಹಿಂದಿನ ಲೋಹಿತ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು 145,726 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸೇಂಟ್ ಲೂಸಿಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 601 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಒಟ್ಟು 640 ರಲ್ಲಿ). ಜಿಲ್ಲೆಯು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರಿಗೆ 28 ​​ನಿವಾಸಿಗಳ (73/ಚದರ ಮೈಲಿ) ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2001–2011 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರವು 16.44% ಆಗಿತ್ತು. ಲೋಹಿತ್ ಪ್ರತಿ 1000 ಪುರುಷರಿಗೆ 901 ಮಹಿಳೆಯರ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು 69.88% ಸಾಕ್ಷರತಾ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಭಜಿತ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 49,776 ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ. 15,920 ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು.<ref>https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html</ref> ಲೋಹಿತ್ ಆದಿ, ಜೆಖ್ರಿಂಗ್, ಖಾಂಪ್ಟಿ, ಸಿಂಗ್ಫೋ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ಮಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. 1960 ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ನರ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗುಂಪು ಲೋಹಿತ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಜೆಖ್ರಿಂಗ್‌ಗಳು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧರು; ಖಾಂಪ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಗ್ಫೋ ತ್ರೆವಾಡಾ ಬೌದ್ಧರು, ಮತ್ತು ಮಿಶ್ಮಿ ಮತ್ತು ಆದಿಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅನಿಮಿಸ್ಟ್‌ಗಳು. ==ಭಾಷೆಗಳು== ನೇಪಾಳಿ (28.2%) [[ಮಿಶ್ಮಿ]] (24.0%) [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] (16.4%) [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿ]] (9.09%) [[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಭಾಷೆ|ಅಸ್ಸಾಮಿ]] (5.41%) ಆದಿ (2.87%) [[ಟಿಬೆಟಿಯನ್]] (2.28%) ಡೋಗ್ರಿ (1.16%) [[ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆ|ಪಂಜಾಬಿ]] (1.54%) [[ಒಡಿಯಾ]] (0.89%) [[ಮಿಜೋ]] (0.87%) ಇತರೆ (7.28%) ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಭಾಷೆ [[ನೇಪಾಳಿ ಭಾಷೆ|ನೇಪಾಳಿ]], ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 28.19% ಜನರು. 24.02% ಜನರು ಮಿಶ್ಮಿ, 16.4% ಹಿಂದಿ, 9.09% ಬಂಗಾಳಿ, 5.41% ಅಸ್ಸಾಮಿ, 2.87% ಆದಿ, 2.28% ಟಿಬೆಟಿಯನ್, 1.73% ಒಡಿಯಾ ಅವರ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ==ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಕುಲ== 1989 ರಲ್ಲಿ ಲೋಹಿತ್ ಜಿಲ್ಲೆ 783 ಕಿ.ಮೀ. (302.3 ಮೈ.ಮೀ.) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಕಮ್ಲಾಂಗ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಕೆಲವು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಕುಲಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಜಟ್ರೋಫಾ ಕೃಷಿಗೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20110823163836/http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಲೋಹಿತ್ ನದಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೂಲಾಕ್ ಗಿಬ್ಬನ್‌ನ ಹೊಸ ಉಪಜಾತಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಇದನ್ನು ಮಿಶ್ಮಿ ಹಿಲ್ಸ್ ಹೂಲಾಕ್ ಹೆಚ್. ಹೆಚ್. ಮಿಶ್ಮಿಯೆನ್ಸಿಸ್ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಿಶ್ಮಿ ಹಿಲ್ಸ್ ದೈತ್ಯ ಹಾರುವ [[ಅಳಿಲು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹೊಸ ದೈತ್ಯ ಹಾರುವ ಅಳಿಲು ಲೋಹಿತ್ ನದಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. 0bcieg95fk0tfyo6ihulzi5lhocc97c 1383999 1383997 2026-08-23T06:20:59Z A826 72368 1383999 wikitext text/x-wiki [[File:The Lohit river, Arunachal Pradesh.jpg|thumb|The Lohit river, Arunachal Pradesh]] ಲೋಹಿತ್ ಜಿಲ್ಲೆ (/ˈləʊhɪt/) ಭಾರತದ [[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ |ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಆಡಳಿತ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವು ತೇಜುನಲ್ಲಿದೆ. 2011 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇದು ಪಾಪುಮ್ ಪಾರೆ ಮತ್ತು ಚಾಂಗ್ಲಾಂಗ್ ನಂತರ ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== [[File:Lohit in Arunachal Pradesh (India).svg|thumb|Lohit in Arunachal Pradesh (India)]] ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಮಿಶ್ಮಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ [[ಲೋಹಿತ್ ನದಿ]]ಯ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ನದಿ ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳು/ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ..<ref>https://www.census2011.co.in/district.php</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ತಪ್ಪಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಚುಟಿಯಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ಮಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದ 16 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ [[ಚುಟಿಯಾ]]ಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರು. ಬೆಟ್ಟದ ಕೋಟೆ ಭೀಷ್ಮಕ್‌ನಗರ, ಹತಿದುಬಾ ಮತ್ತು ತೇಜು ಮಣ್ಣಿನ ಕೋಟೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಚುಟಿಯಾ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. 1524 CE ರಲ್ಲಿ ಚುಟಿಯಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಹೋಮ್ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಸನ್ಪುರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಥಾವೊಮುಂಗ್ ಬೊ-ಂಗೆನ್ (ಸಾದಿಯಾಖೋವಾ ಗೋಹೈನ್) ಎಂಬ ಹೊಸ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾದಿಯಾ ಸರ್ಪ ಸ್ತಂಭ (ಇದು ಇಂದಿನ [[ಅಸ್ಸಾಂ]]-ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಗಡಿಗಳ ಬಳಿ ಇತ್ತು) ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಮಿಶ್ಮಿ ಜನರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಅಹೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚುಟಿಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರವೂ, ಚುಟಿಯಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಲೋಹಿತ್ ಮತ್ತು ದಿಬಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಗಳ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ನೆಲೆಗಳಿಂದ ಅಹೋಮ್ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದವು. ಇಂತಹ ದಂಗೆಗಳನ್ನು 1527, 1529, 1550 ಮತ್ತು 1572 CE ಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ, 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಬೋರ್ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ಮಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯ ನಂತರ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸ|ಬ್ರಿಟಿಷ್]] ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಕೊನೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಒಂದಾಯಿತು.<ref>https://www.statoids.com/yin.html</ref> ಜೂನ್ 1980 ರಲ್ಲಿ, ದಿಬಾಂಗ್ ಕಣಿವೆ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಲೋಹಿತ್‌ನಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು (ಮತ್ತು ನಂತರ ಹೊಸ ಲೋವರ್ ದಿಬಾಂಗ್ ಕಣಿವೆ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತೆ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ).ಫೆಬ್ರವರಿ 16, 2004 ರಂದು, ಟಿಬೆಟ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲೋಹಿತ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಿಂದ ಅಂಜಾವ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಅದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಹವಾಯಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪುನರ್-ಸಂಘಟನೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಜಾವ್ ಅನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು. 2013 ರಲ್ಲಿ [[ನಮ್ಸಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ನಮಸಾಯಿ]]ಯನ್ನು ಲೋಹಿತ್‌ನಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20110813085549/http://ceoarunachal.nic.in/Information/ACwiseDistrictwisePCwise.htm</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ವಕ್ರೋ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉಪವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಉಪಭಾಷೆ ಮಿಜು ಮಿಶ್ಮಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಒಂದು ಅಕ್ಷರ ಪದವಾಗಿದೆ. ಲೋಹಿತ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉಪವಿಭಾಗವೆಂದರೆ ಸುನ್‌ಪುರ, ಇದು ಅಸ್ಸಾಂ-ಅರುಣಾಚಲ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ಇದೆ. ಲೋಹಿತ್ ಜಿಲ್ಲೆ 11,402 ಕಿಮೀ2 (4,402 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 143,478 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ವಿಭಾಗಗಳು== ನಾಲ್ಕು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿವೆ: ತೇಜು, ವಕ್ರೋ, ಸುನ್‌ಪುರ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅರುಣಾಚಲ ಪೂರ್ವ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ==ಸಾರಿಗೆ== ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 2004 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಲೋಹಿತ್‌ಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಶಾಶ್ವತ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು, ಇದು ತೇಜುಗೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ತೇಜುವಿನ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 100 ಕಿ.ಮೀ (62 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿ [[ಹಯುಲಿಯಾಂಗ್]] ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣವಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಹೊಸ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಲೋಹಿತ್ ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ರಸ್ತೆಯು ಚೀನಾದ ಗಡಿಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಣ್ಣ ಗ್ಯಾರಿಸನ್ ಪಟ್ಟಣವಾದ ವಾಲೋಂಗ್ ವರೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು 1962 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಲೋಂಗ್ ಕದನದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಹಿಂದಿನ ಲೋಹಿತ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು 145,726 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸೇಂಟ್ ಲೂಸಿಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 601 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಒಟ್ಟು 640 ರಲ್ಲಿ). ಜಿಲ್ಲೆಯು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರಿಗೆ 28 ​​ನಿವಾಸಿಗಳ (73/ಚದರ ಮೈಲಿ) ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2001–2011 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರವು 16.44% ಆಗಿತ್ತು. ಲೋಹಿತ್ ಪ್ರತಿ 1000 ಪುರುಷರಿಗೆ 901 ಮಹಿಳೆಯರ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು 69.88% ಸಾಕ್ಷರತಾ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಭಜಿತ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 49,776 ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ. 15,920 ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು.<ref>https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html</ref> ಲೋಹಿತ್ ಆದಿ, ಜೆಖ್ರಿಂಗ್, ಖಾಂಪ್ಟಿ, ಸಿಂಗ್ಫೋ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ಮಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. 1960 ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ನರ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗುಂಪು ಲೋಹಿತ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಜೆಖ್ರಿಂಗ್‌ಗಳು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧರು; ಖಾಂಪ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಗ್ಫೋ ತ್ರೆವಾಡಾ ಬೌದ್ಧರು, ಮತ್ತು ಮಿಶ್ಮಿ ಮತ್ತು ಆದಿಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅನಿಮಿಸ್ಟ್‌ಗಳು. ==ಭಾಷೆಗಳು== ನೇಪಾಳಿ (28.2%) [[ಮಿಶ್ಮಿ]] (24.0%) [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] (16.4%) [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿ]] (9.09%) [[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಭಾಷೆ|ಅಸ್ಸಾಮಿ]] (5.41%) ಆದಿ (2.87%) [[ಟಿಬೆಟಿಯನ್]] (2.28%) ಡೋಗ್ರಿ (1.16%) [[ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆ|ಪಂಜಾಬಿ]] (1.54%) [[ಒಡಿಯಾ]] (0.89%) [[ಮಿಜೋ]] (0.87%) ಇತರೆ (7.28%) ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಭಾಷೆ [[ನೇಪಾಳಿ ಭಾಷೆ|ನೇಪಾಳಿ]], ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 28.19% ಜನರು. 24.02% ಜನರು ಮಿಶ್ಮಿ, 16.4% ಹಿಂದಿ, 9.09% ಬಂಗಾಳಿ, 5.41% ಅಸ್ಸಾಮಿ, 2.87% ಆದಿ, 2.28% ಟಿಬೆಟಿಯನ್, 1.73% ಒಡಿಯಾ ಅವರ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ==ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಕುಲ== 1989 ರಲ್ಲಿ ಲೋಹಿತ್ ಜಿಲ್ಲೆ 783 ಕಿ.ಮೀ. (302.3 ಮೈ.ಮೀ.) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಕಮ್ಲಾಂಗ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಕೆಲವು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಕುಲಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಜಟ್ರೋಫಾ ಕೃಷಿಗೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20110823163836/http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಲೋಹಿತ್ ನದಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೂಲಾಕ್ ಗಿಬ್ಬನ್‌ನ ಹೊಸ ಉಪಜಾತಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಇದನ್ನು ಮಿಶ್ಮಿ ಹಿಲ್ಸ್ ಹೂಲಾಕ್ ಹೆಚ್. ಹೆಚ್. ಮಿಶ್ಮಿಯೆನ್ಸಿಸ್ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಿಶ್ಮಿ ಹಿಲ್ಸ್ ದೈತ್ಯ ಹಾರುವ [[ಅಳಿಲು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹೊಸ ದೈತ್ಯ ಹಾರುವ ಅಳಿಲು ಲೋಹಿತ್ ನದಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. qiswn6l0bwwtth2a0fmvh7dvdkj6fiv 1384000 1383999 2026-08-23T06:21:55Z A826 72368 1384000 wikitext text/x-wiki [[File:The Lohit river, Arunachal Pradesh.jpg|thumb|The Lohit river, Arunachal Pradesh]] {{databox}} ಲೋಹಿತ್ ಜಿಲ್ಲೆ (/ˈləʊhɪt/) ಭಾರತದ [[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ |ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಆಡಳಿತ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವು ತೇಜುನಲ್ಲಿದೆ. 2011 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇದು ಪಾಪುಮ್ ಪಾರೆ ಮತ್ತು ಚಾಂಗ್ಲಾಂಗ್ ನಂತರ ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== [[File:Lohit in Arunachal Pradesh (India).svg|thumb|Lohit in Arunachal Pradesh (India)]] ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಮಿಶ್ಮಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ [[ಲೋಹಿತ್ ನದಿ]]ಯ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ನದಿ ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳು/ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ..<ref>https://www.census2011.co.in/district.php</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ತಪ್ಪಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಚುಟಿಯಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ಮಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದ 16 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ [[ಚುಟಿಯಾ]]ಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರು. ಬೆಟ್ಟದ ಕೋಟೆ ಭೀಷ್ಮಕ್‌ನಗರ, ಹತಿದುಬಾ ಮತ್ತು ತೇಜು ಮಣ್ಣಿನ ಕೋಟೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಚುಟಿಯಾ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. 1524 CE ರಲ್ಲಿ ಚುಟಿಯಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಹೋಮ್ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಸನ್ಪುರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಥಾವೊಮುಂಗ್ ಬೊ-ಂಗೆನ್ (ಸಾದಿಯಾಖೋವಾ ಗೋಹೈನ್) ಎಂಬ ಹೊಸ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾದಿಯಾ ಸರ್ಪ ಸ್ತಂಭ (ಇದು ಇಂದಿನ [[ಅಸ್ಸಾಂ]]-ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಗಡಿಗಳ ಬಳಿ ಇತ್ತು) ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಮಿಶ್ಮಿ ಜನರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಅಹೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚುಟಿಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರವೂ, ಚುಟಿಯಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಲೋಹಿತ್ ಮತ್ತು ದಿಬಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಗಳ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ನೆಲೆಗಳಿಂದ ಅಹೋಮ್ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದವು. ಇಂತಹ ದಂಗೆಗಳನ್ನು 1527, 1529, 1550 ಮತ್ತು 1572 CE ಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ, 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಬೋರ್ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ಮಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯ ನಂತರ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸ|ಬ್ರಿಟಿಷ್]] ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಕೊನೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಒಂದಾಯಿತು.<ref>https://www.statoids.com/yin.html</ref> ಜೂನ್ 1980 ರಲ್ಲಿ, ದಿಬಾಂಗ್ ಕಣಿವೆ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಲೋಹಿತ್‌ನಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು (ಮತ್ತು ನಂತರ ಹೊಸ ಲೋವರ್ ದಿಬಾಂಗ್ ಕಣಿವೆ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತೆ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ).ಫೆಬ್ರವರಿ 16, 2004 ರಂದು, ಟಿಬೆಟ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲೋಹಿತ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಿಂದ ಅಂಜಾವ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಅದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಹವಾಯಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪುನರ್-ಸಂಘಟನೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಜಾವ್ ಅನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು. 2013 ರಲ್ಲಿ [[ನಮ್ಸಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ನಮಸಾಯಿ]]ಯನ್ನು ಲೋಹಿತ್‌ನಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20110813085549/http://ceoarunachal.nic.in/Information/ACwiseDistrictwisePCwise.htm</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ವಕ್ರೋ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉಪವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಉಪಭಾಷೆ ಮಿಜು ಮಿಶ್ಮಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಒಂದು ಅಕ್ಷರ ಪದವಾಗಿದೆ. ಲೋಹಿತ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉಪವಿಭಾಗವೆಂದರೆ ಸುನ್‌ಪುರ, ಇದು ಅಸ್ಸಾಂ-ಅರುಣಾಚಲ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ಇದೆ. ಲೋಹಿತ್ ಜಿಲ್ಲೆ 11,402 ಕಿಮೀ2 (4,402 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 143,478 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ವಿಭಾಗಗಳು== ನಾಲ್ಕು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿವೆ: ತೇಜು, ವಕ್ರೋ, ಸುನ್‌ಪುರ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅರುಣಾಚಲ ಪೂರ್ವ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ==ಸಾರಿಗೆ== ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 2004 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಲೋಹಿತ್‌ಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಶಾಶ್ವತ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು, ಇದು ತೇಜುಗೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ತೇಜುವಿನ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 100 ಕಿ.ಮೀ (62 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿ [[ಹಯುಲಿಯಾಂಗ್]] ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣವಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಹೊಸ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಲೋಹಿತ್ ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ರಸ್ತೆಯು ಚೀನಾದ ಗಡಿಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಣ್ಣ ಗ್ಯಾರಿಸನ್ ಪಟ್ಟಣವಾದ ವಾಲೋಂಗ್ ವರೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು 1962 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಲೋಂಗ್ ಕದನದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಹಿಂದಿನ ಲೋಹಿತ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು 145,726 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸೇಂಟ್ ಲೂಸಿಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 601 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಒಟ್ಟು 640 ರಲ್ಲಿ). ಜಿಲ್ಲೆಯು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರಿಗೆ 28 ​​ನಿವಾಸಿಗಳ (73/ಚದರ ಮೈಲಿ) ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2001–2011 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರವು 16.44% ಆಗಿತ್ತು. ಲೋಹಿತ್ ಪ್ರತಿ 1000 ಪುರುಷರಿಗೆ 901 ಮಹಿಳೆಯರ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು 69.88% ಸಾಕ್ಷರತಾ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಭಜಿತ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 49,776 ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ. 15,920 ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು.<ref>https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html</ref> ಲೋಹಿತ್ ಆದಿ, ಜೆಖ್ರಿಂಗ್, ಖಾಂಪ್ಟಿ, ಸಿಂಗ್ಫೋ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ಮಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. 1960 ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ನರ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗುಂಪು ಲೋಹಿತ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಜೆಖ್ರಿಂಗ್‌ಗಳು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧರು; ಖಾಂಪ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಗ್ಫೋ ತ್ರೆವಾಡಾ ಬೌದ್ಧರು, ಮತ್ತು ಮಿಶ್ಮಿ ಮತ್ತು ಆದಿಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅನಿಮಿಸ್ಟ್‌ಗಳು. ==ಭಾಷೆಗಳು== ನೇಪಾಳಿ (28.2%) [[ಮಿಶ್ಮಿ]] (24.0%) [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] (16.4%) [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿ]] (9.09%) [[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಭಾಷೆ|ಅಸ್ಸಾಮಿ]] (5.41%) ಆದಿ (2.87%) [[ಟಿಬೆಟಿಯನ್]] (2.28%) ಡೋಗ್ರಿ (1.16%) [[ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆ|ಪಂಜಾಬಿ]] (1.54%) [[ಒಡಿಯಾ]] (0.89%) [[ಮಿಜೋ]] (0.87%) ಇತರೆ (7.28%) ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಭಾಷೆ [[ನೇಪಾಳಿ ಭಾಷೆ|ನೇಪಾಳಿ]], ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 28.19% ಜನರು. 24.02% ಜನರು ಮಿಶ್ಮಿ, 16.4% ಹಿಂದಿ, 9.09% ಬಂಗಾಳಿ, 5.41% ಅಸ್ಸಾಮಿ, 2.87% ಆದಿ, 2.28% ಟಿಬೆಟಿಯನ್, 1.73% ಒಡಿಯಾ ಅವರ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ==ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಕುಲ== 1989 ರಲ್ಲಿ ಲೋಹಿತ್ ಜಿಲ್ಲೆ 783 ಕಿ.ಮೀ. (302.3 ಮೈ.ಮೀ.) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಕಮ್ಲಾಂಗ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಕೆಲವು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಕುಲಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಜಟ್ರೋಫಾ ಕೃಷಿಗೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20110823163836/http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಲೋಹಿತ್ ನದಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೂಲಾಕ್ ಗಿಬ್ಬನ್‌ನ ಹೊಸ ಉಪಜಾತಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಇದನ್ನು ಮಿಶ್ಮಿ ಹಿಲ್ಸ್ ಹೂಲಾಕ್ ಹೆಚ್. ಹೆಚ್. ಮಿಶ್ಮಿಯೆನ್ಸಿಸ್ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಿಶ್ಮಿ ಹಿಲ್ಸ್ ದೈತ್ಯ ಹಾರುವ [[ಅಳಿಲು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹೊಸ ದೈತ್ಯ ಹಾರುವ ಅಳಿಲು ಲೋಹಿತ್ ನದಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. 13xmr7oa7dhtaihxsmza2g1bqf9ix5a 0 180642 1384004 2026-08-23T06:50:39Z Shreelatha.Halemane 88264 ಹೊಸ ಪುಟ: ==ಉದಯಗಿರಿ, ಕೇರಳ== ಉದಯಗಿರಿ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳ]]ದ [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ತಳಿಪರಂಬ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ.[1] ಇದು ಕಣ್ಣೂರು ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 55 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>https://www.onefivenine.com/india/villages/Kannur/Taliparamba/Udayagiri</ref>... 1384004 wikitext text/x-wiki ==ಉದಯಗಿರಿ, ಕೇರಳ== ಉದಯಗಿರಿ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳ]]ದ [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ತಳಿಪರಂಬ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ.[1] ಇದು ಕಣ್ಣೂರು ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 55 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>https://www.onefivenine.com/india/villages/Kannur/Taliparamba/Udayagiri</ref> ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಮುಖ್ಯ ಆದಾಯದ ಮೂಲಗಳು ಕೃಷಿ ಮತ್ತುಇತರ ಸರಕುಗಳು . ಈ ಹಳ್ಳಿಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು 1940 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದರು.<ref>https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberdet/2020/1119</ref> <ref>https://www.keralatourism.org/routes-locations/udayagiri--vi-/id/23468</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Ud church.jpg|thumb|Ud church]] ಉದಯಗಿರಿ [[ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತ]] ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮಲಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಮಾಯೈಲ್ಯರಂತಹ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಇಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಗ್ಗದ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಜೀವನವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ 50 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಬಂದರು. ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ (1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ), ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆನೆಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಸಾಹತುಗಾರರು ಮರದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಗತ್ಯಗಳು ಬಹಳ ಮೂಲಭೂತವಾದವು. ಅವರು ಕಾಡುಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ [[ಅಕ್ಕಿ|ಅಕ್ಕಿ,]] ಯುಕ್ಕಾ ಮತ್ತು [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]]ಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಅಥವಾ ಶಾಲೆಗಳಂತಹ ಅಗತ್ಯ ಸೇವೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಾರಿಗೆ ಬಹಳ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹತ್ತಾರು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಅವರು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೈನಂದಿನ ವಸ್ತುಗಳು, ಸುಮಾರು 35 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಥಲಿಪರಂಬದಿಂದ ಬರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅನೇಕ ಆರಂಭಿಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನೋವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref>https://www.keralatourism.org/ayurveda-centres/udayagiri-cottage/3985</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== [[File:Kannur.JPG|thumb|Kannur]] ಉದಯಗಿರಿ ದಕ್ಷಿಣ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಹಳ್ಳಿ. ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಅಲೆಅಲೆಯಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪೂರ್ವದ ತೀವ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾಡುಗಳಿವೆ. ==ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಬೆಳೆಗಳು== [[ರಬ್ಬರ್ ಮರ|ರಬ್ಬರ್]] ಮರ [[ತೆಂಗು]] [[ಅಡಿಕೆ]] [[ತಾಳೆಮರ|ತಾಳೆ]] [[ಕರಿಮೆಣಸು]] [[ವೆನಿಲ್ಲಾ]] [[ಗೋಡಂಬಿ]] [[ಕೋಕೋ]] ==ಚಾತಮಂಗಲಂ ಗಿರಿಧಾಮ== [[File:Chathamangalam Theruvamala.jpg|thumb|Chathamangalam Theruvamala]] ಚಾತಮಂಗಲಂ (ಕಣ್ಣೂರು) ಉದಯಗಿರಿ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಗಿರಿಧಾಮವಾಗಿದೆ. ಉದಯಗಿರಿ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಚಾತಮಂಗಲಂ ಗಿರಿಧಾಮವು ನೆರೆಯ ಚೆರುಪುಳ ಮತ್ತು ಅಳಕೋಡ್ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ==ಪೈಥಲ್‌ಮಲ== ಪೈಥಲ್‌ಮಲವು ಕೇರಳ-ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 4,500 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗಿರಿಧಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೆಟ್ಟಗಳ ತುದಿಗೆ 6 ಕಿ.ಮೀ. ಚಾರಣ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಸಾರಿಗೆ== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 [[ತಳಿಪರಂಬ|ತಲಿಪರಂಬ]] ಪಟ್ಟಣದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈ ಅನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿನ್]] ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ತಲಿಪರಂಬವು ಉತ್ತಮ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಬಸ್‌ಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇರಿಟ್ಟಿಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇರುವ ರಸ್ತೆ ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮಂಗಳೂರು-ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಣ್ಣಾಪುರಂ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು. ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಮುಂಗಡ ಬುಕಿಂಗ್‌ಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ರೈಲುಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಕಣ್ಣೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಇದು ಉದಯಗಿರಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 60 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. jo4opb69044ykgy99v5peve7ufy9882 1384007 1384004 2026-08-23T06:58:30Z A826 72368 Added title. Changed bare reference to CS1/2. | [[:en:WP:UCB|Use this tool]]. [[:en:WP:DBUG|Report bugs]]. | #UCB_Gadget 1384007 wikitext text/x-wiki ==ಉದಯಗಿರಿ, ಕೇರಳ== ಉದಯಗಿರಿ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳ]]ದ [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ತಳಿಪರಂಬ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ. ಇದು ಕಣ್ಣೂರು ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 55 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web | title=Udayagiri Village , Taliparamba Block , Kannur District | url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Kannur/Taliparamba/Udayagiri }}</ref> ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಮುಖ್ಯ ಆದಾಯದ ಮೂಲಗಳು ಕೃಷಿ ಮತ್ತುಇತರ ಸರಕುಗಳು . ಈ ಹಳ್ಳಿಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು 1940 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದರು.<ref>{{cite web | title=Local Self Government Department &#124; Local Self Government Department | url=https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberdet/2020/1119 }}</ref> <ref>https://www.keralatourism.org/routes-locations/udayagiri--vi-/id/23468</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Ud church.jpg|thumb|Ud church]] ಉದಯಗಿರಿ [[ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತ]] ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮಲಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಮಾಯೈಲ್ಯರಂತಹ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಇಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಗ್ಗದ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಜೀವನವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ 50 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಬಂದರು. ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ (1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ), ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆನೆಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಸಾಹತುಗಾರರು ಮರದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಗತ್ಯಗಳು ಬಹಳ ಮೂಲಭೂತವಾದವು. ಅವರು ಕಾಡುಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ [[ಅಕ್ಕಿ|ಅಕ್ಕಿ,]] ಯುಕ್ಕಾ ಮತ್ತು [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]]ಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಅಥವಾ ಶಾಲೆಗಳಂತಹ ಅಗತ್ಯ ಸೇವೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಾರಿಗೆ ಬಹಳ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹತ್ತಾರು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಅವರು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೈನಂದಿನ ವಸ್ತುಗಳು, ಸುಮಾರು 35 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಥಲಿಪರಂಬದಿಂದ ಬರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅನೇಕ ಆರಂಭಿಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನೋವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title=Udayagiri Cottage &#124; Where to Stay &#124; Kerala Tourism | url=https://www.keralatourism.org/ayurveda-centres/udayagiri-cottage/3985 }}</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== [[File:Kannur.JPG|thumb|Kannur]] ಉದಯಗಿರಿ ದಕ್ಷಿಣ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಹಳ್ಳಿ. ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಅಲೆಅಲೆಯಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪೂರ್ವದ ತೀವ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾಡುಗಳಿವೆ. ==ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಬೆಳೆಗಳು== [[ರಬ್ಬರ್ ಮರ|ರಬ್ಬರ್]] ಮರ [[ತೆಂಗು]] [[ಅಡಿಕೆ]] [[ತಾಳೆಮರ|ತಾಳೆ]] [[ಕರಿಮೆಣಸು]] [[ವೆನಿಲ್ಲಾ]] [[ಗೋಡಂಬಿ]] [[ಕೋಕೋ]] ==ಚಾತಮಂಗಲಂ ಗಿರಿಧಾಮ== [[File:Chathamangalam Theruvamala.jpg|thumb|Chathamangalam Theruvamala]] ಚಾತಮಂಗಲಂ (ಕಣ್ಣೂರು) ಉದಯಗಿರಿ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಗಿರಿಧಾಮವಾಗಿದೆ. ಉದಯಗಿರಿ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಚಾತಮಂಗಲಂ ಗಿರಿಧಾಮವು ನೆರೆಯ ಚೆರುಪುಳ ಮತ್ತು ಅಳಕೋಡ್ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ==ಪೈಥಲ್‌ಮಲ== ಪೈಥಲ್‌ಮಲವು ಕೇರಳ-ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 4,500 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗಿರಿಧಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೆಟ್ಟಗಳ ತುದಿಗೆ 6 ಕಿ.ಮೀ. ಚಾರಣ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಸಾರಿಗೆ== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 [[ತಳಿಪರಂಬ|ತಲಿಪರಂಬ]] ಪಟ್ಟಣದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈ ಅನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿನ್]] ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ತಲಿಪರಂಬವು ಉತ್ತಮ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಬಸ್‌ಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇರಿಟ್ಟಿಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇರುವ ರಸ್ತೆ ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮಂಗಳೂರು-ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಣ್ಣಾಪುರಂ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು. ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಮುಂಗಡ ಬುಕಿಂಗ್‌ಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ರೈಲುಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಕಣ್ಣೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಇದು ಉದಯಗಿರಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 60 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. doo9e14ebe9yfmvn21xbmqepn04zihe 1384008 1384007 2026-08-23T06:58:58Z A826 72368 added [[Category:ಕೇರಳ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1384008 wikitext text/x-wiki ==ಉದಯಗಿರಿ, ಕೇರಳ== ಉದಯಗಿರಿ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳ]]ದ [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ತಳಿಪರಂಬ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ. ಇದು ಕಣ್ಣೂರು ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 55 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web | title=Udayagiri Village , Taliparamba Block , Kannur District | url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Kannur/Taliparamba/Udayagiri }}</ref> ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಮುಖ್ಯ ಆದಾಯದ ಮೂಲಗಳು ಕೃಷಿ ಮತ್ತುಇತರ ಸರಕುಗಳು . ಈ ಹಳ್ಳಿಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು 1940 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದರು.<ref>{{cite web | title=Local Self Government Department &#124; Local Self Government Department | url=https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberdet/2020/1119 }}</ref> <ref>https://www.keralatourism.org/routes-locations/udayagiri--vi-/id/23468</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Ud church.jpg|thumb|Ud church]] ಉದಯಗಿರಿ [[ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತ]] ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮಲಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಮಾಯೈಲ್ಯರಂತಹ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಇಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಗ್ಗದ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಜೀವನವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ 50 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಬಂದರು. ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ (1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ), ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆನೆಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಸಾಹತುಗಾರರು ಮರದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಗತ್ಯಗಳು ಬಹಳ ಮೂಲಭೂತವಾದವು. ಅವರು ಕಾಡುಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ [[ಅಕ್ಕಿ|ಅಕ್ಕಿ,]] ಯುಕ್ಕಾ ಮತ್ತು [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]]ಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಅಥವಾ ಶಾಲೆಗಳಂತಹ ಅಗತ್ಯ ಸೇವೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಾರಿಗೆ ಬಹಳ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹತ್ತಾರು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಅವರು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೈನಂದಿನ ವಸ್ತುಗಳು, ಸುಮಾರು 35 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಥಲಿಪರಂಬದಿಂದ ಬರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅನೇಕ ಆರಂಭಿಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನೋವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title=Udayagiri Cottage &#124; Where to Stay &#124; Kerala Tourism | url=https://www.keralatourism.org/ayurveda-centres/udayagiri-cottage/3985 }}</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== [[File:Kannur.JPG|thumb|Kannur]] ಉದಯಗಿರಿ ದಕ್ಷಿಣ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಹಳ್ಳಿ. ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಅಲೆಅಲೆಯಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪೂರ್ವದ ತೀವ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾಡುಗಳಿವೆ. ==ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಬೆಳೆಗಳು== [[ರಬ್ಬರ್ ಮರ|ರಬ್ಬರ್]] ಮರ [[ತೆಂಗು]] [[ಅಡಿಕೆ]] [[ತಾಳೆಮರ|ತಾಳೆ]] [[ಕರಿಮೆಣಸು]] [[ವೆನಿಲ್ಲಾ]] [[ಗೋಡಂಬಿ]] [[ಕೋಕೋ]] ==ಚಾತಮಂಗಲಂ ಗಿರಿಧಾಮ== [[File:Chathamangalam Theruvamala.jpg|thumb|Chathamangalam Theruvamala]] ಚಾತಮಂಗಲಂ (ಕಣ್ಣೂರು) ಉದಯಗಿರಿ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಗಿರಿಧಾಮವಾಗಿದೆ. ಉದಯಗಿರಿ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಚಾತಮಂಗಲಂ ಗಿರಿಧಾಮವು ನೆರೆಯ ಚೆರುಪುಳ ಮತ್ತು ಅಳಕೋಡ್ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ==ಪೈಥಲ್‌ಮಲ== ಪೈಥಲ್‌ಮಲವು ಕೇರಳ-ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 4,500 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗಿರಿಧಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೆಟ್ಟಗಳ ತುದಿಗೆ 6 ಕಿ.ಮೀ. ಚಾರಣ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಸಾರಿಗೆ== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 [[ತಳಿಪರಂಬ|ತಲಿಪರಂಬ]] ಪಟ್ಟಣದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈ ಅನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿನ್]] ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ತಲಿಪರಂಬವು ಉತ್ತಮ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಬಸ್‌ಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇರಿಟ್ಟಿಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇರುವ ರಸ್ತೆ ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮಂಗಳೂರು-ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಣ್ಣಾಪುರಂ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು. ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಮುಂಗಡ ಬುಕಿಂಗ್‌ಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ರೈಲುಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಕಣ್ಣೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಇದು ಉದಯಗಿರಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 60 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] 2p3bufh27rkcrptbr6z2ircpd1gu3q6 1384009 1384008 2026-08-23T07:01:01Z A826 72368 /* ಸಾರಿಗೆ */ 1384009 wikitext text/x-wiki ==ಉದಯಗಿರಿ, ಕೇರಳ== ಉದಯಗಿರಿ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳ]]ದ [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ತಳಿಪರಂಬ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ. ಇದು ಕಣ್ಣೂರು ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 55 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web | title=Udayagiri Village , Taliparamba Block , Kannur District | url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Kannur/Taliparamba/Udayagiri }}</ref> ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಮುಖ್ಯ ಆದಾಯದ ಮೂಲಗಳು ಕೃಷಿ ಮತ್ತುಇತರ ಸರಕುಗಳು . ಈ ಹಳ್ಳಿಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು 1940 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದರು.<ref>{{cite web | title=Local Self Government Department &#124; Local Self Government Department | url=https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberdet/2020/1119 }}</ref> <ref>https://www.keralatourism.org/routes-locations/udayagiri--vi-/id/23468</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Ud church.jpg|thumb|Ud church]] ಉದಯಗಿರಿ [[ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತ]] ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮಲಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಮಾಯೈಲ್ಯರಂತಹ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಇಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಗ್ಗದ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಜೀವನವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ 50 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಬಂದರು. ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ (1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ), ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆನೆಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಸಾಹತುಗಾರರು ಮರದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಗತ್ಯಗಳು ಬಹಳ ಮೂಲಭೂತವಾದವು. ಅವರು ಕಾಡುಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ [[ಅಕ್ಕಿ|ಅಕ್ಕಿ,]] ಯುಕ್ಕಾ ಮತ್ತು [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]]ಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಅಥವಾ ಶಾಲೆಗಳಂತಹ ಅಗತ್ಯ ಸೇವೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಾರಿಗೆ ಬಹಳ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹತ್ತಾರು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಅವರು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೈನಂದಿನ ವಸ್ತುಗಳು, ಸುಮಾರು 35 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಥಲಿಪರಂಬದಿಂದ ಬರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅನೇಕ ಆರಂಭಿಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನೋವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title=Udayagiri Cottage &#124; Where to Stay &#124; Kerala Tourism | url=https://www.keralatourism.org/ayurveda-centres/udayagiri-cottage/3985 }}</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== [[File:Kannur.JPG|thumb|Kannur]] ಉದಯಗಿರಿ ದಕ್ಷಿಣ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಹಳ್ಳಿ. ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಅಲೆಅಲೆಯಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪೂರ್ವದ ತೀವ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾಡುಗಳಿವೆ. ==ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಬೆಳೆಗಳು== [[ರಬ್ಬರ್ ಮರ|ರಬ್ಬರ್]] ಮರ [[ತೆಂಗು]] [[ಅಡಿಕೆ]] [[ತಾಳೆಮರ|ತಾಳೆ]] [[ಕರಿಮೆಣಸು]] [[ವೆನಿಲ್ಲಾ]] [[ಗೋಡಂಬಿ]] [[ಕೋಕೋ]] ==ಚಾತಮಂಗಲಂ ಗಿರಿಧಾಮ== [[File:Chathamangalam Theruvamala.jpg|thumb|Chathamangalam Theruvamala]] ಚಾತಮಂಗಲಂ (ಕಣ್ಣೂರು) ಉದಯಗಿರಿ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಗಿರಿಧಾಮವಾಗಿದೆ. ಉದಯಗಿರಿ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಚಾತಮಂಗಲಂ ಗಿರಿಧಾಮವು ನೆರೆಯ ಚೆರುಪುಳ ಮತ್ತು ಅಳಕೋಡ್ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ==ಪೈಥಲ್‌ಮಲ== ಪೈಥಲ್‌ಮಲವು ಕೇರಳ-ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 4,500 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗಿರಿಧಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೆಟ್ಟಗಳ ತುದಿಗೆ 6 ಕಿ.ಮೀ. ಚಾರಣ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಸಾರಿಗೆ== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 [[ತಳಿಪರಂಬ|ತಲಿಪರಂಬ]] ಪಟ್ಟಣದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈ ಅನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿನ್]] ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ತಲಿಪರಂಬವು ಉತ್ತಮ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಬಸ್‌ಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇರಿಟ್ಟಿಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇರುವ ರಸ್ತೆ ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮಂಗಳೂರು-ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಣ್ಣಾಪುರಂ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು. ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಮುಂಗಡ ಬುಕಿಂಗ್‌ಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ರೈಲುಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಕಣ್ಣೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಇದು ಉದಯಗಿರಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 60 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖ == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] 7ippe2552ao4i2t1gyzloft707hhqd3 0 180643 1384010 2026-08-23T07:06:58Z Shreelatha.Halemane 88264 ಹೊಸ ಪುಟ: ==ಅರಟ್ಟುಪುಳ== [[File:Arattupuzha Pooram views IMG 2818.JPG|thumb|Arattupuzha Pooram views IMG 2818]] ಅರಟ್ಟುಪುಳವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳ]]ದ [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತ್ರಿಶೂರ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ತ್ರಿಶೂರ್ ಪಟ್ಟಣದ ದಕ್ಷಿಣಕ್... 1384010 wikitext text/x-wiki ==ಅರಟ್ಟುಪುಳ== [[File:Arattupuzha Pooram views IMG 2818.JPG|thumb|Arattupuzha Pooram views IMG 2818]] ಅರಟ್ಟುಪುಳವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳ]]ದ [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತ್ರಿಶೂರ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ತ್ರಿಶೂರ್ ಪಟ್ಟಣದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 12 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (7.5 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>https://www.keralatourism.org/destination/arattupuzha-temple-thrissur/8/</ref> ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಕರುವನ್ನೂರು ನದಿಯಲ್ಲಿ ಅರಟ್ಟುಪುಳವು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುರುಮಾಲಿ ಮತ್ತು ಮನಾಲಿ ನದಿಗಳು ಸಂಗಮಿಸುತ್ತವೆ. [[ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಪೂರಂ]] ಎಂಬ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬವಾಗಿತ್ತು, ಇದನ್ನು [[ಮಾಮಂಕಂ]]ಗಿಂತ ಮೊದಲು ಅದೇ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>https://www.keralatourism.org/event/arattupuzha-pooram/3/</ref> ಕರುವನ್ನೂರು ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಅರಟ್ಟುಪುಳವು ವಾರ್ಷಿಕ ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಪೂರಂಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಜನಾಂಗೀಯ ತಾಳವಾದ್ಯ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಹಲವಾರು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಆನೆಗಳ ಭವ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಸಹ ಆಚರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಶಾಸ್ತ ದೇವಾಲಯವು ಅರಟ್ಟುಪುಳದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು 3000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನದು.<ref>https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberdet/2015/496</ref> ==ಐತಿಹ್ಯ== ಚಿಲಪತಿಕಾರಂ ಇಂದ್ರೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಡೆದ ನೀರತ್ತ್ ಅನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಘ ಕವಿಗಳು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ನೀರತ್ತ್ ಅನ್ನು ಪಣಿತ್ತುರೈ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಐಂಗುರುನೂರಿನಲ್ಲಿ ಪಣಿತ್ತುರೈ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ರಾಘವ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದ್ರಾವಿಡ ಹಬ್ಬಗಳಾಗಿದ್ದ ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಮತ್ತು ಪೂರಂ, ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಳಿದುಹೋದ ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸ್ವತಃ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದರು. ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಎಂಬ ಪ್ರಶಾಂತ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅರಟ್ಟುಪುಳ ದೇವಾಲಯವು ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸ, ರೋಮಾಂಚಕ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಭವ್ಯವಾದ ದೇವಾಲಯ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ವಾರ್ಷಿಕ ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಪೂರಂ ಅನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ಅಥವಾ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.incredibleindia.gov.in/en/festivals-and-events/kerala/arattupuzha-pooram</ref> 8cz4lo5g8ruwhedglu60xka2jwvhjs1 1384014 1384010 2026-08-23T07:55:47Z A826 72368 added [[Category:ಕೇರಳ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1384014 wikitext text/x-wiki ==ಅರಟ್ಟುಪುಳ== [[File:Arattupuzha Pooram views IMG 2818.JPG|thumb|Arattupuzha Pooram views IMG 2818]] ಅರಟ್ಟುಪುಳವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳ]]ದ [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತ್ರಿಶೂರ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ತ್ರಿಶೂರ್ ಪಟ್ಟಣದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 12 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (7.5 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>https://www.keralatourism.org/destination/arattupuzha-temple-thrissur/8/</ref> ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಕರುವನ್ನೂರು ನದಿಯಲ್ಲಿ ಅರಟ್ಟುಪುಳವು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುರುಮಾಲಿ ಮತ್ತು ಮನಾಲಿ ನದಿಗಳು ಸಂಗಮಿಸುತ್ತವೆ. [[ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಪೂರಂ]] ಎಂಬ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬವಾಗಿತ್ತು, ಇದನ್ನು [[ಮಾಮಂಕಂ]]ಗಿಂತ ಮೊದಲು ಅದೇ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>https://www.keralatourism.org/event/arattupuzha-pooram/3/</ref> ಕರುವನ್ನೂರು ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಅರಟ್ಟುಪುಳವು ವಾರ್ಷಿಕ ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಪೂರಂಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಜನಾಂಗೀಯ ತಾಳವಾದ್ಯ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಹಲವಾರು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಆನೆಗಳ ಭವ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಸಹ ಆಚರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಶಾಸ್ತ ದೇವಾಲಯವು ಅರಟ್ಟುಪುಳದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು 3000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನದು.<ref>https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberdet/2015/496</ref> ==ಐತಿಹ್ಯ== ಚಿಲಪತಿಕಾರಂ ಇಂದ್ರೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಡೆದ ನೀರತ್ತ್ ಅನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಘ ಕವಿಗಳು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ನೀರತ್ತ್ ಅನ್ನು ಪಣಿತ್ತುರೈ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಐಂಗುರುನೂರಿನಲ್ಲಿ ಪಣಿತ್ತುರೈ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ರಾಘವ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದ್ರಾವಿಡ ಹಬ್ಬಗಳಾಗಿದ್ದ ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಮತ್ತು ಪೂರಂ, ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಳಿದುಹೋದ ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸ್ವತಃ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದರು. ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಎಂಬ ಪ್ರಶಾಂತ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅರಟ್ಟುಪುಳ ದೇವಾಲಯವು ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸ, ರೋಮಾಂಚಕ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಭವ್ಯವಾದ ದೇವಾಲಯ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ವಾರ್ಷಿಕ ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಪೂರಂ ಅನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ಅಥವಾ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.incredibleindia.gov.in/en/festivals-and-events/kerala/arattupuzha-pooram</ref> [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] swv7fcc3f5miiybxrobev7gharea33v 0 180644 1384016 2026-08-23T08:05:25Z Sathyaprasad Pai 96929 ಹೊಸ ಪುಟ: File:Ланка1924.jpg|thumb|1924ರಲ್ಲಿ ಲಾಂಕಾ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರು. ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ: ಬೊರಿಸ್ ಆಂಟೊನೆಂಕೊ-ದಾವಿದೋವಿಚ್, ಹ್ರಿಹೊರಿ ಕೊಸಿಂಕಾ, ಮಾರಿಯಾ ಹಾಲಿಚ್, ಯೆವ್ಹೆನ್ ಪ್ಲುಝ್ನಿಕ್, ವಲೇರಿಯನ್ ಪಿಡ್ಮೊಹಿಲ್ನಿ ಮತ್ತ... 1384016 wikitext text/x-wiki [[File:Ланка1924.jpg|thumb|1924ರಲ್ಲಿ ಲಾಂಕಾ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರು. ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ: ಬೊರಿಸ್ ಆಂಟೊನೆಂಕೊ-ದಾವಿದೋವಿಚ್, ಹ್ರಿಹೊರಿ ಕೊಸಿಂಕಾ, ಮಾರಿಯಾ ಹಾಲಿಚ್, ಯೆವ್ಹೆನ್ ಪ್ಲುಝ್ನಿಕ್, ವಲೇರಿಯನ್ ಪಿಡ್ಮೊಹಿಲ್ನಿ ಮತ್ತು ತೊದೊಸ್ ಒಸ್ಮಾಚ್ಕಾ. ಕೊಸಿಂಕಾ, ಪ್ಲುಝ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಪಿಡ್ಮೊಹಿಲ್ನಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.]] ಮರಣದಂಡನೆಗೊಳಗಾದ ನವೋದಯ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Розстріляне відродження, ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ: ರೋಜ್ಸ್ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ವಿಡ್ರೊಡ್ಜೆನ್ನಿಯಾ), ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ನವೋದಯ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Червоний ренесанс, ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ: ಚೆರ್ವೊನಿ ರೆನೆಸಾನ್ಸ್),<ref>https://www.istpravda.com.ua/research/5191e0c066718/</ref> 1920 ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1930 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ಪೀಳಿಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ರಂಗಭೂಮಿ, ಸಿನೆಮಾ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ನಂತರ ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಅವರ ಮಹಾ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಾಶವಾದರು. 1920 ರ ದಶಕವು ಸೋವಿಯತ್ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನದ ಅವಧಿಯಾಗಿತ್ತು, ಜೊತೆಗೆ ಆರಂಭಿಕ ಸೋವಿಯತ್ ದೇಶೀಕರಣ ನೀತಿಯೂ ಸಹ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದು 1930 ರಲ್ಲಿ ಯೂನಿಯನ್ ಫಾರ್ ದಿ ಲಿಬರೇಶನ್ ಆಫ್ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಿಚಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು, ಇದು 45 ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ವಿರೋಧಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ-ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿತು; ಮುಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ 30,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು, ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಅಥವಾ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು 1937-38 ರ ಮಹಾ ಶುದ್ಧೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.<ref>https://books.google.com/books?id=FqhGEAAAQBAJ</ref> ಈ ಪದವನ್ನು 1959 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭಾವಿ ಕಲ್ತುರಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ ಪೋಲಿಷ್ ವಲಸೆ ಪ್ರಕಾಶಕ ಜೆರ್ಜಿ ಗೈಡ್ರಾಯ್ಕ್ ಅವರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಅವರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಲಸೆಗಾರ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ ಯೂರಿ ಲಾವ್ರಿನೆಂಕೊ ಅವರಿಗೆ ಆ ಅವಧಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದರು. =ಹಿನ್ನೆಲೆ= ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಬೋಲ್ಶೆವಿಕ್‌ಗಳು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಹುಪಾಲು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಉಕ್ರೇನ್ ಅನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳುವಳಿಗಳ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ವ-ನಿರ್ಣಯದ ಹಕ್ಕು ಶ್ರಮಜೀವಿ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಲೆನಿನ್ ನಂಬಿದ್ದರು. ರಷ್ಯಾವನ್ನು ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ತ್ಸಾರ್‌ಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸರ್ಕಾರದ ಅಪನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ದೂರವಿರಲು, ರಷ್ಯಾದೊಳಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸ್ವ-ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದವಾಗಿತ್ತು.<ref>https://www.jstor.org/stable/45069719</ref> ಲೆನಿನ್‌ರ ನಂಬಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು, ಅವರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಸೋವಿಯತ್ ಶೈಲಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ತೋರಿಸಲು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದನ್ನು ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ ಸೋವಿಯತ್ ಸರ್ಕಾರ ನೋಡಿತು.<ref>https://www.jstor.org/stable/2496868</ref>: 673  ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವ-ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಕೊರೆನಿಜಾಟ್ಸಿಯಾ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮೃದು ನಿಲುವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ SSR ನಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1920 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಬಹು ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. [6]: 675–676  ಸೋವಿಯತ್ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಚಾರವೂ ನಡೆದಿತ್ತು. 1929 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 69% ಕ್ಕೆ ಏರಿತು, ಇದು 1926 ರಲ್ಲಿ 28.5% ರಿಂದ ಭಾರಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. <ref>https://www.jstor.org/stable/2496868</ref>: 678  ಉಕ್ರೇನಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಣೆಯೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಏರಿತು. 1923 ರಲ್ಲಿ, ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ೧೯೨೮ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅದು ಶೇ. ೬೦ ರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>https://www.jstor.org/stable/2496868</ref>: ೬೭೯–೭೮೧  ಮೈಕೋಲಾ ಖ್ವಿಲೋವಿಯಂತಹ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯರು ಸಹ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು, ಕಮ್ಯುನಿಸಂ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಎರಡೂ ಅಂಶಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸಂ ಆಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಿದರೂ, ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ನಡುವೆ ಇನ್ನೂ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಇತ್ತು. ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲವೆಂದರೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ನಿಷ್ಠೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳುವಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಸೋವಿಯತ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಇದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ. ೧೯೨೫-೧೯೨೮ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ನಡೆಸಿದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರ್ಚೆಯಿಂದಾಗಿ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಹಿತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೇ ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಚರ್ಚೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು.<ref>https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CL%5CI%5CLiteraryDiscussion.htm</ref> ಆ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಮೈಕೋಲಾ ಖ್ವಿಲೋವಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಮಾಸ್ಕೋದಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ದೂರ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಇದು ಸೋವಿಯತ್ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಅವರೊಳಗೆ ಆಕ್ರೋಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಅವರು ಲಾಜರ್ ಕಗಾನೋವಿಚ್‌ಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಖ್ವಿಲೋವಿಯ ಬಗ್ಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರಂತಹ ವಿಪರೀತಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. <ref>https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/works/1926/04/26.htm</ref> ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬಲವರ್ಧನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಕೊರೆನಿಜಾಟ್ಸಿಯಾವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲಾಯಿತು, 1930 ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಸ್ಸಿಫಿಕೇಶನ್ ಪರವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. =ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಾಗಿ= "ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟೆಡ್ ರಿನೈಸಾನ್ಸ್" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಮೊದಲು 1959 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಚುರಾ ಪ್ರಕಾಶಕರ ಸಂಪಾದಕ ಜೆರ್ಜಿ ಗೈಡ್ರಾಯ್ಕ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇದು ಪೋಲಿಷ್ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾದಾದ್ಯಂತದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ ಬರಹಗಾರರನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಮೀಸಲಾಗಿತ್ತು.> ಆಗಸ್ಟ್ 13, 1958 ರಂದು ಯೂರಿ ಲಾವ್ರಿನೆಂಕೊಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ, ಗೈಡ್ರಾಯ್ಕ್ ಇತ್ತೀಚಿನ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂಕಲನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಗೈಡ್ರಾಯ್ಕ್ ಅವರ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಲಾವ್ರಿನೆಂಕೊ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು: "ಹೆಸರಿನ ಬಗ್ಗೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡುವುದು ಉತ್ತಮವೇ: ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟೆಡ್ ರಿನೈಸಾನ್ಸ್. ಆಂಥಾಲಜಿ 1917–1933 ಇತ್ಯಾದಿ. ಆಗ ಹೆಸರು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಆಂಥಾಲಜಿ ಎಂಬ ವಿನಮ್ರ ಹೆಸರು ಕಬ್ಬಿಣದ ಪರದೆಯ ಮೂಲಕ ನುಗ್ಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೇನು?" "ಹಾಗೇ ಆಗಲಿ," ಲಾವ್ರಿನೆಂಕೊ ಉತ್ತರಿಸಿದರು. ಕಲ್ತುರಾ (1959) ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ "ದಿ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟೆಡ್ ರಿನೈಸಾನ್ಸ್, ಆನ್ ಆಂಥಾಲಜಿ, 1917–1933: ಪೊಯೆಟ್ರಿ, ಪ್ರೊಸ್, ಡ್ರಾಮಾ ಅಂಡ್ ದಿ ಎಸ್ಸೇ" ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವು ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. <ref>http://frontnews.eu/news/en/16406</ref> ಇದು 1920 ಮತ್ತು 1930 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಾವ್ಯ, ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಬಂಧ-ಬರವಣಿಗೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಯಾರಿನಾ ತ್ಸಿಂಬಲ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, "ದಿ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟೆಡ್ ರಿನೈಸಾನ್ಸ್" "ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರು, ಆದರೆ ಸೃಜನಶೀಲ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ." ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, "ರೆಡ್ ರಿನೈಸಾನ್ಸ್" ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಾದ ರೂಪಕವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸ್ವಯಂ ವಿವರಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ಪದವು ಮೊದಲು 1925 ರಲ್ಲಿ ಒಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಲೀಟ್ಸ್ ಅವರ "ದಿ ರೆನೈಸಾನ್ಸ್ ಆಫ್ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಲಿಟರೇಚರ್" ಪುಸ್ತಕ ಮತ್ತು ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಗ್ಯಾಡ್ಜಿನ್ಸ್ಕಿ <ref>https://web.archive.org/web/20160306155217/http://litakcent.com/2016/03/03/jaryna-cymbal-u-1920-h-psyholohichnyj-roman-pereduvav-masovym-zhanram/</ref> ಅವರ "ದಿ ಕಾಲ್ ಆಫ್ ದಿ ರೆಡ್ ರಿನೈಸಾನ್ಸ್" ಕವಿತೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ನಿಯೋ-ಲಿಫ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯು ಗ್ಯಾಡ್ಜಿನ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮುನ್ನುಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು:<ref>https://www.facebook.com/788154331214621/photos/a.798135210216533/904888272874559/?type=3</ref> "ನಮಗೆ ಭೂತಕಾಲವು ವರ್ತಮಾನ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಬರೆದರು, "ಕೆಂಪು ನವೋದಯದ ಮಹಾನ್ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಅಭ್ಯಾಸ." =ಹೊಸ ಗಣ್ಯರು= ಆದಾಗ್ಯೂ, ಲಾವ್ರಿನೆಂಕೊ "ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಒಳಗಾದ ನವೋದಯ"ವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಂಕಲನದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ನೋಡಿದರು. ಅವರು ಅದನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕವಿಗಳ ಹುತಾತ್ಮತೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪುನರುತ್ಥಾನಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪದವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ-ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಸೋವಿಯತ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣದ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಒಳಗಾದ ನವೋದಯ ಮಾದರಿಯು ನಂತರ ಹೊಸ ಬೌದ್ಧಿಕ ಗಣ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿರೋಧವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಏಕೀಕೃತ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು. ಹೊಸ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು ದಂಗೆ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಆದರ್ಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ನಂಬಿಕೆ. ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗಿಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. ಪೊಲೀಸ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ವಲಸೆಯ ಇತರ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಂತೆ, ಅವರ ಬಾಹ್ಯ "ಸೋವಿಯತ್‌ನೆಸ್" ಆಳವಾದ ಹುಡುಕಾಟಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿದೆ. ಕೆಳವರ್ಗಗಳಿಂದ (ಸೇವಕರು, ಪುರೋಹಿತರ ಕುಟುಂಬಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ರೈತರು) ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಗಣ್ಯರ ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಯುದ್ಧ, ಕ್ಷಾಮ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವ ಅಗತ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ. "ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ" ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ, ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹರಡಲು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಲಾತ್ಮಕ ಗಣ್ಯರ ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯು ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಚಲಿತ ಕಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯೊಂದು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಮತ್ತು ಸೋಲುಗಳ ನೈತಿಕ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು, ವಿಶ್ವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹಾದಿಯ ತಿಳುವಳಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ಅದರ ತೀರ್ಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಿಚಾರಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸೊಲೊಮಿಯಾ ಪಾವ್ಲಿಚ್ಕೊ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, <ref>https://www.e-reading.club/chapter.php/1017952/34/Pavlichko_-_Teoriya_literaturi.html</ref> ಸಾಹಿತ್ಯ "ಹಿಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಈ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬರಹಗಾರರು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ವಿಭಿನ್ನ ಕಲಾತ್ಮಕ ನಿರ್ದೇಶನಗಳು, ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದ ಆಧುನೀಕರಣದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಅಧೀನವಾಗಲು ಮತ್ತು ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸಿತು." =ಸಾಹಿತ್ಯ ಗುಂಪುಗಳು= ಬಹುಪಾಲು ಬರಹಗಾರರನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲಾಯಿತು. 1925 ಮತ್ತು 1928 ರ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಕೋಲಾ ಖ್ವಿಲೋವಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ "ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರ್ಚೆ" ನಡೆಯಿತು. ಹೊಸ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬರಹಗಾರನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಇದರ ಒಂದು ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಖ್ವಿಲೋವಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹಚರರು ರಷ್ಯಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಿಂತ ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಡೆಗೆ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು; ಅವರು "ಕೆಂಪು ಗ್ರಾಫೊಮೇನಿಯಾ" ವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು ಆದರೆ ಕಮ್ಯುನಿಸಂ ಅನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು: ಹಾರ್ಟ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Гарт, ಗಟ್ಟಿಯಾಗುವುದು) 1923 ರಿಂದ 1925 ರವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಶ್ರಮಜೀವಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಶ್ರಮಜೀವಿ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. "ಹಾರ್ಟ್" ನ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದು. ಅದರ ನಾಯಕ ವಾಸಿಲ್ ಎಲ್ಲನ್-ಬ್ಲಾಕಿಟ್ನಿ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಸಂಸ್ಥೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ.<ref>http://journlib.univ.kiev.ua/index.php?act=article&article=2234</ref> ವ್ಯಾಪ್ಲೈಟ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: ВАПЛІТЕ, "ದಿ ಫ್ರೀ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಪ್ರೊಲೆಟೇರಿಯನ್ ಲಿಟರೇಚರ್") ಅನ್ನು 1926 ರಲ್ಲಿ ಮೈಕೋಲಾ ಖ್ವಿಲೋವಿ ಅವರು "ಹಾರ್ಟ್" ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಿದರು. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಇದರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ವ್ಯಾಪ್ಲೈಟ್ ಕಮ್ಯುನಿಸಂ ಅನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು ಆದರೆ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಅರ್ಥದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ವ್ಯಾಪ್ಲೈಟ್ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಡೊವ್ಜೆಂಕೊ, ಮೈಕೋಲಾ ಕುಲಿಶ್, ಲೆಸ್ ಕುರ್ಬಾಸ್, ಮೇಕ್ ಜೋಹಾನ್ಸೆನ್, ಪಾವ್ಲೊ ಟೈಚಿನಾ, ಒಲೆಕ್ಸಾ ಸ್ಲಿಸರೆಂಕೊ, ಮೈಕೋಲಾ ಬಜಾನ್, ಯೂರಿ ಸ್ಮೋಲಿಚ್ ಮತ್ತು ಯುಲಿಯನ್ ಶ್ಪೋಲ್ ಇದ್ದರು.<ref>https://archive.org/details/dzhereladoistori00luckuoft</ref> MARS (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: МАРС, "ದಿ ವರ್ಕ್‌ಶಾಪ್ ಆಫ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನರಿ ಲಿಟರೇಚರ್") 1924 ರಿಂದ 1929 ರವರೆಗೆ (ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ "ಲಂಕಾ" ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ) ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆ ಯುಗವನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದು MARS ನ ಮುಖ್ಯ ನಿಲುವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ವಲೇರಿಯನ್ ಪಿಡ್ಮೊಹಿಲ್ನಿ, ಹ್ರಿಹೋರಿ ಕೊಸಿಂಕಾ, ಯೆವ್ಹೆನ್ ಪ್ಲುಜ್ನಿಕ್, ಬೋರಿಸ್ ಆಂಟೊನೆಂಕೊ-ಡೇವಿಡೋವಿಚ್, ಟೊಡೊಸ್ ಓಸ್ಮಾಚ್ಕಾ, ಇವಾನ್ ಬಹ್ರಿಯಾನಿ ಮತ್ತು ಮರಿಯಾ ಹ್ಯಾಲಿಚ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಆಸ್ಪಾನ್‌ಫುಟ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Аспанфут), ನಂತರ ಕೊಮುನ್‌ಕುಲ್ಟ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Комункульт) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಫ್ಯೂಚರಿಸ್ಟ್‌ಗಳ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ಮೌಲ್ಯಗಳು "ಕಮ್ಯುನಿಸಂ, ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲಿಸಂ, ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲಿಸಂ, ವೈಚಾರಿಕತೆ, ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟ". ಅದರ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಮೈಖೈಲ್ ಸೆಮೆಂಕೊ, ಹಿಯೋ ಶ್ಕುರುಪಿ, ಯೂರಿ ಯಾನೋವ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಯುಲಿಯನ್ ಶ್ಪೋಲ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ನವ-ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾದಿಗಳು (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Неокласики) ಆಧುನಿಕತಾವಾದಿಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಚಳುವಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಕೋಲಾ ಝೆರೋವ್, ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್ ರೈಲ್ಸ್ಕಿ, ಪಾವ್ಲೋ ಫೈಲಿಪೋವಿಚ್ ಮತ್ತು ಮೈಖೈಲೋ ಡ್ರೈ-ಖ್ಮಾರಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಔಪಚಾರಿಕ ಸಂಘಟನೆ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ನವ-ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾದಿಗಳು ಉನ್ನತ ಕಲೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು "ಸಾಮೂಹಿಕ ಕಲೆ", ನೀತಿಬೋಧಕ ಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರದ ಕೆಲಸವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. <ref>http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?AddButton=pages\N\E\Neoclassicists.htm</ref> ಪ್ಲುಹ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Плуг, ನೇಗಿಲು), ಗ್ರಾಮೀಣ ಬರಹಗಾರರ ಸಂಘಟನೆ. ಅವರ ಮುಖ್ಯ ನಿಲುವು "ರೈತರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಶ್ರಮಜೀವಿ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಆದರ್ಶಗಳ ಪ್ರಚಾರ". ಅದರ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಸೆರ್ಹಿ ಪೈಲಿಪೆಂಕೊ, ಪೆಟ್ರೋ ಪಂಚ್, ಡೋಕಿಯಾ ಹುಮೆನ್ನಾ ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರಿ ಹೊಲೊವ್ಕೊ ಇದ್ದರು. <ref>http://feb-web.ru/feb/litenc/encyclop/le8/le8-7322.htm</ref> ಜಖಿದ್ನಾ ಉಕ್ರೇನ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Західна Україна; ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್) ಏಪ್ರಿಲ್ 1926 ರ ನಂತರ ಅದು ಪ್ಲುಹ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡು ಕೈವ್, ಒಡೆಸಾ, ಡ್ನಿಪ್ರೊ ಮತ್ತು ಪೋಲ್ಟವಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಐವತ್ತು ಬರಹಗಾರರು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲು ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಜಾಗುಲ್ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು, ನಂತರ ಮೈರೋಸ್ಲಾವ್ ಇರ್ಚಾನ್ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. =ನಾವೀನ್ಯತೆ= ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ (ಕೆಂಪು) ನವೋದಯದ ಬರಹಗಾರರು ಗದ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದರು: ಕಥಾವಸ್ತು (ನಿರೂಪಣೆ) ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ಕಥಾವಸ್ತುವಲ್ಲದ ಗದ್ಯ. ಕಥಾವಸ್ತುವಲ್ಲದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ, ವಾಕ್ಯ ಅಥವಾ ಪದವು ಅತಿಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಉಪಪಠ್ಯ, ಚೈತನ್ಯ, ಅಥವಾ ಖ್ವಿಲೋವಿ ಹೇಳಿದಂತೆ, "ಪದದ ವಾಸನೆ".<ref>https://doi.org/10.32612%2Fuw.23535644.2018.pp.111-122</ref> ಬಲವಾದ ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಒಳಹೊಕ್ಕು ಶೈಲಿಯನ್ನು "ನವ-ಪ್ರಣಯ" ಅಥವಾ "ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿವಾದ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅನೇಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಮೈಕೋಲಾ ಖ್ವಿಲೋವಿ ("ಜೂಲಿಯಾ ಶ್ಪೋಲ್"), ಯೂರಿ ಯಾನೋವ್ಸ್ಕಿ, ಆಂಡ್ರಿ ಹೊಲೊವ್ಕೊ, ಒಲೆಕ್ಸಾ ವ್ಲೈಕೊ, ಲೆಸ್ ಕುರ್ಬಾಸ್ ಮತ್ತು ಮೈಕೋಲಾ ಕುಲಿಶ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಖ್ವಿಲೋವಿಯವರ ಕಾದಂಬರಿ ಯಾ (ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕಾ) (ನಾನು (ಪ್ರಣಯ))ದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳು ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರಾಶೆ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವರ ಕಿರುಚುವ ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳು ಮತ್ತು ವಿಭಜಿತ ಸ್ವಭಾವ. ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅಥವಾ ಆತ್ಮವಿಲ್ಲ. ಕ್ರಾಂತಿಗಾಗಿ ಅವನು ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕೊಂದು ನಂತರ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಖಂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ: "ಕ್ರಾಂತಿಯು ಅಂತಹ ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆಯೇ?" ವ್ಯಾಲೆರಿಯನ್ ಪಿಡ್ಮೊಗಿಲ್ನಿಯವರ ಕಾದಂಬರಿ "ದಿ ಸಿಟಿ"ಯಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದದ ಅಂಶಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು. ಆನಂದದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ನಾಯಕ ತನ್ನ ದೈಹಿಕ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಂತಹ ಸಂಕೀರ್ಣ ವಿಷಯದೊಂದಿಗೆ ಸಹ, ಲೇಖಕನು ತನ್ನ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು "ಜನರ" ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸರಳ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಅದರ ಅನ್ವಯದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸೃಜನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕಾಲದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಕೇತಿಕವಾದಿಗಳಾದ ಓಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಓಲೆಸ್ ಮತ್ತು ಪಾವ್ಲೊ ಟೈಚಿನಾ ಅನುಸರಿಸಿದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ. "ದಿ ಕ್ಲಾರಿನೆಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸನ್" ನಲ್ಲಿ, ಟೈಚಿನಾ ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೂಲ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುವ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುಎಸ್ಎಸ್ಆರ್ನ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷವು ಅಂತಹ ಬರಹಗಾರರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡಾಗ , ಅದು ಅನುಮತಿಸಲಾಗದ ದಮನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು: ಅದು ಅವರನ್ನು ಮೌನಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿತು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಬಂಧಿಸಿತು ಅಥವಾ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿತು. ಬರಹಗಾರರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ (1933 ರಲ್ಲಿ ಖ್ವಿಲೋವಿ) ಮತ್ತು ಕಾನ್ಸಂಟ್ರೇಶನ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಗಳು (ಗುಲಾಗ್) (ಬಿ. ಆಂಟೊನೆಂಕೊ-ಡೇವಿಡೋವಿಚ್ ಮತ್ತು ಒಸ್ಟಾಪ್ ವೈಶ್ನ್ಯಾ) ನಡುವೆ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು; ಅವರು ಮೌನಕ್ಕೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಬಹುದು (ಇವಾನ್ ಬಹ್ರಿಯಾನಿ ಮತ್ತು ವಿ. ಡೊಮೊಂಟೊವಿಚ್), ಉಕ್ರೇನ್ ಅನ್ನು ತೊರೆಯಬಹುದು (ವಿ. ವಿನ್ನಿಚೆಂಕೊ ಮತ್ತು ಯೆವ್ಹೆನ್ ಮಲಾನಿಯುಕ್), ಅಥವಾ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸುವ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬರೆಯಬಹುದು (ಪಿ. ಟೈಚಿನಾ ಮತ್ತು ಮೈಕೋಲಾ ಬಜನ್). ಈ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ನವೋದಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರಿಸಲಾಯಿತು ಅಥವಾ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. =ಗಡೀಪಾರು, ಬಂಧನಗಳು ಮತ್ತು ಮರಣದಂಡನೆಗಳು (1927–1938)= ೧೯೨೭ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಹೊಸ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯ ಬಲವಂತದ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯ ಸಾಮೂಹಿಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದರು. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿಯೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಿಚಾರಣೆಯು ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ೪೫ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಬರಹಗಾರರು, ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಪಾದ್ರಿಯನ್ನು ಆಗಿನ ಸೋವಿಯತ್ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಖಾರ್ಕಿವ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಹದಿನೈದು ಆರೋಪಿಗಳನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಇನ್ನೂ ಅನೇಕರನ್ನು ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ (೨೪೮) ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದವರನ್ನು ಶಿಬಿರಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು; ಇದು ಸಮಕಾಲೀನ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಿಚಾರಣೆಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ಉತ್ತರ ಕಾಕಸಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ೧೯೨೯ ರಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ, ೧೯೩೦ ರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಕ್ಷದ ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ೧೯೩೧ ರ ಮೆನ್ಶೆವಿಕ್ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮೇ ೧೯೩೩ ರಲ್ಲಿ ಮೈಖೈಲೊ ಯಾಲೋವಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು; ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಮೈಕೋಲಾ ಖ್ವಿಲೋವಿ ಖಾರ್ಕಿವ್‌ನ "ಸ್ಲೋವೊ" (ಪದ) ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಈ ಅಭಿಯಾನವು 1934 ರಿಂದ 1940 ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು, 1937–1938 ರ ಮಹಾ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿತು. ಒಟ್ಟು 223 ಬರಹಗಾರರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಜೈಲಿಗೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. 1920 ಮತ್ತು 1930 ರ ದಶಕದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ನವೋದಯದ ಸುಮಾರು ಮುನ್ನೂರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 27 ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್ 4, 1937 ರ ನಡುವೆ ಕರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ (ವಾಯುವ್ಯ ರಷ್ಯಾ) ಬೃಹತ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡವಾದ ಸಂದರ್ಮೋಖ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>http://fmm51.org.ua/html_books/lavrinenko_rozstriliane_vidrodzhennia.htm</ref> ಈ ಪೀಳಿಗೆಯ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಬದುಕುಳಿದರು. ಅನೇಕರು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು: ಒಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಡೊವ್ಜೆಂಕೊ, ಪಾವ್ಲೊ ಟೈಚಿನಾ, ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್ ರೈಲ್ಸ್ಕಿ, ಬೋರಿಸ್ ಆಂಟೊನೆಂಕೊ-ಡೇವಿಡೋವಿಚ್, ಒಸ್ಟಾಪ್ ವೈಶ್ನಿಯಾ ಮತ್ತು ಮೈಕೋಲಾ ಬಜನ್. ಕೆಲವರು ವಲಸೆ ಬಂದರು: ಉಲಾಸ್ ಸ್ಯಾಮ್ಚುಕ್, ಜಾರ್ಜ್ ಶೆವೆಲೋವ್ ಮತ್ತು ಇವಾನ್ ಬಹ್ರಿಯಾನಿ. ದುರಂತದ ಪ್ರಮಾಣ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮಾಲ್ಕೊ ಪ್ರಕಾರ, 1930 ರ ಉಕ್ರೇನ್ ವಿಮೋಚನೆ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ದಮನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 30,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು, ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಅಥವಾ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬರಹಗಾರರ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿವೆ. "ಸ್ಲೋವೊ" ಸಂಘ (ವಲಸೆಯಲ್ಲಿರುವ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬರಹಗಾರರು) ಡಿಸೆಂಬರ್ 20, 1954 ರಂದು ಯುಎಸ್ಎಸ್ಆರ್ನಲ್ಲಿನ ಎರಡನೇ ಆಲ್-ಯೂನಿಯನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ರೈಟರ್ಸ್ಗೆ ತನ್ನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು: 1930 ರಲ್ಲಿ, 259 ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬರಹಗಾರರ ಕೃತಿಗಳು ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದವು; 1938 ರ ನಂತರ ಕೇವಲ 36 ಬರಹಗಾರರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು (ಹಿಂದಿನ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತದ 13.9%). "ಸ್ಲೋವೊ" ಪ್ರಕಾರ, "ಕಾಣೆಯಾದ" 223 ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ 192 ಜನರನ್ನು ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಗುಲಾಗ್ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು ಅಥವಾ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು; ಇನ್ನೂ 16 ಮಂದಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾದರು; ಮತ್ತು ಎಂಟು ಬರಹಗಾರರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref>https://web.archive.org/web/20101213085603/http://fmm51.org.ua/html_books/lavrinenko_rozstriliane_vidrodzhennia.htm</ref> ಈ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬರಹಗಾರರ ಹುತಾತ್ಮರ ಶಾಸ್ತ್ರವಾದ ದಿ ಆಲ್ಟರ್ ಆಫ್ ಸಾರೋ (ಸಂಪಾದಿತ, ಒಲೆಕ್ಸಿ ಮುಸಿಯೆಂಕೊ) ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ನ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ 246 ಬರಹಗಾರ-ಬಲಿಪಶುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>http://www.sbu.gov.ua/sbu/doccatalog/document?id=42800</ref> ಇತರ ಮೂಲಗಳು 260 ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ 228 ಜನರನ್ನು ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಜೈಲಿನಲ್ಲಿಡಲಾಯಿತು ಅಥವಾ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= 204x4eoq6h9yq12p1frnyayd2xihy3q 0 180645 1384019 2026-08-23T08:12:30Z Sathyaprasad Pai 96929 ಹೊಸ ಪುಟ: {| class="wikitable" |- ! colspan="2" | ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ ವಿರುದ್ಧ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ |- ! ಚಿತ್ರ | [[File:SVU trial 1930.jpg|250px]] |- ! ನ್ಯಾಯಾಲಯ | ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ |- ! ಸ್ಥಳ | ಖಾರ್ಕಿವ್ |- ! ತ... 1384019 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- ! colspan="2" | ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ ವಿರುದ್ಧ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ |- ! ಚಿತ್ರ | [[File:SVU trial 1930.jpg|250px]] |- ! ನ್ಯಾಯಾಲಯ | ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ |- ! ಸ್ಥಳ | ಖಾರ್ಕಿವ್ |- ! ತೀರ್ಪಿನ ದಿನಾಂಕ | 9 ಮಾರ್ಚ್ 1930 |- ! ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ | ಆಂಟನ್ ಪ್ರಿಖೊಡ್ಕೊ |- ! ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಂಖ್ಯೆ | 3 |- ! ಆರೋಪ | ರಾಜ್ಯವಿರೋಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು |- ! ನಂತರದ ಕ್ರಮ | ಕಾರಾಗೃಹ ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಗಡಿಪಾರು |} ಉಕ್ರೇನ್ ವಿಮೋಚನೆಗಾಗಿ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿಚಾರಣೆ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Процес Спілки Визволення України, СВУ, ರೋಮನೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: ಪ್ರೊಟ್ಸೆಸ್ ಸ್ಪಿಲ್ಕಿ ವೈಜ್ವೊಲೆನಿಯಾ ಉಕ್ರೇಯಿನಿ, SVU) ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿನ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಿಚಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಚಾರಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ SSR ನ ರಾಜಧಾನಿ ಖಾರ್ಕಿವ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಒಪೇರಾ ಥಿಯೇಟರ್ (ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಒಪೇರಾ) ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ 9 ರಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ 19, 1930 ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು. ನಲವತ್ತೈದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು, ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಬರಹಗಾರರು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಪಾಲಕರ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯ ವಿರೋಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ (ಅಥವಾ ಕೆಲವರಿಗೆ ಪ್ರತಿ-ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ) ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು. ಹದಿನೈದು ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು ಆಲ್-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ಜನರು ಹಿಂದಿನ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಒಬ್ಬರು ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನಿಬ್ಬರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಆರು ಮಂದಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಆ 45 ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಯಹೂದಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯವರು ಮತ್ತು ಮೂವರು ಮಹಿಳೆಯರು. ಸೋವಿಯತ್ ಆಕ್ಯುಪೇಶನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಕ್ರಮವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಆಟೋಸೆಫಾಲಸ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ (UAOC-ಲಿಪ್ಕಿವ್ಸ್ಕಿ) ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಲು ಒಂದು ರೀತಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಘೋಷಣೆಯಾಯಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20110614113817/http://memorial.kiev.ua/expo/1924_4.html</ref> ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಪ್ರಕಾರ, GPU ನ ಕೈವ್ ಓಕ್ರುಗ್ ವಿಭಾಗದ ರಹಸ್ಯ ವಿಭಾಗದ ಹಿರಿಯ ವಕೀಲ ಸೊಲೊಮನ್ ಬ್ರೂಕ್ ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು: "ನಾವು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳನ್ನು ಮೊಣಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾಕಬೇಕು, ಅದು ನಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ನಾವು [ನಿಗ್ರಹಿಸಲು] ಸಾಧ್ಯವಾಗದವರನ್ನು ನಾವು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುತ್ತೇವೆ!" ಅದರ ನಂತರ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 700 ಇತರ ಜನರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ <ref>https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/fr/document/great-ukrainian-famine-1932-33.html</ref> ಜನರನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ 30,000 <ref>https://books.google.com/books?id=FqhGEAAAQBAJ</ref> ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು, ಬರಹಗಾರರು, ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. =ಆರೋಪಗಳು= ಸೋವಿಯತ್ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, SVU ಒಂದು ಭೂಗತ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಜೂನ್ 1926 ರಿಂದ ಜುಲೈ 1929 ರವರೆಗೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಜಂಟಿ ರಾಜ್ಯ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವು ಅದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. SVU ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ (ಇದನ್ನು ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಉಕ್ರೇನ್ ವಿಮೋಚನೆ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸಬಾರದು). ದೋಷಾರೋಪಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, SVU ಎಲ್ಲಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಜನರ ವಿಮೋಚನೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿತು, ಇದು ಸಂಸದೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಿರಬೇಕು, ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿಗೆ ವಿಶಾಲ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. SVU ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ದಂಗೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ದೋಷಾರೋಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಯುವ ಸಂಘ (CYM) ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ನಾಯಕರ ವಿರುದ್ಧ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಬೇಕಿತ್ತು. =ಆರೋಪಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ= ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇತರರಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ: ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾದ ಮಾಜಿ ಉಪ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು UPSF ಸದಸ್ಯ ಸೆರ್ಹಿ ಯೆಫ್ರೆಮೊವ್. USDRP ಯ ಕೇಂದ್ರ ಸಮಿತಿಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಚೆಖಿವ್ಸ್ಕಿ, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನಿ, ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, UAOC ಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ. UPSF ಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ ವಿ. ಡರ್ಡುಕಿವ್ಸ್ಕಿ, ಶಿಕ್ಷಕ, USDRP ಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ. ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಕೈವ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಎಜುಕೇಶನ್‌ನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, USDRP ಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ ಯೋಸಿಪ್ ಜರ್ಮೈಜ್. ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ, UPSF ನ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು UPR ನ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ ಆಂಡ್ರಿ ನಿಕೋವ್ಸ್ಕಿ. ಬರಹಗಾರ್ತಿ (ಮಾಜಿ UPSF ಸದಸ್ಯ) ಮತ್ತು ಹಿಸ್ಟಾಲಜಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಕೈವ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಒಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಚೆರ್ನ್ಯಾಖಿವ್ಸ್ಕಿಯ ಪತ್ನಿ ಲಿಯುಡ್ಮಿಲಾ ಸ್ಟಾರಿಟ್ಸ್ಕಾ-ಚೆರ್ನಿಯಾಖಿವ್ಸ್ಕಾ. ಮೈಖೈಲೊ ಸ್ಲಾಬ್ಚೆಂಕೊ, ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಒಡೆಸಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಎಜುಕೇಶನ್‌ನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, USDRP ಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ. ಎ. ಹ್ರೆಬೆನೆಟ್ಸ್ಕಿ, ಶಿಕ್ಷಕ. ವ್ಸೆವೊಲೊಡ್ ಹ್ಯಾಂಟ್ಸೊವ್, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಯುಪಿಎಸ್‌ಎಫ್‌ನ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ. ಎಚ್. ಹೊಲೊಸ್ಕೆವಿಚ್, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸಹವರ್ತಿ. ಸೋವಿಯತ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಯೂತ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​(CYM) ಸ್ಥಾಪಕರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಕೈವ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಎಜುಕೇಶನ್‌ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ಮೈಕೋಲಾ ಪಾವ್ಲುಷ್ಕೋವ್. ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಆಂಟನ್ ಪ್ರಿಖೋಡ್ಕೊ, ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್ ಎಂ. ಮೈಖೈಲಿಕ್ (ಗಣರಾಜ್ಯದ ಅಟಾರ್ನಿ-ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಡೆಪ್ಯೂಟಿ ನಾರ್ಕೊಮ್). ಪಬ್ಲಿಕ್ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪನಾಸ್ ಲ್ಯುಬ್ಚೆಂಕೊ, ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ ಎ. ಸೊಕೊಲೊವ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ ಒ. ಸ್ಲಿಸರೆಂಕೊ ಇದ್ದರು. ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳ ಪರವಾಗಿ ರಾಟ್ನರ್, ವಿಲೆನ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಪುಹ್ಟಿನ್ಸ್ಕಿ ಇದ್ದರು. ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದರು: ಲಿಯುಡ್ಮಿಲಾ ಸ್ಟಾರಿಟ್ಸ್ಕಾ-ಚೆರ್ನ್ಯಾಖಿವ್ಸ್ಕಾ, ಲಿಯುಡ್ಮಿಲಾ ಬಿಡ್ನೋವಾ, ಎ. ಟೋಕರಿವ್ಸ್ಕಾ; ಇಬ್ಬರು ವೈದ್ಯರು - UNAS ಸದಸ್ಯರು, 15 ಉನ್ನತ ಶಾಲೆಗಳ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಇಬ್ಬರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಮಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರು, 10 ಶಿಕ್ಷಕರು, ಒಬ್ಬ ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು UAOC ಯ ಪಾದ್ರಿ, ಮೂವರು ಬರಹಗಾರರು, ಐದು ಸಂಪಾದಕರು, ಇಬ್ಬರು ಸಹಕಾರಿಗಳು, ಇಬ್ಬರು ವಕೀಲರು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಪಾಲಕ; 15 ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು UNAS ನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (1917-1920) ಅನೇಕ ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಒಗ್ಗೂಡಿದರು: ಅವರಲ್ಲಿ 31 ಜನರು ಒಮ್ಮೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು (15 - UPSF, 12 - USDRP, 4 - UPSR), ಒಬ್ಬರು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ, ಇಬ್ಬರು - ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಆರು - ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾದ ಸದಸ್ಯರು. ದೋಷಾರೋಪಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಆರೋಪಿಗಳಲ್ಲಿ 33 ಮಂದಿ SVU ನ ಕೈವ್ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವರು, ಮೂವರು ಡ್ನಿಪ್ರೊಪೆಟ್ರೋವ್ಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಒಡೆಸಾವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು, ಇಬ್ಬರು - ಪೋಲ್ಟವಾ ಮತ್ತು ಮೈಕೊಲೈವ್, ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಚೆರ್ನಿಹಿವ್ ಮತ್ತು ವಿನ್ನಿಟ್ಸಿಯಾದಿಂದ ಬಂದವರು. ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಜನಾಂಗದ ಇಬ್ಬರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು ಇದ್ದರು: ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಯೋಸಿಪ್ ಜರ್ಮೈಜ್ ಮತ್ತು ವಕೀಲ ಮೊರ್ಹುಲಿಸ್. =ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ತೀರ್ಪು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹಲವಾರು ಅಸಂಗತತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಲಸೆಯ ನಾಯಕರು, ವಲಸೆ SVU ಗೆ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, L. Chykalenko ಅವರು ಯೆಫ್ರೆಮೊವ್‌ಗೆ ಸೂಚನಾ ಪತ್ರವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಕಳುಹಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಅಂತಹ ಪತ್ರದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು J. Hermayze ಸಹ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. N. Pavlushkova (ಪ್ರತಿವಾದಿಯ ಸಹೋದರಿ) "ಒಂದು ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿ SVU ಬಲವಾದ ಸಂಘಟಿತ ಪರಿಧಿಯಿಲ್ಲದೆ, 12–15 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲದ ಜನರ ಕಿರಿದಾದ ವಲಯಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಲವಂತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅದು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಸೋವಿಯತ್ SVU ಪ್ರಚಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ತುಂಬಾ ಮಧ್ಯಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ K. Turkalo ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್ 13 ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ದಂಡದ ಪದವಿ (ಮರಣ ದಂಡ)ಯೊಂದಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದರು, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಿಲ್ಲ. 45 ಆರೋಪಿಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯಲ್ಲಿ 10 ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, 6 ರಿಂದ 8 ವರ್ಷಗಳು, 3 ರಿಂದ 6 ವರ್ಷಗಳು, 10 ರಿಂದ 5 ವರ್ಷಗಳು, 21 ರಿಂದ 3 ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು 1 ರಿಂದ 2 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು, 10 ಮಂದಿಗೆ ಅಮಾನತುಗೊಂಡ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣವೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇನ್ನೂ 5 ಜನರನ್ನು ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಸೊಲೊವೆಟ್ಸ್ಕಿ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1930 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ, SVU ನ ಅನೇಕ ಭಾಗವಹಿಸುವವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕಣ್ಮರೆಯಾದರು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರೋಪಿಗಳು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟರಾಗಿ ನಿಧನರಾದರು, ಕೆಲವರು ಮಾತ್ರ ವಲಸೆ ಬಂದರು (ಕೆ. ತುರ್ಕಲೋ), ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಪುನರ್ವಸತಿ ಹೊಂದಿದರು (ವಿ. ಹ್ಯಾಂಟ್ಸೊವ್, ವಿ. ಅಟಮಾನೋವ್ಸ್ಕಿ). ಆಧುನಿಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, SVU ಮತ್ತು SUM ಸಂಘಟನೆಗಳಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು GPU ಯ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳಾಗಿದ್ದವು (V. Holubnychyy, V. Hryshko, M. Kowalewsky, G. Kostyuk, Yu. Lavrinenko, R. Sallivant, K. Turkalo, P. Fedak) ಎಂಬುದು ಪ್ರಬಲವಾದ ಚಿಂತನೆಯಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳು SVU (N. Pavlushkova, W. Ivy) ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ. SVU–SUM GPU ನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಊಹೆಯನ್ನು ಇತರ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪ್ರಯೋಗಗಳ (1928 ರಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1930 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂಪ್ಟಿಯಾ (ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಕ್ಷ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿದ್ದವು. SVU ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ದೇಶಭಕ್ತರಾಗಿರಬಹುದು, ಅವರು 1920 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಸೋವಿಯತ್ ವಿರೋಧಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ರಚಿಸದೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಲಸಿಗರಿಂದ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದೇಶನಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರು. =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= 2p90jqcf6u8358yxru9tjyj3gfr1w02 14 180646 1384027 2026-08-23T08:55:25Z A826 72368 A826 [[ವರ್ಗ:ಯುಕ್ರೇನ್]] ಪುಟವನ್ನು [[ವರ್ಗ:ಉಕ್ರೇನ್‌]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸೂಕ್ತವಾದ ಪುಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1384027 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:ವರ್ಗ:ಉಕ್ರೇನ್‌]] he5xl986vzxl2s6m9n7dctmhaunbmc8 0 180647 1384037 2026-08-23T08:56:21Z Sathyaprasad Pai 96929 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox organization | name = ಉಕ್ರೇನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ<br>{{nobold|{{lang|uk|Національна академія наук України}}}} | image = National Academy of Sciences of Ukraine.png | image_size = 220px | caption = | formation = 27 ನವೆಂಬರ್ 1918 {{small|(ಅಧಿಕೃತ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ... 1384037 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ಉಕ್ರೇನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ<br>{{nobold|{{lang|uk|Національна академія наук України}}}} | image = National Academy of Sciences of Ukraine.png | image_size = 220px | caption = | formation = 27 ನವೆಂಬರ್ 1918 {{small|(ಅಧಿಕೃತ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆ)}}<ref name="lesh">ಶೆಮ್ಶುಚೆಂಕೊ, ಯು. ''ಉಕ್ರೇನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ''. ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವಕೋಶ</ref><hr>14 ನವೆಂಬರ್ 1918 {{small|(ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್ಮನ್ ಅವರು ಕಾನೂನಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ದಿನಾಂಕ)}}<ref name="lesh"/> | headquarters = ಕೈವ್, ಉಕ್ರೇನ್ | leader_title = ಅಧ್ಯಕ್ಷ | leader_name = ಅನತೋಲಿ ಜಹೊರೊದ್ನಿ | membership = | website = {{URL|http://www.nas.gov.ua/en/Pages/default.aspx}} | coordinates = {{coord|50|26|42|N|30|30|45|E|region:UA|display=inline,title}} }} ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ (NASU; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Національна академія наук України, ರೋಮನೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: Nationalna akademiia nauk Ukrainy, ಉಚ್ಚಾರಣೆ [nɐts⁽ʲ⁾ioˈnɑlʲnɐ ɐkɐˈdɛmijɐ nɐˈuk ʊkrɐˈjinɪ]; abbr. NAN Ukrainy) ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸ್ವ-ಆಡಳಿತ ರಾಜ್ಯ-ನಿಧಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿವಿಧ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಐದು ಅಕಾಡೆಮಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನಾ ಆಧಾರಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. NAS ಉಕ್ರೇನ್ ಹಲವಾರು ಇಲಾಖೆಗಳು, ವಿಭಾಗಗಳು, ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಪೋಷಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪ್ರೆಸಿಡಿಯಂ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ಸ್ಕಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, 54 ರಲ್ಲಿ, ಪೆಡಾಗೋಗಿಕಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಕಟ್ಟಡದ ಎದುರಿನ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಇದನ್ನು 1917-18 ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1919-1991 ರಲ್ಲಿ ಇದು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನ ಗಣರಾಜ್ಯ ಶಾಖೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>http://leksika.com.ua/18411109/ure/akademiya_nauk_ukrayinskoyi_rsr</ref> =ಹೆಸರುಗಳು= ಅದರ ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ, NAS ಉಕ್ರೇನ್ ಈ ಐದು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. {| class="wikitable" style="float:left;" |- ! ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಹೆಸರು !! ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯ ಹೆಸರು !! ಅವಧಿ |- | '''ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ''' || Українська академія наук || 1918—1921 |- | '''ಸರ್ವ-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ''' || Всеукраїнська академія наук || 1921—1936 |- | '''ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ನ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ''' || Академія наук Української РСР || 1936—1991 |- | '''ಉಕ್ರೇನ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ''' || Академія наук України || 1991—1993 |- | '''ಉಕ್ರೇನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ''' || Національна академія наук України || 1994ರಿಂದ |- |} =ಇತಿಹಾಸ= ಅಕಾಡೆಮಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಗಳು ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಇದು ವಿವಿಧ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಂದಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಲೆಂಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ (ಆಧುನಿಕ ಎಲ್ವಿವ್).<ref>http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Natsionalna_akademiia</ref> ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳ ಸಚಿವ ಮೈಕೋಲಾ ವಾಸಿಲೆಂಕೊ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಉಪಕ್ರಮವು ಏಪ್ರಿಲ್ 1917 ರಲ್ಲಿ, ಸೋವಿಯತ್-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಎಂಟು ತಿಂಗಳ ಮೊದಲು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೈನ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿಯಿಂದ ಬಂದಿತು. ಮೊದಲ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ ಮೈಕೋಲಾ ವಾಸಿಲೆಂಕೊ ವಿಶೇಷ ಆಯೋಗದ ರಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದಾಗ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.<ref>http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Natsionalna_akademiia</ref> ರಷ್ಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ವೆರ್ನಾಡ್‌ಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಆಯೋಗವು ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಇತರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿತು.<ref>http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Natsionalna_akademiia</ref> ಜೂನ್ 1918 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೈನ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾಆರ್ಡಿನರಿ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತಲಾಯಿತು.<ref>https://archives.gov.ua/Publicat/Studii/Studii_2004.12_13.php</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅಕಾಡೆಮಿಯ ರಚನೆಗೆ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಬರೆಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಶಾಸನವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. <ref>http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Natsionalna_akademiia</ref> ನವೆಂಬರ್ 14, 1918 ರಂದು, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಅನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. <ref>http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Natsionalna_akademiia</ref><ref>http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/v0710300-18</ref> ಮತ್ತು ಯುಎಎಸ್ ಶಾಸನ, ಯುಎಎಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಯುಎಎಸ್‌ನ ಮೊದಲ 12 ಪೂರ್ಣ ಸದಸ್ಯರನ್ನು (ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು) ನೇಮಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಆದೇಶವನ್ನು ಸಹ ಅನುಮೋದಿಸಿತು. <ref>http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Natsionalna_akademiia</ref> ಅದರ ಮೂಲ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ (ಮೊದಲ ವಿಭಾಗ), ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತ (ಎರಡನೇ ವಿಭಾಗ), ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಧ್ಯಯನ (ಮೂರನೇ ವಿಭಾಗ) ದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದರ ರಚನಾತ್ಮಕ ಘಟಕಗಳು ಶಾಶ್ವತ ಆಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದವು. ಯೋಜಿತ 15 ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, 14 ಶಾಶ್ವತ ಆಯೋಗಗಳು, ಆರು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು, ಎರಡು ಕಚೇರಿಗಳು, ಎರಡು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು, ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಒಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಕೇಂದ್ರ, ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಇದ್ದವು. ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಶಾಸನವು ಸರ್ವ-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿತು: ಸದಸ್ಯರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜ್ಯದ ನಾಗರಿಕರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು (ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ-ಹಂಗೇರಿಯ ನಾಗರಿಕರು) ಆಗಿರಬಹುದು. ವಿದೇಶಿಯರು ಸಹ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಯೋಜನೆಯ 2/3 ರ ನಿರ್ಣಯದ ಮೇಲೆ. ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ವೆರ್ನಾಡ್ಸ್ಕಿ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪ್ರೆಸಿಡಿಯಂ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೊದಲ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರನ್ನು (ಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಮೂವರು) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರ ನೇಮಿಸಿತು, ಆದರೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು (ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ) ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>https://uateka.com/uk/article/science/1141</ref> ಮೊದಲ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾದ ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಬಹಾಲಿ ಮತ್ತು ಒರೆಸ್ಟ್ ಲೆವಿಟ್ಸ್ಕಿ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಮೈಖೈಲೊ ತುಹಾನ್-ಬರಾನೋವ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಕೊಸಿನ್ಸ್ಕಿ, ಪೂರ್ವ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಅಹಥಾನ್ಹೆಲ್ ಕ್ರಿಮ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ನಿಕೊಲಾಯ್ ಪೆಟ್ರೋವ್, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಸ್ಟೆಪನ್ ಸ್ಮಾಲ್-ಸ್ಟೊಟ್ಸ್ಕಿ, ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ವೆರ್ನಾಡ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಪಾವ್ಲೊ ಟಟ್ಕೊವ್ಸ್ಕಿ, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮೈಕೋಲಾ ಕಾಶ್ಚೆಂಕೊ, ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ ಸ್ಟೆಪನ್ ಟಿಮೊಶೆಂಕೊ, ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಫೆಡಿರ್ ತರನೋವ್ಸ್ಕಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹುದ್ದೆಗೆ, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ (ರಾಷ್ಟ್ರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ) ಪಾವ್ಲೊ ಸ್ಕೋರೊಪಾಡ್ಸ್ಕಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಮೊದಲು ನೆರೆಯ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ-ಹಂಗೇರಿಯ ಲೆಂಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಮೈಖೈಲೊ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು. ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು, <ref>https://www.nas.gov.ua/UA/Messages/news/Pages/View.aspx?MessageID=2445</ref> ಆದರೆ ನಂತರ (1923 ರ ನಂತರ) ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ (ಯುಎಎಸ್) ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದರು. ಅಕಾಡೆಮಿ ನವೆಂಬರ್ 1918 ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಇಲಾಖೆಗಳ ಸಭೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ನವೆಂಬರ್ 27, 1918 ರಂದು ನಡೆದ ಮೊದಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆ (ಸಂವಿಧಾನ) ಅಕಾಡೆಮಿಶಿಯನ್ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ವೆರ್ನಾಡ್ಸ್ಕಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು, ಆದರೆ ಶಾಶ್ವತ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಅಹಥಾನ್ಹೆಲ್ ಕ್ರಿಮ್ಸ್ಕಿ. ಅದೇ ದಿನ, 2 ನೇ ಮತ್ತು 3 ನೇ ಇಲಾಖೆಗಳ ಅಧಿವೇಶನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೈಕೋಲಾ ಕಾಶ್ಚೆಂಕೊ ಮತ್ತು ಮೈಖೈಲೊ ತುಹಾನ್-ಬರಾನೋವ್ಸ್ಕಿ ಅವರನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಡಿಸೆಂಬರ್ 8, 1918 ರಂದು 1 ನೇ ವಿಭಾಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಬಹಾಲಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ ನೇಮಕಾತಿಗಳನ್ನು ಹೆಟ್ಮನ್ ಸ್ಕೋರೊಪಾಡ್ಸ್ಕಿ ಅನುಮೋದಿಸಿದರು. ಸ್ಟೆಪನ್ ಟಿಮೊಶೆಂಕೊ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1918 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಯುಎಎಸ್‌ನ ಮೊದಲ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಆಯೋಗಗಳಾಗಿವೆ: ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭೂಮಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ನಿಘಂಟಿನ ಸಂಕಲನಕ್ಕಾಗಿ (ನಿರ್ದೇಶಕ ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಬಹಾಲಿ) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿಘಂಟಿನ ಸಂಕಲನಕ್ಕಾಗಿ (ನಿರ್ದೇಶಕ ಯೆವ್ಹೆನ್ ಟಿಮ್ಚೆಂಕೊ) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಜೀವಂತ ಭಾಷಾ ನಿಘಂಟಿನ ಸಂಕಲನಕ್ಕಾಗಿ (ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಹಥಾನ್ಹೆಲ್ ಕ್ರಿಮ್ಸ್ಕಿ) ಆಧುನಿಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಲಿಪಿಯ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು (ನಿರ್ದೇಶಕ ಸೆರ್ಹಿ ಯೆಫ್ರೆಮೊವ್) (ಪುರಾತತ್ವ ಆಯೋಗ) ಭಾಷೆ, ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು (ನಿರ್ದೇಶಕ ವಾಸಿಲ್ ಡ್ಯಾನಿಲೆವಿಚ್) ಒಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ ಉದ್ಯಾನ (ನಿರ್ದೇಶಕ ಮೈಖೈಲೊ ಕಾಶ್ಚೆಂಕೊ) ತಾಂತ್ರಿಕ ಯಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ (ನಿರ್ದೇಶಕ ಸ್ಟೆಪನ್ ಟಿಮೊಶೆಂಕೊ) ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಯೋಗ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಸಂಸ್ಥೆ (ನಿರ್ದೇಶಕ ಮೈಖೈಲೊ ತುಹಾನ್-ಬರಾನೋವ್ಸ್ಕಿ) ಮುಂದಿನ ತಿಂಗಳು, ಈ ಕೆಳಗಿನ ಆಯೋಗಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ (ನಿರ್ದೇಶಕ ಓರೆಸ್ಟ್ ಲೆವಿಟ್ಸ್ಕಿ) ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ (ನಿರ್ದೇಶಕ ಮೈಖೈಲೊ ತುಹಾನ್-ಬರಾನೋವ್ಸ್ಕಿ) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ (ನಿರ್ದೇಶಕ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಕೊಸಿನ್ಸ್ಕಿ) ಮೊದಲ ವರ್ಷಗಳು ಅದರ ಮೊದಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ವಿನಾಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್-ಸೋವಿಯತ್ ಯುದ್ಧ, ರಷ್ಯಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ, ಪೋಲಿಷ್-ಸೋವಿಯತ್ ಯುದ್ಧ) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನ ನಾಯಕತ್ವವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೊಸ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದರ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಯಸಿತು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರದ ರಾಜಕೀಯೇತರ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿತು. ಅದರ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟ, ಕ್ಷಾಮ, ಬಂಧನಗಳು ಮತ್ತು ವಲಸೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, UAS ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ, ಅದರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ತಯಾರಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಜನವರಿ 3, 1919 ರಂದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವು UAS ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಶಾಸಕಾಂಗ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಿಗಳ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ (ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ 1/4 ರಷ್ಟು ಮೀರಬಾರದು), ಎಲ್ಲಾ UAS ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಅವರ ಅನುಮೋದನೆಯ ನಂತರ ಪೂರ್ಣ ಸದಸ್ಯರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. UAS ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಶಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಹಿಂದೆ ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಕೌಂಟೆಸ್ ಲೆವಾಶೋವಾ ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಹೌಸ್, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪ್ರೆಸಿಡಿಯಂ ಕಟ್ಟಡ ಬೊಲ್ಶೆವಿಕ್ ಪಡೆಗಳು ಕೈವ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 1919 ರಂದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಕೌಂಟೆಸ್ ಲೆವಾಶೋವಾ ಅವರ ಮಹಲು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಹೌಸ್ ಅನ್ನು ತನ್ನದೇ ಆದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿ ಪಡೆಯಿತು. ಇದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಸೋವಿಯತ್ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಕಮಿಷರ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಜಟೋನ್ಸ್ಕಿ ಅವರ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಮರುದಿನ, ಫೆಬ್ರವರಿ 12, 1919 ರಂದು, ಅಸಾಧಾರಣ UAS ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಹತನ್ಹೆಲ್ ಕ್ರಿಮ್ಸ್ಕಿ ಜಟೋನ್ಸ್ಕಿಯವರ ಆದೇಶವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. 1920 ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಿಂದ, ಸೋವಿಯತ್ ಇತಿಹಾಸ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಆ ದಿನವನ್ನು ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ದಿನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು, ಹೆಟ್ಮನ್ ಸ್ಕೋರೊಪಾಡ್ಸ್ಕಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ರಚನೆಯ ಕಾನೂನಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ 14 ನವೆಂಬರ್ 1918 ರ ಬದಲಿಗೆ. ಆಲ್-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1919 ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅಧಿಕಾರ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಡೆನಿಕಿನ್ ಪಡೆಗಳ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಬೋಲ್ಶೆವಿಕ್‌ಗಳು ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬೋಲ್ಶೆವಿಕ್‌ಗಳ ಎರಡನೇ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ವೆರ್ನಾಡ್ಸ್ಕಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಒರೆಸ್ಟ್ ಲೆವಿಟ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1921 ರಲ್ಲಿ ಲೆವಿಟ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೈಕೋಲಾ ವಾಸಿಲೆಂಕೊ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವರನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅನುಮೋದಿಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಲೆವಿಟ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. 1923 ರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಲೆಂಕೊ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು (ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಕ್ಷಮಾದಾನದ ಮೇಲೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು). ಜೂನ್ 14, 1921 ರಂದು, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ SSR ನ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಕಮಿಷರ್‌ಗಳ ಮಂಡಳಿಯು "ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನ ನಿರ್ಣಯ" ವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು, ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುನ್ನತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ನಾರ್ಕೋಮ್‌ಗೆ ಅಧೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು UAS ನಿಂದ VUAN (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: ВУАН) - ಆಲ್-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು - ಪೋಲೆಂಡ್, ರೊಮೇನಿಯಾ, ಜೆಕೊಸ್ಲೊವಾಕಿಯಾ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭೂಮಿಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ. VUAN ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಹದಗೆಟ್ಟಿತು, ಆದರೆ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತುಹೋದವು. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಓರೆಸ್ಟ್ ಲೆವಿಟ್ಸ್ಕಿಯ ನಂತರ, ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಲಿಪ್ಸ್ಕಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. 1919 ಮತ್ತು 1930 ರ ನಡುವೆ, 103 ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. 1924-25ರಲ್ಲಿ, ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿದೇಶಿ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಿಲ್ಲ. 1927 ಮತ್ತು 1930 ರ ನಡುವೆ, ಸೋವಿಯತ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಮೈಖೈಲೊ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ 1927 ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯ ಉಮೇದುವಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಬೆಂಬಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸೆರ್ಹಿ ಯೆಫ್ರೆಮೊವ್ ಮತ್ತು ಅಹತನ್ಹೆಲ್ ಕ್ರಿಮ್ಸ್ಕಿ ನೇತೃತ್ವದ "ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ-ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ" ಬಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಭಾರವೆಂದು ಅವರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಮೂವರು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಯೆಫ್ರೆಮೊವ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಬೆಂಬಲಿಗರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು ಮತ್ತು 1931 ರಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟರು, ಅವರನ್ನು ಮಾಸ್ಕೋಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಡ್ಯಾನಿಲೊ ಜಬೊಲೊಟ್ನಿ ಅವರನ್ನು ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ 1930 ರಲ್ಲಿ ಒಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬೊಹೊಮೊಲೆಟ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://books.google.com/books?id=MZcRbSQgu9wC&pg=PA266</ref> 1933-1934ರಲ್ಲಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ದಮನಗಳು ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿತು ಮತ್ತು ಪಾವೆಲ್ ಪೋಸ್ಟಿಶೇವ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಹಲವಾರು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರನ್ನು ಜೈಲಿಗೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು, ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಪದವಿಗಳಿಂದ ವಂಚಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ನಟಾಲಿಯಾ ಪೊಲೊನ್ಸ್ಕಾ-ವಾಸಿಲೆಂಕೊ ಪ್ರಕಾರ, 1930 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯ 250 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸದಸ್ಯರು ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದರು. ಮಾನವೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೊಡೆತ ಬಿದ್ದಿತು. ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ. ಆ ಸಮಯದಿಂದ, ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಯಿತು. 1934 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸೋವಿಯತ್ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಕಮಿಷರ್‌ಗಳ ಮಂಡಳಿಗೆ ಅಧೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1936 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನದಿಂದ ವಂಚಿತವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ SSR ನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ 1944 ರಲ್ಲಿ ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ SSR ಅಕಾಡೆಮಿಯ 25 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಂದು ಸೋವಿಯತ್ ಗಲಿಷಿಯಾ ಮತ್ತು ವೋಲ್ಹಿನಿಯಾವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, 1940 ರಲ್ಲಿ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಖೆಗಳ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು USSR ನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. 1941 ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್-ಸೋವಿಯತ್ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ನಂತರ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಕೈವ್‌ನಿಂದ ಉಫಾಗೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಮಾಸ್ಕೋಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. 1941 ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಪಡೆಗಳು ಕೈವ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಸೋವಿಯತ್ ಅಲ್ಲದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿತು, ಅದರ ಪ್ರೆಸಿಡಿಯಂ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು. ಇದು ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಸೆಮಿನಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಚರ್ಚಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿರಿಲಿಕ್ ಅನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಗೆ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ವರ್ಣಮಾಲೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಸೇರಿತ್ತು.<ref>https://localhistory.org.ua/texts/statti/okupatsiia-pid-melodiiu-gutsulki-kseni/</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿರೋಧದಿಂದಾಗಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು, ಇದು ಅದರ ನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಭಾರಿ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು. ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ವರ್ಷಗಳು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ SSR ನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ 1944 ರಲ್ಲಿ ಕೈವ್‌ಗೆ ಮರಳಿತು. 1946 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಒಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪಲ್ಲಾಡಿನ್ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಕೇಂದ್ರ ಸಮಿತಿಯ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ, 1963 ರಲ್ಲಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಅದರ ಪುತ್ರತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ರಸ್ಸಿಫಿಕೇಶನ್ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 1970 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದವು. =ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಹುದ್ದೆಗಳು= === ಅಧ್ಯಕ್ಷರು === {| class="wikitable" |- ! colspan="2" | ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು |- | '''ವ್ಲಾದಿಮಿರ್ ವರ್ನಾಡ್ಸ್ಕಿ''' || 1918–1921 |- | '''''ಒರೆಸ್ಟ್ ಲೆವಿತ್ಸ್ಕಿ''''' || 1919–1921 |- | '''ಮೈಕೊಲಾ ವಾಸಿಲೆಂಕೊ''' || 1921–1922 |- | '''ಒರೆಸ್ಟ್ ಲೆವಿತ್ಸ್ಕಿ''' || 1922 |- | '''ವೊಲೊದಿಮಿರ್ ಲಿಪ್ಸ್ಕಿ''' || 1922–1928 |- | '''ದಾನಿಲೊ ಜಬೊಲೊಟ್ನಿ''' || 1928–1929 |- | '''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬೊಗೊಮೊಲೆಟ್ಸ್''' || 1930–1946 |- | '''''ವ್ಲಾದಿಮಿರ್ ಪ್ಲೊಟ್ನಿಕೊವ್''''' || 1941–1942 |- | '''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪಲ್ಲಾದಿನ್''' || 1946–1962 |- | '''ಬೋರಿಸ್ ಪಟೋನ್''' || 1962–2020 |- | '''ಅನತೋಲಿ ಜಗೊರೊದ್ನಿ''' || 2020–ಪ್ರಸ್ತುತ |} === ಮುಖ್ಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ === {| class="wikitable" |- ! colspan="2" | ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು |- | '''ಅಹಾತಾಂಹೆಲ್ ಕ್ರಿಮ್ಸ್ಕಿ''' || 1918–1928 |- | '''ಒವ್ಕ್ಸೆಂತಿ ಕೊರ್ಚಾಕ್-ಚೆಪುರಿವ್ಸ್ಕಿ''' || 1928–1934 |- | '''ಇಝ್ರಾಯಿಲ್ ಅಗೋಲ್''' || 1934–1937 |- | '''''ಮಿಖಾಯಿಲೊ ಕಿರ್ಪಿಚೆಂಕೊ''''' || 1941 |- | '''''ವಿ. ಚುದಿನೊವ್''''' || 1941–1942 |- | '''ಅನತೋಲಿ ಶ್ಪಾಕ್''' || |- | '''ಅನತೋಲಿ ಜಗೊರೊದ್ನಿ''' || 2009–2011 |- | '''ವ್ಯಾಚೆಸ್ಲಾವ್ ಬೊಗ್ದಾನೊವ್''' || 2015– |- |} =ರಚನೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ= ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ತನ್ನ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಉನ್ನತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸ್ವ-ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರವು ಅದರ ಸಂಶೋಧನೆಯ ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನದ ರೂಪಗಳು, ಅದರ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ರಚನೆಯ ರಚನೆ, ಸಂಶೋಧನೆಯ ಆಡಳಿತ, ಅದರ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ವೃಂದಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸ್ವಂತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವುದು, ಅದರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ನೆರವೇರಿಕೆ, ಮುಕ್ತ ಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಸಾಮೂಹಿಕತೆಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಕಾಡೆಮಿ ಪೂರ್ಣ ಸದಸ್ಯರು, ಅನುಗುಣವಾದ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಅದರ ವಿದೇಶಿ ಸದಸ್ಯರು, ಅದರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಎಲ್ಲಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ, ತಾಂತ್ರಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Загальні збори, ಜಹಲ್ನಿ ಝ್ಬೋರಿ), ಇದು ಪೂರ್ಣ ಸದಸ್ಯರು (ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು) ಮತ್ತು ಅನುಗುಣವಾದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪೂರ್ಣ ಸದಸ್ಯರ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅನುಗುಣವಾದ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಸದಸ್ಯರು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯ ಅಧಿವೇಶನಗಳಲ್ಲಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕೆಲಸದ ಸಾಮೂಹಿಕದಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲಾದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮತದ ಹಕ್ಕಿನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಸದಸ್ಯರು, ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸಲಹಾ ಮತದ ಹಕ್ಕಿನೊಂದಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯ ಅಧಿವೇಶನಗಳ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪ್ರೆಸಿಡಿಯಂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ (ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ), ಇದನ್ನು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 2015 ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ NASU ಪ್ರೆಸಿಡಿಯಂ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಐದು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು, ಮುಖ್ಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, 14 ಇಲಾಖಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು-ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರು ಮತ್ತು 11 ಇತರ ಸದಸ್ಯರು ಸೇರಿದಂತೆ 32 ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರೆಸಿಡಿಯಂನ ಅಧಿವೇಶನಗಳಲ್ಲಿ 5 ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಪ್ರೆಸಿಡಿಯಂ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು 14 NASU ಪ್ರೆಸಿಡಿಯಂ ಸಲಹೆಗಾರರು ಸಲಹಾ ಮತದ ಹಕ್ಕಿನೊಂದಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. 1918 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗಿನಿಂದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕೌಂಟೆಸ್ ಲೆವಾಶೋವಾ ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸಿಡಿಯಂ ಸಭೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಆಯ್ದ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಪ್ರೆಸಿಡಿಯಂ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರ, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಹಾಲ್, ಇತ್ಯಾದಿ ಸೇರಿವೆ. NASU ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ 14 ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 3 ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ. ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 6 ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ, ಇವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕೂ ದ್ವಿ ಅಧೀನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. NASU ನ ರಚನೆಯ ಮೂಲ ಅಂಶಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳು, ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನಗಳು, ಅರ್ಬೊರೆಟಾ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲುಗಳು, ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು, ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮುಂತಾದ ಇತರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು. 2006 ರಲ್ಲಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯು 16,813 ಸಂಶೋಧಕರು ಸೇರಿದಂತೆ 43,613 ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; ಅವರಲ್ಲಿ, 2,493 ಜನರು ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಪದವಿ ಪಡೆದವರು ಮತ್ತು 7,996 ಜನರು ಕ್ಯಾಂಡಿಡೇಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಪದವಿ ಪಡೆದವರು. ಲಿಥಿಯಂ ಅನ್ನು ಹೀಲಿಯಂ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು, ಭಾರ ನೀರಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಡೆಸಿಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ 3-ಡಿ ರಾಡಾರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ 90% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು NASU ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ವಿಭಾಗಗಳು ಭೌತಿಕ-ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಗಣಿತ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗ ಗಣಿತ ವಿಭಾಗ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗ ಯಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗ ಭೂ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗ ವಸ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ವಿಭಾಗ ವಿದ್ಯುತ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ವಿಭಾಗ ಪರಮಾಣು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗ ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ, ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಣ್ವಿಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗ ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮಾನವಿಕ ವಿಭಾಗ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗ ಇತಿಹಾಸ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ವಿಭಾಗ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳು (SCಗಳು) ಇವು: ಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್ SC (ಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೇಂದ್ರ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕ್ರಾಮಟೋರ್ಸ್ಕ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿದೆ) - 9 ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ SC (ಎಲ್ವಿವ್) - 18 ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ದಕ್ಷಿಣ SC (ಒಡೆಸಾ) - 7 ಸಂಸ್ಥೆಗಳು 25.11.1992 ರಿಂದ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಸೆಮಿನೋಜೆಂಕೊ ನೇತೃತ್ವದ ಈಶಾನ್ಯ SC (ಖಾರ್ಕಿವ್) - 17 ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಡ್ನೀಪರ್ SC (ಡ್ನಿಪ್ರೊ) - 7 ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕ್ರೈಮಿಯಾ SC (ಸಿಮ್ಫೆರೊಪೋಲ್) - 8 ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (2014 ರಿಂದ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ) ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (212) ಕೈವ್ ನಗರದಲ್ಲಿವೆ, ನಂತರ ಖಾರ್ಕಿವ್ (39) ಮತ್ತು ಎಲ್ವಿವ್ (27). ವೊಲಿನ್, ರಿವ್ನೆ, ಟೆರ್ನೋಪಿಲ್, ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ, ವಿನ್ನಿಟ್ಸಿಯಾ ಮತ್ತು ಕಿರೊವೊಹ್ರಾಡ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. NASU ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಇ NASU ಜೊತೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿರುವ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು: 10 ಮಿಲಿಯನ್ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ V. I. ವೆರ್ನಾಡ್ಸ್ಕಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಎಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ V. ಸ್ಟೆಫಾನಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಖಾರ್ಕಿವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ A. ಪಿಧೋರ್ನಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು<ref>https://ipmach.kharkov.ua/en/</ref> ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗವು ಹಲವಾರು ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಟ್ರೋಸ್ಟಿಯಾನೆಟ್ಸ್ ಡೆಂಡ್ರೋ-ಪಾರ್ಕ್ ಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್ ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಡ್ಯಾನ್ಯೂಬ್ ಬಯೋಸ್ಫಿಯರ್ ಪ್ರಿಸರ್ವ್ ಕರಡಾ ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲು ಕ್ರಿವಿ ರಿಹ್ ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಲುಹಾನ್ಸ್ಕ್ ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲು M.M. ಗ್ರಿಶ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಒಲೆಕ್ಸಂಡ್ರಿಯಾ ಡೆಂಡ್ರೊ ಪಾರ್ಕ್ ಸೋಫಿವಿಕಾ ಡೆಂಡ್ರೊ ಪಾರ್ಕ್ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನಿಧಿಗಳು ಪ್ರಕಾಶಕರು 2024 ರವರೆಗೆ, NASU ಎರಡು ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು: ನೌಕೋವಾ ದುಮ್ಕಾ «Наукова думка» (ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ "ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಂತನೆ") 1922 ರಿಂದ 2024 ರವರೆಗೆ Akademperiodyka «ಅಕಾಡೆಮ್ಪೆರಿಯೋಡಿಕಾ» (ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ "ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕ"), 2001 ರಿಂದ, ಇದು 2024 ರಲ್ಲಿ ನೌಕೋವಾ ಡುಮ್ಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ವಿಜ್ಞಾನದ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ NASU ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಹಿಂದಿನ (ವಿಸರ್ಜನೆಗೊಂಡ) ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸೋವಿಯತ್ ಕಾನೂನಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಆಯೋಗ (1927–1934) ಸೋವಿಯತ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ (1930–1934) ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ-ರಷ್ಯನ್ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಾನೂನಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಆಯೋಗ (1919–1934) ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಆಯೋಗ (1918–1934) ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ (1918–1938) =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= nqmyqvmj1cb5hfrroqswijyfq6m4cus 0 180648 1384055 2026-08-23T08:59:50Z A826 72368 A826 [[ಯುಕ್ರೇನ್]] ಪುಟವನ್ನು [[ಉಕ್ರೇನ್‌]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸೂಕ್ತವಾದ ಪುಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1384055 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಉಕ್ರೇನ್‌]] kmeim72vawx3e5njp217eqim6h5isvb 0 180649 1384058 2026-08-23T09:09:11Z Sathyaprasad Pai 96929 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox | name = ವೊಲೊದಿಮಿರ್ಸ್ಕಾ ಬೀದಿ | image = 80-391-1548 Володимирська вулиця.jpg | caption = ತಾರಾಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಬೂಲೆವಾರ್ಡ್‌ನಿಂದ ಸೋಫಿಯಾ ಚೌಕದ ಕಡೆಗಿನ ನೋಟ | label1 = ಸ್ಥಳ | data1 = ಕೀವ್, ಉಕ್ರೇನ್ | label2 = ಉದ್ದ | data2 = 2,900 ಮೀಟರ್ | label3 = ಹಿಂದಿನ ಹೆಸ... 1384058 wikitext text/x-wiki {{Infobox | name = ವೊಲೊದಿಮಿರ್ಸ್ಕಾ ಬೀದಿ | image = 80-391-1548 Володимирська вулиця.jpg | caption = ತಾರಾಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಬೂಲೆವಾರ್ಡ್‌ನಿಂದ ಸೋಫಿಯಾ ಚೌಕದ ಕಡೆಗಿನ ನೋಟ | label1 = ಸ್ಥಳ | data1 = ಕೀವ್, ಉಕ್ರೇನ್ | label2 = ಉದ್ದ | data2 = 2,900 ಮೀಟರ್ | label3 = ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರುಗಳು | data3 = ಆಂದ್ರಿಯಿವ್ಸ್ಕಾ, ಸೋಫಿವ್ಸ್ಕಾ, ಝೊಲೊತಾ, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೆಟ್ಸ್ಕಾ; ವೆಲಿಕಾ ವೊಲೊದಿಮಿರ್ಸ್ಕಾ; ಕೊರೊಲೆಂಕೊ | label4 = ಉತ್ತರದ ತುದಿ | data4 = ಆಂದ್ರಿಯಿವ್ಸ್ಕಿ ಅವರೋಹಣ ಮತ್ತು ದೆಸ್ಯಾಟಿನ್ನಾ ಬೀದಿ | label5 = ದಕ್ಷಿಣದ ತುದಿ | data5 = ಕೊರೊಲೆಂಕಿವ್ಸ್ಕಾ ಬೀದಿ | label6 = ಅಂಚೆ ಸಂಕೇತ | data6 = 01001, 01030, 01033, 01601 | label7 = ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು | data7 = 50°26′56.2″N 30°30′52.3″E }} ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ಸ್ಕಾ ಬೀದಿ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: вулиця Володимирська, ರೋಮನೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: vulytsia ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ಸ್ಕಾ) ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಕೈವ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬೀದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನ ರಾಜಕುಮಾರ ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಾದಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಯುರೋಪಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವ ವಸತಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿವೆ. ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ಸ್ಕಾ ಬೀದಿಯ ನಾಲ್ಕು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾ ನೋಟುಗಳ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ (2 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಸೋಫಿಯಾ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, 50 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ಸೆಂಟ್ರಾಲ್ನಾ ರಾಡಾ ಕಟ್ಟಡ, 100 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ರೆಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಟ್ಟಡ ಮತ್ತು 1000 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪ್ರೆಸಿಡಿಯಂ ಕಟ್ಟಡ). =ಇತಿಹಾಸ= 10 ರಿಂದ 18 ನೇ ಶತಮಾನಗಳು ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ಸ್ಕಾ ಬೀದಿಯು ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಟೈಥೆಸ್ ಮತ್ತು ಸೋಫಿಯ್ಸ್ಕಾ ಗೇಟ್ ನಡುವಿನ ಬೀದಿಯ ಭಾಗವು 10 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ನಂತರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 11 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಸೋಫಿಯಾ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಮತ್ತು 1037 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಗೋಲ್ಡನ್ ಗೇಟ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ, ಬೀದಿಯನ್ನು ಎರಡನ್ನೂ ತಲುಪಲು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಯಾಯಿತು, ಇದು ಕೈವ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಭಾಗಗಳಾದ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಯಾರೋಸ್ಲಾವ್ ನಗರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು. ಐರಿನ್ಸ್ಕಿ ಚರ್ಚ್, ಜಾರ್ಜಿವ್ಸ್ಕಿ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಥಿಯೋಡರ್ ಮಠವನ್ನು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಶ್ರೀಮಂತರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>http://destinations.com.ua/travel/walking-on-volodymyrska-street-in-kiev</ref> ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನ ಮೇಲೆ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೈವ್ ನಾಶವಾದ ನಂತರ, ಬೀದಿಯು ಬಹಳ ಸಮಯದ ನಂತರ ಅವಶೇಷಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು. 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಸೇಂಟ್ ಸೋಫಿಯಾ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಅನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಟೈಥೆಸ್ ಇದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ಸ್ಕಾ ಬೀದಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಹಳೆಯ ಕೈವ್ ಕೋಟೆಯ ಭಾಗವಾಯಿತು. ದೀರ್ಘ ವಿರಾಮದ ನಂತರ, 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಗೋಲ್ಡನ್ ಗೇಟ್‌ನ ಕೆಳಗಿನ ಬೀದಿಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನ ರಕ್ಷಣಾ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಕೈವ್ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು. 19 ನೇ ಶತಮಾನ 1830 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೈವ್ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ನಂತರ ಬೀದಿಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. 1837–1842 ರಲ್ಲಿ ರೆಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕ್ಷಣದಿಂದ ಬೀದಿಯ ಆಧುನಿಕ ನೋಟ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಹಲವಾರು 1–2 ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ 3–5 ಕಟ್ಟಡಗಳು. ಅನೇಕ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ, ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ವಸತಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಐರಿನ್ಸ್ಕಿ ಚರ್ಚ್‌ನ ಅವಶೇಷಗಳು ಕಂಡುಬಂದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಸೇಂಟ್ ಐರೀನ್ ಕಾಲಮ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಅದು 1930 ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ಇತ್ತು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸೆಟ್ ಅನ್ನು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಯಿತು, ಅನಿಲ ಮತ್ತು ನಂತರ ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. 1895 ರಲ್ಲಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಮ್ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ಸ್ಕಾ ಬೀದಿ. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಹಳೆಯದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಹೊಸ ನಗರ ರಂಗಮಂದಿರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರೊರಿಜ್ನಾ ಬೀದಿಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಂದಾಯ ಮನೆಯನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಈಗ ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ; ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಮಂಡಳಿಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿರುವ ಶಿಕ್ಷಣ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಕಟ್ಟಡ; ಈಗ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪ್ರೆಸಿಡಿಯಂನ ಸ್ಥಾನವಾಗಿರುವ ಓಲ್ಗಿನ್ಸ್ಕಾ ಜಿಮ್ನಾಷಿಯಂ ಕಟ್ಟಡ; ಈಗ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಭದ್ರತಾ ಸೇವೆಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿರುವ ಜೆಮ್ಸ್ಟ್ವೊ ಕಟ್ಟಡ. ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಶತಮಾನದ ಉಳಿದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ಸ್ಕಾ ಬೀದಿ ಕೈವ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 11 ರಿಂದ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟಾರೋಕಿವ್ಸ್ಕಾ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಪುರಾತತ್ವ ಸಂಕೀರ್ಣವೂ ಸೇರಿದೆ.<ref>https://www.kyivpost.com/lifestyle/see-best-kyiv-one-day.html</ref> =ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು= ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು:<ref>http://destinations.com.ua/travel/walking-on-volodymyrska-street-in-kiev</ref> ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಚರ್ಚ್ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಟೈಥಸ್‌ನ ಅವಶೇಷಗಳು ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ತಾನ್ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಜ್ಯ ತುರ್ತು ಸೇವೆಯ ಕೈವ್ ಇಲಾಖೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೊಲೀಸ್‌ನ ಕೈವ್ ಇಲಾಖೆ ಕೈವ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಬೊಹ್ಡಾನ್ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಮಾರಕ ಸೇಂಟ್ ಸೋಫಿಯಾ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಭದ್ರತಾ ಸೇವೆ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಜ್ಯ ಗಡಿ ಕಾವಲು ಸೇವೆ ಗೋಲ್ಡನ್ ಗೇಟ್ ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅರ್ಮೇನಿಯಾದ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪೆರಾ ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪ್ರೆಸಿಡಿಯಂ ಶಿಕ್ಷಕರ ಭವನ (ಉಕ್ರೇನ್ ಕೇಂದ್ರ ಮಂಡಳಿಯ ಹಿಂದಿನ ಕಟ್ಟಡ) ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮೊವಿಚ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಕೈವ್‌ನ ತಾರಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಟ್ಟಡ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವೆರ್ನಾಡ್ಸ್ಕಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ವಿಭಾಗ ತಾರಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಪಾರ್ಕ್ ಕೈವ್‌ನ ತಾರಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆಡಳಿತ ಆಹಾರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಿಯೋಗ =ಜನರು= ಇವಾನ್ ನೆಚುಯ್-ಲೆವಿಟ್ಸ್ಕಿ - ಬರಹಗಾರ (ಮನೆ #7 ರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು) ಆಮ್ವ್ರೋಸಿ ಬುಚ್ಮಾ - ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ (ಮನೆ #14 ರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು) ವಾಸಿಲ್ ಕಾಸಿಯನ್ - ಕಲಾವಿದ (ಮನೆ #14 ರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು) ನಿಕೊಲಾಯ್ ಲೆಸ್ಕೋವ್ - ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಸಣ್ಣಕಥೆಗಾರ, ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ (ಮನೆ #15 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು) ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಇಕೊನ್ನಿಕೋವ್ - ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ (ಮನೆ #18/2 ರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು) ಮೈಖೈಲೊ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ - ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ, ರಾಜಕಾರಣಿ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ (ಮನೆ #21 ರ ಬಾಲ್ಕನಿಯಿಂದ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಮನೆ #35 ಮತ್ತು #57 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು) ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಜಬೊಲೊಟ್ನಿ - ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ (ಮನೆ #22 ರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು) ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಕೊರೊಲೆಂಕೊ - ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಾರ, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ (ಮನೆ #24b ರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು) ಮೈಖೈಲೊ ಕೊಟ್ಸಿಯುಬಿನ್ಸ್ಕಿ - ಬರಹಗಾರ (ಮನೆ #28 ರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು) ವಿಕ್ಟರ್ ವಾಸ್ನೆಟ್ಸೊವ್ - ಕಲಾವಿದ (ಮನೆ #32 ರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು) ಬೋರಿಸ್ ಬಾಲಿನ್ಸ್ಕಿ - ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಭ್ರೂಣಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಕೀಟಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ (ಮನೆ #32 ರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು) #36) ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ವರ್ಟಿನ್ಸ್ಕಿ - ಕಲಾವಿದ, ಕವಿ, ಗಾಯಕ, ಸಂಯೋಜಕ, ಕ್ಯಾಬರೆ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ನಟ (ಮನೆ #43 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು) ಮೈಕೋಲಾ ಮುರಾಶ್ಕೊ - ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಶಿಕ್ಷಕ (ಮನೆ #46 ಮತ್ತು 47 ರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು) ಮಿಖಾಯಿಲ್ ತೆರೆಶ್ಚೆಂಕೊ - ಭೂಮಾಲೀಕ, ಹಲವಾರು ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸುದಾರ (ಮನೆ #51a ರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು) ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ವೆರ್ನಾಡ್ಸ್ಕಿ, ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಲಿಪ್ಸ್ಕಿ, ಡ್ಯಾನಿಲೋ ಜಬೊಲೊಟ್ನಿ, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬೊಗೊಮೊಲೆಟ್ಸ್, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪಲ್ಲಾಡಿನ್ - ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು (ಮನೆ #54 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು) ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ವಿನ್ನಿಚೆಂಕೊ - ರಾಜಕಾರಣಿ, ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಬರಹಗಾರ, ನಾಟಕಕಾರ, ಕಲಾವಿದ (ಮನೆ #57 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು) ಸೈಮನ್ ಪೆಟ್ಲಿಯುರಾ - ಪ್ರಚಾರಕ, ಬರಹಗಾರ, ಪತ್ರಕರ್ತ, ರಾಜಕಾರಣಿ, ರಾಜಕಾರಣಿ (ಮನೆ #57 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು) ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬ್ಲಾಕ್ - ಭಾವಗೀತಾತ್ಮಕ ಕವಿ (ಮನೆ #79 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು) ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ಸ್ಕಾ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಸೇಂಟ್ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ (ಈಗ ಕೈವ್‌ನ ತಾರಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) ಅನೇಕ ಗಮನಾರ್ಹ ಜನರು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಅಥವಾ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. <ref>https://www.kyivpost.com/lifestyle/see-best-kyiv-one-day.html</ref> =ಗ್ಯಾಲರಿ= {{Commons category|Volodymyrska Street, Kyiv}} <gallery> File:Андріївська церква, надвечір'я.jpg|ವೊಲೊದಿಮಿರ್ಸ್ಕಾ ಮತ್ತು ಆಂದ್ರಿಯಿವ್ಸ್ಕಿ ಇಳಿಜಾರಿನ ಮೂಲೆಯಿಂದ ಕಾಣುವ ಸಂತ ಆಂದ್ರೆಯ ಚರ್ಚ್ Національний музей історії України.JPG|ಉಕ್ರೇನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ File:1-3-19 Velyka Zhytomyrska Street, Kiev.JPG|ಕೈವ್ ರಾಜ್ಯ ತುರ್ತು ಸೇವೆಯ ವಿಭಾಗ Будинок Присутствених місць з будинком міської поліції 01.jpg|ಉಕ್ರೇನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯ ಕೈವ್ ವಿಭಾಗ Пам'ятник Богданові Хмельницькому Monumento a Bogdan Khmelnitsky.jpg|ಬೊಹ್ದಾನ್ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಮಾರಕ Chrám svaté Sofie (Kyjev).jpg|ಸಂತ ಸೋಫಿಯಾ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ Дзвіниця, Собор Софійський.JPG|ಸಂತ ಸೋಫಿಯಾ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ ಗಂಟೆಗೋಪುರ Будівля СБУ, Київ.jpg|ಉಕ್ರೇನ್ ಭದ್ರತಾ ಸೇವೆಯ ಕಟ್ಟಡ Revenue house on Volodymyrska Street, 39.JPG|ವೊಲೊದಿಮಿರ್ಸ್ಕಾ ಬೀದಿ 39ರ ಆದಾಯ ಭವನ Golden Gate, Kyiv.jpg|ಗೋಲ್ಡನ್ ಗೇಟ್ Kiev Opera House - 005.jpg|ಉಕ್ರೇನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪೆರಾ Vl07.JPG|ಉಕ್ರೇನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪ್ರೆಸಿಡಿಯಂ Volodymyrska2.jpg|ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ ವ್ಯವಹಾರ ಕೇಂದ್ರ Teacher's House, Kyiv.jpg|ಶಿಕ್ಷಕರ ಭವನ The Maksymovych Scientific Library (Наукова бібліотека імені М. Максимовича).jpg|ಮಕ್ಸಿಮೊವಿಚ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ Київ, Володимирська вул. 60, Університет св. Володимира.jpg|ತಾರಾಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಕೈವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಟ್ಟಡ National University of Food Technologies main building.jpg|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಹಾರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡ File:Kyiv, Volodymyrska str (2).jpg|ನೊವಾ ಜಬುಡೋವಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಬೀದಿಯ ಕೆಳಭಾಗ Delegation of the EU to Ukraine.jpg|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಿಯೋಗ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿ </gallery> =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= 2i0dmssxpdj5617h7vzjej6uss4wesv 0 180650 1384059 2026-08-23T09:14:24Z Sathyaprasad Pai 96929 ಹೊಸ ಪುಟ: [[File:Національна філармонія України, Володимирський узвіз 2.JPG|thumb|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫಿಲ್ಹಾರ್ಮೋನಿಯಾದ ಕಟ್ಟಡ, ಇಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಡೆಯಿತು]] ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳವಳಿಯ ಮೊದಲ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ವೇದ... 1384059 wikitext text/x-wiki [[File:Національна філармонія України, Володимирський узвіз 2.JPG|thumb|ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫಿಲ್ಹಾರ್ಮೋನಿಯಾದ ಕಟ್ಟಡ, ಇಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಡೆಯಿತು]] ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳವಳಿಯ ಮೊದಲ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜ್ಯದ ರಚನೆಯತ್ತ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ಆಲ್-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಯಿತು. ಈ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾ ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್ 19–21 [O.S. 6–8 ಏಪ್ರಿಲ್] 1917 ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಮಂಡಳಿಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು 1917 ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋಗ್ರಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸುಮಾರು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಈ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಡೆಯಿತು. 700 ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು, 200 ಸಲಹಾ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಹೊಂದಿರುವವರು ಮತ್ತು ಉಳಿದವರು ಅತಿಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಹ್ವಾನಿತ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಸೇರಿದಂತೆ 1,500 ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಆಲ್-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವೆಂದು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು (ಏಪ್ರಿಲ್ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಮಂಡಳಿಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಕೈವ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು). =ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧತೆ= ಆಲ್-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 6–8, 1917 ರಂದು ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಇದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಕರೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು - ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳವಳಿಯ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕದಿಂದ ರಾಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಮರುಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳುವಳಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕ್ರಾಂತಿಯ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಸರಣಿಯ ನಂತರ, ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನದಂದು, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಿಮೋಚನಾ ಚಳುವಳಿಯು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಎಂದರೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾ, ಅದರ ಮೂಲ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಅದರ ಯಶಸ್ವಿ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ನಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆ ಕಾಲದ ಎಲ್ಲಾ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮಾಜ, ಅದರ ನಾಯಕತ್ವವು, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 1917 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೈವ್ ಎನ್‌ಜಿಒಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮೋಚನಾ ಹೋರಾಟದ ತತ್ವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಅದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಸಂಘಟನೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಸಮಾವೇಶದ ಮೊದಲ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 19, 1917 ರಂದು "ವಿಸ್ಟಿ ಫ್ರಮ್ ದಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್" ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 28 ರಂದು, "ಕೀವ್ಸ್ಕಯಾ ಮೈಸ್ಲ್" ಪತ್ರಿಕೆಯು ಮಿಖೈಲೋ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಅದರ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಈಸ್ಟರ್ ರಜಾದಿನಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ - ಏಪ್ರಿಲ್ 6, 7, 8 (ಗುರುವಾರ, ಶುಕ್ರವಾರ ಮತ್ತು ಈಸ್ಟರ್‌ನ ಶನಿವಾರ). ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾದ ನಾಯಕರು ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ತತ್ವಗಳ ಕುರಿತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಮಾರ್ಚ್ 29, 1917 ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾದ "ಆಲ್-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ" ಎಂಬ ತನ್ನ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ, ಮೈಖೈಲೊ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ "ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜಕೀಯ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳ" ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರಲ್ಲದವರು ಅದರ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಕರೆ ನೀಡಿದರು, ಇದು ಅದರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳ ಯಶಸ್ವಿ ನೆರವೇರಿಕೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಲೇಖಕರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು: "ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯವೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದು. ಎಲ್ಲಾ ಕೈವ್ ಸ್ತರಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಂದ ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪಠ್ಯೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಂದ ಪೂರಕವಾದ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾವನ್ನು ಈಗ ಎಲ್ಲಾ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ಜನರು ಕೇಂದ್ರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅದಕ್ಕೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ರೂಪ ನೀಡಬೇಕು, ಅದರ ಶಾಶ್ವತ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕು... ಒಂದು ಪದದಲ್ಲಿ, ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ತರಬೇಕು ಮತ್ತು ಸರ್ವ-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಆದೇಶಿಸಬೇಕು." ವೇದಿಕೆಯ ಸಿದ್ಧತೆ ತೀವ್ರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಕರೆಯುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾವನ್ನು ಮಿಲಿಟರಿ ಬಲದಿಂದ ಚದುರಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ವದಂತಿಗಳು ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಇದ್ದವು. ಕೈವ್ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಮೈಖೈಲೊ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಆಂಟೊನೊವಿಚ್ ಅವರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ತಮ್ಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಾನೂನು ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಬಯಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಗುಪ್ತ ಉದ್ದೇಶ ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೈಖೈಲೊ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಿದ್ಧತೆಯ "ಆಂತರಿಕ ತರ್ಕ"ವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಕೆಲವು ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಗಂಭೀರತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವರು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಬೇಗ ಅದನ್ನು ನಡೆಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಗಮನಿಸಿದರು: "ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಗೆ ಮುಂದೂಡಲು ಒಲವು ತೋರಿತು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ಅದು ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್, ಪೋಲೆಂಡ್, ಕಾಕಸಸ್ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿತು, ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಗಾಗಿ ಕಾಯದೆ ಅವರಿಗೆ ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಅದು ಭಾವಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಾವು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಕಡ್ಡಾಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ಬಹುಶಃ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ... ನಮ್ಮ ಕೈವ್ ಶತ್ರುಗಳು ಮತ್ತು ದೂಷಕರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಮೂಲಕ, ನಾವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲಾ ರಷ್ಯಾದ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ನಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ, ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಜನರು ಅವುಗಳ ನೆರವೇರಿಕೆಗಾಗಿ ಅಸಹನೆಯಿಂದ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಂತಿಯನ್ನು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, "ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಗೆ" ಅಂತಹ ವಿಳಂಬದೊಂದಿಗೆ ತಮಾಷೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ಅದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಲ್ಲ." ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಮಾರ್ಚ್ 28 ರಿಂದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಭೆಯ ಕ್ಷಣದವರೆಗೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 6, 1917 ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಭೆಯ ವಿಷಯ, ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಮಾನದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವಿಷಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಲಾಯಿತು: "ವಿಶಾಲವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ-ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ವೃತ್ತಿಪರ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಬೇಕು. ಉಕ್ರೇನ್ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಜೀವನದ ಪೂರ್ಣತೆ, ಅಂದರೆ: ಪಕ್ಷದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು; ಸಮಾಜಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ; ಕಾರ್ಮಿಕರು, ರೈತರು, ಮಿಲಿಟರಿ, ಪಾದ್ರಿಗಳು, ಗುಮಾಸ್ತರು, ಎಲ್ಲಾ ಶಾಲೆಗಳ ಯುವಕರು; ಹಳ್ಳಿಗಳು, ಪಟ್ಟಣಗಳು ​​ಮತ್ತು ಕೌಂಟಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು." ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಷರತ್ತುಗಳು ಸಂಘಟನೆಯ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ 50 ಮೀರದಿದ್ದರೆ, ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮತದೊಂದಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಕ್ರಮವಾಗಿ 50 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು - ಎರಡು, 100 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು - ಮೂರು, 200 - ನಾಲ್ಕು, 300 ಐದು (ಆದರೆ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಇಲ್ಲ). ಸಲಹಾ ಮತದೊಂದಿಗೆ, ಯಾವುದೇ "ಸಂಘಟಿತ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್" ಪ್ರೆಸಿಡಿಯಂನ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮೈಖೈಲೊ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ "ನೆನಪುಗಳು" ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: "... ಸಭೆಗಾಗಿ ನಾನು ಮಿಶ್ರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದಿಂದ ಏನಾದರೂ ಇತ್ತು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು - ಯಾವುದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯು ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮ ಸಮುದಾಯವನ್ನು, ಅದು ಬಯಸಿದಂತೆ, ಪ್ರತಿ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಘಟಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಬಹುದು. ಲಿಖಿತ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಅಂತಹ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ - ಉಪನದಿಗಳನ್ನು ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಮತ್ತು ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸಭೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು ಎಂದು ನಾವು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದೇವೆ - ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ಅತಿಥಿಗಳು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತದಾನ ಮಾಡದ ಅತಿಥಿಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ." ಅತಿಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಆಗಮನ ಕಳಪೆ ಅರಿವು, ಕಳಪೆ ಸಾರಿಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಕಡಿಮೆ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಅದು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಂಘಟಕರು ಭಯಪಟ್ಟರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಈಡೇರಲಿಲ್ಲ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳು, ಅನೇಕ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು (ಯುಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್, ಯುಎಸ್‌ಡಿಪಿ, ಯುಪಿಎಸ್‌ಎಫ್, ಯುಪಿಪಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳು, ರೈತ ಸಂಘಗಳು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಮುದಾಯಗಳು, ಸಹಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು) ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ಪೆಟ್ರೋಗ್ರಾಡ್, ಮಾಸ್ಕೋ, ಕುಬನ್, ವೊರೊನೆಜ್ ಪ್ರದೇಶ, ಬೆಸ್ಸರಾಬಿಯಾ, ಸರಟೋವ್ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೊರಗಿನ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮುದಾಯಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸಹ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಸುಮಾರು 1500 ಭಾಗವಹಿಸುವವರು (ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಲಹಾ ಮತ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಅತಿಥಿಗಳು) ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು - ಮೈಖೈಲೊ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ವಿನ್ನಿಚೆಂಕೊ, ಸೆರ್ಹಿ ಯೆಫ್ರೆಮೊವ್, ಇಲಿಯಾ ಶ್ರಾ, ಪೆಟ್ರೋ ಸ್ಟೆಬ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ, ಲಿಯುಡ್ಮಿಲಾ ಸ್ಟಾರಿಟ್ಸ್ಕಾ-ಚೆರ್ನಿಯಾಖಿವ್ಸ್ಕಾ, ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಡೊರೊಶೆಂಕೊ, ಮೋಟೆಪನ್ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರೈತರು, ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರು ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಅಂಶವು ವಹಿಸಿತು. ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಯುವಕರೊಂದಿಗೆ, ಅವರು ಜಾಗೃತರಾದರು ಮತ್ತು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು "ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು" ಎಂದು ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕರೆದರು. ಕೆಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ - ಅಂತರ್ಬೋಧೆಯಿಂದ, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ - ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, ಆದರೆ ಬೇಷರತ್ತಾಗಿ ಚಳುವಳಿಯ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಸಿ, ಅವರು ಹೀಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗದಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ-ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಈ ಸಂಗತಿಯು ಬಹುಪಾಲು, ಯಾವಾಗಲೂ ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಶೀತಲವಾಗಿರುವ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಸಹ ಮುಟ್ಟಿದೆ: "ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆಯು ತಕ್ಷಣವೇ ಒಂದುಗೂಡಿ ಒಂದೇ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು." =ಆಲ್-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಕೋರ್ಸ್= ಆಲ್-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಸಭೆಗಳು ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರ್ಚೆಂಟ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ (ಈಗ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫಿಲ್ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್, ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಉಜ್ವಿಜ್, 2) ನಡೆದವು. ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ ಬಿರುಗಾಳಿಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು - ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 300 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಷಣಗಳು ನಡೆದವು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದ ಮೈಖೈಲೊ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಅವರನ್ನು ಸಭೆಯ ಗೌರವ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು. ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿತ ದಾಖಲೆಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲ ದಿನ (ಏಪ್ರಿಲ್ 6, 1917) ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಮೊದಲ ದಿನ, ಏಪ್ರಿಲ್ 6, 1917 ರಂದು, ಈ ಕೆಳಗಿನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು: "ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಫೆಡರಲ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು" (ಸ್ಪೀಕರ್ ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಡೊರೊಶೆಂಕೊ); "ಫೆಡರಲಿಸಂ. ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಫೆಡರಲ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ರಷ್ಯಾ ಬೇಡಿಕೆ" (ಸ್ಪೀಕರ್: ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಶುಲ್ಗಿನ್); "ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ - ವಿಶಾಲ ಮತ್ತು ಅನಿಯಮಿತ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ-ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ. ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿಶಾಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ-ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದು" (ಸ್ಪೀಕರ್ ಫೆಡಿರ್ ಮಾಟುಶೆವ್ಸ್ಕಿ); ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಮೊದಲ ದಿನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಮೈಖೈಲೊ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಅದನ್ನು ಓದಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಿದ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು: "1. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಜನರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ನೈಜ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ-ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ಜನರು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಳ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. 2. ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಹಾಗೆಯೇ ರಷ್ಯಾದ ಇತರ ಸ್ವಾಯತ್ತ ದೇಶಗಳು, ಫೆಡರಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತಮಗಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಖಾತರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. 3. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸರ್ಕಾರದ ಏಕೈಕ ಸೂಕ್ತವಾದ ರೂಪವೆಂದರೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಫೆಡರಲ್ ರಷ್ಯನ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಅನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. 4. ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ಮುಖ್ಯ ತತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ." ಮರುದಿನ, ನಿರ್ಣಯದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಂಶಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅನುಬಂಧವನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅನುಮೋದಿಸಿತು: "ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಜನರು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿರುವ ಫೆಡರಲ್ ರಷ್ಯನ್ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರಲ್ಲದವರ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದಂತೆಯೇ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ." ಎರಡನೇ ದಿನ (ಏಪ್ರಿಲ್ 7, 1917) ಏಪ್ರಿಲ್ 7 ರಂದು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ವರದಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರು: "ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳು" (ಮೈಖೈಲೊ ಟ್ಕಾಚೆಂಕೊ) "ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ನಿಜವಾದ ರಚನೆಯ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ" (ಫೆಡಿರ್ ಕ್ರಿಜಾನೋವ್ಸ್ಕಿ) "ಸ್ವಾಯತ್ತ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕುರಿತು" (ವ್ಯಾಲೆಂಟಿನ್ ಸಡೋವ್ಸ್ಕಿ) "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕುರಿತು" (ಪಿ. ಪೊನಿಯಾಟೆಂಕೊ) "ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹಕ್ಕುಗಳು" (ಎಸ್. ಕೊಲೊಸ್) ಕೆಳಗಿನ ಪರಿಗಣನೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಎರಡನೇ ದಿನದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ನಂತರ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು: "1) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ರಷ್ಯಾದ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಫೆಡರಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಷ್ಯಾದ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯ ಸಭೆಯ ಸಭೆಯ ಮೊದಲು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆದೇಶದ ಬೆಂಬಲಿಗರು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸಣ್ಣದರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಜನರೇ, ಅವರು ತಕ್ಷಣವೇ ಅದರ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಆಧಾರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕು. 2) ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪಡೆಗಳ ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಏಕೀಕರಣದ ಕುರಿತು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರದ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿ (ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಂಡಳಿ)ಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೇಂದ್ರ ಮಂಡಳಿಯು ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. 3) ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವ-ನಿರ್ಣಯದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ: a) ಗಡಿ ಜನರ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; b) ಇದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಯುದ್ಧಮಾಡುವ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಉಕ್ರೇನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶದ ಆ ಜನರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಶಾಂತಿ ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯಕ." ಮೈಖೈಲೊ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ನಂತರ ಮಂಡಿಸಿದ ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಸಿದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರೂ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ರೂಪವು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳುವಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ-ಫೆಡರಲಿಸ್ಟ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಅವಿಭಾಜ್ಯವಾಗಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿವೆ ಎಂದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ಸ್ವ-ಆಲೋಚನೆಗಳ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಕೆಲವೇ ಕೆಲವರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ನಿರಾಶೆಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅದೇ ದಿನ, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿವಿಧ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ರಷ್ಯನ್, ಪೋಲಿಷ್, ಯಹೂದಿ, ಎಸ್ಟೋನಿಯನ್ - ಇತರ ಜನರಿಂದಲೂ ಅಭಿನಂದನೆಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು. ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸಭೆಯ ಎರಡನೇ ದಿನವನ್ನು "ರಷ್ಯಾದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜನರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮರೆಯಲಾಗದ ಭವ್ಯ ಸಹೋದರತ್ವದ ದಿನ" ಎಂದು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದವು, ಇದರಲ್ಲಿ "ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯೇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮನಸ್ಥಿತಿ "ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವ ನಮ್ಮ ನಾಯಕರು" ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮೂರನೇ ದಿನ (ಏಪ್ರಿಲ್ 8, 1917) ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಕೊನೆಯ ದಿನವನ್ನು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮೈಖೈಲೊ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಎರಡು ಬಾರಿ (ಏಪ್ರಿಲ್ 7 ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್ 8) ಚುನಾವಣೆಯ ತತ್ವಗಳು, ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಮಾನದಂಡಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು, ಇದನ್ನು ಚರ್ಚೆಯ ನಂತರ ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯ ಮತದಾನದ ಮೂಲಕ, ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯ ಒತ್ತಾಯದ ಮೇರೆಗೆ, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ನಂತರ - ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ - ಅವರ ಇಬ್ಬರು ನಿಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ, - ರಾಡಾದ ನಿಯೋಗಿಗಳು. ಚುನಾವಣೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಚುನಾವಣೆಯು ನಿಂತು ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು: "ನಮಗೆ ಒಬ್ಬ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿದ್ದಾರೆ", "ಫಾದರ್ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ನಮ್ಮ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು". ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೈಖೈಲೊ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯ ಒತ್ತಾಯದ ಮೇರೆಗೆ, ಔಪಚಾರಿಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಯಿತು: ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು (588 ಮತಗಳಿಂದ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ 5 ಮತಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು). ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ವಿನ್ನಿಚೆಂಕೊ ಮತ್ತು ಸೆರ್ಹಿ ಯೆಫ್ರೆಮೊವ್ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು.<ref>https://chtyvo.org.ua/authors/Soldatenko_Valerii/Ukrainska_revoliutsiia_Istorychnyi_narys/</ref> ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾಗೆ 115 ನಿಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು:[2] - ಕೈವ್ ನಗರದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ - 13; - ಕೈವ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ - 8; - ಸಹಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ರೈತ ಒಕ್ಕೂಟ, ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ - ತಲಾ 5; - ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮಹಿಳಾ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ - 1; - ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸ್ವಾಯತ್ತತಾವಾದಿಗಳು-ಫೆಡರಲಿಸ್ಟ್‌ಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ - 5; - USDRP ಯಿಂದ - 4; - USSR ಮತ್ತು UDDP ಯಿಂದ - ತಲಾ 3; - ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯಿಂದ - 1; - ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಂತೀಯ ನಗರಗಳಿಂದ - ತಲಾ 3; - ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಂದ (ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) - ತಲಾ 4 ನಿಯೋಗಿಗಳು. ಕುಬನ್, ಬೆಸ್ಸರಾಬಿಯಾ, ಪೆಟ್ರೋಗ್ರಾಡ್, ಮಾಸ್ಕೋ, ರೋಸ್ಟೊವ್, ಸರಟೋವ್‌ನ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರು ಸಹ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಎಂಟು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ 60 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಧ.<ref>https://chtyvo.org.ua/authors/Khmil_Ivan/Na_shliakhu_vidrodzhennia_ukrainskoi_derzhavnosti_Ukrainskyi_natsionalnyi_konhreszizd_68_kvitnia_191/</ref> ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ, ವಿಮೋಚನಾ ಚಳವಳಿಯ ಸಕ್ರಿಯ ಭಾಗವಹಿಸುವವರ ಪಾಲು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾ (ಇವಾನ್ ಸ್ಟೆಶೆಂಕೊ, ಲಿಯುಡ್ಮಿಲಾ ಸ್ಟಾರಿಟ್ಸ್ಕಾ-ಚೆರ್ನಿಯಾಖಿವ್ಸ್ಕಾ, ಆಂಡ್ರಿ ಯಾಕೋವ್ಲಿವ್, ಡಿಮಿಟ್ರೊ ಡೊರೊಶೆಂಕೊ, ವಿಯಾಚೆಸ್ಲಾವ್ ಪ್ರೊಕೊಪೊವಿಚ್, ಯೆವ್ಹೆನ್ ಚಿಕಲೆಂಕೊ, ಫೆಡಿರ್ ಮಾಟುಶೆವ್ಸ್ಕಿ, ನಿವ್ಹೆನ್ರಿಪ್ಯುಶೆವ್ಸ್ಕಿ, ಆಂಡ್ರಿಪ್ಯೂಸ್ಕಿ, ಆಂಡ್ರ್ಸ್ಕಿ, ಮೈಕೋಲಾ ಸ್ಟಾಸಿಯುಕ್, ಮೈಖೈಲೊ ಟಕಾಚೆಂಕೊ, ವ್ಯಾಲೆಂಟಿನ್ ಸಡೋವ್ಸ್ಕಿ, ಮೈಕೋಲಾ ಮೈಖ್ನೋವ್ಸ್ಕಿ, ಮೈಕೋಲಾ ಕುಜ್ಮೆಂಕೊ ಮತ್ತು ಇತರರು). ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಕ್ರಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯ (ಪಾವ್ಲೋ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯುಕ್, ಮೈಕೋಲಾ ಶ್ರಾ, ಮೈಖೈಲೊ ಯೆರೆಮಿಯೆವ್, ಲೆವ್ಕೊ ಚೈಕಾಲೆಂಕೊ, ಮೈಕೋಲಾ ಲಿಯುಬಿನ್ಸ್ಕಿ, ಮೈಕೋಲಾ ಲೆವಿಟ್ಸ್ಕಿ, ವಿಕ್ಟರ್ ಕೊಲೊಸ್ ಪಾವೆಲ್ಕೊ, ಎಸ್) ರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಹಿಂಜರಿಯದ ಭರವಸೆಯ ಯುವಕರಿಗೆ ಅನೇಕ ಉಪ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆಂದೋಲನ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಆಯೋಗವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲು ಸಹ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ, ಮತ್ತು ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ - ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಆಂಟೊನೊವಿಚ್ - ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಒಡನಾಡಿಯಿಂದ ಸಮಿತಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲು. ಮಾಲಾ ರಾಡಾ ರಚನೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 8, 1917 ರಂದು ನಡೆದ ಮೊದಲ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಮೈಖೈಲೊ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ 20 ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾದ ಸಮಿತಿ (ನಂತರ ಮಾಲಾ ರಾಡಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು) ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಅವರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾದ ವಿನ್ನಿಚೆಂಕೊ ಮತ್ತು ಯೆಫ್ರೆಮೊವ್, ಕಾಮ್ರೇಡ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು - ಎಫ್. ಕ್ರಿಜಾನಿವ್ಸ್ಕಿ, ಖಜಾಂಚಿ - ವಿ. ಕೋವಲ್, ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು - ವಿ. ಬೊಯಿಕೊ ಮತ್ತು ಎಸ್. ವೆಸೆಲೋವ್ಸ್ಕಿ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಿರ್ಧಾರ ಮೂರನೇ ದಿನದ ಕೆಲಸದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಈ ಕೆಳಗಿನ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು:<ref>https://chtyvo.org.ua/authors/Khmil_Ivan/Na_shliakhu_vidrodzhennia_ukrainskoi_derzhavnosti_Ukrainskyi_natsionalnyi_konhreszizd_68_kvitnia_191/</ref> "1) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪೋಲಿಷ್ ರಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿಯು ಭೂ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕುರಿತು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪೋಲಿಷ್ ರಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿಯು ಮಾಡಿದ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಪೋಲಿಷ್ ಜನರನ್ನು ಮುಕ್ತ ರಷ್ಯಾದ ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲು ರಷ್ಯಾದ ಒಕ್ಕೂಟದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕರೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಉಕ್ರೇನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಜನರು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. 2) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ನೌಕಾಪಡೆಯ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ನಂತರ, ಆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿನಂತಿಗಳನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಮಂಡಳಿಗೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 3) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮುಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರಿಗೆ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ. 4) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರಂತೆ, ರಷ್ಯಾದ ಫೆಡರಲ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ-ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಬಯಸುವ ರಷ್ಯಾದ ಜನರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಬೇಗ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕೇಂದ್ರ ರಾಡಾಗೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 5) ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕರಡು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಶಾಸನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ತನ್ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕೇಂದ್ರ ರಾಡಾವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಚಾರ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅನುಮೋದನೆಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಬೇಕು. ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮಂಜೂರಾತಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳ ನಿರ್ಣಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. 6) ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯಗಳ ನಿಷೇಧ, ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಅಡಮಾನ ಹಾಗೂ ಭೂಗತ ನಿಧಿಗಳ (ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಅದಿರು ಮತ್ತು ಇತರ) ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈತ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಭೆಯಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾದ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಮಂಡಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಹೇಳಿಕೆಗಾಗಿ." =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= mfpl8r6ixowlemj173zu105vovudrpc 0 180651 1384060 2026-08-23T09:25:16Z Sathyaprasad Pai 96929 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox officeholder | name = ಮೈಖೈಲೊ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ | native_name = {{Nobold|Михайло Грушевський}} | native_name_lang = uk | image = Hrushevskyi Mykhailo XX.jpg | caption = ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ, ಸುಮಾರು 1910–1917 | office = ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ | term_start = {{OldStyleDate|28 March|191... 1384060 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ಮೈಖೈಲೊ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ | native_name = {{Nobold|Михайло Грушевський}} | native_name_lang = uk | image = Hrushevskyi Mykhailo XX.jpg | caption = ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ, ಸುಮಾರು 1910–1917 | office = ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ | term_start = {{OldStyleDate|28 March|1917|15 March}}<ref>{{Cite web |url=https://uinp.gov.ua/istorychnyy-kalendar/berezen/28/1917-zasidannya-ukrayinskoyi-centralnoyi-rady-yake-ocholyv-myhaylo-grushevskyymyhaylo-grushevskyy |title=1917 - засідання Української Центральної Ради, яке очолив Михайло Грушевський |language=uk |publisher=ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮರಣ ಸಂಸ್ಥೆ |access-date=5 July 2023}}</ref> | term_end = 29 April 1918 | predecessor = ಸ್ಥಾನ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು<br />ವೊಲೊದಿಮಿರ್ ಪಾವ್ಲೊವಿಚ್ ನೌಮೆಂಕೊ (ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿ) | successor = ಸ್ಥಾನ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು<br />ಪಾವ್ಲೊ ಸ್ಕೊರೊಪಾಡ್ಸ್ಕಿ (ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಆಗಿ) | office2 = ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ | term_start2 = 1897 | term_end2 = 1913 | predecessor2 = ಒಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬಾರ್ವಿನ್ಸ್ಕಿ | successor2 = ಸ್ಟೆಪಾನ್ ತೊಮಾಶಿವ್ಸ್ಕಿ | birth_date = {{OldStyleDate|29 September|1866|17 September}} | birth_place = ಖೆಲ್ಮ್, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪೋಲಂಡ್, ರಷ್ಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (ಈಗಿನ ಪೋಲಂಡ್) | death_date = {{death date and age|1934|11|24|1866|9|29|df=y}} | death_place = ಕಿಸ್ಲೊವೊಡ್ಸ್ಕ್, ಉತ್ತರ ಕಾಕಸಸ್ ಕ್ರಾಯ್, ರಷ್ಯನ್ ಎಸ್‌ಎಫ್‌ಎಸ್‌ಆರ್, ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ (ಈಗಿನ ರಷ್ಯಾ) | birth_name = ಮೈಖೈಲೊ ಸೆರ್ಹಿಯೊವಿಚ್ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ | party = ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಪಕ್ಷ<br />ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮಾಜವಾದಿ-ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಪಕ್ಷ | spouse = ಮಾರಿಯಾ-ಇವಾನ್ನಾ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಾ | children = ಕತೇರಿನಾ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಾ | alma_mater = ಸೇಂಟ್ ವೊಲೊದಿಮಿರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕೀವ್ | occupation = ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ | blank1 = ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪದವಿ | data1 = ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟರ್ | blank2 = ಪ್ರಬಂಧ | data2 = "ಬಾರ್ ಸ್ಟಾರೋಸ್ತ್ವೊ.<br />ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೂಪರೇಖೆ." | blank3 = ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿ | data3 = ''ಉಕ್ರೇನ್-ರಸ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ'' | signature = Signature of Mykhailo Hrushevskyi.svg }} Mykhailo Serhiiovych Hrushevsky[a] (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Михайло Сергійович Грушевський, ರೋಮನೈಸ್ಡ್: Mykhailo Serhiiovych Hrushevskyi, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆ: [mɪˈxai̯lo serˈɦʲijowɪd͡ʒ‿ɦrʊˈʃɛu̯sʲkɪi̯]; 29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ [O.S. 17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್] 1866 - 24 ನವೆಂಬರ್ 1934) ಅವರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ದೇಶದ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು, ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು. 20 ನೇ ಶತಮಾನ. ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ದೇಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಧುನಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಸಂಘಟಕ, ಕ್ರಾಂತಿಪೂರ್ವ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳವಳಿಯ ನಾಯಕ, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾ (ಉಕ್ರೇನ್‌ನ 1917-1918 ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಂಸತ್ತು) ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು 1920 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. =ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ= ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮೈಖೈಲೊ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29, 1866 ರಂದು ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯತ್ತ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಚೆಲ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಉದಾತ್ತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಸೆರ್ಹಿ ಫೆಡೋರೊವಿಚ್ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ 1865 ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಜಿಮ್ನಾಷಿಯಂನಲ್ಲಿ ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಚೆಲ್ಮ್‌ಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಚಿಹೈರಿನ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಪಾದ್ರಿಯ ಮಗ.<ref>https://localhistory.org.ua/texts/statti/mikhailo-grushevskii-zhittia-vchenogo-u-9-svitlina/</ref> ಸೆರ್ಹಿ ಫೆಡೋರೊವಿಚ್ ಅವರ ತಂದೆ ಫೆಡಿರ್ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು (ಅವರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಅನ್ನಾ ಮತ್ತು ಕಂಚಿನ ಶಿಲುಬೆಯ ಎರಡು ಆದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತತೆಯ ಬಿರುದು ಸೇರಿವೆ). ನಂತರ, ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನಂತರ, ಮೈಖೈಲೊ ತನ್ನ ಅಜ್ಜನಿಂದ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆದರು, ಅವರು ಅದರ ಇತಿಹಾಸ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. 1876 ​​ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬವು ಮೈಖೈಲೊ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ತೆಗೆಯಲಾಗಿದೆ ಮೈಖೈಲೊ ಅವರ ತಾಯಿ ಗ್ಲಾಫಿರಾ ಜಖರಿವ್ನಾ ಒಪೊಕೊವಾ, ಪೊಡಿಲಿಯಾ ಗವರ್ನರೇಟ್‌ನ ಬರ್ಡಿಚಿವ್ ಪೊವಿಟ್‌ನ ಸೆಸ್ಟ್ರಿನಿವ್ಕಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಾದ್ರಿಗಳ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಸೆರ್ಹಿಯವರ ಉದ್ಯೋಗದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳಿಂದಾಗಿ, ಕುಟುಂಬವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ವಾಸಸ್ಥಳವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿತ್ತು: ಮೈಖೈಲೊ ಜನಿಸಿದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, 1868 ರಲ್ಲಿ, ಸೆರ್ಹಿ ಲೋಮ್ಜಾದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಜಿಮ್ನಾಷಿಯಂನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಕುಟುಂಬವು ಕುಟೈಸಿಗೆ ಮತ್ತು 1870 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾವ್ರೊಪೋಲ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಪೋಲಿಷ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ಗ್ಲಾಫಿರಾ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://localhistory.org.ua/texts/statti/mikhailo-grushevskii-zhittia-vchenogo-u-9-svitlina/</ref> ಮೈಖೈಲೊ ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ನಿಜವಾದ ದೇಶಭಕ್ತರು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. 1880 ರಲ್ಲಿ 14 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಮೈಖೈಲೊ ಅವರನ್ನು ಅವರ ಪೋಷಕರು ಟಿಫ್ಲಿಸ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕುಟುಂಬವು ತಮ್ಮ ರಜಾದಿನಗಳನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ಹುಡುಗನಿಗೆ ಆ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಯುವ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮೈಕೋಲಾ ಕೊಸ್ಟೊಮರೊವ್, ಪ್ಯಾಂಟೆಲಿಮನ್ ಕುಲಿಶ್, ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಆಂಟೊನೊವಿಚ್, ಅಪೊಲೊನ್ ಸ್ಕಲ್ಕೋವ್ಸ್ಕಿ, ಮೈಖೈಲೊ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮೊವಿಚ್ ಮತ್ತು ಆಮ್ವ್ರೋಸಿ ಮೆಟ್ಲಿನ್ಸ್ಕಿ ಅವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಕೃತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕೀವ್ಸ್ಕಯಾ ಸ್ಟಾರಿನಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ ಕುರಿತಾದ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ದೇಶಭಕ್ತ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ನರ ನಾಯಕನಾಗುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು.<ref>https://localhistory.org.ua/texts/statti/mikhailo-grushevskii-zhittia-vchenogo-u-9-svitlina/</ref> ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, 1889 ಟಿಫ್ಲಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಜಿಮ್ನಾಷಿಯಂನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಬೆಲ್ಲೆಸ್-ಲೆಟರ್ಸ್ ಬರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಮತ್ತು 1885 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಒಂದು ಕಥೆ ಡಿಲೋ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಕೈವ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು, ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಆಂಟೊನೊವಿಚ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅಧ್ಯಯನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಳೆಯ ಹ್ರೊಮಾಡಾ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಕೈವ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸೆಮಿನರಿಯ ಉಕ್ರೇನೊಫೈಲ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>https://localhistory.org.ua/texts/statti/mikhailo-grushevskii-zhittia-vchenogo-u-9-svitlina/</ref> ದಕ್ಷಿಣ ರಷ್ಯಾದ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಅವರ ಮೊದಲ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು 1890 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಕಿಯೆವ್ಸ್ಕಯಾ ಸ್ಟಾರಿನಾ ಮತ್ತು ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದರು. ಬಾರ್ ಸ್ಟಾರೊಸ್ಟ್ವೊ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಅವರ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪೇಪರ್ 1894 ರಲ್ಲಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಆಂಟೊನೊವಿಚ್ ಅವರ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ, ಲ್ವಿವ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸದ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಪೀಠದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CH%5CR%5CHrushevskyMykhailo.htm</ref> ಗಲಿಷಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಎಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ವಿಲ್ಲಾ, ಈಗ ಸ್ಮಾರಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಲ್ವಿವ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ನಂತರ, ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸೊಸೈಟಿಯೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ತಾತ್ವಿಕ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. 1897 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು ಮತ್ತು ಸಮಾಜವನ್ನು ಮರುಸಂಘಟಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಅದನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು, ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು, ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ಆಯೋಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯ ನಿಕಟ ಸಹಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕವಿ ಇವಾನ್ ಫ್ರಾಂಕೊ; 1902 ರ ನಂತರ ಇಬ್ಬರು ಪುರುಷರು ನೆರೆಹೊರೆಯವರಾದರು, ಲ್ವಿವ್‌ನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಿಲ್ಲಾಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref>https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CH%5CR%5CHrushevskyMykhailo.htm</ref> ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CH%5CR%5CHrushevskyMykhailo.htm</ref> 1898 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಇವಾನ್ ಕೋಟ್ಲಿಯಾರೆವ್ಸ್ಕಿಯ ಎನೈಡಾವನ್ನು ಮರುಪ್ರಕಟಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ರುಥೇನಿಯನ್-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿಯನ್ನು ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>https://localhistory.org.ua/texts/statti/mikhailo-grushevskii-zhittia-vchenogo-u-9-svitlina/</ref> ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಗಲಿಷಿಯಾದಲ್ಲಿಯೇ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಮೊದಲು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾದರು, ಪೋಲಿಷ್ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮತ್ತು ರುಥೇನಿಯನ್ ವಿಶೇಷತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತನಾಡಿದರು ಮತ್ತು ದೇಶದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಗುರುತನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. 1899 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಗ್ಯಾಲಿಷಿಯನ್ ಮೂಲದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು, ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಎದುರು ನೋಡುತ್ತಿತ್ತು. ಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಆಪ್ತರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ ಇವಾನ್ ಟ್ರಷ್ ಮತ್ತು ವಕೀಲ ಸೆವೆರಿನ್ ಡ್ಯಾನಿಲೋವಿಚ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://localhistory.org.ua/texts/statti/mikhailo-grushevskii-zhittia-vchenogo-u-9-svitlina/</ref> ಕೈವ್‌ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಮತ್ತು ಗಡಿಪಾರು 1905 ರ ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ರಷ್ಯಾ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು, ಆದರೂ ಅವರು 1914 ರವರೆಗೆ ಲ್ವಿವ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. 1905 ರ ನಂತರ ಅವರು ರಷ್ಯಾದ ರಾಜ್ಯ ಡುಮಾದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು, ಅಥವಾ ಸಂಸತ್ತು. ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದರು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ರೈತ-ಆಧಾರಿತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1908 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ಸಿಸ್ಟ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು. ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕೂಡಲೇ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಅವರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯಿಂದಾಗಿ ರಷ್ಯಾದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಂಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು "ಮೆಜೆಪಿನಿಸಂ" ಮತ್ತು "ಆಸ್ಟ್ರೋಫಿಲಿಯಾ" ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಿದರು. ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಜೈಲುವಾಸದ ನಂತರ, 1915 ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸಿಂಬಿರ್ಸ್ಕ್‌ಗೆ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ನಂತರ ಕಜಾನ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಾಸ್ಕೋಗೆ ತೆರಳಿದರು. <ref>https://localhistory.org.ua/texts/statti/mikhailo-grushevskii-zhittia-vchenogo-u-9-svitlina/</ref> ನಿರಂತರ ಪೊಲೀಸ್ ಕಣ್ಗಾವಲು ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ವಿಜ್ಞಾನಿ ತನ್ನ ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಕೋ ಮೂಲದ ಹಲವಾರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು.<ref>https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CH%5CR%5CHrushevskyMykhailo.htm</ref> ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕ್ರಾಂತಿ 1917 ರಲ್ಲಿ ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾದ ನಾಯಕರಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ, ಮಾರ್ಚ್ 17, 1917 ರಂದು, ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು, ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾ.<ref>https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CH%5CR%5CHrushevskyMykhailo.htm</ref> ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರಷ್ಯಾದೊಳಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ರಷ್ಯಾದ ಜನರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನೂ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿ, ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವಾದಿ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ 17, 1918 ರಂದು, ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಅದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. <ref>https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1918/02/17/102671664.html?zoom=14.56</ref> ಅವರ ಸರ್ಕಾರವು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಸಂವಿಧಾನದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು, ಇದನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 29, 1918 ರಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://localhistory.org.ua/texts/statti/mikhailo-grushevskii-zhittia-vchenogo-u-9-svitlina/</ref> ಜರ್ಮನ್ ಬೆಂಬಲಿತ ಜನರಲ್ ಪಾವ್ಲೊ ಸ್ಕೋರೊಪಾಡ್ಸ್ಕಿಯ ದಂಗೆಯ ನಂತರ, ಅವರು ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಂಡರು. ಸ್ಕೋರೊಪಾಡ್ಸ್ಕಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜ್ಯತ್ವದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಭಾವಿಸಿದರು. ಹೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಅವರ ವಿರೋಧದಿಂದಾಗಿ, ಅವರು ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ಗೆ ಸೇರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.<ref>https://localhistory.org.ua/texts/statti/mikhailo-grushevskii-zhittia-vchenogo-u-9-svitlina/</ref> ಡೈರೆಕ್ಟರಿಯಿಂದ ಸ್ಕೋರೊಪಾಡ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಡೈರೆಕ್ಟರಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದರು. ೧೯೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ವಿಯೆನ್ನಾಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ ಪಕ್ಷದಿಂದ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ಆದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಹಿಂತಿರುಗುವಿಕೆ ವಿಯೆನ್ನಾದಲ್ಲಿರುವ ಫಲಕವು ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಅವರ ಗಡಿಪಾರು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ವಲಸೆಗಾರರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಬೊಲ್ಶೆವಿಕ್ ನೇತೃತ್ವದ ಉಕ್ರೇನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯ್ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಅವರ ಬಯಕೆಯು ಸೋವಿಯತ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>https://localhistory.org.ua/texts/statti/mikhailo-grushevskii-zhittia-vchenogo-u-9-svitlina/</ref> ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ ಪಕ್ಷದ ಇತರ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ, ಅವರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ ಪಕ್ಷದ ವಿದೇಶಿ ನಿಯೋಗವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು, ಇದು ಬೊಲ್ಶೆವಿಕ್ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು. ಈ ಗುಂಪು ಬೊಲ್ಶೆವಿಕ್‌ಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ದಮನಕಾರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದಾಗಿ, ಬೋಲ್ಶೆವಿಕ್‌ಗಳು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಾಯಕರಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿಡಬೇಕು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿತು. ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಗುಂಪು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ನಿಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರು ಮರಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವಂತೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ SSR ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿತು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ SSR ಸರ್ಕಾರವು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. 1921 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನರೀಸ್‌ನ ವಿದೇಶಿ ನಿಯೋಗವು ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರು ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು, ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ, 1924 ರಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರದ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಆಲ್-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೆಲಸದ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸಿದರು.<ref>https://localhistory.org.ua/texts/statti/mikhailo-grushevskii-zhittia-vchenogo-u-9-svitlina/</ref> ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ಮಾರಕವಾದ ಉಕ್ರೇನ್-ರುಸ್‌ನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬರೆಯುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. 1929 ರಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸಕಾರರನ್ನು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.[2] ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಅವರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಮರಳುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ಸ್ಟಾಲಿನಿಸ್ಟ್ ಶುದ್ಧೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡರು. 1931 ರಲ್ಲಿ, ಸೋವಿಯತ್ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ದೀರ್ಘ ಅಭಿಯಾನದ ನಂತರ, ಅವರನ್ನು ಮಾಸ್ಕೋಗೆ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಿರುಕುಳದಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯವು ಹದಗೆಟ್ಟಿತು.<ref>http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CH%5CR%5CHrushevskyMykhailo.htm</ref> ಮಾಸ್ಕೋಗೆ ಬಂದ ಕೂಡಲೇ, ಅವರನ್ನು "ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಕೇಂದ್ರ"ದ ಭಾಗವೆಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಜನವರಿ 1933 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮರಣದಿಂದಾಗಿ (ಬಹುಶಃ ತಪ್ಪಾಗಿರಬಹುದು) ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref>https://localhistory.org.ua/texts/statti/mikhailo-grushevskii-zhittia-vchenogo-u-9-svitlina/</ref> 1934 ರಲ್ಲಿ, ಕಾಕಸಸ್‌ನ ಕಿಸ್ಲೋವೊಡ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ರೆಸಾರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ರಜೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, <ref>http://worldcat.org/oclc/879109029</ref> ಅವರು 68 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ ಸಣ್ಣ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರ ಸೆಪ್ಸಿಸ್‌ನಿಂದ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರನ್ನು ಕೈವ್‌ನ ಬೈಕೋವ್ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>https://localhistory.org.ua/texts/statti/mikhailo-grushevskii-zhittia-vchenogo-u-9-svitlina/</ref> ಅವರ ಮರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಸೋವಿಯತ್ ಜಿಪಿಯು ಮರೆಮಾಡಿತ್ತು. ರಹಸ್ಯ ಪೊಲೀಸ್ ವರದಿಗಳನ್ನು (ಬಹುಶಃ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಿಪಿಯುನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ) ಮಾಸ್ಕೋಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು, ಅವರು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಪಕ್ಷಾಂತರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರ ಅಧಿಕೃತ ಮರಣದಂಡನೆಯ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು, ಈಗಾಗಲೇ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದಂತೆ: ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಅವರನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹುತಾತ್ಮರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.<ref>http://worldcat.org/oclc/879109029</ref> ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗ. l ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಕೈವ್ ಅನ್ನು ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಆಲ್-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನ ಕಸ್ಟಡಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೂ ಒಂದು ಉಪವಿಭಾಗವು ಅವರ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಉಳಿಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದನ್ನು ಎಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>https://www.google.co.uk/books/edition/Unmaking_Imperial_Russia/MZcRbSQgu9wC?hl=en&gbpv=0</ref> =ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನ= ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು ಹುಷೆವ್ಸ್ಕಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪುಸ್ತಕ "ಬಾರ್ ಸ್ಟಾರೋಸ್ಟ್ವೊ: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು: XV-XVIII" ಅನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಬಾರ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಒಬ್ಬ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾಗಿ, ಅವರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸದ ಮೊದಲ ವಿವರವಾದ ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಾದ ಅವರ ಹತ್ತು ಸಂಪುಟಗಳ ಉಕ್ರೇನ್-ರುಸ್ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಇದನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವದಿಂದ 1660 ರ ದಶಕದವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜಕೀಯ ಘಟಕಗಳು, ಸ್ವಾಯತ್ತ ರಾಜಕೀಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸಿದರು, ಇದು ಅವರ ಮಾಸ್ಟರ್ ಕೃತಿಯ ಅಂತಿಮ ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಅವರ ವಿಧಾನವು ವೈಚಾರಿಕ ಜ್ಞಾನೋದಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಣಯ ಬದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಜನರ ಅತ್ಯಂತ ಅಧಿಕೃತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು. ಹುಷೆವ್ಸ್ಕಿ ಬಹು-ಸಂಪುಟಗಳ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಜನರ ರೂಪರೇಖೆಯ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಉಕ್ರೇನ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅವರು ಹಲವಾರು ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತೀವ್ರ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಕುಶಾಗ್ರಮತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗ್ರಂಥಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ 2000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳಿವೆ. ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಉಕ್ರೇನ್-ರುಸ್ ಇತಿಹಾಸವು ಹಿಂದೆ ಇತಿಹಾಸಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ರುಸ್ಸೋಕೇಂದ್ರಿತ ಮಾದರಿಯಿಂದ ಒಂದು ಭೂಕಂಪನ ವಿರಾಮವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಸುಜ್ಡಾಲಿಯಾ-ಮಸ್ಕೊವಿ-ರಷ್ಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಡುವಿನ ನೇರ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತ್ತು - ದಶಕಗಳಿಂದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇತಿಹಾಸದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ.<ref>https://www.petersonliteraryfund.com/award-winners-and-grant-recipients/history-of-ukraine-rus-volume-2</ref> ಟೀಕೆ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯವರ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಮೂಲಭೂತ ವಿಚಾರಗಳು ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ತನ್ನದೇ ಆದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ಕಂಡರು. ಹೀಗಾಗಿ, ಅವರು ಸಿಥಿಯಾದಿಂದ ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನಿಂದ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಅವರು ಗಲಿಷಿಯಾ-ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನ ಏಕೈಕ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು, ಇದು ಕೀವನ್ ರುಸ್ ಅನ್ನು ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್-ಸುಜ್ಡಾಲ್ ಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ರಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸುವ ರಷ್ಯಾದ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧಿಕೃತ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿತು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ನಿರಂತರತೆಗೆ ನಿಜವಾದ ಆಳವನ್ನು ನೀಡಲು, ಯುಗಗಳಾದ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಪಾತ್ರವನ್ನು, ಅವರು ಅವರನ್ನು ಕರೆಯುವಂತೆ "ಜನಪ್ರಿಯ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು" ಎಂದು ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ, ಉಕ್ರೇನ್ ಅನ್ನು ಆಳಿದ ವಿವಿಧ ವಿದೇಶಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಜನಪ್ರಿಯ ದಂಗೆಗಳು ಸಹ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ವಿವಿಧ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಕಾರಣಗಳಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಶಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ಥಳೀಯ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ, ಅವರು ನಾರ್ಮನ್ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು ರುಸ್‌ನ ಸ್ಲಾವಿಕ್ ಮೂಲಗಳು, ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನ ಪತನಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾರಣವಾಗಿ ಆಂತರಿಕ ಅಪಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. (ಅವರು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಓಡಿಹೋದ ಜೀತದಾಳುಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು.) ಅಲ್ಲದೆ, ಅವರು 16 ಮತ್ತು 17 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ನವೋದಯಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಶವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು ಮತ್ತು ಪೋಲಿಷ್-ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ವಿರುದ್ಧದ ಬೊಹ್ಡಾನ್ ಖ್ಮೆಲ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕೊಸಾಕ್‌ಗಳ ಮಹಾ ದಂಗೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ, ನಿರಂತರತೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಅವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿತು. ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯತ್ವದ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ, ಸಮಕಾಲೀನ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಇನ್ನೂ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ರಾಜ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಅಪನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅದು ಅವರ ಆಳವಾದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಇತರರು ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಕ್ರಮೇಣ ತನ್ನ ವಿವಿಧ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಜ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಪರವಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದು 1917 ಮತ್ತು 1918 ರ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜ್ಯದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕುರಿತಾದ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮರ್ಶಕರಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಒಮೆಲ್ಜನ್ ಪ್ರಿಟ್ಸಾಕ್ ಕೂಡ ಇದ್ದರು. ಪ್ರಿಟ್ಸಾಕ್ ಪ್ರಕಾರ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಗಣ್ಯರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ್ದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆಯ ಅಡ್ಡಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>https://tyzhden.ua/ukrainska-elita-vid-zabutoho-stanu-do-novoho-brendu/</ref> ಇತರ ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮಾಜದ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರು ಇವಾನ್ ಕೋಟ್ಲಿಯಾರೆವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಎನೈಡಾ ಪ್ರಕಟಣೆಯ 100 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು, ಎಲ್ವಿವ್, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 31, 1898 ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಸಂಘಟಕರಾಗಿ, ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ-ಹಂಗೇರಿಯ ಹ್ಯಾಲಿಚಿನಾ (ಗಲಿಷಿಯಾ) ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮಾಜವನ್ನು ಹೊಸ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮಾಜವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದನ್ನು ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಮೊದಲು ನೂರಾರು ಸಂಪುಟಗಳ ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ಗಡಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್‌ಗಾಗಿ ಅನಧಿಕೃತ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. 1905 ರ ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ, ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ 1907 ರಲ್ಲಿ ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮಾಜವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು, ಅದು ಭವಿಷ್ಯದ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ ಮೂಲಮಾದರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ೧೯೧೭-೧೯೨೧ರ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ, ಅವರು ವಿಯೆನ್ನಾದಲ್ಲಿ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟರಾಗಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ೧೯೨೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ, ಅವರು ೧೯೨೩ ರಲ್ಲಿ ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಆಲ್-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದರು. =ಪರಂಪರೆ= ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20141205005424/http://ratinggroup.com.ua/en/products/politic/data/entry/14005/</ref><ref>http://greatukrainians.com.ua/top_sto/</ref> ಎಡಪಂಥೀಯ ರಾಜಕೀಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾದ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ವಿನ್ನಿಚೆಂಕೊ ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾಚಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಸೈಮನ್ ಪೆಟ್ಲಿಯುರಾ ಅವರಿಗಿಂತ ಅವರು ವ್ಯಾಪಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref></ref> 50 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯ ಭಾವಚಿತ್ರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಲ್ವಿವ್‌ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಎರಡೂ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬೀದಿ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಖೋವ್ನಾ ರಾಡಾ (ಸಂಸತ್ತು) ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅವರ ಸಂಗ್ರಹಿತ ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು 50 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸದ ಪೀಠವನ್ನು ಅವರ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. =ಕುಟುಂಬ= ಮೈಖೈಲೊ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿ ಅವರಿಗೆ ಐದು ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರರು ಇದ್ದರು: ಸಹೋದರಿ ಹನ್ನಾ ಮತ್ತು ಸಹೋದರರಾದ ಜಖಾರಿ, ಫೆಡಿರ್, ಒಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮತ್ತು ವಾಸಿಲ್.<ref>https://localhistory.org.ua/texts/statti/mikhailo-grushevskii-zhittia-vchenogo-u-9-svitlina/</ref> ಒಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ (1877–1943) ಓಲ್ಹಾ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಾ (ಪರ್ಫೆನೆಂಕೊ) (1876–1961) ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಹನ್ನಾ ಶಮ್ರೈವಾ ಅವರಿಗೆ ಸೆರ್ಹಿ ಮತ್ತು ಓಲ್ಹಾ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಿಯವರ ಪತ್ನಿ ಮಾರಿಯಾ-ಇವಾನ್ನಾ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಾ (ನವೆಂಬರ್ 8, 1868 – ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 19, 1948), 1917 ರಿಂದ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಾಡಾದ ಸದಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಖಜಾಂಚಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮಗಳು ಕಟೆರಿನಾ ಹ್ರುಶೆವ್ಸ್ಕಾ 1900 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಜುಲೈ 1938 ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು "ಸೋವಿಯತ್ ವಿರೋಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ" ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೈವ್‌ನ ಲುಕ್ಯಾನಿವ್ಕಾ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು 1943 ರಲ್ಲಿ ನೊವೊಸಿಬಿರ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಡಿಪಾರುಗೊಂಡು ನಿಧನರಾದರು. ತನ್ನ ಮಗಳ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯದೆಯೇ ಮಾರಿಯಾ ಸ್ವತಃ 1948 ರಲ್ಲಿ ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.<ref>https://localhistory.org.ua/texts/statti/mikhailo-grushevskii-zhittia-vchenogo-u-9-svitlina/</ref> =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= k2ogm2znsp18k91v1yswmpxn8db4orz