ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 10209 1427501 1373395 2026-09-06T16:41:27Z PrasannaKUSA 98856 edited to add alternate versions of the name 1427501 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ | image = Karpur_Srinivasa_Rao_portrait.jpg | image_caption = ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್, ಅಂದಾಜು ೧೯೨೦ರ ದಶಕ | birth_date = {{birth date|1863|7|27|df=y}} | birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ]], ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ | death_date = ೨ ಜೂನ್ ೧೯೩೨ (ವಯಸ್ಸು ೬೮) | death_place = ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ | citizenship = ಭಾರತೀಯ | occupation = ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್, ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿ | known_for = ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್; [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ|ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್. ಅಣೆಕಟ್ಟು]]; ೧೯೨೪ರ ಕಾವೇರಿ ಒಪ್ಪಂದ; [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು|ಕ.ಸಾ.ಪ.]]ದ ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಕರು | awards = ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ (ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರ); ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣ; M.R.A.S. (೧೯೧೪) | spouse = ವೆಂಕುಬಾಯಿ | children = ೬ (ಕರ್ಪೂರ ಸುಬ್ಬರಾವ್, ಕರ್ಪೂರ ಗೋವಿಂದರಾವ್, ಕರ್ಪೂರ ಕೃಷ್ಣರಾವ್, ಶೇಷಿಬಾಯಿ ಕರ್ಪೂರ, ಅಂಬಾಬಾಯಿ ಕರ್ಪೂರ, ಭಾಗೀರಥಿಬಾಯಿ ಕರ್ಪೂರ) | father = ಕರ್ಪೂರ ಸುಬ್ಬರಾವ್ | mother = ಜೀವುಬಾಯಿ ಕರ್ಪೂರ }} '''ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್''' (ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರು ಮತ್ತು ಕರ್ಪೂರ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ೨೭ ಜುಲೈ ೧೮೬೩ – ೨ ಜೂನ್ ೧೯೩೨), B.Sc., L.C.E., M.R.A.S., ಒಬ್ಬ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳ ನಡುವೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ: [[ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ (೧೯೧೨–೧೯೧೭) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದದ್ದು, ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ]]ಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ|ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು; ೧೯೨೪ರ ಕಾವೇರಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಂಧಾನದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ತಾಂತ್ರಿಕ ತಂಡದ ಮುಖ್ಯರಾಗಿದ್ದದ್ದು; ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]]ದ ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದ್ದದ್ದು. [[ಡಿ. ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ]] (೧೮೮೭–೧೯೭೫), ಕನ್ನಡ ಕವಿ, ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿದ್ದು ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದವರು,{{sfn|Indian Philatelics|1988}} ತಮ್ಮ ''ಜ್ಞಾಪಕಚಿತ್ರಶಾಲೆ'' (೧೯೭೦) ಎಂಬ ನೆನಪಿನ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ಭಾಗಗಳ ಜೀವನಚರಿತ್ರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಬಂಧ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಗುಂಡಪ್ಪನವರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತನ್ನು ಕಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು 'ಹರ್ಕ್ಯುಲಿಯನ್' ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಪ್ರಬಂಧ ಗೋಖಲೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದದಲ್ಲೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ.{{sfn|Gundappa|1970}} ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದ ನಂತರ, ಲೇಖಕಿ ಗೌರಿ ಸತ್ಯ ಅವರು ''ಮೈಸೂರಿನ ಅಸಾಮಾನ್ಯರು'' (ಮಹಿಮಾ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮೈಸೂರು, ೨೦೨೫) ಎಂಬ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಅವರ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವೃತ್ತಿ, ಕಾವೇರಿ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ನೇತೃತ್ವ ಕುರಿತು ಆರು ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{sfn|Satya|2025|pp=162-167}}{{efn|ಸತ್ಯ (೨೦೨೫) ಬಿರುದನ್ನು 'ರಾಜಭಾಷಾ ಭೂಷಣ' ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸರಿಯಾದ ರೂಪ 'ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ' ಎಂದು ಐದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆಕರಗಳಿಂದ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ — ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್. ಮತ್ತು ಕ.ಸಾ.ಪ. ಫಲಕಗಳು, ಬಡ್ತಿ ದಾಖಲೆ ಮತ್ತು ಡಿ.ವಿ.ಜಿ. ಯವರ ಪ್ರಬಂಧ. ಈ ಆಕರ ಜೀವನಚರಿತ್ರಾತ್ಮಕ ವಿವರಣೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಬಿರುದಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ.|group=note}} ==ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ== ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರು ೨೭ ಜುಲೈ ೧೮೬೩ರಂದು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಕರ್ಪೂರ ಸುಬ್ಬರಾವ್. 'ಕರ್ಪೂರ' ಎಂಬ ವಂಶನಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಕುಟುಂಬ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹೀಗಿದೆ: ಪೂರ್ವಿಕರೊಬ್ಬರು ತಿರುಪತಿ ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮಹಾಪ್ರಾಕಾರದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ಮಣಗಟ್ಟಲೆ ಉಂಡೆ ಕರ್ಪೂರ ಉರಿಸಿ ರಾತ್ರಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಬೆಳಕು ನೀಡಿದರು; ಈ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ವಂಶಕ್ಕೆ 'ಕರ್ಪೂರ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತಂತೆ. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅನ್ನ ದಾನ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರ ದಾನ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ದೇವಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು.<ref>"''ಮಾಧ್ವ ಧುರೀಣ'' ''ದಿ. ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರು", ಸುಬೋಧ ಎಮ್. ರಾಮರಾವ್, ತತ್ವವಾದ, ನವೆ೦ಬರ್ ೧೯೬೭, ಪುಟಗಳು: ೯-೧೩, ಉತ್ತರಾಧಿ ಮಠ, ಬೆ೦ಗಳೂರು.''</ref>{{sfn|Chaturvedi|2020}} ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಸ್ನಾತಕ (B.Sc.) ಪದವಿ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಪುಣೆಯ ಸಾಯನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ೧೮೮೭ರಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯ ಶ್ರೇಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪರವಾನಗಿ (L.C.E.) ಪಡೆದರು. ೧೮೮೬–೮೭ರ ಮುಂಬೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಪ್ರಕಾರ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಕಚೇರಿ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಅಂಕ ಗಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಜಮ್‌ಶೇಟ್‌ಜಿ ದೊರಾಬ್‌ಜಿ ನಾಗೊಂವ್‌ವಾಲಾ ಬಹುಮಾನ ಪಡೆದರು — ಆ ವರ್ಷ ಆ ಬಗೆಯ ಏಕೈಕ ಬಹುಮಾನ ಅದೇ ಆಗಿತ್ತು.{{sfn|Bombay University Calendar|1886}} ಅದೇ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲು [[ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ]] (ಸರ್ ಎಂ.ವಿ.) ಕಲಿತಿದ್ದರು; ನಂತರ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.{{sfn|Gundappa|1970}} ==ವೃತ್ತಿ== ===ಮುಂಬೈ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿ ಇಲಾಖೆ (೧೮೮೭–೧೯೧೨)=== ೫ ಮಾರ್ಚ್ ೧೮೮೭ರಂದು ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಮುಂಬೈ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿ ಇಲಾಖೆ (PWD) ಸೇರಿದರು.{{sfn|Promotion Roll|1913}} ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪುಣೆ, ಸಿಂಧ್ ಮತ್ತು ನಾಶಿಕ್ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಧೀಕ್ಷಕ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಏರಿದರು. ಪುಣೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಖಡಕ್‌ವಾಸ್ಲಾ ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ಮುತ್ತಾ ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಸಿಂಧ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಕ್ಕೂರ್‌ಗೆ ನಿಯೋಜಿತರಾದರು; ಅಲ್ಲಿ ಸುಕ್ಕೂರ್ ಜಲ ಸರಬರಾಜಿಗಾಗಿ ಶೋಧನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.{{sfn|Visvesvaraya|1951|p=28}} ಇದೇ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ೧೮೯೨ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜ ಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ವಡಿಯರ್ ಅವರ ಆಜ್ಞೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ ಬಡಾವಣೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು — ನಗರದ ಮೊದಲ ಯೋಜಿತ ವಸತಿ ವಿಸ್ತರಣೆ. ಈ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾದ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ನಿವೇಶನಗಳ ಚೌಕ-ಗ್ರಿಡ್ ಮಾದರಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿತ್ತು. ನಗರ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಜಾನಕಿ ನಾಯರ್ ಅವರ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ೧೮೯೮ರ ಪ್ಲೇಗ್ ನಂತರ [[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]] ಮತ್ತು [[ಬಸವನಗುಡಿ]] ವಿಸ್ತರಣೆಗಳಿಗೆ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನೇ ನೇರ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಯಿತು.{{sfn|Nair|2005|pp=38-41}} ===ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ (೧೯೧೨–೧೯೧೭)=== ೧೯೧೨ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅವರು ಮೈಸೂರಿನ ದಿವಾನರಾದಾಗ, ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಹುದ್ದೆಗಾಗಿ ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹುಡುಕಿ ಕರೆದರು. ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅವರು ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: 'ಮುಂಬೈ ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ.ಯಲ್ಲಿ ಅಧೀಕ್ಷಕ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ ಅವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಪಡೆಯಲು ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಾನು ಕೋರಿದೆ. ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ ಅವರು ಮುಂಬೈ ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ.ಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಳಂಕ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿ.'{{sfn|Visvesvaraya|1951|p=48}} ಮೈಸೂರು ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ.ಯ ಅಧಿಕೃತ ಇತಿಹಾಸ ದಾಖಲಿಸಿದಂತೆ, ನೇಮಕ 'ಕಾವೇರಿ ಜಲಾಶಯ ಯೋಜನೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ದಿವಾನ, ಸರ್ ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅವರ ಸೂಚನೆಯ ಮೇರೆಗೆ' ಆಯಿತು.{{sfn|Mysore PWD History|1956|p=115}}{{sfn|Satya|2025|pp=162-167}} ನೇಮಕ ಜುಲೈ ೧೯೧೩ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಸಂ. ೪೧೨ ಗೆಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.{{sfn|Mysore Gazette|1913}} ಅವರು ೨೨ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೨ರಂದು ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡು{{efn|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್‌ನ ಮೈಸೂರು ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ. ಸಿವಿಲ್ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಬಡ್ತಿ ಶಿಫಾರಸು ದಾಖಲೆ, G.M. ಫೈಲ್ ಸಂ. ೨೪೯ of ೧೯೧೩-೧೪ ಮೂಲಕ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ.|group=note}} ಜೂನ್ ೧೯೧೭ರ ವರೆಗೆ ಆ ಹುದ್ದೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.{{sfn|Mysore PWD Civil List|1912}} ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾದ ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಪ್ರಥಮ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಿಮೆಂಟ್ ಕೊರತೆ. ಆಮದು ಸಿಮೆಂಟ್ ಸಿಗದಾದರೂ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ನಿರ್ಮಾಣ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗದಿತ್ತು. ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ. ಇತಿಹಾಸ ದಾಖಲಿಸಿದಂತೆ, ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಇಲಾಖೆ ಸುಟ್ಟ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಪುಡಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಸುಣ್ಣದ ಸುರ್ಕಿ ಗಾರೆಯನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.{{sfn|Mysore PWD History|1956|p=115}} ====ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು==== [[ಚಿತ್ರ:KRS_Dam_Principal_Officers_Plaque.png|thumb|right|280px|ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್. ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಫಲಕ, ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರನ್ನು ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೨ ರಿಂದ ಜೂನ್ ೧೯೧೭ರ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದೆ.]] [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ]] (ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್.) ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು [[ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕಣ್ಣಂಬಾಡಿ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಇದು ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜಲಾಶಯವಾಗಿತ್ತು.{{sfn|Mysore PWD History|1956|p=115}} ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಫಲಕ ಮುಖ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೆಸರು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದು, ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರನ್ನು ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೨ ರಿಂದ ಜೂನ್ ೧೯೧೭ರ ವರೆಗಿನ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದೆ.{{efn|ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್. ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಮುಖ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಫಲಕ, ಪ್ರಸನ್ನ ಕರ್ಪೂರ ಅವರು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫಲಕದಲ್ಲಿ: "Rajasabhabhushana Karpur Shrinivasa Rav, B.Sc., L.C.E. — Nov 1912 – Jun 1917." ಎಂದು ಓದಲಾಗುತ್ತದೆ.|group=note}} ====೧೯೨೪ರ ಕಾವೇರಿ ಒಪ್ಪಂದ==== ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆದ ಅವರ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲೇ ಕಾವೇರಿ ವಿವಾದ ಅವರ ಮೇಜಿನ ಮೇಲಿತ್ತು. ಅವರ ಬಡ್ತಿ ಶಿಫಾರಸು ದಾಖಲೆ ಪ್ರಕಾರ, ೧೯೧೩ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ನಡುವಣ ನದಿ ನೀರಿನ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ 'ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು' ವಿಶೇಷ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.{{sfn|Promotion Roll|1913}} ಆದರೆ ಆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ತಕ್ಷಣ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಾತುಕತೆಗೆ ಕರೆಯಲಾಯಿತು; ೧೯೨೧ ರಿಂದ ೧೯೨೪ರ ವರೆಗೆ ಮದ್ರಾಸಿನ ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಕಡಂಬಿ ಅವರ ಜೊತೆ ಮೈಸೂರು ತಾಂತ್ರಿಕ ತಂಡದ ಮುಖ್ಯಸ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಎದುರು ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಜೆ. ಹೌಲೇ, ಕೆ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ (ನಂತರ ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕುಲಪತಿ), ಮತ್ತು ಸಿ. ಪಿ. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್ ಇದ್ದರು.{{sfn|Chaturvedi|2020}} ಟಿ. ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರ ೨೦೨೪ರ ಬರಹದ ಪ್ರಕಾರ, 'ಕಡಂಬಿ ಜೊತೆ ಮೈಸೂರನ್ನು ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ ಅವರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು.'{{sfn|Ramakrishnan|2024|p=33}} ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೨೪ರಂದು ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಭಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಸಹಿ ಮಾಡಿದ ಒಪ್ಪಂದ ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್. ಜಲಾಶಯ ಮಟ್ಟ ೧೨೪.೮೦ ಅಡಿ ನಿಗದಿ ಮಾಡಿ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಂಗ್ರಹ ೪೪,೮೨೭ ದಶಲಕ್ಷ ಘನ ಅಡಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಐವತ್ತು ವರ್ಷ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.{{sfn|Chaturvedi|2020}} ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಮೈಸೂರಿನ ದಿವಾನ ಎ.ಆರ್. ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ. ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಪಿ. ಹಾಕಿನ್ಸ್ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರ, ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಮತ್ತು ಕಡಂಬಿ ಅವರಿಗೆ ಮಹಾರಾಜ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ವಡಿಯಾರ್ IV ಅವರಿಂದ 'ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ' ಬಿರುದು ನೀಡಲಾಯಿತು.{{sfn|Dakshini MarathiAdda|2020}}{{efn|ದಕ್ಷಿಣಿ ಮರಾಠಿ ಅಡ್ಡ (೨೦೨೦) ಬಿರುದನ್ನು 'ರಾಜಭಾಷಾ ಭೂಷಣ' ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸರಿಯಾದ ರೂಪ 'ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ' ಎಂದು ಐದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆಕರಗಳಿಂದ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಆಕರ ಜೀವನಚರಿತ್ರಾತ್ಮಕ ವಿವರಣೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಬಿರುದಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ.|group=note}} ==ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು== [[ಚಿತ್ರ:Participants of the first Kannada Sahitya Parishat (Bangalore, 1915).jpg|thumb|right|280px|ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸ್ಥಾಪನಾ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರು, ಬೆಂಗಳೂರು, ೩ ಮೇ ೧೯೧೫. ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ (ಕುಳಿತಿರುವವರಲ್ಲಿ ಎಡದಿಂದ ಐದನೆಯವರು) ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.]] ೩ ಮೇ ೧೯೧೫ರಂದು ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರು ಎಚ್. ವಿ. ನಂಜುಂಡಯ್ಯ, ಪಿ.ಎಸ್. ಅಚ್ಯುತ ರಾವ್ ಮತ್ತು ಆರ್. ರಘುನಾಥ ರಾವ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]] (ಕ.ಸಾ.ಪ.) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.{{sfn|Star of Mysore|2015}}{{sfn|Mysuru Mithra|2024}}{{sfn|Satya|2025|pp=162-167}} ಸಂಘಟನೆಯ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಅವರೇ ರಚಿಸಿದರು.{{sfn|Chaturvedi|2020}} ೧೯೧೮ ರಿಂದ ೧೯೩೨ರ ತಮ್ಮ ನಿಧನದವರೆಗೆ — ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ — ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿ ಮೈಸೂರು ರಾಜ ಪರಿವಾರದ ಸದಸ್ಯರ ಗೌರವ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರೇ ಸಂಘಟನೆಯ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.{{sfn|Dakshini MarathiAdda|2020}}{{sfn|KSP Website|2024}} ಅವರು ೧೯೧೯ರಲ್ಲಿ [[ಹಾಸನ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೫ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನೂ ವಹಿಸಿದ್ದರು.{{sfn|Star of Mysore|2015}}{{sfn|SV Srinivasa Rao}} ಕಾಯಂ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕಾಗಿ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಕಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೨೬ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜರ ಬೆಂಬಲ ಕೋರಿ ಅರಮನೆಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದರು; ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೨೬ರಂದು ಅರಮನೆ ₹೩೦,೦೦೦ ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚದ ಪೈಕಿ ₹೫,೦೦೦ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಲು, ಕೆಲವು ಷರತ್ತುಗಳ ಸಹಿತ, ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು (ಪತ್ರ ಸಂ. ೫೮, ಟಿ. ತಂಬೂ ಚೆಟ್ಟಿ ಸಹಿ).{{sfn|Ashwathanarayana|2015}} ೧೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೩೧ರಂದು ಅಡಿಗಲ್ಲು ಹಾಕಿದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ಭಾಗಶಃ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಆಗಿದ್ದರೂ ಸ್ವತಃ ಅಡಿಗಲ್ಲು ಹಾಕಿದರು. ಕಟ್ಟಡ ೧೯೩೩ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು; ಅದಕ್ಕೆ 'ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣರಾಜೇಂದ್ರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷನ್ಮಂದಿರ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು.{{sfn|Gundappa|1970}} [[ಚಿತ್ರ:Kannada Sahitya Parishat.JPG|thumb|right|280px|ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣರಾಜೇಂದ್ರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷನ್ಮಂದಿರ, ೧೯೩೩ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಕ.ಸಾ.ಪ.ದ ಶಾಶ್ವತ ಕಟ್ಟಡ.]] [[ಚಿತ್ರ:KSP_Foundation_Stone_Plaque_KSR_1931.png|thumb|right|280px|ಕ.ಸಾ.ಪ. ಕಟ್ಟಡದ ಅಡಿಗಲ್ಲಿನ ಫಲಕ, ೧೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೩೧. ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರ ಪದ ಪ್ರಮಾಣ B.Sc., L.C.E., M.R.A.S. ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.]] ಡಿ.ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ ಅವರು ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ''ಜ್ಞಾಪಕಚಿತ್ರಶಾಲೆ''ಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: 'ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಹಣ ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನೂ ಅರಿತಿದ್ದರು. ಒಂದೇ ಒಂದು ಸಮ್ಮೇಳನ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ.'{{sfn|Gundappa|1970}} ಕ.ಸಾ.ಪ.ದ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ದಾಖಲಿಸಿದಂತೆ, ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದಷ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾವ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರೂ ನಡೆಸಿಲ್ಲ.{{sfn|KSP Website|2024}} ==ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಜೀವನ== ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ವೆಂಕುಬಾಯಿ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು; ಅವರಿಗೆ ಆರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು: ಕರ್ಪೂರ ಸುಬ್ಬರಾವ್, ಕರ್ಪೂರ ಗೋವಿಂದರಾವ್, ಕರ್ಪೂರ ಕೃಷ್ಣರಾವ್, ಶೇಷಿಬಾಯಿ, ಅಂಬಾಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಭಾಗೀರಥಿಬಾಯಿ.{{sfn|Chaturvedi|2020}} ಅವರು ಮಾಧ್ವ ವೈಷ್ಣವ ಮತಾನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದು ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ 'ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣ' ಬಿರುದು ಪಡೆದಿದ್ದರು.{{sfn|Dakshini MarathiAdda|2020}} ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ೧೨ ಮೇ ನಡೆದ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಲಾರ್ಡ್ ರೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ, ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ರಾಯಲ್ ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ (M.R.A.S.) ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.{{sfn|JRAS|1914|p=820}} ಅವರ ಪೂರ್ಣ ಪದ ಪ್ರಮಾಣ — B.Sc., L.C.E., M.R.A.S. — ೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ಅವರೇ ಹಾಕಿದ ಕ.ಸಾ.ಪ. ಅಡಿಗಲ್ಲಿನ ಫಲಕದ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.{{efn|ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣರಾಜೇಂದ್ರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷನ್ಮಂದಿರದ ಅಡಿಗಲ್ಲಿನ ಫಲಕ. ಛಾಯಾಚಿತ್ರ: ಪ್ರಸನ್ನ ಕರ್ಪೂರ.|group=note}} ಕ.ಸಾ.ಪ.ದ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಅವರ ಬಹಳಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ 'ಸಾಹಿತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.{{sfn|SV Srinivasa Rao}} ==ನಿಧನ== ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರು ೨ ಜೂನ್ ೧೯೩೨ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ==ಪರಂಪರೆ== [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ]] ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇಂದಿಗೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು [[ಮೈಸೂರು]], [[ಮಂಡ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ]] ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಮೂಲವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ — ಕಾವೇರಿ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಯೋಜನೆ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು ೧,೪೫೦ ದಶಲಕ್ಷ ಲೀಟರ್ ನೀರು ನಗರಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ.{{sfn|The Hindu|2023}} ಅವರು ಸಂಧಾನ ಮಾಡಿ ತಂದ ೧೯೨೪ರ ಕಾವೇರಿ ಒಪ್ಪಂದ ತನ್ನ ಐವತ್ತು ವರ್ಷದ ಅವಧಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು; ಎಸ್. ಗುಹಾನ್ ವರ್ಣಿಸುವಂತೆ, [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ದ ನಡುವೆ ಕಾವೇರಿ ನೀರಿನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ನಡೆಸುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಚೌಕಟ್ಟು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಿದೆ.{{sfn|Guhan|1993|pp=18-22}} ಅವರು ೧೮೯೨ರಲ್ಲಿ ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ ಚೌಕ-ಗ್ರಿಡ್ ಬಡಾವಣೆ ವಿನ್ಯಾಸ ಆ ಪ್ರದೇಶ ಮೀರಿ ಹರಡಿತು. ೧೮೯೮ರ ಪ್ಲೇಗ್ ನಂತರ [[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]] ಮತ್ತು [[ಬಸವನಗುಡಿ]] ವಿಸ್ತರಣೆಗಳಿಗೆ ಅದನ್ನೇ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಜಾನಕಿ ನಾಯರ್ ಅವರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.{{sfn|Nair|2005|pp=38-41}} ಅವರು ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿಗೆ ಇಂದು ೫ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ. ಜನವರಿ ೨೦೨೩ರಲ್ಲಿ [[ಹಾವೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೮೬ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನ ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ೩ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು.{{sfn|The Hindu KSP|2023}} ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{notelist|group=note}} ==ಆಕರಗಳು== {{reflist}} ==ಮೂಲಗಳು== ===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೂಲಗಳು=== * {{cite book | title = Mysore Public Works Department Civil List | year = 1912 | publisher = Government of Mysore | location = Mysore | language = en | ref = {{sfnref|Mysore PWD Civil List|1912}} }} * {{cite book | title = Bombay University Calendar 1886 | year = 1886 | publisher = Thacker & Co. | location = Bombay | language = en | ref = {{sfnref|Bombay University Calendar|1886}} }} * {{cite web | title = Mysore Gazette, Notification No. 412: Appointment of Chief Engineer | work = The Mysore Gazette, January–October 1913 | date = July 1913 | publisher = Government Press | location = Bangalore | url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.106560 | access-date = 7 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|Mysore Gazette|1913}} }} * {{cite web | title = Annual award of a prize of Rs. 100 by Mr. Karpur Srinivasa Rao | website = Karnataka State Archives, Bangalore (via archive.org) | date = September 1908 | url = https://archive.org/details/karnataka-state-archives-RGVlcGFrMTM4NTY4-RGVlcGFrMQ/page/n1/mode/2up | access-date = 4 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|Karnataka State Archives|1908}} }} * {{cite book | title = Yearly Promotion Recommendation Roll of the Engineer Establishment: Mr. Karpur Shrinivasarao, B.Sc., L.C.E., for the year ending 31 December 1913 | year = 1913 | publisher = General and Revenue Secretariat, Government of Mysore | location = Bangalore | type = Archival document. Karnataka State Archives, Bangalore. G.M. File No. 249 of 1913–14, Serial Nos. 1–2 | language = en | ref = {{sfnref|Promotion Roll|1913}} }} * {{cite web | title = Notes of the Quarter: Anniversary Meeting, 12 May 1914 | work = Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland | date = July 1914 | url = https://archive.org/details/dli.ministry.15625/page/819/mode/2up | access-date = 4 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|JRAS|1914}} }} ===ಪ್ರಕಟಿತ ಮೂಲಗಳು=== * {{cite book | last = Visvesvaraya | first = M. | year = 1951 | title = Memoirs of My Working Life | publisher = Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting | location = Delhi | url = https://archive.org/details/VisvesvarayaAutobiography | access-date = 7 April 2026 | language = en }} * {{cite book | title = History of the Mysore Public Works Department (1856–1956) | year = 1956 | publisher = Government Press | location = Bangalore | oclc = 569234854 | language = en | ref = {{sfnref|Mysore PWD History|1956}} }} * {{cite book | last = Gundappa | first = D. V. | author-link = ಡಿ. ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ | year = 1970 | title = ಜ್ಞಾಪಕಚಿತ್ರಶಾಲೆ, ಸಂಪುಟ ೩: ಸಾಹಿತ್ಯೋಪಾಸಕರು | chapter = ಲೇಖನ ೧೨: ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ (ಭಾಗ ೧ ಮತ್ತು ೨) | publisher = ಗೋಖಲೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆ | location = ಬೆಂಗಳೂರು | language = kn | chapter-url = https://www.prekshaa.in/Karpura-Srinivasa-Rao-Part-1 }} * {{cite book | last = Guhan | first = S. | year = 1993 | title = The Cauvery River Dispute: Towards Conciliation | publisher = Madras Institute of Development Studies in association with Frontline | location = Madras | isbn = 9788185966014 | language = en }} * {{cite book | last = Nair | first = Janaki | year = 2005 | title = The Promise of the Metropolis: Bangalore's Twentieth Century | publisher = Oxford University Press | location = New Delhi | isbn = 9780195672084 | language = en }} * {{cite book | last = Ashwathanarayana | first = G. | year = 2015 | title = ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ೧೦೦: ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನ | publisher = ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು | location = ಬೆಂಗಳೂರು | isbn = 9788193077306 | language = kn }} * {{cite book | last = Ramakrishnan | first = T. | year = 2024 | title = Cauvery: A Long-Winded Dispute | publisher = The Hindu Group | location = Chennai | isbn = 9789393875969 | language = en }} * {{cite book | last = Satya | first = Gouri | year = 2025 | title = ಮೈಸೂರಿನ ಅಸಾಮಾನ್ಯರು | publisher = ಮಹಿಮಾ ಪ್ರಕಾಶನ | location = ಮೈಸೂರು | isbn = 9788198100092 | language = kn | pages = 162–167 }} : ''ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಸತ್ಯ (೨೦೨೫) ಬಿರುದನ್ನು "ರಾಜಭಾಷಾ ಭೂಷಣ" ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸರಿಯಾದ ರೂಪ "ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ" ಎಂದು ಐದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆಕರಗಳಿಂದ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಆಕರ ಜೀವನಚರಿತ್ರಾತ್ಮಕ ವಿವರಣೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಬಿರುದಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ.'' * {{cite book | last = Chaturvedi | first = Hari Rao R. | title = Rajasabhabhushana Sri Karpur Srinivasa Rao: To My Knowledge | year = 2020 | type = Unpublished manuscript | language = en }} * {{cite news | title = KRS reaches maximum level, water security for Bengaluru ensured | work = The Hindu | date = 2023-08-20 | url = https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/ | access-date = 9 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|The Hindu|2023}} }} * {{cite news | title = 86th Kannada Sahitya Sammelana, Haveri | work = The Hindu | date = 2023-01-07 | url = https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/ | access-date = 9 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|The Hindu KSP|2023}} }} * {{cite web | title = Rajabhasha Bhushana Karpur Srinivasa Rao | website = Dakshini Marathi Adda | date = 2020 | url = https://www.dakshinimarathiadda.com/rajabhasha-bhushana-karpur-srinivas | access-date = 4 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|Dakshini MarathiAdda|2020}} }} ''ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಲೇಖನದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ "ರಾಜಭಾಷಾ ಭೂಷಣ" ಎಂದಿದೆ. ಸರಿಯಾದ ರೂಪ "ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ" — ಮೇಲಿನ ಟಿಪ್ಪಣಿ ನೋಡಿ. ಜೀವನಚರಿತ್ರಾತ್ಮಕ ವಿವರಣೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖ.'' * {{cite web | title = ನಮ್ಮ ಪರಿಷತ್ತು (About the Parishat) | website = ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು | url = https://kannadasahithyaparishattu.in/%e0%b2%a8%e0%b2%ae%e0%b3%8d%e0%b2%ae-%e0%b2%aa%e0%b2%b0%e0%b2%bf%e0%b2%b7%e0%b2%a4%e0%b3%8d%e0%b2%a4%e0%b3%81/ | language = kn | access-date = 28 April 2026 | ref = {{sfnref|KSP Website|2024}} }} * {{cite web | title = Birth of Kannada Sahitya Parishat | website = Star of Mysore | date = 2015 | url = https://starofmysore.com/birth-kannada-sahitya-parishat/ | access-date = 4 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|Star of Mysore|2015}} }} * {{cite news | title = ನಮ್ಮ ಮೈಸೂರಿನ ಅಸಾಮಾನ್ಯರು: ರಾಜಸಭಾ ಭೂಷಣ ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ | work = ಮೈಸೂರು ಮಿತ್ರ | date = 2024-07-07 | language = kn | ref = {{sfnref|Mysuru Mithra|2024}} }} * {{cite web | title = Dr. D.V. Gundappa (Scholar and Journalist) | website = Indian Philatelics | url = https://www.indianphilatelics.com/stamps/commemorative-stamps/1987-1988/item/8343-dr-dv-gundappa-scholar-and-journalist-click-for-stamp-information.html | access-date = 8 May 2026 | language = en | ref = {{sfnref|Indian Philatelics|1988}} }} ಭಾರತ ಅಂಚೆ ಮತ್ತು ತಂತಿ ಇಲಾಖೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿ ಫೋಲ್ಡರ್ ಆಧರಿಸಿ. * {{cite book | last = Srinivasa Rao | first = S. V. | title = ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಾಧ್ಯಕ್ಷರು | publisher = ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು | location = ಬೆಂಗಳೂರು | language = kn | ref = {{sfnref|SV Srinivasa Rao}} }} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ]] * [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ]] * [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]] ==ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://www.prekshaa.in/Karpura-Srinivasa-Rao-Part-1 ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ (ಭಾಗ ೧ ಮತ್ತು ೨)] — ಡಿ.ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ ಅವರ ''ಜ್ಞಾಪಕಚಿತ್ರಶಾಲೆ'' (೧೯೭೦) ಪ್ರಬಂಧದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದ, Prekshaa.in. [[ವರ್ಗ:೧೮೬೩ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೨ ಮರಣ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ]] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು|ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್]] 739fkqmlqjd9ut7a7l8ybv4u70img80 10 16404 1427606 546878 2026-08-30T17:20:15Z en>Primefac 0 Primefac moved page [[Template:Pp-template]] to [[Template:Template-protected]] over redirect: update following [[Special:Permalink/1372151970#Requested_move_16_August_2026|RM]] 1427606 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Template-protected]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} ay2g898kxcbn6dr2bn1wy9xkoo3jlt5 1427607 1427606 2026-09-07T09:28:57Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Pp-template]] 1427606 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Template-protected]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} ay2g898kxcbn6dr2bn1wy9xkoo3jlt5 0 21304 1427520 1378622 2026-09-06T23:08:15Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427520 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = Osteoporosis | Image =Osteoporosis -- Smart-Servier.jpg | Caption =ಮೂಳೆ ರಚನೆ - ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್ | DiseasesDB = 9385 | ICD10 = {{ICD10|M|80||m|80}}-{{ICD10|M|82||m|80}}| ICD9 = {{ICD9|733.0}} | ICDO = | OMIM = 166710 | MedlinePlus = 000360 | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic = 1693 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|ped|1683}} {{eMedicine2|pmr|94}} {{eMedicine2|pmr|95}} | MeshID = D010024 | }} '''ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌''' (=ಅಸ್ಥಿರಂಧ್ರತೆ) [[bone|ಮೂಳೆ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ರೋಗ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೂಳೆಗಳು [[ಮೂಳೆ|ಮುರಿಯುವ ಅಥವಾ ಬಿರುಕು ಬಿಡುವ]] ಅಪಾಯದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು. ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ [[ಮೂಳೆಯ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ]] (BMD) ಕ್ಷೀಣಗೊಂಡು, ಮೂಳೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿರುಕುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಹಾಗೂ ಮೂಳೆಯಲ್ಲಿ [[ಕೊಲಾಜೆನ್‌|ಕೊಲಾಜೆನಸ್ ಅಲ್ಲದ]] ಇತರೆ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರೋಟೀನ್‌‌ಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ ಅನ್ನು; ಮೂಳೆಯ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ (20-ವರ್ಷದ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಮಹಿಳೆಯ ಸರಾಸರಿ) ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯು [[ಡ್ಯುಯಲ್ ಎನರ್ಜಿ X-ರೇ ಅಬ್ಸಾರ್ಪ್ಷಿಯೋಮೆಟ್ರಿ|DXA]] ಅಳತೆ ಮಾಡಿದಂತೆ 2.5ರಷ್ಟು [[ವಿಚಲನ]]ಗೊಂಡು ತೀರಾ ಕೆಳಮಟ್ಟ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಎಂದು [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]] (WHO) ಹೇಳುತ್ತದೆ, "ಉಲ್ಬಣಿಸಿದ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌" ಪದವು [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಟ್ಟದ ಬಿರುಕು]]ಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="WHO1994">{{cite journal |author=WHO |title=Assessment of fracture risk and its application to screening for postmenopausal osteoporosis. Report of a WHO Study Group |journal=World Health Organization technical report series |volume=843 |issue= |pages=1–129 |year=1994 |pmid=7941614 |doi=}}</ref> [[ಋತುಬಂಧ|ಮೆನೋಪಾಸ್‌(ಋತುಬಂಧ)]] ಹಂತ ದಾಟಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ ಅನ್ನು '''ಪೋಸ್ಟ್‌ಮೆನೋಪಾಸ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಪುರುಷರಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರಬಹುದು. ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಯದಿಂದಾಗಿ, ಮತ್ತು ಇತರೆ [[ಮರುಕಳಿಸುವುದು (ಔಷಧ)|ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದ]] ರೋಗಗಳು ಅಥವಾ [[ಔಷಧ]]ಗಳ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಈ ರೋಗವು ಯಾರಿಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ಬರಬಹುದು, ಅಂದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಗ್ಲೂಕೊಕಾರ್ತೆಕಾಯ್ಡ್‌|ಗ್ಲೂಕೊಕಾರ್ಟಿಕಾಯ್ಡ್‌‌]]ಗಳ ವ್ಯತ್ಯಯದಿಂದಾಗಿ ಬರುವ ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್‌- ಅಥವಾ [[ಗ್ಲೂಕೊಕಾರ್ತೆಕಾಯ್ಡ್‌-ಇಂಡ್ಯೂಸ್ಡ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌|ಗ್ಲೂಕೊಕಾರ್ಟಿಕಾಯ್ಡ್‌-ಇಂಡ್ಯೂಸ್ಡ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌]] (SIOP ಅಥವಾ GIOP) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬಿರುಕಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಇದು, [[ಜೀವನ ನಿರೀಕ್ಷೆ]] ಹಾಗೂ [[ಜೀವನ ಮಟ್ಟ]]ಗಳ ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಲ್ಲದು. ಜೀವನ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಔಷಧಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಬರದಂತೆ ತಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ; ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಯಾಮ ಹಾಗೂ [[ಬೀಳುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸುವುದು|ಬೀಳದಂತೆ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ]] ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಔಷಧಗಳಲ್ಲಿ [[ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ|ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ]], [[D ಜೀವಸತ್ವ]], [[ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌|ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌ಗಳು]] ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರೆ ಔಷಧಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಬೀಳದಂತೆ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಲು ನೀಡುವ ಸಲಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾದ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳಿಂದ ದಷ್ಟಪುಷ್ಟವಾಗಿ ಮಾಡುವುದು, ಪ್ರಾಪ್ರಿಯೋಸೆಪ್ಷನ್‌-ಸುಧಾರಣಾ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು; ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ. ವ್ಯಾಯಾಮದ ಸಂವರ್ಧನೆಯಿಂದಾಗಿ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬರಬಹುದು ಅಥವಾ ಅದರಿಂದ ಗುಣಮುಖಗೊಳ್ಳಬಹುದು. == ರೋಗೋತ್ಪತ್ತಿ == [[ಚಿತ್ರ:Osteoclast.jpg|200px|right|thumb|"ಫೋಮಿ" ಸೈಟೋಪ್ಲಾಸಂನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಜೀವಕೋಶಗಳ ಇರುವುದನ್ನು ಆಸ್ಟಿಯೋಕ್ಲಸ್ಟ್‌ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ]] ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ [[ಮೂಳೆ ಕರಗುವಿಕೆ‌|ಮೂಳೆ ಮರುಹೀರಿಕೆ‌]] ಹಾಗೂ [[ಮೂಳೆ#ರಚನೆ|ಮೂಳೆ ರಚನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಅಸಮತೋಲನಗಳು ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಳೆಯ, [[ಅಸ್ಥಿ ಮಜ್ಜೆ‌ (ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನ)|ಅಸ್ಥಿ ಮಜ್ಜೆ]]ಯ ನಿರಂತರ ವಿಕಾಸದಿಂದಾಗಿ ಮೂಳೆಯು ಪುನರ್‌ರಚನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಮೂಳೆಯ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10%ರಷ್ಟು ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಪುನರ್‌ರಚನೆಗೆ ಹೋಗಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮೂಳೆಯ ಬಹುಕೋಶೀಯ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ (BMUs) ಈ ಕ್ರಿಯೆಯು ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು 1963ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಸ್ಟ್ ಅವರು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು.<ref>ಫ್ರಾಸ್ಟ್ HM, ಥಾಮಸ್‌ CC. ಬೋನ್ ರೀಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್‌. ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌, IL: 1963.</ref> [[ಆಸ್ಟಿಯೋಕ್ಲಸ್ಟ್‌]] ಜೀವಕೋಶಗಳ ಮೂಲಕ ಮೂಳೆ ಹೀರಲ್ಪಟ್ಟು ([[ಅಸ್ಥಿ ಮಜ್ಜೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ), ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಟಿಯೋಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌‌|ಆಸ್ಟಿಯೋಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌]] ಜೀವಕೋಶಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಮೂಳೆ ಶೇಖರಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Raisz">{{cite journal | author = Raisz L | title = Pathogenesis of osteoporosis: concepts, conflicts, and prospects. | journal = J Clin Invest | volume = 115 | issue = 12 | pages = 3318–25 | year = 2005 | pmid = 16322775 | url = http://www.jci.org/cgi/content/full/115/12/3318 | doi = 10.1172/JCI27071 | access-date = 2009-10-23 | archive-date = 2007-08-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070824074703/http://www.jci.org/cgi/content/full/115/12/3318 | url-status = dead }}</ref> ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಬೆಳೆಯುವ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳೆಂದರೆ, ''ಸಾಕಷ್ಟು ಮೂಳೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ'' ಯ ಕೊರತೆ (ಅಸ್ಥಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಕೊರತೆ ಹಾಗೂ ಅದರಿಂದಾಗಿ ದುರ್ಬಲತೆ ), ಅತಿಯಾದ ಮೂಳೆ ಮರುಹೀರಿಕೆ‌ ಹಾಗೂ ಮರುನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಎಲುಬುಗಳ ಕೊರತೆ. ಈ ಮೂರು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಫಲಿತಾಂಶವು ಎಲುಬಿನ ದುರ್ಬಲ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Raisz" /> ಹಾರ್ಮೋನಿನ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಮೂಳೆ ಮರುಹೀರಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ; [[ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್]] ಕೊರತೆಯು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ (e.g. ಋತುಬಂಧದ ಪರಿಣಾಮ‌) ಮೂಳೆ ಮರುಹೀರಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರ ತಾಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುವ ಎಲುಬಿನಲ್ಲಾಗುವ ಹೊಸ ಮೂಳೆಯ ಶೇಖರಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಗರ್ಭಕೋಶ]] ಮತ್ತು [[ಮೆಮರಿ ಗ್ರಂಥಿ|ಹಾಲು ಸ್ರವಿಸುವ ಗ್ರಂಥಿ]]ಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್‌ಗಳು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಲು ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರಂತರವಾದ ಮೂಳೆ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ α-[[ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ಗ್ರಾಹಕ|ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ಗ್ರಾಹಕ‍‌]] ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Raisz" /> ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್‌ನಂತೆಯೇ, [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಮೆಟಬಾಲಿಸಂ]] ಕೂಡ ಮೂಳೆ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದು, [[ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ|ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ]] ಹಾಗೂ [[D ಜೀವಸತ್ವ]] ಕೊರತೆಯು ಮೂಳೆ ಶೇಖರಣೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಜೊತೆಗೆ, [[ಪ್ಯಾರಾಥೈರಾಯ್ಡ್‌ ಗ್ರಂಥಿ]]ಗಳು ಕಡಿಮೆ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವುದರಿಂದ [[ಪ್ಯಾರಾಥೈರಾಯ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಮೋನು|ಪಾರಾಥೈರಾಯ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಮೋನು]]ಗಳನ್ನು (ಪ್ಯಾರಾಥಾರ್ಮೋನು, PTH) ಸ್ರವಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಪ್ರಮಾಣ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಮೂಳೆ ಹೀರುವಿಕೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. [[ಥೈರಾಯ್ಡ್‌]]ನಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಟೋನಿನ್‌]] ಹಾರ್ಮೋನು PTHನಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯಶಃ ಪ್ರಮುಖವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಮೂಳೆಯ ಶೇಖರಣೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Raisz" /> [[ಚಿತ್ರ:Active osteoblasts.jpg|200px|right|thumb|ಆಸ್ಟಿಯೋಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌‌ಗಳು,‌ ಎರಡು ಆಸ್ಟಿಯೋಸೈಟ್‌ಗಳುಳ್ಳ ಆಸ್ಟಿಯಾಯ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿ ತಯಾರುಮಾಡುವ ಶಾಶ್ವತ ಗೂಗ್ಲಿ ಆಪರೇಟಸ್‌ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] ಹಲವಾರು ಆಣ್ವಿಕಗಳು ಆಸ್ಟಿಯೋಕ್ಲಸ್ಟ್‌‌ಗಳ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[RANKL]] (ಗ್ರಾಹಕ ಆಕ್ಯಿವೇಟರ್ ಫಾರ್ [[NF-kB|ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಾರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ κB]] ಲಿಗೆಂಡ್) ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಆಣ್ವಿಕಗಳು ಆಸ್ಟಿಯೋಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ (e.g. [[ಲಿಂಫೊಸೈಟ್‌|ಲಿಂಫೊಸೈಟ್‌‌]]ಗಳು), ಹಾಗೂ [[RANK]] (ಗ್ರಾಹಕ ಆಕ್ಟಿವೇಟರ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ κB)ಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ. [[Osteoprotegerin|ಆಸ್ಟಿಯೋಪ್ರೊಟೆಜೆರಿನ್‌‌]](OPG)ಗಳಿಗೆ RANKನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆಯುವ ಅವಕಾಶವಿದ್ದರೂ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಯೇ RANKLಅನ್ನು [[ಆಸ್ಟಿಯೋಪ್ರೊಟೆಜೆರಿನ್‌]] (OPG)ಸುತ್ತುವರಿಯುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೂಳೆ ಮರುಹೀರಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ‌ತಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ. RANKL, RANK ಹಾಗೂ OPGಗಳು [[ಟ್ಯೂಮರ್ ನೆಕ್ರೊಸಿಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‌|ಟ್ಯೂಮರ್ ನೆಕ್ರೊಸಿಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‌‌]]ಗಳು ಹಾಗೂ ಅದರ ಗ್ರಾಹಕ‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. [[Wnt ಸಿಗ್ನಲಿಂಗ್ ಪಾತ್‌ವೇ|''wnt'' ಸಿಗ್ನಲಿಂಗ್ ಪಾತ್‌ವೇ]]ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. [[ಈಕೋಸನಾಯ್ಡ್‌|ಈಕೋಸನಾಯ್ಡ್‌‌]]ಗಳ ಹಾಗೂ [[ಇಂಟರ್‌ಲ್ಯೂಕಿನ್|ಇಂಟರ್‌ಲ್ಯೂಕಿನ್‌]]ಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಮೂಳೆ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ, ಇಂತಹ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.<ref name="Raisz" /> [[ಟ್ರಬೇಕ್ಯುಲಾರ್ ಮೂಳೆ]]ಯು ಸ್ಪಾಂಜ್-ಮಾದರಿಯ ಎಲುಬಾಗಿದ್ದು, ಉದ್ದ ಮೂಳೆಯ ಹಾಗೂ ಕಶೇರುಕಗಳ(ವರ್ಟಿಬ್ರೇ) ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಮೂಳೆಗಳ ಹೊರ ಮೈಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ಮೂಳೆಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ಟಿಕಲ್‌ ಮೂಳೆ]]ಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೋಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ಟಿಯೋಕ್ಲಸ್ಟ್‌‌ಗಳು ಮೂಳೆಗಳ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದರಿಂದ, ಎಲುಬಿನ ಮರುನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಟ್ರಬೇಕ್ಯುಲಾರ್ ಮೂಳೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿದ್ದು, ಮೂಳೆಯ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಚುರುಕುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೂಳೆ ಸಾಂದ್ರತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಮೂಳೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೂ ಸಹ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ, ಮುರಿದ ಟ್ರಬೇಕ್ಯುಲಾರ್ ಮೂಳೆಯ ಸ್ಪೈಕ್ಯೂಲ್‌ಗಳು ಬಲಹೀನಗೊಂಡು ("ಸೂಕ್ಷ್ಮಬಿರುಕುಗಳು"), ದುರ್ಬಲ ಮೂಳೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಟ್ರಬೇಕ್ಯುಲಾರ್ ಮೂಳೆ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಾರ್ಟಿಕಲ್‌ ಮೂಳೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಮಣಿಕಟ್ಟು, ಸೊಂಟ ಹಾಗೂ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟಿಯೋಪೊರೆಟಿಕ್‌ ಬಿರುಕುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಶಕ್ತಿಗಾಗಿ ಟ್ರಬೇಕ್ಯುಲಾರ್ ಮೂಳೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದು, ಅತಿಯಾದ ಪುನರ್‌ರಚನೆಯಿಂದ ಅಸಮತೋಲನ ಉಂಟಾದರೆ ಅವುಗಳು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ.{{Fact|date=September 2007}} == ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು == ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ [[ಯಾವುದೇ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲದ|ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ]]; ಆದರೆ ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂಳೆ ಮುರಿತಗಳಾಗುವ ಅಪಾಯಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು. ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಜನರ ಮೂಳೆಗಳು ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾವೇ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗದೆ, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ [[fractures|ಮುರಿತಗಳಾ]] ಗುವುದಕ್ಕೆ ಆಸ್ಟಿಯೋಪೊರೆಟಿಕ್‌ [[ಮುರಿತಗಳು]] ಅಥವಾ ''[[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಟ್ಟದ ಬಿರುಕು|ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಿರುಕುಗಳು]]'' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಿರುಕುಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಬೆನ್ನೆಲುಬು]], [[ಪಕ್ಕೆಲುಬು]], [[ಸೊಂಟ ಮುರಿತ|ಸೊಂಟ]] ಹಾಗೂ [[ಮಣಿಕಟ್ಟು]]ಗಳಲ್ಲಾಗುತ್ತವೆ. === ಮುರಿತಗಳು === [[ಕಶೇರುಕ|ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ]] ವೈಫಲ್ಯದ ("ಸಂಕುಚಿತಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಮುರಿಯುವುದು) ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ ಹಠಾತ್ ಬೆನ್ನುನೋವು, ನರಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು(ನರಗಳ ಸಂಕುಚಿತಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ತೀವ್ರತರದ ನೋವು), ಬೆನ್ನುಹುರಿಯು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ [[ಕಾಡ ಈಕ್ವಿನಾ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌]]. ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ಹಲವು ಬಿರುಕುಗಳು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬಾಗಿದಂತಹ ದೇಹದ ಭಂಗಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಎತ್ತರ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ, ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘ ಸಮಯದ ನೋವಿನಿಂದಾಗಿ ಚಲನೆಗೂ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Kim DH, Vaccaro AR |title=Osteoporotic compression fractures of the spine; current options and considerations for treatment |journal=The spine journal : official journal of the North American Spine Society |volume=6 |issue=5 |pages=479–87 |year=2006 |pmid=16934715 |doi=10.1016/j.spinee.2006.04.013}}</ref> ಉದ್ದ ಮೂಳೆಗಳ ಬಿರುಕುಗಳು ಚಲಿಸಲಾಗದಂತೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು [[ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]] ಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬರಬಹುದು. ಸೊಂಟ ಮುರಿತದಿಂದಾಗಿ [[ಡೀಪ್ ವೇಯ್ನ್ ಥ್ರಾಂಬೋಸಿಸ್‌]], [[ಪಲ್ಮನರಿ ಎಂಬಾಲಿಸಮ್‌]] ಮತ್ತು ಸಾವಿನಂತಹ ಅಪಾಯಗಳು ಸಂಭವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ [[ಸೊಂಟ ಮುರಿತ]]ಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. === ಬೀಳುವ ಅಪಾಯಗಳು === ವಯಸ್ಸಾಗುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ಬೀಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಮಣಿಕಟ್ಟು, ಬೆನ್ನುಹುರಿ ಹಾಗೂ ಸೊಂಟದಲ್ಲಿ ಮುರಿತ ಅಥವಾ ಬಿರುಕು ಉಂಟಾಗುವ ಅಪಾಯಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ದೃಷ್ಟಿದೋಷದಂತಹ (e.g. [[ಗ್ಲುಕೋಮಾ]], [[ಮ್ಯಾಕುಲಾರ್ ಡೀಜನರೇಷನ್|ಆಣ್ವಿಕಗಳ ನಾಶವಾಗುವಿಕೆ]]), [[ಸ್ಥಿರತೆಯ ವ್ಯಾಧಿ|ಸ್ಥಿರತೆಯ ವ್ಯಾಧಿಗಳು]] [[ಚಲನೆಯ ವ್ಯಾಧಿ|ಚಲನೆಯ ವ್ಯಾಧಿಗಳು]] (e.g. [[ಪರ್ಕಿನ್‌ಸನ್ಸ್‌ ರೋಗ|ಪರ್ಕಿನ್‌ಸನ್ಸ್‌ ರೋಗಗಳು]]) [[ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆ]] [[ಸಾರ್ಕೋಪೇನಿಯಾ|ಸಾರ್ಕೊಪೇನಿಯಾ]] (ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ [[ಅಸ್ಥಿಯ ಮಾಂಸಖಂಡ|ಮೂಳೆಯ ಮಾಂಸಖಂಡ]]ಗಳ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ) ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಬೀಳುವ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. [[ವೈಫಲ್ಯಗಳು (ವೈದ್ಯಕೀಯ)|ನಿತ್ರಾಣ]]ಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ(ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಬರುವ ಅಥವಾ ಬರದಂತೆ ದೈಹಿಕ ಭಂಗಿಯು ಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಹಾಳಾಗುವುದು) ಬೀಳುವ ಅಪಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು; ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪ್ರಜ್ಞಾಶೂನ್ಯತೆಗೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿದ್ದು, [[ಕಾರ್ಡಿಯಾಕ್ ಆರ್ಹೆತ್ಮಿಯಾ|ಕಾರ್ಡಿಯಾಕ್ ಆರ್ಹೆತ್ಮಿಯಾಸ್‌]] (ಏರುಪೇರಾದ ಹೃದಯ ಬಡಿತ), [[ವಾಸೋವ್ಯಾಗಲ್ ಸಿಂಕೋಪ್‌|ವಾಸೋವ್ಯಾಗಲ್ ಪ್ರಜ್ಞಾಶೂನ್ಯತೆ]], [[ಆರ್ತೋಸ್ಟ್ಯಾಟಿಕ್ ಹೈಪೋಟೆನ್ಷನ್‌|ಆರ್ತೋಸ್ಟ್ಯಾಟಿಕ್ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ‌]](ನಿಂತಾಗ ರಕ್ತದ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಇಳಿಕೆ) ಮತ್ತು [[ಸ್ವಾಧೀನ ತಪ್ಪುವುದು]] ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವಾಸ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಜಾರದಂತಹ ನೆಲಹಾಸುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದರಿಂದ ಬೀಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಬಿದ್ದು ಗಾಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಚಲಿಸುವ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರತೆಯ ವ್ಯಾಧಿ ಹೊಂದಿರುವವರಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಅಪಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{cite journal |author=Ganz DA, Bao Y, Shekelle PG, Rubenstein LZ |title=Will my patient fall? |journal=JAMA |volume=297 |issue=1 |pages=77–86 |year=2007 |pmid=17200478 |doi=10.1001/jama.297.1.77}}</ref> == ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳು == ಆಸ್ಟಿಯೋಪೊರೆಟಿಕ್‌ ಮುರಿತಗಳಿಂದಾಗುವ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬದಲಾಗಬಹುದಾದ ಹಾಗೂ (ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ) ಬದಲಾಗದ್ದು ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೋಗ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಸೇರಿಕೊಂಡಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಔಷಧಗಳಿಂದಾಗಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸಬಹುದೆಂದು ಸೈದ್ಧಾಂತಿವಾಗಿ ಹೇಳಲಾದರೂ, ಎಷ್ಟೋ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧಗಳ ಸೇವನೆಯ ನಂತರ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಮ ಅಪಾಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಉಲ್ಬಣಿಸಿದೆ. === ಗುಣಪಡಿಸಲಾಗದ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ === ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ ವಯಸ್ಸಾಗುವುದು (ಸ್ತ್ರೀ ಹಾಗೂ ಪುರುಷ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ) ಹಾಗೂ [[ಹೆಣ್ಣು|ಮಹಿಳೆ]]ಯರಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕತೆ; [[ಮೆನೋಪಾಸ್‌|ಋತುಬಂಧ‌]] ನಂತರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ [[ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್|ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್‌]] ಕೊರತೆಗೂ [[ಮೂಳೆಯ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ]]ಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧವಿದೆ, ಆದರೆ [[ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟೀರಾನ್‌]] ಕೊರತೆಯು ಅಷ್ಟು (ಅಂದರೆ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ) ಹಾನಿಕಾರಕವಲ್ಲ.ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದರೂ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಯುರೋಪಿನ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು|ಯುರೋಪ್ ಮೂಲದ]] ಅಥವಾ [[ಏಷ್ಯಾ ಜನರು|ಏಷ್ಯಾ ಮೂಲದ]] ಅನುವಂಶೀಯರು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೆ ತುತ್ತಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Melton LJ |title=Epidemiology worldwide |url=https://archive.org/details/sim_endocrinology-and-metabolism-clinics-of-north-america_2003-03_32_1/page/n26 |journal=Endocrinol. Metab. Clin. North Am. |volume=32 |issue=1 |pages=1–13, v |year=2003 |pmid=12699289 |doi=10.1016/S0889-8529(02)00061-0}}</ref> [[ಕುಟುಂಬ ಇತಿಹಾಸ (ಔಷಧ)|ಕುಟುಂಬದ ಇತಿಹಾಸ]]ದಲ್ಲಿ ಮುರಿತ ಅಥವಾ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಇದ್ದರೆ, ಅಪಾಯದ ಮಟ್ಟವೂ ಸಹ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ; ಇಂತಹವರಲ್ಲಿ ಮುರಿತಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ಮೂಳೆಯ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ [[ಅನುವಂಶೀಯತೆ|ಅನುವಂಶೀಕ]]ವಾಗಿ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅಂದರೆ, ಶೇಕಡಾ 25 ರಿಂದ 80ರಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸುಮಾರು 30 ವಂಶಾವಾಹಿಗಳು ಕಾರಣವೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.<ref name="Raisz" /> ಒಂದೇ ಲಿಂಗ ಹಾಗೂ ಸಮ ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಮುರಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವರಿಗಿಂತ ಈಗಾಗಲೇ ಮುರಿತಕ್ಕೊಳಗಾದವರಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ದುಪ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Ojo F, Al Snih S, Ray LA, Raji MA, Markides KS |title=History of fractures as predictor of subsequent hip and nonhip fractures among older Mexican Americans |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-national-medical-association_2007-04_99_4/page/412 |journal=Journal of the National Medical Association |volume=99 |issue=4 |pages=412–8 |year=2007 |pmid=17444431 |doi=}}</ref> === ಸಂಪೂರ್ಣ ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದಾದ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ === * ಅತಿಯಾದ [[ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯ|ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌]] - ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಸೇವನೆ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ (ದಿನಕ್ಕೆ 3 ಘಟಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಸೇವನೆ),<ref name="BMJosteoporosis">{{cite journal |author=Poole KE, Compston JE |title=Osteoporosis and its management |journal=BMJ |volume=333 |issue=7581 |pages=1251–6 |year=2006 |month=December |pmid=17170416 |doi=10.1136/bmj.39050.597350.47 |url=}}</ref> ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | author=Berg KM, Kunins HV, Jackson JL ''et al.'' | title= Association between alcohol consumption and both osteoporotic fracture and bone density | url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-medicine_2008-05_121_5/page/406 | journal=Am J Med | year=2008 | volume=121 | issue=5 | pages=406–18 | doi= 10.1016/j.amjmed.2007.12.012}}</ref> * [[D ಜೀವಸತ್ವ ಕೊರತೆ]]<ref name="micronutrients">{{cite journal |author=Nieves JW |title=Osteoporosis: the role of micronutrients. |journal=Am J Clin Nutr |volume=81 |issue=5 |pages=1232S–1239S |year=2005 |pmid=15883457 |url=http://www.ajcn.org/cgi/content/full/81/5/1232S |month=May |day=01}}</ref> - ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ವೃದ್ಧರಲ್ಲಿ D ಜೀವಸತ್ವ ಕೊರತೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="WHOcriteria" /> ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ D ಜೀವಸತ್ವ ಕೊರತೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಪ್ಯಾರಾಥೈರಾಯ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಮೋನು|ಪ್ಯಾರಾಥೈರಾಯ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಮೋನು(PTH)]] ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="WHOcriteria" /> ಮೂಳೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಮೂಳೆ ಮರುಹೀರಿಕೆ‌ ಮಟ್ಟವನ್ನು PTH ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. [[1,25-ಡೈಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಕೋಲೆಕ್ಯಾಸಿಫೆರಾಲ್‌]] ಸೀರಮ್‌ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಿದರೆ, PTH ಅದರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="WHOcriteria" /> * [[ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆ(ಧೂಮಪಾನ)|ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆ]] - ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆಯು ಆಸ್ಟಿಯೋಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌‌ಗಳ ಕ್ರೀಯಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಕ್ಷೀಣಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಕಾರಿ ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.<ref name="BMJosteoporosis" /><ref>{{cite journal |author=Wong PK, Christie JJ, Wark JD |title=The effects of smoking on bone health |journal=Clin. Sci. |volume=113 |issue=5 |pages=233–41 |year=2007 |pmid=17663660 |doi=10.1042/CS20060173| url=http://www.clinsci.org/cs/113/0233/cs1130233.htm}}</ref> ಧೂಮಪಾನದಿಂದ ಹೊರಗಿನ ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ಪ್ರಮಾಣ ಬಹುವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುವುದು, ಕಡಿಮೆ ದೈಹಿಕ ತೂಕ ಹಾಗೂ ಬಹುಬೇಗನೆ ಋತುಬಂಧಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದರಿಂದ, ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಮೂಳೆಯ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="WHOcriteria" /> * ಕಡಿಮೆ [[ಶಾರೀರಿಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಸೂಚಿ|ಶಾರೀರಿಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಸೂಚಿ (ಬಾಡಿ ಮಾಸ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌)]] - ಅತಿಯಾದ ತೂಕ ಅಂದರೆ ಭಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ [[ಲೆಪ್ಟಿನ್]] ಹಾರ್ಮೋನಿನ ಸೇವನೆ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Shapses SA, Riedt CS |title=Bone, body weight, and weight reduction: what are the concerns? |journal=J. Nutr. |volume=136 |issue=6 |pages=1453–6 |year=2006 |pmid=16702302 |url=http://jn.nutrition.org/cgi/content/full/136/6/1453 |month=Jun |day=01 |access-date=2009-10-23 |archive-date=2008-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080310070815/http://jn.nutrition.org/cgi/content/full/136/6/1453 |url-status=dead }}</ref> * [[ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ]] - ಆಹಾರಾಭ್ಯಾಸ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ]], ಜೀವಸತ್ವಗಳಾದ K ಹಾಗೂ C <ref name="micronutrients" /> ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಸೇವನೆಯು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮೂಳೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗೆ ಕಾರಣವಾದರೆ, ವೃದ್ಧರಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ಮೂಳೆಯ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="WHOcriteria" /> * [[ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು|ದೈಹಿಕ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆ]] - ದೈಹಿಕ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಮಾತ್ರ [[ಮೂಳೆ ಪುನರ್‌ರಚನೆ]]ಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ [[ಭಾರ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ]]ಯಂತಹ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಮೂಳೆಯ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಹೊಂದುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="WHOcriteria" /> ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ, ದೈಹಿಕ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯಿಂದಾಗಿ ಮೂಳೆಯ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು, ಹಾಗೂ ಅದರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು 1 ಅಥವಾ 2%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. {{Fact|date=May 2008}} ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ದೈಹಿಕ ನಿಷ್ಕ್ರೀಯತೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೂಳೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="WHOcriteria" /> * ಅತಿಯಾದ ಶಾರೀರಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು - ಅತಿಯಾದ ವ್ಯಾಯಾಮವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮೂಳೆಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮೂಳೆಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ನಂತರದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಪಟುಗಳು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೆ ತುತ್ತಾಗಿರುವ ಸಾಕಷ್ಟು ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ, ಅತಿಯಾದ ವ್ಯಾಯಾಮವು ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ‌. ಇದೆಲ್ಲದರ ಜೊತೆಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹಾಗೂ ಸರಿಯಾದ ಪೋಷಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳೂ ಇದರ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ದೂಡುತ್ತವೆ. * [[ಭಾರದ ಲೋಹಗಳು]] - [[ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ]] ಹಾಗೂ ಮೂಳೆ ರೋಗ ನಡುವೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಸೇವನೆಯು ಸ್ತ್ರೀ ಹಾಗೂ ಪುರುಷರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಅತಿಯಾದ ಮೂಳೆಯ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಕೊರತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ವೃದ್ಧರು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ನೋವು ಹಾಗೂ ಮುರಿತಗಳು ಉಂಟಾಗುವ ಸಂಭವವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅತಿಯಾದ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಸೇವನೆ [[ಆಸ್ಟಿಯೋಮಲಾಸಿಯಾ]] (ಅಸ್ಥಿ ಮೃದುತ್ವ)ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | author = Staessen J, Roels H, Emelianov D, Kuznetsova T, Thijs L, Vangronsveld J, Fagard R | title = Environmental exposure to cadmium, forearm bone density, and risk of fractures: prospective population study. Public Health and Environmental Exposure to Cadmium (PheeCad) Study Group. | url = https://archive.org/details/sim_the-lancet_1999-04-03_353_9159/page/1140 | journal = Lancet | volume = 353 | issue = 9159 | pages = 1140–4 | year = 1999 | month = Apr 3 | pmid = 10209978 | doi = 10.1016/S0140-6736(98)09356-8}}</ref> * ತಂಪು ಪಾನೀಯಗಳು - ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ [[ತಂಪು ಪಾನೀಯ]]ಗಳು (ಹಲವು [[ಫಾಸ್ಫಾರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]] ಹೊಂದಿವೆ) ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ನ ಅಪಾಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ;<ref>{{cite journal |author=Tucker KL, Morita K, Qiao N, Hannan MT, Cupples LA, Kiel DP |title=Colas, but not other carbonated beverages, are associated with low bone mineral density in older women: The Framingham Osteoporosis Study |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-clinical-nutrition_2006-10_84_4/page/936 |journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=84 |issue=4 |pages=936–42 |year=2006 |pmid=17023723 |doi=}}</ref> ಬೇರೆ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತಂಪು ಪಾನೀಯಗಳು - ನೇರವಾಗಿ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದರ ಬದಲು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ‌ ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಆಹಾರ ಕ್ರಮದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal |author= |title=Soft drinks in schools |url=https://archive.org/details/sim_pediatrics_2004-01_113_1/page/152|journal=Pediatrics |volume=113 |issue=1 Pt 1 |pages=152–4 |year=2004 |pmid=14702469 |doi=10.1542/peds.113.1.152}}</ref> * [[ಕೆಫೆನ್‌]] – ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ನಂಬಿಕೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಅಂದರೆ ಕೆಫೆನ್‌‌ಗೂ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೂ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal |author=Waugh EJ, Lam M-A, Hawker GA, ''et al.'' |title=Risk factors for low bone mass in healthy 40–60 year old women: A systematic review of the literature |volume=20 |number=1 |page=1–21 |year=2009 |doi=10.1007/s00198-008-0643-x |journal=Osteoporosis International}}</ref> === ರೋಗಗಳು ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಧಿಗಳು === ಹಲವು ರೋಗಗಳು ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಧಿಗಳು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.<ref name="ICSI">{{cite web |url=http://www.icsi.org/osteoporosis/diagnosis_and_treatment_of_osteoporosis__3.html |title=ICSI Health Care Guideline: Diagnosis and Treatment of Osteoporosis, 5th edition |accessdate=2008-04-08 |author=Simonelli, C ''et al.'' |month=July |year=2006 |format=PDF |publisher=Institute for Clinical Systems Improvement |archive-date=2007-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070718014056/http://www.icsi.org/osteoporosis/diagnosis_and_treatment_of_osteoporosis__3.html |url-status=dead }}</ref> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು, ಮೂಳೆಯ ಮೆಟಬಾಲಿಸಂ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವಕ್ಕೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದೆಯೂ ಇರಬಹುದು. * ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, [[ನಿಶ್ಚಲತೆ]]ಯಿಂದ ('ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಿ ಇಲ್ಲವೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಿ' ಎಂಬ ನಿಯಮದಂತೆ) ಮೂಳೆಯು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಿದ್ದು ಕಾಲನ್ನು ಮುರಿದುಕೊಂಡು ದೀರ್ಘ ಸಮಯ ನಡೆದಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ಇರುವ ಮಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಕ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂಳೆಯ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತಷ್ಟು ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ [[ಆಕಾಶಯಾನ|ಗಗನಯಾತ್ರೆ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದಿರುವ ಅಥವಾ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಗಾಲಿ ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ- ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿರುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಮೂಳೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುವುದು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ. * [[ಹೈಪೋಗೊನೆಡಿಸಮ್‌|ಹೈಪೋಗೊನಡಲ್‌]](ಚಿಕ್ಕ ಜನನ ಗ್ರಂಥಿ) ( ರೀತಿಯು ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ಗೆ ಕಾರಣ‌. [[ಟರ್ನರ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌]], [[ಕ್ಲಿನ್‌ಫೆಲ್ಟರ್‌ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌]], [[ಕಲಮನ್ನ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌|ಕಲ್‌ಮನ್ನ್‌ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌]], [[ಅನೋರೆಕ್ಸಿಯಾ ನರ್ವೋಸ]], [[ಆಂಡ್ರೋಪಾಸ್‌]]<ref name="medscapeosteoporosis" />, [[ಹೈಪೊತಲಮಸ್|ಹೈಪೊಥೆಲಮಿಕ್]] [[ಅಮೆನೋರಿಯಾ]] ಅಥವಾ [[ಹೈಪರ್‌ಪ್ರೊಲ್ಯಾಟಿನೆಮಿಯ]]ಗಳೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ<ref name="medscapeosteoporosis" />. ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ, [[ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್]] ಕೊರತೆಯು ಹೈಪೋಗೊನೆಡಿಸಮ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [[ಮೆನೋಪಾಸ್‌|ಋತುಬಂಧ‌]]‌ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ (<45 ವರ್ಷಗಳು) ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಆರಂಭಿಕ ಮೆನೋಪಾಸ್‌ ಅಮೆನೋರಿಯಾದಲ್ಲಿ (>1 ವರ್ಷ) ಕಂಡುಬರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಬೈಲ್ಯಾಟರಲ್ [[ಊಫೊರೆಕ್ಟಮಿ]] (ಅಂಡಾಶಯವನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದು ಹಾಕುವುದು) ಅಥವಾ [[ಅಕಾಲಿಕ ಅಂಡಾಶಯದ ವೈಫಲ್ಯ|ಅಕಾಲಿಕ ಅಂಡಾಶಯ ವೈಫಲ್ಯ]] ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕುಂಟಿತವಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಪುರುಷರಲ್ಲಿ, [[ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟೀರಾನ್‌]] ಕೊರತೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆಂಡ್ರೋಪಾಸ್‌ ಅಥವಾ [[ವೃಷಣ]]ಗಳನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದು ಹಾಕುವುದು) ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. * [[ಕಷಿಂಗ್ಸ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌]]<ref name="WHOcriteria" />, [[ಹೈಪರ್‌ಪ್ಯಾರಾಥೈರಾಯ್ಡಿಸಮ್‌]]<ref name="WHOcriteria" />, [[ತೈರೋಟಾಕ್ಸಿಕೋಸಿಸ್‌]]<ref name="WHOcriteria" />, [[ಹೈಪೋಥೈರಾಯ್ಡಿಸಮ್‌]], [[ಡಯಾಬಿಟೀಸ್ ಮಿಲೆಟಿಯಸ್‌]] 1 ಹಾಗೂ 2ನೇ ವಿಧಗಳು,<ref name="OsteoporosisMen">{{cite journal|author=Ebeling PR|title=Clinical practice. Osteoporosis in men|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2008-04-03_358_14/page/1474| journal=N Engl J Med| year=2008| volume=358| issue=14| pages=1474–82| pmid=18385499 |doi=10.1056/NEJMcp0707217}}</ref> [[ಆಕ್ರೋಮೆಗಾಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಆಡ್ರಿನಾಲ್ ಕೊರತೆ]] ಮೂಳೆ ಹಾನಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಅಂತಃಸ್ರಾವಕ ವ್ಯಾಧಿಗಳು. [[ಗರ್ಭ|ಗರ್ಭಧಾರಣೆ]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಕ್ಟೇಶನ್‌|ಹಾಲೂಡಿಕೆ]]ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮೂಳೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದರೂ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳುತ್ತದೆ.<ref name="ICSI" /> * [[ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ]], [[ದುರ್ಬಲ ಪೋಷಣೆ|ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೋಷಣೆಯ ಕೊರತೆ]]<ref name="WHOcriteria" /> ಹಾಗೂ [[ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜೀರ್ಣವಾಗುವುದು|ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜೀರ್ಣ]] ಆಗುವುದರಿಂದ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಪೋಷಣೆ ಹಾಗೂ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ಯಾಧಿಗಳು ಎಂದರೆ [[ಕೋಯ್ಲಿಯಾಕ್‌ ರೋಗ]]<ref name="WHOcriteria" />, [[ಕ್ರಾಹ್‌ನ್ಸ್‌ ರೋಗ|ಕ್ರಾಹ್ನ್ಸ್‌ ರೋಗ]], ಲ್ಯಾಕ್ಟೋಸ್ ಸೈರಿಸದಿರುವುದು, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ<ref name="medscapeosteoporosis" /> ([[ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೆಕ್ಟಮಿ|ಜಠರ ಛೇದನ]]ದ ನಂತರ, [[ಕರುಳಿನ ತೆರೆದ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ|ತೆರೆದ ಕರುಳಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]] ಅಥವಾ ಕರುಳಿನ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ಹಾಗೂ ತೀವ್ರ ತರದ [[ಯಕೃತ್ತಿನ ರೋಗ|ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗದ ರೋಗ]] (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಪ್ರೈಮರಿ ಬಿಲಿಯರಿ ಸಿರ್ಹಾಸಿಸ್‌|ಪ್ರೈಮರಿ ಬಿಲಿಯರಿ ಸೀರ್‌ಹಾಸೀಸ್‌]])<ref name="medscapeosteoporosis" />). [[ಬುಲಿಮಿಯಾ]]ಗೆ ಒಳಗಾದ ರೋಗಿಗಳಿಗೂ ಸಹ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಬರಬಹುದು. ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ D ಜೀವಸತ್ವ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ವಿಫಲವಾಗುವುದೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನಿತರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ಪೋಷಕಗಳು ಅಂದರೆ [[K ಜೀವಸತ್ವ]] ಅಥವಾ [[ಜೀವಸತ್ವ B12 ಕೊರತೆ|B12 ಜೀವಸತ್ವ ಕೊರತೆ]]ಗಳಿಂದಲೂ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಬರಬಹುದು. * ಸಂಧಿವಾತ ವ್ಯಾಧಿಗಳಾದ [[ರೂಮತಾಯ್ಡ್ ಆರ್ತ್ರೈಟಿಸ್‌]]<ref name="medscapeosteoporosis" />, [[ಆಂಕ್ಲೋಸಿಂಗ್ ಸ್ಪಾಂಡಿಲಿಟಿಸ್‌]]<ref name="medscapeosteoporosis">{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/427342 |title=Osteoporosis - Risk Factors, Screening, and Treatment |accessdate=2008-05-11 |last=Kohlmeier |first=Lynn Kohlmeier |year=1998 |publisher=Medscape Portals }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[ಸಿಸ್ಟೆಮಿಕ್ ಲೂಪಸ್ ಎರಿತೆಮಟೋಸಸ್‌]] ಹಾಗೂ ಪಾಲಿಆರ್ಟಿಕ್ಯುಲಾರ್‌ [[ಜುವಿನೈಲ್ ಈಡಿಯೋಪತಿಕ್ ಆರ್ಥ್ರೈಟಿಸ್‌|ಜುವಿನೈಲ್ ಈಡಿಯೋಪತಿಕ್ ಆರ್ಥ್ರೈಟಿಸ್‌‌]](ಮೂಳೆಗಳ ಕೀಲುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ವಯಂಜನ್ಯ ಸಂಧಿವಾತ ರೋಗ)ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ರೋಗದ ಭಾಗವಾಗಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ (ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಾರ್ಟಿಕೋಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ನ ಅಪಾಯಕ್ಕೀಡಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು. ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹದ ರೋಗಗಳಾದ [[ಅಮಿಲಾಯ್ಡಸಿಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಸಾರ್ಕಾಯ್ಡಸಿಸ್‌|ಸಾರ್ಕಾಯ್ಡಸಿಸ್‌‌]]ಗಳೂ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. * [[ರೀನಾಲ್ ಕೊರತೆ]]ಯು [[ಆಸ್ಟಿಯೋಡಿಸ್ಟ್ರೋಫಿ]]ಗೆ ಕಾರಣ. * [[ಮಲ್ಟಿಪಲ್ ಮೆಲೋನಿಮ]]<ref name="medscapeosteoporosis" /> ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರೆ [[ಮಾನೋಕ್ಲೋನಲ್‌ ಗೆಮೋಪತಿ|ಮಾನೋಕ್ಲೋನಲ್‌ ಗೆಮ್ಮೋಪತಿಗಳು]],<ref name="OsteoporosisMen" /> [[ಲಿಂಫೋಮ|ಲಿಂಫೋಮಾ]] ಹಾಗೂ [[ಲುಕೆಮಿಯಾ]], [[ಮ್ಯಾಸ್ಟೊಸೈಟಾಸಿಸ್‌]]<ref name="medscapeosteoporosis" />, [[ಹಿಮೋಫಿಲಿಯಾ]], [[ಸಿಕ್ಕಲ್-ಸೆಲ್ ರೋಗ|ಸಿಕೆಲ್ ಸೆಲ್‌ ರೋಗ]] ಮತ್ತು [[ಥೆಲಸೆಮಿಯ]]ಗಳಂತಹ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ಯಾಧಿಗಳ ಜೊತೆ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಬರುವ ಸಂಭವ ಇದೆ. * ಹಲವು ಅನುವಂಶಿಕ ವ್ಯಾಧಿಗಳೂ ಸಹ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಆಸ್ಟಿಯೋಜೆನಸಿಸ್ ಇಂಪರ್ಫೆಕ್ಟಾ]]<ref name="medscapeosteoporosis" />, [[ಮಾರ್ಫನ್‌ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌]]<ref name="medscapeosteoporosis" />, [[ಹಿಮೋಕ್ರೊಮೆಟೋಸಿಸ್‌]]<ref name="WHOcriteria" />, [[ಹೈಪೋಫಾಸ್ಪಟಾಸಿಯ]], [[ಗ್ಲೈಕೋಜೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ರೋಗ|ಗ್ಲೈಕೋಜೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ರೋಗಗಳು]], [[ಹೋಮೋಸಿಸ್ಟಿನ್ಯೂರಿಯಾ]]<ref name="medscapeosteoporosis" />, [[ಎಲರ್ಸ್‌-ಡಾನ್ಲಸ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌]]<ref name="medscapeosteoporosis" />, [[ಪ್ರೋಫೇರಿಯಾ]], [[ಮೆಂಕೆಸ್‌ ರೋಗ|ಮೆಂಕೆಸ್‌' ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌]], [[ಎಪಿಡರ್ಮಾಲಿಸಿಸ್ ಬುಲ್ಲೋಸ]] ಹಾಗೂ [[ಗಾಷರ್ಸ್ ರೋಗ]]. * [[ಈಡಿಯೋಪತಿಕ್‌|ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಕಾರಣಗಳಿಂದ]] [[ಸ್ಕಾಲಿಯಾಸಿಸ್‌]](ಬೆನ್ನು ಬಾಗುವುದು)ಗೆ ತುತ್ತಾದ ಜನರೂ ಸಹ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು. ಮೂಳೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುವುದು [[ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ರೀಜನಲ್ ಪೇಯ್ನ್‌ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌|ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ರೀಜನಲ್ ಪೇಯ್ನ್‌ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌‌]]ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. [[ಪರ್ಕಿನ್‌ಸನ್ಸ್‌ ರೋಗ]] ಹಾಗೂ [[ನಿರಂತರ ಅಬ್ಸ್‌ಟ್ರಕ್ಟೀವ್‌ ಪಲ್ಮನರಿ ರೋಗ|ಮರುಕಳಿಸುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ರೋಗ]]ಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದ ಜನರಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. === ಔಷಧ === ಕೆಲವು ಔಷಧಗಳೂ ಸಹ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ನ ಅಪಾಯ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ; ಕೇವಲ ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಸೆಳೆವು ನಿವಾರಕ ಔಷಧಗಳು ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಇತರೆ ಔಷಧಗಳಿಂದಲೂ ಇದು ಬರಬಹುದು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಗಳು ದೊರಕಿವೆ. * [[ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್‌-ಇಂಡ್ಯೂಸ್ಡ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌]] (SIOP) [[ಗ್ಲೂಕೊಕಾರ್ತೆಕಾಯ್ಡ್‌]]ಗಳಂದಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ - ಕಷಿಂಗ್ಸ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌‌ಗೆ ಹೋಲುವ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತುದಿ ಭಾಗದ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವೈದ್ಯರು ಸೂಚಿಸುವ ಔಷಧವಾದ ಕೃತಕ ಗ್ಲೂಕೊಕಾರ್ತೆಕಾಯ್ಡ್‌ ಅಂಶವುಳ್ಳ [[ಪ್ರೆಡ್ನಿಸೋನ್‌]]ನ ನಿರಂತರ ಸೇವನೆಯೂ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. 30&nbsp;mg ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಟಿಸೋನ್‌ (7.5&nbsp;mg ಪ್ರೆಡ್ನಿಸಲೋನ್‌) ಸೇವಿಸುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಮೂರು ತಿಂಗಳಿಗೂ ಮೀರಿ ಸೇವನೆ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಪ್ರಾಕ್ಸಿಮಾಲಿಸಿಸ್‌ ಮಾಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೆಲವು ವೃತ್ತಿಪರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book |author=Bone and Tooth Society of Great Britain, [[National Osteoporosis Society]], Royal College of Physicians |title=Glucocorticoid-induced Osteoporosis |year=2003 |publisher=Royal College of Physicians of London |location=London, UK |isbn=1-860-16173-1 |url=http://www.rcplondon.ac.uk/pubs/contents/966c62dd-8011-4f65-a61d-dd0c7fe4fa4b.pdf |access-date=2009-10-23 |archive-date=2009-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318182632/http://www.rcplondon.ac.uk/pubs/contents/966c62dd-8011-4f65-a61d-dd0c7fe4fa4b.pdf |url-status=dead }}</ref> ಬದಲೀ ದಿನಗಳಂದು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಆಗದಿರಬಹುದು.<ref name="GIOP">{{cite journal|author=Gourlay M, Franceschini N, Sheyn Y| title=Prevention and treatment strategies for glucocorticoid-induced osteoporotic fractures |journal=Clin Rheumatol| year=2007|volume=26|issue=2|pages=144–53|pmid=16670825 |doi=10.1007/s10067-006-0315-1}}</ref> * [[ಬಾರ್ಬ್ಯುಟೆರೇಟ್‌|ಬಾರ್ಬ್ಯುಟೆರೇಟ್‌‌]]ಗಳು, [[ಫೆನಿಟೋನಿನ್‌]] ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರೆ ಕ್ವೀಣಗಳನ್ನು-ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ [[ಆಂಟಿಎಪಿಲೆಪ್ಟಿಕ್‌|ಅಪಸ್ಮಾರ ನಿರೋಧಕ‌‌]]ಗಳು - ಇವುಗಳು D ಜೀವಸತ್ವದ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಂಭವವಿದೆ.<ref name="Petty SJ, O'Brien TJ, Wark JD 2007 129–42">{{cite journal |author=Petty SJ, O'Brien TJ, Wark JD |title=Anti-epileptic medication and bone health |journal=Osteoporosis international |volume=18 |issue=2 |pages=129–42 |year=2007 |pmid=17091219 |doi=10.1007/s00198-006-0185-z}}</ref><ref name="Petty SJ, O'Brien TJ, Wark JD 2007 129–42"/> * [[ತೈರೋಟಾಕ್ಸಿಕೋಸಿಸ್‌]]ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ [[L-ಥೈರೋಗ್ಸೀನ್‌|L-ಥೈರೋಗ್ಸೀನ್‌‌]]ನ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆಯು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ICSI" /> ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆರಂಭಿಕ ಹೈಪೋಥೈರಾಯ್ಡಿಸಮ್‌. * [[ಹೈಪೋಗೊನೆಡಿಸಮ್‌]]ಗೆ ಹಲವಾರು ಔಷಧಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ‌ [[ಆರೋಮ್ಯಟೇಸ್ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್ಸ್‌]], [[ಮೆತೋಟ್ರೆಕ್ಸೇಟ್‌]] ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರೆ ಆಂಟಿ-ಮೆಟಬೊಲೈಟ್ ಔಷಧಗಳು, [[ಡೆಪೊ-ಪ್ರೊವೇರ|ಶೇಖರಣೆಗೊಂಡ ಪ್ರೊಜೆಸ್ಟೀರೋನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಗೊನೆಡೋಟ್ರೋಪಿನ್-ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಹಾರ್ಮೋನು ಅಗೋನಿಸ್ಟ್‌|ಗೊನೆಡೋಟ್ರೋಪಿನ್-ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಅಗೋನಿಸ್ಟ್ ಹಾರ್ಮೋನು‌]]ಗಳು. * [[ಹೆಪ್ಪುರೋಧಕ|ಹೆಪ್ಪುರೋಧಕ‌]]ಗಳು - ಹಿಪ್ಯಾರಿನ್‌ನ ಸುದೀರ್ಘ ಬಳಕೆಯು ಮೂಳೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಕ್ಷೀಣಿಸುವುದೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ,<ref>{{cite journal |author=Ruiz-Irastorza G, Khamashta MA, Hughes GR |title=Heparin and osteoporosis during pregnancy: 2002 update |journal=Lupus |volume=11 |issue=10 |pages=680–2 |year=2002 |pmid=12413068| doi = 10.1191/0961203302lu262oa}}</ref> ಹಾಗೂ [[ವಾರ್ಫೆರಿನ್|ವಾರ್ಫೆರಿನ್‌]]ನ (ಹಾಗೂ ಕೂಮರಿನ್‌ ಸಂಬಂಧಿಗಳು) ಸುದೀರ್ಘ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಆಸ್ಟಿಯೋಪೊರೆಟಿಕ್‌ ಮುರಿತದ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ.<ref>{{cite journal |author=Gage BF, Birman-Deych E, Radford MJ, Nilasena DS, Binder EF |title=Risk of osteoporotic fracture in elderly patients taking warfarin: results from the National Registry of Atrial Fibrillation 2 |journal=Arch. Intern. Med. |volume=166 |issue=2 |pages=241–6 |year=2006 |pmid=16432096 |doi=10.1001/archinte.166.2.241|url=http://archinte.ama-assn.org/cgi/content/full/166/2/241}}</ref> * [[ಪ್ರೋಟಾನ್ ಪಂಪ್ ಇನ್‌ಹಿಬಿಟರ್ಸ್‌]] - ಈ ಔಷಧಗಳು [[ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ|ಜಠರದ ಆಮ್ಲ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ; ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಹೀರುವಿಕೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal | author = Yang YX, Lewis JD, Epstein S, Metz DC | title=Long-term proton pump inhibitor therapy and risk of hip fracture | url = https://archive.org/details/sim_jama_2006-12-27_296_24/page/2947 | journal=JAMA | year=2006 | volume=296 | pages=2947–53 | pmid=17190895 | doi = 10.1001/jama.296.24.2947}}</ref> [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ]] ಯುಕ್ತ- [[ಅಂಟಾಸಿಡ್‌ಗಳು|ಅಂಟಾಸಿಡ್‌ಗಳ]] ಬಳಕೆಯಿಂದ ತೀವ್ರ ತರದ [[ಫಾಸ್ಫೇಟ್‌]] ನಿರ್ಬಂಧ ಕೂಡ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.<ref name="ICSI" /> * [[ಥಿಯಜೋಲಿಡಿನೆಡಿಯಾನ್‌]]‌ಗಳು (ಡಯಾಬಿಟೀಸ್‌ಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ) - [[ರೋಸಿಗ್ಲಿಟಜೋನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಪಿಯೋಗ್ಲಿಟಜೋನ್‌]], [[ಪೆರಾಗ್ಸಿಸೋಮ್ ಪ್ರೊಲಿಫರೇಟರ್-ಆಕ್ಟಿವೇಟೆಡ್ ಗ್ರಾಹಕ ಗಾಮ|PPARγ]] ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳೂ ಕೂಡ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಹಾಗೂ ಮುರಿತಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Murphy CE, Rodgers PT |title=Effects of thiazolidinediones on bone loss and fracture |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-pharmacotherapy_2007-12_41_12/page/2014 |journal=Ann Pharmacother |volume=41 |issue=12 |pages=2014–8 |year=2007 |pmid=17940125 |doi=10.1345/aph.1K286}}</ref> * ಕ್ರಾನಿಕ್ [[ಲೀಥಿಯಂ]] ತೆರಪಿ ಕೂಡ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="ICSI" /> == ರೋಗನಿರ್ಣಯ == [[ಚಿತ್ರ:Bone density scanner.jpg|right|thumb|ಡ್ಯುಯಲ್ ಎನರ್ಜಿ X-ರೇ ಅಬ್ಸಾರ್ಪ್ಷಿಯೋಮೆಟ್ರಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸ್ಕ್ಯಾನರ್ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮೂಳೆಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.]] ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ನ ರೋಗನಿರ್ಣಯವನ್ನು [[ಮೂಳೆಯ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ]] (BMD) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದೆಂದರೆ ಡ್ಯುಯಲ್ ಎನರ್ಜಿ X-ರೇ ಅಬ್ಸಾರ್ಪ್ಷಿಯೋಮೆಟ್ರಿ (DXA or DEXA). ಅಸಮಾನ್ಯ BMDಗಳ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ರೋಗನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುವಂತವುಗಳಿಗಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು [[ರಕ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಗಳು ಹಾಗೂ [[X-ರೇ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇರಬಹುದಾದ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ಜೊತೆಗೆ ಮೂಳೆಗೆ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌|ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌]] [[ಮೆಟಾಸ್ಟಾಸಿಸ್‌|ಮೆಟಾಸ್ಟ್ಯಾಸಿಸ್‌]], [[ಮಲ್ಟಿಪಲ್ ಮೆಲೋನಿಮ]], [[ಕಷಿಂಗ್ಸ್ ರೋಗ]]ಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಇತರೆ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಕೂಡ ಕೂಲಂಕಶ ತಪಾಸಣೆ ನಡಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. === ಡ್ಯುಯಲ್ ಎನರ್ಜಿ X-ರೇ ಅಬ್ಸಾರ್ಪ್ಷಿಯೋಮೆಟ್ರಿ === [[ಡ್ಯುಯಲ್ ಎನರ್ಜಿ X-ರೇ ಅಬ್ಸಾರ್ಪ್ಷಿಯೋಮೆಟ್ರಿ]]ಯನ್ನು (DXA, ಆಗಿನ DEXA) ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ನ ರೋಗ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ [[ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌ (ಪರೀಕ್ಷೆ)|ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ [[ಮೂಳೆ ಸಾಂದ್ರತೆ|ಮೂಳೆಯ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ]] 2.5 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿಚಲನಗಳು ಕಂಡುಬಂದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈ ತಪಾಸಣೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ಮೂಳೆ ಸಾಂದ್ರತೆ#T-ಸ್ಕೋರು|T-ಸ್ಕೋರು]] ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ರೋಗ ನಿರ್ಣಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು ಅವುಗಳು ಇಂತಿವೆ:<ref name="WHO1994" /><ref name="WHOcriteria">{{cite web |author=WHO Scientific Group on the Prevention and Management of Osteoporosis (2000 : Geneva, Switzerland) |url=http://whqlibdoc.who.int/trs/WHO_TRS_921.pdf |title=Prevention and management of osteoporosis : report of a WHO scientific group |year=2003 |accessdate=2007-05-31 |format=pdf |work= |archive-date=2007-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070716094519/http://whqlibdoc.who.int/trs/WHO_TRS_921.pdf |url-status=dead }}</ref> * [[ಮೂಳೆ ಸಾಂದ್ರತೆ#T-ಸ್ಕೋರು|T-ಸ್ಕೋರು]] -1.0 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ "ಸಾಮಾನ್ಯ" * T-ಸ್ಕೋರು -1.0 ಹಾಗೂ -2.5 ನಡುವೆ ಬಂದರೆ "ಕಡಿಮೆ ಮೂಳೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ" (ಅಥವಾ "[[ಆಸ್ಟಿಯೋಪೀನಿಯ]]") * T-ಸ್ಕೋರು -2.5 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಜಾಸ್ತಿಯಿದ್ದರೆ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಹಾಗೇನಾದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟಿಯೋಪೊರೆಟಿಕ್‌ ಮುರಿತ (ಹಾಗೂ "ಲೋ ಟ್ರೌಮಾ-ಮುರಿತ" ಅಥವಾ "ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಟ್ಟದ ಬಿರುಕು" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ) ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಅಂದರೆ ಎತ್ತರದಿಂದ ಬಿದ್ದಾಗ ಉಂಟಾಗುವುದಕ್ಕೆ, ಅಂದರೆ "ತೀವ್ರ ಅಥವಾ ಗಂಭೀರ" ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದು.<ref name="WHO1994" /> ದಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷಿನಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಕ್ಲೀನಿಕಲ್ ಡೆನ್ಸಿಟೋಮೆಟ್ರಿ ಪ್ರಕಾರ 50 ವರ್ಷ ದಾಟಿದ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ರೋಗವನ್ನು ಬರೀ ಡೆನ್ಸಿಟೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಣಯಿಸಬಾರದೆಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಇದು ಋತುಬಂಧ‌ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ T-ಸ್ಕೋರುಗಳ ಬದಲಿಗೆ Z-ಸ್ಕೋರುಗಳನ್ನು (ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೂಳೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಬದಲಿಗೆ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ) ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದೂ ಹಾಗೂ ಅಂತಹ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ ರೋಗ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಬರೀ ಡೆನ್ಸಿಟೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ಆಧಾರಗಳಿಂದ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="pmid14742881">{{cite journal |author=Leib ES, Lewiecki EM, Binkley N, Hamdy RC |title=Official positions of the International Society for Clinical Densitometry |journal=J Clin Densitom |volume=7 |issue=1 | pages=1799 |year=2004 |pmid=14742881 | doi=10.1385/JCD:7:1:1}}: [http://www.guideline.gov/summary/summary.aspx?ss=15&amp;doc_id=6567&amp;nbr=4129 "ಡಯಾಗ್ನಾಸಿಸ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಇನ್ ಮೆನ್, ಪ್ರಿಮೆನೋಪಾಸಲ್ ವಿಮೆನ್, ಅಂಡ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್‌"ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224001118/http://www.guideline.gov/summary/summary.aspx?ss=15&doc_id=6567&nbr=4129 |date=2008-02-24 }}.</ref> === ರೋಗ ತಪಾಸಣೆ === 2002ರಲ್ಲಿ [[U.S. ಪ್ರಿವೆಂಟೀವ್‌ ಸರ್ವಿಸಸ್‌ ಟಾಸ್ಕ್‌ ಫೋರ್ಸ್‌|U.S.ಪ್ರಿವೆಂಟೀವ್‌ ಸರ್ವಿಸಸ್‌ ಟಾಸ್ಕ್‌ ಫೋರ್ಸ್‌]] (USPSTF) 65 ವರ್ಷಗಳು ದಾಟಿದ ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ ಮೂಳೆ ಡೆನ್ಸಿಯೋಮೆಟ್ರಿ ಜೊತೆಗೆ [[ರೋಗ ತಪಾಸಣೆ (ಔಷಧ)|ರೋಗ ತಪಾಸಣೆ‌]]ಗೆ ಕೂಡ ಒಳಪಡಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿತು.<ref name="pmid12230355">{{cite journal |author=U.S. Preventive Services Task Force |title=Screening for osteoporosis in postmenopausal women: recommendations and rationale |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-internal-medicine_2002-09-17_137_6/page/n93 |journal=Ann. Intern. Med. |volume=137 |issue=6 |pages=526–8 |year=2002 |pmid=12230355 |doi=}}</ref> ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕ್ಕೀಡಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವ 60 ರಿಂದ 64 ವರ್ಷದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ರೋಗ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಈ ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್ ಸಲಹೆ ನೀಡಿತು. ದೈಹಿಕ ತೂಕ (ತೂಕ < 70&nbsp;kg) ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು, ಧೂಮಪಾನ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಕುರುಹುಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಂತಹವರಲ್ಲಿ ಅಪಾಯದ ಮಟ್ಟವು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಇರುತ್ತದೆ. ರೋಗ ತಪಾಸಣೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಯಾವಾಗ ಹಾಗೂ ಎಷ್ಟು ಬಾರಿಗೊಮ್ಮೆ ಮಾಡಿಸಬೇಕು, ಹಾಗೂ ಎಷ್ಟನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಧಾರಗಳು ಇಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಸಲಹೆಗಳನ್ನೂ ನೀಡಿಲ್ಲ. ರೋಗ ತಪಾಸಣೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ 60–64ನೇ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವಂತಹ [[ವೈದೇಯಕೀಯವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಇರುವ ನಿಯಮಗಳು|ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿಯಮಗಳು ಇವೆ]]. ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ರಿಸ್ಕ್ ಅಸೆಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಇನ್ಸ್‌ಟ್ರ್ಯುಮೆಂಟ್ (ORAI) [[ಸೆನ್ಸಿಟಿವಿಟಿ (ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು)|ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನಾ]] ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref name="pmid17552058">{{cite journal |author=Martínez-Aguilà D, Gómez-Vaquero C, Rozadilla A, Romera M, Narváez J, Nolla JM |title=Decision rules for selecting women for bone mineral density testing: application in postmenopausal women referred to a bone densitometry unit |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-rheumatology_2007-06_34_6/page/1307 |journal=J. Rheumatol. |volume=34 |issue=6 |pages=1307–12 |year=2007 |pmid=17552058 |doi=}}</ref> "65ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮುರಿತ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಹಾಗೂ 80ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಳೇಯ ಮುರಿತಗಳನ್ನು ಖುದ್ದಾಗಿ ತೋರಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಪುರುಷರು ರೋಗ ತಪಾಸಣೆಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಖರ್ಚು ಮಾಡುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಖರ್ಚು-ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="pmid17684185">{{cite journal |author=Schousboe JT, Taylor BC, Fink HA, ''et al.'' |title=Cost-effectiveness of bone densitometry followed by treatment of osteoporosis in older men |url=https://archive.org/details/jama_2007-08-08_298_6/page/629 |journal=JAMA |volume=298 |issue=6 |pages=629–37 |year=2007 |pmid=17684185 |doi=10.1001/jama.298.6.629}}</ref> ಮಧ್ಯಮ ವಯಸ್ಕರ ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟೀರಾನ್‌ ಪ್ರಮಾಣ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದರೆ ಅಂದರೆ 300ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಅಂತಹುದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ರೋಗ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. == ಚಿಕಿತ್ಸೆ == ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳಿದ್ದು, ಲಿಂಗವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳೂ ಸಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. === ಔಷಧ === ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌ಗಳು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಔಷಧಿಗಳಾಗಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1990ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಔಷಧಗಳಾದ ಟೆರಿಪ್ಯಾರತೈಡ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ರೆನೆಲೇಟ್‌ಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ;ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌ಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಇರುವುದು ಖಚಿತವಾದರೆ, ಅಂತಹವರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಪ್ರಥಮ ಔಷಧವೆಂದರೆ [[ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌|ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌‌]]ಗಳು. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಚಿಸಲಾದ ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌ಗಳು ಎಂದರೆ {{As of|2005|alt=presently}} [[ಸೋಡಿಯಂ ಅಲೆಂಡ್ರನೇಟ್]] (ಫೋಸಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌) ದಿನಕ್ಕೆ 10&nbsp;mg ಅಥವಾ ವಾರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಾರಿ 70&nbsp;mg, [[ರೆಸಿಡ್ರೊನೇಟ್]] (ಆಕ್ಟೋನೆಲ್‌) ದಿನಕ್ಕೆ 5&nbsp;mg ಅಥವಾ 35&nbsp;mg ವಾರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಾರಿ ಹಾಗೂ ಅಥವಾ [[ಇಬಂಡ್ರೊನೇಟ್‌]] (ಬೊನೀವಾ) ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಬಾರಿ. A 2007ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಉತ್ಪಾದಕ ಬೆಂಬಲಿತ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಸೊಂಟ ಮುರಿತದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ 5&nbsp;mg [[ಜೊಲೆಂಡ್ರೊನೇಟ್‌|ಜೊಲೆಡ್ರೋನಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ]] ಸೇವನೆಯು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಮುರಿತವನ್ನು 35%ನಷ್ಟು (13.9ರಿಂದ 8.6%ನಷ್ಟು) ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ಮುರಿತ ಅಪಾಯವನ್ನು 3.8%ರಿಂದ 1.7%ನಷ್ಟು ಹಾಗೂ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ ಹೊರತಾದ ಮುರಿತದ ಅಪಾಯವನ್ನು 10.7%ರಿಂದ 7.6%ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಸಾವನ್ನು ಮುಂದೂಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ತೋರಿಸಿತು: 1.9 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅಧ್ಯಯನದ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿದ್ದ 9.6%ನಷ್ಟು (13.3% ನಿರ್ದೇಶಿತ ಗುಂಪಿನ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ) ರೋಗಿಗಳು ಇತರೆ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು, ಇದು ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು 28%ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite journal |author=Lyles KW, Colón-Emeric CS, Magaziner JS, ''et al.'' |title=Zoledronic acid and clinical fractures and mortality after hip fracture |journal=N Engl J Med |volume=357 |pages=published online [[2007–09–17]] |year=2007 |pmid=17878149 |doi=10.1056/NEJMoa074941 |nopp=true}}</ref> ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಸೇವಿಸಲಾಗುವ ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ದೇಹವು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳದಿರುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳನ್ನು ಖಾಲಿ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು, ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ನಂತರದ 30 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಘನ ಅಥವಾ ದ್ರವ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಬಾರದು. ಈ ಔಷಧವು [[ಈಸೋಫೆಗೆಟಿಸ್‌|ಅನ್ನನಾಳದ ಉರಿತ]]ಕ್ಕೆ (ಈಸೋಫೆಗೆಟಿಸ್‌) ಕಾರಣವಾಗುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಅದು ಪರಿಣಾಮ ತೋರುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ; ವಾರಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇವನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ (ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ) ಈಸೋಫೆಗೆಟಿಸ್ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಆಗಿಂದಾಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಅಭಿಧಮನಿಯೊಳಗೆ ಜೊಲೆಡ್ರೋನೇಟ್‌ (ಜೊಲೆಡ್ರೋನಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ) ಜೊತೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಇಂತಹ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ, ಈ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಸೇವನೆಯು ಅಪರೂಪಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಬಾಯಿಯ ರೋಗವಾದ [[ದವಡೆಯ ಆಸ್ಟಿಯೋನೆಕ್ರೊಸಿಸ್‌]] ಉಂಟಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Purcell, P. Boyd, I|title=Bisphosphonates and osteonecrosis of the jaw|url=https://archive.org/details/sim_medical-journal-of-australia_2005-04-18_182_8/page/417|journal=Medical Journal of Australia|volume=182 |issue=8 |pages=417–418 |year=2005 |pmid= |doi=}}</ref> ಈ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿಯೇ ಬಾಯಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ತರಹದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ರೋಗಿಗಳು ಓರಲ್ ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌ ತೆರಪಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ವೈದ್ಯರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite book |title=[[British National Formulary]] |chapter=6.6.2 Bisphosphonates |edition=54 |pages=p403 |month=September | year=2007 |publisher=[[British Medical Association]] and [[Royal Pharmaceutical Society of Great Britain]]}}</ref> ;ಟೆರಿಪ್ಯಾರತೈಡ್‌ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, [[ಟೆರಿಪ್ಯಾರತೈಡ್‌]] (ಫೋರ್ಟಿಯೋ, [[ಪುನರ್ಜೋಡಿಸಲಾದದ್ದು|ರೀಕಾಂಬಿನೆಂಟ್]] [[ಪ್ಯಾರಾಥೈರಾಯ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಮೋನು|ಪ್ಯಾರಾಥೈರಾಯ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಮೋನ್‌]]ನ ಅವಶೇಷ 1–34) ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಇದು ಪ್ಯಾರಾಥೈರಾಯ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಮೋನಿನಂತೆಯೇ ವರ್ತಿಸಿ ಆಸ್ಟಿಯೋಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡ ರೋಗಿಗಳ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಮುರಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವಂತಹ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ BMD ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರೆ ಹಲವು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳು ಅಥವಾ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಸೇವಿಸುವ ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಗದವರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು (ಈಗಾಗಲೇ ಮುರಿತಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದವರು) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿ ದಿನ ಲೇಖನಿ ಮಾದರಿಯ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದಿನ ಸಾಧನದಿಂದ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌ಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗದಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಟೆರಿಪ್ಯಾರತೈಡ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಪರವಾನಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. (U.S.ನಲ್ಲಿ,FDAಯು ಇಂತಹ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನೂ ಹೇರಿಲ್ಲ.) ರೋಗಿಗಳು ಮೊದಲೇ ರೇಡಿಯೇಷನ್ ತೆರಪಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ [[ಪಗೆಟ್ಸ್ ರೋಗ]]ಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರೆ, ಈ ಔಷಧವನ್ನು ಸೇವಿಸಬಾರದು. ;ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ರೆನೆಲೇಟ್ ಬಾಯಿ ಮೂಲಕ [[ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ರೆನೆಲೇಟ್]] ಸೇವನೆ ಬದಲೀ ಮೌಖಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಉತ್ಪಾದಕರು ಇದನ್ನು "ದುಪಟ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮೂಳೆ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು" (DABAs) ಎಂಬ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ಮುರಿತವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Meunier PJ, Roux C, Seeman E, ''et al.'' |title=The effects of strontium ranelate on the risk of vertebral fracture in women with postmenopausal osteoporosis |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2004-01-29_350_5/page/459 |journal=N. Engl. J. Med. |volume=350 |issue=5 |pages=459–68 |year=2004 |pmid=14749454 |doi=10.1056/NEJMoa022436}}</ref> ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ರೆನೆಲೇಟ್ ಆಸ್ಟಿಯೋಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿ, ಆಸ್ಟಿಯೋಕ್ಲಸ್ಟ್‌‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಇದು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ಮತ್ತು ಸೊಂಟ ಮುರಿತಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ರೆನೆಲೇಟ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿ ದಿನ ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ 2 g ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಇಂತಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಇದಕ್ಕೆ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಎಷ್ಟೋ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಉನ್ನತ್ ಸ್ಥರದ GI ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ರೆನೆಲೇಟ್‌ ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌ಗಳಂತಹ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತೋರುವುದಿಲ್ಲ,. ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕರವಾದ [[ವೇನಸ್ ಥ್ರಾಂಬೋಯೆಂಬಾಲಿಸಮ್‌|ವೇನಸ್ ಥ್ರಾಂಬೋಎಂಬಾಲಿಸಮ್‌]] ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆಯಾದರೂ,<ref>{{cite journal |author=O'Donnell S, Cranney A, Wells GA, Adachi JD, Reginster JY |title=Strontium ranelate for preventing and treating postmenopausal osteoporosis |journal=Cochrane database of systematic reviews (Online) |volume= |issue=4 |pages=CD005326 |year=2006 |pmid=17054253 |doi=10.1002/14651858.CD005326.pub3}}</ref> ಅದಕ್ಕೆ ನಿಖರವಾದ ಕಾರಣಗಳು ತಿಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಥ್ರಾಂಬೋಸಿಸ್‌ ಖಾಯಿಲೆಗೆ ತುತ್ತಾಗಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಈ ಔಷಧವು ಸರಿಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಬದಲಿಗೆ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ (ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ) ಸೇವನೆ ಮಾಡಿದರೆ DXA ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಳತೆಗೆ ಸಿಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಳೆ ಅಸ್ಥಿ ಮಜ್ಜೆ‌‌ಯಲ್ಲಿರುವ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ<ref>{{cite journal |author=Reginster JY, Seeman E, De Vernejoul MC, ''et al.'' |title=Strontium ranelate reduces the risk of nonvertebral fractures in postmenopausal women with osteoporosis: treatment of peripheral osteoporosis (TROPOS) study. |journal=J Clin Endorinol Metab |volume=90 |issue= |pages=2816–22|year=2005 |pmid=15728210 |doi=10.1210/jc.2004-1774}}</ref>, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೊಳಗಾದ ರೋಗಿಗಳ ಮೂಳೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ದೋಷ ಸರಿಪಡಿಸುವ ಕ್ರಮಾಂಕವನ್ನೂ ಸಹ ಅಳವಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Blake GM, Fogelman I |title=The correction of BMD measurements for bone strontium content |journal=J Clin Densitom |volume=10 |issue=3 |pages=259–65 |year=2007 |pmid=17543560 |doi=10.1016/j.jocd.2007.03.102}}</ref> ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ರೆನೆಲೇಟ್ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಔಷಧವಾದರೂ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಅನುಮತಿ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಎಷ್ಟೋ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಜೀವಸತ್ವ ಉತ್ಪಾದಕ ಕಂಪನಿಗಳು ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಸಿಟ್ರೇಟ್‌ ಅನ್ನು U.S.ನಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಯಾವುದೇ ವಿಧದಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದ್ದು ತುಂಬಾ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಔಷಧ ಎಂದು ಹಲವು ಸಂಶೋಧಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಫ್ರೆಂಚ್‌ನ ಸರ್ವಿಯರ್ ಕಂಪನಿ ರೆನಲೇಟ್ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ‌ನ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಪೇಟೆಂಟ್ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ.{{fact|date=April 2008}} ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಯಾವುದೇ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವಂತಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಉದರದ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ಅಯಾನೀಕೃತವಾಗಬೇಕು. ಆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಕರುಳಿನ ಮೂಲಕ ರಕ್ತ ಪ್ರವಾಹದೊಳಗೆ ಸೇರುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನಿಂದ ಆವೃತವಾಗುತ್ತದೆ. [[ಸೋಡಿಯಂ ಅಲೆಂಡ್ರನೇಟ್]] (ಫೋಸಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌)ನಂತಹ ಔಷಧಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಮೂಳೆಯ ಮರುಬಳಕೆಗೆ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸದೆ ಇನ್ನೂ ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಮೂಳೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಐದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅಲೆಂಡ್ರನೇಟ್‌ ಮೂಳೆಯ ಕೊರತೆಗೂ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು; ಜೀವಾವಧಿಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಮೂಳೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ.{{fact|date=April 2008}} ಆಹಾರ ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ-ಯುಕ್ತ ಪದಾರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಅನ್ನು ಸೇವಿಸಬಾರದು, ಏಕೆಂದರೆ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂನೊಂದಿಗೆ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ಮ್ಯಾಗ್ನೀಸಿಯಂ ಮತ್ತು D ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಚಿಕಿತ್ಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು, ಆದರೆ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಸೇವಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಅಲ್ಲ. ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ ಖಾಲಿ ಉದರದಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಸೇವಿಸಬೇಕು.{{fact|date=April 2008}} ;ಹಾರ್ಮೋನು ಬದಲಾವಣೆ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ತಡೆಗಟ್ಟಲು [[ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ರಿಪ್ಲೇಸ್ಮೆಂಟ್ ತೆರಪಿ|ಈಸ್ಟ್ರೋಜೆನ್‌ ಬದಲಾವಣಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ (ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ರಿಪ್ಲೇಸ್ಮೆಂಟ್ ತೆರಪಿ)]] ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅದರ ಬಳಕೆಗೆ ಬೇರೇನಾದರೂ ಕಾರಣಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಶಿಫಾರಸ್‌ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಋತುಬಂಧದ (ಮೆನೋಪಾಸ್‌) ನಂತರದ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್‌ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಬೇಕೇ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಮತ್ತು ವಿವಾದಗಳಿವೆ. ಹೈಪೊಗೊನಾಡಲ್‌ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ [[ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟೀರಾನ್‌]] ಮೂಳೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ನೀಡಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ, ಆದರೆ 2008ರಲ್ಲಿ, ಮುರಿತಗಳ ಮೇಲೆ ಇದರ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಅಥವಾ ಸಹಜ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟೀರಾನ್‌ ಹೊಂದಿರುವ ಪುರುಷರ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆದಿಲ್ಲ.<ref name="OsteoporosisMen" /> ;ಸೆಲೆಕ್ಟೀವ್‌ ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ರೆಸೆಪ್ಟಾರ್ ಮಾಡ್ಯುಲೇಟರ್ (SERM) SERM (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ಗ್ರಾಹಕ ಸಮನ್ವಯಕಾರಕ) ಶರೀರದುದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ಗ್ರಾಹಕ‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಆಯ್ದ ರೀತ್ಯಾ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುವ ಔಷಧಗಳಾಗಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, [[ಮೂಳೆಯ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ]] (BMD) ಟ್ರಬೇಕ್ಯುಲಾರ್ (ಊತಕದ ಆಸರೆ ಪಟ್ಟಿಯ) ಮೂಳೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವಂತಹ [[ಆಸ್ಟಿಯೋಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟಿಯೋಕ್ಲಸ್ಟ್‌]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನದಿಂದ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೋಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದರಿಂದ, ಮೂಳೆಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕರಗುವಿಕೆಯ ಸಮತೋಲನದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್‌ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. [[ರೆಲೋಕ್ಸಿಫೆನ್‌]]ನಂತಹ SERMಗಳು ಆಸ್ಟಿಯೋಕ್ಲಸ್ಟ್‌‌ಗಳಿಂದಾಗುವ ಮೂಳೆ ಮರುಹೀರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮೂಳೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal |author=Taranta A, Brama M, Teti A, ''et al.'' |title=The selective estrogen receptor modulator raloxifene regulates osteoclast and osteoblast activity in vitro |journal=Bone |volume=30 |issue=2 |pages=368–76 |year=2002 |month=February |pmid=11856644 |doi= 10.1016/S8756-3282(01)00685-8|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S8756328201006858}}</ref> ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ SERMಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Meunier PJ, Vignot E, Garnero P, ''et al.'' |title=Treatment of postmenopausal women with osteoporosis or low bone density with raloxifene. Raloxifene Study Group |journal=Osteoporos Int |volume=10 |issue=4 |pages=330–6 |year=1999 |pmid=10692984 |doi=10.1007/s001980050236 |url=http://link.springer.de/link/service/journals/00198/bibs/9010004/90100330.htm }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಪೋಷಣೆ === ;ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ [[ಆಸಿಫಿಕೇಷನ್‌|ಮೂಳೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ,]] [[ಬೋನ್ ಹೀಲಿಂಗ್‌|ಮೂಳೆಯ ವಾಸಿಯಾಗುವಿಕೆ‌]] ಮತ್ತು ಮೂಳೆಯನ್ನು ಸದೃಢವಾಗಿಡಲು [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ]]ನ ಬೆಂಬಲ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದು, ಇದು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಒಂದು ಅಂಶವೂ ಆಗಿದೆ. ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸೇವನೆಯ ಶಿಫಾರಸು ದೇಶ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಿನ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ಗೆ ತುತ್ತಾಗಬಹುದಾದ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್|US]] ಆರೋಗ್ಯ ನಿಯೋಗಗಳು ದಿನಕ್ಕೆ 1,200 ಮಿಲಿಗ್ರಾಂಗಳಷ್ಟು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸೇವನೆಯ ಶಿಫಾರಸ್‌ ಮಾಡಿವೆ. ಆಹಾರ ಕ್ರಮದ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಪೂರಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಸ್ತಗೊಳಿಸಲು ದಿನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಲವು ಬಾರಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ (500 ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ) [[ಡೋಸ್‌ (ಔಷಧ ವಿಜ್ಞಾನ)|ಡೋಸ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸೇವಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.niams.nih.gov/Health_Info/Bone/Bone_Health/Nutrition/default.asp | accessdate = 2008-01-28 | title = Nutrition and Bone Health | publisher = [[National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases|NIAMS]] | date = 2005-11-01 }}</ref> ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ತಡೆಗಟ್ಟುವುದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂನ ಪಾತ್ರವು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸೇವಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಮೂಳೆ ಮುರಿತದ ಪ್ರಮಾಣವು ಅತಿ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. [[ಹಾಲು]] ಮತ್ತು ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸೇವಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಮೂಳೆ ಮುರಿತದ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಇತರ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ, ಪ್ರೊಟೀನ್‌, ಲವಣ ಮತ್ತು D ಜೀವಸತ್ವ ಸೇವನೆ, ವ್ಯಾಯಾಮ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ಒಡ್ಡುವಿಕೆ- ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಹ ಮೂಳೆಯ ಖನಿಜೀಕರಣದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರಿಂದ, ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌<ref name="Harvard">{{cite web | url = http://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/calcium.html | title = Calcium & Milk | publisher = Harvard School of Public Health | accessdate = 2008-01-28 | year = 2007 | archive-date = 2007-08-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070825133156/http://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/calcium.html | url-status = dead }}</ref> ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸೇವನೆಯೂ ಒಂದು ಕಾರಣ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. 2007ರ [[WHO]] (ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ) ವರದಿಯಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಅನ್ನು ಆಮ್ಲ ಯುಕ್ತ ಆಹಾರದೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ, ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌<ref>WHO/FAO/UNUಗಳ ಎಕ್ಸ್‌ಪರ್ಟ್‌ ಕನ್ಸಲ್ಟೇಷನ್‌ ಜಂಟೀ ವರದಿ‌(2007) ''[http://whqlibdoc.who.int/trs/WHO_TRS_935_eng.pdf ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಅಂಡ್ ಅಮೈನೊ ಆಸಿಡ್‌ ರಿಕ್ವೈರ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌ ಇನ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091009040846/http://whqlibdoc.who.int/trs/WHO_TRS_935_eng.pdf |date=2009-10-09 }}'', pp224-226. ISBN 978-92-4-120935-9</ref><ref>WHO/FAO/UNUತಜ್ಞರ ಎಕ್ಸ್‌ಪರ್ಟ್‌ ಕನ್ಸಲ್ಟೇಷನ್‌ ಜಂಟೀ ವರದಿ‌(2002), ''[http://www.fao.org/DOCREP/004/Y2809E/y2809e0h.htm#bm17 ಹ್ಯೂಮನ್ ವಿಟಮಿನ್ ಅಂಡ್ ಮಿನರಲ್ ರಿಕ್ವೈರ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌]'', pp166-167.</ref> ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ.. ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಜೊತೆ D ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ [[ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರಯೋಗ|ಯಾದೃಚ್ಚಿಕ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರಯೋಗ]]ಗಳ [[ಮೆಟಾ-ಅನಾಲಿಸಿಸ್|ಮೆಟಾ ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌]] ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ (1,200 ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು) ಮತ್ತು D ಜೀವಸತ್ವ (800 IU ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು) ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿತು. ಆದರೂ ಮೂಳೆಯ ಆರೋಗ್ಯ (ಮುರಿತದ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಳೆ ಕೊರೆತ)<ref name="pmid17720017">{{cite journal |author=Tang BM, Eslick GD, Nowson C, Smith C, Bensoussan A |title=Use of calcium or calcium in combination with vitamin D supplementation to prevent fractures and bone loss in people aged 50 years and older: a meta-analysis |journal=Lancet |volume=370 |issue=9588 |pages=657–66 |year=2007 |pmid=17720017 |doi=10.1016/S0140-6736(07)61342-7}}</ref> ವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಬಳಸಲಾದ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದವು. ಚಿಕಿತ್ಸಾ ನಿಯಾಮಾವಳಿಗಳನ್ನು [[ಕಾಂಪ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ (ಔಷಧ)|ಅನುಸರಿಸು]]ವುದರಿಂದ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೆಂಬುದನ್ನು ಮೆಟಾ-ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಜೊತೆಗೆ ನಡೆಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ತೋರಿಸಿತು.<ref>{{cite journal |author=Prince RL, Devine A, Dhaliwal SS, Dick IM |title=Effects of calcium supplementation on clinical fracture and bone structure: results of a 5-year, double-blind, placebo-controlled trial in elderly women |journal=Arch. Intern. Med. |volume=166 |issue=8 |pages=869–75 |year=2006 |pmid=16636212 |doi=10.1001/archinte.166.8.869}}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಪೂರಕಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿತ [[ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಲಿಪೊಪ್ರೋಟೀನ್‌]] (HDL, "ಒಳ್ಳೆಯ ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್‌") ಬಗೆಗಿನ ಮುಂಚಿನ ವರದಿಗಳಿದ್ದರೂ ಸಹ, [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್‌|ನ್ಯೂಜಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ, 1471 ಮಹಿಳೆಯರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ [[ಮಾಕೋಕಾರ್ಡಿಯಲ್‌ ಸಾವು|ಮಯೊಕಾರ್ಡಿಯಲ್ ಇನ್ಫಾರ್ಕ್ಷನ್‌ (ಹೃದಯಾಘಾತ)]] ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳದ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ಸಾರಿತು. ಇದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದಲ್ಲಿ, (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮುರಿತದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ) ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಪೂರೈಕೆಯು ಒಳ್ಳೆಯದಕ್ಕಿಂತ ಹಾನಿಕಾರಕವೇ ಆಗಬಹುದು.<ref name="pmid18198394">{{cite journal |author=Bolland MJ, Barber PA, Doughty RN, ''et al.'' |title=Vascular events in healthy older women receiving calcium supplementation: randomised controlled trial |journal=BMJ |volume= 336|issue= | pages = 262|year=2008 |pmid=18198394 |doi=10.1136/bmj.39440.525752.BE}}</ref> ;D ಜೀವಸತ್ವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[D ಜೀವಸತ್ವ]] ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ವೃದ್ಧರಲ್ಲಿ ಮೂಳೆ ಮುರಿತಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆ.<ref name="pmid17720017" /><ref>{{cite journal |author=Bischoff-Ferrari HA, Willett WC, Wong JB, Giovannucci E, Dietrich T, Dawson-Hughes B |title=Fracture prevention with vitamin D supplementation: a meta-analysis of randomized controlled trials |url=https://archive.org/details/sim_jama_2005-05-11_293_18/page/2257 |journal=JAMA |volume=293 |issue=18 |pages=2257–64 |year=2005 |pmid=15886381 |doi=10.1001/jama.293.18.2257}}</ref> ಆದರೂ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಮತ್ತು D ಜೀವಸತ್ವದಿಂದ ಮೂಳೆ ಸಾಂದ್ರತೆ 1% ಹೆಚ್ಚಾದರೂ ಸೊಂಟ ಮುರಿತವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೂ [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಲ್ಲು|ಮೂತ್ರಪಿಂಡದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು]]ಗಳಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ 17% ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ<ref>{{cite journal |author=Jackson RD, LaCroix AZ, Gass M, ''et al.'' |title=Calcium plus vitamin D supplementation and the risk of fractures |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2006-02-16_354_7/page/669 |journal=N. Engl. J. Med. |volume=354 |issue=7 |pages=669–83 |year=2006 |pmid=16481635 |doi=10.1056/NEJMoa055218}}</ref> ಎಂದು [[ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯದ ಕಾಳಜಿ|ವಿಮೆನ್ಸ್‌ ಹೆಲ್ತ್ ಇನಿಷಿಯೆಟಿವ್‌]] ಅಧ್ಯಯನವು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದೆ. === ವ್ಯಾಯಾಮ === ಎರೊಬಿಕ್ಸ್‌, ಭಾರ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ರೋಧಕಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಋತುಬಂಧಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ BMDಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಹಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೇಳಿವೆ.<ref>{{cite journal |author=Bonaiuti D, Shea B, Iovine R, ''et al.'' |title=Exercise for preventing and treating osteoporosis in postmenopausal women |journal=Cochrane database of systematic reviews (Online) |volume= |issue=3 |pages=CD000333 |year=2002 |pmid=12137611| doi = 10.1002/14651858.CD000333}}</ref> BMD ಮತ್ತು ಮೂಳೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಇತರೆ ಆಧಾರಲಯಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು ಯಾವ ರೀತಿಯ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು ಅತಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂದು ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲು ಹಲವು ಸಂಶೋಧಕರು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಒಂದು ವರ್ಷದ ಕಾಲ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಜಿಗಿಯುವ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು ಸಹಜ ಋತುಬಂಧಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ BMDಯ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕ್ಸಿಮಲ್‌ (ಸಮೀಪಸ್ಥ) [[ಟಿಬಿಯ|ಟಿಬಿಯ (ಮೊಳಕಾಲು ಮೂಳೆ)]]<ref>{{cite journal |author=Cheng S, Sipilä S, Taaffe DR, Puolakka J, Suominen H |title=Change in bone mass distribution induced by hormone replacement therapy and high-impact physical exercise in post-menopausal women |url=https://archive.org/details/sim_bone_2002-07_31_1/page/126 |journal=Bone |volume=31 |issue=1 |pages=126–35 |year=2002 |pmid=12110425| doi = 10.1016/S8756-3282(02)00794-9}}</ref> ದಲ್ಲಿ [[ಜಡತ್ವದ ಅವಧಿ]]ಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಟ್ರೆಡ್‌ಮಿಲ್‌ ನಡಿಗೆ, ಜಿಮ್ನಾಸ್ಟಿಕ್‌ ತರಬೇತಿ, ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತುವುದು, ಜಿಗಿಯುವುದು, ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು ಇವೆಲ್ಲವುಗಳಿಂದ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೆನಿಕ್‌ ಋತುಬಂಧಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರ L2-L4 BMDಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಏರಿಕೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು.<ref>{{cite journal |author=Chien MY, Wu YT, Hsu AT, Yang RS, Lai JS |title=Efficacy of a 24-week aerobic exercise program for osteopenic postmenopausal women |url=https://archive.org/details/calcified-tissue-international_2000-12_67_6/page/443 |journal=Calcif. Tissue Int. |volume=67 |issue=6 |pages=443–8 |year=2000 |pmid=11289692| doi = 10.1007/s002230001180}}</ref><ref>{{cite journal |author=Iwamoto J, Takeda T, Ichimura S |title=Effect of exercise training and detraining on bone mineral density in postmenopausal women with osteoporosis |journal=Journal of orthopaedic science : official journal of the Japanese Orthopaedic Association |volume=6 |issue=2 |pages=128–32 |year=2001 |pmid=11484097 |doi=10.1007/s007760100059 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Kemmler W, Engelke K, Weineck J, Hensen J, Kalender WA |title=The Erlangen Fitness Osteoporosis Prevention Study: a controlled exercise trial in early postmenopausal women with low bone density-first-year results |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-physical-medicine-and-rehabilitation_2003-05_84_5/page/673 |journal=Archives of physical medicine and rehabilitation |volume=84 |issue=5 |pages=673–82 |year=2003 |pmid=12736880 |doi=}}</ref> ಶಕ್ತಿ ತರಬೇತಿಯು ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊರದೆಗೆಯಿತು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಡಿಸ್ಟಾಲ್‌]] [[ರೇಡಿಯಸ್‌ (ಮೂಳೆ)|ರೇಡಿಯಸ್‌]] ಮತ್ತು ಸೊಂಟದ BMDಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>{{cite journal |author=Kerr D, Morton A, Dick I, Prince R |title=Exercise effects on bone mass in postmenopausal women are site-specific and load-dependent |journal=J. Bone Miner. Res. |volume=11 |issue=2 |pages=218–25 |year=1996 |pmid=8822346 |doi=}}</ref> ವ್ಯಾಯಾಮದ ಜೊತೆಗೆ, [[ಹಾರ್ಮೋನು ರಿಪ್ಲೇಸ್ಮೆಂಟ್ ತೆರಪಿ]] (HRT) ಸೇರಿ ಇತರೆ ಔಷಧ-ಪ್ರಭಾವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು (HRT ಒಂದೇ ಕಾರಣವಾಗದೆ) ಇತರೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳೂ BMDಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref name="Villareal2003">{{cite journal|author=Villareal DT, Binder EF, Yarasheski KE, et al.|title=Effects of exercise training added to ongoing hormone replacement therapy on bone mineral density in frail elderly women|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-geriatrics-society_2003-07_51_7/page/985|journal=J Am Geriatr Soc|year=2003|volume=51|issue=7|pages=985–90|pmid=12834519 | doi = 10.1046/j.1365-2389.2003.51312.x}}</ref> BMD ಹೆಚ್ಚಳದ ಜೊತೆಗೆ, ಆಸ್ಟಿಯೋಪೊರೆಟಿಕ್‌ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಕೂಲಗಳೇನೆಂದರೆ, ಸಮತೋಲನ, ನಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಬೀಳುವಿಕೆಯ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿ ಕಡಿತ.<ref name="Mayo2005">{{cite journal|author=Sinaki M, Brey RH, Hughes CA, Larson DR, Kaufman KR|title=Significant reduction in risk of falls and back pain in osteoporotic-kyphotic women through a Spinal Proprioceptive Extension Exercise Dynamic (SPEED) program|url=https://archive.org/details/sim_mayo-clinic-proceedings_2005-07_80_7/page/849|journal=Mayo Clin Proc|year=2005|volume=80|issue=7|pages=849–55|pmid=16007888|doi=10.4065/80.7.849}}</ref> == ಪೂರ್ವಸೂಚನೆ (ಪ್ರಾಗ್ನೋಸೀಸ್‌) == {| class="wikitable sortable " align="right" |+ ಪ್ರತಿ 1000 ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ-ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೊಂಟ ಮುರಿತಗಳು<td><ref name="pmid17846439">{{cite journal |author=Cranney A, Jamal SA, Tsang JF, Josse RG, Leslie WD |title=Low bone mineral density and fracture burden in postmenopausal women |url=https://archive.org/details/sim_canadian-medical-association-journal_2007-09-11_177_6/page/575 |journal=CMAJ |volume=177 |issue=6 |pages=575–80 |year=2007 |pmid=17846439 |doi=10.1503/cmaj.070234}}</ref></td> ! WHO ವರ್ಗ ! ವಯಸ್ಸು 50-64 | | ಒಟ್ಟಾರೆ |- | ಸಾಮಾನ್ಯ | 5.3 | 9.4 | 6.6 |- | [[ಆಸ್ಟಿಯೋಪೀನಿಯ]] | 11.4 | 19.6 | 15.7 |- | ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ | 22.4 | 46.6 | 40.6 |} ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಳೆ ಮುರಿತದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುವ ಉಲ್ಬಣಗಳಿಂದ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೂ, ''ರೋಗದ ಕಾರಣ'' ದ ಬದಲಿಗೆ ರೋಗದ ''ಜೊತೆಗೇ'' ಅವರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಸೊಂಟ ಮುರಿತಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದ ಚಲನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು [[ಡೀಪ್ ವೇನಸ್ ಥ್ರಾಂಬೋಸಿಸ್‌|ಡೀಪ್ ವೇನಸ್ ಥ್ರಾಂಬೋಸಿಸ್‌ (ಗಾಢವಾದ ಸಿರೆಯ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆ)]] ಮತ್ತು/ಅಥವಾ [[ಪಲ್ಮನರಿ ಎಂಬಾಲಿಸಮ್‌|ಪಲ್ಮನರಿ ಎಂಬಾಲಿಸಮ್‌ (ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಧಮನಿರೋಧ)]], [[ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ|ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ (ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಉರಿಯೂತವುಂಟಾಗುವ ವ್ಯಾಧಿ)]]ದಂತಹ ಹಲವು ಉಲ್ಬಣಗಳು ಸಂಭವಿಸುವ ಅಪಾಯವಿದೆ. ಸೊಂಟ ಮುರಿತದ ನಂತರದ 6-ತಿಂಗಳಿನ ಮರ್ತ್ಯತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು 13.5% ಇದೆ. ಸೊಂಟ ಮುರಿತಕ್ಕೊಳಗಾದವರಲ್ಲಿ (ಗಮನಾರ್ಹ) 13%ರಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಸೊಂಟ ಮುರಿದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಚಲನಶೀಲತೆ ಗಳಿಸಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಹಾಯದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Hannan EL, Magaziner J, Wang JJ, ''et al.'' |title=Mortality and locomotion 6 months after hospitalization for hip fracture: risk factors and risk-adjusted hospital outcomes |url=https://archive.org/details/sim_jama_2001-06-06_285_21/page/2736 |journal=JAMA |volume=285 |issue=21 |pages=2736–42 |year=2001 |pmid=11386929| doi = 10.1001/jama.285.21.2736}}</ref> ಮರ್ತ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ ಮುರಿತಗಳು ನರಗಳ ಊತಕದಿಂದ, ಸಹಿಸಲಾಗದಂತಹ ತೀವ್ರ ದೀರ್ಘ ಸಮಯದ ನೋವಿನ ಜೊತೆಗೆ ಕುರೂಪತೆಯೂ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಅಪರೂಪವಾದರೂ, ಹೆಚ್ಚು ಕಡೆ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ ಮುರಿತಗಳು ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಡುಬ್ಬ ([[ಕಿಫೋಸಿಸ್‌]]) ವಾಗಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗುವ ಆಂತರಿಕ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವು ಉಸಿರಾಟಕ್ಕೆ ತೊಡಕುಂಟು ಮಾಡಬಹುದು. ಸಾವು ಅಥವಾ ಇತರೆ ಉಲ್ಬಣಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಆಸ್ಟಿಯೋಪೊರೆಟಿಕ್‌ ಮುರಿತಗಳು ಆರೋಗ್ಯ-ಸಂಬಂಧಿತ [[ಜೀವನ ಮಟ್ಟ|ಜೀವನ ಗುಣಮಟ್ಟ]]ದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Brenneman SK, Barrett-Connor E, Sajjan S, Markson LE, Siris ES |title=Impact of recent fracture on health-related quality of life in postmenopausal women |journal=J. Bone Miner. Res. |volume=21 |issue=6 |pages=809–16 |year=2006 |pmid=16753011 |doi=10.1359/jbmr.060301}}</ref> == ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:L1 2 vertebral fracture.jpg|right|thumb|ಲ್ಯಾಟರಲ್ ತೋರಾಕೊ-ಲುಂಬರ್ ಸ್ಪೈನ್ X-ರೇ ಅನೇಕ ವೆಡ್ಜ್‌ ಮುರಿತಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ]] 50ರ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ಜನ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್ ಇದೆಯೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.{{Fact|date=September 2007}} ಇದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ, ಸೊಂಟದ (ಲಂಬರ್‌) [[ಕಶೇರುಕಗಳು|ವರ್ಟಿಬ್ರೆ (ಹುರಿ)]], [[ಸೊಂಟ]] ಮತ್ತು ಮಣಿಕಟ್ಟು ಮುರಿತದ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಿರುಕುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. === ಸೊಂಟ ಮುರಿತಗಳು === {{main|hip fractures}} ಸೊಂಟ ಮುರಿತಗಳು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ನ ಅತಿ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವ 250,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೊಂಟ ಮುರಿತ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="RiggsEtAl2005">{{cite journal | pmid = 8573428 | title = The worldwide problem of osteoporosis: insights afforded by epidemiology. | author = Riggs, B.L.; Melton, Lj 3.r.d. | year = 2005 | journal = Bone }}</ref> 50 ವರ್ಷದ ಶ್ವೇತವರ್ಣದ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳಿಗೆ [[ಫೀಮರ್‌|ಫೀಮರ್‌ (ತೊಡೆಯೆಲುಬು)]] ಮುರಿತದ ಅಪಾಯ 17.5%ರಷ್ಟಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷ-ಮಹಿಳೆಯರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಸೊಂಟ ಮುರಿತದ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಆರನೆಯದಿಂದ ಒಂಬತ್ತನೆಯವರೆಗೆ ಪ್ರತಿ ದಶಕದಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಂಭವವಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ, 80 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ವಯಸ್ಸಿನ ಪುರುಷ-ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೂಳೆ ಮುರಿತದ ಸಂಭವವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref name="Merkepid" /> === ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ಮುರಿತಗಳು === 50 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ 35-50%ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಬೆನ್ನು ಮೂಳೆ ಮುರಿತ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದುಂಟು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 700,000 ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ ಮುರಿತಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, 68.8 ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಯನದ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ 324 ಜನರು ಒಮ್ಮೆ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ ಮುರಿತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದರು. 18.2%ರಷ್ಟು ಜನರು (ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ) ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ ಮುರಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು; ಆದರೆ, ಮುಂಚೆಯೇ ಒಮ್ಮೆ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ ಮುರಿತಕ್ಕೊಳಗಾದವರಲ್ಲಿ ಈ ಅಪಾಯವು 41.4%ಕ್ಕೆ ಏರಿತು.<ref>{{cite journal | author = Cauley JA, Hochberg MC, Lui LY ''et al.'' | year=2007 | title=Long-term Risk of Incident Vertebral Fractures |journal = JAMA |volume =298|pages=2761–2767|doi= 10.1001/jama.298.23.2761 | pmid=18165669}}</ref> === ಮಣಿಕಟ್ಟು === ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವ 250,000 [[ಡಿಸ್ಟಾಲ್‌ ರೇಡಿಯಸ್‌ ಮುರಿತ|ಮಣಿಕಟ್ಟು ಮುರಿತಗಳ]] ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="RiggsEtAl2005" /> ಮಣಿಕಟ್ಟು ಮುರಿತಗಳು ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯ ಆಸ್ಟಿಯೋಪೊರೆಟಿಕ್‌ ಮುರಿತವಾಗಿದೆ. ಶ್ವೇತವರ್ಣದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಸ್‌ ಫ್ರ್ಯಾಕ್ಚರ್‌ ಸಂಭವಿಸುವ ಜೀವಾವಧಿ ಅಪಾಯವು ಸುಮಾರು 16%ರಷ್ಟಿದೆ. ತಮ್ಮ 70ನೆಯ ವಯಸ್ಸು ತಲುಪುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 20%ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರು ಕನಿಷ್ಠ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಮಣಿಕಟ್ಟು ಮುರಿತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.<ref name="Merkepid">{{cite web |url=http://www.merckmedicus.com/pp/us/hcp/diseasemodules/osteoporosis/epidemiology.jsp |title=MerckMedicus Modules: Osteoporosis - Epidemiology |accessdate=2008-06-13 |publisher=Merck & Co., Inc |archive-date=2007-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071228030929/http://www.merckmedicus.com/pp/us/hcp/diseasemodules/osteoporosis/epidemiology.jsp |url-status=dead }}</ref> === ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳ ಬಿರುಕುಗಳು === ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಕ, ಅಂದರೆ ಮುವತ್ತೈದ್ದು ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಿರುಕುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಈ ಪುರುಷರು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ನ ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪುರುಷರು ತಮ್ಮ ಚಟುಚಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಾಗ ಈ ಮೂಳೆ ಮುರಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವಾಟರ್‌-ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‌ ಅಥವಾ ಜೆಟ್‌ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‌ ಮಾಡುವಾಗ ಬಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಕೆಲುಬಿನ ಮುರಿತ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಆದರೂ, ಮುರಿತದ ಪತ್ತೆಯಾದ ಕೂಡಲೇ ಅ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಡೀರಾನ್‌ ಮಟ್ಟಗಳ ಶೀಘ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರಬಹುದೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. == ನಿಯಂತ್ರಣ == ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಹಲವು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಒಂದು. ಆದರೂ, ಔಷಧಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಸಹ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದಾಗಿದೆ. ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿ, ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ ಮುರಿತಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಿ ಸ್ನಾಯುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನೆರವಾಗಲು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಆರ್ಥೆಸೆಸ್‌ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಫಾಲ್ ಪ್ರಿವೆನ್ಷನ್|ಬೀಳದಂತೆ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ]]ವಹಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಉಲ್ಬಣಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದಾಗಿದೆ. === ಜೀವನ ಶೈಲಿ === ಜೀವನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಸಹ ತಡೆಯಬಹುದು. [[ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆ]] ಮತ್ತು [[ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯ|ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌]] ಸೇವನೆಯು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ರೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ರೋಗವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಧೂಮಪಾನದ ಚಟದ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಮಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.{{fact|date=February 2008}} ;ವ್ಯಾಯಾಮ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ತಡೆಗಟ್ಟಲು, ವ್ಯಾಯಾಮ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಪೋಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೂಳೆ ಯನ್ನು ಗಳಿಸುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆಯು ಮೂಳೆಯ ಅವನತಿಯನ್ನು ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ವಾರಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ, ಗರಿಷ್ಠ ಯತ್ನದ 70-90%ರಲ್ಲಿ ನಿಧಾನಗತಿಯ ಓಟ (ಜಾಗಿಂಗ್‌), ಕಾಲ್ನಡಿಗೆ ಅಥವಾ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತುವ ಕಸರತ್ತುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ 1,500 ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸೇವನೆಯು, 9 ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಲಂಬರ್‌ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು 5% ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೋಪೀನಿಯ ಅಥವಾ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಮುರಿತದ ಸಂಭವವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಅವರ ವ್ಯಾಯಾಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ತಮ್ಮ ವೈದ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಬೇಕು.<ref name="pmid3259410">{{cite journal |author=Dalsky GP, Stocke KS, Ehsani AA, Slatopolsky E, Lee WC, Birge SJ |title=Weight-bearing exercise training and lumbar bone mineral content in postmenopausal women |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-internal-medicine_1988-06_108_6/page/824 |journal=Ann. Intern. Med. |volume=108 |issue=6 |pages=824–8 |year=1988 |pmid=3259410 |doi=}}</ref> ;ಪೋಷಣೆ ಸರಿಯಾದ ಪೋಷಣೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[D ಜೀವಸತ್ವ]] ಹೊಂದಿರುವ ಆಹಾರ ಪಥ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ಗೆ ಈಡಾಗಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್‌]] ಬಳಕೆ) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[D ಜೀವಸತ್ವ]] ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಪೂರಕಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡ]]ಗಳ ರೋಗದಲ್ಲಿ, ಪ್ಯಾರಾಕ್ಯಾಲ್ಸಿಟಾಲ್‌ (ಅಥವಾ 1,25-ಡೈಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಕೋಲೆಕ್ಯಾಸಿಫೆರಾಲ್‌ ಅಥವಾ [[calcitriol|ಕ್ಯಾಸಿಟ್ರಿಯಾಲ್‌]] - ಇದು D ಜೀವಸತ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಜೈವಿಕವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾದ ರೂಪ) ಸೇರಿದಂತೆ, D ಜೀವಸತ್ವದ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯ ರೂಪಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಮೂತ್ರಪಿಂಡವು D ಜೀವಸತ್ವದ ಶೇಖರಿತ ರೂಪವಾದ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಡಯಾಲ್‌ (25-ಡೈಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಕೋಲೆಕ್ಯಾಸಿಫೆರಾಲ್‌) ನಿಂದ [[ಕ್ಯಾಸಿಟ್ರಿಯಾಲ್‌]] ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗದು. ಹೆಚ್ಚು [[ಆಹಾರಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌|ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಹೊಂದಿರುವ ಆಹಾರಕ್ರಮ]] ಸೇವನೆಯು [[ಮೂತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗಿ, ಮೂಳೆ ಮುರಿತದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿವೆ.<ref>{{cite journal |author=Feskanich D, Willett WC, Stampfer MJ, Colditz GA |title=Protein consumption and bone fractures in women |journal=Am. J. Epidemiol. |volume=143 |issue=5 |pages=472–9 |year=1996 |pmid=8610662 |doi=}}</ref> ಇತರೆ ತನಿಖೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದರೆ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಸೇವನೆಯು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಹೀರುವಿಕೆಯ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ತೊಡಕನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ನ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಕ್ರಮದ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಮಧ್ಯಂತರ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ನಡೆಸಿಲ್ಲ.<ref name="pmid12936953">{{cite journal |author=Kerstetter JE, O'Brien KO, Insogna KL |title=Dietary protein, calcium metabolism, and skeletal homeostasis revisited |journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=78 |issue=3 Suppl |pages=584S–592S |year=2003 |pmid=12936953 |doi=}}</ref> === ಔಷಧ === ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ [[ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌]] ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಇತರೆ ಔಷಧಿಗಳ ಪೈಕಿ [[ರೆಲೋಕ್ಸಿಫೆನ್‌]] ಎಂಬ ಒಂದು [[ಸೆಲೆಕ್ಟೀವ್‌ ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ಗ್ರಾಹಕ ಮಾಡ್ಯುಲೇಟರ್|ಸೆಲೆಕ್ಟೀವ್ ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ರೆಸೆಪ್ಟಾರ್ ಮಾಡ್ಯುಲೇಟರ್]] (SERM) ಸಹ ಸೇರಿದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ತಡೆಗಟ್ಟಲು [[ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ರಿಪ್ಲೇಸ್ಮೆಂಟ್ ತೆರಪಿ]] ಒಳ್ಳೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ, ಇದನ್ನು ತೀರಾ ಅನಿವಾರ್ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲು ಸೂಚಿಸಲಾಗುವುದು. ಋತುಬಂಧದ (ಮೆನೋಪಾಸ್‌) ನಂತರದ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್‌ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಮತ್ತು ವಿವಾದಗಳಿವೆ. ಹೈಪೊಗೊನಾಡಲ್‌ ಪುರುಷರ ಮೂಳೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಇರುವುದನ್ನು [[ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟೀರಾನ್‌]] ತೋರಿಸಿದೆ, ಆದರೆ 2008ರಲ್ಲಿ, ಮುರಿತಗಳ ಮೇಲೆ ಇದರ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಅಥವಾ ಸಹಜ ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟೀರಾನ್‌ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪುರುಷರ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆದಿಲ್ಲ.<ref name="OsteoporosisMen" /> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಆಷ್ಲಿ ಕೂಪರ್‌]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೂಳೆಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ವಯಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು ಹಾಗೂ ಮೂಳೆ ಮುರಿತದ ಅಪಾಯಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧ ಇದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು, ಹಾಗೂ "ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌" ಎಂಬ ಪದದ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಕೀರ್ತಿಯು [[ಜೀನ್‌ ಲೋಬ್‌ಸ್ಟಿಯನ್‌]] ಎಂಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ವೈದ್ಯನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.<ref>ಲೋಬ್‌ಸ್ಟಿಯನ್‌ JGCFM. ''ಲೆರ್‌ಬುಷ್‌ ದೆರ್‌ ಪೆತೋಲಜಿಷಿಯನ್ ಅನಟೊಮಿಯೆ.'' ಸ್ಟಟ್‌ಗರ್ಡ್‌: Bd II, 1835.</ref> ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ ಹಾಗೂ ಮೆನೇಪಾಸ್‌ ನಂತರದ ಹಂತಗಳ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾದ ಎಂಡೋಕ್ರೇನಾಲಜಿಸ್ಟ್‌ [[ಫುಲ್ಲೆರ್ ಅಲ್‌ಬ್ರೈಟ್‌]] ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite journal | author=Albright F, Bloomberg E, Smith PH |year=1940 |month= |title= Postmenopausal osteoporosis |journal=Trans. Assoc. Am. Physicians. |volume=55 |pages=298–305}}</ref> ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೊನೇಟ್‌ಗಳನ್ನು 1960ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal |author=Patlak M |title=Bone builders: the discoveries behind preventing and treating osteoporosis |journal=Faseb J. |volume=15 |issue=10 |pages=1677E–E |year=2001 |pmid=11481214 |doi= 10.1096/fj.15.10.1677e}}</ref> == ಸಂಸ್ಥೆಗಳು == 1986ರಂದು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] [[ಧರ್ಮಾರ್ಥ ಸಂಸ್ಥೆ|ಚಾರಿಟಿ]]ಯು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೆ ತಪಾಸಣೆ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಹಾಗೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ [[ನ್ಯಾಷಿನಲ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಸೊಸೈಟಿ|ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಸೊಸೈಟಿ]]ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.<ref>[http://www.nos.org.uk/NetCommunity/Page.aspx?pid=223&amp;srcid=183 "ಎಬೌಟ್ ಅಸ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110120140958/http://www.nos.org.uk/netcommunity/page.aspx?pid=223&srcid=183 |date=2011-01-20 }}, ನ್ಯಾಷಿನಲ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಸೊಸೈಟಿ.</ref><ref name="Medical News Today">[http://www.medicalnewstoday.com/articles/100809.php "ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು £3 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, UK"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090103215443/http://www.medicalnewstoday.com/articles/100809.php |date=2009-01-03 }}, [[ಮೆಡಿಕಲ್ ನ್ಯೂಸ್ ಟುಡೇ]], 17 ಮಾರ್ಚ್‌ 2008.</ref> '''ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌''' (ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವು USAಯ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌, D.C.ಯಲ್ಲಿ ಇದೆ) ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಮುರಿತಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಮೂಳೆಯ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೆ ತುತ್ತಾದವರ ಜೀವನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಹಾಗೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಸಮರ್ಥನೆ, ಜನರು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. [http://www.nof.org http://www.nof.org] '''ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಫೌಂಡೇಶನ್ (IOF)''' (ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ನೆಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದೆ), ವೈದ್ಯಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಸೊಸೈಟಿಗಳು, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಪರರು, ಮೂಳೆ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳ ಹಾಗೂ ರೋಗಿಯ ನಡುವೆ ನಡುವೆ ಜಾಗತಿಕ ಕೊಂಡಿಯಂತೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. [http://www.iofbonehealth.org http://www.iofbonehealth.org] '''ಆರ್ಥೋಪೆಡಿಕ್ ರೀಸರ್ಚ್ ಸೊಸೈಟಿ''' (ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವು USAಯ ರೋಸ್‍ಮೌಂಟ್‌, ILನಲ್ಲಿ ಇದೆ) ಸಂಶೋಧನಾ ಹಾಗೂ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಸೊಸೈಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ನ ಸಂಶೋಧನೆ, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಹಾಗೂ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದೆ. [http://www.ors.org http://www.ors.org] == ಇದನ್ನು ನೋಡಿರಿ == * [[ಬೆನ್ನು ನೋವು]] * [[ಬೋನ್ ಸೀಕರ್‌]] * [[ಹಿಪ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟರ್‌]] * [[ಡೆಂಟಲ್ X-ರೇ]] * [[ಆಸ್ಟಿಯೋಪೆಟ್ರಸಿಸ್‌]] * [[ಆಸ್ಟಿಯೋಇಮ್ಯೂನಾಲಜಿ]] * ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ [[ಓವರ್‌ರಿಯಾಕ್ಟಿಮೈಜ್ಡ್‌ ಇಲಿ|ಓವರ್‌ರಿಯಕ್ಟಿಮೈಜ್ಡ್‌ ಇಲಿ]]ಯ ಮಾದರಿ * [[ಆಕಾಶಯಾನ‌ ಆಸ್ಟಿಯೋಪೀನಿಯ]] == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{dmoz|Health/Conditions_and_Diseases/Musculoskeletal_Disorders/Osteoporosis/}} * [http://osteoed.org/tools.php ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ ಅಪಾಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಾಧನಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090628164221/http://osteoed.org/tools.php |date=2009-06-28 }} * [http://www.who.int/nutrition/topics/5_population_nutrient/en/index25.html ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ, ಪೋಷಣೆ ಹಾಗೂ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ನ ನಿಯಂತ್ರಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090731001915/http://www.who.int/nutrition/topics/5_population_nutrient/en/index25.html |date=2009-07-31 }} [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಹಾಗೂ [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಮಿತಿ (FAO).|ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಮಿತಿ]] (2003) * [http://www.surgeongeneral.gov/library/bonehealth/ ಬೋನ್ ಹೆಲ್ತ್ ಅಂಡ್ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌: ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029221954/http://www.surgeongeneral.gov/library/bonehealth/ |date=2009-10-29 }} U.S.ನ [[ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ ಅಂಡ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಸರ್ವಿಸಸ್‌|ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ ಅಂಡ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಸರ್ವಿಸಸ್‌‌]]ನಿಂದ ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸರ್ಜನ್ ಜನರಲ್‌ರ ವರದಿ * [http://www.iofbonehealth.org ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷಿನಲ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಫೌಂಡೇಶನ್] * [http://www.nof.org NOF.org] [[ದಿ ನ್ಯಾಷಿನಲ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌|ದಿ ನ್ಯಾಷಿನಲ್ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌]] * [http://www.niams.nih.gov/Health_Info/Bone/ The NIH ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂಳೆ ರೋಗಗಳು ~ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರ] * [http://www.nos.org.uk NOS.org.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828105811/http://nos.org.uk/ |date=2008-08-28 }} [[ನ್ಯಾಷಿನಲ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಸೊಸೈಟಿ]] (UK) {{Osteochondropathy}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಯಸ್ಸನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬರುವ ರೋಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತಃಸ್ರಾವಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಅಸ್ಥಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ಯಾಧಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರೋಗಗಳು]] 1ushrqunudt3k573prmm74qi9o1dec0 0 22394 1427538 1427302 2026-09-07T02:42:04Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427538 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Maquina vapor Watt ETSIIM.jpg|250px|thumb|ವಾಟ್ ಉಗಿ ಯಂತ್ರ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲಿನ ಇಂಧನ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಉಗಿ ಯಂತ್ರ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು.<ref>ವಾಟ್ ಉಗಿ ಯಂತ್ರ ಚಿತ್ರ:UPM (ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್)ಸೂಪೀರಿಯರ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಮೊಗಸಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದೆ</ref>]] '''ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ'''ಯು ೧೮ ಮತ್ತು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಉತ್ಪಾದನೆ,ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ಥಿಕ]] ಮತ್ತು [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ]] ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಗಾಢಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ತರುವಾಯ ಯುರೋಪ್‌ನಾದ್ಯಂತ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಹರಡಿತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಾರಂಭವು ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ತಿರುವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ; ಬಹುತೇಕ ಜನಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಶದ ಮೇಲೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೆಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚಿನ ದೈಹಿಕ ದುಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಭಾರಎಳೆಯುವ ಪ್ರಾಣಿ-ಆಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಿಂದ ಯಂತ್ರ-ಆಧಾರಿತ ಉತ್ಪಾದನೆಯತ್ತ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. [[ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ]] ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ [[ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ]],ಕಬ್ಬಿಣ ತಯಾರಿಸುವ ತಂತ್ರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿತ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{cite book | last = Beck B. | first = Roger | authorlink = | coauthors = | title = World History: Patterns of Interaction | publisher = McDougal Littell | date = 1999 | location = Evanston, Illinois | pages = | url = | doi = | id = | isbn = }}</ref> [[ಕಾಲುವೆ|ಕಾಲುವೆಗಳು]], ಸುಧಾರಿತ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು [[ರೈಲ್ವೆ|ರೈಲ್ವೆಗಳನ್ನು]] ಚಾಲ್ತಿಗೆ ತಂದಿದ್ದರಿಂದ ಮಾರಾಟ ವಿಸ್ತರಣೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮುಖ್ಯ ಇಂಧನವಾದ [[ಉಗಿಶಕ್ತಿ|ಉಗಿಶಕ್ತಿಪ್ರಾರಂಭ]], [[ಜಲಚಕ್ರ|ಜಲಚಕ್ರಗಳು]] ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಆಧಾರಿತ ಯಂತ್ರ(ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ತಯಾರಿಕೆ|ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ]])ಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಠಿ ನೀಡಿತು.<ref>ಬಿಸಿನೆಸ್ ಅಂಡ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ''ಲೀಡಿಂಗ್ ಇಷ್ಯೂಸ್ ಇನ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್, '', ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ US. ISBN ೦-೧೯-೫೧೧೫೮೯-೯ [https://books.google.com/books?ie=UTF-8&amp;vid=ISBN0195115899&amp;id=CX9kBaVx4JkC&amp;pg=PA98&amp;lpg=PA98&amp;sig=V0eO27c7koD8rrIV2EKv6-guB5s ಓದುವುದಕ್ಕೆ]</ref> ಸರ್ವ-ಲೋಹದ [[ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ|ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳನ್ನು]] ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇತರೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದನೆ ಯಂತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸಿತು. [[ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಾದ್ಯಂತ]] ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಭಾವಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು. ತರುವಾಯ ವಿಶ್ವದ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು [[ಕೈಗಾರೀಕರಣ|ಕೈಗಾರೀಕರಣವೆಂಬ]] ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಕೈಗಾರೀಕರಣದಿಂದ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮ ಅಗಾಧವಾಗಿತ್ತು.<ref>ರಸೆಲ್ ಬ್ರೌನ್, ಲೆಸ್ಟರ್ ''ಎಕೊ-ಎಕಾನಮಿ'', ಜೇಮ್ಸ್ &amp; ಜೇಮ್ಸ್ / ಅರ್ಥ್‌ಸ್ಕಾನ್. ISBN ೧-೮೫೩೮೩-೯೦೪-೩ [https://books.google.com/books?ie=UTF-8&amp;vid=ISBN1853839043&amp;id=5aCyfUsHM6kC&amp;pg=PA93&amp;lpg=PA93&amp;sig=1dsUat9P_-9dWWVRMpPt1udT8DQ ಓದಿ]</ref> ಪ್ರಥಮ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ೧೮೫೦ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ [[ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ|ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ]] ಜತೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಗಿ-ಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತ [[ಹಡಗು|ಹಡಗುಗಳು]], ರೈಲ್ವೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ನಂತರ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಆಂತರಿಕ ದಹನ ಯಂತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ|ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯೊಂದಿಗೆ]] ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ವೇಗದ ಗತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಆವರಿಸಿದ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ವಿವಿಧ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಬ್ರಿಟನ್‌|ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ೧೭೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದು "ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು" ಮತ್ತು ೧೮೩೦ರ ದಶಕ ಅಥವಾ ೧೮೪೦ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ಅದರ ಅನುಭವ ಸಂಪೂರ್ಣ ತಟ್ಟಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ಎರಿಕ್ ಹಾಬ್ಸ್‌ಬಾಮ್]] ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಎರಿಕ್ ಹಾಬ್ಸ್‌ಬಾಮ್, ''ದಿ ಏಜ್ ಆಫ್ ರಿವಾಲ್ಯುಷನ್: ಯುರೋಪ್ ೧೭೮೯–೧೮೪೮'', ವೈಡನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ &amp; ನಿಕೋಲ್ಸನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. ISBN ೦-೩೪೯-೧೦೪೮೪-೦</ref> ಅದು ೧೭೬೦ ಮತ್ತು ೧೮೩೦ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು ಎಂದು [[T.S.ಆಶ್‌ಟನ್]] ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಜೋಸೆಫ್ E ಇನಿಕೋರಿ. ''ಆಫ್ರಿಕನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್'', ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ ISBN ೦-೫೨೧-೦೧೦೭೯-೯ [https://books.google.com/books?ie=UTF-8&amp;vid=ISBN0521010799&amp;id=y7rhKYWhCyIC&amp;pg=PA102&amp;lpg=PA102&amp;sig=zOPr9UkQv258KyhCkuFM0abERnI ಓದಿ]</ref> ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕ್ರಮೇಣ ಸಂಭವಿಸಿತು ಮತ್ತು ''[[ಕ್ರಾಂತಿ]]'' ಎಂಬ ಪದವು ಈ ವಿದ್ಯಮಾನದ ನೈಜ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲ ಎಂದು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾದ [[ಜಾನ್ ಕ್ಲಾಪ್‌ಹ್ಯಾಮ್]] ಮತ್ತು [[ನಿಕೋಲಾಸ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ಸ್]] ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ನಡುವೆ ಇದು ಇನ್ನೂ ಚರ್ಚಾಸ್ಪದ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.<ref>{{cite journal |doi=10.2307/2598327 |title=Rehabilitating the Industrial Revolution |url=https://archive.org/details/sim_economic-history-review_1992-02_45_1/page/n21 |year=1992 |author=Berg, Maxine |journal=The Economic History Review |volume=45 |pages=24}}</ref><ref>[http://www.julielorenzen.net/berg.html ರಿಹ್ಯಾಬಿಲಿಟೇಟಿಂಗ್ ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061109022755/http://www.julielorenzen.net/berg.html |date=2006-11-09 }} ಜೂಲಿ ಲಾರೆಂಜನ್ ಅವರಿಂದ, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮಿಚಿಗನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ. ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೫ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದೆ.</ref> ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ [[ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ]] ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ [[GDP]] ತಲಾದಾಯವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web | publisher = Federal Reserve Bank of Minneapolis | url = http://www.minneapolisfed.org/pubs/region/04-05/essay.cfm | title = The Industrial Revolution | accessdate = 2007-11-14 | author = [[Robert Lucas, Jr.]] | year = 2003 | quote = it is fairly clear that up to 1800 or maybe 1750, no society had experienced sustained growth in per capita income. (Eighteenth century population growth also averaged one-third of 1 percent, the same as production growth.) That is, up to about two centuries ago, per capita [[real income|incomes]] in all societies were stagnated at around $400 to $800 per year. | archive-date = 2008-05-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080516211911/http://minneapolisfed.org/pubs/region/04-05/essay.cfm | url-status = dead }}</ref> ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಅರ್ಥಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾದಾಯದ [[ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ]] ಶಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web | url = http://www.minneapolisfed.org/pubs/region/04-05/essay.cfm | title = The Industrial Revolution ''Past and Future'' | first = Robert | last = Lucas | year = 2003 | quote = [consider] annual growth rates of 2.4 percent for the first 60 years of the 20th century, of 1 percent for the entire 19th century, of one-third of 1 percent for the 18th century | access-date = 2010-01-28 | archive-date = 2008-05-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080516211911/http://minneapolisfed.org/pubs/region/04-05/essay.cfm | url-status = dead }}</ref> ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಇತಿಹಾಸದ ಅತೀ ಮುಖ್ಯ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಒಪ್ಪಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.econlib.org/library/Enc/IndustrialRevolutionandtheStandardofLiving.html ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯುಷನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ ಆಫ್ ಲೀವಿಂಗ್: ದಿ ಕನ್ಸೈಸ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್], ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಅಂಡ್ ಲಿಬರ್ಟಿ</ref> {{TOCLimit|3}} == ಹೆಸರಿನ ಇತಿಹಾಸ == ಈ ಪದವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಹಿರಿಮೆ [[ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಟಾಯ್ನ್‌ಬೀ]] ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅವರು ೧೮೮೧ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಈ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತೃತ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ಡೇವಿಡ್ ಲ್ಯಾಂಡೆಸ್]] ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರೆಂಚ್ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಲೂವಿಸ್ ಗಿಲಾಮೆ ಒಟ್ಟೊ ಅವರ ೧೭೯೯ ಜುಲೈ ೬ರ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ "ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ"ಯ ಪದ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.[https://books.google.com/books?id=vyLhAnukIMkC&amp;pg=PP8&amp;dq=industrial+revolution+origin+of+phrase&amp;source=gbs_selected_pages&amp;cad=5#v=onepage&amp;q=&amp;f=false ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415200417/http://books.google.com/books?id=vyLhAnukIMkC&pg=PP8&dq=industrial+revolution+origin+of+phrase&source=gbs_selected_pages&cad=5#v=onepage&q=&f=false |date=2015-04-15 }} ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ''ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ'' ಪದವು ೧೮೩೦ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು.[[ಲೂವಿಸ್ ಆಗಸ್ಟೆ ಬ್ಲ್ಯಾಂಕಿ]] ೧೮೩೭ರಲ್ಲಿ ''la révolution industrielle'' ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪದ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಎಂಜೆಲ್ಸ್]] ತಮ್ಮ ''[[ದಿ ಕಂಡಿಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಕಿಂಗ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಇನ್ 1844]]'' ನಲ್ಲಿ "ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ, ಇಡೀ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜವನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬದಲಿಸಿದ ಕ್ರಾಂತಿ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. [[ಕೈಗಾರಿಕೆ]] ಪ್ರವೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ,[[ರೇಮಂಡ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್]] ಹೀಗೆಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಬದಲಾವಣೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [[ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಲ್ಪನೆ|ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯು]] ೧೮೧೧ ಮತ್ತು ೧೮೧೮ರ ನಡುವೆ [[ಸೌಥೆ]] ಮತ್ತು [[ಓವೆನ್‌|ಓವೆನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ೧೭೯೦ರ ದಶಕದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ [[ಬ್ಲೇಕ್‌‌]] ಕಾಲದಷ್ಟು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ [[ವರ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್]] ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಕಾರಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:World GDP Capita 1-2003 A.D.png|300px|thumb|ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ GDP ತಲಾದಾಯ ತೀರಾ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ.(ಖಾಲಿ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ ದತ್ತಾಂಶವಿಲ್ಲವೆಂದು ಅರ್ಥ, ತೀರಾ ಕೆಳಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಲ್ಲ.1, 1000, 1500, 1600, 1700, 1820, 1900, and 2003 ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ದತ್ತಾಂಶವಿಲ್ಲ)]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಕಾರಣಗಳು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದು,ಚರ್ಚಾಸ್ಪದ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. [[ಬ್ರಿಟನ್‌|ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧದ]] ನಂತರ [[ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿ|ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯ]] ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಸಹಜಫಲವೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಎಂದು ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ,ರೋಗ ಪ್ರಸಾರ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕಗಳು]] ನಿವಾರಣೆಯಾದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/radio4/history/voices/voices_salisbury.shtml |title=BBC – Plague in Tudor and Stuart Britain |publisher=bbc.co.uk |date= |accessdate=2008-11-03}}</ref> ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಬದುಕುವ ಮಕ್ಕಳ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣ ಗಮನಾರ್ಹ ಏರಿಕೆ ಕಂಡು, ಕಾರ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿತು. [[ಎನ್‍‌ಕ್ಲೋಸರ್]](ಒಟ್ಟಾರೆ ಭೂಆಕ್ರಮಣ)ಆಂದೋಳನ ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟನ್ ಕೃಷಿ ಕ್ರಾಂತಿ‌]] ಹೆಚ್ಚು ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆಹಾರೋತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸುವಿಕೆ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ ಸಿಗದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ [[ಗೃಹಕೈಗಾರಿಕೆ|ಗೃಹಕೈಗಾರಿಕೆಯನ್ನು]] ನೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ನೇಯ್ಗೆ]]. ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಗರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ [[ಕಾರ್ಖಾನೆ|ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಉದ್ಯೋಗ ಅರಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref>[http://www.historyguide.org/intellect/lecture17a.html ದಿ ವರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]</ref> ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಜತೆಗೂಡಿದ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ [[ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿಸ್ತರಣೆ]], [[ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ|ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ]] ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು [[ಬಂಡವಾಳ]] ಕ್ರೋಢೀಕರಣ ಕೂಡ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ|ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ]] ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಶಗಳೆಂದು ಉದಾಹರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>"[http://encarta.msn.com/encyclopedia_701509067/Scientific_Revolution.html ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028110638/http://encarta.msn.com/encyclopedia_701509067/Scientific_Revolution.html |date=2009-10-28 }}". "ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಎನ್‌ಕಾರ್ಟಾ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ ೨೦೦೯. ೨೦೦೯-೧೦-೩೧.</ref> ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ೧೯೮೦ರ ದಶಕದವರೆಗೆ,ಕೈಗಾರಿಕೆ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಹೃದಯಭಾಗ ಮತ್ತು [[ಉಗಿ ಯಂತ್ರ|ಉಗಿ ಯಂತ್ರದ]] ಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಯು ಮುಖ್ಯ ಆವಿಷ್ಕಾರವೆಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದರು.<ref>ಹಡ್ಸನ್, ಪ್ಯಾಟ್. ''ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್'', ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ US. ISBN ೦-೭೧೩೧-೬೫೩೧-೬</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಶಕೆ|ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಶಕೆಯ]] ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ, ಪೂರೈಕೆ ಆಧಾರಿತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತು.<ref>{{cite journal | last = Fullerton | first = Ronald A. | authorlink = | coauthors = | title = How Modern Is Modern Marketing? Marketing's Evolution and the Myth of the "Production Era" | journal = The Journal of Marketing | volume = 52 | issue = 1 | pages = 108–125 | publisher = [[American Marketing Association]] | location = New York City, NY | date = January 1988 | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-marketing_1988-01_52_1/page/108 | doi = 10.2307/1251689 | id = | accessdate = }}</ref> ಪೂರ್ವಕಾಲೀನ[[ಮಧ್ಯಯುಗ|ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಉಗಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು [[ಲೆವಿಸ್ ಮಮ್‌ಫೋರ್ಡ್]] ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಬಹುತೇಕ ಅಂದಾಜುಗಳಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿನದ್ದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.amazon.com/gp/reader/015688254X/ref=sib_fs_top?ie=UTF8&p=S00Q&checkSum=udoW5CVmUdy3Y45ns0wtGk7Wesh6yWx220dcukbd7VE%3D#reader-link |title=Technics & Civilization |publisher=Lewis Mumford |accessdate=2009-01-08}}</ref> ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ [[ಸಮ‌ೂಹ ಉತ್ಪಾದನೆ|ಸಮ‌ೂಹ ಉತ್ಪಾದನೆಯ]] ಮಾದರಿಯು [[ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರ]] ಮತ್ತು "ಕೈಗಾರಿಕೆ ಶಕೆಯ ಮ‌ೂಲಮಾದರಿ ಗಡಿಯಾರ" ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದೇಶ ಮತ್ತು ಸಮಯಪಾಲನೆ ಕುರಿತು [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ|ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯ]] ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅವರು ಉದಾಹರಿಸಿದರು. [[ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ]] ನಗರಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ ವೇಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾರಿಸುವ ಗಂಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಏಕಕಾಲಿಕತೆಗೆ ಅಗತ್ಯ ಪೂರ್ವಸೂಚಕಗಳಾಗಿದ್ದು ನಿಜ. ಇವು ನಂತರ ಉಗಿ ಯಂತ್ರ ಮುಂತಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೌತಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಭವಿಸಿದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾ,ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ದೇಶೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಕೂಡ ಚಾಲನಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮುಂತಾದ ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ,ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ವಿಭಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುವ ಸರಕಿಗೆ ಸುಂಕಗಳು ಮತ್ತು [[ತೆರಿಗೆ|ತೆರಿಗೆಯನ್ನು]] ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹೇರುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>ಡೀನ್, ಫಿಲ್ಲಿಸ್. ''ದಿ ಫಸ್ಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್'', ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ISBN ೦-೫೨೧-೨೯೬೦೯-೯ [https://books.google.com/books?ie=UTF-8&amp;vid=ISBN0521296099&amp;id=eMBG_soDdNoC&amp;pg=PA131&amp;lpg=PA131&amp;sig=xzXl17mm0GYiH80TH-V0lR7JVAk ಓದಿ]</ref> ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ|ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ]] ([[ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯಗಳ ಕಾಯಿದೆ]]೧೬೨೩)ಸರ್ಕಾರ ಸೀಮಿತ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಅಂಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೈಗಾರೀಕರಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕುರಿತು ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯಗಳ ಒಳಿತು ಮತ್ತು ಕೆಡಕು ಎರಡನ್ನೂ ಪ್ರಮುಖ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಉಗಿಯಂತ್ರದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಹಿರಂಗ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ,ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯು [[ಜೇಮ್ಸ್ ವಾಟ್]] ಮುಂತಾದ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಪ್ರಥಮ ಉಗಿ ಯಂತ್ರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಏಕಸ್ವಾಮಿತ್ವ ನೀಡುವ ಇನಾಮು ನೀಡಿತು. ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಇನಾಮುಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮ‌ೂಲಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಗತಿಯನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿತು. ಆದರೆ ಏಕಸ್ವಾಮಿತ್ವಗಳು ಅದರ ಜತೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅದಕ್ಷತೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಇದರಿಂದ ನಿಷ್ಕಪಟತೆ ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸುವ ಅನುಕೂಲಕರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಸಮತೂಕದಲ್ಲಿರಿಸಿತು ಅಥವಾ ಸಮತೋಲನ ತಪ್ಪುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref>ಎರಿಕ್ ಸ್ಕಿಫ್, ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲೈಸೇಷನ್ ವಿತೌಟ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೇಟೆಂಟ್ಸ್:ದಿ ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್,೧೮೬೯-೧೯೧೨;ಸ್ವಿಜರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ೧೮೫೦-೧೯೦೭, ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟೌನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್,೧೯೭೧</ref> ವಾಟ್ ಅವರ ಏಕಸ್ವಾಮಿತ್ವವು [[ರಿಚರ್ಡ್ ಟ್ರೆವಿಥಿಕ್]], [[ವಿಲಿಯಂ ಮರ್ಡೊಕ್]] ಅಥವಾ [[ಜೊನಾಥನ್ ಹಾರ್ನ್‌ಬ್ಲೋಯರ್]] ಮುಂತಾದ ಸಂಶೋಧಕರು ಸುಧಾರಿತ ಉಗಿ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಸುಮಾರು ೧೬ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಕುಂಠಿತಗೊಂಡಿತು.<ref>ಮೈಕೇಲ್ ಬಾಲ್ಡ್ರಿನ್ ಅಂಡ್ ಡೇವಿಡ್ K.ಲೆವೈನ್, [http://www.dklevine.com/general/intellectual/againstfinal.htm ಏಗೇನ್ಸ್ಟ್ ಇಂಟಲೆಕ್ಚುಯಲ್ ಮಾನೊಪಲಿ], {{PDFlink|[http://www.dklevine.com/papers/imbookfinal01.pdf Chapter 1, final online version January 2, 2008]|55&nbsp;KB}}, page ೧೫. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, ೨೦೦೮. ISBN ೧೩: ೯೭೮೦೫೨೧೮೭೯೨೮೬</ref> === ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಲು ಕಾರಣಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Vereinigte Ostindische Compagnie bond - Middelburg - Amsterdam - 1622.jpg|thumb|A 1623 ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪೆನಿ ಬಾಂಡ್.ಯುರೋಪಿಯನ್ 17ನೇ ಶತಮಾನದ ವಸಾಹತು ವಿಸ್ತರಣೆ,ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ,ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಸ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಪರಿಸರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ,ಅದು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅನುಕೂಲ ಕಲ್ಪಿಸಿತು.]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಂಭವಿಸಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಚೀನಾ]], [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]] ಅಥವಾ ಇತರೆ ಕಾಲಗಳಾದ [[ಪ್ರಾಚೀನ]]<ref>[http://www.j-bradford-delong.net/movable_type/archives/000891.html ವೈ ನೊ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯುಷನ್ ಇನ್ ಏನ್ಸೀಂಟ್ ಗ್ರೀಸ್? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927042849/http://www.j-bradford-delong.net/movable_type/archives/000891.html |date=2011-09-27 }} J.ಬ್ರಾಡ್‌‌ಫೋರ್ಡ್ ಡಿಲಾಂಗ್, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು,ಬರ್ಕಲಿಯ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ, ೨೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೨. ಜನವರಿ ೨೦೦೭ ಮರುಸಂಪಾದನೆ</ref> ಅಥವಾ [[ಮಧ್ಯಯುಗ|ಮಧ್ಯಯುಗಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸದಿರಲು ಕಾರಣಗಳೇನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಇತಿಹಾಸಕಾರರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಕೆರಳಿಸಿತು.<ref>[http://www.historyguide.org/intellect/lecture17a.html ದಿ ವರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್] ಇತಿಹಾಸ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ, ಸ್ಟೀವನ್ ಕ್ರೈಸ್,೧೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೬- ಜನವರಿ ೨೦೦೭ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದೆ.</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷಣ,ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು<ref>ಜಾಕ್ಸನ್ ಜೆ. ಸ್ಪೈಲ್‌ವಾಗಲ್ (೨೦೦೯). "''[https://books.google.com/books?id=fwxLkRmd-4QC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=&amp;hl=en&amp;cd=1#v=onepage&amp;q=&amp;f=false ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಸಿವಿಲೈಜೇಷನ್]'' ". ಪುಟ.೬೦೭.</ref> (ನೋಡಿ,ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್]]), "ಆಧುನಿಕ ಸರ್ಕಾರ", "ಆಧುನಿಕ" ಉದ್ಯೋಗದ ನಡವಳಿಕೆಗಳು,ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಲಹೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>[http://industrialrevolution.sea.ca/causes.html ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್-ಕಾಸಸ್]</ref> [[ಜ್ಞಾನೋದಯದ ಯುಗ|ಜ್ಞಾನೋದಯದ ಯುಗವೆಂದರೆ]] ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಸಾಕ್ಷರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲದೇ ಕೆಲಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಧುನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಹೊಂದಿದವರೆಂದು ಅರ್ಥ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅನೇಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಮಾನ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ತಲಾದಾಯ]] [[ಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯ ಹೋಲಿಕೆ|ಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ೧೫೦೦ ಡಾಲರ್‌ಗಳೆಂದು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು(ಬ್ರಿಟನ್ ಸುಮಾರು ೨೦೦೦ ಡಾಲರ್ ತಲಾದಾಯ ಹೊಂದಿದೆ).<ref>{{PDFlink|[http://www.iisg.nl/research/jvz-cobbdouglas.pdf Cobb-Douglas in pre-modern Europe1 – Simulating early modern growth]|254&nbsp;KB}} ಜಾನ್ ಲುಟೆನ್ ವಾನ್ ಜಾಂಡೆನ್, ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ/ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಉಟ್ರೇಕ್ಟ್. ಮೇ ೨೦೦೫ ಜನವರಿ ೨೦೦೭ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದೆ.</ref> ಆದರೆ ಚೀನವನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಅದು ೪೫೦ ಡಾಲರ್ ತಲಾದಾಯ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ಸರಾಸರಿ [[ಬಡ್ಡಿದರ]] ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ೫% ಮತ್ತು ಚೀನದಲ್ಲಿ ೩೦%ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.ಇವು ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಅತ್ಯಂತ ವಿಪುಲವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=October 2009}} [[ಡೇವಿಡ್ ಲ್ಯಾಂಡೆಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಬರ್]] ಮುಂತಾದ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು<ref name="Landes">{{cite book | last = Landes | first = David | authorlink = David Landes | coauthors = | title = The Wealth and Poverty of Nations | publisher = Abacus | date = 1999 | location = London | pages = [https://archive.org/details/wealthpovertyofn0000davi/page/38 38]–9 | url = https://archive.org/details/wealthpovertyofn0000davi | doi = | id = | isbn = 0349111669}}</ref> ಚೀನ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಭಿನ್ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದವೆಂದು ಕಾರಣ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಯುರೋಪ್ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳು ಬಹುತೇಕ [[ಜುಡೊ-ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಟಿ]] ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ಚಿಂತನೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಚೀನದ ಸಮಾಜವು [[ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್]],[[ಮೆನ್ಸಿಯಸ್]], [[ಹಾನ್ ಫೈಜಿ]] [[ಲಿಗಾಲಿಸಂ]], [[ಲಾವೊ ತ್ಸು]] [[ಟಾವೈಸಂ]] ಮತ್ತು [[ಬುದ್ಧ]], [[ಬುದ್ಧಿಸಂ]] ಮುಂತಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಸಂಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವು ತರ್ಕಸಮ್ಮತ ಮತ್ತು ಚಿರಂತನ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆಂದು ಐರೋಪ್ಯರು ನಂಬಿದ್ದರೆ, ಪೂರ್ವ ದೇಶಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವು ನಿರಂತರ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದರು. ಬೌದ್ಧರು ಮತ್ತು ಟಾವೊವಾದಿಗಳು ತರ್ಕಸಮ್ಮತ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪಡೆದಿರಲಿಲ್ಲ.{{Citation needed|date=October 2009}} ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ರಜನಿ ಪಾಲ್ಮೆ ದತ್]] "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಪೂರೈಸಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಬಂಡವಾಳವು ಬದಲಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಪೂರೈಸಿತು" ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20121101154852/http://india_resource.tripod.com/colonial.html ಸೌತ್ ಏಷ್ಯನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ] -ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳು:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಪರಂಪರೆ. ರಜನಿ-ಪಾಲ್ಮೆ ದತ್ ಇಂಡಿಯ ಟುಡೆ(ಭಾರತದ ಆವೃತ್ತಿ ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟ) ಜನವರಿ ೨೦೦೭ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದೆ.</ref> ಚೀನಾಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಭಾರತ ಅನೇಕ ಪೈಪೋಟಿಯ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳಾಗಿ ಹೋಳಾಯಿತು.ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳು [[ಮರಾಠರು]], [[ಸಿಖ್ಖರು]] ಮತ್ತು [[ಮೊಘಲರು]]. ಇದರ ಜತೆಗೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಎರಡು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು-ಜೀವನಾಧಾರವಾದ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ವಿರಳವಾಗಿದ್ದು ಕಂಡುಬಂತು. ಬ್ರಿಟನ್ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ನಿರಂಕುಶ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಅರಮನೆಯ ಭಂಡಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ದಾಸ್ತಾನಿರಿಸಿದ್ದರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ಚೀನ,ಭಾರತ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ [[ನಿರಂಕುಶವಾದಿ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳು]] ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದವು. ತಮ್ಮ ಪ್ರಜೆಗಳ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದ ಬಗ್ಗೆ ಕಡಿಮೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref>[http://www.historycooperative.org/cgi-bin/justtop.cgi?act=justtop&amp;url=http://www.historycooperative.org/journals/jwh/14.2/br_5.html Monarchies 1000–2000. By W. M. SPELLMAN. ಲಂಡನ್: ರಿಯಾಕ್ಟಿಯನ್ ಬುಕ್ಸ್, 2001.]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ</ref> === ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಲು ಕಾರಣಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:graph rel share world manuf 1750 1900 02.png|300px|thumb|ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಉತ್ಪಾದಿತ ಇಳುವರಿ ಇತರೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಿಗಿಂತ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿತು.]] ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಾರಂಭ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗಿಂತ [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]] ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಪಾರ ಮೇಲುಗೈ ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬ್ರಿಟನ್ ತನ್ನ ಅನೇಕ ಸಾಗರೋತ್ತರ [[ವಸಾಹತು|ವಸಾಹತುಗಳಿಂದ]] ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಥವಾ ಹಣಕಾಸು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾರಿಬಿಯನ್ ನಡುವೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಗುಲಾಮ ವ್ಯಾಪಾರ|ಗುಲಾಮ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ]] ಹುಟ್ಟಿದ ಲಾಭಗಳು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಬಂಡವಾಳ ಉತ್ತೇಜನಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಿದ್ದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕುರಿತು ಕೆಲವರು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಗುಲಾಮ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ತೋಟಗಾರಿಕೆಗಳು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ೫% ಒದಗಿಸಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.digitalhistory.uh.edu/historyonline/con_economic.cfm ವಾಸ್ ಸ್ಲೇವರಿ ದಿ ಇಂಜಿನ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಗ್ರೋತ್? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226181840/http://www.digitalhistory.uh.edu/historyonline/con_economic.cfm |date=2009-02-26 }}[http://www.digitalhistory.uh.edu/historyonline/con_economic.cfm ಡಿಜಿಟಲ್ ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226181840/http://www.digitalhistory.uh.edu/historyonline/con_economic.cfm |date=2009-02-26 }}</ref> ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯು ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದರೂ,ಕ್ಯಾರಿಬಿಯನ್ ಮ‌ೂಲದ ಬೇಡಿಕೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ೧೨% ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>[https://books.google.com/books?id=Bh7HVl92bVMC&amp;pg=PA194&amp;lpg=PA194&amp;dq=Industrial+Revolution,+slavery&amp;source=bl&amp;ots=zBje8eBxGe&amp;sig=vEZVgz3EL-kzaYWVZAkmRqenBho&amp;hl=en&amp;ei=lTIxSoTdMoOyNP6h1LcH&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=12#PPA198,M1 ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್ ಬೈ ಪ್ಯಾಟ್ ಹಡ್ಸನ್, ಪುಟ.][https://books.google.com/books?id=Bh7HVl92bVMC&amp;pg=PA194&amp;lpg=PA194&amp;dq=Industrial+Revolution,+slavery&amp;source=bl&amp;ots=zBje8eBxGe&amp;sig=vEZVgz3EL-kzaYWVZAkmRqenBho&amp;hl=en&amp;ei=lTIxSoTdMoOyNP6h1LcH&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=12#PPA198,M1 198]</ref> ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ,ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ನೆಲೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಉದಾರೀಕರಣವು ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ದೃಢ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿರಬಹುದು. ಹಣಕಾಸು ಲೂಟಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದಿಂದ ವಿನಾಶಗೊಳ್ಳದ ಏಕೈಕ ಐರೋಪ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತ ಗಾತ್ರದ ಯಾವುದೇ ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಡಗನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್ [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧ|ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧಗಳಿಂದ]] ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ(ಐರೋಪ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಡಗುಗಳು ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ರಾಯಲ್ ನೇವಿ|ರಾಯಲ್ ನೇವಿಯಿಂದ]] ನಾಶವಾಗಿತ್ತು.<ref>ದಿ ರಾಯಲ್ ನೇವಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸ್ವತಃ ಕಾಣಿಕೆ ನೀಡಿರಬಹುದು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ಜಟಿಲ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಸಾಮಗ್ರಿ ಒದಗಿಸಿದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸೇರಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಯುದ್ಧವಿಮಾನವು ಸರಾಸರಿ ೧೦೦೦ ರಾಟೆ ಫಿಟ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ರಾಯಲ್ ನೇವಿಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನೌಕಾಬಲದೊಂದಿಗೆ, ಈ ಫಿಟಿಂಗ್‌ಗಳು ಪ್ರತಿ ೪ರಿಂದ ೫ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಿದ್ದರಿಂದ ಭಾರೀ ಬೇಡಿಕೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿತು. ಹಗ್ಗದ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸಹ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅಂಶವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು.</ref> ಪೂರ್ವ ಸ್ವರೂಪಗಳ ಅನೇಕ ಉತ್ಪಾದಿತ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿವೆಯೆಂದು ಬ್ರಿಟನ್ ವ್ಯಾಪಕ ರಫ್ತು ಗೃಹಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಕೂಡ ಖಾತರಿಮಾಡಿಕೊಂಡವು. ಆ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಬಹುತೇಕ ಯುದ್ಧವು ಸಾಗರೋತ್ತರ ನಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಫಲಿತಾಂಶ ಒದಗಿಸಿತು.ಇದರಿಂದ ಯುರೋಪ್‌ನ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಕ್ರಮಣದ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟನ್ ಬೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನ ಕೂಡ ಇನ್ನಷ್ಟು ನೆರವಾಯಿತು-ಅದು ಯುರೋಪ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ ದ್ವೀಪ. ಬ್ರಿಟನ್ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ಸಮರ್ಥವಾಯಿತು ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವಿದೆ. ಅದರ ಸಣ್ಣ ಬೌಗೋಳಿಕ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ದಟ್ಟವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಭೂಮಿಯ [[ಎನ್‌ಕ್ಲೋಸರ್]](ಒಟ್ಟು ಸಾಗುವಳಿಗೆ ಭೂ ಆಕ್ರಮಣ) ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಕೃಷಿ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಮಿಕಶಕ್ತಿಯ ಪೂರೈಕೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. [[ನಾರ್ಥ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಿಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]], [[ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಲೋಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಲೋಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳು ಕೂಡ ಇದ್ದವು. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಕಬ್ಬಿಣ,ಸೀಸ,ತಾಮ್ರ,ಸತು,ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಜಲಶಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಪೂರೈಕೆಯಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದವು. ಅಲ್ಲದೇ, ವಾಯವ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸೌಮ್ಯ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಹತ್ತಿಯಿಂದ ನೂಲು ತೆಗೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ,ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆರಂಭಿಕ ಅಂಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೬೮೮ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ಸಮಾಜದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಗ್ರಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯು(ಇತರೆ ಐರೋಪ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ) ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಅಂಶಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಎನ್‌ಕ್ಲೋಸರ್ ಆಂದೋಳನದಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಮಹತ್ವದ ಮ‌ೂಲವಾಗಿದ್ದ ರೈತಾಪಿವರ್ಗ ನಾಶವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಹೊಂದಿದ ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಜನರು ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು.ಅದರಿಂದ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಆದ್ಯಪ್ರವರ್ತಕರಾದರು.<ref>[[ಬ್ಯಾರಿಂಗ್‌ಟನ್ ಮೂರ್ Jr.]], ''ಸೋಷಿಯಲ್ ವರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಕ್ಟೇಟರ್‌ಶಿಪ್ ಅಂಡ್ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ: ಲಾರ್ಡ್ ಅಂಡ್ ಪೆಸೆಂಟ್ ಇನ್ ದಿ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ಮಾಡರ್ನ್ ವರ್ಲ್ಡ್'', pp. ೨೯-೩೦, ಬೋಸ್ಟನ್, ಬೆಕನ್ ಪ್ರೆಸ್,೧೯೬೬.</ref> ([[ಹಿಲೇರೆ ಬೆಲ್ಲೋಕ್]] ಅವರ [[ಸರ್ವೈಲ್ ಸ್ಟೇಟ್‌|ಸರ್ವೈಲ್ ಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ). ==== ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಕೆಲಸದ ನೀತಿ ==== {{Main|Protestant work ethic}} ಪ್ರಗತಿ,ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ದುಡಿಮೆಯಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯಿರಿಸಿದ ಉದ್ಯಮಶೀಲ ವರ್ಗದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಬ್ರಿಟನ್ ಮುನ್ನಡ ಪಡೆಯಿತು ಎನ್ನುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತ.<ref> {{Cite book | title = Capital and Innovation: How Britain Became the First Industrial Nation | url = https://archive.org/details/capitalinnovatio0000char | isbn = 0951838245 | year = 2004 | first = Charles | last = Foster | publisher = Arley Hall Press | location = Northwich }}[[ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ರಾಂತಿ|ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು]] ಅನುಸರಿಸಿ,ಉದ್ಯಮಶೀಲ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಕ್ರೋಢೀಕರಣ ಮತ್ತು [[ಸಂಪತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ|ಸಂಪತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಕರಣವು]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, </ref> ಈ ವರ್ಗದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಕೆಲಸದ ನೀತಿಗೆ([[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಬರ್]] ನೋಡಿ)ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌|ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ರ]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧದೊಂದಿಗೆ]] ರೂಪುತಳೆದ [[ಕ್ವೇಕರ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ಸ್]] ಮುಂತಾದ ಮತಭೇದವುಳ್ಳ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಪಂಥಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಬಲವರ್ಧನೆ ಅನುಸರಿಸಿ,೧೬೮೮ರ [[ಭವ್ಯ ಕ್ರಾಂತಿ|ಭವ್ಯ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ]] ಬ್ರಿಟನ್ ಸಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲರೂಪದ ಸ್ಥಾಪನೆ,[[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌|ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ]] [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಲ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಲದ]] ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ ಆಧಾರಿತ ಸ್ಥಿರ ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಹಣಕಾಸು ಹೂಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯಿತು. [[ಭಿನ್ನಮತೀಯರು]] ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಚೇರಿಗಳಿಂದ ನಿಷೇಧ ಅಥವಾ ನಿರುತ್ಸಾಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರಲ್ಲದೇ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕೇವಲ ಎರಡು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧ ಹೇರಲಾಯಿತು.( ಆದರೂ ಭಿನ್ನಮತೀಯರು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ [[ನಾಲ್ಕು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ನಾಲ್ಕು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು). ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ ಅಧಿಕೃತ [[ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಚರ್ಚ್‌|ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸದಸ್ಯತ್ವವು [[ಟೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟ್]](ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ದಂಡನೆಯ ಕಾನೂನುಗಳು)ಅನ್ವಯ ಕಡ್ಡಾಯವಾಯಿತು.ಅವರು ಅದಾದಬಳಿಕ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾದರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಯೂನಿಟೇರಿಯನ್ಸ್]](ಏಕದೇವ ಆರಾಧಕರು) ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಮತೀಯ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮ‌ೂಲಕ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು.ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಎಟಾನ್ ಮತ್ತು ಹಾರೊ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ನೀಡಲಾಯಿತು-ಇವು ಉತ್ಪಾದನೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಸ್ವರೂಪದೊಂದಿಗೆ ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಶವನ್ನು ಕೂಡ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅತೀ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲವು ವಿಭಾಗಗಳಿಂದ ಈ ಪಂಥಗಳ ಜನರನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಕೂಡ,ಅವರನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಂಡವಾಳಗಾರರು ಅಥವಾ ಇತರೆ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಮುಂತಾದ [[ಮಧ್ಯಮವರ್ಗ|ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ]] ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಹಚರ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಸಹನಾಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ ಪೂರೈಕೆಯಿಂದ ಈ ಪಂಥಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯಮಶೀಲ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಜನರಿಗೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹೊರದಾರಿಯು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಅರಸುವುದಾಗಿತ್ತು. == ನಾವೀನ್ಯಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Mule-jenny.jpg|thumb|ಸಂಶೋಧಕ ಸಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಕ್ರಾಂಪ್ಟನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನೂಲುವ ಯಂತ್ರವು ಏಕೈಕ ಜೀವಂತ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ.]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಾರಂಭವು ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ನಾವೀನ್ಯಗಳಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಾಮೀಪ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ,ಇವು<ref>[http://industrialrevolution.sea.ca/innovations.html ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯುಷನ್ – ಇನ್ನೋವೇಷನ್ಸ್]</ref> ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ರೂಪುತಳೆದಿತ್ತು. * '''ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮಗಳು''' -[[ರಿಚರ್ಡ್ ಆರ್ಕ್‌ರೈಟ್]] [[ವಾಟರ್ ಫ್ರೇಮ್]] ಬಳಸಿ [[ಹತ್ತಿ|ಹತ್ತಿಯಿಂದ]] [[ನೂಲುವುದು]],ಜೇಮ್ಸ್ ಹಾರ್‌ಗ್ರೀವ್ಸ್ ಅವರ [[ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಜೆನ್ನಿ]] ಮತ್ತು ಸಾಮ್ಯುಯಲ್ ಕ್ರಾಂಪ್ಟನ್ [[ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಮ್ಯೂಲ್]](ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಜೆನ್ನಿ ಮತ್ತು ವಾಟರ್ ಫ್ರೇಮ್ ಸಂಯೋಜನೆ). ಇವಕ್ಕೆ ೧೭೬೯ರಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೭೮೩ರಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದಿತು. ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಅನೇಕ [[ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿ|ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಗಳು]] ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದವು. ಇದೇ ರೀತಿಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು [[ಉಣ್ಣೆಯ ಬಟ್ಟೆ|ಉಣ್ಣೆಯ ಬಟ್ಟೆಯ]] [[ನೂಲು]] ಹೆಣೆಯಲು, ವಿವಿಧ ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು [[ನಾರುಬಟ್ಟೆ|ನಾರುಬಟ್ಟೆಗೆ]] [[ಅಗಸೆನಾರು]] ತೆಗೆಯಲು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. * '''ಉಗಿ ಶಕ್ತಿ''' -[[ಜೇಮ್ಸ್ ವಾಟ್]] ಶೋಧಿಸಿದ ಸುಧಾರಿತ [[ಉಗಿ ಯಂತ್ರ]] ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಗಣಿ|ಗಣಿಗಳಿಂದ]] ನೀರನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಆದರೆ ೧೭೮೦ರ ದಶಕದಿಂದ ಶಕ್ತಿಚಾಲಿತ ಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ [[ಜಲಶಕ್ತಿ]] ಲಭ್ಯವಾಗದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮುಂಚೆ ಊಹಿಸಲಾಗದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥ ಅರೆ-ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಶೀಘ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನೆರವಾಯಿತು. * '''ಕಬ್ಬಿಣ ಎರಕಹೊಯ್ಯುವುದು''' -[[ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆ|ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ]] [[ಇದ್ದಿಲಿನ]] ಬದಲಿಗೆ [[ಅದಿರು ಕರಗಿಸುವ]] ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೋಕ್]](ಅರೆಗಾವಾದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು)ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. [[ಸತು]] ಮತ್ತು [[ತಾಮ್ರ|ತಾಮ್ರಕ್ಕೆ]] ಮತ್ತು [[ಊದು ಕುಲುಮೆ|ಊದು ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ]] [[ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ]] ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಮುಂಚೆಯೇ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಆದರೆ [[ದಂಡ ಕಬ್ಬಿಣ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ [[ಪಾಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಂಪಿಂಗ್]](ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ ಕರಗಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ)(೧೭೮೬ರಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ [[ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆ]] ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು)ಅಥವಾ [[ಪಡ್ಲಿಂಗ್]](ಉಕ್ಕು ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ)(೧೭೮೩ ಮತ್ತು ೧೭೮೪ರಲ್ಲಿ [[ಹೆನ್ರಿ ಕಾರ್ಟ್]] ಅವರ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ) ಬಳಕೆ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಯಿತು. ಇವು ಮ‌ೂರು "ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರ"ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದು,ಅಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ನಾವೀನ್ಯಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು.ಇವು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ್ದು,ಅವುಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಇವು ಯಾವುದೇ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ]] ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಕಿರಿದಾಗಿಸುವುದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಜೆನ್ನಿ]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಶಟಲ್]] ಮತ್ತು ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣದ ಜತೆ ಅರೆಗಾವಾದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಕರಗಿಸುವಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಮುಂಚಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಸಾಧನೆಗಳು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದಿತ್ತು. ನಂತರ ವಿದ್ಯುತ್ [[ಮಗ್ಗ]] ಮತ್ತು [[ರಿಚರ್ಡ್ ಟ್ರೆವಿಥಿಕ್]] ಅವರ ಅಧಿಕ ಒತ್ತಡದ [[ಉಗಿ ಯಂತ್ರ]] ಮುಂತಾದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಬ್ರಿಟನ್ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೈಗಾರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು.ಶಕ್ತಿಚಾಲಿತ [[ಹತ್ತಿಗಿರಣಿ|ಹತ್ತಿಗಿರಣಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಕಬ್ಬಿಣ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆ|ಕಬ್ಬಿಣ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ]] ಉಗಿ ಯಂತ್ರಗಳ ಅಳವಡಿಕೆಯಿಂದ ಇತರೆ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ನೆರವಾಯಿತು. [[ಜಲಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತ ಗಿರಣಿ|ಜಲಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತ ಗಿರಣಿಗಳಿಗೆ]] ಶಕ್ತಿ ಒದಗಿಸುವ ಜಲಮ‌ೂಲಕ್ಕಿಂತ ಇದು ಮಿಗಿಲಾಗಿತ್ತು. ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ,ಇಂತಹ ಗಿರಣಿಗಳು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಕಾರ್ಮಿಕಶಕ್ತಿಯ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಮಾದರಿಯಾಯಿತು.[[ಕಾಟನೊಪೊಲೀಸ್]] ಎಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಿದ ಹೆಸರನ್ನು, [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]] ಮ‌ೂಲದ [[ಹತ್ತಿಗಿರಣಿ|ಹತ್ತಿಗಿರಣಿಗಳು]], [[ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳ ವಿಸ್ತಾರ ಸಮ‌ೂಹಕ್ಕೆ ಇರಿಸಲಾಯಿತು. ಉತ್ಪನ್ನದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿದೆ ಸುಧಾರಿಸಿತು. ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನದ ಏಕೈಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಮಂದಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ,ನಂತರ ಮುಂದಿನ ಕಾರ್ಮಿಕನಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ತಯಾರಾದ ಸರಕುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೂಡ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಸಂಗತಿ ೧೭೫೬ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ [[ಜಾನ್ ಸ್ಮೀಟನ್]] ಅವರಿಂದ ೧೩ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಅಳಿಸಿಹೋಗಿದ್ದ [[ಕಾಂಕ್ರೀಟ್]] ([[ಜಲಜನಕ ಸುಣ್ಣದ ಗಚ್ಚು|ಜಲಜನಕ ಸುಣ್ಣದ ಗಚ್ಚುಮ]]‌ೂಲ)ಮರುಶೋಧನೆ.<ref>''Encyclopædia Britannica'' (೨೦೦೮) "ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ: ಆಧುನಿಕ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಮರುಪರಿಚಯ"</ref> === ಜ್ಞಾನದ ವರ್ಗಾವಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:Wright of Derby, The Orrery.jpg|thumb|left|ಓರೆ ಕುರಿತು ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ(ca. 1766)ಔಪಚಾರಿಕ ದಾರ್ಶನಿಕ ಸಮಾಜಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮುನ್ನಡೆಗಳನ್ನು ಹರಡುತ್ತವೆ.]] ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಜ್ಞಾನವು ಅನೇಕ ಸಾಧನಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಾದ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಾಲೀಕರ ಬಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದರು ಅಥವಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲವರು ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡು ಸಾಧ್ಯವಾದ ಕಡೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನವಾಗಿತ್ತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಇಡೀ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಶತಮಾನ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಐರೋಪ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ನಿರತವಾಗಿದ್ದವು; ಮತ್ತು [[ಸ್ವೀಡನ್]] ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಂತ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕರು ಅಥವಾ ತಂತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ಕೂಡ ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದ ನೀತಿಯಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ತರಬೇತಿ ನೀಡಿತ್ತು. ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಈ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ತಮ್ಮ ವಿಧಾನಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಉತ್ಪಾದಕರು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗ ಪ್ರವಾಸಿ ದಿನಚರಿಗಳನ್ನು ಇಡುವ ಅಭ್ಯಾಸದಂತೆ ಆಗ ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞರ ದಾಖಲೆಗಳು ಅವರ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗದ ಮಾಹಿತಿಯ ಮ‌ೂಲವಾಗಿತ್ತು. [[ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ]] [[ಲೂನಾರ್ ಸೊಸೈಟಿ]] ತರದ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ದಾರ್ಶನಿಕ ಸಮಾಜಗಳ ಜಾಲದ ಮ‌ೂಲಕ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಹರಡುವಿಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಧಾನ.ಇದರಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರು ನೈಸರ್ಗಿಕ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ(''ಅದರ ಅರ್ಥ'' ವಿಜ್ಞಾನ) ಚರ್ಚಿಸಲು ಕಲೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಅದನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವುದನ್ನು ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲೂನಾರ್ ಸೊಸೈಟಿ ೧೭೬೫ರಿಂದ ೧೮೦೯ರವರೆಗೆ ಅಭಿವರ್ಧಿಸಿತು.ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ,"ಅವು, ನೀವು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರೆ, ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಎಲ್ಲ ಕ್ರಾಂತಿಗಳಿಗಿಂತ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಮಿತಿ" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20080207075746/http://jquarter.members.beeb.net/morelunar.htm ದಿ ಲೂನಾರ್ ಸೊಸೈಟಿ] ಅಟ್ ಮೋರ್‌ಅಬೌಟ್, ''ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ ಜಿವೆಲ್ಲರಿ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಗೈಡ್'', ಬಾಬ್ ಮೈಲ್ಸ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್</ref> ಇಂತಹ ಇತರೆ ಸಮಾಜಗಳು ಅವುಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆಗಳ ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಲಂಡನ್ ಮ‌ೂಲದ [[ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]] ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಸಚಿತ್ರ ಸಂಪುಟ ಮತ್ತು ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ''ನಡವಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ'' ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಹ್ಯಾರಿಸ್‌ ಅವರ ''[[ಲೆಕ್ಸಿಕನ್ ಟೆಕ್ನಿಕಂ]]'' (೧೭೦೪)ಮತ್ತು ಡಾ.ಅಬ್ರಾಹಂ ರೀಸ್ ಅವರ ''[[ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ]]'' (೧೮೦೨-೧೮೧೯) ಮುಂತಾದ [[ವಿಶ್ವಕೋಶಗಳು]] ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿದೆ. ''ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ'' ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ನಕ್ಷೆಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿದೇಶಿ ಮುದ್ರಿತ ಮ‌ೂಲಗಳಾದ ''[[Descriptions des Arts et Métiers]]'' ಮತ್ತು ಡಿಡೆರಾಟ್‌ ಅವರ ''[[Encyclopédie]]'' ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಕೆತ್ತನೆಯ ಫಲಕಗಳಿಂದ ವಿದೇಶಿ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಹೊಸ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯಗಳ ನೋಟಿಸ್ ಕೂಡ ಸೇರಿದ್ದವು. [[Annales des Mines]] ಮುಂತಾದ ವಿದೇಶಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರವಾಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಎಂಜಿನಿಯರುಗಳ ಪ್ರವಾಸಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. === ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು === ==== ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಉತ್ಪಾದನೆ ==== {{Main|Textile manufacture during the Industrial Revolution}} [[ಚಿತ್ರ:Spinning jenny.jpg|thumb|right|ಜರ್ಮನಿಯ ವುಪ್ಪೇರ್‌ಟಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ನೂಲುವ ಜೆನ್ನಿಯ ಮಾದರಿ.ನೂಲುವ ಜೆನ್ನಿ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು.]] ಬ್ರಿಟನ್ ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಉಣ್ಣೆ]] ಆಧಾರಿತವಾಗಿತ್ತು. [[ಕುಶಲಕರ್ಮಿ|ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು]] [[ನೂಲುವುದು]] ಮತ್ತು [[ನೇಯ್ಗೆ|ನೇಯ್ಗೆಯನ್ನು]] ತಮ್ಮ ನಿವಾಸಗಳಲ್ಲೇ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅದರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು [[ಗೃಹಕೈಗಾರಿಕೆ|ಗೃಹಕೈಗಾರಿಕೆಯೆಂದು]] ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ನಾರು]] ಮತ್ತು [[ಹತ್ತಿ|ಹತ್ತಿಯನ್ನು]] ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪೂರ್ವ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅಗತ್ಯವಾದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಕಷ್ಟ.ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಸರಕುಗಳು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನೂಲುವ ಚಕ್ರ ಮತ್ತು [[ಕೈಮಗ್ಗ|ಕೈಮಗ್ಗದ]] ಬಳಕೆಯಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿತು. ಆದೆರೆ ಆಧುನಿಕತೆಯ ಮುನ್ನಡೆಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿತ ಹತ್ತಿ ಸರಕುಗಳು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ದಶಕಗಳ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಫ್ತು ಸರಕಾಗುವಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಭಾರತ ಹತ್ತಿ ಸರಕುಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಪೂರೈಕೆದಾರ ರಾಷ್ಟ್ರವೆಂಬ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. [[ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ|ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂನಲ್ಲಿ]] ಜಾನ್ ವ್ಯಾಟ್ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಉಣ್ಣೆಯ ದಾರವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ದಪ್ಪನಾಗಿಸಲು [[ಲೆವಿಸ್ ಪಾಲ್]], ರೋಲರ್ ನೂಲುವ ಯಂತ್ರ ಮತ್ತು [[ಫ್ಲೈಯರ್ ಮತ್ತು ಬಾಬಿನ್]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೂಲುವ ಯಂತ್ರಕ್ಕೆ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಪಡೆದರು. ಪಾಲ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಟ್ ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂನಲ್ಲಿ ಗಿರಣಿಯೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಗಿರಿಣಿಯು ಅವರ ರೋಲಿಂಗ್ ಯಂತ್ರವನ್ನು [[ಕತ್ತೆ|ಕತ್ತೆಯ]] ಶಕ್ತಿಯ ಮ‌ೂಲಕ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. [[ನಾರ್ಥಂಪ್ಟನ್‌|ನಾರ್ಥಂಪ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ೧೭೪೩ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯೊಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ಪಾಲ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಟ್‌ನ ಐದು ಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ತಲಾ ೫೦ ತಿರುಗಚ್ಚುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ೧೭೬೪ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. [[ಲಿಯೋಮಿನಿಸ್ಟರ್‌|ಲಿಯೋಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ]] [[ಡ್ಯಾನಿಯಲ್ ಬೌರ್ನ್]] ಇದೇ ರೀತಿಯ ಗಿರಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು.ಆದರೆ ಅದು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಲೆವಿಸ್ ಪಾಲ್ ಮತ್ತು ಡೇನಿಯಲ್ ಬೌರ್ನ್ ಇಬ್ಬರೂ ೧೭೪೮ರಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ಡಿಂಗ್]] ಯಂತ್ರಗಳ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಪಡೆದರು. ವಿವಿಧ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಎರಡು ಜತೆ ರೋಲರುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಇದು ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಹತ್ತಿ ನೂಲುವ [[ಗಿರಣಿ|ಗಿರಣಿಯಲ್ಲಿ]] ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. ಲೆವಿಸ್ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ನಂತರ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಆರ್ಕ್‌ರೈಟ್]] ತಮ್ಮ [[ವಾಟರ್ ಫ್ರೇಮ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್ ಕ್ರಾಮ್ಟನ್]] [[ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಮ್ಯೂಲ್]](ಕದಿರುಗಳಿಂದ ನೂಲು ತೆಗೆಯುವ ಯಂತ್ರ)ದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ, ಸುಧಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಇತರೆ ಸಂಶೋಧಕರು ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್(ಎಳೆಬಿಡಿಸುವುದು,ಹೊಸೆತ ಮತ್ತು ನೂಲುವ ಮತ್ತು ಸುತ್ತುವ) ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಂತಗಳ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ [[ನೂಲು]] ಪೂರೈಕೆ ತೀರಾ ವೃದ್ಧಿಸಿತು. [[ಶಟಲ್]] ಮತ್ತು ಕೈಮಗ್ಗ ಅಥವಾ "ಫ್ರೇಮ್‌"‌ಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ನೇಯ್ಗೆ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ನೂಲಿನ ಪೂರೈಕೆ ಪೋಷಿಸಿತು. ಕಾರ್ಮಿಕನ ಇಳುವರಿ ಗಮನಾರ್ಹ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಹೊಸ ಯಂತ್ರಗಳು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಮುಂಚಿನ ಸಂಶೋಧಕರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಅವರ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಮುನ್ನಡೆಗಳ ಲಾಭ ಪಡೆಯಲು,[[ಉದ್ಯಮಿ|ಉದ್ಯಮಿಗಳ]] ಒಂದು ವರ್ಗವು ಮುಂದಾಯಿತು. ಅವರಲ್ಲಿ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಆರ್ಕ್‌ರೈಟ್]] ಅತ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತರೆನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಪಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಹಿರಿಮೆ ಸಂದಿತು.ಆದರೆ ಆ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ [[ಥಾಮಸ್ ಹೈಸ್]] ಮತ್ತು [[ಜಾನ್ ಕೇ]] ಮೊದಲಾದ ಜನರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಆರ್ಕ್‌ರೈಟ್ ಸಂಶೋಧಕರನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದರು,ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಉಪಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಿ, ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ಅವರು ಖಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ [[ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿ|ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಯನ್ನು]] ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಮೊದಲಿಗೆ [[ಅಶ್ವಶಕ್ತಿ]] ಮತ್ತು ನಂತರ [[ಜಲಶಕ್ತಿ|ಜಲಶಕ್ತಿಯಿಂದ]] ಹತ್ತಿ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿವರೆಗೆ ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಯಂತ್ರವನ್ನು ನಡೆಸಲು [[ಉಗಿ ಶಕ್ತಿ|ಉಗಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು]] ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ==== ಲೋಹ ಉದ್ಯಮ ==== [[ಚಿತ್ರ:Philipp Jakob Loutherbourg d. J. 002.jpg|left|thumb|ಕೋಲ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ಡೇಲ್ ಬೈ ನೈಟ್,1801,ಜಾಕೋಬ್ ಲೌಥರ್‌ಬರ್ಗ್ ದಿ ಯಂಗರ್, ಊದು ಕುಲುಮೆಗಳು ಕೋಲ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ಡೇಲ್‌ನ ಕಬ್ಬಿಣ ತಯಾರಿಸುವ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತವೆ.]] [[File:Reverberatory furnace diagram.png|thumb|right|ಉಷ್ಣಪ್ರತಿಫಲಕ ಕುಲುಮೆಯು ಗಣಿಯಿಂದ ತೆಗೆದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಬಳಸಿ ಮೆದುಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು. ಉರಿಯುವ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಉಳಿದು,ಗಂಧಕ ಮುಂತಾದ ಕಲ್ಮಶಗಳಿಂದ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ.ಇದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಬ್ಬಿಣ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ದಾರಿ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ.]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಶಕೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಹ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಯಾಯಿತು. [[ಮರ]] ಆಧಾರಿತ ಸಾವಯವ ಇಂಧನಗಳಿಗೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಆಧಾರಿತ [[ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನ|ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನವು]] ಬಳಕೆಯಾಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ೧೬೭೮ರಿಂದ ಸರ್ [[ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಕ್ಲರ್ಕ್]] ಮತ್ತಿತರು ಕುಪೋಲಾಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು [[ಉಷ್ಣಪ್ರತಿಫಲಕ ಕುಲುಮೆ|ಉಷ್ಣಪ್ರತಿಫಲಕ ಕುಲುಮೆಗಳನ್ನು]] ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೈಗೊಂಡ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಇವು [[ಕಾರ್ಬನ್ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್]] ಹೊಂದಿದ ಜ್ವಾಲೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ಅದಿರಿನ]] ಮೇಲೆ ಇದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ [[ಆಕ್ಸೈಡ್‌|ಆಕ್ಸೈಡ್‌ನ್ನು]] ಲೋಹವಾಗಿ [[ಸಂಕೋಚಿಸು|ಸಂಕೋಚಿಸುತ್ತದೆ]]. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಮಶಗಳು(ಗಂಧಕ ಮುಂತಾದವು)ಲೋಹಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಗದಿರುವ ಅನುಕೂಲ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕಿದೆ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ೧೬೭೮ರಿಂದ [[ಸೀಸ|ಸೀಸದ]] ಮೇಲೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೬೮೭ರಿಂದ [[ತಾಮ್ರ|ತಾಮ್ರದ]] ಮೇಲೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣ ಎರಕಸಾಲೆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ೧೬೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು,ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಪ್ರತಿಫಲಕ ಕುಲುಮೆಯು ಗಾಳಿ ಕುಲುಮೆಯೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಕಬ್ಬಿಣ ಎರಕಹೊಯ್ಯುವ ಕುಪೋಲಾ ಭಿನ್ನ(ನಂತರದ)ಪರಿಷ್ಕಾರ. ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ [[ಅಬ್ರಹಾಂ ಡಾರ್ಬಿ]] ೧೭೦೯ರಲ್ಲಿ [[ಕೋಲ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ಡೇಲ್‌|ಕೋಲ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ಡೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ]] ತಮ್ಮ [[ಊದು ಕುಲುಮೆ|ಊದು ಕುಲುಮೆಗೆ]] ಕೋಕ್(ಅರೆಗಾವಾದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು)ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸಿ ದಾಪುಗಾಲುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ತಯಾರಿಸಿದ ಕೋಕ್ [[ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ|ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು]] ಎರಕದ ಕಬ್ಬಿಣ ವಸ್ತುಗಳಾದ ಬಿಂದಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಾತ್ರೆಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬಹುತೇಕ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಎದುರಾಳಿಗಳಿಗಿಂತ ಅನುಕೂಲ ಪಡೆದಿದ್ದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮ‌ೂಲಕ ಎರಕಹೊಯ್ದ ಬಿಂದಿಗೆಗಳು ಎದುರಾಳಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗಿಂತ ತೆಳುವಾಗಿದ್ದು,ಅಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಪುತ್ರ [[ಅಬ್ರಹಾಂ ಡರ್ಬಿ]] [[ಹಾರ್ಶೈ]] ಮತ್ತು [[ಕೆಟ್ಲಿ]] ಕುಲುಮೆಗಳನ್ನು(ಕೋಲ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ಡೇಲ್ ಹತ್ತಿರ) ೧೭೫೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸುವ ತನಕ ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾರ್ ಐರನ್(ದಂಡ ಕಬ್ಬಿಣ) ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಕೋಕ್ ಮೆದುಕಬ್ಬಿಣದ ಬಳಕೆ ವಿರಳವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ, ಕೋಕ್ ಮೆದುಕಬ್ಬಿಣವು ಇದ್ದಲಿನ ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕಿಂತ ಅಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಮ್ಮಾರರು [[ದಂಡ ಕಬ್ಬಿಣ|ದಂಡ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು]] ಗ್ರಾಹಕವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ಹಿಂದಿನಂತೆ [[ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಟ್ಟಿಯ ಕುಲುಮೆ|ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಟ್ಟಿಯ ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿ]] ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹೊಸ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲನೆಯದನ್ನು ಇಂದು ಪಾಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಂಪಿಂಗ್(ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ)ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಹೆನ್ರಿ ಕಾರ್ಟ್ ಅವರ ಪಡ್ಲಿಂಗ್(ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಸುವ) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹಿಂದಿಕ್ಕಿತು. ಪಾಂಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಂಪಿಂಗ್ ಸುಧಾರಿತ ಆವೃತ್ತಿ ಬಹುಶಃ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ೧೭೮೫ರಿಂದ ಬರಬೇಕಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಬ್ರಿಟನ್ ಕಬ್ಬಿಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಸ್ತರಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಹೊಸ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು [[ಇದ್ದಲಿನ]] ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದ್ದಲಿನ ಮ‌ೂಲಗಳಿಗೆ ಅವು ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಕಾಲಾವಧಿವರೆಗೆ,ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಬ್ಬಿಣ ಉತ್ಪಾದಕರು ದೇಶೀಯ ಪೂರೈಕೆಗಳ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ತುಂಬಲು ಆಮದು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದರು. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಿಂದ [[ಸ್ವೀಡನ್‌|ಸ್ವೀಡನ್‌ನಿಂದ]] ತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರ ೧೭೨೦ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯದಿಂದ ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ,೧೭೮೫ರಿಂದ,ಹೊಸ ಕಬ್ಬಿಣ ತಯಾರಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆಮದುಗಳು ಕುಂಠಿತವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ಕಬ್ಬಿಣದ ದಂಡ ಹಾಗೂ ಉತ್ಪಾದಿತ [[ರೋಟ್ ಐರನ್]](ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ) [[ಗ್ರಾಹಕ ವಸ್ತುಗಳ]] ರಫ್ತುದೇಶವಾಯಿತು. ಕಬ್ಬಿಣ ಅಗ್ಗದ ಮತ್ತು ವಿಪುಲವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ,[[ಅಬ್ರಾಹಂ ಡರ್ಬಿ]] ೧೭೭೮ರಲ್ಲಿ ನಾವೀನ್ಯತೆಯ [[ಕಬ್ಬಿಣದ ಸೇತುವೆ]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆಯೇ ಅದು ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾಣ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಕೂಡ ಬಳಕೆಯಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Ironbridge 6.jpg|thumb|ದಿ ಐರನ್ ಬ್ರಿಜ್,ಶ್ರಾಪ್‌ಶೈರ್,ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] [[ಉಕ್ಕು]] ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ತರಲಾಯಿತು. ಉಕ್ಕು ದುಬಾರಿ ಸರಕಾಗಿದ್ದು,ಕಬ್ಬಿಣ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧನಗಳ ಅಂಚನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. [[ಬೆಂಜಮಿನ್ ಹಂಟ್ಸ್‌ಮನ್]] ೧೭೪೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ [[ಕ್ರೂಸಿಬಲ್ ಉಕ್ಕು]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಕಚ್ಚಾವಸ್ತು ಬ್ಲಿಸ್ಟರ್ ಉಕ್ಕನ್ನು [[ಸಂಯೋಜನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]](ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕೆ ಇಂಗಾಲ ಸೇರಿಸುವಿಕೆ)ಮ‌ೂಲಕ ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಗ್ಗದ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ಪೂರೈಕೆಯು ಬಾಯ್ಲರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಉಗಿ ಯಂತ್ರಗಳು, ತರುವಾಯ ರೈಲ್ವೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ನೆರವಾಯಿತು. [[ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ|ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ]] ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಂದ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿತು. ==== ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:Horse_Railway_in_Coal_Mine.jpg|left|thumb|ಸ್ವಂತ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಪುರುಷರು.1900ರ ದಶಕದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕ]] [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]] ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌|ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಉಗಿ ಯಂತ್ರಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿಗೆ ತೋಡುವ [[ಕುಳಿಗಳು]] ಅನೇಕವೇಳೆ ಚಿಕ್ಕದಾದ [[ಗಂಟೆಯಾಕಾರಾದ ಕುಳಿ|ಗಂಟೆಯಾಕಾರಾದ ಕುಳಿಗಳಾಗಿದ್ದು]] ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ತೆಗೆದ ಬಳಿಕ ಅವುಗಳನ್ನು ತೊರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇತರ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಬೌಗೋಳಿಕತೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದ್ದರೆ, ಬೆಟ್ಟದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ [[ಆಡಿಟ್]](ಸಮತಲ ಹಾದಿ) ಅಥವಾ [[ಶಾಫ್ಟ್ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]](ಸುರಂಗ) ಮ‌ೂಲಕ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ತೆಗೆಯಬಹುದಾಗಿತ್ತು. [[ಶಾಫ್ಟ್ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ|ಶಾಫ್ಟ್ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು]] ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.ಆದರೆ ಗಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ನೀರನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಪರಿಮಿತಿಯ ಅಂಶವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಶಾಫ್ಟ್ ಮೇಲೆ ಬಕೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಮ‌ೂಲಕ ಅಥವಾ [[ಸೋಗ್]](ಗಣಿಯಿಂದ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಬೆಟ್ಟದ ಬದಿಗೆ ಸುರಂಗ ಕೊರೆತ)ವಿಧಾನ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡೂ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ, ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹರಿಯುವ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತೊರೆ ಅಥವಾ ಕಂದಕಕ್ಕೆ ನೀರನ್ನು ಬಿಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಉಗಿ ಯಂತ್ರದ ಕಾರ್ಯಾರಂಭದಿಂದ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಬಹಳಷ್ಟು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಶಾಫ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಆಳಗೊಳಿಸಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಜೇಮ್ಸ್ ವಾಟ್ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷ ಉಗಿ ಯಂತ್ರವನ್ನು ೧೭೭೦ರ ದಶಕದಿಂದ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಯಂತ್ರಗಳ ಇಂಧನ ವೆಚ್ಚಗಳು ಕುಂಠಿತವಾಗಿ,ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಲಾಭದಾಯಕವಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಫೈರ್‌ಡ್ಯಾಂಪ್]](ಮೀಥೇನ್ ಮುಂತಾದ ದಹನಕಾರಿ ಅನಿಲಗಳು)ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. [[ಸುರಕ್ಷಿತ ದೀಪ]] ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಸುರಕ್ಷತೆ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ೧೮೧೬ರಲ್ಲಿ ಸರ್ [[ಹಂಫ್ರಿ ಡೇವಿ]] ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದರು. ಮತ್ತು [[ಜಾರ್ಜ್ ಸ್ಟೀಫನ್‌ಸನ್]] ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ,ದೀಪಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ಅಸುರಕ್ಷಿತವೆನಿಸಿ, ದುರ್ಬಲ ಬೆಳಕನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಹುಸಿ ಬೆಳಕೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. ಫೈರ್‌ಡ್ಯಾಂಪ್(ದಹನಕಾರಿ ಅನಿಲಗಳು)ಸ್ಫೋಟಗಳು ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಆಗಾಗ್ಗೆ [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಧೂಳು]] [[ಸ್ಫೋಟಗಳು]] ಉಂಟಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಇಡೀ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾವುನೋವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿದವು. ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕಳಪೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕಲ್ಲುಗಳ ಉರುಳುವಿಕೆಯಿಂದ ಸಾವುನೋವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು. ==== ಉಗಿ ಶಕ್ತಿ ==== {{Main|Steam power during the Industrial Revolution}} [[ಚಿತ್ರ:Savery-engine.jpg|upright|thumb|left|1698 ಸವೇರಿ ಯಂತ್ರ-ಡೆನಿಸ್ ಪಾಪಿನ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಥಾಮಸ್ ಸವೇರಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಥಮ ಯಂತ್ರ.]] [[ನಿಶ್ಚಲ ಉಗಿ ಯಂತ್ರ|ನಿಶ್ಚಲ ಉಗಿ ಯಂತ್ರದ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಮುಂಚಿನ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿತ್ತು.;ಆದಾಗ್ಯೂ,ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಬಹುತೇಕ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬಹುತೇಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಜಲಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಅಶ್ವ ಮತ್ತು ಮಾನವ-ಶಕ್ತಿ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು. ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಗಿ ಶಕ್ತಿಯ ಬಳಕೆಗೆ ೧೬೯೮ರಲ್ಲಿ [[ಥಾಮಸ್ ಸವೇರಿ]] ನಿಜವಾದ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು. ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುವ ಸಂಯೋಜಿತ ನಿರ್ವಾತ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡ ಜಲಪಂಪ್‌ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಪಡೆದರು.ಅದು ಸುಮಾರು ಒಂದು [[ಅಶ್ವಶಕ್ತಿ]](ಎಚ್‌ಪಿ)ಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜಲನಿರ್ವಹಣೆ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಯಿತು(ಅದರಿಂದ ''ದಿ ಮೈನರ್ಸ್ ಫ್ರೆಂಡ್'' ಎಂಬ ಬ್ರಾಂಡ್ ಹೆಸರು).ಆದರೆ ನೀರನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತುವ ಎತ್ತರ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಬಾಯ್ಲರ್ ಸ್ಫೋಟಗಳ ಅಪಾಯ ಸಂಭವನೀಯವಾಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Newcomens Dampfmaschine aus Meyers 1890.png|thumb|upright|ನ್ಯೂಕಾಮೆನ್‌ರ ಉಗಿ ಶಕ್ತಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಯಂತ್ರ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಎಂಜಿನ್.ತರುವಾಯ ಉಗಿ ಯಂತ್ರಗಳು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ನೀಡಿದವು.]] [[ಥಾಮಸ್ ನ್ಯೂಕಾಮೆನ್]] ೧೭೧೨ಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಉಗಿ ಶಕ್ತಿ ಘಟಕವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ನ್ಯೂಕಾಮೆನ್ ಸವೇರಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ [[ನ್ಯೂಕಾಮೆನ್ ಉಗಿಯಂತ್ರ|ನ್ಯೂಕಾಮೆನ್ ಉಗಿಯಂತ್ರವನ್ನು]] ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರು.ಆದರೆ ಸವೇರಿ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದ್ದರಿಂದ ನ್ಯೂಕಾಮೆನ್ ಮತ್ತು ಸಂಗಡಿಗರು ಸವೇರಿ ಜತೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು,೧೭೩೩ರವರೆಗೆ ಜಂಟಿ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಮೇಲೆ ಉಗಿ ಯಂತ್ರ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು.<ref>ಹಲ್ಸ್, ಡೇವಿಡ್ H:ದಿ ಅರ್ಲಿ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಟೀಮ್ ಎಂಜಿನ್; TEE ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್,ಲೀಮಿಂಗ್‌ಟನ್ ಸ್ಪಾ,U.K., ೧೯೯೯ ISBN ೧-೮೫೭೬೧-೧೦೭-೧</ref><ref>L.T.C. ರೋಲ್ಟ್ ಅಂಡ್ J. S. ಅಲೆನ್, ''ದಿ ಸ್ಟೀಮ್ ಎಂಜಿನ್ ಆಫ್ ಥಾಮಸ್ ನ್ಯೂಕಾಮನ್'' (ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮಾರ್ಕ್, ಆಷ್‌ಬೌರ್ನ್, ೧೯೯೭), ೪೪.</ref> ನ್ಯೂಕಾಮೆನ್ ಯಂತ್ರವು ೩೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೈಗೊಂಡ [[ಪಾಪಿನ್ಸ್]] ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದಂತೆ ಕಂಡುಬಂತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಪಿಸ್ಟನ್(ಆಡುಬೆಣೆ) ಮತ್ತು ಸಿಲಿಂಡರ್ ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದು,ಒಂದು ತುದಿಯು ಪಿಸ್ಟನ್ ಮೇಲೆ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ವಾಯುಮಂಡಲ ಒತ್ತಡಕ್ಕಿಂತ(ಬಾಯ್ಲರ್ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಒತ್ತಡ)ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಗಿಯನ್ನು ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಕ ಪ್ರೇರಿತ ಮೇಲ್ಮುಖ ಚಲನೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಿಸ್ಟನ್ ಕೆಳಗೆ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಕೆಳಗಿನ ಅರ್ಧ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹಾಯಿಸಲಾಯಿತು; ಉಗಿಯಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನಂತರ ತಣ್ಣೀರಿನ ಜೆಟ್ ಹಾಯಿಸುವ ಮ‌ೂಲಕ ಉಗಿಯು ಘನೀಕೃತಗೊಂಡು ಆಂಶಿಕ ನಿರ್ವಾತ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಪಿಸ್ಟನ್ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಂಡಲ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಾತದ ಒತ್ತಡದ ಭಿನ್ನತೆಯಿಂದಾಗಿ ಪಿಸ್ಟನ್ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ನ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ವಿರುದ್ಧ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಕಿಂಗ್ ಬೀಮ್ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಸುರಂಗಗಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಕ ಪ್ರೇರಿತ ಹಿಂದಕ್ಕೂ ಮುಂದಕ್ಕೂ ಚಲಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಪಂಪ್‌ಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಯಂತ್ರದ ಕೆಳಮುಖದ ಚಲನೆಯಿಂದ ಪಂಪ್‌ನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ, ಪಂಪಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ರೋಕ್‌ಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಹಂತಗಳನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳೊಳಗೆ ರಾಕಿಂಗ್ ಬೀಮ್‌ಗೆ ಲಂಬಾಕಾರದ ''ಪ್ಲಗ್ ಟ್ರೀ'' ಯನ್ನು ಬಿಗಿದು ಯಂತ್ರ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಅನೇಕ ನ್ಯೂಕಾಮೆನ್ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಇದುವರೆಗೆ ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಆಳವಾದ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿರಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು;ಇವು ದೊಡ್ಡ ಯಂತ್ರಗಳಾಗಿದ್ದು,ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಯಥೇಚ್ಛ ಬಂಡವಾಳ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು.{{convert|5|hp|abbr=on}} ಆಧುನಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳಿಗಿಂತ ಅವು ತೀರಾ ಅಸಮರ್ಥವೆನಿಸಿದರೂ, ಕುಳಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಗ್ಗವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಿಂದ,ಆಳವಾದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಮ‌ೂಲಕ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಅನಾನುಕೂಲಗಳ ನಡುವೆಯ‌ೂ, ನ್ಯೂಕಾಮೆನ್ ಯಂತ್ರಗಳು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವೆನಿಸಿದ್ದು, ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿತ್ತು.ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಶಕಗಳ ತನಕ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಳಕೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ನ್ಯೂಕಾಮೆನ್ ೧೭೨೯ರಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟ ನಂತರ, ಅವರ ಯಂತ್ರಗಳು ಮೊದಲಿಗೆ ೧೭೨೨ರಲ್ಲಿ [[ಹಂಗರಿ]],ಜರ್ಮನಿ, [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವೀಡನ್‌|ಸ್ವೀಡನ್‌ಗೆ]] ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಯಿತು. ಜಂಟಿ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡ ನಂತರ ೧೭೩೩ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೧೧೦ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ೧೪ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿತ್ತು. ಎಂಜಿನಿಯರ್ [[ಜಾನ್ ಸ್ಮೀಟನ್]] ೧೭೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಾದರಿಯ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಅನೇಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಒಟ್ಟು ೧,೪೫೪ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ೧೮೦೦ರೊಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ರೋಲ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಅಲೆನ್,೧೪೫</ref> [[ಚಿತ್ರ:Watt James von Breda.jpg|thumb|upright|ಜೇಮ್ಸ್ ವಾಟ್]] ಯಂತ್ರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ತತ್ವಗಳಲ್ಲಿ [[ಜೇಮ್ಸ್ ವಾಟ್]] ಮ‌ೂಲಭೂತ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. [[ಮ್ಯಾಥೀವ್ ಬೌಲ್ಟನ್]] ಜತೆ ನಿಕಟ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಅವರು ೧೭೭೮ರೊಳಗೆ ತಮ್ಮ [[ಉಗಿ ಯಂತ್ರ|ಉಗಿ ಯಂತ್ರಕ್ಕೆ]] ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಉಗಿ ಎಂಜಿನ್‌ಗೆ ಮ‌ೂಲಭೂತ ಸರಣಿ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಸಿಲಿಂಡರ್ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ್ದರಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದ ಉಗಿ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಬದಲಿಗೆ ಪಿಸ್ಟನ್ ಮೇಲ್ಬಾಗಕ್ಕೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿಕೆ, ಉಗಿ ಜಾಕೆಟ್ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಉಗಿ ಕಂಡೆನ್ಸರ್ ಚೇಂಬರ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಗಮನಾರ್ಹವೆನಿಸಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಸಿಲಿಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿ, ಯಂತ್ರ ದಕ್ಷತೆಯು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಂದ ಯಂತ್ರ ದಕ್ಷತೆಯು ಐದು ಅಂಶಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ೭೫% ಉಳಿಸಿತು. ಆದರೆ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಒತ್ತಡದ ಯಂತ್ರದಿಂದ ಚಕ್ರವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ೧೭೮೦ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ವಾಸ್‌ಬೊರೋ ಮತ್ತು ಪಿಕಾರ್ಡ್ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ,೧೭೮೩ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಿತವ್ಯಯದ ವಾಟ್ ಉಗಿ ಯಂತ್ರನನ್ನು ದ್ವಿಪಾತ್ರದ ಸುತ್ತು ತಿರುಗುವ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಪೂರ್ಣರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.ಅಂದರೆ ಅದನ್ನು ಕಾರ್ಖಾನೆ ಅಥವಾ ಗಿರಣಿಯ ರೋಟರಿ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಚಲಿಸಲು ನೇರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ವಾಟ್ ಅವರ ಮ‌ೂಲ ಯಂತ್ರ ವಿಧಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಹಾಗೂ ೧೮೦೦ರಲ್ಲಿ [[ಬೌಲ್ಟನ್ &amp; ವಾಟ್]] ಸಂಸ್ಥೆ ೪೯೬ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು,ಜತೆಗೆ ೧೬೪ ಮೇಲೆ, ಕೆಳಗೆ ಚಲಿಸುವ ಪಂಪ್‌ಗಳು, ೨೪ [[ಊದು ಕುಲುಮೆ|ಊದು ಕುಲುಮೆಗಳನ್ನು]],ಮತ್ತು ೩೦೮ ಶಕ್ತಿಆಧಾರಿತ ಗಿರಣಿ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು; ಬಹುತೇಕ ಯಂತ್ರಗಳು ೫ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ.{{convert|10|hp|abbr=on}} ಈ ಯಂತ್ರಗಳ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನಡೆಯುವ ಲೇಥ್,ಪ್ಲೇನಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಶೇಪಿಂಗ್ ಯಂತ್ರಗಳು ಮುಂತಾದ [[ಯಂತ್ರಸಾಧನ|ಯಂತ್ರಸಾಧನಗಳ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ,ಯಂತ್ರಗಳ ಎಲ್ಲ ಲೋಹದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿಖರವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿ,ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುತ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ೧೮೦೦ರವರೆಗೆ, ಉಗಿ ಯಂತ್ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಮ‌ೂನೆಯು [[ಬೀಮ್ ಯಂತ್ರ]](ಸನ್ನೆಕೋಲಿನ ತತ್ವಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಎಂಜಿನ್) ಆಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಅಥವಾ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಯಂತ್ರ-ಮನೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಟೇಬಲ್ ಎಂಜಿನ್ ರೀತಿಯ ಸ್ವಯಂಅಂತರ್ಗತ ವಾಹಕ ಎಂಜಿನ್(ತಕ್ಷಣವೇ ತೆಗೆಯಬಹುದು,ಆದರೆ ಚಕ್ರಗಳ ಮೇಲಿರುವುದಿಲ್ಲ)ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ನಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಟ್ರೆವೆಥಿಕ್]] ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್ [[ಆಲಿವರ್ ಎವಾನ್ಸ್]] ಅತೀ ಒತ್ತಡದ ಘನೀಕೃತವಾಗದ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಉಗಿ ಯಂತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಯಂತ್ರ ಮತ್ತು ಬಾಯ್ಲರ್ ಏಕ ಘಟಕವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿ ರಸ್ತೆಸಂಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಚಲಿಸುವ ರೈಲಿನ ಯಂತ್ರ|ಚಲಿಸುವ ರೈಲಿನ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಉಗಿ ದೋಣಿ|ಉಗಿ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ವಾಟ್ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಉಗಿ ಯಂತ್ರವು ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರುಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ==== ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:Thamestunnel.jpg|right|thumb|ಥೇಮ್ಸ್ ಟನಲ್(1843ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು) ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಥಮ ಜಲಗರ್ಭದ ಸುರಂಗಕ್ಕೆ ಸಿಮೆಂಟ್ ಬಳಸಲಾಯಿತು.]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು [[ಸೀಸದ ಕೋಶದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]] ಮ‌ೂಲಕ [[ಗಂಧಕಾಮ್ಲ|ಗಂಧಕಾಮ್ಲದ]] ಉತ್ಪಾದನೆ. ಇದನ್ನು ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಪೌರ [[ಜಾನ್ ರೋಯಿಬಕ್]](ಜೇಮ್ಸ್ ವಾಟ್ ಅವರ ಪ್ರಥಮ ಜತೆಗಾರ)೧೭೪೬ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರು. ಮುಂಚಿನ ದುಬಾರಿ ಗಾಜಿನ ಕೋಶಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ [[ಸೀಸ|ಸೀಸದ]] ಹಾಳೆಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಮ‌ೂಲಕ ಉತ್ಪಾದನೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಹತ್ತುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.{{convert|100|lb|-1}} ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಕ್ಷಾರ|ಕ್ಷಾರದ]] ಉತ್ಪಾದನೆ ಕೂಡ ಮುಖ್ಯಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು.[[ಸೋಡಿಯಂ ಕಾರ್ಬೋನೇಟ್]] ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ವಿಧಾನವೊಂದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ ೧೭೯೧ರಲ್ಲಿ [[ನಿಕೋಲಾಸ್ ಲೆಬ್ಲಾಂಕ್]] ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. [[ಲೆಬ್ಲಾಂಕ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ|ಲೆಬ್ಲಾಂಕ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ]] ಗಂಧಕಾಮ್ಲದ ಜತೆ ಸೋಡಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಹೊಂದಿ ಸೋಡಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಮತ್ತು [[ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಸಿಡ್]] ನೀಡುವುದಾಗಿದೆ. [[ಸೋಡಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್‌|ಸೋಡಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್‌ನ್ನು]] [[ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು]],([[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್]]) ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಜತೆ ಕುದಿಸಿದಾಗ, [[ಸೋಡಿಯಂ ಕಾರ್ಬೋನೇಟ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸಲ್ಫೈಡ್]] ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನೀರನ್ನು ಬೆರೆಸುವುದರಿಂದ ಕರಗುವ ಸೋಡಿಯಂ ಕಾರ್ಬೋನೇಟ್ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸಲ್ಫೈಡ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾಲಿನ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು.(ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸಲ್ಫೈಡ್ ಅನುಪಯುಕ್ತ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನ) ಈ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ [[ಸೋಡಾ ಆಷ್]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ([[ಬಾರಿಲ್ಲಾ]]) ಸುಡುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅಥವಾ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಸೋಡಾ ಆಷ್‌ಗೆ ಪ್ರಬಲ ಮ‌ೂಲಗಳಾಗಿದ್ದ [[ಕೆಲ್ಪ್‌|ಕೆಲ್ಪ್‌ಗೆ]] ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮಿತವ್ಯಯಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="Clow52">{{cite |last1=Clow|first1=Archibald |last2=Clow|first2=Nan L. |date=June 1952 |title=Chemical Revolution |publisher=Ayer Co |pages=65–90 |isbn=0-8369-1909-2}}</ref> ಅಲ್ಲದೇ [[ಪೊಟಾಷ್]]([[ಪೊಟಾಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೋನೇಟ್]]) ಗಟ್ಟಿಮರದ ಬೂದಿಗಳಿಂದ ಜನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಇವೆರಡು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಅತೀ ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳ ಬದಲಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಿತವ್ಯಯಕಾರಿ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ನೆರವಾದವು. ಗಾಜು, ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ, ಸೋಪ್ ಮತ್ತು ಕಾಗದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಡಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಗಂಧಕಾಮ್ಲ ಮುಂಚಿನ ಬಳಕೆಯು ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ಪಿಕ್ಲಿಂಗ್(ತುಕ್ಕು ತೆಗೆಯುವುದು) ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಬೆಳ್ಳಗಾಗಿಸುವ [[ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್‌|ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿದೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕ್ಲಾಡೆ ಲೂವಿಸ್ ಬರ್ತೊಲೆಟ್ ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಚಾರ್ಲೆಸ್ ಟೆನೆಂಟ್ ಅವರು ತಯಾರಿಸಿದ ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್ ಪುಡಿ(ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಹೈಪೋಕ್ಲೋರೈಟ್)ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮದ ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದವು. ಆಗ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನದ ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್‌ಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಕಾಲಾವಧಿಗಿಂತ(ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ದಿನಗಳಿಗೆ)ಗಮನಾರ್ಹ ಇಳಿಕೆ ಕಂಡುಬಂತು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕ್ಷಾರ ಅಥವಾ ಹುಳಿಯ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿದ ಬಳಿಕ ಬ್ಲೀಚ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಒಡ್ಡುವಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಉತ್ತರ [[ಗಾಸ್ಗೊ|ಗಾಸ್ಗೊದ]] ಸೇಂಟ್ ರೋಲೋಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಟೆನಂಟ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ವಿಶ್ವದ ಅತೀದೊಡ್ಡ ರಾಸಾಯನಿಕ ಘಟಕವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಟ್ಟಿಗೆ ತಯಾರಕರಾಗಿದ್ದು,ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರರಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದ [[ಜೋಸೆಫ್ ಆಸ್ಪ್‌ಡಿನ್]] ೧೮೨೪ರಲ್ಲಿ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಿಮೆಂಟ್]] ತಯಾರಿಕೆಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಕಟ್ಟಡನಿರ್ಮಾಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಮುಖ್ಯ ಮುನ್ನಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆವೆಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲಿನ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ೧೪೦೦ °C ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿಸು|ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿಸುವುದು]], ನಂತರ ಸಣ್ಣಗೆ ಪುಡಿಮಾಡಿ ನೀರು, ಮರಳು ಮತ್ತು ಜಲ್ಲಿಯ ಜತೆ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ [[ಕಾಂಕ್ರೀಟ್]] ತಯಾರಿಸುವುದು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಿಮೆಂಟ್‌ನ್ನು ಖ್ಯಾತ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ [[ಮಾರ್ಕ್ ಇಸಾಂಬರ್ಡ್ ಬ್ರೂನೆಲ್]] ಅವರು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ [[ಥೇಮ್ಸ್ ಸುರಂಗ]] ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://www.ce.memphis.edu/1101/notes/concrete/concrete_properties_slides.pdf ''ಪ್ರಾಪರ್ಟೀಸ್ ಆಫ್ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225045836/http://www.ce.memphis.edu/1101/notes/concrete/concrete_properties_slides.pdf |date=2021-02-25 }} ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮೆಮ್ಫಿಸ್ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಪ್ರಕಟಿತ ಉಪನ್ಯಾಸ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು. ೨೦೦೭-೧೦-೧೭ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದೆ.</ref> ಒಂದು ತಲೆಮಾರಿನ ಬಳಿಕ [[ಲಂಡನ್ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಮೆಂಟ್ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಯಿತು. ==== ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:Joseph whitworth.jpg|thumb|left|upright|ಸರ್ ಜೋಸೆಫ್ ವಿಟ್‌ವರ್ಥ್]] ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಅನುಕೂಲ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದರಿಂದ [[ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು]] ಇಲ್ಲದೇ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಗಡಿಯಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಡಿಯಾರಗಳ ತಯಾರಕರು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಪಕರಣ ತಯಾರಕರು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದ ಸಾಧನಗಳ ಮ‌ೂಲಗಳನ್ನು ಅವು ಹೊಂದಿತ್ತು.ಇದರಿಂದ ಅವರು ಸಣ್ಣ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಾಮ‌ೂಹಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ಮುಂಚಿನ ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಯಂತ್ರಗಳ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಭಾಗಗಳನ್ನು "ಗಡಿಯಾರದ ಕೆಲಸ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಯಂತ್ರದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಸ್ಪೈಂಡಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಗೇರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ್ದರು. ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಯಂತ್ರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಈ ವ್ಯಾಪಾರಗಳಿಂದ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಆಧುನಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಮ‌ೂಲವಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು-[[ಬಡಗಿ|ಬಡಗಿಗಳು]] ಮರದ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕಮ್ಮಾರರು ಹಾಗೂ ಟರ್ನರ್‌ಗಳು ಲೋಹದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದವು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂನಲ್ಲಿ ೧೮೩೦ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. [[ಜೋಸೆಪ್ ಗಿಲ್ಲೊಟ್]], [[ವಿಲಿಯಂ ಮಿಚೆಲ್]] ಮತ್ತು [[ಜೇಮ್ಸ್ ಸ್ಟೀಫನ್ ಪೆರಿ]] ಅವರು ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಾಡಿದ ಹೊಸ ಯಂತ್ರವು ಸ್ಫುಟ, ಅಗ್ಗದ ಉಕ್ಕಿನ ಪೆನ್ ನಿಬ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು; ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪ್ರಯಾಸಕರ ಮತ್ತು ದುಬಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಲೋಹದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕಷ್ಟಕರವಾದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ, ಲೋಹದ ಬಳಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಮರದ ಉಪಕರಣಗಳು ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮತ್ತು ಆರ್ದ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಳತೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅನಾನುಕೂಲತೆ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕೀಲುಗಳು ಸಡಿಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ,ಲೋಹದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಿರುವ ಯಂತ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವೆನಿಸಿತು. ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಮಿತವ್ಯಯಕಾರಿಯಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲು ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಸುತ್ತಿಗೆಗಳು, ಫೈಲ್‌ಗಳು,ಸ್ಕ್ರೇಪರ್‌ಗಳು,ಗರಗಸಗಳು ಮತ್ತು ಉಳಿಗಳು ಮುಂತಾದ ಮ‌ೂಲ ಕೈಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ದೈಹಿಕ ದುಡಿಮೆಯಿಂದ ಲೋಹವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸಣ್ಣ ಲೋಹದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ದೊಡ್ಡ ಯಂತ್ರದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಯಾಸಕರ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Lathe.PNG|thumb|right|1911ರಿಂದ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದ ಲೇತ್, ಇತರೆ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ]] ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಬಳಸುವ ಕಾರ್ಯಾಗಾರದ [[ಲೇತ್]](ಚರಕಿಯಂತ್ರ)ಗಳಲ್ಲದೇ,ಮುಂಚಿನ ಉಗಿ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಸದ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯುವ ಸಿಲಿಂಡರ್ [[ಬೋರಿಂಗ್ ಯಂತ್ರ|ಬೋರಿಂಗ್ ಯಂತ್ರವು]] ಪ್ರಥಮ ದೊಡ್ಡ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣವಾಗಿತ್ತು. [[ನುಣುಪುಗೊಳಿಸುವ ಯಂತ್ರ]],[[ರಂಧ್ರಕೊರೆಯುವ ಯಂತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಆಕಾರಗೊಳಿಸುವ ಯಂತ್ರ]] ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಥಮ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. [[ಮಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಯಂತ್ರ|ಮಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಯಂತ್ರವನ್ನು]] ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದರೂ,ಎರಡನೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿವರೆಗೆ ಅದು ಗಂಭೀರ ಕಾರ್ಯಾಗಾರದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದೆ. ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ತಯಾರಕರ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಹೆನ್ರಿ ಮಾಡ್ಸ್‌ಲೇ]] [[ವೂಲ್‌ವಿಚ್]] [[ರಾಯಲ್ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರ|ರಾಯಲ್ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿ]] ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಯುವಕನಾಗಿದ್ದಾಗ [[ಫಿರಂಗಿ]] ಕೊರೆಯಲು, [[ವರ್ಬ್ರುಗಾನ್ಸ್]] ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ್ದ ಕುದುರೆಯಿಂದ ಎಳೆಯುವ ದೊಡ್ಡ ಮರದ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡಿದ್ದರು. ಅವರು ನಂತರ, ಲೋಹದ ಬೀಗಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ [[ಜೋಸೆಪ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಾ]] ಜತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಸ್ವತಃ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿದರು. [[ರಾಯಲ್ ನೇವಿ|ರಾಯಲ್ ನೇವಿಗೆ]] [[ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಮಿಲ್ಸ್‌|ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಮಿಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹಡುಗುಗಳ ಭಾರ ಎತ್ತುವ ರಾಟೆ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಯಂತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲ ಲೋಹವಾಗಿದ್ದು, [[ಸಮ‌ೂಹ ಉತ್ಪಾದನೆ|ಸಮ‌ೂಹ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ]] ಮತ್ತು [[ಅದಲುಬದಲು]] ಹಂತದೊಂದಿಗೆ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಪ್ರಥಮ ಯಂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ನಿಖರತೆ ಅಗತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಡ್ಸ್‌ಲೆ ಕಲಿತ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದರು.ಅವರು ಕಾರ್ಯಾಗಾರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ [[ರಿಚರ್ಡ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್]],[[ಜೋಸೆಫ್ ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್]] ಮತ್ತು [[ಜೋಸೆಫ್ ವಿಟ್‌ವರ್ತ್]] ಮುಂತಾದ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಜನರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು. [[ಡರ್ಬಿ|ಡರ್ಬಿಯ]] [[ಜೇಮ್ಸ್ ಫಾಕ್ಸ್]] ಶತಮಾನದ ಪ್ರಥಮ ಮ‌ೂರನೇ ಒಂದರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲಕರ ರಫ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿದ್ದರು.ಲೀಡ್ಸ್ [[ಮ್ಯಾಥಿವ್ ಮರ್ರೆ]] ಕೂಡ ಅದೇ ರೀತಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿದ್ದರು. ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ತಯಾರಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಗಾರದಲ್ಲಿ ನಿಖರ ಅಳತೆಗೆ ಜಿಗ್ಗುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಪಕಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಕರೆನಿಸಿದರು. ==== ಅನಿಲ ದೀಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ==== {{Main|Gas lighting}} ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಯೆಂದರೆ [[ಅನಿಲ ದೀಪದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]. ಇತರರು ಬೇರೆಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರೂ,[[ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ]] [[ಉಗಿ ಯಂತ್ರ]] ಪ್ರವರ್ತಕರಾದ [[ಬೌಲ್ಟನ್ ಮತ್ತು ವಾಟ್]] ಅವರಲ್ಲಿ ನೌಕರನಾಗಿದ್ದ [[ವಿಲಿಯಂ ಮರ್ಡೋಕ್]] ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲಿನ ಅನಿಲೀಕರಣ,ಅನಿಲದ ಶುದ್ಧೀಕರಣ(ಗಂಧಕ,ಅಮೋನಿಯ ಮತ್ತು ಭಾರದ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು) ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಯು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಥಮ ಅನಿಲ ದೀಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳನ್ನು ೧೮೧೨-೨೦ರ ನಡುವೆ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ಅವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ UKಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಭೋಗಿಗಳೆನಿಸಿದವು. ಅನಿಲ ದೀಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೊಬ್ಬಿನಿಂದ ತಯಾರಾದ ಮೊಂಬತ್ತಿ ಅಥವಾ ತೈಲದ ದೀಪಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಗಡಿಗಳು ತೆರೆದಿಡಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಇವುಗಳ ಪರಿಚಯದಿಂದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಜೀವನ ಗರಿಗೆದರಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು.ಒಳಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚೆಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ==== ಗಾಜು ತಯಾರಿಕೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:Crystal Palace interior.jpg|thumb|ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ 1851ರ ಮಹಾನ್ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಸಿತು.]] ಸಿಲಿಂಡರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಗಾಜು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಹೊಸ ವಿಧಾನವನ್ನು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಗಾಜು ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು [[ಚಾನ್ಸ್ ಸಹೋದರರು]] ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ೧೮೩೨ರಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದರು. ಅವರು ಕಿಟಕಿ ಮತ್ತು ತಟ್ಟೆ ಗಾಜುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕರಾದರು. ಈ ಮುನ್ನಡೆಯು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಿಟಕಿ, ಬಾಗಿಲು ಗಾಜು, ಕನ್ನಡಿ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದೇ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಹೀಗೆ,ಒಳಾಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗದ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಾತಾಯನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿತು. ಹೊಸ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಜಿನ ಹಾಳೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಕ್ಕೆ [[ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್]] ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ==== ಕೃಷಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:Fowler-Pluglokomobile Typ AA4 (1909) 1X7A8102.jpg|thumb|A ಜಾನ್ ಫೌಲರ್ &amp; ಕಂ. ಪ್ಲೋಯಿಂಗ್ ಯಂತ್ರ]] ಯಂತ್ರಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೃಷಿ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು. ಕೃಷಿ ಸುಧಾರಣೆಯು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗಿಂತ ಶತಮಾನಗಳ ಮುಂಚೆ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಮಿಕಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ,ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊಸ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಗಿರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿರಬಹುದು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಸಾಲು ಸಾಲು ಯಂತ್ರಗಳು ಲಭ್ಯವಾದವು. ಅವು ಆಹಾರೋತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕೆಲವೇ ಕಾರ್ಮಿಕರ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. [[ಜೆತ್ರೊ ಟುಲ್]] ಅವರ [[ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಯಂತ್ರ|ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಯಂತ್ರವನ್ನು]] ೧೭೩೧ರಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು,ಭೂನಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಬೀಜಗಳನ್ನು ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ವಿತರಣೆ ಮಾಡಿದವು. [[ಜೋಸೆಫ್ ಫೋಲ್‌ಜಾಂಬೆ|ಜೋಸೆಫ್ ಫೋಲ್‌ಜಾಂಬೆಯವರು]] ೧೭೩೦ರಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ ರೋಥರಾಮ್ ಉಳುಮೆಯಂತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಥಮಬಾರಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಉಳುಮೆ ಯಂತ್ರ. ಆಂಡ್ರಿವ್ ಮೆಕೆಲ್ ಅವರ ೧೭೮೪ರಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ ಕಾಳುಬಿಡಿಸುವ ಒಕ್ಕು ಯಂತ್ರವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅನೇಕ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಪಾಲಿಗೆ ಕಂಟಕವಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೮೩೦ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಬಂಡಾಯವಾದ ಸ್ವಿಂಗ್ ರಯಟ್ಸ್‌ಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕ ಜಾನ್ ಫೌಲರ್ ೧೮೫೦ ಮತ್ತು '೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉಳುಮೆಗೆ ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ಅಗೆಯಲು ಉಗಿ ಯಂತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿಶ್ಚಲ ಯಂತ್ರ ಜಮೀನಿನ ಮ‌ೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಳುಮೆಯಂತ್ರವನ್ನು ಅಚ್ಚುರಾಟೆ ಮತ್ತು ರಾಟೆಗಳ ಜತೆ ಮ‌ೂಲಕ ಎಳೆಯುವುದಾಗಿತ್ತು ಅಥವಾ ಜಮೀನಿನ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾದ ಎರಡು ಯಂತ್ರಗಳು ಉಳುಮೆಯಂತ್ರವನ್ನು ಅಚ್ಚುರಾಟೆಗೆ ಜೋಡಿಸಿದ ಕೇಬಲ್ ಸಾಧನದಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ,ಮುಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುವುದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಫೌಲರ್ ಉಳುಮೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕುದುರೆಯಿಂದ ಎಳೆಯುವ ಉಳುಮೆಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕೃಷಿಭೂಮಿ ಉಳುಮೆಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಅವರ ಉಳುಮೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಒಳಚರಂಡಿ ಕಾಲುವೆಗಳ ಅಗೆತಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದಾಗ,ಮುಂಚಿನ ಬಳಸಿರದ ಜೌಗು ನೆಲದ ಉಳುಮೆಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಹುಲ್ಲುಮೆದೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜಮೀನುಗಳ ಉಳುಮೆಯಲ್ಲಿ [[ಒಕ್ಕು ಯಂತ್ರ|ಒಕ್ಕು ಯಂತ್ರಗಳ]] ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಭಾರಎಳೆಯುವ [[ಟ್ರಾಕ್ಷನ್ ಯಂತ್ರ]] ನಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂತು. === ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ === {{Main|Transport during the Industrial Revolution}} ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಭಾರದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಲು ಕರಾವಳಿ ನೌಕೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರೊಂದಿಗೆ,ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಒಳನಾಡು ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ನದಿಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹಡಗಿಗೆ ಹೇರಲು ರೈಲ್ವೆಗಳು ಅಥವಾ ಬಂಡಿಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ಆಗ ಇನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಎಲ್ಲ ಚಲನಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರೆ,ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ನೌಕೆಗಳು ಚಲನಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು. ಸುಂಕದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿರುವ ರಸ್ತೆಜಾಲ,ಕಾಲುವೆ ಮತ್ತು ಜಲಮಾರ್ಗದ ಜಾಲ ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆಜಾಲದೊಂದಿಗೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿತು. ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿಗಿಂತ ವೇಗದಲ್ಲಿ, ಅಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಸುಧಾರಿತ ಸಾರಿಗೆಯಿಂದ ಹೊಸ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ಹರಡಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ==== ಕರಾವಳಿ ನೌಕಾಯಾನ ==== ಬ್ರಿಟನ್ ಕರಾವಳಿಯ ಸುತ್ತ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ತೇಲುವ ನೌಕೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್‌ನಿಂದ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಸಾಗಣೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನೊಳಗೆ ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಣೆಯು ಶತಮಾನಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿತು. ==== ಸಂಚಾರಯೋಗ್ಯ ನದಿಗಳು ==== {{See also|List of rivers of United Kingdom}} ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ಕೆಲವು ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಿಂದ ಸಂಚಾರಯೋಗ್ಯವಾಗಿವೆ. [[ಸೆವೆರ್ನ್]],[[ಥೇಮ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಟ್ರೆಂಟ್]] ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವೆನಿಸಿದೆ. ಕೆಲವು ಸುಧಾರಣೆಯಾದವು ಅಥವಾ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಎದುರು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಯಾನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಸೆವೆರ್ನ್ ನದಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸರಕುಗಳನ್ನು ವಿದೇಶದಿಂದ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ಗೆ ಆಮದು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ನಡುನಾಡಿಗೆ ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ ಮತ್ತು [[ಶ್ರೋಪ್‌ಶೈರ್]] ಉತ್ಪಾದನೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ([[ಕೋಲ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ಡೇಲ್‌|ಕೋಲ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ಡೇಲ್‌ನಿಂದ]] ಕಬ್ಬಿಣದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮುಂತಾದವು) ಮತ್ತು [[ಬ್ಲಾಕ್ ಕಂಟ್ರಿ|ಬ್ಲಾಕ್ ಕಂಟ್ರಿಯಿಂದ]] ಸರಕುಗಳ ರಫ್ತಿಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಸಣ್ಣ ಸಾಗಣೆ ದೋಣಿಗಳಾದ [[ಟ್ರೊ|ಟ್ರೊಗಳ]] ಮೂಲಕ ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅವು ನದಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ಟ್ರೋಗಳು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಕಾಲುವೆಯಿಂದ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಬಂದರುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ವಾಟರ್]] ಮುಂತಾದ ಸಾಮರ್‌ಸೆಟ್ ಬಂದರುಗಳಿಗೆ ಸಂಚರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೇ, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಷ್ಟು ದೂರದವರೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ==== ಕಾಲುವೆಗಳು ==== {{Main|History of the British canal system}} [[ಚಿತ್ರ:WalesC0047.jpg|thumbnail|ಪಾಂಟ್ಸಿಸಿಲ್ಟೆ ಆಕ್ವೆಡಕ್ಟ್, ಲಾಂಗೋಲನ್ ವೇಲ್ಸ್]] ನಡುನಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಸಮುದ್ರಬಂದರುಗಳು ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ಜತೆ ಕೊಂಡಿ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಕಾಲುವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಲಂಡನ್ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ರಾಷ್ಟ್ರದ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸರಕುಗಳನ್ನು ದೇಶವ್ಯಾಪಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ಕಾಲುವೆಗಳು ಪ್ರಥಮ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿತ್ತು. ಏಕೈಕ ಕಾಲುವೆ ಕುದುರೆಯು ಗಾಡಿಗಿಂತ ೧೨ ಪಟ್ಟುವೇಗದ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರವನ್ನು ಎಳೆಯಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಲುವೆಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾಲವು ೧೮೨೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಾಣವು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು.ನಂತರ ಈ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ರೈಲ್ವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ರೈಲ್ವೆಗಳು ೧೮೪೦ರ ದಶಕದಿಂದ ಲಾಭದಾಯಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದರಿಂದ ಕಾಲುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಣೆ ತರುವಾಯ ಬಹುತೇಕ ರದ್ದಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟನ್ ಕಾಲುವೆ ಜಾಲದ ಜತೆಗೆ ಈಗಲೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಗಿರಣಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಮುಂಚಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಾಯಂ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ==== ರಸ್ತೆಗಳು ==== ಮುಂಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಸ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಪಾದ್ರಿಗಳು ಕಳಪೆಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ೧೭೨೦ರ ದಶಕದಿಂದೀಚೆಗೆ(ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ)ರಸ್ತೆಸುಂಕಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿದ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಂಕ ವಸೂಲಿಗಾಗಿ ಸುಂಕದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ೧೭೫೦ರ ದಶಕದಿಂದ ರಸ್ತೆಸುಂಕದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು.ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಕೆಲವು [[ಸುಂಕದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಟ್ರಸ್ಟ್]] ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸುಂಕದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು [[ಜಾನ್ ಮೆಟ್‌ಕಾಫ್]],[[ಥಾಮಸ್ ಟೆಲ್‌ಫೋರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[ಜಾನ್ ಮೆಕಾಡಾಮ್]] ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಪ್ರಮುಖ ಸುಂಕದರಸ್ತೆಗಳು ಲಂಡನ್‌ನಿಂದ ಆರಂಭವಾದವು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸುಂಕದರಸ್ತೆಗಳ ಮ‌ಾರ್ಗವಾಗಿ ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್ ಮುಟ್ಟುತ್ತಿತ್ತು. ನಿಧಾನ,ಅಗಲ ಚಕ್ರಗಳ, ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಎಳೆಯುವ ಬಂಡಿಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಈ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಗುರ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ [[ಸರಕು ಹೇರಿದ ಕುದುರೆ|ಸರಕು ಹೇರಿದ ಕುದುರೆಗಳ]] ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಟೇಜ್ ಕೋಚ್‌ಗಳು ಶ್ರೀಮಂತರನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು.ಕಡಿಮೆ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಉಳ್ಳವರು [[ಬಾಡಿಗೆ ಬಂಡಿ|ಬಾಡಿಗೆ ಬಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ==== ರೈಲುಮಾರ್ಗ ==== {{Main|History of rail transport in Great Britain}} ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಸಾಗಣೆಗೆ ತೆರೆದಬಂಡಿ ಮಾರ್ಗಗಳು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲಿನ ಇನ್ನಷ್ಟು ದೂರದ ಸಾಗಣೆಗೆ ಕಾಲುವೆ ಅಥವಾ ನದಿ ಜಾಲಗಳ ಜತೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಎಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಅಥವಾ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಕ ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ, ಇಳಿಜಾರಿನಿಂದ ಬಂಡಿಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಮೇಲೆತ್ತಲು ನಿಶ್ಚಲ ಉಗಿ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಉಗಿ ಯಂತ್ರದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಬಂಡಿ ಅಥವಾ ಪ್ಲೇಟ್ ವೇಸ್(ಎರಕದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಪ್ಲೇಟ್ ಬಳಸಿದ್ದರಿಂದ ಹಾಗೆ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ)ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕುದುರೆಯಿಂದ ಎಳೆಯುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರೈಲ್ವೆಗಳು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಮುಂಚಿನ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಆರಂಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಉಗಿ ಚಾಲಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರೈಲ್ವೆಗಳು ೧೮೨೫ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾಕ್‌ಟನ್ ಮತ್ತು ಡಾರ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್ ರೈಲ್ವೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ೧೮೩೦ರಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ರೈಲ್ವೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾದವು. ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲ್ವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವು ೧೮೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲೇ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಪ್ರಥಮ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವು ವೇಗದ ಗತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ರೈಲ್ವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನಶೈಲಿಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ನಗರಗಳಲ್ಲೇ ಉಳಿದು, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು. ರೈಲ್ವೆಗಳು ತಕ್ಷಣದ ಮತ್ತು ಸುಲಭದ ಸಾಗಣೆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಅಂಚೆ ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ ಬ್ರಿಟನ್ ವ್ಯಾಪಾರವಹಿವಾಟಿಗೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೆರವಾಯಿತು. == ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು == ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಭೂಮಾಲೀಕ ಗಣ್ಯವರ್ಗದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಳವರ್ಗದ ಜನರ ವಿರುದ್ಧ [[ಮಧ್ಯಮವರ್ಗ|ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ]] ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಲಭಿಸಿದ ಜಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ದುಡಿಯುವ ವರ್ಗದ ಜನರು ಹೊಸ ಗಿರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ದುಡಿಮೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಜತೆಗೆ ಸುದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಕೆಲಸವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಗಳ ವೇಗ ಮೇಲುಗೈ ಪಡೆಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ,ಕಠಿಣ ದುಡಿಮೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಸಂಭವಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬಹು ಹಿಂದೆಯೇ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿತ್ತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ-ಪೂರ್ವ ಸಮಾಜವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕ್ರೌರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು-[[ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ದುಡಿಮೆ]], ಕೊಳಕು ಜೀವಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುದೀರ್ಘ ದುಡಿಮೆಯು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಮುಂಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. === ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ನಗರೀಕರಣ === [[ಚಿತ್ರ:Cottonopolis1.jpg|thumb|left|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್,ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್("ಕೊಟೊನೊಪೊಲೀಸ್"), 1840ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಚಿಮಣಿಗಳ ಸಮ‌ೂಹ ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ.]] ಕೈಗಾರೀಕರಣವು ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ವಿವಾದಾತೀತವಾಗಿ [[ಜಾನ್ ಲೊಂಬೆ|ಜಾನ್ ಲೊಂಬೆಯ]] [[ಡರ್ಬಿ|ಡರ್ಬಿಯಲ್ಲಿರುವ]] [[ಜಲ-ಶಕ್ತಿಯ ರೇಷ್ಮೆ ಗಿರಣಿ|ಜಲ-ಶಕ್ತಿಯ ರೇಷ್ಮೆ ಗಿರಣಿಯು]] ೧೭೨೧ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಹತ್ತಿ ನೂಲುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ನಂತರ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆಧುನಿಕ ನಗರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಹುತೇಕ ಕಾರಣವಾಯಿತು.ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ನಗರಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಗಿರಣಿಗಳು ಮತ್ತು [["ಕೊಟನೊಪೊಲೀಸ್"]] ಎಂಬ ಉಪನಾಮ ಹೊಂದಿರುವ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್]] ಸಂಬಂಧಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿದ್ದು, ವಿವಾದಾತೀತವಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಥಮ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಗಿರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಬಹುಭಾಗ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.ಅವು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ [[ಜಲಶಕ್ತಿ|ಜಲಶಕ್ತಿಯಿಂದ]] ಕೂಡಿದ್ದು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ಸ್ವಂತ ಉಗಿ ಯಂತ್ರ ಮತ್ತು ಹೊಗೆಕೊಳವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿ,ಬಾಯ್ಲರ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕೈಗಾರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ,[[ಲುಡೈಟ್‌|ಲುಡೈಟ್‌ರು]] ಎಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಕೆಲವು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಕಾರ್ಮಿಕರ ತಂಡವು ರಚನೆಯಾಗಿ ಕೈಗಾರೀಕರಣದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಭಾರಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು [[ಧ್ವಂಸ|ಧ್ವಂಸಮಾಡಿದರು]]. ಇತರ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೊಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು ಸ್ವತಃ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಜೀವನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಇಂತಹ ಸುಧಾರಣಾವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ಮುಂಚಿನವರು [[ರಾಬರ್ಟ್ ಓವೆನ್]]. ಅವರು [[ನ್ಯೂ ಲನಾರ್ಕ್ ಗಿರಣಿ|ನ್ಯೂ ಲನಾರ್ಕ್ ಗಿರಣಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಸುಧಾರಣೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಕರೆನಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವದ ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಳವಳಿ|ಪೂರ್ವದ ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಳವಳಿಯ]] ಪ್ರಮುಖ ಚಿಂತಕರೆಂದು ಅವರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಯೋಜಿತ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಗಿರಣಿಯು ೧೭೪೬ರಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್]] ಬಳಿಯ [[ವಾರ್ಮ್‌ಲೆ|ವಾರ್ಮ್‌ಲೆನಲ್ಲಿ]] ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತು ಒಂದು ಕೊನೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ,ಹಿತ್ತಾಳೆಯಾಗಿ ಕರಗಿಸಿ ಅದರಿಂದ ತಟ್ಟೆ,ಪಿನ್‌ಗಳು, ವೈರ್ ಮತ್ತಿತರ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. ನಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ವಸತಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. [[ಜೋಸಯ ವೆಡ್ಜ್‌ವುಡ್]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಥಿವ್ ಬೌಲ್ಟನ್]] ಮುಂಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಕಾರ್ಖಾನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. === ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ದುಡಿಮೆ === [[ಚಿತ್ರ:coaltub.png|right|frame|ಯುವ "ಕಾರ್ಮಿಕ" ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ತೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ಗಣಿಯ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಗೆ ಎಳೆಯುತ್ತಿರುವುದು.]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಆದರೆ ಬಾಲ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುವ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ(''ಶಿಶು'' ಗಳ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಗಮನಾರ್ಹ ಇಳಿಕೆಯಾದರೂ).<ref>{{cite web | title = Demographic Transition and Industrial Revolution: A Macroeconomic Investigation | year = 2007 | accessdate = 2007-11-05 | url = http://www.unc.edu/~oksana/Paper1.pdf | first1 = Michael last1 = Bar | first2 = Oksana | format = PDF | last2 = Leukhina | quote = The decrease [in mortality] beginning in the second half of the 18th century was due mainly to declining adult mortality. Sustained decline of the mortality rates for the age groups 5-10, 10-15, and 15-25 began in the mid 19th century, while that for the age group 0-5 began three decades later | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071127160733/http://www.unc.edu/~oksana/Paper1.pdf | archivedate = 2007-11-27 }}. ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಜೀವಸಹಿತ ಉಳಿಯುವ ಪ್ರಮಾಣವು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಜನನದ ಪ್ರಮಾಣ &amp; ಒಟ್ಟಾರೆ ಜೀವಿತಾವಧಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳೆಯಿತು, ಆದರೆ,ಸರಾಸರಿ ಬ್ರಿಟನ್ನಿಗನ ಆಯುಷ್ಯದ ಕಾಲ ೧೭೫೦ರಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ೧೮೫೦ರಲ್ಲಿತ್ತು.(೫ &amp; ೬ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ನೋಡಿರಿ, ಪುಟ ೨೮). ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗಾತ್ರದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು [http://www.mortality.org/ mortality.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110228152143/http://www.mortality.org/ |date=2011-02-28 }} ಸರಾಸರಿ ಆಯುಷ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ೨೬ರಲ್ಲಿರಿಸಿದೆ.</ref><ref name="Buer"/> ಶಿಕ್ಷಣಾವಕಾಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತ ಅವಕಾಶವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ದುಡಿಯಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷೆ ಹೊಂದಲಾಗಿತ್ತು. ಉತ್ಪಾದನೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢವಯಸ್ಕರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹೋಲಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾಲೀಕರು ಕಡಿಮೆ ವೇತನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಕೈಗಾರಿಕಾ ಯಂತ್ರದ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ದೈಹಿಕಶಕ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.ಕೈಗಾರಿಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಸತಾದ್ದರಿಂದ ಅನುಭವೀ ಪ್ರೌಢವಯಸ್ಕ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ೧೮ ಮತ್ತು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪೂರ್ವದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ದುಡಿಮೆಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ [[ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ದುಡಿಮೆ]] ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಾವಕಾಶದ ಪ್ರಗತಿಯಿಂದ ಅದು ಹೆಚ್ಚು ಗೋಚರವಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೆಟ್ಟ ದುಡಿಮೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢವಯಸ್ಕ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವೇತನಕ್ಕೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ದುಡಿಮೆಗೆ ದೂಡಲಾಯಿತು.<ref>"[http://www.usp.nus.edu.sg/victorian/history/workers1.html ದಿ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ವರ್ಕರ್ ಇನ್ ನೈಟೀಂತ್-ಸೆಂಚುರಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]".</ref> ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ವರದಿಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಬರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title = Testimony Gathered by Ashley's Mines Commission | year = 2008 | accessdate = 2008-03-22 | url=http://www.victorianweb.org/history/ashley.html}}</ref> ಇವು ಮಕ್ಕಳ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರಲು ನೆರವಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title = The Life of the Industrial Worker in Nineteenth-Century England | year = 2008 | accessdate = 2008-03-22 | url=http://www.victorianweb.org/history/workers1.html}}</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಆಕ್ರೋಶದಿಂದ,ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೇಲ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಜನರ ಆಕ್ರೋಶದಿಂದ ಯುವ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮ‌ೂಡಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಕಾನೂನಿನ ಮ‌ೂಲಕ ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ದುಡಿಮೆಯನ್ನು ಹದ್ದುಬಸ್ತಿಗೆ ತರಲು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಆದರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮಾಲೀಕರು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು;[[ಹಸಿವು]] ತಪ್ಪಿಸಲು ಆಹಾರ ಖರೀದಿಗಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಣ ನೀಡುವ ಮ‌ೂಲಕ ಬಡವರಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಕೆಲವರು ಭಾವಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇತರರು ಕೇವಲ ಬಾಲಕರ ಅಗ್ಗದ ದುಡಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ದುಡಿಮೆಯ ವಿರುದ್ದ ಪ್ರಥಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನುಗಳಾದ [[ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಕಾಯ್ದೆ|ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು: ಒಂಭತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳು ದುಡಿಯಲು ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ,ರಾತ್ರಿಪಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು ೧೮ರ ವಯೋಮಿತಿ ಕೆಳಗಿನ ಯುವಕರ ಕೆಲಸದ ಅವಧಿಯನ್ನು ೧೨ ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾನೂನಿನ ಸೂಕ್ತ ಜಾರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ತಪಾಸಕರು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ವಹಿಸಿದರು. ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದ ಬಳಿಕ,ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾನೂನುಗಳಿಂದ ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿತು; ಆದಾಗ್ಯೂ,ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ದುಡಿಮೆಯು ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಉಳಿದಿತ್ತು.<ref>"[http://www.archives.gov/education/lessons/hine-photos/ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೆವಿಸ್ ಹೈನ್:ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟೇಷನ್ ಆಫ್ ಚೈಲ್ಡ್ ಲೇಬರ್ ]". U.S. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪತ್ರಾಗಾರಗಳು ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳ ಆಡಳಿತ.</ref> ಅಮೆರಿಕದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ೧೯೦೦ರಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ವರ್ಷ ವಯೋಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ೧.೭ದಶಲಕ್ಷ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>"[http://webinstituteforteachers.org/%7Ebobfinn/2003/industrialrevolution.htm ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್]". ಶಿಕ್ಷಕರ ವೆಬ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್</ref> === ವಸತಿ === [[ಚಿತ್ರ:YCBA London a Pilgrimage 06 (cropped).jpg|thumb|right|ಓವರ್ ಲಂಡನ್ ಬೈ ರೈಲ್ ಗುಸ್ಟಾವ್ ಡೋರ್,ಸಿ.18701870. ಹೊಸ ಕೈಗಾರಿಕೆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ದಟ್ಟ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಪರಿಸರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನಜೀವನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮಾಲೀಕರ ಮನೆಗಳು ವೈಭವದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕೊಳಕು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೊಸದಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತರಾದ ಜನರ ವಾಸದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗೆ [[ಕ್ಲಿಫ್ ಕ್ಯಾಸಲ್]] [[ಕೈಗ್ಲೆ]] ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಕೋಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಗೋಪುರಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟದ ಸುತ್ತ ಗೋಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಮನೆ ಇದಾಗಿದೆ. ಮನೆ ಅತೀ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು,ಭಾರೀ ತೋಟದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿತ್ತು. ಕ್ಲಿಫ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಈಗ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯವಾಗಿ ತೆರೆದಿದೆ. ಬಡಜನರು ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಮನೆಗಳು ಶೌಚಾಲಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಚರಂಡಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಮನೆಗಳು [[ಸೋರಿಕೆ|ಸೋರಿಕೆಯ]] ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಮಾಲಿನ್ಯಯುಕ್ತ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಯಿಂದ ರೋಗಗಳು ಹರಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸಿತು.ಒಳಚರಂಡಿ,ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಎಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಇಂತಹ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ವಕೀಲರು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರು ಮುಂತಾದ ವೃತ್ತಿಪರದ ದೊಡ್ಡ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ನಗರಗಳು ಸ್ವಚ್ಛ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು ಬಡವರ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಸುಧಾರಿಸಿತು. ಆದರೆ ಕೈಗಾರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಬಡವರ ಜೀವನ ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಫಲವಾಗಿ,ಕೊಳಕು ವಾಸದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಹರಡಿದ ರೋಗಗಳಿಂದಾಗಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ಭಾರೀ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು ಅಸುನೀಗಿದರು. ಗಣಿಗಳಿಂದ ಎದೆ ಸಂಬಂಧಿತ ರೋಗಗಳು ಮಾಲಿನ್ಯಯುಕ್ತ ನೀರಿನಿಂದ [[ಕಾಲರಾ]] ಮತ್ತು ಟೈಫಾಯಿಡ್ ಜತೆಗೆ ಸಿಡುಬು ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಅಪಘಾತಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಯಾಗಿತ್ತು. [[ಡಿಕನ್ಸ್]] ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೂಡ ತಾವು ಕಂಡ ದೃಶ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ದಿಗಿಲುಗೊಂಡರು.{{Citation needed|date=October 2008}} ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮುಷ್ಕರಗಳು ಮತ್ತು ಗಲಭೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. === ಲುಡೈಟರು === {{Main|Luddite}} [[ಚಿತ್ರ:Luddite.jpg|thumb|right|ಲುಡೈಟ್ಸ್ ನಾಯಕ, 1812ರ ಕೆತ್ತನೆ]] ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಶೀಘ್ರ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣವು ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕುತ್ತಾಯಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ [[ನಾಟಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ]] ಹತ್ತಿರ [[ಕಸೂತಿ]] ಮತ್ತು [[ಹೆಣೆದ ಉಡುಪು]] ತಯಾರಿಸುವ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಮುಂಚಿನ ಕೈಗಾರೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮದ ಇತರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಇದು ಹರಡಿತು. ಅನೇಕ ಮಂದಿ ನೇಕಾರರು ಉದ್ಯೋಗರಹಿತರಾದರು. ಒಬ್ಬ ನೇಕಾರನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಟ್ಟೆ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸೀಮಿತ ದುಡಿಮೆ(ಮತ್ತು ಅರೆಕುಶಲ)ಮಾತ್ರ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ ಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನೀಡುವುದು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಮಂದಿ ನಿರುದ್ಯೋಗಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ನೇಕಾರರು ಮತ್ತಿತರರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡ ಯಂತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಕೋಪವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಗಳ ನಾಶಕ್ಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ದಾಳಿಕೋರರು ಲುಡೈಟರು ಎಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಜನಪದ ಕಥೆಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ [[ನೆಡ್ ಲುಡ್]] ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಲುಡೈಟ್ ಆಂದೋಳನದ ಪ್ರಥಮ ದಾಳಿಗಳು ೧೮೧೧ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಲುಡೈಟರು ಬಹು ಬೇಗನೇ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ [[ಜನರ ಸೇನೆ]] ಅಥವಾ [[ಸೇನೆ|ಸೇನೆಯನ್ನು]] ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕಠಿಣ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಈ ಗಲಭೆಕೋರರನ್ನು ಹಿಡಿದು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು ಅಥವಾ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ [[ಗಡೀಪಾರು]] ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ೧೮೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಅಶಾಂತ ಸ್ಥಿತಿಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರೀಕರಣಗೊಂಡ ಇತರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅಶಾಂತಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.ದಕ್ಷಿಣ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳು [[ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಸ್ವಿಂಗ್]] ತೊಂದರೆಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತವಾದವು. ಒಕ್ಕುವ ಯಂತ್ರಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದವು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲಿನಮೆದೆಗೆ ಅಗ್ನಿಸ್ಪರ್ಷವು ಜನಪ್ರಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಗಲಭೆಗಳು ಮೊದಲಿಗೆ [[ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘ|ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ]] ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಲಾಯಿತು. === ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆ === {{See also|Trade union#History}} ಬಿ.ಉದ್ಯೋಗದಾತರ ಸಂಘಟನೆ. ಸಿ.ಸರಕಾರ [[ಚಿತ್ರ:Chartist meeting, Kennington Common.jpg|thumb|ಕೆನಿಂಗ್‌ಟನ್ ಕಾಮನ್‌ನಲ್ಲಿ 1848ರ ಗ್ರೇಟ್ ಚಾರ್ಟಿಸ್ಟ್ ಸಭೆ]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ದುಡಿಮೆಯು ಗಿರಣಿಗಳು,ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಯಿತು.ಹೀಗೆ ದುಡಿಯುವ ವರ್ಗದ ಜನರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ''ಸಂಯೋಜನೆಗಳು'' ಅಥವಾ [[ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘ|ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳೆಂಬ]] ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಒದಗಿಸಿತು. ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಉತ್ಪಾದನೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವ ಮ‌ೂಲಕ ತಮ್ಮ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಈಡೇರಿಕೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೇರುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಅವು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಮಾಲೀಕರು ತಮ್ಮ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಬಲಿಕೊಟ್ಟು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘದ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮಣಿಯುವುದು ಅಥವಾ ಉತ್ಪಾದನೆ ನಷ್ಟದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದು ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ನುರಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಬದಲಿ ತರುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಈ ರೀತಿಯ ಚೌಕಾಸಿಯ ಮ‌ೂಲಕ ತಮ್ಮ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೇರುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಈ ಗುಂಪಿನ ಜನರು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಕಾರ್ಮಿಕಸಂಘಗಳು ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಮುಖ್ಯ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ [[ಮುಷ್ಕರದ ಕ್ರಮ]] ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು. ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ಎರಡಕ್ಕೂ ಅನೇಕ ಮುಷ್ಕರಗಳು ನೋವಿನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಾಗಿತ್ತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೭೯೯ರಿಂದ [[ಗುಂಪುಗೂಡುವಿಕೆ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆ|ಗುಂಪುಗೂಡುವಿಕೆ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆಯು]] ಕಾರ್ಮಿಕರು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ರಚನೆಗೆ ನಿಷೇಧ ವಿಧಿಸಿತು.ಆ ಕಾಯ್ದೆ ೧೮೨೪ರಲ್ಲಿ ರದ್ದಾಗುವ ತನಕ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದಾದ ಬಳಿಕವೂ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. [[ರಿಫಾರ್ಮ್ ಆಕ್ಟ್]] ವರ್ಷವಾದ ೧೮೩೨ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಡಾರ್ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಟಾಲ್‌ಪಡಲ್‌|ಟಾಲ್‌ಪಡಲ್‌ನ]] ಆರು ಜನರು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸ್ನೇಹೀ ಸಂಘ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ,೧೮೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವೇತನಗಳ ಕ್ರಮೇಣ ಇಳಿಕೆ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. ಅವರು ವಾರಕ್ಕೆ ೧೦ ಶಿಲ್ಲಿಂಗ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ವೇತನವು ವಾರಕ್ಕೆ ಏಳು ಶಿಲ್ಲಿಂಗ್‌ಗಳಿಗೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆರು ಶಿಲ್ಲಿಂಗ್‌ಗಳಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಇಳಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಭೂಮಾಲೀಕ ಜೇಮ್ಸ್ ಫ್ರಾಂಪ್ಟನ್ ೧೮೩೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ [[ಲಾರ್ಡ್ ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್]] ಅವರಿಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ದೂರು ನೀಡಲು ಪತ್ರ ಬರೆದರು. ಫ್ರೆಂಡ್ಲಿ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸದಸ್ಯರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಜನರನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿ ೧೭೯೭ರಲ್ಲಿ ಕಾನೂನೊಂದನ್ನು ತರಲಾಯಿತು. ಜೇಮ್ಸ್ ಬ್ರೈನ್, ಜೇಮ್ಸ್ ಹ್ಯಾಮೆಟ್,ಜಾರ್ಜ್ ಲೊವ್‌ಲೆಸ್, ಜಾರ್ಜ್ ಸೋದರ ಜೇಮ್ಸ್ ಲವ್‌ಲೆಸ್,ಜಾರ್ಜ್ ಸೋದರಳಿಯ ಥಾಮಸ್ ಸ್ಟಾಂಡ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಥಾಮಸ್ ಪುತ್ರ ಜಾನ್ ಸ್ಟಾಂಡ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರಿಂದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಕ್ಕೆ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರು [[ಟಾಲ್‌ಪುಡಲ್ ಹುತಾತ್ಮರು]] ಎಂದು ಹೆಸರಾದರು. [[ಚಾರ್ಟಿಸ್ಟ್]] ಆಂದೋಳನ ೧೮೩೦ ಮತ್ತು ೧೮೪೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಘಟಿತ ದುಡಿಯುವ ವರ್ಗದ ಆಂದೋಳನವಾಗಿದ್ದು,ರಾಜಕೀಯ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿತು. ಇದರ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ''ಸನ್ನದು'' ಮೂರು ದಶಲಕ್ಷ ಸಹಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ಆದರೆ ಸಂಸತ್ತು ಯಾವುದೇ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಾಡದೇ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ದುಡಿಯುವ ವರ್ಗದ ಜನರು [[ಸ್ನೇಹಿ ಸಂಘಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಸಹಕಾರ ಸಂಘ|ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳನ್ನು]] ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಗಳ ಕಾಲದ ವಿರುದ್ಧ ಪರಸ್ಪರ ಬೆಂಬಲದ ಗುಂಪುಗಳನ್ನಾಗಿ ರಚಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ರಾಬರ್ಟ್ ಓವನ್]] ಮುಂತಾದ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು ದುಡಿಯುವ ವರ್ಗದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಇಂತಹ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳು ಮುಷ್ಕರ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕಿನ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಿವಾರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಹತ್ತಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಗಣಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು [[ಚಾರ್ಟಿಸ್ಟ್]] ಆಂದೋಳನದ ಮ‌ೂಲಕ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ೧೮೪೨ರ [[ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮುಷ್ಕರ]] ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ದಾದ್ಯಂತ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20070609204531/http://www.chartists.net/General-Strike-1842 General Strike 1842] From chartists.net. ೧೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೬ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ತರುವಾಯ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ದುಡಿಯುವ ವರ್ಗದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು. ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ೧೮೬೭ ಮತ್ತು ೧೮೮೫ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ,ಸಮಾಜವಾದಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಅದು ಆರಂಭಿಸಿತು. ನಂತರ ವಿಲೀನಗೊಂಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ]] ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆ ತತ್ವ : *ಒಗ್ಗ ಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಲವಿದೆ. *ಸಮಾನ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕ್ತ್ ಸಮಾನ ವೇತನ *ಶ್ರಮಿಕರ ಸ್ವಾ ತಂತ್ರ್ಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಅಂಶಗಳು *ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ *ತತ್ವಾದರ್ಶಗಳು *ಸರಕಾರದ ನೀತಿ *ರಾಜಕೀಯ ಹಿನ್ನಲೆ *ವ್ಯ ವಸ್ಧಾ ಪಕತ್ತದ ನೀತಿ *ಸಾಮಾಜಿಕ *ಸಾಂಘಿಕ ವ್ಯ ವಸ್ಥೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ೧.ವರ್ಚಸ್ವೀ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿರಬೇಕು ೨.ಗಟ್ಟಿಯಾದ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಹೋದಿರಬೀಕು ೩.ಸ್ವ ಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪ ಟ್ಟ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ೪.ಕಾರ್ಮಿಕರಿಂದ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗಾಗಿ ೫.ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಇರಬೇಕು ೬.ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಆಚೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು ೭.ಜವಬ್ದಾರಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇರಬೇಕು === ಇತರ ಪರಿಣಾಮಗಳು === [[ಮುದ್ರಣ|ಮುದ್ರಣದ]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಉಗಿ ಶಕ್ತಿಯ ಅಳವಡಿಕೆಯು ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಭಾರೀ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು. ಇದು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮ‌ೂಹಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಮಕ್ಕಳ ಜೀವಿತಾವಧಿ ನಿರೀಕ್ಷೆ]] ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ,ಐದು ವರ್ಷ ಪೂರೈಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅಸುನೀಗಿದ ಮಕ್ಕಳ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವು ೧೭೩೦-೧೭೪೯ರಲ್ಲಿ ೭೪.೫%ರಿಂದ ೧೮೧೦-೧೮೨೯ರಲ್ಲಿ ೩೧.೮%ಗೆ ಕುಸಿಯಿತು.<ref name="Buer">ಮ್ಯಾಬೆಲ್ C. ಬ್ಯೂರ್, ''ಹೆಲ್ತ್, ವೆಲ್ತ್ ಅಂಡ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್ ಇನ್ ದಿ ಅರ್ಲಿ ಡೇಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯುಷನ್'', ಲಂಡನ್: ಜಾರ್ಜ್ ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್ &amp; ಸನ್ಸ್, ೧೯೨೬, ಪುಟ ೩೦ ISBN ೦-೪೧೫-೩೮೨೧೮-೧</ref> ಕಾರ್ಮಿಕರ ವೇತನಗಳಲ್ಲಿ ೧೮೧೩-೧೯೧೩ರ ಅವಧಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಏರಿಕೆ ಕೂಡ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite journal |doi=10.1006/exeh.1994.1007 |title=Trends in Real Wages in Britain, 1750-1913 |year=1994 |author=Crafts, N |journal=Explorations in Economic History |volume=31 |pages=176}}</ref><ref>[http://www.econlib.org/library/Enc/IndustrialRevolutionandtheStandardofLiving.html ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ ಆಫ್ ಲೀವಿಂಗ್] www.econlib.org,ನಿಂದ,೧೭ ಜುಲೈ, ೨೦೦೬ರಂದು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>R.M. ಹಾರ್ಟ್‌ವೆಲ್ ದಿ ರೈಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ೧೮೦೦-೧೮೫೦ ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ರಿವ್ಯೂ, ೧೯೬೩, ಪುಟ ೩೯೮ ISBN ೦-೬೩೧-೧೮೦೭೧-೦</ref> ''ಫೇಟಲ್ ಶೋರ್‌'' ನಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಹಗೆಸ್ ಪ್ರಕಾರ,೧೭೦೦ ಮತ್ತು ೧೭೪೦ರ ನಡುವೆ ೬ ದಶಲಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೭೪೦ರ ಬಳಿಕ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಸಿತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೮೦೧ರಲ್ಲಿ ೮.೩ ದಶಲಕ್ಷದಿಂದ ೧೮೫೧ರಲ್ಲಿ ೧೬.೮ ದಶಲಕ್ಷದವರೆಗೆ ಎರಡುಪಟ್ಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೦೧ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ೩೦.೫ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಏರಿಕೆಯ ಸಮೀಪವಿತ್ತು.<ref>"[https://web.archive.org/web/20060215211500/http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fom2005/01_FOPM_Population.pdf ದಿ UK ಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್: ಪಾಸ್ಟ್, ಪ್ರೆಸೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಫ್ಯೂಚರ್]" (PDF). Statistics.gov.uk</ref> ಜೀವನದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಸೇವೆ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿ,ಬ್ರಿಟನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಪ್ರತಿ ೫೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು.<ref>"[http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/a-portrait-of-britain-in-2031-395231.html ಎ ಪೋಟ್ರೈಟ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಇನ್ 2031]". ದಿ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್‌. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೪, ೨೦೦೭.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/victorian_medicine_01.shtml BBC - ಹಿಸ್ಟರಿ - ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಮೆಡಿಸಿನ್- ಫ್ರಂ ಫ್ಲೂಕ್ ಟು ಥಿಯರಿ]. ಪ್ರಕಟ: ೨೦೦೨-೦೨-೦೧.</ref> [[ಯುರೋಪ್]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦೦ ದಶಲಕ್ಷದಿಂದ ೨೦೦ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗಿ ೪೦೦ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟಿತು.<ref>"[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/387301/modernization/12022/Population-change ಮಾಡರ್ನೈಜೇಷನ್ - ಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್ ಚೇಂಜ್]". ವಿಶ್ವಕೋಶ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ</ref> ಆಧುನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಿಂದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧಿಸಿದ್ದು, ಮೊದಲಿಗೆ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ, ನಂತರ ಇತರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ [[ನಗರೀಕರಣ|ನಗರೀಕರಣಕ್ಕೆ]] ಮತ್ತು ಹೊಸ ಮಹಾ [[ನಗರಗಳ]] ಹುಟ್ಟಿಗೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಲಸೆಗಾರರು ಬರುವಂತಾಯಿತು. ವಿಶ್ವದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೩% ೧೮೦೦ರಲ್ಲಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದರು.<ref>"[http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/Urbanization.aspx ಹ್ಯುಮನ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್: ಅರ್ಬನೈಜೇಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026040409/http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/Urbanization.aspx |date=2009-10-26 }}". ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಉಲ್ಲೇಖ ವಿಭಾಗ</ref> ಈ ಅಂಕಿಅಂಶವು ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೫೦%ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು.<ref>"[http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx ಹ್ಯುಮನ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್: ಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್ ಗ್ರೋತ್: ಕ್ವಶ್ಚನ್ ಅಂಡ್ ಆನ್ಸರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130406023303/http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx |date=2013-04-06 }}". ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಉಲ್ಲೇಖ ವಿಭಾಗ</ref> [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್]] ೧೭೧೭ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೦,೦೦೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ೧೯೧೧ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೨.೩ ದಶಲಕ್ಷವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/361363/Manchester ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್)]. ವಿಶ್ವಕೋಶ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ</ref> ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಆಹುತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಾನ್ ಹೆಮ್ಮಾರಿ [[ಕ್ಷಯ]] (TB).<ref>"[http://www.historylearningsite.co.uk/diseases_industrial_revolution.htm ಡಿಸೀಸಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇನ್ ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106010412/http://www.historylearningsite.co.uk/diseases_industrial_revolution.htm |date=2010-01-06 }}". Historylearningsite.co.uk.</ref> ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕದ,೭೦ರಿಂದ ೯೦% ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳು ''M. tuberculosis'' ನಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ೪೦% ದುಡಿಯುವ ವರ್ಗದ ಸಾವುಗಳು TBಯಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref>"[http://ocp.hul.harvard.edu/contagion/tuberculosis.html ಟ್ಯೂಬರ್‌ಕ್ಯುಲೋಸಿಸ್ ಇನ್ ಯುರೋಪ್ ಅಂಡ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕ, 1800–1922]". ''ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಲೈಬ್ರರಿ, ಓಪನ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ: ಕಂಟಾಜಿಯನ್.''</ref> == ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ಯುರೋಪ್‌ == ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ [[ಯುರೋಪ್‌|ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌|ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ]] ಸ್ವಲ್ಪ ನಂತರ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಅನೇಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ,ಬ್ರಿಟನ್ ಹೊಸ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಳವಡಿಕೆಯು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ಆಗಾಗ್ಗೆ, ಬ್ರಿಟನ್ ಅಥವಾ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರುಗಳಿಂದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವೆಸ್ಟ್‌ಫಾಲಿಯದ [[ರಹರ್ ಕಣಿವೆ|ರಹರ್ ಕಣಿವೆಯ]] ಭಾಗವನ್ನು ೧೮೦೯ರಲ್ಲಿ 'ಮಿನಿಯೇಚರ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಜರ್ಮನ್, ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಹೊಸ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಒದಗಿಸಿದವು. ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ([[ಕಬ್ಬಿಣ]] ಮುಂತಾದ) ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತೆಂದು ಅರ್ಥ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. === ವಾಲ್ಲೋನಿಯ, ಬೆಲ್ಜಿಯಂ === [[ಚಿತ್ರ:Houding1.jpg|thumb|ಹಳೆಯ ಕೆನಾಲ್ ಡು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ದೋಣಿ ಮೇಲೆತ್ತುವ ಯಂತ್ರ.ಸುಮಾರು 1900 ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಸ್ಥಳದ ಕೇಂದ್ರ]] [[ಚಿತ್ರ:Bois-du-Luc CM3JPG.jpg|thumb|ಬೋಯಿಸ್-ಡು-ಸಕ್ (1838-1853) La Louvièreನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ವಸತಿಗೃಹ]] ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ [[ವಾಲ್ಲೋನಿಯ]] ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದಿಂದ ದೃಢವಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದೆ. ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ,ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಭಾರೀ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಪ್ರೇರಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ವ್ಯಾಲ್ಲೋನಿಯ ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ: <blockquote>ಭೂಖಂಡದಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ತರಬಹುದಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯಿತ್ತು. ಅವಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಬ್ಬಿಣ ಸಾಕಾಗಿತ್ತು.ವಾಲ್ಲೋನಿಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಿದ ಏಕೈಕ ಭೂಖಂಡ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ೧೮೨೦ರ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಿಂದ ಕೋಕ್ ಊದು ಕುಲುಮೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು [[ಲೀಗ್]] ಮತ್ತು [[ಚಾರ್ಲೆರಾಯ್]] ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕರಗಿದ ಕಬ್ಬಿಣ ಕಲಕುವ ಮತ್ತು ರಾಲಿಂಗ್ ಗಿರಣಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆನಿಸಿದ [[ಸೆರೈಂಗ್]] [[ಜಾನ್ ಕಾಕೆರಿಲ್]] ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ೧೮೨೫ರ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕಚ್ಚಾಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಪೂರೈಕೆಯವರೆಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿತು.<ref>ಕ್ರಿಸ್ ಇವಾನ್ಸ್, ಗೊರಾನ್ ರೈಡನ್, ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್ ಇನ್ ಐರನ್; ದಿ ಇಂಪಾಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್ ನೈನ್ಟೀಂತ್-ಸೆಂಚುರಿ ಯುರೋಪ್ ಆಷ್‌ಗೇಟ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಲಿ. ಫರ್‌ನಾಂ ೨೦೦೫ ಪ್ರಕಟಣೆ. pp. ೩೭-೩೮ ISBN ೦೭೫೪೬೩೩೯೦X.</ref></blockquote> ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಮ‌ೂಲಭೂತ ವಿಕಸನಕ್ಕೆ ವಾಲ್ಲೋನಿಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿತವಾಯಿತು. ವಾಲ್ಲೋನಿಯದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿಗೆ ಅಭಿನಂದನೆಗಳು(ಫ್ರೆಂಚ್ ಪದ "ಹೊಯಿಲ್ಲೆ" ವಾಲ್ಲೋನಿಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿತು)<ref>ಎ ವರ್ಡ್ ಫ್ರಂ[[ವಾಲ್ಲೂನ್]] ಒರಿಜಿನ್</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಂತರ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ''[[ಸಿಲ್ಲಾನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್]]'' ‌(ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶ)ನೊಂದಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಹೈನ್]], [[ಸಾಂಬ್ರೆ]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯೂಸ್]] ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಬೋರಿನೇಜ್]] ಮತ್ತು [[ಲೀಗ್]] ನಡುವೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಆಧಾರಿತ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಅಪಾರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಭವಿಸಿದೆಯೆಂದು ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧಕರು ಗಮನಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಮರಿಯಲ್ ಬೆವೆನ್ ಅಂಡ್ ಇಸಾಬೆಲ್ಲಾ ಡೆವೋಸ್ 'ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಸ್ಟೀರಿಯೋಟೈಪ್ಸ್', in M.ಬೆಯೆನ್ ಅಂಡ್ I.ಡೇವೊಸ್ (ಎಡಿಟರ್ಸ್), 'ರೀಸೆಂಟ್ ವರ್ಕ್ ಇನ್ ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಡೆಮಾಗ್ರಫಿ', in ''Revue belge d'histoire contemporaine'', XXXI, ೨೦೦೧, ೩-೪, ಪುಟಗಳು ೩೪೭-೩೫೯ [https://web.archive.org/web/20070610160338/http://www.flwi.ugent.be/btng-rbhc/pdf/BTNG-RBHC,%2031,%202001,%203-4,%20inhoud.pdf] </ref>. "ವಾಲ್ಲೂನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಂತರ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಎರಡನೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಶಕ್ತಿಯೆಂಬುದು ಪ್ರಚಾರವಲ್ಲ, ವಾಸ್ತವಿಕ ಅಂಶ "ಎಂದು ಫಿಲಿಪ್ ರಾಕ್ಸಾನ್ ೧೮೩೦ರ ನಂತರದ ಅವಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಫಿಲಿಪ್ ರಾಕ್ಸ್‌ಹಾನ್, ''Le siècle des forges ou la Wallonie dans le creuset belge (೧೭೯೪-೧೯೧೪)'', ಇನ್ B.ಡೆಮೋಲಿನ್ ಅಂಡ್ JL ಕುಪ್ಪರ್ (ಎಡಿಟರ್ಸ್), ''Histoire de la Wallonie'', ಪ್ರಿವಾಟ್, ಟೋಲ್‌ಹೋಸ್, ೨೦೦೪, ಪುಟಗಳು ೨೩೩-೨೭೬, p. ೨೪೬ ISBN ೨-೭೦೮೯-೪೭೭೯-೬</ref> "ವಾಲ್ಲೂನ್‌ನ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಮತ್ತು ಊದು ಕುಲುಮೆಗಳ ಹೊರಗಿನ ಏಕೈಕ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವು ಹಳೆಯ ಉಡುಪು ತಯಾರಿಸುವ ಪಟ್ಟಣ [[ಘೆಂಟ್]]".<ref>[ಯುರೋಪಿಯನ್ ರೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ http://en.erih.net/index.php?pageId=114 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731024244/http://en.erih.net/index.php?pageId=114 |date=2013-07-31 }}]</ref> [[Université de Liège|Université de Liègeಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ]] ಮೈಕೆಲ್ ಡಿ ಕಾಸ್ಟರ್ ಕೂಡ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ:"ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ತನ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಎರಡನೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ(...) ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು-ಗಣಿಗಳು,ಊದು ಕುಲುಮೆಗಳು,ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಸತು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಉಣ್ಣೆ ತಯಾರಿಕೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು,ಗಾಜು ಕೈಗಾರಿಕೆ,ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದ ವಾಲ್ಲೋನಿಯದಿಂದ ಈ ದರ್ಜೆ ಸಿಕ್ಕಿದೆ.<ref>ಮೈಕೇಲ್ ಡಿ ಕಾಸ್ಟರ್, ''Les enjeux des conflits linguistiques'', L'ಹರ್ಮಟನ್, ಪ್ಯಾರಿಸ್, ೨೦೦೭, ISBN ೯೭೮-೨-೨೯೬-೦೩೩೯-೮, ಪುಟಗಳು ೧೨೨-೧೨೩</ref> ==== ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಪರಿಣಾಮಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:Belgium resources 1968.jpg|thumb|ವಾಲ್ಲೋನಿಯದ ಸಿಲ್ಲೋನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಿ ಕಲೆಯಲ್ಲ.]] [[ಚಿತ್ರ:Chassis à molette de Crachet à Frameries vue large.JPG|thumb|ಕ್ರಾಚೆಟ್ ಇನ್ ಫ್ರೇಮರೀಸ್‌ನ ಗಾಲೋ ಫ್ರೇಮ್(ಸುರುಳಿ ಗೋಪುರ) IN ವಾಲ್ಲೋನಿಯದ ಫ್ರೆಂಚ್ Châssis à molettes ಅಥವಾ ಬೆಲ್‌ಫ್ಲೂರ್(ಫ್ರೆಂಚ್ ಚೆವಾಲೆಮೆಂಟ್]] [[ಚಿತ್ರ:Affiche 1905.jpg|thumb|ಲೀಗ್ಸ್ ವಿಶ್ವ ಮೇಳದ 1905ರ ಅಧಿಕೃತ ಪೋಸ್ಟರ್]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಾಜವಾದಿ ಭೂಚಿತ್ರಣದಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಲೋನಿಯ ದೃಢ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ದೃಢ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ, ''ಸಿಲ್ಲಾನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್'',ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಮಾನ್ಸ್‌|ಮಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ]] ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ವರ್ವಿಯರ್ಸ್‌|ವರ್ವಿಯರ್ಸ್‌ವರೆಗೆ]](ನಾರ್ತ್ ಫ್ಲಾಂಡರ್ಸ್ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಅವಧಿ, ೧೯೨೦ರ ನಂತರ) ಹರಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ವಾಲ್ಲೋನಿಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ತೀರಾ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. 'ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್ಸ್‌'ನಲ್ಲಿ ಮುರಿಯಲ್ ಬೆವೆನ್ ಮತ್ತು ಇಸಾಬೆಲ್ಲೆ ಡೆವೊಸ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: <blockquote>ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಗರಸಮಾಜವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]] ನಡುವೆ ಗಾಢವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿತ್ತು. [[ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗ]] ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಆಧುನಿಕ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಫ್ಲಾಂಡರ್ಸ್ ಕೂಡಿತ್ತು(...)ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು(ಫ್ಲಾಂಡರ್ಸ್)ಶೇಕಡ ೩೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ನಗರೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ,ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ನಗರೀಕೃತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಈ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿದರೆ, ವಾಲ್ಲೋನಿಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇಕಡ ೧೭ ಮುಟ್ಟಿದೆ,ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇಕಡ ೧೦, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ ೧೬ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ ೨೫. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೈಗಾರೀಕರಣವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಗರ ಮೂಲಸೌಲಭ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲಿಲ್ಲ, [[ಘೆಂಟ್]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.(...) [[ವಾಲ್ಲೋನಿಯ|ವಾಲ್ಲೋನಿಯದಲ್ಲಿ]] ಕೂಡ ಕೈಗಾರೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಗರ ಜಾಲವು ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಭಾವರಹಿತವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ,ನಗರವಾಸಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ೧೮೩೧ ಮತ್ತು ೧೯೧೦ರ ನಡುವೆ ಶೇಕಡ ೧೭ರಿಂದ ೪೫ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, [[ಬೋರಿನೇಜ್]] ಮತ್ತು [[ಲೀಗ್]] ನಡುವೆ [[ಹೈನ್]],[[ಸಾಂಬ್ರೆ]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯೂಸ್]] ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು-ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು-ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದು, ನಗರೀಕರಣ ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿತು. ಎಂಭತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ,ಸುಮಾರು ೫,೦೦೦ ಜನರಿದ್ದ ಪುರಸಭೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೇವಲ ೨೧ರಿಂದ ಒಂದು ನೂರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ವಾಲ್ಲೂನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ,ಕೈಗಾರೀಕರಣವು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.ಅಂದರೆ ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅದು ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು-ಗಣಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಸುತ್ತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳ ಸಮ‌ೂಹ ಬೆಳೆಯಿತು. ಈ ಸಣ್ಣ ಕೇಂದ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾರ್ಗಗಳು ನಂತರ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದರೂ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಲೈಗ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತ, ದಟ್ಟವಾದ ನಗರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಹೊಂದಲಿಲ್ಲ. ಲೈಗ್‌‌ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ನೇರ ವಲಸೆಗಾರರ ಹರಿವು ಉಂಟಾಗಿತ್ತು.<ref>ಮುರಿಯನ್ ಬೆವೆನ್ ಅಂಡ್ ಇಸಾಬೆಲ್ಲಾ ಡೆವೋಸ್ ''ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್ಸ್'' ಆರ್ಟ್,ಸಿಟ್., ಪುಟಗಳು ೩೧೫-೩೧೬</ref></blockquote> ==== ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ==== ವಾಲ್ಲೋನಿಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮುಷ್ಕರದ ಪ್ರದೇಶವಾಯಿತು. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮುಷ್ಕರವು "ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಎಲ್ಲ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಬಹುತೇಕ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕೆಲಸ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವುದು. ಈ ಕೆಲಸ ಸ್ಥಗಿತವು ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಕೆಲವು ಆರ್ಥಿಕ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಸರಣಿಗೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿಕೆ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳ ನಿವಾರಣೆ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಆದರೆ,ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಕೆಲವು ರಿಯಾಯಿತಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಥವಾ ಪ್ರಸಕ್ತ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಉರುಳಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಇದನ್ನು ರಾಜಕೀಯವೆನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜಕೀಯ ಮುಷ್ಕರಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯರು ಕರೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅರಾಜಕತೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಮುಷ್ಕರ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.<ref>[http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-generals.html ದಿ ಕೊಲಂಬಿಯ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ, 2008]</ref> ವಾಲ್ಲೊನಿಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮುಷ್ಕರ ೧೮೮೫ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು([[ಕಮ್ಯೂನ್ ಡೆ ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ಆಚರಣೆಗೆ ಈ ಮುಷ್ಕರ ಆರಂಭವಾಯಿತು)೧೯೦೨,೧೯೧೩(ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಗೆಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ,೧೯೩೨,೧೯೩೬(ರಜಾದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಳ ಪಾವತಿಗೆ),೧೯೫೦([[ಲಿಯೋಪಾಲ್ಡ್ III]] ವಿರುದ್ಧ),೧೯೬೦-೧೯೬೧ರ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಲೂನ್ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದಾಗ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಸಮಾಜವಾದಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ನಾಯಕರಿಗೆ ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರ ವಾಲ್ಲೊನಿಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಚೇತರಿಕೆಗೆ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವೆನಿಸಿದಾಗ(ಸ್ಪಷ್ಟವೆಂಬಂತೆ ಕಂಡಾಗ), ವಾಲ್ಲೋನಿಯಗೆ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ದೊರಕಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಷ್ಕರ ನಡೆಯಿತು. === ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ === [[ಚಿತ್ರ:Barricade18March1871.jpg|thumb|ಕಮ್ಯುನ್ ಡಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ತಡೆಗಟ್ಟು, ಮಾರ್ಚ್ 18, 1871ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮುಷ್ಕರದ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮ‌ೂಲಕ ಮಾರ್ಚ್ 1885ರಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಲೋನಿಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು.]] ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು,ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅನುಸರಿಸಿದ ಮುಖ್ಯ ಮಾದರಿಗೆ ಸಾಮ್ಯತೆಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ''ಜಿಗಿತ'' ದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬಹುತೇಕ ಫ್ರೆಂಚ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬದಲಿಗೆ,ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹದಿನೆಂಟು ಮತ್ತು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಾರೈಸ್ ಲೆವಿ-ಲೆಬೊಯರ್ ಅವರಿಂದ ಕೆಲವು ಹಂತಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ: * ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ನೆಪೋಲಿಯೋನಿಕ್ ಯುದ್ಧಗಳು(೧೭೮೯-೧೮೧೫) * ಬ್ರಿಟನ್ ಜತೆ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ(೧೮೧೫-೧೮೬೦), * ಆರ್ಥಿಕತೆ ನಿಧಾನ(೧೮೬೦-೧೯೦೫), * ೧೯೦೫ರ ನಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನವೀಕರಣ {{Expand-section|date=June 2008}} == ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ == {{Main|Technological and industrial history of the United States}} [[ಚಿತ್ರ:SlaterMill.JPG|thumb|left|ಸ್ಲೇಟರ್ಸ್ ಗಿರಣಿ]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ತನ್ನ ಮುಂಚಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ಒದಗಿಸಲು ಅಶ್ವ-ಶಕ್ತಿ ಯಂತ್ರಾಂಗವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ತರುವಾಯ ಜಲಶಕ್ತಿಗೆ ಬದಲಿಸಿತು.ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣವು ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿದ್ದ [[ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಈಶಾನ್ಯ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅಶ್ವಗಳಿಂದ ಎಳೆಯುವ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಹೊಸ ಜಲ-ಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾದರಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸವಾಲಿನದು ಮತ್ತು ಕಷ್ಟದ ಪರ್ಯಾಯವೆಂದು ರುಜುವಾತಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ,ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು(ಹತ್ತಿ)[[ದಕ್ಷಿಣ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌|ದಕ್ಷಿಣ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಿಂದ]] ಬಂದಿತ್ತು. [[ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ]] ೧೮೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಉಗಿ-ಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಜಲಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾದ್ಯಂತ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹರಡಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. [[ಸಾಮ್ಯುಯಲ್ ಸ್ಲೇಟರ್]](೧೭೬೮-೧೮೩೫)ಅವರು ಅಮೆರಿಕ ಹತ್ತಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ಡರ್ಬಿಷೈರ್‌|ಡರ್ಬಿಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಬಾಲಕನಾಗಿ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಅವರು,ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಲಿತರು ಮತ್ತು ನುರಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರು ವಲಸೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಕಾನೂನನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ,ತಮಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹಣ ಮಾಡುವ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ ೧೭೮೯ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು. [[ಕ್ಯಾಬಾಟ್ ಬ್ರದರ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ನಡುವೆ ಸ್ಲೇಟರ್, ಬೆವರ್ಲಿ ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಬೆವರ್ಲಿ ಕಾಟನ್ ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ]] ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಥಮ ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅಶ್ವ-ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಹತ್ತಿಗಿರಣಿಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಅಶ್ವಚಾಲಿತ ಗಿರಣಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಅಸ್ಥಿರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದೆಂದು ಗಿರಣಿ ನಿರ್ವಾಹಕರು ತಕ್ಷಣವೇ ಅರಿತರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನಂತರ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಿತ್ತೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಹತ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬಳಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೭೯೩ರಲ್ಲಿ ಸ್ಲೇಟರ್ ಎರಡನೇ ಗಿರಣಿಯಲ್ಲಿ([[ಪಾವ್‌ಟಕೆಟ್‌, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್‌]]‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಸ್ಲೇಟರ್ಸ್ ಮಿಲ್]]), ಬಳಸಲಾದ ಜಲ-ಶಕ್ತಿಯ ಗಿರಣಿ ರಚನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು<ref name="ReferenceA">"ಮೇಡ್ ಇನ್ ಬೆವರ್ಲಿ-ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಬೆವರ್ಲಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ"ಡೇನಿಯಲ್ J.ಹೋಯ್ಸಿಂಗ್‌ಟನ್ ಅವರಿಂದ. ಬೆವರ್ಲಿ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ ಕಮೀಷನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಟಣೆ ೧೯೮೯.</ref> ಎರಡರಲ್ಲೂ, ನಷ್ಟಗಳ ನಡುವೆಯ‌ೂ, ನಾವೀನ್ಯತೆಯ ಆಟದಬಯಲಾಗಿ ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು.<ref name="ReferenceA"/> ಅವರು ಹದಿಮ‌ೂರು ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಗಿರಣಿಗಳ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದಿದರು. [[ಡೇನಿಯಲ್ ಡೇ]] [[ಉಕ್ಸ್‌ಬ್ರಿಜ್, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌|ಉಕ್ಸ್‌ಬ್ರಿಜ್, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನ]] [[ಬ್ಲಾಕ್‌ಸ್ಟೋನ್ ವ್ಯಾಲಿ|ಬ್ಲಾಕ್‌ಸ್ಟೋನ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಉಣ್ಣೆ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಗಿರಣಿಯನ್ನು ೧೮೧೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು U.S.ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಮ‌ೂರನೇ ಉಣ್ಣೆ ಗಿರಣಿಯಾಗಿದೆ. ([[ಹಾರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್, ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌|ಹಾರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್, ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಮೊದಲನೆಯದು ಮತ್ತು [[ವಾಟರ್‌ಟೌನ್, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌|ವಾಟರ್‌ಟೌನ್, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಎರಡನೆಯದು.) [[ಜಾನ್ H.ಚಾಫೀ]] [[ಬ್ಲಾಕ್‌ಸ್ಟೋನ್ ನದಿ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಂಪರೆ ಕಾರಿಡರ್]] 'ಅಮೆರಿಕದ ಕಠಿಣ-ದುಡಿಮೆಯ ನದಿ', ಬ್ಲಾಕ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. [[ವೋರ್ಸೆಸ್ಟರ್‌|ವೋರ್ಸೆಸ್ಟರ್‌ನಿಂದ]] [[ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌|ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌ವರೆಗೆ]] ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ [[ಬ್ಲಾಕ್‌ಸ್ಟೋನ್ ರಿವರ್]] ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳು{{convert|45|mi|km}} ಅಮೆರಿಕದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಲೇಟರ್ಸ್ ಮಿಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ ೧೧೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಿರಣಿಗಳು ಅತ್ಯುಚ್ಛ್ರಾಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಅಮೆರಿಕದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮುಂಚಿನ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ೧೮೧೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಬರಿ‌ಪೋರ್ಟ್]] ವರ್ತಕ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಕ್ಯಾಬೋಟ್ ಲೊವೆಲ್]] ಅವರಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ]] ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತಾದರೂ, ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ. [[ವಾರ್ ಆಫ್ 1812]] ತಮ್ಮ ಆಮದು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದ ಉಡುಪುಗಳಿಗೆ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹೊಮ್ಮಿರುವುದನ್ನು ಅರಿತ ಅವರು,ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಯಂತ್ರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ವಾಪಸು ಮರಳಿದ ಕೂಡಲೇ, [[ಬೋಸ್ಟನ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಂಪೆನಿ|ಬೋಸ್ಟನ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಲೊವೆಲ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹವರ್ತಿಗಳು ಅಮೆರಿಕದ ಹತ್ತಿಯಿಂದ ಬಟ್ಟೆ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಎರಡನೇ ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಗಿರಣಿಯನ್ನು [[ಬೆವರ್ಲಿ ಕಾಟನ್ ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ]] ನಂತರ ಎರಡನೆಯದಾಗಿ [[ವಾಲ್ಟೆಮ್,ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌|ವಾಲ್ಟೆಮ್,ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆದರೆ ೧೮೧೭ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಸಹವರ್ತಿಗಳು ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಥಮ ಯೋಜಿತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟರು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಷೇರು ಬಿಡುಗಡೆ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಷೇರು ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲಿ]] ಬಂಡವಾಳ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು.ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿತು. [[ಲೋವೆಲ್,ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್,]] ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ಮೆರಿಮ್ಯಾಕ್ ರಿವರ್‌]] ಪೂರೈಸಿದ ಹತ್ತುಸಾವಿರ ಅಶ್ವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು,{{convert|5.6|mi|km}} "ಅಮೆರಿಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಉಗಮಸ್ಥಾನ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಕಳಪೆ ದುಡಿಮೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ನೇರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ [[ಲೋವೆಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌|ಲೋವೆಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಂತಹ]] ಅಲ್ಪಕಾಲೀನ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು.ಆದಾಗ್ಯೂ,೧೮೫೦ರಲ್ಲಿ,ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಐರಿಷ್ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಬರಗಾಲ]] ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬಡ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಂದ ಬದಲಾಯಿತು. ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು, ಸಾಧನಗಳು, ಮಾಪಕಗಳು ಮತ್ತು ಗಡಿಯಾರಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಿಖರತೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಜೋಡಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾಲ್ಟಾಮ್‌, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ [[ವಾಲ್ಟಾಮ್ ವಾಚ್ ಕಂಪೆ|ವಾಲ್ಟಾಮ್ ವಾಚ್ ಕಂಪೆನಿಯಲ್ಲಿ]] ೧೮೫೪ರಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾರ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಕೈಗಾರೀಕರಣ ಆರಂಭವಾಯಿತು. {{See also|History of Lowell, Massachusetts}} == ಜಪಾನ್‌ == {{Main|Meiji Restoration|Economic history of Japan}} [[ಇವಾಕುರಾ ಮಿಷನ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಜಪಾನಿನ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಗುಂಪೊಂದು ೧೮೭೧ರಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು USA ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಜಪಾನ್ ಹಿಂದುಳಿಯುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ರಾಷ್ಟ್ರ ನೇತೃತ್ವದ ಕೈಗಾರೀಕರಣ ನೀತಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. [[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಜಪಾನ್]] ೧೮೭೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ, ಮಾದರಿ ಉಕ್ಕು ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಲು ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಶಿಕ್ಷಣಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಜಪಾನಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. == ಎರಡನೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ನಂತರದ ವಿಕಸನ == {{Main|Second Industrial Revolution}} [[ಚಿತ್ರ:ConverterB.jpg|thumb|ಬೆಸಿಮರ್ ಪರಿವರ್ತಕ]] ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆಬರುವ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ರೈಲ್ವೇಸ್‌ನ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲಾಗದ ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದ ಅಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿನ ಸಾಮ‌ೂಹಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಮಾರ್ಗ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಾಮ‌ೂಹಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ಉಕ್ಕು]] ಮೊದಲನೆಯದೆಂದು ಉದಾಹರಿಸಲಾಯಿತು.ಅದು ೧೮೫೦ರಲ್ಲಿ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ "ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿ" ಲಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಉಕ್ಕಿನ ಸಾಮ‌ೂಹಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ವಿಧಾನವನ್ನು ೧೮೬೦ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಾಡಿರದಿದ್ದರೂ,[[ಸರ್ ಹೆನ್ರಿ ಬೆಸೆಮರ್]] [[ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ]] ಮತ್ತು ಉಕ್ಕನ್ನು ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಹೊಸ ಕುಲುಮೆಯೊಂದನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ೧೮೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಎರಡನೆಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಕ್ರಮೇಣ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧಿಸಿ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು]], [[ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ]], ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ, [[ವಿದ್ಯುತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ವಾಹನೋದ್ಯಮಗಳು]] ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್‌ನಿಂದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಾಯಕತ್ವದ ಪರಿವರ್ತನೆಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. [[ಆಲ್ಪ್ಸ್‌|ಆಲ್ಪ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] [[ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ]] ಉತ್ಪಾದನೆ ಆರಂಭದಿಂದ,ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಿಂದ ವಂಚಿತವಾದ ಉತ್ತರ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ೧೮೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕೈಗಾರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಮಿತವ್ಯವಕಾರಿ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರೀಕರಣದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಶಾಲಗೊಂಡಿತು. [[ವಿದ್ಯುತ್ ಯುಗ|ವಿದ್ಯುತ್ ಯುಗದ]] ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು [[ಮಾರ್ಷಲ್ ಮೆಕ್ಲುಹಾನ್]] ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಿದರು. [[ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ|ಯಾಂತ್ರೀಕರಣದ]] ಮುಂಚಿನ ಯುಗವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹರಡಿದ್ದರೆ, ಇದು ಏಕತಾನತೆ ತಂದ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ದಿಢೀರ್ ವೇಗವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಇದು "ವಿಶೇಷ ವಿಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ"(ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಅಳವಡಿಕೆ) ಕೇಂದ್ರೀಕರೀಸುವ ನಡೆಯಿಂದ "ಇಡೀ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮೇಲೆ ದಿಢೀರ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜಾಗೃತಿ", "ಒಟ್ಟು ಕ್ಷೇತ್ರದ" ಮೇಲೆ ಗಮನ", "ಇಡೀ ನಮ‌ೂನೆ ಮೇಲಿನ ಜ್ಞಾನ"ದ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಹೇರಿತು. "ರಚನೆ ಮತ್ತು ಆಕಾರದ ಸಂಯೋಜಿತ ಕಲ್ಪನೆ"ಯಾದ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಏಕತೆಯಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಚಲಿತಗೊಳಿಸಿತು. ವರ್ಣಚಿತ್ರ([[ಘನಾಕೃತಿ ಕಲೆ]]), ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ,ಕವಿತೆ, ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು [[ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿದ್ದಾಂತ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟುಮಾಡಿತು.<ref>[[ಮಾರ್ಷಲ್ ಮೆಕ್ಲುಹಾನ್]] (೧೯೬೪) ''[[ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟಾಂಡಿಂಗ್ ಮೀಡಿಯ]]'', p.೧೩ [https://web.archive.org/web/20071218071224/http://www9.georgetown.edu/%E0%B2%AB%E0%B2%BE%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF/%E0%B2%87%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B3%86%E0%B2%AE%E0%B3%8D/%E0%B2%A5%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%B0%E0%B2%BF/%E0%B2%AE%E0%B3%86%E0%B2%95%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%B2%E0%B3%81%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%8D-%E0%B2%85%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%8D_%E0%B2%AE%E0%B3%80%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%AF-I-1-7.html]</ref> ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ ೧೮೯೦ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು ಅಂಕುರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಥಮ ದೈತ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಿಗಮಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. [[U.S. ಸ್ಟೀಲ್]], [[ಜನರಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಬೇಯರ್ AG]] ವಿಶ್ವದ [[ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ|ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ]] ರೈಲ್ವೆ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಜತೆಗೂಡಿತು. == ಬೌದ್ಧಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶೆ == === ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ === {{Main|Capitalism}} [[ಜ್ಞಾನೋದಯದ ಯುಗ]] ಆಗಮನವು ಬೌದ್ಧಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ಅದು ಸ್ವಾಗತಿಸಿತು-ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಉಗಿ ಯಂತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶವು ಗೋಚರಿಸಿತು.ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು [[ಸಾಮಾಜಿಕ]] ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು [[ಅಡಾಂ ಸ್ಮಿತ್‌|ಅಡಾಂ ಸ್ಮಿತ್‌ರ]] ''[[ದಿ ವೆಲ್ತ್ ಆಪ್ ನೇಷನ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ತುತ್ತತುದಿ ತಲುಪಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ''[[ದಿ ಇಂಪ್ರೂವಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌]]'' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿರುವ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯ ವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ ಕೈಗಾರೀಕರಣವು ಎಲ್ಲರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಜೀವಿತಾವಧಿ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ,ಕಡಿಮೆ ದುಡಿಮೆಯ ಗಂಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯವಯಸ್ಕರ ದುಡಿಮೆ ನಿಷೇಧದಿಂದ ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. === ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದ === {{Main|Marxism}} ಕೈಗಾರೀಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದವು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{PDFlink|[http://www.mises.org/journals/rae/pdf/rae4_1_5.pdf Karl Marx: Communist as Religious Eschatologist]|3.68&nbsp;MB}}</ref> [[ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್]] ಪ್ರಕಾರ,ಕೈಗಾರೀಕರಣವು ಸಮಾಜವನ್ನು [[ಮಧ್ಯಮವರ್ಗ|ಮಧ್ಯಮವರ್ಗಕ್ಕೆ]](ಉತ್ಪಾದನೆ ಸಾಧನಗಳಾದ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮಾಲೀಕರು)ಮತ್ತು ಇನ್ನಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾದ [[ಕೆಳವರ್ಗ|ಕೆಳವರ್ಗಕ್ಕೆ]]([[ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮಾರ್ಗ|ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮಾರ್ಗಗಳ]] ಮ‌ೂಲಕ ಮೌಲ್ಯಯುತ ವಸ್ತುವನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಅವಶ್ಯಕವಾದ [[ದುಡಿಮೆ|ದುಡಿಮೆಯನ್ನು]] ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವವರು)ಧ್ರುವೀಕರಿಸಿತು. ಕೈಗಾರೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯ ಪೂರ್ಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಧಾನಗಳ ತಾರ್ಕಿಕ [[ದ್ವಂದ್ವಾತ್ಮಕ]] ಪ್ರಗತಿಯೆಂಬಂತೆ ಅವರು ಕಂಡರು. [[ಸಮಾಜವಾದ]] ಮತ್ತು ತರುವಾದ [[ಸಮತಾವಾದ|ಸಮತಾವಾದದ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಪೂರ್ವಸೂಚಕದಂತೆ ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು. === ರಮ್ಯತಾವಾದ === {{Main|Romanticism}} ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೈಗಾರೀಕರಣದತ್ತ ಬೌದ್ಧಿಕ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ವೈರ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇದು ರಮ್ಯ ಅಭಿಯಾನವೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಕವಿ [[ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್]] ಮತ್ತು ಕವಿಗಳಾದ [[ವಿಲಿಯಂ ವರ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್]], [[ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಟೇಲರ್ ಕೋಲ್‌ರಿಡ್ಜ್]],[[ಜಾನ್ ಕೀಟ್ಸ್]], [[ಬೈರಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಪರ್ಸಿ ಬೈಷೆ ಶೆಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅಭಿಯಾನವು ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ನಿಸರ್ಗ"ದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತಿಹೇಳಿದೆ; ಬ್ಲೇಕ್ ಕವಿತೆಯ "ಡಾರ್ಕ್ ಸಟಾನಿಕ್ ಮಿಲ್ಸ್" ಮತ್ತು [["ಎಂಡ್ ಡಿಡ್ ದೋಸ್ ಫೀಟ್ ಇನ್ ಏನ್ಸೀಂಟ್ ಟೈಮ್]]" ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಗತಿಯು ಎರಡು-ಅಂಚಿನದೆಂಬ ಕಳವಳಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ [[ಮೇರಿ ಶೆಲ್ಲಿ|ಮೇರಿ ಶೆಲ್ಲಿಯ]] ಕಾದಂಬರಿ ''[[ಫ್ರಾಂಕೆನ್‌ಸ್ಟೈನ್]]''. == ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{colbegin|colwidth=30em}} ;ಸಾಮಾನ್ಯ * [[ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ]] * [[ಕೈಗಾರೀಕರಣ ತೆಗೆಯುವುದು]] * [[ಭಾಷಾಪ್ರಭೇದಗಳ ಪ್ರಗತಿ]] * [[ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಮೇಲೆ 1877ಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪರಿಸರ ಪ್ರಭಾವ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸ]] * [[ವಿದ್ಯುದೀಕರಣ]] * [[ಮಾಹಿತಿ ಕ್ರಾಂತಿ]] * [[ಪೂರ್ವ-ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಮಾಜ]] * [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಕೆಲಸ ನೀತಿ]] * [[ಕಾಗದ ತಯಾರಿಕೆ]] * [[ಕಾಗದ]] * [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ]] ;ಇತರ ವಿಧಾನಗಳು * [[ಮುಸ್ಲಿಂ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ]] * [[ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]] * [[ಬರ್ಮಿಂಗಹ್ಯಾಂನಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆವಿಷ್ಕಾರ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಇತಿಹಾಸ]] {{colend}} labour legislations == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ == * {{cite |title=An Introduction to the Industrial History of England |date=1920 |url=https://books.google.com/books?vid=OCLC00224415&id=WiQEAAAAMAAJ&pg=RA1 |accessdate=2009-07-26}} * {{cite |last=Ashton |first=Thomas S. |authorlink=T. S. Ashton |title=The Industrial Revolution (1760-1830) |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1948 |isbn10=0195002520 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=77198082 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2010-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |url-status=dead }} * {{cite |editor-last=Berlanstein |editor-first=Lenard R. |title=The Industrial Revolution and work in nineteenth-century Europe |publisher=[[Routledge]] |publication-place=London and New York |date=1992 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=107622068 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2009-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090606062924/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=107622068 |url-status=dead }} * {{cite |first=J. H. |last=Clapham |title=An Economic History of Modern Britain: The Early Railway Age, 1820-1850 |publisher=[[Cambridge University Press]] |date=1926 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=83597738 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2010-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |url-status=dead }} * {{cite |last=Clark|first=Gregory |title=A Farewell to Alms: A Brief Economic History of the World |publisher=[[Princeton University Press]] |date=2007 |isbn10=0691121354 }} * {{cite |first=M. J. |last=Daunton |title=Progress and Poverty: An Economic and Social History of Britain, 1700-1850 |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1995 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=100599398 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2010-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |url-status=dead }} * {{cite |last=Dunham |first=Arthur Louis |title=The Industrial Revolution in France, 1815-1848 |publisher=[[Exposition Press]] |publication-place=New York |date=1955 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=14880719 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2010-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |url-status=dead }} * {{cite journal |doi=10.1111/j.1468-0289.2004.00295_21.x |title=Farm to factory: a reinterpretation of the Soviet industrial revolution |url=https://archive.org/details/sim_economic-history-review_2004-11_57_4/page/794 |year=2004 |author=Gatrell, PETER |journal=The Economic History Review |volume=57 |pages=794 }} * {{cite |first=Margaret C.|last=Jacob |title=Scientific Culture and the Making of the Industrial West |publisher=[[Oxford University Press]] |publication-place=Oxford, UK |date=1997 }} * {{cite |first=Herbert |last=Kisch |title=From Domestic Manufacture to Industrial Revolution The Case of the Rhineland Textile Districts |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1989 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=78932320 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2010-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |url-status=dead }} * {{cite |first=Paul |last=Mantoux |authorlink=Paul Mantoux |title=The Industrial Revolution in the Eighteenth Century |date=First English translation 1928, revised 1961 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=22792856 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2009-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090414155421/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=22792856 |url-status=dead }} * {{cite |first=Constance |last=McLaughlin Green |title=''[[Holyoke, Massachusetts]]: A Case History of the Industrial Revolution in America |publisher=[[Yale University Press]] |publication-place=New Haven, CT |date=1939 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=8893044 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2010-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |url-status=dead }} * {{cite |last=Mokyr |first=Joel |authorlink=Joel Mokyr |title=The British Industrial Revolution: An Economic Perspective |date=1999 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98674232 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2009-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090526200327/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98674232 |url-status=dead }} * {{cite |last=More |first=Charles |title=Understanding the Industrial Revolution |publisher=[[Routledge]] |publication-place=London |date=2000 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=102816164 |accessdate=2009-04-17 |archive-date=2011-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814041034/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=102816164 |url-status=dead }} * {{cite |first=Sidney |last=Pollard |title=Peaceful Conquest: The Industrialization of Europe, 1760-1970 |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1981 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=23488627 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2010-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413094623/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=23488627 |url-status=dead }} * {{Roe1916}} * {{cite |authorlink=Neil Smelser |last=Smelser|first=Neil J. |title=Social Change in the Industrial Revolution: An Application of Theory to the British Cotton Industry |publisher=[[University of Chicago Press]] |date=1959 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=55370383 online edition |accessdate=2009-07-26 }} * {{cite |last=Stearns |first=Peter N. |title=The Industrial Revolution in World History |publisher=[[Westview Press]] |date=1998 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=6967400 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2010-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413094115/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=6967400 |url-status=dead }} * {{cite |first=Vaclav |last=Smil |title=Energy in World History |publisher=[[Westview Press]] |date=1994 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=94468450 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2007-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070718112416/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=94468450 |url-status=dead }} * {{cite |last=Snooks|first=G.D. |title=Was the Industrial Revolution Necessary? |publication-place=London & New York |publisher=[[Routledge]] |date=2000 }} * {{cite |last=Szostak |first=Rick |title=The Role of Transportation in the Industrial Revolution: A Comparison of England and France |publisher=[[McGill-Queen's University Press]] |publication-place=[[Montréal]] |date=1991 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=101607770 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2007-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070718105023/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=101607770 |url-status=dead }} * {{cite |last=Toynbee |first=Arnold |authorlink=Arnold Toynbee |title=Lectures on the Industrial Revolution of the Eighteenth Century in England |url=http://socserv2.socsci.mcmaster.ca/~econ/ugcm/3ll3/toynbee/indrev |year=1884 |publication-place=[[Whitefish, Montana]] |publisher=[[Kessinger Publishing]] |9=edition-paperback edition 2004 |isbn10=1-4191-2952-X |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182004/http://socserv2.socsci.mcmaster.ca/~econ/ugcm/3ll3/toynbee/indrev |url-status=dead }} * {{cite |last=Uglow|first=Jenny |authorlink=Jenny Uglow |title=The Lunar Men: The Friends who made the Future 1730-1810 |publisher=[[Faber and Faber]] |publication-place=London |date=2002 }} * {{cite |last=Usher|first=Abbott Payson |title=An Introduction to the Industrial History of England |date=1920 |publisher=[[University of Michigan]] |pages=529 |accessdate=2009-04-17 |url=https://books.google.com/books?vid=OCLC00224415&id=WiQEAAAAMAAJ&pg=RA1- online edition |accessdate=2009-07-26 }} * ಚಾಂಬ್ಲಿಸ್, ವಿಲಿಯಂ J.(ಎಡಿಟರ್),''ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'',ರೀಡಿಂಗ್, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ :ಆಡಿಸನ್-ವೆಸ್ಲಿ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಕಂ,ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೩. ISBN ೯೭೮-೦೭೫೧೩೨೮೮೬೮ == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ == * ಚಾಂಬ್ಲಿಸ್, ವಿಲಿಯಂ J.(ಎಡಿಟರ್),ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ,ರೀಡಿಂಗ್, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ :ಆಡಿಸನ್-ವೆಸ್ಲಿ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಕಂ,ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೩. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commonscat|Industrial revolution}} * {{dmoz|Society/History/By_Time_Period/Eighteenth_Century/Industrial_Revolution/}} * [http://www.fordham.edu/halsall/mod/modsbook14.html ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್: ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831051624/http://www.fordham.edu/halsall/mod/modsbook14.html |date=2009-08-31 }} * [http://www.dspace.cam.ac.uk/handle/1810/270 "ದಿ ಡೇ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟುಕ್ ಆಫ್" ಸಿಕ್ಸ್ ಪಾರ್ಟ್ ವಿಡಿಯೊ ಸೀರೀಸ್ ಫ್ರಂ ದಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಟ್ರೇಸಿಂಗ್ ದಿ ಕ್ವಶ್ಚನ್ "ವೈ ಡಿಡ್ ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯುಷನ್ ಬಿಗಿನ್ ವೆನ್ ಅಂಡ್ ವೇರ್ ಇಟ್ ಡಿಡ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130118112031/http://www.dspace.cam.ac.uk/handle/1810/270 |date=2013-01-18 }} * [http://www.bbc.co.uk/history/scottishhistory/enlightenment/features_enlightenment_industry.shtml BBC ಹಿಸ್ಟರಿ ಹೋಮ್ ಪೇಜ್: ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯುಷನ್] * [http://www.makingthemodernworld.org.uk/ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮ‌್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್: ಮೆಷಿನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಪರ್ಸನಾಲಿಟೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091012185400/http://www.makingthemodernworld.org.uk/ |date=2009-10-12 }} * [http://www.econlib.org/library/Enc/IndustrialRevolutionandtheStandardofLiving.html ''ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯುಷನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ ಆಫ್ ಲೀವಿಂಗ್'' ] ಬೈ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ನಾರ್ಡಿನೆಲ್ಲಿ ಅವರಿಂದ-ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಏರಿಕೆ ಅಥವಾ ಇಳಿಕೆ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ. * [http://www.galbithink.org/fw.htm ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ವರ್ಕರ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್] * [http://www.revolutionaryplayers.org.uk/home.stm ರಿವಾಲ್ಯುಷನರಿ ಪ್ಲೇಯರ್ಸ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060308154827/http://www.revolutionaryplayers.org.uk/home.stm |date=2006-03-08 }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Industrial Revolution}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಕಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ]] 2id1apu9icow0c802rfileqdlw3e2gv 0 22505 1427511 1381171 2026-09-06T21:34:09Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427511 wikitext text/x-wiki {{Otheruses}} {{Refimprove|date=March 2009}} {{Infobox disease | Name = Cancer | Image = Tumor_Mesothelioma2_legend.jpg | Caption = A coronal [[CT scan]] showing [[malignant]] [[mesothelioma|cancer of the lung sac]].<br />Legend: →&nbsp;tumor&nbsp;←, ★&nbsp;central [[pleural effusion]], 1&3&nbsp;lungs, 2&nbsp;spine, 4&nbsp;ribs, 5&nbsp;[[aorta]], 6&nbsp;[[spleen]], 7&8&nbsp;kidneys, 9&nbsp;liver. | DiseasesDB = 28843 | ICD10 = | ICD9 = | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 001289 | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D009369 }} '''ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ''' ({{IPA-en|ˈkænsə(r)||en-us-cancer.ogg}}ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪದಗಳಲ್ಲಿ:[[ಮಾಲಿಗಂಟ್]] (ಕೇಡು ತರುವ)[[ನಿಯೊಪ್ಲಾಸ್ಮ್]] (ಊತದ ಗೆಡ್ಡೆ),ಇದನ್ನು ಅರ್ಬುದ [[ರೋಗ]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.ಇದರಲ್ಲಿ [[ಕೋಶಗಳ]] ಒಂದು ಸಮೂಹವು ''ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ'' ಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.ಅಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಕೋಶಗಳ [[ವಿಭಜನೆ]]),ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ''ದುರಾಕ್ರಮಣ'' (ಶರೀರದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತದೆ).ಇದು ಹಲವು ಬಾರಿ ದೇಹದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ'' [[ವೇಗವಾಗಿ ಪಸರಿಸು]]'' ತ್ತದೆ.(ರಕ್ತ ಅಥವಾ ಕೀವುಗಳಂತಹ ಮಲಿನ ದ್ರವಗಳ ಮೂಲಕ ದೇಹದ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಹಬ್ಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.) ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ ಹಾನಿಕಾರಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು [[ಇತರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೆಡ್ಡೆಗ]]ಳು,ಅಂದರೆ ತಾವೇ ತಾವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವುಗಳು ಸ್ವಯಂ ಮಿತಿಗೊಳಪಟ್ಟವುಗಳು ಇತರ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಅಥವಾ ನಾಶಮಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಲುಕೆಮಿಯಾ ಕೂಡಾ ನಾಲ್ಕು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದರೂ ಇದು ಊತದ [[ಗೆಡ್ದೆ]]ಯ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿರುವದಿಲ್ಲ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಇದರ ಅಧ್ಯಯನ,ರೋಗ ನಿದಾನ ಪತ್ತೆ,ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಖೆಯನ್ನು [[ಆಂಕಾಲಜಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಎಲ್ಲಾ ವಯೋಮಾನದವರಿಗೆ ಗಂಡಾಂತರಕಾರಿ ರೋಗವೆನಿಸಿದೆ,ಇದು ವಯಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಕಾಡುವ <ref name="Cancer Research UK">{{cite web | last =Cancer Research UK | title =UK cancer incidence statistics by age | month =January | year =2007 | url =http://info.cancerresearchuk.org/cancerstats/incidence/age/ | accessdate =2007-06-25 | archive-date =2012-08-18 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120818115015/http://info.cancerresearchuk.org/cancerstats/incidence/age/ | url-status =dead }}</ref> ಕಾಯಿಲೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ 2007ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು [[ಮಾನವ ಸಾವಿ]]ನಲ್ಲಿ 13%ರಷ್ಟು <ref name="WHO">{{cite web | last =WHO | authorlink =World Health Organization | title =Cancer | publisher =World Health Organization |month=February | year=2006 | url =http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs297/en/ | accessdate =2007-06-25 }}</ref> ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿಂದ <ref name="American Cancer Society">{{cite web | last =American Cancer Society | authorlink =Reuters | title =Report sees 7.6&nbsp;million global 2007 cancer deaths | publisher =Reuters |month=December | year=2007 | url =http://www.reuters.com/article/healthNews/idUSN1633064920071217 | accessdate =2008-08-07 }}</ref> ಉಂಟಾಗಿವೆ.(7.6 ದಶಲಕ್ಷ) [[ವಂಶವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿನ ಅಂಗಾಂಶ]] ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ [[ಪರಿವರ್ತನವು]] ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗಕ್ಕೆ ಇದು[[ಕಾರಣವಾಗಿದೆ]]. ಇಂತಹ [[ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವೈಪರಿತ್ಯಗಳು]] ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾರಕವೆನಿಸಿವೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ತಂಬಾಕು ಮತ್ತು ಧೂಮಪಾನ]],[[ವಿಕಿರಣತೆ]],[[ರಸಾಯನಿಕಗಳು]],ಅಥವಾ [[ಸೋಂಕಿನ ಮೂಲಗಳು]] ಇಂತಹ ಮಾರಕ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ವಂಶವಾಹಿನಿಯ ವೈಪರಿತ್ಯಗಳು [[DNA ದ ಪ್ರತಿಕೃತಿ]]ಗಳು,ಅಥವಾ [[ವಂಶಪಾರಂಪರಿಕ]]ವಾಗಿ ಇಡೀ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಈ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ ಮೂಲಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು. [[ಅನುವಂಶೀಯ]] ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ [[ಜೀನ್]] ಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ವಂಶವಾನಿಯ ವೈಪರಿತ್ಯಗಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪೀಡಿತ ಜೀನ್ ಗಳ ಎರಡು ಸಾಮಾನ್ಯವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ''ಗ್ರಂಥಿಕ ವಾಹಿನಿಗಳು'' ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಇವುಗಳು [[ಗ್ರಂಥಿಕ ವಾಹಿನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರೋಗಕಾರಕ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ನಾಂದಿಯಾಗುತ್ತವೆ.ಅತ್ಯಧಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು [[ವಿಭಜನೆ,ಯೋಜಿತ ಅವಸಾನದತ್ತ ಸಾಗಿರುವ ಕೋಶ]]ಗಳ ರಕ್ಷಣೆ, ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಎಲ್ಲೆಗೆ ಹಾನಿ,ಹೀಗೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾರಕಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಏಕಾಂಶಗಳ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ''[[ಗೆಡ್ದೆ ತಡೆಯುವ ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳು]]'' ನಂತರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಹಜ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಆ ಕೋಶಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.ಅವೆಂದರೆ ನಿಖರDNA ಪ್ರತಿಕೃತಿ,[[ಕೋಶದ ಆವರ್ತನದ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ]],ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವುಗಳ ಗುಣಗಳು,ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕೋಶಗಳ [[ರೋಗಪ್ರತಿರೋಧಕ ವಿಧಾನದ]] ಕ್ರಿಯೆ ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲೇ ಮುಖಾಮುಖಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅಂಗಾಂಶದ ಸಮಗ್ರ ವಿಭಜನೆಯ [[ಹಿಂದಿನ ಗತಕಾಲಿಕ]]ದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾದರಿಯೊಂದರ ಚಿಕೆತ್ಸೆ ನಂತರ ಇದರ ನಿಖರ ಹಾನಿಕಾರಕ ವಿಷಯ ಲಕ್ಷಣ ಹಾಗು ವೈಪರಿತ್ಯಗಳ ವಿಕಿರಣಗಳ ಛಾಯೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ ವಿವಿಧ ಹಾನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಬಗೆಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು ಅಲ್ಲದೇ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗುಣಮುಖರನ್ನಾಗಿಯೂ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶವು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಯಾವ ರೀತಿಯದ್ದು,ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾವ [[ಹಂತ]]ದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅದರ ಗುಣಮುಖದ ರೀತಿ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇದೆ ಎಂಬುದು ಖಚಿತವಾದರೆ ಅದನ್ನು [[ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]],[[ಕೆಮೊಥೆರಪಿ]] ಮತ್ತು [[ರೇಡಿಯೊ ಥೆರಪಿ]] ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಶೋಧನೆಯ ವಲಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದಂತೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳಿಗೆ ಅದರದೇ ಆದ ವಿಶೇಷ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಸದ್ಯ [[ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಔಷಧೋಪಚಾರ]]ದ ಬಗೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿರುವದರಿಂದ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಖಚಿತವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ಅಸಹಜ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಜೀವಕೋಶಗಳ ವಿನಾಶವನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ.ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿನ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ನಿಶ್ಚಿತ ಔಷಧೋಪಚಾರ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗಿಗಳ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಲಕ್ಷಣ ಕಾಣಿಸಿದ ನಂತರ ಬಹುತೇಕ ರೋಗಿಗಳು ಕಾಯಿಲೆ ಯಾವ [[ಹಂತ]]ದಲ್ಲಿದೆ,ಇದರ ಮುಂಬರುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ಗ್ರಹಿಸಿ ಸೂಕ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡುವುದು ಈಗಿನ ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆಯಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಕಾಯಿಲೆಯ [[ಹಿನ್ನೆಲೆ]],ಅಲ್ಪಕಾಲೀನವೆ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನವೆ ಎಂಬ ಇದರ [[ವರ್ಗೀಕರಣ]] ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ಜೀವಕೋಶಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ರೋಗ ನಿದಾನದ ಕ್ರಮಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಿ ಆಯಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಆಯಾ ಕಾಯಿಲೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಔಷಧೋಪಚಾರ ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. == ವರ್ಗೀಕರಣ == {{further|[[List of cancer types]]}} ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆಡ್ಡೆಯ [[ಕೋಶದ ವರ್ಗ]] ಯಾವದಕ್ಕೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಅದೇ ಅಂಗಾಂಶದ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದು. ಇವುಗಳು ಕಾಯಿಲೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಆ ಭಾಗವನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು: * '''[[ಕ್ಯಾರ್ಸಿನೊಮಾ]]''' :ಮಾಲಿಗಂಟ್ (ಹಾನಿಕಾರಕ)ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು [[ಎಪಿಥೆಲೈಲಾ]] ಕೋಶಗಳಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಗುಂಪು ಅತ್ಯಂತ ಸರ್ವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.ಬಹುಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳೆಂದರೆ [[ಸ್ತನ]][[,ಮೂತ್ರಕೋಶದ ಗ್ರಂಥಿ]],[[ಶ್ವಾಸನಾಳ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲಾನ್ (ದೊಡ್ಡ ಕರುಳು)ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಇತ್ಯಾದಿ. * '''[[ಸರ್ಕೊಮಾ]]''' :ಹಾನಿಕಾರಕ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು [[ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಜೋಡಣೆಯ ಅಂಗಾಂಶ]]ದಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ.ಅಥವಾ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ [[ಮೆಸೆಂಚಿಮಲ್ ನಿಂದಲೂ]] ಪಡೆಯಬಹುದು. * '''[[ಲಿಂಫೊಮಾ]]''' (ಹಾನಿಕಾರಕ ಗೆಡ್ದೆ)ಮತ್ತು '''[[ಲ್ಯುಕೆಮಿಯಾ]]''' ([[ರಕ್ತ]] ಕೋಶಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವು)ಗಳಿಗಾಗಿ (ರಕ್ತಕೋಶಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿ)ಸುವ ಹೆಮೊಟೊಪೊಯಿಟಿಕ್ ಕೂಡಾ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. * '''[[ಕ್ರಿಮಿಕಾರಕ ಕೋಶದ ಗೆಡ್ಡೆ]]''' :[[ಟೊಟಿಪೊಟೆಂಟ್]] ಕೋಶಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹದಿಹರೆಯದವರಲ್ಲಿ [[ವೃಷಣ]] ಮತ್ತು [[ಅಂಡಾಂಶ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಲಕ್ಷಣ ಕಾಣಸಿಗಬಹುದು.ಭ್ರೂಣಗಳು,ಹಸುಗೂಸುಗಳು ಮತ್ತು ಯುವ ಮಕ್ಕಳ ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎಲುಬಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಾರಂಭಿಕವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಕುದರೆಗಳ ತಲೆಬುರಡೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. * {0)ಬ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಗೆಡ್ಡೆ{/0} ಅಥವಾ [[ಬ್ಲಾಸ್ಟೊಮಾ]]: ಈ ಗೆಡ್ಡೆಯು(ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಕಾರಕ)ಇದು ಇನ್ನೂ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅಂಗಾಂಶದ ಹುಟ್ಟಿನ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಬಹುತೇಕ ಗೆಡ್ದೆಗಳು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹಾನಿಕಾರಕ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು(ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳು) ಇವುಗಳನ್ನು '''ಕಾರ್ಸಿನೊಮಾ''','''ಸರ್ಕೊಮಾ ''' ಅಥವಾ '''ಬ್ಲಾಸ್ಟೊಮಾ ''' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.ಇವುಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಥವಾ ಗ್ರೀಕ್ ಮೂಲದ ಪೂರ್ವಪದವನ್ನು ಬಳಸಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಈ ಪದಗಳು ಮೂಲ ಅದೇ ಭಾಷೆಯ ಮೂಲ ಬೇರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದವು ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಜಠರದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ್ನು ''[[ಹೆಪ್ಟೊಕಾರ್ಸಿನೊಮಾ]]'' ;ಕೊಬ್ಬಿನ ಕೋಶಗಳ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ್ನು ''ಲಿಪೊಸರ್ಕೊಮಾ '' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳಿಗಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ನ ಅಂಗದ ಹೆಸರನ್ನಿಡಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಸರ್ವೆಸಾಮಾನ್ಯ [[ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ನ್ನು ಸ್ತನದ ''ಡಕ್ಟಲ್ (ಪಿತ್ತನಾಳ)ಕಾರ್ಸಿನೊಮಾ'' ಅಥವಾ ''ಮಮ್ಮರಿ ಡಕ್ಟಲ್ ಕಾರ್ಸಿನೊಮಾ '' ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಡಕ್ಟಲ್ '' ಇದು ಮೈಕ್ರೊಸ್ಕೋಪ್ ನಡಿ ಕಾಣುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್,ಸಹಜ ಸ್ತನದ ನಾಳದಂತೆ ಹೋಲಿಕೆ ಪಡೆದಿರುತ್ತವೆ. [[ಬಿನೈನ್ (ತೀವ್ರತರವಲ್ಲದ) ಗೆಡ್ಡೆ]]ಗಳು(ಇವು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆಡ್ಡೆಗಳಲ್ಲ)ಇವುಗಳನ್ನು'''-ಒಮಾ''' ಇದಕ್ಕೆ ಅಂಗಾಂಶದ ಹೆಸರನ್ನು ಮೊದಲು ಸೇರಿಸಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ತೀವ್ರತರವಲ್ಲದ ಗೆಡ್ಡೆ ಎಂದರೆ ಗರ್ಭಕೋಶದ ಮೆದು ಸ್ನಾಯುವಿನ ಸೋಂಕಿಗೆ ''ಲಿಯೊಮಯೊಮಾ '' (ಪದೇ ಪದೇ ಮರುಕಳಿಸುವ ಈ ಗೆಡ್ಡೆಯನ್ನು ''ಫಿಬ್ರೊಯಿಡ್ '' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ)..ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಕೆಲವು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳಲ್ಲಿ'''-ಒಮಾ''' ವನ್ನು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ,ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ,[[ಮೆಲೊನೊಮಾ]] ಮತ್ತು [[ಸೆಮಿನೊಮಾ]] == ರೋಗ ಸೂಚನೆ ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Symptoms of cancer metastasis.svg|thumb|right|ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಹರಡುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಗೆಡ್ಡೆ ಬೆಳೆದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.]] ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮೂರು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: * ''ಸ್ಥಳೀಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು'',ಅಸಹಜ ''[[ಗೆಡ್ಡೆ]] '' ಅಥವಾ ಬಾವು (ಗೆಡ್ಡೆ),[[ಹೆಮ್ಹೊರೇಜ್]] (ರಕ್ತಸ್ರಾವ),[[ನೋವು]] ಮತ್ತು ಅಥವಾ [[ಅಲ್ಸರ್]] (ಸಣ್ಣ ಗೆಡ್ಡೆ) ಕಾಣಿಸುವುದು. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡದ ಭಾರ [[ಜಾಂಡೀಸ್]] (ಕಾಮಾಲೆ)(ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಚರ್ಮ ಹಳದಿಯಾಗುವುದು. * [[ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಲಕ್ಷಣಗಳು]] (''ಪಸರಿಸು'' ): [[ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ ಗಂಟಿನಿಂದ ಒಸರುವ ದ್ರವ]],[[ಕೆಮ್ಮು]] ಮತ್ತು [[ಹೆಮೊಟೈಸಿಸ್]] [[ಹೆಪ್ಟೊಮೆಗಲಿ]](ಅಗಲಾದ [[ಜಠರ),]]ಎಲುಬು ನೋವು[[,ಮುರಿತದ ನೋವಿಗೆ ಒಳಗಾದ ಸ್ನಾಯು]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ನರಮಂಡಲಕ್ಕೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಏರಿಕೆ ಗತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ [[ನೋವಿಗೆ]] ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು,ಇದು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಲ ಮೊದಲ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿರುವದಿಲ್ಲ. * ''ಕ್ರಮಬದ್ದ ಲಕ್ಷಣಗಳು'' : [[ತೂಕ ಕಡಿಮೆ]]ಯಾಗುವುದು,[[ಬಾಯಿರುಚಿ ಕೆಡುವುದು]],[[ದಣಿವು]] ಮತ್ತು [[ನಿಶಕ್ತಿ]],[[ಪೋಲು]],[[ಅತಿಯಾದ ಬೆವರು]],([[ರಾತ್ರಿ ಬೆವರುವಿಕೆ]]),[[ಅನೀಮಿಯಾ]] ಮತ್ತು[[ಸೆಳೆತದ ಲಕ್ಷಣ]],ಅಂದರೆ ಅಂತಹ ಕೆಲವು ಚಿನ್ಹೆಗಳು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗುರುತುಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆ]] ಅಥವಾ ಗ್ರಂಥಿಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು. ಮೇಲೆ ಇರುವ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳು ವಿವಿಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.(ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು [[ವಿಭಿನ್ನ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ರೋಗ ನಿದಾನ]]ದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಈ ವಿಷಯದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸರ್ವೆಸಾಮಾನ್ಯ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲದಿರಬಹುದು == ಕಾರಣಗಳು == ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ರೋಗಗಳ ವರ್ಗವೆನಿಸಿದೆ.ಆದರೆ ಇವು ಆಯಾ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಇದು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿದೆ. ಯಾವದೇ ಸಜೀವ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕೋಶ [[ಸಸ್ಯಗಳೂ]] ಸಹ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೊತ್ತಿರುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ದೋಷಗಳು ಬೆಳೆದಂತೆ ಅದರ ಸಂತತಿಯು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಾ ಮಾರಕವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ.(ನೋಡಿ [[ಯಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧಾನಗಳು]] ಸರ್ವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳು). ನಮ್ಮ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡುವ(ನಮ್ಮ ಕೋಶಗಳು)[[ಸಂಭವನೀಯತೆಯ ಹಾನಿಕಾರಕಗಳ ಕಾರಣ]]ದಿಂದಾಗಿ ಹಲವಾರು ಆಂತರಿಕ ದೋಷಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತವೆ.(ರೂಪಾಂತರಗಳು ಅಥವಾ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ). ಆಂತರಿಕ [[ರೋಗಪೀಡಿತ ಕೋಶಗಳು]] ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡರೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಹಿತದ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಸೂಕ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗದಿದ್ದರೆ ದೋಷಪೂರಿತ ಕೋಶಗಳು ಮುಂದಿನ [[ಪೀಳಿಗೆಯ ಕೋಶಗಳಿ]]ಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇಹ ರಕ್ಷಕ ಕವಚವು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಹಲವು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡುತ್ತದೆ,ಉದಾಹರಣೆಗೆ:[[ಸ್ವಯಂ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಕೋಶಗಳು]],ಜೀವಕಣಗಳ ಸಹಾಯಕಗಳು(ಕೆಲವುDNA ಪಾಲಿಮೆರೆಸಿಸ್ ಗಳು),ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದಷ್ಟು [[ಮುಪ್ಪಾಗುತ್ತಿರುವ ಕೋಶಗಳು]],ಇತ್ಯಾದಿ.ಹೇಗೇ ಆದರೂ ಇಂತಹ ತಪ್ಪು ಸರಿಪಡಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಬಾರಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಫಲಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.ಸಹಜವಾಗಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪೀಡೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮತ್ತು ಪಸರಿಸುವ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಿರೋಧ ಪದ್ದತಿಗಳು ಸಫಲವಾಗುವುದು ಕಡಿಮೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇಂತಹ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ವಿನಾಶಕಾರಿ ವಸ್ತುಗಳೆಂದರೆ [[ಕಾರ್ಸಿನೊಜೀನ್ಸ್]](ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಪದಾರ್ಥಗಳು,ಅಥವಾ ಪದೇ ಪದೇ ಗಾಯದ ಸಮಸ್ಯೆ(ಶಾರೀರಿಕ,ಉಷ್ಣತೆ,ಇತ್ಯಾದಿ.),ಅಥವಾ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಬದುಕಿಗೆ ಗಂಡಾಂತರಕಾರಿ ವಾತಾವರಣ ಅಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ <ref>{{cite journal | author = Nelson DA, Tan TT, Rabson AB, Anderson D, Degenhardt K, White E | title = Hypoxia and defective apoptosis drive genomic instability and tumorigenesis | journal = Genes & Development | volume = 18 | issue = 17 | pages = 2095–107 | year = 2004 | month = September | pmid = 15314031 | pmc = 515288 | doi = 10.1101/gad.1204904 | accessdate = 2009-06-06}}</ref> ಇದೆ.ಅಂದರೆ [[ಹೈಪೊಕ್ಸಿಯಾ]] (ಉಪ ನಿಭಂದನೆ ನೋಡಬಹುದು). ಹೀಗೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಒಂದು ''ಏರಿಕೆ ಪಡೆಯುವ'' ಕಾಯಿಲೆ,ಇಂತಹ ಬೆಳೆಯುವ ದೋಷಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿನ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲಪುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ತಪ್ಪುಗಳು ''ಸ್ವಯಂ-ವರ್ಧಿಸಿ'' ಕೊಂಡು ಸಮಯ ಕಳೆದಂತೆ ಸ್ಫೋಟಕದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: * ಹೀಗೆ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುವ ಕೋಶಗಳು ದೋಷ ಸರಿಪಡಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನೇ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತನ್ನ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಬಹುದು. * ಈ ರೂಪಾಂತರದ ಹಂತದಲ್ಲಿ [[ದೋಷಯುಕ್ತ ರಕ್ತದ ಮೂಲಕ]] ಘಾಸಿಯಾಗುವ ಅಂಗಾಂಶವು ಪಕ್ಕದ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ರವಾನಿಸುತ್ತವೆ.ಇದರಿಂದ ಪೀಡಿತ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಚಿನ್ಹೆಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತವೆ. * ಈ ತೆರನಾದ ರೂಪಾಂತರವು [[ಊತದ ಗೆಡ್ದೆ]]ಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕ ವಲಸೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. * ಹೀಗೆ ರೂಪಾಂತರದ ಕೋಶವು ಅಮರವಾಗಿ(ನೋಡಿ [[ಟೆಲೊಮರ್ಸ]]) ಇನ್ನುಳಿದ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ತೊಂದರೆಗೆ ಈಡು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗವು [[ಸರಣಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗ]]ಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಫೋಟಕವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಬಲ್ಲದು, ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದೋಷವು ಒಂದುಗೂಡಿ ಹಲವಾರು ತಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದು. ರೋಗ ಹರಡಲು ಕಾರಣವಾಗುವ ಒಂದೇ ಒಂದು ತಪ್ಪುಅಥವಾ ದೋಷವು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪಸರಿಸಲು ಮೂಲಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲದು,ಯಾಕೆಂದರೆ ಈ ಮಾರಕ ಕಾಯಿಲೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೂಡಾ ಬಹಳಷ್ಟು ಜಟಿಲವಾಗಿದೆ:ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಲ್ಲಿ 10,000,000,000 ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಯುಕ್ತ ಕೋಶಗಳಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಂದರೂ ಕೇವಲ 10 ಇಂತಹ ಪೀಡಕ ಕೋಶಗಳು ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಬೆಂಬತ್ತಿ ಕಾಡುತ್ತದೆ.(ರೋಗಪೀಡಿತ ಕೆಲವೇ ಕೋಶಗಳ ನಕಲುಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡು ದೋಷಯುಕ್ತ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನುಕಳಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ).ಇಂತಹ ಬಂಡಾಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ದೋಷಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಅಥವಾ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾರಕಗಳು ಇಂತಹ ಅನಾಹುತಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ.ಆಗ [[ಬಲವಿದ್ದವನೇ ಉಳಿಯುವ]],ಕಾಲ ಸನ್ನಿಹತವಾಗಿ [[ದೇಹದ ಆರೋಗ್ಯ ವರ್ಧಿಸು]]ವ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಪಡೆ ಸೋತು ಹೋದರೆ ದೇಹದ ರಚನೆಯ ವಿರುದ್ಧವೇ ಇದೊಂದು ಮಾರಕ ಹೋರಾಟವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆಯೇ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀವ್ರರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯಾಗಿ ಇದು ಮಾರ್ಪಟ್ಟಾಗ ಇದನ್ನು [[ಬೀಜರಹಿತ ಸಂತತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ]]ಎಂದು <ref>{{cite journal |author=Merlo LM, Pepper JW, Reid BJ, Maley CC |title=Cancer as an evolutionary and ecological process |journal=Nat. Rev. Cancer |volume=6 |issue=12 |pages=924–35 |year=2006 |month=December |pmid=17109012 |doi=10.1038/nrc2013}}</ref> ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ ಬಗೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆ]]ಗಳು ಸಹ ಬಹಳಷ್ಟು ಬಾರಿ ಕೈಚೆಲ್ಲಿದ್ದುಂಟು ಉದಾಹರಣೆಗೆ: * ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವುಗಳು(ಉದಾ:ವೈರಸ್ ಗಳು) ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳು(ಉದಾ:ರೂಪಾಂತರಗಳು)ಇವು ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಇಲ್ಲವೇ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುವ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. * ಇದರಿಂದ ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳ ಮೇಲೆ ಇಂತಹದೇ ಹಾನಿ ಅಥವಾ ವಂಶವಾಹಿನಿ ಕೋಶಗಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪೀಡಿತವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. * ಹೀಗೆ ವಂಶವಾಹಿನಿ ಹೊತ್ತಿರುವ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾದ ರೂಪದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮವು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವೇಗದ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆನಿಸುತ್ತದೆ.ಶರೀರದ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಶರವೇಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ದೇಹದ ಎಲ್ಲೆಡೆಗೂ ತನ್ನ ಕಬಂದ ಬಾಹುಚಾಚುತ್ತದೆ. === ಪರಿವರ್ತನೆ ಅಥವಾ ರೂಪಾಂತರ:ರಸಾಯನಿಕ ಕಾರ್ಸಿನೊಜೆನ್ಸ್ === {{See|Carcinogen}} [[ಚಿತ್ರ:Cancer smoking lung cancer correlation from NIH.svg|thumb|right| ಧೂಮಪಾನದಿಂದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಜಾಸ್ತಿಯಲ್ಲದೇ ಇದು ಅದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.Source:NIH.]] ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ ಸಮಗ್ರ ರೋಗನಿದಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮತ್ತೆ[[DNA ದ ರೂಪಾಂತರ]]ವು ಜೀವಕೋಶಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮತ್ತುರೋಗ ಹರಡುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತದೆ. [[DNA ರೂಪಾಂತರಗಳಿ]]ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಮುಟಾಜೆನ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ,ಇವೇ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವದರಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಸಿನೊಜೆನ್ಸ್ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ವಿಶಿಷ್ಟ ದ್ರವವಸ್ತುಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಾದರಿ ಅಥವಾ ನಮೂನೆಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ ಮೂಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ. [[ತಂಬಾಕು ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪಿನ ಸೇವನೆ]]ಯು ಮತ್ತು ಧೂಮಪಾನದಂತಹ ಹಲವಾರು ನಮೂನೆಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.ಇದು 90%ರಷ್ಟು [[ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಗೆ ದಾರಿ <ref name="Sasco">{{cite journal |author=Sasco AJ, Secretan MB, Straif K |title=Tobacco smoking and cancer: a brief review of recent epidemiological evidence |journal=Lung cancer (Amsterdam, Netherlands) |volume=45 Suppl 2 |issue= |pages=S3–9 |year=2004 |month=August |pmid=15552776 |doi=10.1016/j.lungcan.2004.07.998}}</ref><ref>{{cite journal |author=Biesalski HK, Bueno de Mesquita B, Chesson A, ''et al.'' |title=European Consensus Statement on Lung Cancer: risk factors and prevention. Lung Cancer Panel |journal=CA: a cancer journal for clinicians |volume=48 |issue=3 |pages=167–76; discussion 164–6 |year=1998 |pmid=9594919 |doi=10.3322/canjclin.48.3.167 |url=http://caonline.amcancersoc.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=9594919 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. [[ಅಸ್ಬೆಸ್ಟೋಸ್]] ಫೈಬರ್ ಗಳಿಗೆ ಬಹುಕಾಲದ ವರೆಗಿನ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು [[ಮೆಸೊಥೆಲಿಮಿಯಾ]] ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ <ref>{{cite journal |author=O'Reilly KM, Mclaughlin AM, Beckett WS, Sime PJ |title=Asbestos-related lung disease |journal=American family physician |volume=75 |issue=5 |pages=683–8 |year=2007 |month=March |pmid=17375514 |doi= |url=http://www.aafp.org/afp/20070301/683.html |access-date=2010-02-09 |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929083111/http://www.aafp.org/afp/20070301/683.html |url-status=dead }}</ref> ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮುಟಾಜೆನ್ಸ್]] ಗಳು ಕಾರ್ಸಿನೊಜೆನ್ಸ್ ಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಕೆಲವು [[ಕಾರ್ಸಿನೊಜೆನ್ಸ್]] ಗಳು ಮುಟಾಜೆನ್ಸ್ ಆಗಿರುವದಿಲ್ಲ. ( 0)ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಅಥವಾ ಮದ್ಯಸಾರವು ರಸಾಯನಿಕ ಕಾರ್ಸಿಜೆನಿಕ್ ಆದರೆ ಇದು<ref>{{cite journal |author=Seitz HK, Pöschl G, Simanowski UA |title=Alcohol and cancer |journal=Recent developments in alcoholism : an official publication of the American Medical Society on Alcoholism, the Research Society on Alcoholism, and the National Council on Alcoholism |volume=14 |pages=67–95 |year=1998 |pmid=9751943}}</ref> ಮುಟಾಜೆನ. ಇಂತಹ ರಸಾಯನಿಕಗಳು ಕೋಶಗಳ ವಿಭಜನೆಯ ದರವನ್ನು ಉದ್ದೀಪನಗೊಳಿಸಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಹರಡುವ ರೋಗಪೀಡಿತ ಪ್ರತಿರೂಪಗಳು ಪಕ್ಕದ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ದುರಸ್ತಿಗೊಳ್ಳುವದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.ಇಲ್ಲಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ DNA ಯು ಅದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[DNA ಪ್ರತಿರೂಪವು]] ರೂಪಾಂತರದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ದಶಕಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು [[ತಂಬಾಕು]] ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ,ಗಂಟಲು,ಜನನಾಂಗ,ತಲೆ,ಕುತ್ತಿಗೆ,ಜಠರ,ಮೂತ್ರಕೋಶ,ಮೂತ್ರಪಿಂಡ,ಅನ್ನನಾಳ ಮತ್ತು ಮೇದೋಜೀರಕ ಗ್ರಂಥಿಗಳು ಇದರ <ref>{{cite journal |author=Kuper H, Boffetta P, Adami HO |title=Tobacco use and cancer causation: association by tumour type |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-internal-medicine_2002-09_252_3/page/206 |journal=Journal of internal medicine |volume=252 |issue=3 |pages=206–24 |year=2002 |month=September |doi=10.1046/j.1365-2796.2002.01022.x |pmid=12270001}}</ref> ಬಲಿಪಶುಗಳಾಗುತ್ತಿವೆ.<ref name="Kuper"/> ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ತಂಬಾಕು ಹೊಗೆಯು ಸುಮಾರು ಐವತ್ತರಷ್ಟು ಕಾರ್ಸಿನೊಜೆನ್ಸ್ ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ [[ನೈಟ್ರೊಸಮೈನ್]] ಗಳು ಮತ್ತು [[ಪಾಲಿಸೈಕ್ಲಿಕ್ ಆರೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್]] ಗಳು <ref name="Kuper"/> ಸೇರಿವೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಮೂರು ಸಾವುಗಳಲ್ಲಿಒಂದು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿಂದ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸುವ ವರದಿಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ,ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಅಂಕಿಅಂಶ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಐದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗದಿಂದ <ref name="Sasco"/><ref name="Kuper">{{cite journal |author=Kuper H, Adami HO, Boffetta P |title=Tobacco use, cancer causation and public health impact |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-internal-medicine_2002-06_251_6/page/455 |journal=Journal of internal medicine |volume=251 |issue=6 |pages=455–66 |year=2002 |month=June |doi=10.1046/j.1365-2796.2002.00993.x |pmid=12028500}}</ref> ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾನೆ. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ [[ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ಅಲ್ಲಿನ ಹೊಗೆಬತ್ತಿ ಸೇವನೆ [[ಧೂಮಪಾನದ]] ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು ಸೇದುವ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿಂದ ಮರಣಿಸುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿನ ಧೂಮಪಾನದ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನವೇ ಕಾರಣವೆಂದು ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.<ref name="Proctor RN 2004 371–6">{{cite journal |author=Proctor RN |title=The global smoking epidemic: a history and status report |journal=Clinical lung cancer |volume=5 |issue=6 |pages=371–6 |year=2004 |month=May |doi=10.3816/CLC.2004.n.016 |pmid=15217537}}</ref> ಆದರೂ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಧೂಮಪಾನಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು ಕಳವಳಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಸಂಘಟನೆಗಳು ಇದನ್ನು'' ತಂಬಾಕು ಸೋಂಕುರೋಗ'' ಎಂದು <ref name="Proctor RN 2004 371–6"/> ಬಣ್ಣಿಸಿವೆ. === ರೂಪಾಂತರ:ವಿಕಿರಣದ ಕಣಗಳು === [[ವಿಕಿರಣಗಳ ಕಣವಾಗುವಿಕೆ]],ಅಂದರೆ [[ರಾಡಾನ್]] ಅನಿಲ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವರೆಗಿನ ಸೂರ್ಯಪ್ರಭೆಯಲ್ಲಿನ [[ನೇರಳಾತೀತ ವಿಕಿರಣ]]ಗಳಿಗೆ ಒಡ್ದಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ [[ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲು]] [[ಮೆಲೊನಿಮಾ]] ಮತ್ತು ಇತರೆ ಚರ್ಮವ್ಯಾಧಿಗಳಿಗೆ <ref>{{cite journal |author=English DR, Armstrong BK, Kricker A, Fleming C |title=Sunlight and cancer |url=https://archive.org/details/ccc_1997-05_8_3/page/271 |journal=Cancer causes & control : CCC |volume=8 |issue=3 |pages=271–83 |year=1997 |month=May |doi=10.1023/A:1018440801577 |pmid=9498892}}</ref> ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ರೇಡಿಯೊ ತರಾಂಗಾಂತರಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವ ಕಣಸೃಷ್ಟಿರಹಿತ [[ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್]] ಗಳ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಬಳಕೆಯು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ ಕಾರಣ ಇವುಗಳಿಗೆ [[RF]] ರೇಡಿಯೊ ಫ್ರಿಕ್ವೆನ್ಸಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಯನ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಇದೇ ಕಾರಣ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ <ref>{{cite journal |author=Feychting M, Ahlbom A, Kheifets L |title=EMF and health |journal=Annual review of public health |volume=26 |issue= |pages=165–89 |year=2005 |pmid=15760285 |doi=10.1146/annurev.publhealth.26.021304.144445}}</ref> ಹೇಳಲಾಗಿಲ್ಲ. === ವೈರಲ್ ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳ ಸೋಂಕು. === [[ಪ್ಯಾಥೊಜೆನ್]] ಗಳ ಮೂಲಕ [[ಸೋಂಕು]] ಪಸರಿಸಿ ಕೆಲವು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳಿಗೆ <ref>{{cite journal |author=Pagano JS, Blaser M, Buendia MA, ''et al.'' |title=Infectious agents and cancer: criteria for a causal relation |journal=Semin. Cancer Biol. |volume=14 |issue=6 |pages=453–71 |year=2004 |month=December |pmid=15489139 |doi=10.1016/j.semcancer.2004.06.009}}</ref> ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳು [[ವೈರಲ್]] ಸೋಂಕಿನ ಮೂಲಕ ಬರುತ್ತವೆ,ಇದು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ,ಅದರಲ್ಲೂ [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳಲ್ಲಿಯೂ,ಸಹ ಕಂಡು ಕಾಣ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ [[ಮಾನವ]]ರಲ್ಲಿನ ಈ ವೈರಸ್ ಗಳು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 15%ರಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಈ ಸೋಂಕಿಗೆ ಈಡುಮಾಡುತ್ತಿವೆ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ತಗಲುವ ಸೋಂಕಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳಲ್ಲಿ [[ಹುಮನ್ ಪಪಿಲ್ಲೊಮಾವೈರಸ]],[[ಹೆಪಟಿಟಿಸ್ B]] [[ಮತ್ತುಹೆಪಟಿಟಿಸ್ C]] ವೈರಸ,[[ಎಪೆಸ್ಟೇನ್ -ಬಾರ್]] ವೈರಸ,ಮತ್ತು [[ಹುಮನ್ T-ಲಿಂಪೊಟ್ರೊಪಿಕ್ ವೈರಸ್]]. ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆಯ ಹಾನಿಯ ನಂತರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗದಿಂದ ಸಾವಿಗೀಡಾಗುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.ಇಂತಹ ಸೋಂಕು ವೈರಸ್ ಗಳಿಂದ ಬರುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪ್ರಾಣಾಪಾಯವನ್ನು ತರುವುದಲ್ಲದೇ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ <ref name="zur Hausen-viruses">{{cite journal | author = zur Hausen H | title = Viruses in human cancers | url = https://archive.org/details/sim_science_1991-11-22_254_5035/page/1167 | journal = Science | volume = 254 | issue = 5035 | pages = 1167–73 | year = 1991 | pmid = 1659743| doi = 10.1126/science.1659743}}</ref> ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ. ವೈರಸ್ ಗಳ ಮೂಲಕ ಗೆಡ್ಡೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಎರಡು ವಿಭಾಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.''ನಿಜಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸೋಂಕು ಹರಡುವಿಕೆ'' ಅಥವಾ'' ನಿಧಾನ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡುವಿಕೆ''. ನೇರವಾಗಿ ಹರಡುವ ವೆರಸ್ ಗಳು,ಆಂಕೊಜೆನ್ ಎಂಬ ವೈರಲ್ ಆಂಕೊಜೆನ್ (v-onc),ಮತ್ತು ಸೋಂಕಿತ ಜೀವಕೋಶವು ಕೂಡಲೇ (v-onc) ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಗಲುವ ರೋಗದ ಸೋಂಕು ಪ್ರೊಟೊ-ಆಂಕೊಜೆನ್ ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಹೂಡಿ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ವೈರಲ್ ಗಳ [[ಉತ್ತೇಜಕ]] ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಅಂಶಗಳು ಪ್ರೊಟೊ-ಆಂಕೊಜೆನ್ ಮೂಲಕ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಜೀವಕೋಶಗಳ ವಿಭಜನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷ ಪ್ರೊಟೊ-ಆಂಕೊಜೆನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಹತ್ತಿರದ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಇದು ನಿಧಾನಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿ ಈ ವೈರಸಗಳು ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಉದ್ಭವಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.ಹೀಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸೋಂಕು ತಗಲಿದ ಸಮಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರೋಗದ ಉಲ್ಬಣಾವಸ್ಥೆ ಮಟ್ಟ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಪಟೈಟಸ್ ವೈರಸ್ ಗಳು [[ಹೆಪಟೈಟಸ್ B]] ಮತ್ತು [[ಹೆಪಟೈಟಸ್C]] ಗಳ ಸೋಂಕಿನಿಂದಾಗಿ [[ಜಠರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಹಳೆಯ ವೈರಲ್ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಉಲ್ಬಣವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ[[ಹೆಪಟೈಟಸ್ B]] ನಿಂದ 0.47%ರಷ್ಟು ರೋಗಿಗಳು (ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಏಷಿಯಾ,ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಡಿಮೆ ಎಂದರೆ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಈ ಪಿಡುಗಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ). [[ಹೆಪಟೈಟಸ್C]] ನಿಂದ ಸೋಂಕಿತರಾಗುವವರ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಮಾಣ 1.4% ರಷ್ಟಾಗಿದ್ದು ಹಳೆಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮವು ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜಠರದ ಯಕೃತ್ತಿನ ತೀವ್ರ ರೋಗವು ಹಳೆಯ ವೈರಲ್ ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಮದ್ಯಪಾನದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ [[ಜಠರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ತೀವ್ರವಾಗುತ್ತದೆ.ಹೀಗೆ ಯಕೃತ್ತ ರೋಗ ಮತ್ತು ವೈರಲ್ ಹೆಪಟೈಟಸ್ ಸೋಂಕು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದರೆ [[ಜಠರದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ [[ಜಠರದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು,ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ತೀವ್ರ ಪ್ರಾಣಾಪಾಯವನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡುತ್ತದೆ.ಯಾಕೆಂದರೆ [[ವೈರಲ್ ಹೆಪಟೈಟಸ್]] ಹರಡುವಿಕೆ ಹಾಗು ಕಾಯಿಲೆಯು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಈಗ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಲಸಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಇದು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಸವಿ 2006ರಲ್ಲಿ [[U.S.ನ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಔಷಧಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಆಡಳಿತ]]ವು [[ಮಾನವ ಶರೀರದ ಗೆಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿನ ವೈರಸ್]] ಗಳಿಂದ ಲಸಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದು ಅದನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ [[ಗರ್ಡಾಸಿಲ್]] ಎಂದೂ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಲಸಿಕೆಯು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರದ HPVಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಿತು.ಇದು 70%ರಷ್ಟು ಯಕೃತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದು ಮತ್ತು90%ರಷ್ಟು ಅನುವಂಶೀಯ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವುಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲಾಯಿತು. US ನ [[ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಡಿಸೀಜ್ ಕಂಟ್ರೊಲ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರಿವೆನ್ಶನ್]] (CDC)ಮಾರ್ಚ್ 2007ರಲ್ಲಿ [[ರೋಗನಿರೋಧಕ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು ನೀಡುವ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿ]]ಯ (ACIP)ಶಿಫಾರಸ್ಸಿನ ಮೇರೆಗೆ 11–12 ವಯೋಮಾನದ ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ಲಸಿಕೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಅಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ 9 ಹಾಗು ಗರಿಷ್ಟ 26ರ ವರೆಗಿನ ವಯೋಮಾನದವರು ಈ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದನ್ನು ಮುಂಜಾಗ್ರತಾ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಸಲಹೆ ಮಾಡಿತು. ಇದೂ ಅಲ್ಲದೇ ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧಕರು [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳಿಗೂ ಕೆಲವು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಗಳಿಗೂ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಗೋಡೆ ಪದರಿನ ಹಳೆಯ ಸೋಂಕು ''[[ಹೆಲಿಕೊಬ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಪಿಲೊರಿ]]'' ಮತ್ತು [[ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರಿಕ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಇದನ್ನು ಉಲ್ಬಣಾವಸ್ಥೆಗೆ ತಂದು <ref>{{cite journal |author=Peter S, Beglinger C |title=Helicobacter pylori and gastric cancer: the causal relationship |journal=Digestion |volume=75 |issue=1 |pages=25–35 |year=2007 |pmid=17429205 |doi=10.1159/000101564}}</ref><ref>{{cite journal |author=Wang C, Yuan Y, Hunt RH |title=The association between Helicobacter pylori infection and early gastric cancer: a meta-analysis |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-gastroenterology_2007-08_102_8/page/1789 |journal=Am. J. Gastroenterol. |volume=102 |issue=8 |pages=1789–98 |year=2007 |month=August |pmid=17521398 |doi=10.1111/j.1572-0241.2007.01335.x}}</ref> ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ''ಹೆಲಿಕೊಬ್ಯಾಕ್ಟರ್ '' ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಈ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಇದರ ಲಕ್ಷಣವು ತೀರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದುದಲ್ಲದೇ ಸಂಭಾವ್ಯ ಬಹುತೇಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ <ref>{{cite journal |author=Cheung TK, Xia HH, Wong BC |title=Helicobacter pylori eradication for gastric cancer prevention |journal=J. Gastroenterol. |volume=42 Suppl 17 |issue= |pages=10–5 |year=2007 |month=January |pmid=17238019 |doi=10.1007/s00535-006-1939-2}}</ref> ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. === ಹಾರ್ಮೋನ್ ಗಳ ಅಸಮತೋಲನ === ಕೆಲವು ಹಾರ್ಮೋನಗಳು ಅದೇ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಸಿನೊಜೆನ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ;ಇದು ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೋದರೂ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. [[ರಕ್ತಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಭಾವವು ಕುಗ್ಗಿ]] ಅದು ಹಾರ್ಮೋನ್ ಗಳ ಮೂಲಕ [[ಎಂಡೊಮೆಟರಿಯಲ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] (ಜೀವಕೋಶದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ)ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ ದಾರಿ {{Citation needed|december|date=December 2009}}ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದು. === ರೋಗನಿರೋಧಕ ಪದ್ದತಿಯ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆ === }.[[HIV]] ಕೂಡಾ ಹಲವಾರು [[ಹಾನಿಕಾರಕ ಕೋಶಗಳ ನಿರ್ಮಿತ]]ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕಾಪೊಸಿಯ ಸರ್ಕೊಮಾ,]]ನಾನ್ -ಹೊಡ್ಕಿನ್ ನ ಲಿಂಫೊಮಾ ಮತ್ತು[[HPV{/0) ಗಳು ಹಾನಿಕಾರಕಗಳು {0}ಗುದದ್ವಾರದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಮತ್ತು [[ಸೆರ್ವಿಕಲ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಗೆ ಹಾದಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. [[AIDS]]-ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಯಿಲೆಯು ಇಂತಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ಅದರ ಲಕ್ಷಣ ತೋರುತ್ತದೆ. HIV ಯ ಪೀಡಿತರಲ್ಲಿ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಕ್ಷೀಣತೆಯಿಂದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೋಂಕಿಗೆ <ref>{{cite journal |author=Wood C, Harrington W |title=AIDS and associated malignancies |journal=Cell Res. |volume=15 |issue=11-12 |pages=947–52 |year=2005 |pmid=16354573 |doi=10.1038/sj.cr.7290372}}</ref> ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ನಿಶ್ಚಿತ ರೋಗನಿರೋಧಕಗಳ ಕೊರತೆಯು [[ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿರುವ ನಿರೋಧಕಕೊರತೆ]] ಮತ್ತು[[IgAಕೊರತೆಗಳು]] ಕೋಶಗಳ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ <ref>{{cite journal |author=Mellemkjaer L, Hammarstrom L, Andersen V, ''et al.'' |title=Cancer risk among patients with IgA deficiency or common variable immunodeficiency and their relatives: a combined Danish and Swedish study |journal=Clin. Exp. Immunol. |volume=130 |issue=3 |pages=495–500 |year=2002 |pmid=12452841|doi=10.1046/j.1365-2249.2002.02004.x |pmc=1906562}}</ref> ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗುವುದು ಸರ್ವೆಸಾಮಾನ್ಯ. === ಅನುವಂಶೀಯತೆ === ಬಹಳಷ್ಟು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳಿಗೆ ಅನುವಂಶೀಯತೆ ಕಾರಣವಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ತೀರ ''ವಿರಳವಾದ '' ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹಲವಾರು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ [[ಲಕ್ಷಣ]]ಗಳನ್ನು ಅನುವಂಶೀಯ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದರೂ ಅದು ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣವಾಗಲಾರದು.ಆದರೆ ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳು [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆಡ್ಡೆ ರಚನೆಯಾಗದಂತೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡುವ]] ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಲಾಗುವದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ: * ಕೆಲವು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡ ಜೀವಕೋಶಗಳು ''[[BRCA1]]'' ಮತ್ತು''[[BRCA2]]'' ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಅಂಡಾಶಯದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳ ಅಪಾಯವನ್ನು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. * ವಂಶವಾಹಿನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಅಂಗಾಂಶಗಳು ಗುಣಿತ ಎಂಡೊಕ್ರೈನ್ ನಿಯೊಪ್ಲಾಸಿಯಾ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ಬೆಳೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.(ಪುರುಷರು ವಿಧಗಳು 1, 2a, 2b) * ಲಿ-ಫ್ರಾಮೇನಿ ಲಕ್ಷಣ (ವಿವಿಧ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ಆಸ್ಟಿವೊ ಸರ್ಕೊಮಾ,ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ, ಸಾಫ್ಟ್ ಟಿಶ್ಯು ಸರ್ಕೊಮಾ,ಮೆದುಳಿನ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ಅಂದರೆ [[p53]]ನ ಕೋಶಗಳ ರೂಪಾಂತರದಿಂದ ಈ ಚಿನ್ಹೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು). * [[)ಟರ್ಕೊಟ್ ಲಕ್ಷಣ]] [[(ಮೆದಳು ಗೆಡ್ದೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಲೊನಿಕ್ ಪೊಲಿಪೊಸಿಸ್ ) * ಕುಟುಂಬದ ಅಂದರೆ [[ಫ್ಯಾಮಿಲೈಲ್ ಅಡೆನೊಮೆಟಸ್ ಪೊಲಿಪೊಸಿಸ್]] ಇದು''APC'' ಎಂಬ ವಂಶವಾಹಿನಿಯ ರೂಪಾಂತರವು [[ಕೊಲೊನ್ ಕಾರ್ಸಿನೊಮಾ]]ಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.ಆದರೂ ಇದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವ ಕಾಯಿಲೆಯ ಚಿನ್ಹೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. * [[ವಂಶವಾಹಿನಿಯ ನಾನ್ ಪೊಲಿಪೊಸಿಸ್ ಕೊಲೊರೆಕ್ಟಲ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] (HNPCC,ಅಲ್ಲದೇ ಇದನ್ನು ಲಿಂಚ್ ಸಿಂಡ್ರೊಮ)ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.ಇದರಲ್ಲಿ [[ಕೊಲೊನ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ]],ಯೋನಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ[[,ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರಿಕ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ]],ಮತ್ತು[[ಅಂಡಾಶಯದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ]],ಗಳು [[ಕೊಲೊನ್ ಪೊಲಿಪ್ಸ್]] ನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲದೇ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. * [[ರೆಟಿನೊ ಬ್ಲಾಸ್ಟೊಮಾ]],ಅಂದರೆ ಚಿಕ್ಕಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ವಂಶವಾಹಿನಿಯ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡು ರೆಟಿನೊ ಬ್ಲಾಸ್ಟೊಮಾ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. * [[ಡೌನ್ ಸಿಂಡ್ರೊಮ್]] ಅಂದರೆ ವಿಪರೀತ ಲಕ್ಷಣದ ರೋಗಿಗಳು,ಹೆಚ್ಚುವರಿ [[ಕ್ರೊಮೊಸೊಮ್]] ಹೊಂದಿದ್ದಾಗ,ಅವರಲ್ಲಿ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ,[[ಲ್ಯುಕೇಮಿಯಾ]],ಮತ್ತು [[ಟೆಸ್ಟಿಕುಲರ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]](ವೃಷಣ) ಗಳ ಉಲ್ಬಣವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಆದರೂ ಕೂಡಾ ಇದರೊಳಗಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದು ಇನ್ನೂ ತಿಳಿಯಲು ಶಕ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. === ಬೇರೆ ಕಾರಣಗಳು === ಕೆಲವು ಅಪವಾದಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ಗರ್ಭವತಿಯರಲ್ಲಿವಂಶವಾಹಿನಿಯ ಸಂಭವನೀಯತೆಯಾದರೆ ಇನ್ನು ಅಂಗಾಂಗಳ ದಾನಿಗಳಿಂದ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದಾದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ [[ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಹರಡಲಾ]]ರದು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ [[MHC]]ಯ ಮೂಲಕ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಜೋಡಣೆ ನಂತರ ತಿರಸ್ಕೃತವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಇಲ್ಲವೇ ಅದನ್ನುಭರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇರದ ಕಾರಣ ಅಥವಾ [[ಅಸಾಮರ್ಥ್ಯ]] ದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಸಾಕಷ್ಟು <ref name="Tolar">{{cite journal |author=Tolar J, Neglia JP |title=Transplacental and other routes of cancer transmission between individuals |journal=J Pediatr Hematol Oncol. |volume=25 |issue=6 |pages=430–4 |year=2003 |month=June |pmid=12794519 |doi=10.1097/00043426-200306000-00002 |url=http://meta.wkhealth.com/pt/pt-core/template-journal/lwwgateway/media/landingpage.htm?issn=1077-4114&volume=25&issue=6&spage=430}}</ref> ಉಲ್ಬಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಶೇರುಕಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಪದ್ದತಿಯುMHC ಯ ಪ್ರತಿಜನಕವನ್ನು ಬಳಸಿ "ಅಲ್ಲಿನ" ಮತ್ತು "ಬಾಹ್ಯ" ಕೋಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಈ ಪ್ರತಿಜನಕ ಅಥವಾ ಆಂಟಿಜೆನ್ಸ್ ಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಬದಲಾವಣೆಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಯಾವಾಗ ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರತಿಜನಕಗಳು ದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆಯೋ,ಆಗ ರೋಗನಿರೋಧಕ ವ್ಯೂಹವು ಸೂಕ್ತ ಕೋಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ತಡೆಯುತ್ತವೆ ಅಲ್ಲದೇ ಗೆಡ್ಡೆ ಬೆಳೆಯುವ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದು ಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="Tolar"/> ಯುನೈಟೈಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ,ಸುಮಾರು 3,500 ಗರ್ಭಿಣಿಯರಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಈ ರೋಗದ ವಿಷಮತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ [[ತೀವ್ರತರವಾದ ಲ್ಯುಕೇಮಿಯಾ]],[[ಲಿಂಫೊಮಾ]](ಹಾನಿಕಾರಕ ಗೆಡ್ಡೆ),[[ಮೆಲೊನಿಮಾ]] ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ಸಿನೊಮಾಗಳು]] ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭಕೋಶದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು <ref name="Tolar"/> ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂಗಾಂಶಗಳ ದಾನಿಗಳಿಂದ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ಒಂದೆಡೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಗೆ ಕಸಿ ಮಾಡುವಾಗ ವಿರಳವಾಗಿ ಸೋಂಕಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಅಂಗಾಂಶ ಕಸಿಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ರೂಪಾಂತರದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದಾಗ ಹಾನಿಕಾರಕ ಮೆಲೊನಿಮಾ ಗೆಡ್ಡೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.ಇದು ಅಂಗಾಂಶದ ಜೋಡಣೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗೊತ್ತಾಗದಂತೆ ಇರುವುದಲ್ಲದೇ ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸವಾಲೊಡ್ಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವ <ref>{{cite website|title= Cancer Spread By Transplantation Extremely Rare: In Very Rare Case, Woman Develops Leukemia from Liver Transplant|url= http://www.cancer.org/docroot/NWS/content/NWS_1_1x_Cancer_Spread_By_Transplantation_Extremely_Rare.asp|access-date= 2010-02-09|archive-date= 2009-07-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20090715175521/http://www.cancer.org/docroot/NWS/content/NWS_1_1x_Cancer_Spread_By_Transplantation_Extremely_Rare.asp|url-status= dead}}</ref> ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಒಂದು ಕೋಶದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ,ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಎರಡೂ ಕೋಶಗಳು [[ಹಿಸ್ಟೊಕಾಂಪಿಟ್ಯಾಬಿಲಿಟಿ]] (ಅನುವಂಶೀಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ)ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆಯೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಇದರ ಅಪಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಇಲಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಇದು ಸಿದ್ದವಾದರೂ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಇದು ಅಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂದು <ref>{{cite website |title= The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1980|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1980/presentation-speech.html}}</ref> ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಮಾನವರಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಸೋಂಕಿನ ಮೂಲಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆಡ್ಡೆಯ]] ವೈರಸ್ ಗಳು ಹರಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಈ ಲಕ್ಷಣವು ನಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.[[ಸ್ಟಿಕರ್ ಸರ್ಕೊಮಾ]] ಇದನ್ನು ನಾಯಿಯ ಸೋಂಕಿನ ಲೈಂಗಿಕ ಗೆಡ್ಡೆಯ ರೋಗ ಅದಲ್ಲದೇ [[ತಾಸ್ಮೇನಿಯನ್ನಲ್ಲಿನ ಡೆವಿಲ್ಸ್]] [[ಡೆವಿಲ್ ಫೇಸಿಯಲ್ ಟ್ಯುಮರ್ ಡಿಸೀಜ್]] ಕೂಡಾ ಹರಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ <ref>{{cite journal |author=Murgia C, Pritchard JK, Kim SY, Fassati A, Weiss RA |title=Clonal origin and evolution of a transmissible cancer |journal=Cell |volume=126 |issue=3 |pages=477–87 |year=2006 |pmid=16901782 |doi=10.1016/j.cell.2006.05.051 |pmc=2593932}}</ref> ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. == ರೋಗ-ಶರೀರ ವಿಜ್ಞಾನ == {{Main|Oncogenesis}} [[ಚಿತ್ರ:Cancer requires multiple mutations from NIH.png|thumb|right| ಸರಣಿ ರೂಪಾಂತರಗಳ ನಂತರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಉಂಟಾಗುವುದು.ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೂಪಾಂತರವು ಕೋಶದ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತದೆ.]] ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ರೋಗ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಆಗಿ [[ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಲು]] ಜೀವಕೋಶಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ [[ಅನುವಂಶೀಯ]] ಕೋಶಗಳು ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ <ref>{{cite journal |author=Croce CM |title=Oncogenes and cancer |journal=The New England journal of medicine |volume=358 |issue=5 |pages=502–11 |year=2008 |month=January |pmid=18234754 |doi=10.1056/NEJMra072367 |url=http://content.nejm.org/cgi/content/full/358/5/502 |access-date=2010-02-09 |archive-date=2010-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100212042052/http://content.nejm.org/cgi/content/full/358/5/502 |url-status=dead }}</ref> ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅನುವಂಶೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಹಲವಾರು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ರೊಮೊಸೊಮ್ ಗಳ ರೂಪಾಂತರವು [[DNA ನ ಏಕ ಕೋಶದ ನ್ಯುಕ್ಲಿಟೈಡ್]] ಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಪರಿಣಾಮ ಎದುರಿಸುವ ಎರಡು ವಿಶಾಲ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಅನುವಂಶೀಯ ಕೋಶಗಳಿವೆ. [[ಆಂಕೊಕೋಶಗ್ರಂಥಿಗಳು]] ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳು ಅಥವಾ ಮಾರ್ಪಾಡಾದ ವಂಶವಾಹಿನಿ ಜೀವಕೋಶಗಳು ನೂತನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವದರಿಂದ ಈ ಗ್ರಂಥಿಗಳು ಅಷ್ಟಾಗಿ ರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುವದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಬೇರೆ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅನುವಂಶೀಯ ಕೋಶಗಳಿಂದ ಏಕರೂಪದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶಗಳು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. [[ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ಅನುವಂಶೀಯ ಕೋಶಗಳು]] ಜೀವಕೋಶದ ವಿಭಜನೆ,ಅವುಗಳ ಉಳಿವು ಅಥವಾ ಇನ್ನುಳಿದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಗೆಡ್ಡೆ ತಡೆಯುವ ವಂಶವಾಹಿನಿ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಅನುವಂಶೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅದನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಲವಾರು ವಂಶವಾಹಿನಿಯ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಜ ಕೋಶವನ್ನು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಹಲವಾರು ವಂಶವಾಹಿನಿಯ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯ <ref>{{cite journal |author=Knudson AG |title=Two genetic hits (more or less) to cancer |journal=Nature reviews. Cancer |volume=1 |issue=2 |pages=157–62 |year=2001 |month=November |pmid=11905807 |doi=10.1038/35101031}}</ref> ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ವಂಶವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿನ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಇಂದು ಹಲವು ಜೆನೊಮಿಕ್ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಅದು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶಗಳ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲಬದಲಾವಣೆಗಳು [[ರೂಪಾಂತರಗಳು]],ಅಥವಾ ಜೆನೊಮಿಕ್ DNAದ ಸರಣಿಯ [[ನ್ಯುಕ್ಲೆಟೈಡ್]] ನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.ಆದರೆ [[ಎನೊಪ್ಲೊಡಿ]] ಅಂದರೆ ಅಸಹಜ ಸಂಖ್ಯೆ [[ಕ್ರೊಮೊಸೊಮ್]] ಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದಿದರೂ ಅದು ರೂಪಾತರವಲ್ಲ.ಅದರಲ್ಲಿನ ಕೋಶ ಹಾನಿ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಳವು [[ಮಿಟೊಸಿಸ್]] ನಲ್ಲಿನ ಇದರ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಅದು ಪೂರಕವಾಗಿರುವದಿಲ್ಲ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ರೂಪಾಂತರಗಳು ಕ್ರೊಮೊಸೊಮ್ ನ ಕಣ್ಮರೆ ಅಥವಾ ಭಾಗಶ:ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. [[ಜೆನೊಮಿಕ್ ಉಲ್ಬಾಣ]]ವು ಕೋಶವು ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಕೋಶಗಳ ನಿರ್ಮಿತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.(ಹಲವು ಬಾರಿ 20 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು)ಇದು ಸಣ್ಣ ಕ್ರೊಮೊಸೊಮಗಳ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಂಕೊಜೆನ್ಸ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಅನುವಂಶಿಕ ಕೋಶಗಳ ಮೇಲ;ಎ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕ್ರೊಮೊಸೊಮಗಳು ತಮ್ಮ [[ಸ್ಥಳ ಬದಲಾಯಿಸಿ]]ದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಅಸಹಜತೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಾನಿಕಾರಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ:[[ಫಿಲೆಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಕ್ರೊಮೊಸೊಮ್]] ಅಥವಾ 9ಮತ್ತು 22ರ ಕ್ರೊಮೊಸೊಮ್ ಗಳ ಸ್ಥಳ ಬದಲಾವಣೆಯು [[ಕ್ರೊನಿಕ್ ಮೈಲೊಜಿನಸ್ ಲ್ಯುಕೇಮಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ[[BCR]]-[[abl]] ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ [[ಪ್ರೊಟೀನ್ ಗಳ ಉತ್ತೇಜನ]]ವು ಒಂದು ಆಂಕೊಜೆನಿಕ್ [[ಟೈರೊಸೈನ್ ಕಿನಾಸೆ]]ಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ರೂಪಾಂತರಗಳು,ಅಳಿಸಿಹೋಗುವುದು ಮತ್ತು ಅದರೊಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವವುಗಳಿಂದ ತಳಿಯ [[ಪ್ರವರ್ತಕ]] ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಭವನೀಯಗಳ [[ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ]]ಯು [[ಪ್ರಕರಣಗಳ ಕೋಡಿಂಗ್]] ಇಲ್ಲವೆ ಅದರ ಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ [[ಪ್ರೊಟೀನ್]] ಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. [[DNA ವೈರಸ್]] ಅಥವಾ [[ಪ್ರತಿವೈರಸ್]] ನಿಂದ ತಳಿಯ ಏಕಕೋಶವು ಜೆನೊಮಿಕ್ ಸಮಗ್ರತೆಯ ವಸ್ತುವನ್ನುಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವೈರಸ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಾಪವನ್ನು ತೋರಬಹುದು.ಇಲ್ಲಿ ಪೀಡಿತ ಕೋಶ ಮತ್ತು ಅದರ ಮುಂದಿನವುಗಳ ಕೆಲಸ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಬಹುದು. == ನಿಯಂತ್ರಣ == ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವದೇ ಆಗಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು30%ರಷ್ಟು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪಿಡುಗನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿರುವ ಸಂಭವನೀಯ ಕಾರಣಗಳಾದ [[ತಂಬಾಕು]],[[ಅತಿಯಾದ ತೂಕ]],ಅಥವಾ [[ಅಧಿಕ ಕೊಬ್ಬಿನಾಂಶ]],ಕಡಿಮೆ ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿ ಸೇವನೆ,[[ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮದ ಕೊರತೆ]],[[ಮದ್ಯಪಾನ]],[[ಲೈಂಗಿಕ ಸೋಂಕಿನ ಕಾಯಿಲೆ]],[[ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ]] ಇವುಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದಷ್ಟು ಇದನ್ನು <ref name="Cancer Cancer">{{cite web |url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs297/en/ |title=Cancer Cancer |format= |work=World Health Organization |accessdate=}}</ref> ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು. ಇದರಿಂದ [[ಕಾರ್ಸಿನೊಜಿನ್]] ಗಳನ್ನು ದೂರ ಇಡಬಹುದು ಇಲ್ಲವೆ [[ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮಾರ್ಪಾಡಿ]]ನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಹಾನಿಕಾರವಾಗದಂತೆ ನಿರ್ಭಂದಿಸಬಹುದು.ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಜೀವನಶೈಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಅಥವಾ ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾರಕಗಳನ್ನು ದೂರ ಇಡಬಹುದಲ್ಲದೇ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಸಕಾಲಿಕ ಬಳಕೆ ಹಾಗು( [[ಕೆಮೊಪ್ರೆವೆನ್ಶನ್]] ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನುಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಪಡೆದರೆ ಈ ಮಾರಕ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು). [[ಎಪಿಡೆಮಿಯೊಜಿಕಲ್]] (ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಇದರ ಪ್ರಥಮ ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.ಕೆಲವು ಜನರಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ದೊರೆಯದ ಕಾರಣ ಅಂತವರಿಗೆ [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ರೋಗಪತ್ತೆ ಕಾರ್ಯ]]ದೊಂದಿಗೆ [[ಎರಡನೆಯ ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಕ್ರಮದ]] ಅನುಷ್ಟಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅಗತ್ಯ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದಾಗಿದೆ.ಹಿಂದಿನ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಔಷೋಧಪಚಾರ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ==ಕೆಂಪು ಈರುಳ್ಳಿ== {| class="wikitable sortable " |- |ಕೆಂಪು ಈರುಳ್ಳಿಯ ಸೇವನೆಯು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ನೆರವಾಗಲಿದೆ ಎಂಬುದು ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಕೆಂಪು ಈರುಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧೀಯ ಅಂಶಗಳು ಟ್ಯೂಮರ್‌ ಅನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವಂಥ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಕೆನಡಾದ ಗುಲೆಫ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧಕ ಅಬ್ದುಲ್‌ಮೊನೆಮ್ ಮುರಯ್ಯನ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಂಪು ಈರುಳ್ಳಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇತರ ತಳಿಯ ಈರುಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಕೋಶಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. *ದೊಡ್ಡ ಕರುಳಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು. ವಿವಿಧ ತಳಿಯ ಈರುಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧೀಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಕರುಳಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಕೋಶಗಳ ಜತೆ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಇರಿಸಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ವೇಳೆ, ಕೆಂಪು ಈರುಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧೀಯ ಅಂಶಗಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಕೋಶಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದು ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು.<ref>http://www.prajavani.net/news/article/2017/06/08/497418.html|-{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} === ಸುಧಾರಿತ ("ಜೀವನ ಶೈಲಿ")ಅಪಾಯಕಾರಿ ಗಂಡಾಂತರ ಅಂಶಗಳು === {{See also|Alcohol and cancer}} {{Quote_box| width=23em|align=|right|quote= <center> '''ವಿಶ್ವಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ದಿನ ಫೆ. 4''' </center> <center> '''(2017)''' </center> *ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಾವಿಗೆ ಆರನೇ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮುಂದುವರೆದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಂತೂ ಈಗ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿದೆ. ಲಿಂಗಬೇಧವಿಲ್ಲದೆ, ವಯೋಬೇಧವಿಲ್ಲದೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ಅಂಗವನ್ನು ಬಾಧಿಸಬಹುದಾದ ಕಾಯಿಲೆ ಯಾವುದೆಂದು ಕೇಳಿದರೆ, ಉತ್ತರವೇ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್. *'''ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಎಂದರೆ''': *ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೀವಕೋಶಗಳ ವಿಭಜನೆ ಹಾಗೂ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಸಹಜವಾಗಿ ಆಗದೇ ಅಸಹಜ ಹಾಗೂ ಅನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿ ಆಗುತ್ತವೆ. ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮಬದ್ಧತೆಗೊಳಗಾಗದೆ ವೇಗವಾಗಿ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನುಹೀರಿ ಸಹಜಕೋಶಗಳ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಭಂಗವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಗಂಥಿಕೋಶಗಳು ಮೂಲ ಅಂಗದಿಂದ ಕಳಚಲ್ಪಟ್ಟು ರಕ್ತ ಅಥವಾ ದುಗ್ದರಸದ ಮೂಲಕ ಬೇರೆ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ದಾಳಿಮಾಡಿ (ಉದಾ: ಮೂಳೆ, ಮೆದುಳು, ಶ್ವಾಸಕೋಶ, ಲಿಂಫ್ ನೋಡ್ ಇತ್ಯಾದಿ) ಅಲ್ಲಿನ ಸಹಜ ಕೋಶಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ದೇಹದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಿಂದ ಬರಬಹುದಾದರೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶ, ಜೀರ್ಣಾಂಗವ್ಯೂಹ, ರಕ್ತ, ದುಗ್ದಗ್ರಂಥಿ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಸ್ಟೇಟ್, ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಸ್ತನ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. *'''ಕಾರಣ''' *ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳು ಸೇರಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. (ಮಲ್ಟಿಫ್ಯಾಕ್ಟೋರಿಯಲ್) ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು (ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್) ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ವಿಕಿರಣ, ಕೆಲವು ವೈರಸ್‌–ಸೋಂಕುಗಳು (ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಸಿ.ಬಿ ವೈರಸ್, ಲಿವರ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಭವ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರೆ ಎಚ್.ಪಿ.ವಿ. ಸೋಂಕಿನಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಕೊರಳಿನಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ಎಚ್.ಐ.ವಿ. ಸೋಂಕಿನಲ್ಲಿ ಬರ್ಕಿಟ್ಸ್ ಲಿಮ್‌ಫೋಮಾ, ಇತ್ಯಾದಿ) ಜೀವಕೋಶಗಳ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್–ಕಾರಕಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ವಯಸ್ಸು, ಲಿಂಗ, ಪರಿಸರ, ವಂಶಾವಳಿ– ಮುಂತಾದವು ಕೂಡ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾರಕವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಬಹುದು. *'''ಏನೆಲ್ಲಾ ಮಾಡಬಹುದು''' *ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪೀಡಿತರಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಅಂತರ್ಮುಖಿಯಾಗಿ ಖಿನ್ನತೆಯಿಂದ ಬಳಲುವುದರ ಬದಲು ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆರವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಕುಟುಂಬದವರೊಂದಿಗೆ, ಬಾಳಸಂಗಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಹದ್ಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚಕರೊಂದಿಗೆ, ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ನನ್ನ ಕಹಿಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿ ನಿರಾಳತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅವಕಾಶವಾಗುವುದಾದರೆ ಅದು ಕಾಯಿಲೆ ಗುಣಮುಖವಾಗಲು ಧನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನೇ ಬೀರುತ್ತದೆಯಲ್ಲವೇ? ಜೊತೆಗೆ ನಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಇತರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಪೀಡಿತರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಾಗ ಅದು ಧನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನೇ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಅಂಡಾಶಯಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆದ್ದು ಮರುಜನ್ಮಗಳಿಸಿ ಹಲವು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪೀಡಿತರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಕೊಡುತ್ತಿರುವ ಮಾಯಾ ತಿವಾರಿ, ಜೊತೆಗೆ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದ ಗುಣಮುಖರಾಗುತ್ತಿರುವ ಮನಿಷಾ ಕೊಯಿರಾಲ, ಯುವರಾಜ್ ಸಿಂಗ್ ಮುಂತಾದವರ ಅನುಭವಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಆತ್ಮಸ್ಥೈರ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದೇ ಸೂಕ್ತಬದಲಾವಣಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ರೋಗದ ಭಯಾನಕತೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆಯಬಹುದು.[http://www.prajavani.net/news/article/2017/02/04/470014.html] <ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2017/02/04/470014.html |title=ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಎಂದರೆ ಹೆದರಬೇಕಿಲ್ಲ;ಡಾ ವೀಣಾ ಎಸ್. ಭಟ್ ಭದ್ರಾವತಿ;4 Feb, 2017 |access-date=2017-02-06 |archive-date=2017-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204150546/http://www.prajavani.net/news/article/2017/02/04/470014.html |url-status=dead }}</ref> .}} ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾರಕಗಳ ಬಹುತೇಕ ಅಂಶಗಳು ಪರಿಸರದ ಲಕ್ಷಣ ಅಥವಾ ಜೀವನಶೈಲಿ-ಸಂಬಂಧಿತ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.ಕಾಯಿಲೆಯ ಅಂಶ ಕಂಡು ಬಂದನಂತರ ಬಹುತೇಕ ಸಂಭವನೀಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿರ್ಭಂದಿಸುವ <ref name="Danaei">{{cite journal |author= Danaei G, Vander Hoorn S, Lopez AD, Murray CJ, Ezzati M |title= Causes of cancer in the world: comparative risk assessment of nine behavioural and environmental risk factors |url= https://archive.org/details/sim_the-lancet_november-19-25-2005_366_9499/page/1784 |journal=Lancet |volume=366 |issue=9499 |pages=1784–93 |year=2005 |pmid=16298215 |doi=10.1016/S0140-6736(05)67725-2}}</ref> ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾಯಿಲೆಯ ಅಪಾಯಗಳು ಬಹುತೇಕ,[[ಮದ್ಯಪಾನ]],(ಇದರ ಅತಿಯಾದ ಸೇವನೆಯು ಮುಖ,ಬಾಯಿ,ಕರಳು,ಸ್ತನ ಮತ್ತು ಇತರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ).ಧೂಮಪಾನ (ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ 20%ರಷ್ಟು ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡದಿದ್ದರೂ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ ತುತ್ತಾಗಿರುತ್ತಾರೆ)10%ರಷ್ಟು ಪುರಷರಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ)ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ(.ದೊಡ್ಡಕರುಳು,ಸ್ತನ ಮತ್ತು ಸಂಭವನೀಯ ಇತರೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳು)[[ಹೆಚ್ಚು ತೂಕದವರ]] [[ಕೊಬ್ಬಿನ ಅಂಶ]]ದಿಂದ (ದೊಡ್ಡ ಕರಳು,ಸ್ತನ,ಗ್ರಂಥಿಗಳು,ಮತ್ತುಇತರೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳು ಬರುವ <ref>{{cite web | title=Lung Cancer in American Women: Facts | url=http://www.nationallungcancerpartnership.org/page.cfm?l=factsWomen | accessdate=2007-01-19 | archive-date=2007-07-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070709065209/http://www.nationallungcancerpartnership.org/page.cfm?l=factsWomen | url-status=dead }}</ref> ಅಪಾಯವಿದೆ. ಗ್ರಂಥಿಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾಕ್ಷಿಪ್ರಕಾರ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಮದ್ಯಪಾನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದರೆ ಇದರ ಅಪಾಯ ತಪ್ಪಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆಯು ಇದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಘಾತಕವಾದದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ತಂಬಾಕು ಮತ್ತು ಮದ್ಯಪಾನಗಳು ತೀವ್ರ ದುರ್ಬಲತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ಜೀವನಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಅಂಶಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯ ತಂದೊಡ್ಡುತ್ತವೆ.(ಇಲ್ಲಿ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ)ಇದು ಕೆಲವು ಲೈಂಗಿಕ ಸೋಂಕಿಗೆ ತುತ್ತಾದ (ಇವುಗಳು [[ಮಾನವ ಪಪ್ಪಿಲೋಮಾ ವೈರಸ್]] ಗಳಾಗಿವೆ)ಉದ್ದೀಪನಕಾರಿ ಹಾರ್ಮೋನ ಗಳು [[ಐಯೊನೈಜಡ್ ವಿಕಿರಣ]] ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ [[ಅಲ್ಟ್ರಾ ವೈಲೆಟ್ ಕಿರಣ]]ಗಳು [[ಚರ್ಮ ಹದಮಾಡುವ]] ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ಸೂಸುವ ಕಿರಣ ಹಾಗು ಹಲವು ವೃತ್ತಿಪರ ಮತ್ತು ರಸಾಯನಿಕಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಅಪಾಯದ ಅಂಶಗಳಾಗಬಹುದು. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸುಮಾರು 200,000 ಜನರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಪರಿಸರಗಳಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ <ref name="WHO_occup">{{cite press release |title=WHO calls for prevention of cancer through healthy workplaces |publisher=World Health Organization |date=2007-04-27 |url=http://www.who.int/mediacentre/news/notes/2007/np19/en/index.html |accessdate=2007-10-13}}</ref> ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದಶಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಅಬೆಸ್ಟೋಸ್ ಫೈಬರ್ಸ್ ನ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆ ಅಥವಾ ಧೂಮಪಾನದಿಂದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಪಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.[[ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಮತ್ತು [[ಮೆಸೊಥಿಲಿಯೊಮಾಗಳು]] ಇಂತಹ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದೆ. ತಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ [[ಬೆಂಜೀನಗೆ]] ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವದರಿಂದ [[ಲ್ಯುಕೇಮಿಯಾ]]ದಂತಹ ಕಾಯಿಲೆಗೆ <ref name="WHO_occup"/> ಬಲಿಪಶುವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. }ಸದ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪರ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಜಾಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ ಅಪಾಯಗಳು ಬಹುತೇಕ <ref name="WHO_occup"/> ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ U.S.ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ 20,000ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಾವುಗಳು ಮತ್ತು 40,000 ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಕಾರ್ಮಿಕರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರದಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾದ ಬಗ್ಗೆ <ref>{{cite web|url=http://www.cdc.gov/niosh/topics/cancer/|title=National Institute for Occupational Safety and Health- Occupational Cancer |accessdate=2007-10-13|publisher=United States National Institute for Occupational Safety and Health}}</ref> ವರದಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. === ಪಥ್ಯದಲ್ಲಿರುವುದು === {{Quote_box| width=23em|align=|right|quote= <center>'''ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌’ಗೆ ಹೊಸ ಔಷಧ ಸಂಶೋಧನೆ'''</center> *ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಕೋಶಗಳು ದೇಹದ ಭಾಗವೊಂದರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾದರೆ, ಆ ಕೋಶಗಳ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿ, ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ನಂತರ, ಅವು ಗೆಡ್ಡೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಗೆಡ್ಡೆಯ ಕೆಲವು ಕೋಶಗಳು ಸಡಿಲವಾಗಿ, ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು ರಕ್ತದ ಮೂಲಕ ದೇಹದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಚರಿಸಿ, ಇತರ ಅಂಗಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು, ಆ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಗೆಡ್ಡೆ ಬೆಳೆಯುವುದು ಅಥವಾ ಅಂಗದ ವೈಫಲ್ಯ ಆಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಈ ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. *ಗೆಡ್ಡೆಯೊಂದರಿಂದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಕೋಶಗಳು ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು, ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ‘ಮೆಟಾಸ್ಟಾಟಿಸ್‌’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ‘ಹೆಪಾರನೀಸ್‌’ ಎನ್ನುವ ಮತ್ತೊಂದು ಕೋಶಗಳು ಅಂಟಿಕೊಂಡು, ಕೋಶಗಳು ಸಡಿಲವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ‘ಹೆಪಾರನೀಸ್‌’ಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಕೃತಕ ಕೋಶಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಅವು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಪ್ರೊ.ರಂಗಪ್ಪ ಅವರ ತಂಡ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದೆ. ಈ ಕೃತಕ ಕೋಶಗಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಆ ಇಡೀ ಕೋಶವೇ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡು ಮೃತಪಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹಬ್ಬುವುದನ್ನು ತಡೆದಂತಾಗುತ್ತದೆ.<ref>http://www.justkannada.in/mysore-university-vc-k-s-rangappa-cancer-research-isreal/mysore-university-vc-k.s.rangappa-cancer-research-isreal{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> .}} ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಈ ಔಷಧದಿಂದ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಗೆಡ್ಡೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬೆಳೆಯುವುದು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಆಗ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂಲಕ ಗೆಡ್ಡೆಯನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದರೆ ಆಯಿತು. ಹರಡುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ (ಮ್ಯಾಲಿಗ್ನೆಂಟ್‌) ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಸಾಧ್ಯ. ಹಾಗೇನಾದರೂ ಮಾಡಿದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹರಡಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಹರಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೇ ತಡೆ ಒಡ್ಡುವುದರಿಂದ, ಕಾಯಿಲೆ ಬಹುತೇಕ ಗುಣವಾದಂತೆಯೇ {{Main|Diet and cancer}} ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯ ಕ್ರಮವು ಶರೀರದಲ್ಲಿ [[ಕೊಬ್ಬಿನಂಶ]]ವನ್ನು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುವದರಿಂದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಂಭವ ಜಾಸ್ತಿ..ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.(ಉದಾ:[[ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರಿಕ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅದೇ ರೀತಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸನಲ್ಲಿ [[ಕರುಳಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಸರ್ವೆ ಸಾಮಾನ್ಯವೆನಿಸಿದೆ). ಈ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವನೀಯ ([[ಹ್ಯಾಪ್ಲೊ ಗ್ರುಪ್ಸ್]] ನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ). ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಲಸಿಗರು ತಾವಿರುವ ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಪಾಯವನ್ನುಅಧಿಕಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.ಇಲ್ಲಿ ಅವರ ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿ ಹಾಗು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ <ref>{{cite journal |author=Buell P, Dunn JE |title=Cancer mortality among Japanese Issei and Nisei of California |url=https://archive.org/details/sim_cancer_1965-05_18_5/page/656 |journal=Cancer |volume=18 |issue= |pages=656–64 |year=1965 |pmid=14278899|doi=10.1002/1097-0142(196505)18:5<656::AID-CNCR2820180515>3.0.CO;2-3}}</ref> ಸಂಬಂಧವಿರುತ್ತದೆ. ಜನರಲ್ಲಿ ಕೊಬ್ಬು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ತೂಕ ಇಳಿಸುವ ಕ್ರಮವು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅಷ್ಟಾಗಿ ತಿಳಿಯದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ನಿರಂತರ ವರದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಕೆಲವು ನಿಗದಿತ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ (ಆಹಾರವನ್ನಳಗೊಂಡಂತೆ) ಇವು ಫಲಪ್ರದವೊ ಅಥವಾ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಮಾಡುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಇಂತಹ ವರದಿಗಳು ಕಸಿ ಮಾಡಿದ ಕೋಶಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಮೂಲ ಆಧಾರ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಈಗಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಮೇಲೆ ನಂಬಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಹಾಗು ನಿಖರವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಬಂದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದಾಗಿದೆ.(ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ). ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಪಾಯವನ್ನು ರೋಗನಿದಾನ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನವು ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಪಾಯ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಹಲವೆಡೆಯಿಂದ ಬೆಂಬಲವೂ ದೊರಕಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇಂತಹ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕಡಿಮೆ ಮಾಂಸಾಹಾರ ಸೇವನೆಯು ಕರಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು <ref name="pmid9663397">{{cite journal |author=Slattery ML, Boucher KM, Caan BJ, Potter JD, Ma KN |title=Eating patterns and risk of colon cancer |journal=Am. J. Epidemiol. |volume=148 |issue=1 |pages=4–16 |year=1998 |pmid=9663397 |doi=}}</ref> ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಫಿ ಕುಡಿಯುವದರಿಂದ ಜಠರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ ಅಪಾಯದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿಗ್ರಿಲ್ಲ್ ಗಳ ಮೇಲೆ ಬೇಯಿಸಿದ ಮಾಂಸಾಹಾರದಿಂದ [[ಉದರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ|<ref name="pmid9096659">{{cite journal |author=Ward MH, Sinha R, Heineman EF, ''et al.'' |title=Risk of adenocarcinoma of the stomach and esophagus with meat cooking method and doneness preference |journal=Int. J. Cancer |volume=71 |issue=1 |pages=14–9 |year=1997 |pmid=9096659|doi=10.1002/(SICI)1097-0215(19970328)71:1<14::AID-IJC4>3.0.CO;2-6}}</ref> ಉದರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ]],[[ಕರಳಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್|<ref name="pmid16140978">{{cite journal |author=Sinha R, Peters U, Cross AJ, ''et al.'' |title=Meat, meat cooking methods and preservation, and risk for colorectal adenoma |journal=Cancer Res. |volume=65 |issue=17 |pages=8034–41 |year=2005 |pmid=16140978 |url=http://cancerres.aacrjournals.org/cgi/content/full/65/17/8034 |doi=10.1158/0008-5472.CAN-04-3429 |doi_brokendate=2010-01-06}}</ref> ಕರಳಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]],[[ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್|<ref name="pmid17435448">{{cite journal |author=Steck SE, Gaudet MM, Eng SM, ''et al.'' |title=Cooked meat and risk of breast cancer--lifetime versus recent dietary intake |journal=Epidemiology (Cambridge, Mass.) |volume=18 |issue=3 |pages=373–82 |year=2007 |pmid=17435448 |doi=10.1097/01.ede.0000259968.11151.06}}</ref> ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಮತ್ತು[[ಮೇದೋಜೀರಕ ಗ್ರಂಥಿಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್|<ref name="pmid16172241">{{cite journal |author=Anderson KE, Kadlubar FF, Kulldorff M, ''et al.'' |title=Dietary intake of heterocyclic amines and benzo(a)pyrene: associations with pancreatic cancer |journal=Cancer Epidemiol. Biomarkers Prev. |volume=14 |issue=9 |pages=2261–5 |year=2005 |pmid=16172241 |doi=10.1158/1055-9965.EPI-04-0514}}</ref> ಮೇದೋಜೀರಕ ಗ್ರಂಥಿಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]]ಗಳ ಹಾಗು ಅತಿ ಉಷ್ಣತೆಯ ಮೇಲೆ ಬೇಯಿಸಿದ ಆಹಾರದಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿನ <ref name="pmid9096659"/>[[ಬೆಂಜೊಪೆರಿನ್]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ ಅಪಾಯದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 2005ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ದ್ವೀತಿಯ ನಿರ್ಮೂಲನಾ]] ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಸಸ್ಯ ಮೂಲದ ಆಹಾರ ಹಾಗು ಸುಧಾರಿತ ಜೀವನಶೈಲಿಗಳಿಂದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ್ನು ನಿರ್ಬಂದಿಸಬಹುದೆಂದೂ ವರದಿಗಳು ಹೇಳಿವೆ,ಬಹುತೇಕ ಪುರುಷರಲ್ಲಿನ ಮೂತ್ರಕೋಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಇಳಿಕೆ <ref name="Ornish">{{cite journal | author = Ornish D et al. | title = Intensive lifestyle changes may affect the progression of prostate cancer | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-urology_2005-09_174_3/page/1065 | journal = The Journal of Urology | volume = 174 | issue = 3 | pages = 1065–9; discussion 1069–70 | year = 2005 | pmid = 16094059 | doi = 10.1097/01.ju.0000169487.49018.73}}</ref> ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶದ ಪ್ರಸರಣದ ನಂತರ 2006ರಲ್ಲಿ 2,400 ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.ಇದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಹಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು,ಇನ್ನುಳಿದವರಿಗೆ 20%ಕಡಿಮೆ ಕೊಬ್ಬಿನ ಕ್ಯಾಲೊರಿ ಆಹಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಕಡಿಮೆ ಕೊಬ್ಬಿನಾಂಶದ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ ಲಕ್ಷಣಗಳು ತೀರ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿತ್ತೆಂದು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006ರ ಮಧ್ಯಂತರ ವರದಿಯಲ್ಲಿ <ref>{{cite journal |author=Chlebowski RT, Blackburn GL, Thomson CA, ''et al.'' |title=Dietary fat reduction and breast cancer outcome: interim efficacy results from the Women's Intervention Nutrition Study |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-national-cancer-institute_2006-12-20_98_24/page/1767 |journal=J. Natl. Cancer Inst. |volume=98 |issue=24 |pages=1767–76 |year=2006 |pmid=17179478 |doi=10.1093/jnci/djj494}}</ref> ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಶುದ್ದೀಕರಿಸಿದ ಸಕ್ಕರೆ ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸಾದಾರಣ ಕಾರ್ಬೊಹೈಡ್ರೇಟ್ ಗಳ ಸೇವನೆ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಈ ಕಾಯಿಲೆಯ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧ ಇರಬಹುದೆಂದು <ref>{{cite journal |author=Romieu I, Lazcano-Ponce E, Sanchez-Zamorano LM, Willett W, Hernandez-Avila M |title=Carbohydrates and the risk of breast cancer among Mexican women |journal=Cancer Epidemiol Biomarkers Prev |volume=13 |issue=8 |pages=1283–9 |date=1 August 2004|pmid=15298947 |url=http://cebp.aacrjournals.org/cgi/content/full/13/8/1283 }}</ref><ref>{{cite journal | author=Francesca Bravi, Cristina Bosetti, Lorenza Scotti, Renato Talamini, Maurizio Montella, Valerio Ramazzotti, Eva Negri, Silvia Franceschi, and Carlo La Vecchia | title=Food Groups and Renal Cell Carcinoma: A Case-Control Study from Italy | journal=International Journal of Cancer | year=2006 | month=October | volume=355:1991-2002 | url=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/abstract/113412400/ABSTRACT | doi=10.1002/ijc.22225 | pages=681 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2/}<ref>{{cite journal | author= Jee SH, Ohrr H, Sull JW, Yun JE, Ji M, Samet JM | title= Fasting serum glucose level and cancer risk in Korean men and women | url= https://archive.org/details/sim_jama_2005-01-12_293_2/page/194 | journal=JAMA | volume = 293 |issue=2 | doi= 10.1001/jama.293.2.194 | year= 2005 |pages=194–202 | pmid= 15644546 }}</ref><ref>{{cite journal | author= Michaud DS, Liu S, Giovannucci E, Willett WC, Colditz GA, Fuchs CS | title= Dietary sugar, glycemic load, and pancreatic cancer risk in a prospective study | journal= J Natl Cancer Inst | volume= 94 |issue=17 | url=http://jnci.oxfordjournals.org/cgi/content/full/94/17/1293 | pmid= 12208894 | doi= 10.1093/jnci/94.17.1293 | year= 2002 |pages=1293–300}}</ref><ref>{{cite journal | author= Venkateswaran V, Haddad AQ, Fleshner NE ''et al.'' | title= Association of diet-induced hyperinsulinemia with accelerated growth of prostate cancer (LNCaP) xenografts | volume= 99 |issue=23 |url=http://jnci.oxfordjournals.org/cgi/content/full/99/23/1793 | pmid=18042933| doi=10.1093/jnci/djm231| year=2007| journal=J Natl Cancer Inst |pages=1793–800}}</ref> ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ಇದರ ಅಪಾಯದ ಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧದ ಬಗೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಚರ್ಚೆಗಳು <ref>Friebe, Richard: ''[http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1662484,00.html Can a High-Fat Diet Beat Cancer?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220000925/http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1662484,00.html |date=2009-02-20 }}'', Time Magazine, Sep. 17, 2007 ಫ್ರೀಬಿ,ರಿಚರ್ಡ: ಅತಿ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಡೆಗಟ್ಟಬಲ್ಲದೆ,</ref><ref>Hitti, Miranda: ''[http://www.webmd.com/cancer/news/20070227/high-blood-sugar-linked-cancer-risk High Blood Sugar Linked to Cancer Risk]'', [http://www.webmd.com WebMD], 22 February 2008ಹಿಟ್ಟಿ,ಮಿರಾಂಡಾ: ಅತಿ ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಅತಿಯಾದ ಸಕ್ಕರೆ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಪಾಯ</ref><ref>Moynihan, Timothy:''[http://www.mayoclinic.com/health/cancer-causes/CA00085 Cancer causes: Popular myths about the causes of cancer]'', MayoClinic.com, retrieved 22 Feb 2008ಮೊಹೊನಿಯನ,ತಿಮೊಥಿ: ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾರಣಗಳು:''[http://www.mayoclinic.com/health/cancer-causes/CA00085 ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾರಣದ ಹಲವು ಮಿಥ್ಯಗಳು]''</ref> ನಡೆಯುತ್ತವೆ.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಶುದ್ದೀಕರಿಸಿದ(ರಿಫೈನ್ಡ್ )ಸಕ್ಕರೆಗಳ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸ್ಟಾರ್ಚ್ ಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಶಿಫಾರಸು <ref>''[http://www.aicr.org/site/PageServer?pagename=dc_recs_03_avoid_sugary_drinks Avoid Sugary Drinks. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081004230758/http://www.aicr.org/site/PageServer?pagename=dc_recs_03_avoid_sugary_drinks |date=2008-10-04 }}'' ಸಕ್ಕರೆಯ ಅಂಶದ ಪೇಯಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಿ.''[http://www.aicr.org/site/PageServer?pagename=dc_recs_03_avoid_sugary_drinks Limit Consumption of Energy-Dense Foods] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081004230758/http://www.aicr.org/site/PageServer?pagename=dc_recs_03_avoid_sugary_drinks |date=2008-10-04 }}'', American Institute for Cancer Research, retrieved 20 Feb 2008</ref><ref>''[http://www.apha.org/publications/tnh/archives/2005/02-05/WebExclusive/287.htm High sugar levels increase cancer and mortality risk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081130055831/http://www.apha.org/publications/tnh/archives/2005/02-05/WebExclusive/287.htm |date=2008-11-30 }}'', The Nation's Health: The Official Newspaper of the American Public Health Association, February 2005''[http://www.apha.org/publications/tnh/archives/2005/02-05/WebExclusive/287.htm ಅಧಿಕ ಸಕ್ಕರೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಾಪಾಯದ ಗಂಡಾಂತರಕಾರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081130055831/http://www.apha.org/publications/tnh/archives/2005/02-05/WebExclusive/287.htm |date=2008-11-30 }}'' ದಿ ನೇಶನ್ಸ್ ಹೆಲ್ಥ: ಅಮೆರೊಕಾದ ಅಧಿಕೃತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಘ</ref><ref>{{cite journal |author=Kushi LH, Byers T, Doyle C, ''et al.'' |title=American Cancer Society Guidelines on Nutrition and Physical Activity for cancer prevention: reducing the risk of cancer with healthy food choices and physical activity |journal=CA Cancer J Clin |volume=56 |issue=5 |pages=254–81; quiz 313–4 |year=2006 |pmid=17005596 |doi=10.3322/canjclin.56.5.254 |url=http://caonline.amcancersoc.org/cgi/content/full/56/5/254 |author10=American Cancer Society 2006 Nutrition and Physical Activity Guidelines Advisory Committee |access-date=2010-02-09 |archive-date=2009-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129010027/http://caonline.amcancersoc.org/cgi/content/full/56/5/254 |url-status=dead }}</ref> ಮಾಡಿದವು. ನವೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಇನ್ಸ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರಿಸರ್ಚ್]] (AICR)ಮತ್ತು [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಫಂಡ್]] (WCRF) ನೊಂದಿಗೂಡಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಚಲಿತ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿ,ವ್ಯಾಯಾಮ ಹಾಗು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕುರಿತಾದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲು ''[[Food, Nutrition, Physical Activity and the Prevention of Cancer: a Global Perspective]]'' <ref>"[http://www.dietandcancerreport.org/?p=historical_overview Historical Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108215327/http://www.dietandcancerreport.org/?p=historical_overview |date=2010-01-08 }}" ''dietandcancerreport.org''.[http://www.dietandcancerreport.org/?p=historical_overview ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಕ್ಷಿನೋಟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108215327/http://www.dietandcancerreport.org/?p=historical_overview |date=2010-01-08 }} Retrieved on 27 August 2008.</ref> ಯತ್ನಿಸಿವೆ. ಈ ಜಂಟಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ WCRF/AICR ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಹೇಗೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು ಮತ್ತುಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ 10 ಆಹಾರ ಕ್ರಮದ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.ಅದರ ಮಾರ್ಗಸೂತ್ರಗಳು:(1)ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಆಹಾರ ಪಾನೀಯಗಳ ಸೇವನೆ ನಿರ್ಭಂದ,ಬಹುತೇಕ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಮೂಲದ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆ ಪ್ರಮಾಣ ಅಧಿಕವಿರುವ ಪಾನೀಯ,(2)ಕೇವಲ ಸಸ್ಯಜನ್ಯ ಪಾನೀಯಗಳ ಸೇವನೆ,(3)ಕೆಂಪು ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣ ಮಾಡಿದ ಮಾಂಸಾಹಾರ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಮಿತಗೊಳಿಸುವುದು,(4)ಮದ್ಯಪಾನ ಹಾಗು ಇತರ ದ್ರವ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಕಡಿವಾಣ,(5)ಬ್ರೂಸ್ಟು ಹಿಡಿದ ಕಾಳು ಬ್ರೆಡ,ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಉಪ್ಪು ಸೇವನೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು <ref>"[http://www.dietandcancerreport.org/?p=recommendations Recommendations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107025758/http://www.dietandcancerreport.org/?p=recommendations |date=2010-01-07 }}". ''dietandcancerreport.org''.[http://www.dietandcancerreport.org/?p=recommendations ಶಿಫಾರಸುಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107025758/http://www.dietandcancerreport.org/?p=recommendations |date=2010-01-07 }} Retrieved on 27 August 2008.</ref><ref>ಆಹಾರ,ಪೋಷಕಾಂಶ,ಭೌತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ,ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿರ್ಮೂಲನೆ: ಒಂದು ಜಾಗತಿಕ ಚಿಂತನೆ. [http://www.dietandcancerreport.org/downloads/chapters/chapter_12.pdf ಚಾಪ್ಟರ್ 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325045302/http://www.dietandcancerreport.org/downloads/chapters/chapter_12.pdf |date=2009-03-25 }} ವಿಶ್ವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಶೋಧನಾ ನಿಧಿ(2007) ISBN 978-0-9722522-2-5.</ref> ತಪ್ಪಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಅಣಬೆಗಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪ್ರತಿರೋಧಕದಂತೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಅಣಬೆಗಳು ರೋಗಪ್ರತಿರೋಧಕ ವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಕಾರದ ಅಣಬೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ [[ರೀಶಿ|<ref name="pmid16351502">{{Cite journal |author=Yuen JW, Gohel MD |title=Anticancer effects of ''Ganoderma lucidum'': a review of scientific evidence |url=https://archive.org/details/nutrition-and-cancer_2005_53_1/page/11 |journal=Nutr Cancer |volume=53 |issue=1 |pages=11–7 |year=2005 |pmid=16351502 |doi=10.1207/s15327914nc5301_2 |issn=0163-5581}}</ref><ref name="pmid18951965">{{Cite journal |author=Hsu SC, Ou CC, Li JW, ''et al'' |title=''Ganoderma tsugae'' extracts inhibit colorectal cancer cell growth via G(2)/M cell cycle arrest |journal=J Ethnopharmacol |volume=120 |issue= 3|pages=394 |year=2008 |month=October |pmid=18951965 |doi=10.1016/j.jep.2008.09.025 |issn=0378-8741}}</ref> ರೀಶಿ]],''[[|[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12126464 ]]]'',[[|[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12126464 ]]], ಮತ್ತು''[[|[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/7606203 ]]]'' ಮೊದಲಾದವು ಈ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಪ್ರಕಾರ [[ಔಷಧೀಯ ಗುಣದ ಅಣಬೆಗಳು]] ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾಡುವ ಗುಣಗಳಿವೆ.ಈ ಸಹಜ ಗುಣದಿಂದಾಗಿ ಹಲವು ಅಣಬೆಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.[[ಪಾಲಿಸಕ್ಕರೈಡ್]] ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಬೆಟಾ-ಗ್ಲುಕನ್ಸ್ ಗಳು]] ಇಂದು ಬಳಕೆಗೆ ಬರುತ್ತಿವೆ. ಬೆಟಾ ಗ್ಲುಕನ್ಸ್ ಗಳನ್ನು "ಜೈವಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪರಿವರ್ತಕಗಳು", ಮುಖ್ಯವಾಗಿ,ಬೆಟಾ-ಗ್ಲುಕನ್ ಗಳು [[ಆಂತರಿಕ]] ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯ ವ್ಯೂಹದ ಸ್ಥಿರತೆ ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುತ್ತಿವೆ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಂತೆ ಬೆಟಾ-ಗ್ಲುಕಾನ್ಸ್ ಗಳು [[ಮೈಕ್ರೊಫೇಜ]],[[NK ಕೋಶಗಳು]],[[T ಕೋಶಗಳು]], ಮತ್ತುರೋಗನಿರೋಧಕದ ವ್ಯೂಹ [[ಸೈಟೊಕೈನ್ಸ್]] ಗಳಿಗೆ ರೋಗ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಉತ್ತೇಜನ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಬೆಟಾ-ಗ್ಲುಕನ್ಸ್ ಗಳು ಹೇಗೆ ರೋಗನಿರೋಧಕ ವ್ಯೂಹಾರಚನೆಗೆ ಹೇಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಭಾಗಶ: ಕಂಡು ಬಂದಿರುವ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಬೆಟಾ-ಗ್ಲುಕನ್ಸ್ ಗಳ ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನದಂತೆ ಅವುಗಳು [[ಮೈಕ್ರೊಫೇಜ-1ಆಂಟಿಜಿನ್]] [[,CD18]] [[ರೆಸೆಪ್ಟರಗಳ]] ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚದ ಕೋಶಗಳಿಗೆ <ref name="pmid15084502">{{cite pmid|15084502}} (review)</ref> ಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. === ಜೀವಸತ್ವಗಳು === [[ವಿಟಾಮಿನ್]] ಗಳ ಪೂರೈಕೆಯಿಂದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿಲ್ಲ ಆಹಾರದ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಹ ಜನರು ಹೆಚ್ಚು ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಆಹಾರ ಬಳಕೆ ಕೂಡಾ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಸಾಬೀತಾಗಿಲ್ಲವಾದರೂ ರೋಗಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಹಣ್ಣು ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಆರೋಗ್ಯದ ಲಾಭ <ref>{{cite book | author = Pollan, Michael | title = The Omnivore's Dilemma : A Natural History of Four Meals | url = https://archive.org/details/omnivoresdilemma0000mich | publisher = Penguin Press | location = New York| year = 2006 | pages = 450| isbn = 978-1-59420-082-3}}</ref> ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ;ಜೀವಸತ್ವ D ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ [[ವಿಟಾಮಿನ್ D]] ಸೇವನೆಯು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಪಾಯವನ್ನು <ref>{{cite journal |author=Giovannucci E, Liu Y, Rimm EB, ''et al.'' |title=Prospective study of predictors of vitamin D status and cancer incidence and mortality in men |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-national-cancer-institute_2006-04-05_98_7/page/451 |journal=J. Natl. Cancer Inst. |volume=98 |issue=7 |pages=451–9 |year=2006 |month=April |pmid=16595781 |doi=10.1093/jnci/djj101}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cancer.org/docroot/NWS/content/NWS_1_1x_Vitamin_D_Has_Role_in_Colon_Cancer_Prevention.asp|title=Vitamin D Has Role in Colon Cancer Prevention|accessdate=2007-07-27|archive-date=2006-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20061204052746/http://www.cancer.org/docroot/NWS/content/NWS_1_1x_Vitamin_D_Has_Role_in_Colon_Cancer_Prevention.asp|url-status=dead}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಬಂಧವು ಆತಂಕಕಾರಿಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಇನ್ನೂ <ref>{{cite journal |author=Schwartz GG, Blot WJ |title=Vitamin D status and cancer incidence and mortality: something new under the sun |journal=J. Natl. Cancer Inst. |volume=98 |issue=7 |pages=428–30 |year=2006 |month=April |pmid=16595770 |doi=10.1093/jnci/djj127 |url=http://jnci.oxfordjournals.org/cgi/content/full/98/7/428}}</ref> ನಿರ್ಧಾರಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ; ಬೆಟಾ ಕಾರೊಟೆನ್ [[ಬೆಟಾ-ಕಾರೊಟೆನೆ]] ಪೂರೈಕೆಯು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಪಾಯ ತರಬಹುದಾದರೂ [[ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ನ ಉಂಟಾಗಲು ಕಾರಣವಲ್ಲ ಎಂಬುದು <ref>{{cite web |publisher=National Cancer Institute |url=http://www.cancer.gov/PDF/FactSheet/fs4_13.pdf |format=PDF |title=Questions and answers about beta carotene chemoprevention trials |date=1997-06-27 |accessdate=2009-04-23 |archive-date=2006-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060929042049/http://www.cancer.gov/PDF/FactSheet/fs4_13.pdf |url-status=dead }}</ref> ಗೊತ್ತಾಗಿದೆ. ;ಫೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಕರಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿರ್ಮೂಲನೆಗೆ ಫೊಲಿಕ್ ಆಮ್ಲವು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದರೂ ಇದು ಕರುಳಿನ ಕೊಲನ್ ಪೊಲಿಪ್ಸ್ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ <ref>{{cite journal |author=Cole BF, Baron JA, Sandler RS, ''et al.'' |title=Folic acid for the prevention of colorectal adenomas: a randomized clinical trial |url=https://archive.org/details/sim_jama_2007-06-06_297_21/page/2351 |journal=JAMA |volume=297 |issue=21 |pages=2351–9 |year=2007 |pmid=17551129 |doi=10.1001/jama.297.21.2351}}</ref> ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. === ಕೆಮೊನಿರ್ಮೂಲನ === ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ ಔಷೋಧಪಚಾರಗಳು ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವುದಲ್ಲದೇ ಆದರೆ ಹಲವಾರು ರೋಗ ನಿದಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಮೊನಿರ್ಮಲನಾ ಪದ್ದತಿಯು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ದತಿ ಎನಿಸಿದೆ. [[ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡುಬರುವ 50%ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ದಿನಬಳಕೆಗಾಗಿ [[ಟ್ಯಾಮೊಕ್ಷಿಫೆನ್]] ಒಂದು [[ನಿರ್ಧಾರಿತ ಎಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ರೆಸೆಪ್ಟರ್ ಮಾಡ್ಯುಲೇಟರ್]] (SERM) ನ್ನು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿಂದ ಅಧಿಕ ಅಪಾಯ ಎದುರಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನೀಡುವ [[ಸೆಲೆಕ್ಟಿವ್ ಎಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ರೆಸಿಪ್ಟರ್ ಮಾಡುಲ್ಯುಟೇರ್]] [[ರಾಲೊಕ್ಷಿಫೆನ್]] ನಷ್ಟೇ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು [[ಟ್ಯಾಮೊಕ್ಷಿಫೆನ್]] ಕೂಡಾ ಅಡ್ದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಈ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ <ref name="STAR-P2">{{cite journal |author=Vogel V, Costantino J, Wickerham D, Cronin W, Cecchini R, Atkins J, Bevers T, Fehrenbacher L, Pajon E, Wade J, Robidoux A, Margolese R, James J, Lippman S, Runowicz C, Ganz P, Reis S, McCaskill-Stevens W, Ford L, Jordan V, Wolmark N |title=Effects of tamoxifen vs raloxifene on the risk of developing invasive breast cancer and other disease outcomes: the NSABP Study of Tamoxifen and Raloxifene (STAR) P-2 trial |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-06-21_295_23/page/n44 |journal=JAMA |volume=295 |issue=23 |pages=2727–41 |year=2006 |pmid=16754727 |doi=10.1001/jama.295.23.joc60074}}</ref> ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ರಾಲೊಕ್ಷಿಫೆನ್]] ಒಂದುSERM ಆಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ( STAR ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ) ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲಾಗುವ [[ಟ್ಯಾಮೊಕ್ಷಿಫೆನ್]] ನಷ್ಟೇ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದು ಈ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅಳೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 20,000 ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗೊಳಪಡಿಸಿದಾಗ [[ರಾಲಿಕ್ಷಿಫೆನ್]] ಸಂಯುಕ್ತವು [[ಟ್ಯಾಮ್ಕ್ಷಿಫೆನ್]] ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.ಆದರೂ ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು [[DCIS]]ಗಳ ರಚನೆಗೆ ಅವಕಾಶ <ref name="STAR-P2"/> ನೀಡುತ್ತದೆ. <ref name="Thompson I, Goodman P, Tangen C, Lucia M, Miller G, Ford L, Lieber M, Cespedes R, Atkins J, Lippman S, Carlin S, Ryan A, Szczepanek C, Crowley J, Coltman C 2003 215–24">{{cite journal |author=Thompson I, Goodman P, Tangen C, Lucia M, Miller G, Ford L, Lieber M, Cespedes R, Atkins J, Lippman S, Carlin S, Ryan A, Szczepanek C, Crowley J, Coltman C |title=The influence of finasteride on the development of prostate cancer |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2003-07-17_349_3/page/215 |journal=N Engl J Med |volume=349 |issue=3 |pages=215–24 |year=2003 |pmid=12824459 |doi=10.1056/NEJMoa030660}}</ref>[[ಫಿನಾಸ್ಟಿರೊಯಿಡ್]] ಒಂದು [[5-ಅಲ್ಫಾ-ರಿಡಕ್ಟೇಸ್ ಇನ್ ಹ್ಯಾಬಿಟರ್]] ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನನಾಂಗದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಪಾಯ ತರಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಇವು <ref name="Thompson I, Goodman P, Tangen C, Lucia M, Miller G, Ford L, Lieber M, Cespedes R, Atkins J, Lippman S, Carlin S, Ryan A, Szczepanek C, Crowley J, Coltman C 2003 215–24"/> ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. ಪೊಲಿಪೊಸಿಸ್ ರೋಗಿಗಳ [[ಫೆಮಿಲೈಲ್ ಅಡೆನೊಮೇಟಸ್ ಪೊಲಿಪೊಸಿಸ್]] ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ [[COX-2 ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳ]] ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ರೊಫೆಕೊಕ್ಷಿಬ್]] ಮತ್ತು [[ಸೆಲೆಕೊಕ್ಷಿಬ್]] ಗಳ ಪರಿಣಾಮವು ಸೋಂಕಿಗೆ ತುತ್ತಾದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ <ref name="Hallak A, Alon-Baron L, Shamir R, Moshkowitz M, Bulvik B, Brazowski E, Halpern Z, Arber N 2003 1998–2002">{{cite journal |author=Hallak A, Alon-Baron L, Shamir R, Moshkowitz M, Bulvik B, Brazowski E, Halpern Z, Arber N |title=Rofecoxib reduces polyp recurrence in familial polyposis |url=https://archive.org/details/sim_digestive-diseases-and-sciences_2003-10_48_10/page/1998 |journal=Dig Dis Sci |volume=48 |issue=10 |pages=1998–2002 |year=2003 |pmid=14627347 |doi=10.1023/A:1026130623186}}</ref> ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ರಸಾಯನಿಕಗಳ ಸಂಯುಕ್ತವು ಆಯಾ ರೋಗಿಗಳ ಕಾಯಿಲೆಯು ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು <ref name="Hallak A, Alon-Baron L, Shamir R, Moshkowitz M, Bulvik B, Brazowski E, Halpern Z, Arber N 2003 1998–2002"/> ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. <ref>{{cite journal |author=Bertagnolli M, Eagle C, Zauber A, Redston M, Solomon S, Kim K, Tang J, Rosenstein R, Wittes J, Corle D, Hess T, Woloj G, Boisserie F, Anderson W, Viner J, Bagheri D, Burn J, Chung D, Dewar T, Foley T, Hoffman N, Macrae F, Pruitt R, Saltzman J, Salzberg B, Sylwestrowicz T, Gordon G, Hawk E |title=Celecoxib for the prevention of sporadic colorectal adenomas |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2006-08-31_355_9/page/873 |journal=N Engl J Med |volume=355 |issue=9 |pages=873–84 |year=2006 |pmid=16943400 |doi=10.1056/NEJMoa061355}}</ref><ref>{{cite journal |author=Baron J, Sandler R, Bresalier R, Quan H, Riddell R, Lanas A, Bolognese J, Oxenius B, Horgan K, Loftus S, Morton D |title=A randomized trial of rofecoxib for the chemoprevention of colorectal adenomas |url=https://archive.org/details/sim_gastroenterology_2006-12_131_6/page/1674 |journal=Gastroenterology |volume=131 |issue=6 |pages=1674–82 |year=2006 |pmid=17087947 |doi=10.1053/j.gastro.2006.08.079}}</ref>/}ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಇವೆರಡೂ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ [[ಕರುಳಿನ ಪೊಲಿಪ್ಸ್]] [[ಸಂಭವವನ್ನು]] ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದ್ದರೂ ಹೃದಯದ ಕವಾಟಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಮತೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. === ತಳಿ ಪರೀಕ್ಷೆ === ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ತಳಿ ಅಥವಾ [[ವಂಶವಾಹಿನಿಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯು]] ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ.ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಬಂಧಿತ ತಳಿ ರೂಪಾಂತರಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿ ಕಲೆಹಾಕುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ತಳಿ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶಗಳು ಹೊಂದಿರುವವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಳಜಿ,ಔಷಧೋಪಚಾರ,ಕೆಮೊನಿರ್ಮೂಲನೆ ಅಥವಾ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಬೇಗ ತುತ್ತಾಗುವವರ ಮತ್ತು ತಳಿ ಮೂಲದ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನುಹೊಂದಿದವರು ಆರಂಭಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲದೇ ಕೆಮಿಥೆರೊಪಿಯಂತಹ ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವದರಿಂದ ಇದರ ಉಲ್ಬಣತೆ ತಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. {| class="wikitable sortable " border="1" |- ! ಜೀನ್‌ ! ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ ವಿಧಗಳು ! ಲಭ್ಯತೆ |- | [[BRCA1]], [[BRCA2]] | ಸ್ತನ, ಅಂಡಾಶಯ,ಗಂಟಲು | ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಶದ ಲ್ಯಾಬ್ ರೊಟರಿ ನಮೂನೆಗಳು |- | [[MLH1]], [[MSH2]], [[MSH6]], [[PMS1]], [[PMS2]] | ಕರಳು,ಮೂತ್ರಕೋಶ,ಸಣ್ಣಕರುಳು,ಉದರ,ಮೂತ್ರಾಶದ ಜಾಗೆ | Commercially available for clinical specimens |} === ಲಸಿಕೆಗಳು === ಪ್ರೊಫಿಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ [[ಲಸಿಕೆ]]ಯು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗ್ರಂಥಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸೋಂಕು ತರುವ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ವೈರಸ್ ಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾರಕಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತ ರೋಗ ನಿದಾನ ಪತ್ತೆ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಿ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ -ನಮೂನೆಯ [[ಎಪಿಟೋಪ್]] ಗಳನ್ನು <ref name="vacc_facts_nci">{{cite web | url=http://www.cancer.gov/cancertopics/factsheet/cancervaccine | title=Cancer Vaccine Fact Sheet | publisher=[[National Cancer Institute|NCI]] | date=2006-06-08 | accessdate=2008-11-15 | archive-date=2008-10-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081025003130/http://www.cancer.gov/cancertopics/factsheet/cancervaccine | url-status=dead }}</ref> ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ [[ಮಾನವ ಪಪಿಲೊಮಾವೈರಸ್ ಲಸಿಕೆ]]ಯು [[ಮಾನವ ಪಪಿಲೊಮಾವೈರಸ್]] ನ ಕಾರಣದಿಂದುಟಾಗುವ [[ಜನನೇಂದ್ರಿಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಮತ್ತು [[ತಳಿಯ ಸಂಬಂಧಿತ]] ಕಾಯಿಲೆ ಹೆಚ್ಚಳದ ಅಪಾಯ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಕೇವಲ ಎರಡುHPV ಲಸಿಕೆಗಳು ಅಂದರೆ [[ಗರ್ಡಾಸಿಲ್]] ಮತ್ತು [[ಸೆರಾವೆರಿಕ್ಸ್]] ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಆಕ್ಟೋಬರ್ 2007ರಿಂದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ <ref name="vacc_facts_nci"/> ಲಭ್ಯವಿವೆ. [[ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ B ಲಸಿಕೆ]] ಕೂಡಾ ಇಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತಿದೆ.ಇದು ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ B ವೈರಿಸ್ ನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಸಂಭವಿಸುವ ಜಠರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ <ref name="vacc_facts_nci"/> ಇದೆ. ಚೂಪಾದ ಹಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಮೆಲಾನೊಮಾ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಕೂಡಾ <ref name="Liao">{{cite journal |author=Liao JC, Gregor P, Wolchok JD, Orlandi F, Craft D, Leung C, Houghton AN, Bergman PJ. |title=Vaccination with human tyrosinase DNA induces antibody responses in dogs with advanced melanoma |journal=Cancer Immun. |volume=6 |pages=8 |year=2006 |pmid=16626110 |pmc=1976276}}</ref> ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.(ಇದು ಬಹುತೇಕ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದಂತ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೂ <ref>{{cite press release | title = USDA Grants Conditional Approval for First Therapeutic Vaccine to Treat Cancer | publisher = Animal Medical Centre | date = 2007-03-26 | url = http://www.amcny.org/technology/melanomavaccine.aspx | accessdate = 2009-06-06 | archive-date = 2009-12-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091214054731/http://www.amcny.org/technology/melanomavaccine.aspx | url-status = dead }}</ref> ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. === ರೋಗ ತಪಾಸಣೆ === {{Main|Cancer screening}} {{Unreferenced|date=May 2009}} ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ [[ಸಮಗ್ರ ತಪಾಸಣೆ]]ಯು ಯಾವದೇ ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಲಕ್ಷಣಗಳಿವೆಯೇ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲು ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ನ ಅಗತ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ಅಗ್ಗ,ಸುರಕ್ಷಿತ,ದುರಾಕ್ರಮಣ ನಡೆಸುವುದಂತಹದಲ್ಲ.ಇಂತಹ ತಪಾಸಣೆಯು [[ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುವ ಧನಾತ್ಮಕ]] ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಇದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ ಚಿನ್ಹೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿದರೆ ಅವುಗಳಿಗಾಗಿ ಸೂಕ್ತ ಹಾಗು ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಔಷಧೋಪಚಾರ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ ಸಕಾಲಿಕ ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದಾಗಿದೆ. ತತ್ ಕ್ಷಣದ ರೋಗ ಪತ್ತೆ ಕಾರ್ಯವು ರೋಗಿಯ ಆಯುಷ್ಯವರ್ಧನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಇದರ ಬಗೆಗಿನ ಊಹಾಪೋಹಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿ ರೋಗಿಗೆ ಸಾವಿನ ಭಯದಲ್ಲೇ ಬದುಕುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.ಆದ್ದರಿಂದ [[ಜೀವನದ ಕಾಲಾವಧಿಯ ಮೇಲೆ]] ಅಥವಾ ಯಾವದೇ [[ದೀರ್ಘ ಬದುಕಿನ ಬಗೆ]]ಗಿನ ವದಂತಿಗಳಿಗೆ ರೋಗಿಯು ಕಿವಿಗೊಡಬಾರದು. ವಿವಿಧ ರೋಗಕಾರದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಪತ್ತೆಗೆ ವಿವಿಧ ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಧಾನಗಳು ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದಿವೆ. ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರನ್ನು [[ಸ್ತನದ ಸ್ವಯಂ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಯಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ.ಆದರೆ 2005ರಲ್ಲಿ [[ಚೀನಾದ]] 300,000ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದಾಗಿ ಈ ಸ್ವಯಂ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಸಫಲವಾಗಿಲ್ಲ..[[ಮಮ್ಮೊಗ್ರಾಮ್]] ಮೂಲಕ ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದು ಅದನ್ನು ಸಣ್ಣದರಲ್ಲೇ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಬಹುದು. ಮಮ್ಮೊಗ್ರಾಫಿಕ್ ಮೂಲಕ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡುವದರಿಂದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಡೀ ದೇಶದ ಈ ಕಾಯಿಲೆ ಯಾವ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಮೂಲ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕರುಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ್ನು [[ಸಂಪೂರ್ಣ ರಕ್ತ ತಪಾಸಣೆ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲೊಸ್ಕೊಪಿ]],ಮೂಲಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಉಲ್ಬಣದ ಗಂಡಾಂತರವನ್ನು ತಕ್ಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.ಇದರಿಂದ ಕೊಲೊನ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ ಹರಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾವಿನ ದುರಂತಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.ಆರಂಭಿಕ ತಪಾಸಣೆಯು ಆರಂಭಿಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪೀಡಿತ ಪೊಲಿಪ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ತೊಡೆದು ಹಾಕಬಹುದಾಗಿದೆ..ಅದೇ ತೆರನಾಗಿ ಸೆರ್ವಿಕಲ್ ಸೈಟೊಲಾಜಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯು([[ಪಾಪ್ ಸ್ಮೆಅರ್]] ಬಳಸಿ)ಮಾಡುವದರಿಂದ ಕಾಯಿಲೆಯ ತೀವ್ರ ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಸಾಧ್ಯ. ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಯು [[ಸೆರ್ವಿಕಲ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಸಾವಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆ ಕಾಣಿಸಿದೆ. ವೃಷಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಟೆಸ್ಟಿಕುಲರ್ ಸ್ವಯಂ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಯನ್ನು 15ವರ್ಷಗಳ ವಯೋಮಾನದ ಪುರುಷರು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ.ಇದರಿಂದ ಬಹುಬೇಗನೆ ವೃಷಣಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ವೃಷಣ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬಹುದಾಗಿದೆ. ಪುರುಷ ಜನನೇಂದ್ರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ್ನು [[ಡಿಜಿಟಲ್ ರೆಕ್ಟಲ್ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಅಂದರೆ [[ಪ್ರೊಸ್ಟೇಟ್ ಆಂಟಿಜಿನ್]] (PSA)ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.ಕೆಲವು ಸಂಘಟನೆಗಳು (ಅಂದರೆ[[US ನ ಪ್ರೆವೆಂಟಿವ್ ಸರ್ವಿಸಿಸ್ ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್]] )ಶಿಫಾರಿಸ್ಸಿನಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪುರುಷ ಈ ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ಗೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕೆಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸಾಬೀತಾಗದೇ ಇಂತಹ ತಪಾಸಣೆ ಜೀವ ಉಳಿಸಬಲ್ಲದೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದವಿದೆ. ರೋಗ ನಿದಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಲಾಭದಾಯಕ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ವಿವಾದಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ: [[ಪುರುಷರ ಜನನೇಂದ್ರಿಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ]],ಅಂದರೆ[[PSA]]ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು ಆದರೆ ಇದು ಪ್ರಾಣಾಪಾಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಲಾರದಾದರೂ ಇದರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾತ್ರ ನಿಲ್ಲುವದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತವಾದ ರೋಗನಿದಾನ ಪತ್ತೆ ಎಂದು ಇದನ್ನು ಕರೆಯಬಹುದು,ಇದು ಕೆಲವು ಅನವಶ್ಯಕ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಂತಹ ಕ್ರಮಗಳು ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆ ತರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಸ್ಟೇಟ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಾಗಿ ನಡೆಸಿದ [[ಪ್ರೊಸ್ಟೇಟ್ ಬಯಾಪ್ಸಿ]]ಯು ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲದೇ ರಕ್ತಸ್ರಾವ ಮತ್ತು ಸೋಂಕಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಪ್ರೊಸ್ಟೇಟ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು [[ಇನ್ ಕಾಂಟಿನೆನ್ಸ್]] (ಮೂತ್ರದ ಹರಿಯುವಿನ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು)[[ಎರೆಕ್ಟೈಲ್ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆ]] (ಜನನಾಂಗದ ಉದ್ರೇಕದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಡಿಮೆ ಇದರಿಂದ ಸಂಭೋಗ ಅತೃಪ್ತಿದಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ) ಅದೇ ರೀತಿ [[ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಗೂ ಇದೇ ತೆರನಾದ ಟೀಕೆಗಳು ಬಂದಿವೆ,ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿಸುವದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಪರೀತಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ..ದೊಡ್ದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆಒಳಪಡಿಸುವದಕಿಂತ ಇದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ತಪ್ಪಾಗಿ ಅಚಾತುರ್ಯಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಕಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕರಣಗಳ ತಪಾಸಣೆಯ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಔಷಧೋಪಚಾರ ಇನ್ನೂ ಜಟಿಲ ಕಾರ್ಯವಾಗುವ ಸಂದರ್ಭವೇ ಹೆಚ್ಚು.ಒಂದೇ ಒಂದು ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಎಲ್ಲಾ ಜನರಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಆತಂಕ ಒಡ್ಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. [[ಪ್ಯಾಪ್ ಸ್ಮಿಯರ್]] (ಒಂದು ತುದಿಯ ತೊಟ್ಟಿನ )ಮೂಲಕ ಕುತ್ತಿಗೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ್ನು ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ಮಾಡಬಹುದು ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಪಾಸಣಾ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾದುದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇಂಥ ತಪಾಸಣೆಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು (ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಪರ್ಕ)ಹೊರಗೆಡುವುತ್ತವೆ. ಇದು ವೈರಸ್ ಗಳಿಂದ ಹರಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವದರಿಂದ ಇದರ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು ತೀವ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ.ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಧಾನ ಹರಡುವ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಹೇಗೆಯಾದರೂ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಸರಳ ಮತ್ತು ಅಗ್ಗದ ತಪಾಸಣೆಯೂ ಆಗಿದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನ ಇದರ ಲಾಭ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಮಯದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹಾಗು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡುವುದು ಒಳಿತು. ಜನರಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಪಾಸಣೆಗೆ [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ಛಾಯೆ]] ಬಳಸುವುದು, ಜನರಲ್ಲಿನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿನ್ಹೆಗಳನ್ನು ಕಾಣದೇ ಮುಂದುವರೆಯುವುದು ಕೂಡಾ ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯ ಆಗರವೇ ಸರಿ. ಇದು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಗಳಂತೆ ರೋಗ ಪತ್ತೆಯು ಒಂದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಥವಾ ಗಂಡಾಂತರಕಾರಿಯಾದ ''[[ಇನ್ಸೆಡೆಂಟಾಲೊಮಾ]]'',(ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.ಇದನ್ನು ಹಾನಿಕಾರಕ ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ರೋಗಪತ್ತೆ ಕಾರ್ಯವೆಂದೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ[[CT ಸ್ಕ್ಯಾನ್]] ಮೂಲಕ ಧೂಮಪಾನಿಗಳ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಪಾಸಣೆಯು ಸೂಕ್ತ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿಲ್ಲ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಬಗ್ಗೆ ಜುಲೈ2007ರಿಂದಲೂ ಯಾವುದೇ ಶಿಫಾರಸುಗಳು ಬಂದಿಲ್ಲ. ರಾಂಡೊಮೈಜ್ಡ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಪ್ರಯೋಗಗಳು(ಸರಾಸರಿ ತಪಾಸಣಾ ಪ್ರಯೋಗಗಳು) [[ಸಾದಾ ಎದೆಯ ಎಕ್ಷರೇ]] ತೆಗೆದು ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲಿನ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯುವದರಿಂದ ಯಾವದೇ ನಿಶ್ಚಿತ ಲಾಭ ದೊರಕಿಲ್ಲ.ಈ ಟ್ರಯಲ್ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಸೂಕ್ತವೆನಿಸಿಲ್ಲ. [[ಶ್ವಾನಗಳ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಪತ್ತೆ ಕಾರ್ಯ ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸಿದೆಯಾದರೂ ಅದಿನ್ನು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. == ರೋಗನಿರ್ಣಯ == [[ಚಿತ್ರ:Thorax pa peripheres Bronchialcarcinom li OF markiert.jpg|thumb|ಎದೆ ಭಾಗದ ಎಡಕ್ಕೆ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಯ ಕ್ಷಕಿರಣ]] ಬಹುತೇಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳು ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಗೋಚರಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಪತ್ತೆಯಾಗಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿನ ಯಾವೂ ಖಚಿತ ರೋಗ ಪತ್ತೆ ಮಾಡುವದಕ್ಕೆ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ [[ರೋಗನಿದಾನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]],ಅಂದರೆ ಫಿಜಿಸಿಯನ್ (ಔಷಧಿ ತಜ್ಞ) ಈತ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಇತರೆ ರೋಗಗಳ ಪತ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಪರಣಿತಿ ಪಡೆದಿರಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗದ ಅನುಮಾನದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಪಾಸಣೆ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಆತನನ್ನು ಸಂಶಯದಿಂದ ದೂರ ಮಾಡಬಹುದು. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ರಕ್ತ ತಪಾಸಣೆ]]ಗಳು,[[ಎಕ್ಷರೇ]]ಗಳು [[CT ಸ್ಕ್ಯಾನ್]] ಗಳು ಮತ್ತು [[ಎಂಡೊಸ್ಕೊಪಿ]] ಮೊದಲಾದವು. === ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ === ವಿಭಿನ್ನ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗವೆಂದು ಅನುಮಾನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ಆದರೆ ಒಬ್ಬ [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ರೋಗ ನಿದಾನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ನಡೆಸುವ [[ಹಳೆಯ ರೋಗ]]ದ ತಪಾಸಣೆ ಬಗ್ಗೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ನಿಖರ ಕೋಶಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಮೂಲಕ ದೃಢಪಡುತ್ತದೆ. ಅಂಗಾಂಶವನ್ನು [[ಬಯಾಪ್ಸಿ]] ಅಥವಾ [[ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]] ಮೂಲಕ ತಪಾಸಣೆಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು..ಹಲವಾರು ಬಯಾಪ್ಸಿಗಳು(ಚರ್ಮ,ಸ್ತನ ಅಥವಾ ಜಠರ)ವೈದ್ಯರ ಕಚೇರಿ ಅಥವಾ ಕ್ಲಿನಿಕ್ ನಲ್ಲೇ ನಡೆಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಜೀವಕೋಶಗಳ ಛೇದದಿಂದ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ತಪಾಸಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ [[ಅರಿವಳಿಕೆ]] ಮತ್ತು [[ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಗಳು [[ಆಪ್ ರೇಶನ್ ಕೊಠಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಛೇದನದ [[ರೋಗ ತಪಾಸಣೆ]]ಯು ರೋಗನಿದಾನ ಶಾಸ್ರ್ತಜ್ಞನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರ, [[ರೋಗದ ಉಲ್ಬಣದ ಪ್ರಮಾಣ, ಅದರ ಇತಿಹಾಸ,]]ಅದರ ಅನುವಂಶೀಯ ಇಲ್ಲವೇ ತಳಿಯ ಅಸಹಜತೆ ಮತ್ತು ಗೆಡ್ಡೆಯ ವಿವರಗಳನ್ನು ವೈದ್ಯರು ನಿಖರಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಮಾಹಿತಿಯು ರೋಗಿಯ [[ಪೂರ್ವಸೂಚಕದ]] ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದಿಂದ ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಿಯಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. [[ಸೈಟೊಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಇಮ್ಮುನೊಹಿಸ್ಟೊಕೆಮಿಸ್ತ್ರಿ]] ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಧಾನಗಳು ಕೂಡಾ ರೋಗ ನಿದಾನ ತಪಾಸಣಾ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನ ನೆರವಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ ಇವೆರಡು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಂಗಾಂಶದ ಮಾದರಿಯೊಂದಿಗೆ ವೈದ್ಯರು ತಪಾಸಣೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಮುಂದಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ತಪಾಸಣೆಗಳು ಅಣುಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆ ([[ರೂಪಾಂತರಗಳು]], [[ಪ್ರಭಾವೀ ತಳಿಗಳು]],ಮತ್ತು ಅಸಂಖ್ಯಾತ [[ಕ್ರೊಮೊಸೊಮ್]] ಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳು) ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಾದ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನುಅದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.ಇದರ ಮೂಲಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಯಾವ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ ಅದರ ಭವಿಷ್ಯತ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಇದು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. <gallery> File:Breast cancer gross appearance.jpg| ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ಸ್ತನದ ಡಕ್ಟಲ್ ಕಾರ್ಸಿನೊಮಾವು (ಮಧ್ಯದ ಬಿಳಚಿದ ಭಾಗ)ಇದು ಗುಂಡಗಿನ ಗೆಡ್ಡೆ ಸುತ್ತುವರೆದ ಸಣ್ಣ ಗೆರೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.ಇದು ಹಳದಿ ದಪ್ಪನೆಯ ಅಂಗಾಂಶ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ..ಏಡಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ದಪ್ಪನೆಯ ಪದರಿನ ಕೋಶ File:Colon cancer 2.jpg|ಕೊಲೊಕ್ಟೆಮಿಯಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಸಿನೊಮಾದ ಆಕ್ರಮಣದ ನಮೂನೆ(ಕೇಂದ್ರದ ಮೇಲೆ) File:Lung cancer.jpg|ಕವಚದ ಕೋಶ ಕಾರ್ಸಿನೊಮಾ(ಶ್ವೇತ ಗೆಡ್ಡೆ)ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ನಮೂನೆ File:BreastCancer.jpg|ಮಾಸ್ಟೆಕ್ಟೊಮಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ದ ಪ್ರಮಾಣದ ಡಕ್ಟಲ್ ಕಾರ್ಸಿನೊಮಾದ ದಾಳಿಯ ನಮೂನೆ </gallery> == ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ == {{Main|Management of cancer}} ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿರ್ವಹಣಾ ಆಯ್ಕೆಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿದೆ:[[ಕೆಮೊಥೆರಪಿ]],[[ರೇಡಿಯೇಶನ್ ಥೆರಪಿ]],[[ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]],[[ಇಮ್ಮ್ಯುನೊಥೆರಪಿ]],[[ಮೊನೊಕ್ಲೊನಿಯಲ್ ಎಂಟಿಬಾಡಿ ಥೆರಪಿ]] ಮತ್ತು ಇತರೆ ವಿಧಾನಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿವೆ..ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆಡ್ದೆಯ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಅದು ಯಾವ [[ಹಂತ]]ದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ರೋಗದ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತೆ.ಇದರ ಮೇಲಿಂದ ರೋಗಿಯ ಆರೋಗ್ಯದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿವೆ. ದೇಹದ ಉಳಿದ ಭಾಗದ ಯಾವದಕ್ಕೂ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ತೆಗೆಯುವುದೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಇದು ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮೂಲಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಬೇಕಾದಾಗ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮೂಲದ ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕೊನೆ ಹೇಳುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ನಡೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ. ಕೆಮೊಥೆರಪಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದು ದೇಹದ ಇನ್ನುಳಿದ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷಮತೆಯನ್ನು ಪಸರಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಕಿರಣವೂ ಸಹಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಹಲವಾರು ವರ್ಗದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ <ref name="WhatIsCancerNCI">{{cite web | url=http://www.cancer.gov/cancertopics/what-is-cancer | title=What Is Cancer? | publisher=[[National Cancer Institute]] | accessdate=2009-08-17 }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.atsdr.cdc.gov/COM/cancer-fs.html | title=Cancer Fact Sheet | publisher=Agency for Toxic Substances &amp; Disease Registry | date=2002-08-30 | accessdate=2009-08-17 | archive-date=2009-08-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090813142933/http://www.atsdr.cdc.gov/COM/cancer-fs.html | url-status=dead }}</ref> ಉಲ್ಲೇಖನೀಯವಾಗಿದೆ. "[[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ ಏಕೈಕ ಪರಿಹಾರ]]ವಿಲ್ಲ"ಆದರೆ ಅದೇ ತೆರನಾಗಿ ಉಳಿದ [[ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ]]ಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪರಿಹಾರ <ref>{{cite web | url=http://www.livescience.com/health/060919_bad_cancer.html | title=Exciting New Cancer Treatments Emerge Amid Persistent Myths | last=Wanjek | first= Christopher | date=2006-09-16 | accessdate=2009-08-17 }}</ref> ಸೂತ್ರವಿಲ್ಲ. [[ಎಂಜಿಯೊಜೆನೆಸಿಸ್ ಇನ್ ಹಿಬಿಟಾರ್ಸ್]] ಗಳ "[[ಸಿಲ್ವರ್ ಬುಲೆಟ]]"ಎಂಬ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಧದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳಿಗೆ ರಾಮಬಾಣದಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಇದು ಅಷ್ಟಾಗಿ <ref>{{cite journal | url=http://www.nature.com/news/2009/090408/full/458686b.html | title=Cutting off cancer's supply lines | last=Hayden | first=Erika C. | date=2009-04-08 | journal=Nature | volume=458 | pages=686–687 | doi=10.1038/458686b | pmid=19360048 | issue=7239 | format={{dead link|date=January 2010}} }}</ref> ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. == ಪ್ರಾಗ್ನೋಸೀಸ್‌(ಸಂತತಿ) == ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಕಾಯಿಲೆ ಎಂಬುದು ಜನಜನಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ ಹಲವಾರು ನಿಶ್ಚಿತ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಇದು ನಿಶ್ಚಿತ ವಿಧವಾಗಿದೆ.ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಔಷಧೋಪಚಾರಗಳು ಇಂದು ಹೊಸ ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. ಅನುವಂಶೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಕೆಲವೇ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳು ಬರಬಹುದ ಆದರೆ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಅನುವಂಶೀಯವಾಗಿ ಬರುವ [[ಹೃದಯಾಘಾತ]] ಮತ್ತು [[ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು]]ಗಳು ಇನ್ನೂ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗಿಯ ಜೀವನಮಟ್ಟವು ಇದರ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಏರುಪೇರಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.ಇದರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ (ಉದಾ:[[ಕೆಮೊಥೆರಪಿ]] ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪದ ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು) ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಉಲ್ಬಾವಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ರೋಗಿಗೆ ತೀವ್ರ ಮಟ್ಟದ ಕಾಳಜಿ ಕಕ್ಕುಲಾತಿಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. [[ರೋಗಿಯ ಸತತ ಕಾಳಜಿ]] ದು:ಖ ಹಾಗು ನೋವುಗಳಿಗೆ ಖಾಯಂ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ವಾಸ ಅಥವಾ ನಿರಂತರ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ಶರಣಾಗುತ್ತಾನೆ. === ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವ === ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮತ್ತು ಸೇವಾರೀತಿಯ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. ಈ ಬೆಂಬಲವು; [[ಸಮೂಹ ಬೆಂಬಲ]],[[ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚನೆ]],ಸಲಹೆ,ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು,ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಾರಿಗೆ ವೆಚ್ಚ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಹಾಗು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮಾಹಿತಿಯ ಚಿತ್ರ ವಿವರಣೆ ಇದರಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ನೆರೆಹೊರೆಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು,ಸ್ಥಳೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಆಯಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ತಮ್ಮದೇಆದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ತರದ ಸೇವಾ ಕೈಂಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚನೆಯು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.ಇದು ರೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾಯಿಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ವಿವಿಧ ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚನೆಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ,ಗುಂಪು,ಕುಟುಂಬ,ಸಮಾನ ಮನಸ್ಕ ಸಮಾಲೋಚನೆ,ಸ್ಪಂದನೆ,ರೋಗಿಯಿಂದ ರೋಗಿಗೆ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಚಾರಿಟೇಬಲ್ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪೀಡಿತರಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಲೆಂದೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇವು ಬಹುತೇಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿರ್ಮೂಲನೆ,ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿವೆ. == ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರ == {{Main|Epidemiology of cancer}} [[ಚಿತ್ರ:Malignant neoplasms world map - Death - WHO2004.svg|thumb|Death rate from malignant cancer per 100,000&nbsp;inhabitants in 2004.<ref>[175]</ref>[176][177][178][179][180][181][182][183][184][185][186][187][188]]] ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾವುಗಳಲ್ಲಿ 13%ರಷ್ಟು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ {{As of|2004}}ಸಾವುಗಳಾಗಿವೆ (ಸುಮಾರು 7.4 ದಶಲಕ್ಷ) ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳು:[[ಶ್ವಾಸ ಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ]],(1.3ದಶಲಕ್ಷ ಸಾವು/ವರ್ಷ),[[ಉದರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] (803,000) [[ಕರಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] (639,000 ಸಾವುಗಳು),[[ಜಠರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] (610,000),ಮತ್ತು [[ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್|<ref>{{cite web |url=http://www.who.int/nmh/publications/fact_sheet_cancers_en.pdf |title=Cancer |format=PDF |work=World Health Organization |accessdate=}}</ref> ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] (519,000ಸಾವುಗಳು) ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ 30%ರಷ್ಟು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ್ನು ಅಪಾಯಕಾರಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವದರಿಂದ:[[ತಂಬಾಕು]],[[ಅತಿಯಾದ ತೂಕ]],ಅಥವಾ [[ಕೊಬ್ಬು]],ಕಡಿಮೆ [[ಹಣ್ಣು]] ಮತ್ತು [[ತರಕಾರಿಗಳ]] ಸೇವನೆ,[[ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆ]],[[ಮಧ್ಯಪಾನ]],[[ಲೈಂಗಿಕ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಹರಡುವ ರೋಗ]]ಗಳು,ಮತ್ತು [[ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ]] ಇವುಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದರೆ ಅದರ ಸಂಭವನೀಯತೆಯನ್ನು <ref name="Cancer Cancer"/> ತಡೆಯಬಹುದು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ 25%ರಷ್ಟು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ 30%ರಷ್ಟು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಪುರುಷರಲ್ಲಿ [[ಜನನಾಂಗದ ಸೋಂಕಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.(ಸುಮಾರು 25% ಹೊಸ ಪ್ರಕರಣಗಳು) ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ [[ಸ್ತನದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] (ಅದೂ25%ರಷ್ಟು) ಕ್ಯಾನ್ಸರ್,ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವದಿಲ್ಲ(U.S.ನಲ್ಲಿ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 150ಪ್ರಕರಣಗಳು)ಇದರಲ್ಲಿ [[ಲ್ಯುಕೇಮಿಯಾ]] ಸರ್ವೆ <ref>{{cite journal |author=Jemal A, Siegel R, Ward E ''et al.'' |title=Cancer statistics, 2008 |journal=CA Cancer J Clin |year=2008 |pages=71–96 |volume=58 |issue=2 |url=http://caonline.amcancersoc.org/cgi/content/full/58/2/71 |pmid=18287387 |doi=10.3322/CA.2007.0010 |access-date=2010-02-09 |archive-date=2011-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110703021822/http://caonline.amcancersoc.org/cgi/content/full/58/2/71 |url-status=dead }}</ref> ಸಾಮಾನ್ಯ. U.S.ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಈ [[ಪ್ರಕರಣ]]ವು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 230 ಇತ್ತು.ಆಗ [[ನ್ಯುರೊಬ್ಲಾಸ್ಟಮಾ]] ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಯಿಲೆಯ <ref>{{cite book |editor= Ries LAG, Smith MA, Gurney JG, Linet M, Tamra T, Young JL, Bunin GR (eds) |year=1999 |title= Cancer Incidence and Survival among Children and Adolescents, United States SEER program 1975–1995 |publisher= National Cancer Institute, SEER Program |version= NIH Pub. No 99-4649 |location= Bethesda, MD |chapterurl=http://seer.cancer.gov/publications/childhood/infant.pdf |author= Gurney JG, Smith MA, Ross JA |chapter=Cancer among infants |pages=149–56}}</ref> ಲಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೂವರಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಭವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗಿಗಳು ಬದುಕಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಿದರೆ ಎರಡನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಘಾತಕ ಕಾಯಿಲೆ; ಒಂಭತ್ತರಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಇದಕ್ಕೆ <ref name="isbn1-55009-213-8"/> ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿಂದ ಬಚಾವಾದವರು ಕೆಲಸಮಯದ ನಂತರ ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಇದೇ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಒಂಭತ್ತರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಇಂತಹವರು ಇರಲಿಕ್ಕೆ <ref name="isbn1-55009-213-8"/> ಸಾಕು. ಇದರಲ್ಲಿನ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿಯ ಪ್ರಥಮರು ರಾಂಡಮ್ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂಭತ್ತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಂತೆ ಈ ಅಪಾಯವನ್ನು <ref name="isbn1-55009-213-8"/> ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಮೊದಲಿನ ಕಾಯಿಲೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಿ ಅದೇ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಂಗತಿಗಳಿಗೆ ರೋಗಿಗಳು ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.ಅದಕ್ಕೆ ಆತನ ಕಾರಣಗಳಾದ ಅನುವಂಶೀಯತೆ ಇತಿಹಾಸ,ಮದ್ಯಪಾನ ಮತ್ತು ತಂಬಾಕು ಬಳಕೆ,ಕೊಬ್ಬು,ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ,ಇದು ಭಾಗಶಃ ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.ಮೊದಲ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ ನೀಡುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮಗಳು,ಕೆಮೊಥೆರಪಿಟಿಕ್ ಔಷಧಿಗಳು ಮೊದಲಾದವು ಇದರ ಉಲ್ಬಣಕ್ಕೆ <ref name="isbn1-55009-213-8"/> ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿಂದ ಬದುಕುಳಿದವರು ಮತ್ತೆ ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತೆ.ಹೀಗೆ ಅವರ ಈ ಕಾಯಿಲೆ ಪತ್ತೆಗೆ <ref name="isbn1-55009-213-8">{{cite book |editor=Frei, Emil; Kufe, Donald W.; Holland, James F. |author=Rheingold, Susan; Neugut, Alfred; Meadows, Anna |title=Cancer medicine 6 |publisher=BC Decker |location=Hamilton, Ont |year=2003 |page=2399 |isbn=1-55009-213-8 |chapterurl=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=cmed.section.41087 |chapter=156 |accessdate=05 November 2009 }}</ref> ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಇಂದು ಗ್ರೀಕ್ ಪದ [[ಕಾರ್ಸಿನೊಮಾ]] ವು ಜೀವಹಾನಿ ಮಾಡುವ ಗೆಡ್ಡೆಗೆ [[ಎಪಿಥೆಲೈಲ್]] ಕೋಶಗಳು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಸೆಲ್ಸಸ್]] ಎಂಬಾತನು ಇದನ್ನು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ''ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ '' ಅಲ್ಲದೇ ಏಡಿ, ಅರ್ಬುದ ''ಕಾರ್ಸಿನೊಸ್ '' ಎಂದೂ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ. [[ಗಲಾನ್]] ಎಂಬಾತನು "''ಆಂಕೊಸ್ '' " ನ್ನು ''ಎಲ್ಲಾ '' ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲು ಬಳಸಿದ,ಇದು ಇಂದು ಆಧುನಿಕ ಪದ [[ಆಂಕೊಲಾಜಿಗೆ]] <ref name="Galen">{{cite journal |author=Karpozilos A, Pavlidis N |title=The treatment of cancer in Greek antiquity |journal=European Journal of Cancer |volume=40 |issue=14 |pages=2033–40 |year=2004 |pmid=15341975 |doi=10.1016/j.ejca.2004.04.036}}</ref> ಮೂಲಬೇರಾಗಿದೆ. ಔಷಧಿ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಜನಕ [[ಹಿಪ್ಪೊಕ್ರೇಟ್ಸ್]] ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆರಂಭಿಕ ಗೆಡ್ದೆಗಳ ಗೋಚರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಆತ ''ಆಂಕೊಸ'',ಎಂದರೆ [[ಗ್ರೀಕ್]] ನವರು ಇದನ್ನು ಊತಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹಾನಿಕಾರಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆಡ್ದೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ''ಕಾರ್ಸಿನೊಸ್ '' ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದರು.ಗ್ರೀಕ್ ರಿಗೆ ಇದು [[ಏಡಿ]] ಅಥವಾ [[ಕ್ರೈಫಿಶ್]] ಹೀಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಹೆಸರು ಗಟ್ಟಿ ಗೆಡ್ಡೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ನೋಡಿ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು."ಎಲ್ಲಾ ನರಕೋಶಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಚದುರಿ ಪಸರಿಸಿದ್ದು ಏಡಿಯಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಮ್ಮ ಹಲವು ಪಾದಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಚಾಚಿದಂತೆ ಇದು <ref>{{cite web | first = Ralph W. | last = Moss | title = Galen on Cancer | url = http://www.cancerdecisions.com/speeches/galen1989.html | publisher = CancerDecisions | year = 2004 }} </ref> ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ".(ಚಿತ್ರ ನೋಡಿ) ನಂತರ ಇದಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ''-ಓಮಾ'' ಎಂಬ ವ್ಯಂಜನವನ್ನು ಅಂಟಿಸಲಾಯಿತು.ಗ್ರೀಕರು ಈ ಊತದ ಗೆಡ್ಡೆ ಭಾಗಕ್ಕೆ ''ಕಾರ್ಸಿನೊಮಾ '' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು..ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ಬಗೆದು ನೋಡುವ ಪದ್ದತಿಯಿಲ್ಲ.ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿಪ್ಪೊಕ್ರಟ್ಸ್ ಕೇವಲ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆಡ್ದೆಯನ್ನು ಹೊರಭಾಗದಿಂದಲೇ ಚಿತ್ರ ಬಳಸಿ ಈ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆಡ್ಡೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವಿರಿಸಲು ಚರ್ಮ,ಮೂಗು ಮತ್ತು ಸ್ತನಗಳಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಿದ. [[.ಹ್ಯೂಮರ್ ಪ್ರಮೇಯ]]ದಂತೆ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.ಈ ದ್ರವಗಳು (ಕಪ್ಪುಮತ್ತು ಹಳದಿ ಪಿತ್ತರಸ,ರಕ್ತ ಮತ್ತುಕಫ)ಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ರೋಗಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಹ್ಯೂಮರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿ,ರಕ್ತ ಸೇರಿಸುವಿಕೆ,ಮತ್ತುಅಥವಾ ವಿರೇಚಕಗಳನ್ನು ಇದರ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತೆ. ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ದೇಹದ ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಾದರೂ ಹುಟ್ಟಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.ಆದರೆ ಹ್ಯೂಮರ್ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ದತಿಯು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವರೆಗೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಕೋಶಗಳನ್ನು]] ಸಂಶೋಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು "ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ದತಿ.ಇದು [[ಈಜಿಪ್ತ]]ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ [[ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ]] ವಿಧಾನವೆಂದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು.ಸುಮಾರು1600B.C.ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಧಾನಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು.ಆಕಾಲದ [[ಪಪಿರಸ]](ದಾಖಲಾದ ವಿವರಗಳು) ಪ್ರಕಾರ 8 ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಸ್ತನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಲ್ಸರ್ ಗಳನ್ನು ಕ್ವಾಟರೈಜೇಶನ್ (ಬರೆ ಹಾಕುವ ಪದ್ದತಿ) ಮೂಲಕ ಗುಣಪಡಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆ ಇದೆ.ಇದನ್ನು "ಫೈರ್ ಡ್ರಿಲ್ " ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಬರಹವು "ಈ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ"ಎಂಬ ವಿವರಣೆ <ref name="CancerOrgHistory">{{cite web | title = The History of Cancer | url = http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_6x_the_history_of_cancer_72.asp | publisher = American Cancer Society | year = 2009 | month = September | access-date = 2010-02-09 | archive-date = 2010-03-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100302154211/http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_6x_the_history_of_cancer_72.asp | url-status = dead }}</ref> ಇದೆ. ಸುಮಾರು 1020ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಎನ್ನಲಾದ [[ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಯು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಾಗಿ ಪರಿಹಾರವನ್ನು [[ಅವಿಸಿನ್ನಾ]] (ಇಬ್ನ್ ಸಿನಾ) ''[[ದಿ ಕ್ಯಾನನ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್]] '' ನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆತ ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ ರೋಗಗ್ರಸ್ತ [[ಭಾಗವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ]] ತೆಗೆದು ಅಲ್ಲಿನ ರೋಗಪೀಡಿತ [[ಕೋಶ]]ವನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಬೇಕು.ಇದು [[ಕತ್ತರಿಸುವಿಕೆ]] ಅಥವಾ [[ಗೆಡ್ದೆ]]ಯೆಡೆಗೆ ಹೋಗುವ [[ನರಗಳನ್ನು]] ತೆಗೆದು ಹಾಕಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.<ref name="Patricia">ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕಾ ಸ್ಕಿನ್ನರ್ (2001),[https://web.archive.org/web/20120621050921/http://findarticles.com/p/articles/mi_g2603/is_0007/ai_2603000716/ ಯುನಾನಿ ಟಿಬ್ಬಿ],''ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೊಪಿಡಿಯಾ ಆಫ್ ಆಲ್ಟರ್ ನೇಅಟಿವ್ ಮೆಡಿಸಿನ್''</ref> ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪೀಡಿತ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಡೆದು ಹಾಕಲು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ [[ಕ್ವಾಟರೈಜೇಶನ್]] (ಬರೆ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ) ತೆಗೆಯಬಹುದೆಂದು ಆತ ಶಿಫಾರಸು <ref name="Patricia"/> ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಸುಮಾರು 16 ಮತ್ತು 17ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಪದ್ದತಿಯು ಬಹಳಷ್ಟು ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.ಸಾವಿನ ಕಾರಣ ತಿಳಿಯಲು ವೈದ್ಯರು ಆಯಾ [[ಭಾಗದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸು]]ವ ಪರಿಪಾಠಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡರು. ಜರ್ಮನಿಯ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ [[ವಿಲ್ ಹೆಲ್ಮ್ ಫಾಬ್ರಿ]] ನಂಬಿರುವಂತೆ ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆ ಅಲ್ಲಿನ ಹಾಲು ಗ್ರಂಥಿಯಲ್ಲಿನ ಕೊಳವೆಯಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ್ದಲ್ಲದೇ ಡಚ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ [[ಫ್ರಾಂಕೊಯಿಸ್ ಡಿ ಲಾ ಬೊಯಿ ಸಿಲ್ವಿಯಸ್]] ಈತ [[ಡೆಸ್ಕ್ರೇಟ್ಸ್]] ನ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದ.ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಗಳಿಗೆ ರಸಾಯನಿಕ್ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳೇ ಕಾರಣ.ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ಆಮ್ಲೀಯ ದ್ರವ [[ಕೀವಿ]]ನಿಂದಾಗಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆತ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಆತನ ಸಮಕಾಲೀನ [[ನಿಕೊಲೇಸ್ ಟಲ್ಪ್]] ಪ್ರಕಾರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹರಡುವ ಒಂದು ವಿಷ ಮತ್ತು ಇದು [[ಸೋಂಕುನಿಂದಾಗಿ]] ಒಬ್ಬರಿಂದ ಒಬ್ಬರಿಗೆ <ref name="Marilyn Yalom"> ಮರಿಲಿನ್ ಯಾಲೊಮ್ "ಎ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ರೀಸ್ಟ"1997 New York: Alfred A. Knopf. ISBN 0-679-43459-3</ref> ಹರಡುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ [[ಪರ್ಸಿವಾಲ್ ಪಾಟ್]] ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ ಮೊದಲ ಕಾರಣವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ.ಸುಮಾರು 1775ರಲ್ಲಿ [[ವೃಷಣ ಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] [[ಚಿಮಣಿ ಕಾರ್ಮಿಕ]]ರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಆತ ಕಂಡು ಹಿಡಿದ..ಹಲವಾರು ಪರಿಣತರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ವ್ಯಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ತಜ್ಞರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದಾಗ ಒಂದು ಗಟ್ಟಿ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕ ಯಂತ್ರದ ಆವಿಷ್ಕಾರದ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವಿಷವು ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ಬಿಳಿ ದ್ರವ ಅಂದರೆ ಕೀವು ದೇಹದ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಪಸರಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.ಇವುಗಳಿಗೆ ದೇಹದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ"[[ವರ್ಗಾವಣೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಧಿ ವ್ಯಾಪಿಸ]]"ಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಯಿಲೆಯ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1871 ಮತ್ತು 1874ರ ಮಧ್ಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಕ [[ಕ್ಯಾಂಪ್ ಬೆಲ್ ಡೆ ಮೊರ್ಗನ್]] <ref>{{cite journal |author=Grange JM, Stanford JL, Stanford CA |title=Campbell De Morgan's 'Observations on cancer', and their relevance today |journal=Journal of the Royal Society of Medicine |volume=95 |issue=6 |pages=296–9 |year=2002 |url=http://www.jrsm.org/cgi/content/full/95/6/296 |pmid=12042378 |doi=10.1258/jrsm.95.6.296 |pmc=1279913 |access-date=2010-02-09 |archive-date=2008-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080220204843/http://www.jrsm.org/cgi/content/full/95/6/296 |url-status=dead }}</ref> ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗುಣಮುಖಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದ [[ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ]] ಪದ್ದತಿಯು ಅರೋಗ್ಯಕರ ವಾತಾವರಣದ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಬಳಲಿದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮೊನ್ರೊ]] ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೊಳಗಾದ 60 ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸ್ತನ ಗೆಡ್ದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು.ಎಂದು ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ನಿಯಂತ್ರಿತ]] ಹಾಗು ಸುಧಾರಿತ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ದತಿಗಳು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದವು.ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ಬದುಕುಳಿಯುವವರ]] ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡಿತು,ಇದೂ ಅಲ್ಲದೇ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಶಸ್ತ್ರ ಕ್ರಿಯೆಯು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅಪರೂಪವೆನ್ನುವಂತೆ [[ವಿಲಿಯಮ್ ಕೊಲಿ]] 1800ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಂತರ ಗುಣಮುಖತೆ ಪ್ರಮಾಣ ಅಧಿಕಗೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದನಲ್ಲದೇ ಎಸೆಪ್ಸಿಸ್ (ಕ್ಯಾನ್ಸ್ರರ್ ಗೆಡ್ದೆಯಲ್ಲಿಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರ ಫಲಿತಾಂಶಕ್ಕಾಗಿ ಒಳಸೇರಿಸಿದ).ಇದಕ್ಕೂ'' ಮುಂಚಿನ ಸಂದರ್ಭ'' ಗಿಂತ ರೋಗಿಗಳ ಗುಣಮುಖದ ಮಟ್ಟ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿತು.ಇದು ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಕನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಲೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು ನಿಪುಣ ಚಿಕಿತ್ಸದ ಇದನ್ನು ಜಾಣ್ಮೆಯಿಂದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆಡ್ಡೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಆತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇಹವು ವಿವಿಧ [[ಅಂಗಾಂಶಗ]]ಳಿಂದ ರಚನೆಗೊಂಡಿದ್ದು,ಇದು ದಶಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೇ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ಹೆಣೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.ಆಗಿನ ಹ್ಯೂಮರ ಪ್ರಮೇಯದ ಪರಿಹಾರಗಳು ದೇಹದಲ್ಲಿ ರಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಅಸಮತೋಲನಗೊಂಡದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಲಾಯಿತು. [[ಕೋಶ ರಚನಾ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ]] ಕಾಲ ಆಗ ಜನ್ಮ ತಾಳಿತು. ಯಾವಾಗ [[ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ]] ಮತ್ತು [[ಪೀರೆ ಕ್ಯೂರಿ]]ಯ ಜೋಡಿ [[ವಿಕಿರಣ]]ಗಳನ್ನು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿದರೋ ಆಗ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಶಸ್ತ್ರ ಕ್ರಿಯೆ ರಹಿತ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ವಿಕಿರಣ ಪದ್ದತಿಯಿಂದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಬಹುಮುಖ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಿಧಾನಗಳು ಅನುಷ್ಟಾನಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಒಬ್ಬನೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದೇ ಆತನ ಜೊತೆಗೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ವಿಕಿರಣ ತಜ್ಞರ ತಂಡವೇ ರೋಗಿಗಳ ಶುಶ್ರೂತೆಗೆ ತೊಡಗಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ರೋಗಿಯ ಕಾಯಿಲೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಕುರಿತು ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಾಲ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಪಡೆದು ಅದನ್ನುಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ನಂತರ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ವಿವರಗಳುಳ್ಳ ದಾಖಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ನೆರವಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.ಇದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗಿಗಳ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ವಿಲೆವಾರಿಗೆ ದಾರಿ ಮಡಿತು. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗದ ಮಾಹಿತಿ ಕಲೆಹಾಕುವ ಕೆಲಸದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು [[ಜನೆಟ್ ಲೇನ್ -ಕ್ಲೈಪೊನ್]] ಮೊದಲು ಮಾಡಿದರು.ಸುಮಾರಿ1926ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರೋಗ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕುರಿತಾದ 500 ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಪೀಡಿತರ ಹಿನ್ನಲೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿ ಹಾಗು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈಕೆ ಮಾಡಿದ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು [[ರಿಚರ್ಡ್ ಡೊಲ್]] ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟಿನ್ ಬ್ರಾಡ್ ಫೊರ್ಡ್ ಹಿಲ್]] ಮುಂದುವರೆಸಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ "([[ಲಂಗ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] )"ಮತ್ತು [[ಧೂಮಪಾನ]]ದಿಂದ ಸಾವಿನ ಇತರ ಕಾರಣಗಳು ಮತ್ತುಅದರ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿದರು. ಎರಡನೆಯ ವರದಿಯು ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವೈದ್ಯರ ವಿಚಾರವು 1956ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.ಇದನ್ನು ([[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವೈದ್ಯರ ಅಧ್ಯಯನ]]) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ರಿಚರ್ಡ್ ಡೊಲ್ [[ಲಂಡನ್]] ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶಧೋನಾ ಕೆಂದ್ರವನ್ನು ತೊರೆದು (MRC)[[ಆಕ್ಸಫರ್ಡ್]] ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗ ನಿದಾನ ಕುರಿತ ಘಟಕವೊಂದನ್ನು 1968ರಲ್ಲಿ ತೆರೆದು ಅಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡರು. [[ಕಾಂಪ್ಯೂಟರ್]] ಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಈ ಘಟಕವು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗ ಪರೀಕ್ಷೆ ಇನ್ನಿತರ ಮಾಹಿತಿ ಕುರಿತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಆಧುನಿಕ ರೋಗ ನಿದಾನ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನಗಳು ಇವತ್ತಿನ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ]] ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಛಾಯೆ ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಕಳೆದ 50ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಇಡೀ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಮಾಹಿತಿ ಕಲೆಹಾಕಲು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ.ಆಸ್ಪತ್ರೆ,ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾರು,ರಾಜ್ಯ,ಮತ್ತು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಗಡಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಗತಿಗಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಹ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. [[ವಿಶ್ವದ ಮಹಾಯುದ್ಧII]] ದ ಅವಧಿ ವರೆಗೂ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯು ಆಯಾ ವೈದ್ಯರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿಯಾಗಿತ್ತು.ಅದರ ಬಹಿರಂಗಕ್ಕೆ ಆಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿವಾಣವಿತ್ತು.ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಈ ಮಾಹಿತಿ ಬಹಿರಂಗವಾದಾಗ ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಅಂದರೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾಯಿಲೆಯು ದೊಡ್ದ ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕಂಡು ಬಂತು. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಆಂತರಿಕ ಜಾಗೃತಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಲೋಕದ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.ಇಂದೂ ಕೂಡಾ ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಗಳ ಲಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಪಾನಿನ [[ಹಿರೊಸಿಮಾ ಮತ್ತು ನಾಗಾಸಾಕಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಆಗಿನ ಅಣು ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ]]ಯು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಲಿಪಶು ಆದವರ ಎಲುಬಿನ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಗೊಂಡಿತ್ತು.ಎಂದು ಜಪಾನಿನ ವೈದ್ಯ ಸಮೂದಾಯ ತನ್ನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. ರೋಗಪೀಡಿತ ಈ [[ಸ್ನಾಯು ಅಥವಾ ಎಲುವು ಖಂಡ]]ವು ವಿಕಿರಣದಿಂದಲೂ ನಾಶಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದ ನಂತರ [[ಲ್ಯುಕೇಮಿಯಾ]]ದವರಿಗೆ ಸ್ನಾಯು ಕಸಿಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಾಯಿತು. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದII ನಂತರದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾ ಬಂದರೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ನಾಜೂಕಿನ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ದತಿಗಳು ಪ್ರಗತಿ ಕಾಣುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ.ಹೀಗೆ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನಗಳ ಜಾಗತೀಕರಣ ಮತ್ತು [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಪಾಸಣಾ ವಿಧಾನ]]ಗಳಿಗೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವೂ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ ಅನುಕೂಲ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. == ಸಂಶೋಧನೆ == {{Main|Cancer research}} ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಅತ್ಯಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಮೂಲಕ ಕಾಯಿಲೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯುವುದೇ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೂಲೋದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. [[ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಜೀವಕಣಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಕೋಶೀಯ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]]ಗಳ ಸುಧಾರಿತ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಿಂದ ಇಂದು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಹಾರ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.ಆಗಿನ ಅಮೆರಿಕೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ನಿಕ್ಸನ್ ಅವರು 1971ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮೇಲೆ ಸಮರ]] ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು ಪ್ರಗತಿ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ. ಸುಮಾರು 1971ರಿಂದಲೂ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು$200ಬಿಲಿಯನ್ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದೆ;ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಹಾಗು ಪ್ರತಿಷ್ಟಾನಗಳ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನೂ <ref>{{cite web |author=Sharon Begley | url=http://www.newsweek.com/id/157548/page/2 |title=Rethinking the War on Cancer |format= |date=2008-09-16 | work=Newsweek |accessdate=2008-09-08}}</ref> ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಹಣಹೂಡಿಕೆಯಿದ್ದರೂ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 5%ರಷ್ಟು ಜನರು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿಂದ ಸಾವಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.(ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಆಯುಷ್ಯ ಪರಿಗಣಿಸಿ) 1950 ಮತ್ತು 2005ರ ಅವಧಿಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ದಾಖಲೆ ಈ ರೀತಿ <ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/04/24/health/policy/24cancer.html|title=Advances Elusive in the Drive to Cure Cancer |last=Kolata|first=Gina|date=April 23, 2009 |publisher=''[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]''|accessdate=2009-05-05}}</ref> ತಿಳಿಸಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳೆಂದರೆ:[[ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಸೊಸಿಯೇಶನ್ ಫಾರ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರಿಸರ್ಚ್]],ದಿ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೊಸೈಟಿ]](ACS),ದಿ [[ಅಮೆರಿಕನ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಆಂಕೊಲಾಜಿ]],ದಿ [[ಯುರೊಪಿಯನ್ ಆರ್ಗೈನೈಜೇಶನ್ ಫಾರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರೀಟ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ]],ದಿ [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ]],ದಿ [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಕಾಂಪ್ರಹೆನ್ಸಿವ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನೆಟ್ ವರ್ಕ್]] ಮತ್ತು NCI ನಲ್ಲಿನ ದಿ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಜೆನ್ಯುಮ್ ಅಟ್ಲಾಸ್]] ==ಬೆಂಗಳೂರು ಕಿದ್ವಾಯ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ== *ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ನಾಶಪಡಿಸುವ ಆಧುನಿಕ ಯಂತ್ರ ಕಿದ್ವಾಯಿ ಸ್ಮಾರಕ ಗಂಥಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಕೆ: *ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಲೀನಿಯರ್‌ ಆಕ್ಸಿಲರೇಟರ್‌ ಯಂತ್ರ:ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ರೋಗಿಗಳ ಹಾನಿಯಾದ ಭಾಗಕಷ್ಟೇ ವಿಕಿರಣವನ್ನು ಹಾಯಿಸುವ ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ನಾಶಪಡಿಸುವ ‘ಲೀನಿಯರ್‌ ಆಕ್ಸಿಲರೇಟರ್‌’ ಯಂತ್ರಗಳ ಖರೀದಿಗೆ ಕಿದ್ವಾಯಿ ಸ್ಮಾರಕ ಗಂಥಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಮುಂದಾಗಿದೆ. *ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ರೋಗಿಗಳ ಹಾನಿಯಾದ ಭಾಗಕಷ್ಟೇ ವಿಕಿರಣವನ್ನು ಹಾಯಿಸುವ ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ನಾಶಪಡಿಸುವ ‘ಲೀನಿಯರ್‌ ಆಕ್ಸಿಲರೇಟರ್‌’ ಯಂತ್ರಗಳ ಖರೀದಿಗೆ ಕಿದ್ವಾಯಿ ಸ್ಮಾರಕ ಗಂಥಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಮುಂದಾಗಿದೆ. *‘ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡಿರುವ ರೂ.120 ಕೋಟಿ ಅನುದಾನದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ಯಂತ್ರಕ್ಕೆ ₹17 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚವಾಗಲಿದೆ. ಈ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ‘ಎಲೆಕ್ಟಾ’ ಕಂಪೆನಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಿದೆ’ ಎಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ಡಾ.ಕೆ.ಬಿ. ಲಿಂಗೇಗೌಡ ‘ಪ್ರಜಾವಾಣಿ’ಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. *‘ಕಿದ್ವಾಯಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ 350–400 ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ (ರೇಡಿಯೊಥೆರಪಿ) ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ, ರೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು 3–4 ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಕಾಯಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ’ ಎಂದು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದರು. ===ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳು ಅಗತ್ಯ=== *‘ಲೀನಿಯರ್‌ ಆಕ್ಸಿಲರೇಟರ್‌ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲೇ ಅಳವಡಿಸಬೇಕು. ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣಗಳು ಹೊರಗೆ ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಗಟ್ಟಬೇಕು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ಮೀಟರ್‌ ದಪ್ಪವಿರುವ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜತೆಗೆ ಅಗತ್ಯ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ, ಯಂತ್ರಗಳ ಅಳವಡಿಕೆಯ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟಾ ಕಂಪೆನಿಯವರೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ರೇಡಿಯೇಷನ್‌ ಆಂಕಾಲಜಿಸ್ಟ್‌ ಡಾ.ಜಗನ್ನಾಥ್‌ ತಿಳಿಸಿದರು. *ಮತ್ತೊಂದು ಯಂತ್ರ ಖರೀದಿ: ‘ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಎರಡು ಲೀನಿಯರ್‌ ಆಕ್ಸಿಲರೇಟರ್‌ ಯಂತ್ರಗಳು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇವು ಹಳೆಯದಾಗಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ರೋಗಿಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಸುಧಾರಿತ ಯಂತ್ರವೊಂದನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ₹5.5 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚವಾಗಿದ್ದು, ಕಿದ್ವಾಯಿ ಸಂಸ್ಥೆಯೇ ಭರಿಸಿದೆ. ಇದು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಲಿದೆ’ ಎಂದು ಡಾ.ಜಗನ್ನಾಥ್‌ ಹೇಳಿದರು. ==ಎಚ್‌ಡಿಆರ್‌, ಸಿ.ಟಿ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ ಯಂತ್ರಗಳ ಖರೀದಿ== *‘ಲೀನಿಯರ್‌ ಆಕ್ಸಿಲರೇಟರ್‌ ಯಂತ್ರಗಳ ಜತೆಗೆ ತಲಾ ಎರಡು ಎಚ್‌ಡಿಆರ್‌ (ಹೈ-ಡೋಸ್‌ ರೇಡಿಯೊಥೆರಪಿ) ಹಾಗೂ ಸಿ.ಟಿ. ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಎಚ್‌ಡಿಆರ್‌ ಯಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಬ್ರಾಕಿಥೆರಪಿ ನೀಡಬಹುದು. ಎಚ್‌ಡಿಆರ್‌ ಯಂತ್ರವೊಂದಕ್ಕೆ ₹3 ಕೋಟಿ ಹಾಗೂ ಸಿ.ಟಿ. ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ ಯಂತ್ರವೊಂದಕ್ಕೆ ₹3–4 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚವಾಗಲಿದೆ’ ಎಂದು ಡಾ.ಜಗನ್ನಾಥ್‌ ತಿಳಿಸಿದರು. *‘ಬ್ರಾಕಿಥೆರಪಿಯಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣಶೀಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ರೋಗಿಯ ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅನ್ನನಾಳ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೋಗಿಗೆ ವಿಕಿರಣಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಕೆಲ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಈ ವೇಳೆ ರೋಗಿಯ ಬಾಯಿಗೆ ಕೊಳವೆ ಹಾಕಿ ಹಾನಿಯಾದ ಭಾಗಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ವಿಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹಾಯಿಸಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ’ ಎಂದರು. <ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/16/445295.htmlಎನ್‌. ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಲೀನಿಯರ್‌ ಆಕ್ಸಿಲರೇಟರ್‌ ಯಂತ್ರ; ನವೀನ್‌ ಕುಮಾರ್‌;16 Oct, 2016]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಹೊರಸಂಪರ್ಕ== *ಹೊಸ ಶೋಧನೆ:[https://www.prajavani.net/vr-system-allows-you-fly-597413.html ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಡ್ಡೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ‘ವಿಆರ್‌ 3ಡಿ’ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ;ಪಿಟಿಐ: 26 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018,] == Glossary == {{further|[[List of oncology-related terms]]}} ಕೆಳಗಿನ ವಿಷಯ ಪಟ್ಟಿಯು ಅಸಹಜ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಬಗ್ಗೆ ಬಳಸುವ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪದ ಸಂಗ್ರಹ: * '''ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಥವಾ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ [[ಗೆಡ್ಡೆ]]''' ಮೂಲತಃ ಅನೈಸರ್ಗಿಕ ಊತ ಅಥವಾ ಗಾತ್ರ ಪರಿಣಾಮ. ಸದ್ಯದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಲ್ಲಿ ಟ್ಯೂಮರ್ ಪದವು ನಿವೊ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಘನ ನಿವೊ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಆಗಿದೆ. ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಬೇಕಾದುದೇನೆಂದರೆನಿವೊ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾಗಳು ಅಂದರೆ [[ಲ್ಯುಕೇಮಿಯಾ]] ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಉಂಟು ಮಾದುವದಿಲ್ಲ. * '''[[ನಿವೊಪ್ಲಾಸ್ಮಾ]]''' ವು ಅನುವಂಶೀಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಕರೆಯುವ ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪದ. ನಿವೊಪ್ಲಾಸ್ಮಾಗಳು ಹಾನಿಕಾರಕ ಅಥವಾ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾರಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ** '''ಮಾಲಿಗಂಟ್ ನಿವೊಪ್ಲಾಸ್ಮಾ''' ಅಥವಾ '''ಮಾಲಿಗಂಟ್ ಟ್ಯುಮರ್ ''' : '''ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ''' ಗೆ ಸಮಾನ ಪದಗಳು. ** '''ಬೆನಿಗ್ನ್ ನಿವೊಪ್ಲಸ್ಮಾ''' ಅಥವಾ '''[[ಬೆನಿಗ್ನ ಟ್ಯುಮರ್]]''' :(ಘನ ನಿವೊಪ್ಲಾಸ್ಮಾ )ಇದು ತನ್ನಿಂದ ತಾನೆ ಎಳವಣಿಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಬೇರೆ ಯಾವದೇ ಕೋಶದ ಮೇಲ ದಾಳಿ ಮಾಡದು. * '''ದಾಳಿಕೋರ ''' ಟ್ಯುಮರ್ ಇನ್ನೊಂದು '''ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ''' ಸಮಾನಪದ ಈ ಹೆಸರು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಅಂಗಾಂಶ ಕೋಶಗಳ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. * ''' ಪೂರ್ವ ಮಾಲಿಗನ್ಸಿ''','''ಪೂರ್ವ ಕ್ಯಾನ್ಸ್ರರ್''' ಅಥವಾ''' ದಾಳಿಕೋರನಲ್ಲಿರದ''' ಗೆಡ್ದೆ ಯು ಹರಡುವದಿಲ್ಲವಾದರೂ ಅದರ ಪಸರಿಸುವಿಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಈ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಹೆಚ್ಕಳಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗುತ್ತವೆ.[[ಅಟಿಪಿಯಾ]], [[ಡಿಸ್ಪಾಲ್ಸ್ ಮಾ]] ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ಸಿನೊಮಾ]] ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವಿವರಣೆಗೆನಿವುಗಳ ಬಳ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. * '''ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ''' : ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ಗೋಚರಿಸುವ ಮುಂಚೆಯೇ ನಡೆಸುವ ಪರೀಕ್ಷೆ..[[ಮಮೊಗ್ರಮ್]] ಒಂದು ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ಪರೀಕ್ಷೆ. * '''ರೋಗನಿದಾನ ''' ಪತ್ತೆ: ಜಾಗದಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾರಕದ ಪತ್ತೆ. This usually requires a [[biopsy]] or removal of the tumor by [[surgery]], followed by examination by a [[pathologist]].ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಗಾಂಶ * '''Surgical excision''' : the removal of a tumor by a [[surgeon]]. ** '''Surgical margins''' : the evaluation by a [[pathologist]] of the edges of the tissue removed by the surgeon to determine if the tumor was removed completely ("negative margins") or if tumor was left behind ("positive margins"). * '''Grade''' : a number (usually on a scale of 3) established by a [[pathologist]] to describe the degree of resemblance of the tumor to the surrounding benign tissue. * '''ಹಂತ''' :ದೇಹದ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಟ್ಯುಮರ್ ನ ಆಕ್ರಮಣ ಇದು 4ರ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ [[ಆಂಕೊಲಾಜಿಸ್ಟ್]] ಗಳು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ,. * ಮರುಕಳಿಕೆ: ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸುವ ಗೆಡ್ಡೆ * '''ಮೆಟಾಸ್ಟ್ಯಾಸಿಸ್ ''' :ಹೊಸ ಗೆಡ್ಡೆ ಮೂಲಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವುದು. * '''ಮಧ್ಯಂತರದ ಬದುಕಿನ ಸರಾಸರಿ ಅವಧಿ''' : ಇದನ್ನು ಮಾಸ ಅಥವಾ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಬಹುದು.50%ರಷ್ಟು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆದವರು ಬದುಕು <ref>{{Cite web |url=http://www.cancer.gov/templates/db_alpha.aspx?CdrID=44158 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-02-09 |archive-date=2009-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090510055720/http://www.cancer.gov/Templates/db_alpha.aspx?CdrID=44158 |url-status=dead }}</ref> ಸಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ. * '''ಪರಿವರ್ತನೆ''' :ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಗೆಡ್ದೆಯು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ್ದಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆ:[[ರಿಚರ್ಸ್ ನ ಪರಿವರ್ತನೆ]] * '''ಕೆಮೊಥೆರಪಿ''' :ಔಷಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ * '''Radiation therapy''' : treatment with radiations. * '''Adjuvant''' therapy: treatment, either chemotherapy or radiation therapy, given after surgery to kill the remaining cancer cells. * '''Prognosis''' : the probability of cure after the therapy. It is usually expressed as a probability of [[survival]] five years after diagnosis. Alternatively, it can be expressed as the number of years when 50% of the patients are still alive. Both numbers are derived from statistics accumulated with hundreds of similar patients to give a [[Kaplan-Meier curve]]. * '''ಗುಣಮುಖತೆ''' :ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗಿಗಳು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನಂತರ 95%ರಷ್ಟು ಗುಣಮುಖರಾದವರು ತಮ್ಮ ರೋಗನಿದಾನ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ನಂತರದ ಅವಧಿವರೆಗೂ ಉತ್ತಮ ಬದುಕು ಪಡೆಯಬಹುದು. ವಿವಿಧ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲಾವಧಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಹೊಜ್ ಹೊಜ್ ಕಿನ್ಸ್ ನ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಯಿಲೆಯ ಅವಧಿಯು 10ವರ್ಷ ಆದರೆ ಬರ್ಕಿಟ್ಸ್ ಪ್ರಕಾರ ಇದು <ref>"Definition of Cure for Hodgkin's Disease." Cancer Research 31 1970 p 1828-1833</ref> 1ವರ್ಷ. "ಕ್ಯುರ್ "ಎಂಬ ಪದವು ಆಂಕೊಲಾಜಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಯೊಲೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶ ಮತ್ತುಅದರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು <ref>http://jco.ascopubs.org/cgi/content/full/23/34/8564</ref> ಹೊಂದಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಆಕರಗಳು == * ಕ್ಯಾಂಪುಸೆನ್ KA, ಹೊಸ್ಕಿನ್WJ, Eds.ಪಜ್ದುರ್ ಆರ, ವ್ಯಾಗಮನ್ LD, ''[http://www.cancernetwork.com/cancer-management-11 Cancer Management: A Multidisciplinary Approach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090515031918/http://www.cancernetwork.com/cancer-management-11 |date=2009-05-15 }}''. 11th ''[http://www.cancernetwork.com/cancer-management-11.ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ: ಎ ಮಲ್ಟಿಡಿಸ್ಸಿಪ್ಲಿನರಿ ಅಪ್ರೊಚ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090515031918/http://www.cancernetwork.com/cancer-management-11 |date=2009-05-15 }}'' 11ಸಂ 2009. * {{0} ದಿ ಬೇಸಿಕ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಆಂಕೊಲಾಜಿ ನೆ ಸಂಪುಟ Tannock IF, Hill RP ''et al.'' (eds.) (2005). ಮ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರಾವ್‌-ಹಿಲ್‌. ISBN 0-07-138774-9. * ''ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ವಗಳು'' Kleinsmith, LJ (2006). ಪೀಯರ್ಸನ್ ಬೆಂಜಾಮಿನ್ ಕುಮ್ಮಿಂಗ್ಸ್ ISBN 0-8053-4003-3. * {{cite journal |author=Parkin D, Bray F, Ferlay J, Pisani P |title=Global cancer statistics, 2002 |journal=CA Cancer J Clin |volume=55 |issue=2 |pages=74–108 |year=2005 |doi=10.3322/canjclin.55.2.74 |url=http://caonline.amcancersoc.org/cgi/content/full/55/2/74 |pmid=15761078 |access-date=2010-02-09 |archive-date=2008-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080706042521/http://caonline.amcancersoc.org/cgi/content/full/55/2/74 |url-status=dead }} * ''Food, Nutrition, Physical Activity, and the Prevention of Cancer: a Global Perspective''. ವಿಶ್ವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಶೋಧನಾ ನಿಧಿ (2007) ISBN 978-0-9722522-2-5. ''[http://www.wcrf-uk.org/research_science/expert_report.lasso Full text ಪೂರ್ಣ ಪಾಠ]'' * [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?call=bv.View.ShowTOC&amp;rid=cmed.TOC&amp;depth=2 Cancer Medicine, 6th Edition]—Textbook ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮೆಡಿಸಿನ,6ನೆಯ ಸಂಪುಟ -ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ * [http://www.springer.com/biomed/cancer/book/978-3-540-36847-2 Encyclopedia of Cancer]—4 volume reference work ಎನ್ಸೈಕ್ಲೊಪಿಡಿಯಾ ಆಫ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಪುಟ -4 ಉಲ್ಲೇಖದ ಕಾರ್ಯ * {{cite journal | author=Weinberg, Robert A. | title=How Cancer Arises; An explosion of research is uncovering the long-hidden molecular underpinnings of cancer—and suggesting new therapies | url=http://www.bme.utexas.edu/research/orly/teaching/BME303/Weinberg.pdf | journal=[[Scientific American]] | month=September | year=1996 | pages=62–70 | quote=Introductory explanation of cancer biology in layman's language | format=[[Portable Document Format|PDF]] | access-date=2010-02-09 | archive-date=2009-02-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090225115248/http://www.bme.utexas.edu/research/orly/teaching/BME303/Weinberg.pdf | url-status=dead }} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Wiktionary}} {{Commons|Cancer (illness)|Cancer}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಯಸ್ಸನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬರುವ ರೋಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾವಿನ ಕಾರಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರಂಥಿಗಳ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:Rಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ ಪ್ರಕಾರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೃತ್ತಿಪರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿಂದ ಸಾವುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ರೋಗಗಳು]] 99a1qxpaxd71vsuwpasf4leazxt0ygl 0 23584 1427518 1378928 2026-09-06T22:59:41Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427518 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = Sarcoidosis | Image = Asteroid body intermed mag.jpg | Caption = [[Pulmonary]] '''sarcoidosis''' with [[asteroid bodies]]. [[H&E stain]]. | DiseasesDB = 11797 | ICD10 = {{ICD10|D|86||d|80}} | ICD9 = {{ICD9|135}} | ICDO = | OMIM = 181000 | MedlinePlus = 000076 | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic = 2063 | MeshID = D012507 | }} '''ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್''' (ಸಾರ್ಕ್ = ಮಾಂಸ, -ಒಇಡ್ = ಸದೃಶವಾದ, -ಓಸಿಸ್ = ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ), ನ್ನು '''ಸಾರ್ಕಾಯ್ಡ್ ''' ಅಥವಾ '''ಬೆಸ್ನಿಯೇರ್-ಬೋಯೆಕ್ ಬೇನೆ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಒಂದು ಬಹುವಿಧವಾಗಿ ಗ್ರ್ಯಾನುಲೋಮಟಸ್ (ಪೆಟ್ಟಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಉರಿಯೂತ ಅಥವಾ ಸೋಂಕಿನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಜೀವಕೋಶ ಕಣಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಒಂದು ದುರ್ಮಾಂಸ) ಉರಿಯೂತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಬೇನೆ<ref>{{DorlandsDict|seven/000094514|sarcoidosis}}</ref>. ಇದು [[ಜೀವಕೋಶಗಳು ಸಾವನ್ನಪ್ಪದ]] [[ಗ್ರ್ಯಾನುಲೋಮ]]ಗಳನ್ನು (ಸಣ್ಣ ಉರಿಯೂತವಿರುವ ಗಂಟುಗಳು) ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಬೇನೆಗೆ ಕಾರಣವು ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. [[ಗ್ರ್ಯಾನುಲೋಮ]]ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಶ್ವಾಸಕೋಶ]] ಗಳು ಅಥವಾ [[ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇದು ಯಾವುದೇ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಹಠಾತ್ತನೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾಕ್ರಮವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು,[[ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲದ]] [[ಕಾಯಿಲೆ]]ಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ನಿತ್ರಾಣಗೊಳಿಸುವ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ರೋಗಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. == ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕಶಾಸ್ತ್ರ == ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡೂ ಲಿಂಗಗಳ ಯುವ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ತಗಲುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಬೇನೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ೪೦ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೇನೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಹಾಗು ೨೦ ರಿಂದ ೨೯ ವರ್ಷದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುಚ್ಚ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ; ೫೦ ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಹೆಂಗಸರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುಚ್ಚ ಪ್ರಮಾಣ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="Baughman"/><ref name="nunes">{{cite journal |author=Nunes H, Bouvry D, Soler P, Valeyre D |title=Sarcoidosis |journal=Orphanet J Rare Dis |volume=2 |issue= |pages=46 |year=2007 |pmid=18021432 |pmc=2169207 |doi=10.1186/1750-1172-2-46 |url=}}</ref> ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್, ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಜನಾಂಗದವರಿಗೂ ತಗಲಬಹುದಾದ ಬೇನೆಯಾಗಿದೆ. ಬೇನೆಯ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಮಾಣವು ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ೧೬.೫/೧೦೦,೦೦೦ರಷ್ಟು ಹಾಗು [[ಮಹಿಳೆ]]ಯರಲ್ಲಿ ೧೯/೧೦೦,೦೦೦ರಷ್ಟು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಬೇನೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಉತ್ತರ ಯುರೋಪ್|ಉತ್ತರ ಯುರೋಪಿ]]ಯನ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಅತ್ಯಧಿಕವಾದ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಮಾಣ ೬೦/೧೦೦,೦೦೦ರಷ್ಟು ಸ್ವೀಡನ್ ಹಾಗು ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ, ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ [[ಕಾಕೇಸಿಅನ್]](ಶ್ವೇತ ವರ್ಣೀಯರು) ಜನರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಆಫ್ರಿಕನ್]] ಸಂತತಿಯವರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬೇನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಮಾಣವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೩೫.೫ ಹಾಗು ೧೦.೯/೧೦೦,೦೦೦ರಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="Henke">{{Cite journal | last1 = Henke | first1 = CE. | last2 = Henke | first2 = G. | last3 = Elveback | first3 = LR. | last4 = Beard | first4 = CM. | last5 = Ballard | first5 = DJ. | last6 = Kurland | first6 = LT. | title = The epidemiology of sarcoidosis in Rochester, Minnesota: a population-based study of incidence and survival. | journal = Am J Epidemiol | volume = 123 | issue = 5 | pages = 840–5 | month = May | year = 1986 | doi = | pmid = 3962966 }}</ref> ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ, ಸ್ಪೇನ್, ಭಾರತ, ಕೆನಡಾ, ಹಾಗು ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆಯೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಈ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪ್ರಮಾಣವು, ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣವಿರಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಗ್ರ್ಯಾನುಲೋಮಟಸ್ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಈ ಬೇನೆಯನ್ನು ಮರೆಮಾಡಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕ್ಷಯ]], ಇದು ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ರೋಗಲಕ್ಷಣ ಗುರುತಿಸಲು ಅಡ್ಡಿಯಾಗಬಹುದು.<ref name="Baughman">{{Cite journal | last1 = Syed | first1 = J. | last2 = Myers | first2 = R. | title = Sarcoid heart disease. | journal = Can J Cardiol | volume = 20 | issue = 1 | pages = 89–93 | month = Jan | year = 2004 | doi = | pmid = 14968147 }}</ref> ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗದವರಲ್ಲಿ ಬೇನೆಯ ತೀವ್ರತೆಯೂ ಸಹ ಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು. ಹಲವಾರು ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಕಾಕೇಸಿಅನ್(ಶ್ವೇತ ವರ್ಣೀಯರು) ಜನರಿಗಿಂತ ಬೇನೆಯ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಹರಡುವಿಕೆಯು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಮೂಲದವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ವೇತ ವರ್ಣೀಯರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರದ ಬೇನೆಯಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Am Thor Soc">"ಅಮೆರಿಕನ್ ತೋರಾಸಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ: ಸ್ಟೇಟ್ಮೆಂಟ್ ಆನ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್." Am J ರೆಸ್ಪಿರ್ ಕ್ರಿಟ್ ಕೇರ್ ಮೆಡ್ ೧೯೯೯;೧೬೦:೭೩೬-೭೫೫.</ref> ಜನಾಂಗ ಹಾಗು ಲಿಂಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬೇನೆಯ ಕುರುಹುಗಳು ಕೊಂಚ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. [[ಎರಿಥೇಮ ನಾಡೋಸಂ]] ಹೆಂಗಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗಂಡಸರಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಇತರ ಜನಾಂಗದವರಿಗಿಂತ ಕಾಕೇಸಿಅನ್ಸ್ (ಶ್ವೇತ ವರ್ಣೀಯರು) ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಜಪಾನಿನ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ಬೇನೆಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಹಾಗು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇತರ ಜನಾಂಗಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="nunes"/> ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡದವರಲ್ಲೂ ಸಹ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡುವ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಬೇನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಕೂಡ ಒಂದು. == ವಿಧಗಳು == ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯನ್ನು ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ವಿಭಾಗ ಮಾಡಬಹುದು:<ref>{{cite book |author=James, William D.; Berger, Timothy G.; et al. |title=Andrews' Diseases of the Skin: clinical Dermatology |publisher=Saunders Elsevier |location= |year=2006 |pages= |isbn=0-7216-2921-0 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref>{{Rp|708-11|date=May 2009}} : :* [[ಆನ್ಯುಲರ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್]] :* [[ಏರಿಥ್ರೋಡರ್ಮಿಕ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್]] :* [[ಇಚ್ಚೋಸಿಫಾರ್ಮ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್]] :* [[ಹೈಪೋ ಪಿಗ್ಮೆನ್ಟೆಡ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್]] :* [[ಲೋಫ್ ಗ್ರೆನ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್]] :* [[ಲೂಪಸ್ ಪರ್ನಿಯ]] :* [[ಮಾರ್ಫಿಯಫಾರ್ಮ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್]] :* [[ಮ್ಯೂಕೋಸಲ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್]] :* [[ನ್ಯೂರೋಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್]] :* [[ಪಾಪುಲರ್ ಸಾರ್ಕಾಯ್ಡ್]] :* [[ಸ್ಕಾರ್ ಸಾರ್ಕಾಯ್ಡ್]] :* [[ಸಬ್ ಕ್ಯುಟೆನಸ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್]] :* [[ಸಿಸ್ಟಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್]] :* [[ಅಲ್ಸರೆಟಿವ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್]] == ರೋಗ ಸೂಚನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Sarcoidosis signs and symptoms.png|thumb|250px|ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಹಾಗು ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು.<ref>ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹಾರ್ಟ್, ಲಂಗ್, ಅಂಡ್ ಬ್ಲಡ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್: DCI ಹೋಂ: ಲಂಗ್ ಡಿಸೀಸಸ್: ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್: ಚಿಹ್ನೆಗಳು &amp; ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಮೇ 9, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref>]] ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡುವ ಒಂದು ಬೇನೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ದಣಿವು]], ನಿದ್ರೆಯಿಂದಲೂ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, [[ಬಲಹೀನತೆ]], [[ತೂಕದಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆ]], ನೋವುಗಳು ಹಾಗು ಬಾಧೆಗಳು, [[ಸಂಧಿವಾತ]], [[ಕಣ್ಣಿನ ಶುಷ್ಕತೆ]], ಮಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಊತ, ದೃಷ್ಟಿ ಮಂಜಾಗುವಿಕೆ, [[ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ]], ಒಣಕೆಮ್ಮುಲು ಅಥವಾ ಚರ್ಮದ ಹಾನಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಒಂದನ್ನೊಂದು ಹೋಲುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ.<ref>ಟೋಲಾನೇ SM, ಕೋಲ್ಸನ್ YL, ಗಿಲ್ RR, ಶ್ಚುಲ್ಟೆ S, ಡುಗ್ಗನ್ MM, ಶುಲ್ಮ್ಯಾನ್ LN, ವಿನೆರ್ EP. ಸ್ಥಾನಾಂತರದ ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ನಕಲು ಮಾಡುವ ಸಾರ್ಕೋಯಿಡೋಸಿಸ್. ಕ್ಲಿನ್ ಸ್ಥನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್. 2007 ಅಕ್ಟೊ;7(10):804-10. PubMed PMID 18021484.</ref> ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಹಾಗು ಇದು [[ರಾಷಸ್]] (ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಏಳುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಕೆಂಪುಗುಳ್ಳೆಗಳ ಹರವು) ಹಾಗು ನಾಡ್ಯೂಲಿ (ಸಣ್ಣದಾಗಿ ನೋವು) ಯಿಂದ ಹಿಡಿದು [[ಎರಿಥೇಮ ನಾಡೂಸಂ]](ಕೆಂಪು ಗಂಟು) ಅಥವಾ [[ಲುಪಸ್ ಪರ್ನಿಯೋ]](ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಗುಳ್ಳೆ) ದಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ರೋಗ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ]]. ಎರಿಥೇಮ ನಾಡೂಸಂ, ದ್ವಿಪಾರ್ಶ್ವಕ [[ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಹೈಲಮ್]] [[ಲಿಂಫಡೆನೋಪತಿ]](ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿ ಕಾಯಿಲೆ) ಹಾಗು [[ಅರ್ಥ್ರಲ್ಜಿಯ]](ಕೀಲುನೋವು) ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ''[[ಲೋಫ್ಗ್ರೆನ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ರೋಗಲಕ್ಷಣವು ಬೇನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮೂತ್ರಪಿಂಡ, ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ ([[ವಾಹಕನಾಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಧಿಕ-ಒತ್ತಡ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ), ಹೃದಯ<ref>"ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಹಾರ್ಟ್". ಫೌಂಡೆಶನ್ ಫಾರ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ರಿಸರ್ಚ್. '' '' ''2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಕಲಿಸಲಾಗಿದೆ. '' ''[http://www.stopsarcoidosis.org/sarcoidosis/cardiac.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121213113518/http://www.stopsarcoidosis.org/sarcoidosis/cardiac.htm |date=2012-12-13 }}''</ref> ಅಥವಾ ಮಿದುಳು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿ ಅಂಗಾಂಗಗಳ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತರಬಹುದು. ಮಿದುಳಿಗೆ ಅಥವಾ ನರಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡುವ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್‌ನ್ನು [[ನ್ಯೂರೋಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯುಳ್ಳ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲಕ್ಷಣಗಳು 20% ನಿಂದ 30%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ 5%ನಷ್ಟು ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್‌ನ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref>ಅನ್ನ M. ಮ್ಯಾಕ್ಡಿವಿಟ್ ಹಾಗು ಅರ್ಮನ್ T. ಅಸ್ಕರಿ, "ಏ ಮಿಡಲ್-ಏಜ್ಡ್ ಮ್ಯಾನ್ ವಿಥ್ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ಫೆಟೀಗ್,"ಕ್ಲೆವ್ಲಂಡ್ ಕ್ಲಿನಿಕ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ 2009; 76(10):564-574 {{cite doi|10.3949/ccjm.76a.08114}} </ref> ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ನ ಲಕ್ಷಣಗಳು ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಕುಕ್ಷಿಯ ಅರ್ರಿಥ್ಮಿಯ(ಹೃದಯ ಬಡಿತದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ) ದಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರಬಹುದು.<ref>ಹಾರ್ಟ್. 2006 ಫೆಬ್ರವರಿ; 92(2): 282–288. {{cite doi|10.1136/hrt.2005.080481}}</ref> ಮಯೋಕಾರ್ಡಿಯಲ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಹೃದಯಸಂಬಂಧಿ ಹಠಾತ್ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.<ref>ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ ಸೈನ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್, ಸಂಪುಟ 89, ಸಂಚಿಕೆ 3, ಪುಟಗಳು 145-153</ref><ref name="Rajasenan-1969">{{Cite journal | last1 = Rajasenan | first1 = V. | last2 = Cooper | first2 = ES. | title = Myocardial sarcoidosis, bouts of ventricular tachycardia, psychiatric manifestations and sudden death. A case report. | journal = J Natl Med Assoc | volume = 61 | issue = 4 | pages = 306–9 | month = Jul | year = 1969 | doi = | pmid = 5796402 | pmc = 2611747 }}</ref> ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು [[ಯುವೆಯ್ಟಿಸ್]](ಕಣ್ಣಿನ ಮಧ್ಯದ ಪದರದ ಉರಿಯೂತ) [[ಯುವೆಒಪರೋಟೈಟಿಸ್]](ಪ್ಯಾರೊಟಿಡ್ ಗ್ರಂಥಿಯ ಉರಿಯೂತ)ಮತ್ತು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಉರಿಯೂತ ಸೇರಿವೆ. ಕಣ್ಣಿನ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಕುರುಡನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಮುಂಭಾಗದ [[ಯುವೆಯ್ಟಿಸ್]], [[ಪಾರೋಟೈಟಿಸ್]], VII ಕಾರ್ನಿಯ ನರದ ವ್ಯಾಧಿ ಹಾಗು ಜ್ವರದ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಯುವೆಒಪರೋಟಿಡ್ ಜ್ವರವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ''ಹೀರ್ಫೋರ್ಡ್-ವಾಲ್ಡೇನ್ ಸ್ಟ್ರೋಮ್ ಸಿಂಡ್ರಮ್'' ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ({{ICD10|D|86|8|d|80}}) ತಲೆಬುರುಡೆಯ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕೂದಲುದುರುವ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Andrews">ಜೇಮ್ಸ್, ವಿಲ್ಲಿಯಮ್; ಬರ್ಗರ್, ತಿಮೋಥಿ; ಎಲ್ಸ್ಟನ್, ಡಿರ್ಕ್ (2005). ''ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್' ಡಿಸೀಸಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಕಿನ್: ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಡರ್ಮಟಾಲಜಿ''. (10th ed.). ಸಾಂಡರ್ಸ್. ISBN 0-7216-2921-0</ref>{{Rp|762|date=May 2009}} [[ಬೆಲ್ಸ್ ಪಾಲ್ಸಿ]](ಮುಖದ ಒಂದು ಬದಿಯ ಸ್ನಾಯುಗಳಿಗೆ ಲಕ್ವ) ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ಕಾರಣ. ಗ್ರಾನ್ಯುಲೋಮಟಸ್ ಬೇನೆಯು [[ಅಟೆಲೆಕ್ಟಾಸಿಸ್]](ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾಯಿಲೆ)ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. == ರೋಗನಿರ್ಣಯ == ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯ ರೋಗನಿರ್ಣಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೇರೆ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಂದ ಹೊರತಾಗಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಸಾರ್ಕೋಡೋಯಿಸ್‌ ಬೇನೆಯನ್ನು ಹೊರತಾಗಿಸಲು [[ಹೃದಯದ ಎಕ್ಸ್ ರೇ]], ಹೃದಯದ [[CT ಸ್ಕ್ಯಾನ್]], [[PET ಸ್ಕ್ಯಾನ್]], CT-ಆಧಾರಿತ ಅಂಗಾಂಗ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಮೀಡಿಯಾಸ್ಟಿನೋಸ್ಕೋಪಿ, ತೆರೆದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಅಂಗಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಬ್ರೊಂಚೋಸ್ಕೋಪಿ ಜೊತೆಗೆ ಅಂಗಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಎಂಡೋಬ್ರಾಂಕಿಯಲ್ ಅಲ್ಟ್ರಸೌಂಡ್ ಹಾಗು [[ಎಂಡೋಸ್ಕೊಪಿಕ್ ಅಲ್ಟ್ರಾಸೌಂಡ್]] ನ ಜೊತೆಗೆ [[ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿ]]ಯ ಮೀಡಿಯಾಸ್ಟೈನಲ್[[FNA]]ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಗಳ [[ಜೀವಕೋಶ]]ದ [[ಅಂಗಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವ [[ಫ್ಲೋ ಸೈಟೋಮೆಟ್ರಿ]](ಜೀವಕೋಶಗಳ ಎಣಿಕೆಯ ವಿಧಾನ) ಹಾಗು ಸೂಕ್ಮಜೀವಿಗಳು ಹಾಗು ಬೂಷ್ಟನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಲು ವಿಶೇಷ ವರ್ಣಸಿಕ್ತ ([[ಆಸಿಡ್ ಫಾಸ್ಟ್]] ಏಕಾಣುಜೀವಿಯ ಬಣ್ಣ ಕೂಡಿಸುವಿಕೆ ಹಾಗು ಗೊಮೊರಿ ಮೆಥೆನಮೈನ್ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬಣ್ಣಕೂಡಿಸುವಿಕೆ)ಎರಡೂ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಆಂಜಿಯೋಟೆನ್ಸಿನ್-ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಕಿಣ್ವ]]ಗಳ ರಕ್ತದ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ನ ರೋಗನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಹಾಗು ಬೇನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮುನ್ನೆಚರಿಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.labtestsonline.org/understanding/analytes/ace/test.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-09 |archive-date=2010-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327232735/http://www.labtestsonline.org/understanding/analytes/ace/test.html |url-status=dead }}</ref> == ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು == ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಭಾವ್ಯ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ರೋಗವನ್ನು ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುವ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಹಲವು ಅಂಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಹಾಗು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನಿರೂಪಣೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಲವು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯನ್ನು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಪರಿಮಿತಿಗೊಳಪಟ್ಟ ಒಂದು ಕಾಯಿಲೆ ಎಂಬ ಚಿತ್ರಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಗಾತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆ ಹಾಗು [[ಚಾಚುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ]] ಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆ(ಚಾಚುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ)ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ - ಹೀಗಾಗಿ ರೋಗದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಅಥವಾ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಲು ಹೃದಯದ ಎಕ್ಸ್ ರೇ ಹಾಗು ಇತರ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೇನೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಶ್ವಾಸಕೋಶಕ್ಕೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡ ಗಾಳಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಾಧಾರಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಿಶ್ವಾಸದ ಹರಿವಿನ ಅನುಪಾತಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಗರಿಷ್ಠ ಗಾಳಿ ಹೊರಬಿಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ]] (ಸಂಪೂರ್ಣ ಒಳಉಸಿರು ಮತ್ತು ಹೊರಉಸಿರು)ವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಮೊದಲ ಸೆಕೆಂಡ್ ನಲ್ಲೇ ಹೊರಹಾಕಬಹುದು. ಇದರರ್ಥ [[FEV1/FVC ಪ್ರಮಾಣ|FEV₁/FVC ಪ್ರಮಾಣ]] ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಅಂದರೆ ೮೦% ನಿಂದ ೯೦% ವರೆಗೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ನಿಶ್ವಾಸದ ಗಾಳಿಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಎದೆಯ ಹಿಗ್ಗಿದ ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಯಿಂದ ವಾಯುನಾಳ ಸಂಕುಚಿತಗೊಂಡಾಗ ಅಥವಾ ಆಂತರಿಕ ಉರಿಯೂತ ಅಥವಾ ಗಂಟುಗಳಿಂದ ಗಾಳಿಹರಿಯುವಿಕೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. [[ಚಿತ್ರ:Sarkoidose-ct.jpeg|thumb|250px|right|ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮೀಡಿಯಾಸ್ಟೀನಂ(ಎದೆಗೂಡನ್ನು ಎಡ ಬಲ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸುವ ಚರ್ಮದ ಭಿತ್ತಿ)ನ CT ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮೂಲಕ ಲಿಂಫಡೆನೋಪತಿ ಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಎದೆಯ ಚಿತ್ರಣ.]] ಹೃದಯದ ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು * ಹಂತ ೧ [[ಬಿಹಿಲರ್ ಲಿಂಫಡೆನೋಪತಿ]] (ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿ ಕಾಯಿಲೆ) * ಹಂತ ೨ ಬಿಹಿಲರ್ ಲಿಂಫಡೆನೋಪತಿ ಹಾಗು ರೆಟಿಕ್ಯುಲೋನಾಡ್ಯುಲರ್‌ ಧ್ರವತುಂಬುವಿಕೆ * ಹಂತ ೩ ಬೈಲ್ಯಾಟರಲ್ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ದ್ರವತುಂಬುವಿಕೆ * ಹಂತ ೪ ಫೈಬ್ರೋಸಿಸ್ಟಿಕ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮೇಲಿನ ಹಿಲರ್‌ನ್ನು ಒಳಕ್ಕೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಪಿತ್ತಕೋಶ & ಬುಲ್ಲೌಸ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳು. ಇತರ ಅಂಗಗಳ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವಾಗ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಕಾರ್ಡಿಯೋಗ್ರಾಮ್]], ನೇತ್ರ ತಜ್ಞರಿಂದ ಕಣ್ಣಿನ ಪರೀಕ್ಷೆ, [[ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗದ ಕ್ರಿಯೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು]], ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಸೀರಮ್ ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ ಹಾಗು ೨೪-ಗಂಟೆಗಳ ಮೂತ್ರದ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಸ್ತ್ರೀ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೈಪೋಥೈರಾಯ್ಡಿಸಂ, ಹೈಪರ್ಥೈರಾಯ್ಡಿಸಂ ಹಾಗು ಇತರ ಥೈರಾಯ್ಡ್ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಥೈರಾಯ್ಡ್ ಗ್ರಂಥಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ನಿಗಾ ಇಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ<ref name="Antonelli_2006_16899854">.{{cite journal |author=Antonelli A, Fazzi P, Fallahi P, Ferrari SM, Ferrannini E |title=Prevalence of hypothyroidism and Graves disease in sarcoidosis |url=https://archive.org/details/sim_chest_2006-08_130_2/page/526 |journal=Chest |volume=130 |issue=2 |pages=526–32 |year=2006 |month=August |pmid=16899854 |doi=10.1378/chest.130.2.526 }}</ref> == ಕಾರಣಗಳು ಹಾಗು ಪ್ಯಾಥೋಫಿಸಿಯೋಲಜಿ == ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣವು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಅಧ್ಯಯನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಆನುವಂಶಿಕತೆಯಿಂದ ಬೇನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಿಸರದ, ವೃತ್ತಿಗೆ ಅನುಗತವಾದ, ಅಥವಾ ಸೋಂಕನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಈ ಬೇನೆಯು ಉಂಟಾಗಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Rossman MD, Kreider ME |title=Lesson learned from ACCESS (A Case Controlled Etiologic Study of Sarcoidosis) |journal=Proc Am Thorac Soc |volume=4 |issue=5 |pages=453–6 |year=2007 |month=August |pmid=17684288 |doi=10.1513/pats.200607-138MS }}</ref> === ಪ್ರತಿರಕ್ಷಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅನಿಯಂತ್ರಣ === ಗ್ರ್ಯಾನುಲೋಮಟಸ್ ಉರಿಯೂತವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಏಕಕೋಶಗಳು, ಬೃಹತ್ಕಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಕ್ರಿಯ T-ಲಿಂಫೋಸೈಟ್ಸ್‌ನ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಜತಗೆ ಮುಖ್ಯ ಉರಿಯೂತ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಾದ TNF-ಅಲ್ಫಾ, INF-ಗಾಮ, IL-2 and IL-12, Th1- ಧ್ರುವೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆ(T-ಹೆಲ್ಪರ್ ಲಿಂಫೋಸೈಟ್-1 ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ)ಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ. ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯು ಉರಿಯೂತಗಳ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಂಗತ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಇದು ಹೆಚ್ಚಿದ ಬೃಹತ್ಕಣಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ CD4 ಹೆಲ್ಪರ್ T-ಸೆಲ್‌ಗಳ ಸಕ್ರಿಯಕರಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉರಿಯೂತವು ವೇಗವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ,ಟ್ಯೂಬರ್‌ಕ್ಯೂಲಿನ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮುಂತಾದ ಪ್ರತಿಜನಕದ ಸವಾಲುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ದಮನಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಸಂಗತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ನಡೆಯುವ ಹೈಪರ್- ಹಾಗು ಹೈಪೋ- ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು [[ಅನೆರ್ಜಿ]](ಪ್ರತಿಜನಕ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಕಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣೆ ತೋರದ ಸ್ಥಿತಿ) ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅನೆರ್ಜಿಯು ಸೊಂಕುಗಳನ್ನು ಹಾಗು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಬಹುದು. ನಿಯಂತ್ರಕವಾದ T-ಲಿಂಫೋಸೈಟ್ಸ್ ಸಾರ್ಕಾಯ್ಡ್ ಗ್ರ್ಯಾನುಲೋಮಾ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ [[IL-2]] ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಜನಕ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಮರಣೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಮೂಲಕ ಇದು ಅನೆರ್ಜಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Kettritz R, Goebel U, Fiebeler A, Schneider W, Luft F |title=The protean face of sarcoidosis revisited |journal=Nephrol. Dial. Transplant. |volume=21 |issue=10 |pages=2690–4 |year=2006 |month=October |pmid=16861724 |doi=10.1093/ndt/gfl369 }}</ref> ಈ ನಡುವೆ [[TNF-ಅಲ್ಫಾ]] ಗ್ರ್ಯಾನುಲೋಮಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯು TNF-ಆಲ್ಫಾ ಪ್ರತಿವರ್ತಿಯಾದ ಏಟನೆರ್ಸೆಪ್ಟ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವಾಗ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. === ಆನುವಂಶಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು === ಆನುವಂಶಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಹಲವು ರೋಗಿಗಳ ವಂಶ ವಾಹಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಕೆಲವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮುಂದಿನ ಹಂತದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ದೃಢಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಯಾವುದೇ ಖಾತರಿಯಾದ ವಂಶವಾಹಿ ಗುರುತುಗಳು ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಅತ್ಯಂತ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾದ ರೋಗಿಯ ಜೀನ್ ಎಂದರೆ [[BTNL2]], ಹಲವಾರು [[HLA-DR]] ಅಪಾಯಕಾರಿ ಆಲೀಲ್ (ಎರಡು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಗುಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಆನುವಂಶಿಕ ಜೀನುಗಳ ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು)ಗಳನ್ನೂ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Iannuzzi MC |title=Advances in the genetics of sarcoidosis |journal=Proc Am Thorac Soc |volume=4 |issue=5 |pages=457–60 |year=2007 |month=August |pmid=17684289 |doi=10.1513/pats.200606-136MS }}</ref> ಸತತವಾದ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹಲ ಹಾಪ್ಲೋಟೈಪ್ [[HLA-B7]]-[[DR15]] ಗಳು ಬೇನೆಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಇವೆರಡರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನಗಳ ನಡುವೆ ಮತ್ತೊಂದು ಜೀನ್ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲದ ಬೇನೆಯಲ್ಲಿ [[HLA DR3-DQ2]] ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಬಲವಾದ ಆನುವಂಶಿಕ ಸಂಬಂಧವಿರುತ್ತದೆ.<ref name="pmid14656748">{{cite journal |author=Grunewald J, Eklund A, Olerup O |title=Human leukocyte antigen class I alleles and the disease course in sarcoidosis patients |url=https://archive.org/details/american-journal-respiratory-critical-care-medicine_2004_169_1-6/page/696 |journal=Am. J. Respir. Crit. Care Med. |volume=169 |issue=6 |pages=696–702 |year=2004 |month=March |pmid=14656748 |doi=10.1164/rccm.200303-459OC }}</ref> ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರಲ್ಲಿ ಬೇನೆಯ ಬೆಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ(ಅಪಾಯದ ಅನುಪಾತ 5-6). ಇದು ಆನುವಂಶಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬದಲಾದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೇನೆಂದರೆ, ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಪರಿಸರದ ರೋಗಜನಕಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಆನುವಂಶಿಕ ಅಂಶ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವ ಮೇಲ್ನೋಟದ ವಿವರಣೆಯಾಗಿದೆ. === ಸೋಂಕನ್ನು ಹರಡುವ ಅಂಶಗಳು === ಸೋಂಕನ್ನು ಹರಡುವ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ತಳುಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿವೆ. ಆದರೆ ಕಂಡುಬರುವ ಯಾವುದೇ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಒಂದು ನೇರ ಕಾರಣವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. [[ಪ್ರೊಪಿಯೋನಿಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಮ್ ಆಕ್ನಿ]] ಗಳನ್ನು ಬ್ರೊನ್ಚೊಅಲ್ವಿಯೋಲರ್ ಲ್ಯಾವಿಜ್ (ಶ್ವಾಸಕೋಶಕ್ಕೆ ದ್ರವವನ್ನು ಹೊಗ್ಗಿಸಿ ಅದರ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಮರುಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು)ನ ಸರಿಸುಮಾರು 70% ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಇದು ಬೇನೆಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು 23% ನಿಯಂತ್ರಕರಲ್ಲೂ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Hiramatsu J, Kataoka M, Nakata Y |title=Propionibacterium acnes DNA detected in bronchoalveolar lavage cells from patients with sarcoidosis |journal=Sarcoidosis Vasc Diffuse Lung Dis |volume=20 |issue=3 |pages=197–203 |year=2003 |month=October |pmid=14620162 |doi= |url=}}</ref><ref>{{cite journal |author=Inoue Y, Suga M |title=[Granulomatous diseases and pathogenic microorganism] |language=Japanese |journal=Kekkaku |volume=83 |issue=2 |pages=115–30 |year=2008 |pmid=18326339 }}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಮೆಟಾ-ಅನಾಲಿಸಿಸ್(ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಸಂಗ್ರಹದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ) ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯಲ್ಲಿ ಮೈಕೋಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, 26.4% ನಷ್ಟು ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಂಡುಬಂತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಮೆಟಾ-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಒಂದು ಸಂಭವನೀಯ ಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ದೃಢೀಕರಣ ದೊರಕಬೇಕಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Gupta D, Agarwal R, Aggarwal AN, Jindal SK |title=Molecular evidence for the role of mycobacteria in sarcoidosis: a meta-analysis |journal=Eur. Respir. J. |volume=30 |issue=3 |pages=508–16 |year=2007 |month=September |pmid=17537780 |doi=10.1183/09031936.00002607 }}</ref><ref>ಅಲ್ಮೆನೋಫ್ಫ್ PL, ಜಾನ್ಸನ್ A, ಲೆಸ್ಸೇರ್ M, ಮ್ಯಾಟ್ಮ್ಯಾನ್ LH. ಗ್ರೋಥ್ ಆಫ್ ಆಸಿಡ್ ಫಾಸ್ಟ್ ಲ ಫಾರ್ಮ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ದಿ ಬ್ಲಡ್ ಪೇಷೆಂಟ್ಸ್ ವಿಥ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್. ತೋರಾಕ್ಸ್ 1996;51:530-3. PMID 8711683.</ref> [[ಅಂಗಾಂಗ ಕಸಿ]] ಮೂಲಕ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆ ಹರಡುವ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಹ ವರದಿಗಳಿವೆ.<ref>ಪಡಿಲ್ಲ ML, ಸ್ಕ್ಹಿಲೆರೋ GJ,, ಟೆಯರ್ಸ್ಟೀನ್ AS.. ಡೋನರ್-ಅಕ್ವೈರ್ಡ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್. ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ವಾಸ್ಕ್ ಡಿಫ್ಯೂಸ್ ಲಂಗ್ ಡಿಸ್ 2002;19:18-24. PMID 12002380.</ref> === ವಿಟಮಿನ್ ಡಿಯ ಅನಿಯಂತ್ರಣ === ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ [[ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ]] ಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅನಿಯಂತ್ರಣದ ಜೊತೆಗೆ ಎಕ್ಸಟ್ರಾರೆನಾಲ್ (ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ) ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>ಬಾರ್ಬರ್ GL, ಕೋಬರ್ನ್ JW, ಸ್ಲಾಟೋಪೋಲ್ಸ್ಕಿ E, ನಾರ್ಮನ್ AW, ಹೊರ್ಸ್ಟ್ RL. ''ಹೈಪರ್ ಕ್ಯಾಲ್ಸೆಮಿಯ ಇನ್ ಏ ಅನೆಫ್ರಿಕ್ ಪೇಷೆಂಟ್ ವಿಥ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್: ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಎಕ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರಾರೆನಾಲ್ ಜೆನೆರೇಶನ್ ಆಫ್ 1,25-ಡಿ ಹೈಡ್ರೋಆಕ್ಸಿವಿಟಮಿನ್ D.N '' ಇಂಗ್ಲ J ಮೆಡ್ 1981;305:440-3. PMID 6894783.</ref> ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಗ್ರಾನ್ಯುಲೋಮದ ಒಳಗಿರುವ ಬೃಹತ್ಕಣಗಳು ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ ಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯರೂಪಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಾರ್ಮೋನ್ 1,25-ಡೈಹೈಡ್ರೋಆಕ್ಸಿವಿಟಮಿನ್ ಡಿ ಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗು [[ಹೈಪರ್ವಿಟಮಿನೋಸಿಸ್ ಡಿ]] ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ [[ದಣಿವು]], [[ಬಲಹೀನತೆ]], [[ಶೀಘ್ರಕೋಪ]], [[ಲೋಹೀಯ ರುಚಿ]], ತಾತ್ಕಾಲಿಕ [[ಮರೆಗುಳಿತನ]] ಅಥವಾ ಅರಿವಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಶರೀರದ ಸಮಕಾರಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಪ್ಯಾರಥೈರಾಯ್ಡ್ ಹಾರ್ಮೋನ್]] ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿಗ್ರಹ) ರೋಗಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ [[ಹೈಪರ್ ಕ್ಯಾಲ್ಸೆಮಿಯ]](ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚುವುದು) ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಎಸ್ಟ್ರಾಡಿಯೋಲ್]] ಹಾಗು [[ಪ್ರೊಲ್ಯಾಕ್ಟಿನ್]] ನ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಗಳಿಂದ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಗಂಭೀರವಾಗಬಹುದು. ಇದರಿಂದ [[ಹೈಪರ್ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯುರಿಯ]] ಹಾಗು/ಅಥವಾ ಸಮಕಾರಕ [[ಹೈಪೋ ಪ್ಯಾರಥೈರಾಯ್ಡಿಸಂ]] ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.<ref name="pregnancy">{{cite journal |author=Subramanian P, Chinthalapalli H, Krishnan M |title=Pregnancy and sarcoidosis: an insight into the pathogenesis of hypercalciuria |url=https://archive.org/details/sim_chest_2004-09_126_3/page/995 |journal=Chest |volume=126 |issue=3 |pages=995–8 |year=2004 |month=September |pmid=15364785 |doi=10.1378/chest.126.3.995 }}</ref> ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ ಯ ಹೆಚ್ಚಿದ ಪ್ರಮಾಣಗಳೂ ಸಹ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಕ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಸಮರ್ಪಕ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಇದು ನಂತರ ಸಾರ್ಕಾಯ್ಡ್ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ವಿಟಮಿನ್ D ಯ ಅನಿಯಂತ್ರಣದ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕ, ಪ್ರತಿರಕ್ಷಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ, ಹಾಗು ಎರಡರ ಪರಿಣಾಮ ಹೇಗೆ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ Dr. [[ಟ್ರೆವೊರ್ ಮಾರ್ಷಲ್]] ಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. Dr. ಮಾರ್ಷಲ್ FDA ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ (ಮಾರ್ಷಲ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್)ಮೂಲಕ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿದ ಸಿದ್ಧಾಂತವು,L -ಫಾರ್ಮ್ ಅಥವಾ ಕೋಶಭಿತ್ತಿ ಕೊರತೆಯ ಬ್ಯಾಕ್ಟಿರಿಯ ದೇಹಕ್ಕೆ ಸೋಂಕನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ ಅನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಅಥವಾ ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟಿರಿಯಾದ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ದೇಹದ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. Dr. ಮಾರ್ಷಲ್ ರ ಸಂಶೋಧನೆಯು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ, ಹಾಗು ಮಾರ್ಷಲ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಸಲಹೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಜನರು ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ ಯ ಎಲ್ಲ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಇದು ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಷಲ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ನ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಮಾರ್ಷಲ್ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯನಲ್ಲ; ಅವರು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಇಂಜಿನೀಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಮೆಲ್ಬಾರ್ನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಚಾರಗೋಷ್ಠಿ (2006).[http://autoimmunityresearch.org/transcripts/marshall_bio21_2006.pdf "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725025025/http://autoimmunityresearch.org/transcripts/marshall_bio21_2006.pdf |date=2011-07-25 }} [http://autoimmunityresearch.org/transcripts/marshall_bio21_2006.pdf ಮಲೆಕ್ಯುಲರ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಸಮ್ಸ್ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ದಿ ಕರೆಂಟ್ ಎಪಿಡೆಮಿಕ್ ಆಫ್ ಕ್ರೋನಿಕ್ ಡಿಸೀಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725025025/http://autoimmunityresearch.org/transcripts/marshall_bio21_2006.pdf |date=2011-07-25 }}</ref> === ಹೈಪರ್‌ಪ್ರೋಲ್ಯಾಕ್ಟಿನೇಮಿಯ === ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯಲ್ಲಿ [[ಪ್ರೋಲ್ಯಾಕ್ಟಿನ್]](ಪೆ‌ಪ್‌ಟೈಡ್ ಹಾರ್ಮೋನ್) ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 3-32% ನಡುವಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಹೈಪರ್‌ಪ್ರೊಲ್ಯಾಕ್ಟಿನೇಮಿಯ]](ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರೊಲಾಕ್ಟಿನ್) ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ [[ಅಮೇನೋರ್ರಿಯ]],(ಮಹಿಳೆಯರರಲ್ಲಿ ಋತುಚಕ್ರದ ಅವಧಿ ಸ್ಥಗಿತ) [[ಗಲಾಕ್ಟೋರ್ರಿಯ]](ಎದೆಯಿಂದ ಹಾಲು ಒಸರುವುದು) ಅಥವಾ [[ನಾನ್ ಪುಯೇರ್ಪೆರಲ್ ಮಸ್ಟಿಟಿಸ್]](ಸ್ತನದ ಅಂಗಾಂಶದ ಉರಿಯೂತ) ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋಲ್ಯಾಕ್ಟಿನ್ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋಲ್ಯಾಕ್ಟಿನ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯು ಬೇನೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಅಥವಾ ಹಲವು ಆಟೊಇಮ್ಯೂನ್(ಸ್ವಂತ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ದಾಳಿ) ಬೇನೆಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಲ್ಬಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗು ಔಷಧಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಲ್ಯಾಕ್ಟಿನ್‌ನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದ ಹಲವು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಫಲಿತಾಂಶವು ಫಲಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Yu-Lee LY |title=Prolactin modulation of immune and inflammatory responses |journal=Recent Prog. Horm. Res. |volume=57 |issue= |pages=435–55 |year=2002 |pmid=12017556 |doi=10.1210/rp.57.1.435 |url=http://rphr.endojournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=12017556 }}{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಗೆ ಈ ಸಂಬಂಧವು ಹೊಂದುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಆಟೋಇಮ್ಯೂನ್ ಬೇನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸಂಬಂಧ ಸ್ಥಿರಪಟ್ಟಿರುವಂತೆ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗದ ಪಕ್ಷಪಾತದ ಬಗ್ಗೆ ಕಡಿಮೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರೋಲ್ಯಾಕ್ಟಿನ್ ಹಾಗು ಎಸ್ಟ್ರೋಜೆನ್ ಕೆಲವು ಹಂತದವರೆಗೂ ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ.ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕೊಂಚ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಲೂಪಸ್(ತೀವ್ರ ಉರಿಯೂತದ ಕಾಯಿಲೆ) ಯುವೇಟಿಸ್(ಕಣ್ಣಿನ ಉರಿಯೂತ) ಹಾಗು ಅರ್ಥ್ರಲ್ಜಿಯಾ(ಕೀಲುಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು) ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಹದಗೆಡಬಹುದು.<ref name="pregnancy"/> ಲೂಪಸ್, ಯುವೇಟಿಸ್ ಹಾಗು ಅರ್ಥ್ರಾಲ್ಜಿಯಾಗಳು ಕೆಲವೊಂದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಲ್ಯಾಕ್ಟಿನ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾದ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಬ್ರೋಮೋಕ್ರಿಪ್ಟಿನ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್‌ಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಲ್ಯಾಕ್ಟಿನ್ ಮಟ್ಟದ ಹೆಚ್ಚಳದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾರಣಗಳು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಪ್ರೋಲ್ಯಾಕ್ಟಿನ್ ಕೆಲವು ಆಟೊಇಮ್ಯುನ್ ಬೇನೆಗಳಲ್ಲಿ T-ಲಿಂಫೋಸೈಟ್ಸ್‌ನಿಂದ(ಬಿಳಿರಕ್ತ ಕಣ ಲಿಂಫೋಸೈಟ್ಸ್‌ನ ಗುಂಪು) ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮಟ್ಟ ಎಷ್ಟಿರುತ್ತದೆಂದರೆ ಹೈಪೋತಲಮಿಕ್ ಡೋಪಮಿನೆರ್ಜಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಬಹುದು.<ref name="M_eacute_ndez_2004_14870917">{{cite journal |author=Méndez I, Alcocer-Varela J, Parra A |title=Neuroendocrine dopaminergic regulation of prolactin release in systemic lupus erythematosus: a possible role of lymphocyte-derived prolactin |journal=Lupus |volume=13 |issue=1 |pages=45–53 |year=2004 |pmid=14870917 |doi=10.1191/0961203304lu487oa |url=http://openurl.ingenta.com/content/nlm?genre=article&issn=0961-2033&volume=13&issue=1&spage=45&aulast=Méndez }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಿಟ್ಯೂಟರಿ ಪ್ರೋಲ್ಯಾಕ್ಟಿನ್ ಗಳು ಉರಿಯೂತಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ಹಂತವಾದ [[ಸೈಟೋಕಿನ್]](ಸಣ್ಣ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು)ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋಲ್ಯಾಕ್ಟಿನ್ ಪ್ರತಿಕಾಯಗಳು ಇತರ ಆಟೊಇಮ್ಯೂನ್ ಬೇನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಹೈಪರ್ ಪ್ರೋಲ್ಯಾಕ್ಟಿನೆಮಿಯ ದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಎಂಡೊಕ್ರೈನ್(ಗ್ರಂಥಿ) ಆಟೊಇಮ್ಯುನಿಟಿಯ ಅಧಿಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Papadopoulos_1996_8616531">{{cite journal |author=Papadopoulos KI, Hörnblad Y, Liljebladh H, Hallengren B |title=High frequency of endocrine autoimmunity in patients with sarcoidosis |journal=Eur. J. Endocrinol. |volume=134 |issue=3 |pages=331–6 |year=1996 |month=March |pmid=8616531 |doi= 10.1530/eje.0.1340331|url=}}</ref> ಇದು ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಾಯಿಲೆ ಅಥವಾ ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪರಿಣಾಮವೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ನ್ಯೂರೋಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಹೈಪೋಪಿಟ್ಯೂರಿಸಂಗೆ(ಪಿಟ್ಯೂಟರಿ ಗ್ರಂಥಿಯಿಂದ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಕಡಿಮೆ ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆ) ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಆದರೆ ಹೈಪರ್ಪ್ರೋಲ್ಯಾಕ್ಟಿನೆಮಿಯ ಕಾರಣವಾಗಿಲ್ಲ. === ಥೈರಾಯ್ಡ್ ಗ್ರಂಥಿಯ ಬೇನೆ === ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ, [[ಥೈರಾಯ್ಡ್]] ಬೇನೆ ಹಾಗು ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ನಡುವೆ ಒಂದು ಮಹತ್ವವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವರದಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಬಂಧ ಕಡಿಮೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಪುರುಷ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೈಪೋಥೈರಾಯ್ಡಿಸಂ, ಹೈಪರ್ಥೈರಾಯ್ಡಿಸಂ ಹಾಗು ಥೈರಾಯ್ಡ್ ಆಟೊಇಮ್ಯುನಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಜನರಲ್ಲಿ ಥೈರಾಯ್ಡ್ ಬೇನೆಯ ರೋಗೊತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಆಟೊಇಮ್ಯುನಿಟಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ನಡುವೆ ಥೈರಾಯ್ಡ್ ಗ್ರಾನ್ಯುಲೋಮಟೋಸಿಸ್ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="Antonelli_2006_16899854"/> === ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ/ಆಟೊಇಮ್ಯುನ್ === ಆಟೊಇಮ್ಯುನ್ ಬೇನೆಗಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು Th1 ಲಿಂಫೋಕಿನ್‌ನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಪುರಾವೆ ಆಧಾರ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Antonelli_2006_16899854"/><ref name="Romagnani_1997_9190109">{{cite journal |author=Romagnani S |title=The Th1/Th2 paradigm |journal=Immunol. Today |volume=18 |issue=6 |pages=263–6 |year=1997 |month=June |pmid=9190109 |doi= 10.1016/S0167-5699(97)80019-9|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0167569997800199}}</ref> ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ [[ಸೆಲಿಯಕ್ ಬೇನೆ]](ಸಣ್ಣಕರುಳಿನ ಆಟೊಇಮ್ಯೂನ್ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೆಲಿಯಕ್ ಬೇನೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗ್ಲುಟೆನ್ಸ್(ವಿಶೇಷ ತರದ ಪ್ರೋಟಿನ್) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದನ್ನು ಕೆಲವು ಏಕದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯು ಸಣ್ಣ ಕರುಳಿನ ವಿಲ್ಲಿ (ತೆಳುವಾದ ನಾಳದಂಥ ಚಾಚಿಕೆ) ಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪೌಷ್ಟಿಕಗಳ ಅರೆಜೀರ್ಣತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮಾದರಿ IV ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ]]ಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="urleMedicine - Hypersensitivity Reactions, Delayed : Article by Walter Duane Hinshaw">{{cite web |url=http://www.emedicine.com/MED/topic1100.htm |title=eMedicine - Hypersensitivity Reactions, Delayed : Article by Walter Duane Hinshaw |format= |work= |accessdate=2008-09-18}}</ref> ವಿಳಂಬವಾದ ಚರ್ಮದ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇನೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="pmid11948059">{{cite journal |author=Morell F, Levy G, Orriols R, Ferrer J, De Gracia J, Sampol G |title=Delayed cutaneous hypersensitivity tests and lymphopenia as activity markers in sarcoidosis |journal=Chest |volume=121 |issue=4 |pages=1239–44 |year=2002 |month=April |pmid=11948059 |doi=10.1378/chest.121.4.1239 |url=http://www.chestjournal.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=11948059 |access-date=2010-06-09 |archive-date=2020-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507065425/http://www.chestjournal.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=11948059 |url-status=dead }}</ref> === ಇತರೆ === ಈ ರೀತಿಯಾದ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೊಂದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೇನೆಯು [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11, 2001]]ರ [[ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ]]ದ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ದಾಳಿಯಿಂದ ನೆಲಸಮಗೊಂಡ ಕಟ್ಟಡದಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದ [[ಧೂಳಿನ]] ಸೇವನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>[https://www.nytimes.com/2007/05/24/nyregion/24dust.html ''ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ಲೇಖನ, ಮೇ 24, 2007]</ref> ''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11, 2001ರ ದಾಳಿಯಿಂದ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳು]] ನ್ನು ನೋಡಿ.'' == ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ == ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಶಸ್ವೀ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಾಗು ಪ್ರಸವವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅಂತರ್ವರ್ಧಕ ಎಸ್ಟ್ರೋಜನ್ ಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಅನುಕೂಲವಾದ ಇಮ್ಮ್ಯುನೋಮಾಡ್ಯೂಲೇಟರಿ(ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿರಕ್ಷಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ನಿಯಂತ್ರಣ) ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮವು ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನೇನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಂದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಚೇತರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ ಮತ್ತೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇನ್ನೂ ಹದಗೆಡುವುದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="pregnancy"/> == ಚಿಕಿತ್ಸಾಕ್ರಮ == ೩೦ ರಿಂದ ೭೦%ರಷ್ಟು ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="nunes"/> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಪ್ರೆಡ್ನಿಸೋನ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ [[ಕೋರ್ಟಿಕೊಸ್ಟೆರಾಯ್ಡ್ಸ್]], ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈ ಬೇನೆಗೆ ದೊರಕುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಚಿಕಿತ್ಸಾಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಬೇನೆಯು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇತರ ರೋಗಿಗಳು ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬೇನೆಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕೋರ್ಟಿಕೊಸ್ಟೆರಾಯ್ಡ್ ಚಿಕಿತ್ಸಾಕ್ರಮವು ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಹಲವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೇನೆಯು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಹೊರಟುಹೋಗಬಹುದು.<ref>{{cite journal | last=White | first=E.S. | year=2007 | month=June | title=Current and emerging strategies for the management of sarcoidosis | journal=Expert Opinion on Pharmacotherapy | volume= 8 | issue=9 | pages=1293–1311 | accessdate=2007-11-03 | doi=10.1517/14656566.8.9.1293 | pmid=17563264 | last2=Lynch Jp | first2=3rd }}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಕೋರ್ಟಿಕೊಸ್ಟೆರಾಯ್ಡ್ಸ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಹಲವು ನಿರ್ಧಾರಿತ ಔಷಧಿಗಳು-ಹಾಗು ಅದನ್ನು ನೀಡುವ ಕಾಲಾವಧಿಗಳಿವೆ- ಇದು ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು(ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪ್ರೆಡ್ನಿಸನ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವವರಲ್ಲಿ ದಿನ ಬಿಟ್ಟು ದಿನ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು),<ref>{{Cite web |url=http://www.uspharmacist.com/NewLook/CE/glucocort/lesson.htm |title="ಡೋಸಿಂಗ್ ಕಂಸಿಡರೆಷನ್ಸ್" |access-date=2010-06-09 |archive-date=2008-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080711145809/http://www.uspharmacist.com/NewLook/CE/glucocort/lesson.htm |url-status=dead }}</ref>. ಜೊತೆಗೆ ಇವುಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೀವ್ರತರವಾದ, ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ರೋಗಗಳಿಗೆ, ಅಥವಾ ಅಂಗಾಂಗಗಳಿಗೆ-ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡುವ ಬೇನೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋರ್ಟಿಕೊಸ್ಟೆರಾಯ್ಡ್ಸ್ ಅಥವಾ ಇತರ [[ಇಮ್ಮ್ಯುನೋಸಪ್ರೆಸ್ಸೆಂಟ್ಸ್]](ಪ್ರತಿರಕ್ಷಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಕ್ರಿಯತೆ ತಗ್ಗಿಸುವ) ಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭಾವವು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ತೀವ್ರತರವಾದ ಬೇನೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್ ಗಳಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು [[ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್ ಗಳ ಅಂಶ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಏಜೆಂಟ್]] ಗಳಾದ [[ಅಜಾಥಿಯೋಪ್ರಿನ್]] ಹಾಗು [[ಮೆತ್ಹೋಟ್ರೆಕ್ಸೇಟ್]] ಗಳನ್ನೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತುಂಬಾ ವಿರಳವಾಗಿ, [[ಸೈಕ್ಲೋಫಾಸ್ಪ್ಹಮೈಡ್]] ನ್ನು ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರ್ಯಾನುಲೋಮಗಳು ಪ್ರತಿರಕ್ಷಿತ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಸಂಗ್ರಹ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[T ಸೆಲ್ಸ್]] ಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಮ್ಮ್ಯುನೋಸಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು, [[ಇಂಟರ್ಲ್ಯೂಕಿನ್-2]] ಪ್ರತಿರೋಧಕಗಳು ಅಥವಾ ಆಂಟಿ- [[ಟ್ಯೂಮರ್ ನೆಕ್ರೋಸಿಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್- ಅಲ್ಫಾ]] ಚಿಕಿತ್ಸೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಇನ್ಫ್ಲಿಕ್ಸಿಮಾಬ್]]) ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಕೆಲವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ದುರಾದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಒಂದು ಖಾತರಿಯಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗುಪ್ತವಾಗಿರುವ [[ಕ್ಷಯ]] ವು ಪುನಃ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯವಿದೆ. [[ಆಂಟಿ-ಟ್ಯೂಮರ್ ನೆಕ್ರೋಸಿಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್-ಅಲ್ಫಾ]] ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಕೀಲುವಾತ ರೋಗದ ಏತನೇರ್ಸೆಪ್ಟ್ ನೊಂದಿಗೆ ನೀಡಿದಾಗ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಉಂಟಾಗಬಹುದೆಂದು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಟಮಿನ್ Dಯ ಅನಿಯಂತ್ರಣ ಹಾಗು ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ನ ಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯ ನಡುವಿನ ನಂಟನ್ನು [[ಮಾರ್ಷಲ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್]] ನಲ್ಲಿ ಪರಿಶೋಧಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕೋಶಭಿತ್ತಿ ಕೊರತೆಯುಳ್ಳ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ದೇಹಕ್ಕೆ ಸೋಂಕನ್ನು ತರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಣ್ಗಾವಲಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಅನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ,ಇದರಿಂದ ದೇಹದ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ದಮನವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ವಿವಿಧ ಅಂಗಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು, ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ನ ರೋಗಿಗೆ ಪದೇ ಪದೇ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಕಾರ್ಡಿಯೋಗ್ರಾಮ್]] (ವಿದ್ಯುತ್ ಹೃಲ್ಲೇಖ), ನೇತ್ರತಜ್ಞರಿಂದ ಕಣ್ಣಿನ ತಪಾಸಣೆ, [[ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗದ ಕ್ರಿಯೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು]], ಸೀರಮ್ ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ ಹಾಗು ೨೪ ಗಂಟೆ ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ ಬಗ್ಗೆ ತಪಾಸಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ಸ್ತ್ರೀರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೈಪೋಥೈರಾಯ್ಡಿಸಂ, ಹೈಪರ್ ಥೈರಾಯ್ಡಿಸಂ ಹಾಗು ಇತರ ಥೈರಾಯ್ಡ್ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಜೊತೆ ತಳುಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಥೈರಾಯ್ಡ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ನಿಗಾ ಇಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Antonelli_2006_16899854"/> == ಬೇನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮುನ್ನರಿವು == ಬೇನೆಯು ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಹಾಗು ಇಳಿಕೆಯಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಹೊರಟುಹೋಗಬಹುದು ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕವಾಗಿರಬಹುದು. ಕೆಲವು ರೋಗಿಗಲ್ಲಿ, ಇದು [[ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ತಂತೂತಕವೃದ್ಧಿ]]ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಸಾವಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದು. ಸರಿಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ 12-36 ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ 5 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬೇನೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ವಾಸಿಮಾಡಬಹುದು. ಕೆಲವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಬೇನೆಯು ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="nunes"/> ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬೇನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮುನ್ನರಿವು ಸಾಕಷ್ಟಿರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>J. ಸಯೆದ್ ಹಾಗು R. ಮಯೇರ್ಸ್, "ಸಾರ್ಕಾಯ್ಡ್ ಹಾರ್ಟ್ ಡಿಸೀಸ್," ಕ್ಯಾನ್ ಜ ಕಾರ್ಡಿಯೊಲ್. 2004 Jan;20(1):89-93.</ref> ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ನ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಭವಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣ ಜಾಸ್ತಿಯಿರುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]], ಮಾರಕವಾದ [[ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಯ ಗಂತಿ]] ಗಳು ಹಾಗು ಇತರ ಅಂಗಾಂಗಗಳ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್‌ನಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>J. ಆಸ್ಕ್ಲಿಂಗ್; et al., "ಇನ್ಕ್ರೀಸ್ಡ್ ರಿಸ್ಕ್ ಫಾರ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಫಾಲೋಯಿಂಗ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್," Am. J. ರೆಸ್ಪಿರ್. ಕ್ರಿಟ್. ಕೇರ್ ಮೆಡ್., ಸಂಪುಟ 160, ಸಂಖ್ಯೆ 5, ನವೆಂಬರ್ 1999, 1668-1672</ref> ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್-ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಯ ಗಂತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಜೊತೆಗೆ [[ಲಿಮ್ಪ್ಹೋಪ್ರೋಲಿಫರೇಟಿವ್ ಬೇನೆ]](ಲಿಂಫೋಸೈಟ್ಸ್ ಅತ್ಯಧಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ)ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಾನ್-ಹೊಡ್ಜ್ಕಿನ್ ಲಿಂಫೋಮ.<ref>{{cite doi|10.1007/s00277-001-0415-6}}</ref> ಇದು ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಪ್ರತಿರಕ್ಷೆಯ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite doi|10.1007/s12032-007-0026-8}}</ref> ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಂತರ ಬರಬಹುದು<ref>{{cite doi|10.1200/JCO.2005.02.089}}</ref> ಅಥವಾ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನ ಜೊತೆಗೆ ಬರಬಹುದು.<ref>{{cite doi|10.1378}}</ref> ಕೆಲವೊಂದು [[ಹೇರಿ ಸೆಲ್ ರಕ್ತಕ್ಯಾನ್ಸರ್]],<ref> G ಸ್ಚಿಲ್ಲೆರ್, J ಸೆಡ್ ಹಾಗು S ಪಾಲ್, "ಹೇರಿ ಸೆಲ್ ಲ್ಯುಕೆಮಿಯ ಅಂಡ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್: ಏ ಕೇಸ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್ ದಿ ಲಿಟರೇಚರ್," ಲ್ಯುಕೆಮಿಯ (2003) 17, 2057–2059. {{cite doi:10.1038/sj.leu.2403074}}</ref> [[ತೀವ್ರ ಮ್ಯೆಲಾಯ್ಡ್ ರಕ್ತಕ್ಯಾನ್ಸರ್]],<ref>F ಮಲೋಯ್ಸೆಲ್ ಹಾಗು F ಒಬೆರ್ ಲಿಂಗ್, "ತೀವ್ರವಾದ ರಕ್ತಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಬೇನೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉಲ್ಬಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ," J R ಸೊಕ್ ಮೆಡ್. 1992 ಜನವರಿ; 85(1): 58–59. {{cite PMCID: PMC1293471}}</ref> ಹಾಗು [[ತೀವ್ರ ಮ್ಯೆಲೋಬ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ರಕ್ತಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] <ref>ಜೆರೋಮ್ ಮ್. ರಿಚ್, "ತೀವ್ರ ಮ್ಯೆಲೋಬ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ರಕ್ತಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಂಡ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್. ರೋಗೊತ್ಪತ್ತಿಯ ಪರಿಣಾಮ (p 366-369)," DOI: 10.1002/1097-0142(19850115)55:2<366::AID-CNCR2820550212>3.0.CO;2-1}}</ref> ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಾಗೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಮೂರು ಗಾರ್ಲಂಡ್‌ನ ಗುಂಪು]] * [[ಕ್ವೆಯಿಂ ಪರೀಕ್ಷೆ]] * [[HLA-A69]] * [[ಬರ್ನಿ ಮ್ಯಾಕ್]] (ದಿವಂಗತ ನಟ-ಹಾಸ್ಯನಟ/ ಒಬ್ಬ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ರೋಗಿ) * [[ಸಿಕಟ್ರಿಷಲ್ ಆಲೋಪೀಸಿಅ]] == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{dmoz|Health/Conditions_and_Diseases/Immune_Disorders/Auto-Immune/Sarcoidosis/|ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್}} * {{GPnotebook|-389021680|Kveim test}} * [http://www.fsr.org ಫೌಂಡೆಶನ್ ಫಾರ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ] * [http://www.wasog.org WASOG ವರ್ಲ್ಡ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಫಾರ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಅಂಡ್ ಅದರ್ ಗ್ರಾನ್ಯುಲೋಮಟೌಸ್ ಡಿಸ್ಆಡರ್ಸ್] === ಚಿತ್ರಣಗಳು === * [http://granuloma.homestead.com ಪ್ಯಾಥೋಲಜಿ ಇಮೇಜಸ್ ಆಫ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್ ಅಂಡ್ ಅದರ್ ಗ್ರ್ಯಾನುಲೋಮಟೌಸ್ ಡಿಸೀಸಸ್ ] ಯೇಲ್ ರೊಸೆನ್, M.D. * [http://155.37.5.42/eAtlas/RESP/1654b.htm ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ ಆಫ್ ಗ್ರ್ಯಾನುಲೋಮಸ್ ಇನ್ ಸಾರ್ಕೊಯಿಡೋಸಿಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110529062109/http://155.37.5.42/eAtlas/RESP/1654b.htm |date=2011-05-29 }} * [http://rad.usuhs.edu/medpix/medpix_image.html?mode=&amp;quiz=no&amp;map=&amp;imid=38725&amp;page=#pic ಮೆಡ್ ಪಿಕ್ಸ್ ಪಲ್ಮನರಿ ಸಾರ್ಕಾಯ್ಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090215095845/http://rad.usuhs.edu/medpix/medpix_image.html?mode=&quiz=no&map=&imid=38725&page=#pic |date=2009-02-15 }} - ದ್ವಿಪಾರ್ಶಕ ಹಿಲರ್ ಅಡೆನೋಪತಿ {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವ್ಯಾಧಿಕರಣ ವಿಜ್ಞಾನದ ತಿಳಿದುಬರದ ಬೇನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾಯಿಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹೊಟ್ಟೆ ನೋವು]] [[ವರ್ಗ:ಅಪರೂಪದ ಕಾಯಿಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಾನಸೈಟ್(ಏಕಕೋಶ) ಹಾಗು ಮ್ಯಾಕ್ರೋಫೆಜ್ (ಬೃಹತ್ಕಣ)- ಸಂಬಂಧಿತ ಚರ್ಮದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರೋಗಗಳು]] 3cedzrb15wgyhhi6lt07tq5pa8rxtq7 0 23652 1427539 1374128 2026-09-07T02:49:36Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427539 wikitext text/x-wiki [[File:Carbon cycle-cute diagram.svg|thumb|502px|ಇಂಗಾಲ ಚಕ್ರದ ರೇಖಾಚಿತ್ರ. ಕಪ್ಪು ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ವಿವಿಧ ಭಂಡಾರಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಇಂಗಾಲ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಿಲಿಯನ್ ಟನ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ("GtC" ಅಂದರೆ ಗೀಗಾ ಟನ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಮಾಣ 2004ರಲ್ಲಿ) ಗಾಢ ನೀಲಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಭಂಡಾರಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಗಟ್ಟಿಗೊಂಡ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು, ಈ ರೇಖಾಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದಂತೆ, ~70ದಶಲಕ್ಷ GtC ಯಷ್ಟು ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಬಂಡೆ ಮತ್ತು ಕೆರೊಗೆನ್‍ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.]] '''ಇಂಗಾಲದ ಚಕ್ರ'''ವೆಂಬುದು ಜೀವಭೂರಾಸಾಯನಿಕ ಚಕ್ರ. ಇದರಿಂದ ಇಂಗಾಲವು ಹಲವು ವಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿನಿಮಯ ಹೊಂದುತ್ತದೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ [[ಜೀವ ಮಂಡಳ]], ಭೂಖಂಡ ಗೋಳ, ಮಣ್ಣುಗೋಳ, ಜಲಗೋಳ ಮತ್ತು ವಾಯುಗೋಳ ಇತ್ಯಾದಿ. ಇದು ಭೂಮಿ ಮೇಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಚಕ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಜೀವಗೋಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಎಲ್ಲ ಜೀವಾಣುಗಳಾದ್ಯಂತ ಇಂಗಾಲದ ಮರುಬಳಕೆಗೆ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಇಂಗಾಲದ ಚಕ್ರವನ್ನು ಮೊದಲು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದವರು ಜೊಸೆಫ್ ಪ್ರಿಸ್ಟ್ಲಿಯೆ ಮತ್ತು [[ಆಂಟಿನ್ ಲಾರೆಂಟ್ ಲವಾಸಿಯೆ|ಅಂಟೊನಿ ಲ್ಯಾವೊಸಿಯರ್]], ಅಲ್ಲದೇ [[ಹಂಫ್ರಿ ಡೇವಿ|ಹಂಫ್ರೆ ಡೇವಿ]] ಎಂಬಾತ ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು<ref name="AOW">ಹೊಲ್ಮ್ಸ್, ರಿಚರ್ಡ್ಸ್. "ದಿ ಏಜ್ ಆಫ್ ವಂಡರ್", ಪ್ಯಾಂಥಾನ್ ಬುಕ್ಸ್, 2008. ISBN 978-0-375-42222-5.</ref> ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ. ಇದೀಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂಗಾಲದ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಭಂಡಾರಗಳು ವಿನಿಮಯದ ಹಾದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಭಂಡಾರಗಳೆಂದರೆ: * ವಾತಾವರಣ * ಇದು ಭೂ ಜೀವವಲಯವನ್ನು ಅಂದರೆ ಸಿಹಿನೀರು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಜೀವ ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳು,ಅಂದರೆ ಮಣ್ಣಲ್ಲಿನ ಇಂಗಾಲಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. * [[ಸಮುದ್ರ]]ಗಳು ಅಂದರೆ, ವಿಲೀನವಾದ ಅಜೈವಿಕ ಇಂಗಾಲ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಹಾಗೂ ಅಜೈವಿಕ ಸಮುದ್ರ-ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಸಸ್ಯ-ಪ್ರಾಣಿ ಸಮೂಹ ಜಲಚರಗಳ ವಲಯವೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. * [[ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯ ಇಂಧನ]]ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಗಟ್ಟಿಗೊಂಡ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು * ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಅಂದರೆ ಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಜಲಗೋಳಕ್ಕೆ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮತ್ತು ಭೂಗರ್ಭದ ಶಾಖದ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಇಂಗಾಲ ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಇಂಗಾಲ ಚಲನೆಗಳು, ಭಂಡಾರಗಳ ನಡುವೆ ಇಂಗಾಲ ವಿನಿಮಯಗಳು ವಿವಿಧ ರಾಸಾಯನಿಕ, ಭೌತಿಕ, ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಗರವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಪದರದ ಹತ್ತಿರ ಇಂಗಾಲದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯ ಇಂಗಾಲ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಸಂಗ್ರಹದ ಆಳವಾದ ಸಮುದ್ರದ ಭಾಗ ವೇಗವಾಗಿ ವಾತಾವರಣದೊಂದಿಗೆ ಇಂಗಾಲ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. '''ಜಾಗತಿಕ ಇಂಗಾಲ ಬಜೆಟ್‍''' ಎಂದರೆ ಇಂಗಾಲದ ಭಂಡಾರಗಳ ನಡುವೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆವರ್ತನೆಯ ನಡುವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ವಾತಾವರಣ -ಜೈವಿಕ ವಲಯ) ಇಂಗಾಲದ ವಿನಿಮಯಗಳ (ಆದಾಯ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚಗಳು) ಸಮತೋಲನ. ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹ ಅಥವಾ ಭಂಡಾರದ ಇಂಗಾಲ ಬಜೆಟ್‍ನ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಸಂಗ್ರಹ ಅಥವಾ ಭಂಡಾರವು ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಗೆ ಮೂಲವಾಗಿ ಅಥವಾ ಗುಂಡಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸಬಲ್ಲದು. == ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ == [[File:AIRS Carbon Dioxide.png|thumb|250px|2008ರಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ಸಂಗ್ರಹ]] ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅನಿಲ ರೂಪದ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ (CO₂) ಆಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಶೇಕಡಾವಾರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ (ಸುಮಾರು 0.04% ಅದೂ ಮೋಲಾರ್ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ), ಇದು ಜೀವಕ್ಕೆ ಆಸರೆಯಾಗುವಲ್ಲಿ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇತರ ಅನಿಲಗಳೆಂದರೆ ಮೀಥೇನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೊರೊಫ್ಲುರೋಕಾರ್ಬನ್ (ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾನವಜನ್ಯವಾದುದು). ಮರಗಳು ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ನ್ನು [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬೊಹೈಡ್ರೇಟ್‍ಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜೀವರಕ್ಷಕ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಮರಗಳಿರುವ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನೂತನವಾದ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪರ್ಣಪಾತಿ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪರಿಣಾಮವು ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಎಲೆಗಳು ಹೊಸ ಚಿಗುರು ಪಡೆಯುವಾಗ ಅತಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಳೆದ CO₂ ಸಾರೀಕರಣದ ಕೀಲಿಂಗ್ ವಕ್ರರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಜ್ಞೆಯಾಗಿ ಇದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರದ ಗೋಳಾರ್ಧದ ವಸಂತ ಋತುವಿನದು ಮೇಲುಗೈ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಭಾಗದಲ್ಲಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ಭೂಮಿಯಿದೆ. * ಅರಣ್ಯಗಳು 86%ರಷ್ಟು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲ ಮತ್ತು ಭೂಗ್ರಹದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿನ 73%ರಷ್ಟು ಇಂಗಾಲವನ್ನು<ref>ಸೆಡ್ಜೊ, ರೊಗರ್.1993. ಇಂಗಾಲದ ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಅರಣ್ಯ ಪರಿಸರ ಪದ್ದತಿ ಜಲ, ವಾಯು, ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ಮಲಿನತೆ 70, 295-307. (via [http://www.oregonwild.org/oregon_forests/old_growth_protection/forests-global-warming/oregon-wild-report-on-forests-carbon-and-global-warming ಒರ್ಗಾನ್ ವೈಲ್ಡ್ ರಿಪೊರ್ಟ್ ಆನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್, ಕಾರ್ಬನ್, ಅಂಡ್ ಗ್ಲೊಬಲ್ ವಾರ್ಮಿಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100628132003/http://www.oregonwild.org/oregon_forests/old_growth_protection/forests-global-warming/oregon-wild-report-on-forests-carbon-and-global-warming |date=2010-06-28 }})</ref> ಶೇಖರಿಸುತ್ತವೆ. * ಸಾಗರಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಧ್ರುವಗಳ ಕಡೆಗೆ, ಸಮುದ್ರದ ನೀರು ತಂಪಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು CO₂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಲೇಯವಾಗುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಇಂಗಾಲಾಮ್ಲವು ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಗರದ ಉಷ್ಣಲವಣ ಪರಿಚಲನೆಗೆ ಜೋಡಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಾಂದ್ರ ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರು ಸಮುದ್ರದ ಒಳಗಡೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. * ಅಧಿಕ ಜೈವಿಕ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯ ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಜೀವಿಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದ ಇಂಗಾಲದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಊತಕಗಳಾಗಿ, ಅಥವಾ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್‍ಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿದೇಹದ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಹೊದಿಕೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಗರಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಸರಾಸರಿ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಕರ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪುನಃ ಕರಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಇಂಗಾಲ ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. * ಸಿಲಿಕೇಟ್ ಬಂಡೆಯ ಶಿಥಿಲಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ. ಇಂಗಾಲಾಮ್ಲವು ಶಿಥಿಲಗೊಂಡ ಬಂಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಬಯೊಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಅಯಾನುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಬಯೊಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಅಯಾನುಗಳು ಸಮುದ್ರದೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿ ನಂತರ ಅವು ಕಡಲ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್‍ಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿರುವ ಕರಗಿದ CO₂ ಅಥವಾ ಕೊಳೆಯುವ ಊತಕಗಳಂತೆ ಆಗದೆ, ಶಿಥಿಲಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಇಂಗಾಲವನ್ನು ಭಂಡಾರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅದು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬೆರೆತುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. * ಸುಮಾರು 1958ರಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಮೌನಾ ಲೊವಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ 320 (ppm),ಕಣಾಂಶವಾಗಿತ್ತು.ಅಲ್ಲದೇ 2010ದಲ್ಲಿ ಇದು 385(ppm),ಆಗಿತ್ತು. * ಮುಂದಿನ CO₂ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಯಾ ಅನನ್ಯತೆಯ ಮೂಲಕ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಬಹುದು. ಇಂಗಾಲವು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ: * ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ [[ಉಸಿರಾಟ]]ದ ಮೂಲಕ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಾಖ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಗ್ಲುಕೋಸ್ (ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಸಾವಯವ ಅಣುಗಳು) ವಿಭಜನೆಗೊಂಡು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ನೀರು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತವೆ. * ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳು ಕೊಳೆಯುವುದರಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಫಂಗಿ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಸತ್ತ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಬನ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕವಿದ್ದರೆ ಇಂಗಾಲವು ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಗುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಇರದಿದ್ದರೆ ಮಿಥೇನ್ ಆಗಿ ವಾತಾವರಣ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. * ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಹಿಸುವುದರಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿನ ಇಂಗಾಲವು ಉತ್ಕರ್ಷಣೆಗೊಂಡು ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ (ಇನ್ನುಳಿದ ವಸ್ತುಗಳಾದ ನೀರಿನ ಆವಿ) ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು]], [[ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಮ್]] ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲಗಳಂತಹ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳ ದಹನದಿಂದ ದಶಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೇ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಭೂಖಂಡದಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಇಂಗಾಲ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿಇಂಧನಗಳನ್ನು ದಹಿಸುವುದರಿಂದ ಕೂಡಾ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಷ್ಟು ಕೂಡಿಟ್ಟವುಗಳು. * [[ಸಿಮೆಂಟ್]] ಉತ್ಪಾದನೆ. ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲನ್ನು (ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಮ್ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ )ವನ್ನು ಸಿಮೆಂಟ್‍ನ ಮಿಶ್ರಣಾಂಶವಾದ ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಮ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿಸಲು ಶಾಖಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿದಾಗ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಕ್ಸೈಡ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. * ವಾತಾವರಣದ ಶಾಖದಿಂದ ಬೆಚ್ಚಗಾಗುವ ಸಮುದ್ರ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ನೀರಿನಲ್ಲಿನ ಕರಗಿರುವ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ನಂತರ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ವಾಪಸು ಆಗುತ್ತದೆ. * ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸ್ಫೋಟನಗಳು, ಮತ್ತು ಶಿಲಾ ರೂಪಾಂತರಗಳು ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯಿಂದಾದ ಅನಿಲಗಳೆಂದರೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನೀರಾವಿ, ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಸಲ್ಫರ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಸುಮಾರಾಗಿ ಸಿಲಿಕೇಟ್ ಶಿಥಿಲಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದಕ್ಕೆ ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದ್ದು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಶೂನ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‍ನ ಪ್ರಮಾಣ ಅಷ್ಟೇ ಇರುತ್ತದೆ. == ಜೀವಗೋಳದಲ್ಲಿ == ಸುಮಾರು 42,000 ಗಿಗಾಟನ್‍ಗಳಷ್ಟು ಇಂಗಾಲವು ಜೀವಗೋಳದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಗಾಲವು ಭೂಮಿಯ ಜೀವಿಸಂಕುಲಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದು ಎಲ್ಲ ಜೀವಕೋಶಗಳ ರಚನೆ, ಜೀವರಾಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. * ಸ್ವಯಂಪೋಷಕಗಳು ನೀರು ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಬಳಸಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಾವಯವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಜೀವಿಗಳು. ಇದನ್ನು ಮಾಡಲು ಅವುಗಳಿಗೆ ಬಾಹ್ಯ ಶಕ್ತಿಮೂಲ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಸ್ವಯಂಪೋಷಕಗಳು ಇದನ್ನು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ, ಈ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]] ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜೀವಿಗಳ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಕ್ತಿಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಂಗಾಲದ ಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಬಹು ಮಹತ್ವದ ಸ್ವಯಂಪೋಷಕಗಳೆಂದರೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿನ ಗಿಡಮರಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿನ ತೇಲುಸಸ್ಯಗಳು. ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಈ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ: 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂ * [[ಪರಾವಲಂಬಿ]]ಗಳು ಇತರ ಜೀವಿಗಳು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಭಾಗಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹಣ್ಣುಗಳು) ಸೇವಿಸಿದಾಗ ಜೀವಗೋಳದೊಳಗೆ ಇಂಗಾಲದ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಿಣ್ವನ ಅಥವಾ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆಗೆ ಫಂಗಿ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳಿಂದ ಸತ್ತ ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುವಿನ (ಕೊಳೆತದ್ದು) ಗ್ರಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. * [[ಉಸಿರಾಟ]]ದ ಮೂಲಕ ಬಹಳಷ್ಟು ಇಂಗಾಲವು ಜೀವಗೋಳಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಆಮ್ಲಜನಕವಿದ್ದಾಗ ಶ್ವಾಸಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗಾಳಿ ಅಥವಾ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. C₆H₁₂O₆ + 6O₂ → 6CO₂ + 6H₂O. ಅಥವಾ ಆಮ್ಲಜನಕರಹಿತ ಶ್ವಾಸಕ್ರಿಯೆ ಉಂಟಾಗಿ ಸುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಮಿಥೇನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇದು ವಾತಾವರಣ ಅಥವಾ ಜಲಗೋಳವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಜವಳು ಅನಿಲ ಅಥವಾ ಅಪಾನವಾಯುವಾಗಿ) * ಜೀವರಾಶಿಯ ದಹನದಿಂದ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು, ಸೌದೆ ಉರುವಲು ಅಥವಾ ಶಾಖಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ ಕಟ್ಟಿಗೆ) ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. * ಸತ್ತ ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುಗಳು (ಸಸ್ಯಾಂಗಾರ) ಭೂಖಂಡದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದಾಗ ಇಂಗಾಲವು ಜೀವಗೋಳದೊಳಗೆ ಪರಿಚಲನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಕಾರ್ಬೊನೆಟ್ ಇರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೋಶಕವಚಗಳು ಬರಬರುತ್ತಾ ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಮಡ್ಡೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಸೀಮೆ ಸುಣ್ಣವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತವೆ. * ಆಳದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ಚಕ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಕಲಿಯುವುದಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಲಾರ್ವೇಸಿಯಾದ ಲೋಳೆಯು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಇಂಗಾಲವನ್ನು ಹೊರಕ್ಕೆ ಆಳದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಎಷ್ಟೆಂದರೆ ಈಗಾಗಲೇ ಕೆಸರು ಕೊಂಕುಗಳಿಂದ ಪತ್ತೆಯಾಗಿರುವಷ್ಟು.<ref>{{cite press release|title="Sinkers" provide missing piece in deep-sea puzzle|publisher=Monterey Bay Aquarium Research Institute (MBARI)|date=2005-06-09|url=http://www.mbari.org/news/news_releases/2005/sinkers-release.pdf|accessdate=2007-10-07|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927135701/http://www.mbari.org/news/news_releases/2005/sinkers-release.pdf|url-status=dead}}</ref> ಅವುಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಭಂಡಾರಗಳು ಅಂತಹ ಕೊಂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ಜೀವಭೂರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು ಅವನ್ನುತಪ್ಪಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ. ಜೀವಗೋಳದಲ್ಲಿನ ಇಂಗಾಲದ ಸಂಗ್ರಹವು ವಿಭಿನ್ನ ಕಾಲಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಿವ್ವಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯು ದೈನಿಕ ಮತ್ತು ಕಾಲಿಕ ಚಕ್ರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಂಗಾಲವು ಹಲವು ನೂರಾರು ವರ್ಷ ಗಿಡಮರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರಬಹುದು. ಈ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಇಂಗಾಲ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಜಾಗತಿಕ ವಾಯುಗುಣ ಬದಲಾವಣೆ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅರಣ್ಯೀಕರಣ ಅಥವಾ ಅರಣ್ಯನಾಶದಿಂದ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಶ್ವಾಸಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಸಂಬಂಧಿತ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮೂಲಕ) == ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ == [[File:Annual mean sea surface dissolved inorganic carbon for the 1990s (GLODAP).png|thumb|right|200px|"Present day" (1990s) sea surface dissolved inorganic carbon concentration (from the GLODAP climatology)]] [[ಸಮುದ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 36,000 ಗೀಗಾಟನ್‍ಗಳಷ್ಟು ಇಂಗಾಲವಿದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೈಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಅಯಾನುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ (ಸುಮಾರು 90%ರಷ್ಟು, ಉಳಿದದ್ದೆಲ್ಲ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ). ಚಂಡಮಾರುತಗಳಂತಹ ತೀವ್ರ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಇಂಗಾಲವನ್ನು ಒಳಹಾಕುತ್ತವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳು ಬಹಳ ಕೆಸರನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಿದ್ವತ್ಪತ್ರಿಕೆ ಜುವಾಲಜಿಯ ಜುಲೈ 2008ರ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ ತೈವಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಚಂಡಮಾರುತವು ಕೆಸರಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಇಂಗಾಲವನ್ನು ಒಳಹಾಕುತ್ತದೆ, ಎಷ್ಟೆಂದರೆ ಆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ವರ್ಷವಿಡಿಯ ಮಳೆಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿಸುವಷ್ಟು.<ref>[http://newswise.com/articles/view/542887/ ಟೈಫೂನ್ಸ್ ಬರಿ ಟನ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಇನ್ ದಿ ಒಸಿಯನ್ಸ್] Newswise, ಮರು ಪಡೆದದ್ದು ಜುಲೈ 27, 2008.</ref> ಅಜೈವಿಕ ಇಂಗಾಲ, ಅಂದರೆ ಇಂಗಾಲ-ಇಂಗಾಲ ಅಥವಾ ಇಂಗಾಲ-ಜಲಜನಕ ಬಂಧಗಳಿಲ್ಲದ ಇಂಗಾಲದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿನ ಅವುಗಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ. ಈ ಇಂಗಾಲದ ವಿನಿಮಯವು pH (ಜಲಜನಕದ ಆಮ್ಲಿಯತೆಯನ್ನ)ನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಇಂಗಾಲದ ಮೂಲ ಅಥವಾ ಗುಂಡಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಇಂಗಾಲವು ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ಮಧ್ಯೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ವಿನಿಮಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಾಗರದ ಏರಿಕೆಯಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂಗಾಲವು ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಇಳಿಕೆಯಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಇಂಗಾಲ (CO₂) ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. CO₂ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರಿದಾಗ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಅದು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದ್ರಾವಣ<blockquote>CO₂(ವಾತಾವರಣದಿಂದ) {{unicode|⇌}} CO₂(ವಿಲೇಯವಾದದ್ದು)</blockquote>ಇಂಗಾಲಾಮ್ಲವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ: : ::CO₂(ಕರಗಿದ್ದು) + H₂O {{unicode|⇌}} H₂CO₃ ಮೊದಲ ಅಯಾನೀಕರಣ: : ::H₂CO₃ {{unicode|⇌}} H⁺ + HCO₃⁻ (ಬೈಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಅಯಾನು) ಎರಡನೆಯ ಅಯಾನೀಕರಣ: : ::HCO₃⁻ {{unicode|⇌}} H⁺ + CO₃⁻⁻ (ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಅಯಾನು) ಈ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸಮೂಹಗಳು (ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತನ್ನದೇ ಸಮತೋಲನ ಗುಣಾಂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ) ಅಜೈವಿಕ ಇಂಗಾಲವು ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ರೂಪವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book|last=Millero|first=Frank J.|edition=3|title=Chemical Oceanography|publisher=CRC Press|location=|year=2005|isbn=0849322804}}</ref> ಈ ಗುಣಾಂಕಗಳನ್ನು ಸಾಗರದ ನೀರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ಉಷ್ಣಾಂಶ, ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ ಅಯಾನುಗಳ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೊರೇಟ್‍ಗಳು) ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಫಲನಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಥಿತಿಗಳು ಬಯೊಕಾರ್ಬೊನೇಟ್‍‍ನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಅಯಾನು ವಾತಾವರಣದ CO₂ಗಿಂತ ಮೂರು ಹಂತ ದೂರವಿರುವುದರಿಂದ ಸಾಗರದಲ್ಲಿನ ಅಜೈವಿಕ ಇಂಗಾಲದ ಸಂಗ್ರಹದ ಮಟ್ಟವು CO₂ ವಿನ ವಾತಾವರಣದ ಭಾಗಶಃ ಒತ್ತಡದೊಂದಿಗೆ ಏಕತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಈ ಅಂಶ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಇರುತ್ತದೆ: ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ CO₂ ಪ್ರಮಾಣದ 10% ಗೆ ಸಾಗರದ ಸಂಗ್ರಹವು (ಸಮಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ) ಸುಮಾರು 1% ಏರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾದಿಟ್ಟ ಅಂಶವನ್ನು ಹಲವುವೇಳೆ "ರೆವೆಲ್ ಅಂಶ"ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೊಜರ್ ರೆವೆಲ್ ತರುವಾಯ ಆತನ ಹೆಸರನ್ನಿಡಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Carbon cycle.jpg|thumb|ಕಾರ್ಬನ್ ಚಕ್ರ]] ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ, ಕರಗಿದ [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್]]‍ನೊಂದಿಗೆ ಕರಗಿದ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಘನ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ CaCO₃ ಕೆಳಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಹುತೇಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಾಣುಗಾಳ ಕವಚವಾಗಿ. ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಮೃತವಾದಾಗ ಅವುಗಳ ಕವಚಗಳು ಕೆಳಸೇರಿ ಸಮುದ್ರದ ತಳದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ಈ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಕೆಸರು ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಾಗಿ ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಂಗಾಲದ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಇದು ಇಂಗಾಲದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಭಂಡಾರವಾಗಿದೆ. ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಕರಗಿದ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಸಿಲಿಕೇಟ್ ಕಲ್ಲುಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಿಥಿಲಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಲದಲ್ಲಿನ ಇಂಗಾಲಾಮ್ಲ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಆಮ್ಲಗಳು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಇರುವ ಖನಿಜಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಅಯಾನುಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪಗೊಂಡ ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಸಮೃದ್ಧ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಖನಿಜಗಳು ಮತ್ತು ಕರಗಲಾರದ ಕ್ವಾರ್ಟ್ಜ್‌ಗಳ ಶೇಷವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಬಿಡುತ್ತದೆ. [[ಇಂಗಾಲ ಚಕ್ರ]] == ಆಕರಗಳು == {{Reflist}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ == * {{cite journal|last=Appenzeller|first=Tim|coauthors=|year=2004|title=The case of the missing carbon|url=http://environment.nationalgeographic.com/environment/global-warming/missing-carbon.html|journal=National Geographic Magazine|issn=|volume=|issue=|pages=|doi=}} - ಆರ್ಟಿಕಲ್ ಅಬೌಟ್ ದಿ ಮಿಸ್ಸಿಂಗ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಸಿಂಕ್ * {{cite book|last=[[Bert Bolin|Bolin]]|first=Bert|coauthors=Degens, E. T.; Kempe, S.; Ketner, P.|title=The global carbon cycle|edition=|publisher=Published on behalf of the Scientific Committee on Problems of the Environment (SCOPE) of the International Council of Scientific Unions (ICSU) by Wiley|location=Chichester ; New York|year=1979|isbn=0471997102|url=http://www.icsu-scope.org/downloadpubs/scope13/index.html|archive-date=2002-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20021028024731/http://www.icsu-scope.org/downloadpubs/scope13/index.html|url-status=dead}} * {{cite book|last=Houghton|first=R. A.|chapter=The contemporary carbon cycle|editor=William H Schlesinger (editor)|title=Biogeochemistry|edition=|publisher=Elsevier Science|location=Amsterdam|year=2005|isbn=0080446426|pages=473–513}} * {{cite journal|last=Janzen|first=H. H.|coauthors=|year=2004|title=Carbon cycling in earth systems—a soil science perspective|url=https://archive.org/details/agriculture-ecosystems-environment_2004-12_104_3/page/399|journal=Agriculture, ecosystems and environment|volume=104|issue=3|pages=399–417|doi=10.1016/j.agee.2004.01.040}} * {{cite book|last=Millero|first=Frank J.|edition=3|title=Chemical Oceanography|publisher=CRC Press|location=|year=2005|isbn=0849322804}} * {{cite book|last=Sundquist|first=Eric|coauthors=[[Wallace S. Broecker|Broecker]], Wallace S.(editors)|title=The Carbon Cycle and Atmospheric CO₂: Natural variations Archean to Present|publisher=American Geophysical Union|series=Geophysical Monographs Series|number=32|location=|year=1985|isbn=}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.carboncyclescience.gov/ ಕಾರ್ಬೊನ್ ಸೈಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040602163557/http://www.carboncyclescience.gov/ |date=2004-06-02 }} - ಎನ್ ಇಂಟಾರಾಜೆನ್ಸಿ ಪಾರ್ಟನರ್ ಶಿಪ್. * [http://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/index.html NOAA'ನ ಕಾರ್ಬನ್ ಸೈಕಲ್ ಗ್ರೀನ್ ಹೌಸಸ್ ಗ್ಯಾಸಸ್ ಗ್ರುಪ್] * [http://www.globalcarbonproject.org/ ಗ್ಲೊಬಲ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್- ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್ ಆಫ್ ದಿ ಅರ್ಥ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಸೈನ್ಸ್ ಪಾರ್ಟನರ್ಶಿಪ್] * [http://www.grida.no/climate/vital/13.htm UNEP - ದಿ ಪ್ರಸೆಂಟ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಸೈಕಲ್- ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಚೇಂಜ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915231431/http://www.grida.no/climate/vital/13.htm |date=2008-09-15 }} ಕಾರ್ಬನ್ ಮಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಹರಿವು * [http://oco.jpl.nasa.gov/ ಕಾರ್ಬನ್ ವೀಕ್ಷಣೆಯ NASA'ನಾಸಾದ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಉಪಕರಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180909072113/https://oco.jpl.nasa.gov/ |date=2018-09-09 }} * [http://www.carboscope.eu ಕಾರ್ಬೊಸ್ಕೋಪ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190816121622/http://carboscope.eu/ |date=2019-08-16 }}, ಹಸಿರು ಮನೆಗಳ ಅನಿಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ರೇಖಾಚಿತ್ರ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ವೆಬ್ ಸೈಟ್(CO2 ಮತ್ತು CH4) * [http://www.carboschools.org ಕಾರ್ಬೊಸ್ಕೂಲ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415013203/http://www.carboschools.org/ |date=2009-04-15 }}, ಯುರೊಪಿಯನ್ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಚಕ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಿಂದಲೇ ತಿಳಿವಳಿಕೆ* * * * * [http://carboncycle.aos.wisc.edu ಕಾರ್ಬನ್ ಅಂಡ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110828154639/http://carboncycle.aos.wisc.edu/ |date=2011-08-28 }},ಕಾರ್ಬನ್ ಚಕ್ರದ ಬಗೆಗಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತದ ಯೋಜನೆ. {{Biogeochemical cycle}} {{Global warming}} {{DEFAULTSORT:Carbon Cycle}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೂರಸಾಯನ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮುದ್ರಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ದ್ಯುತಿ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ (ಫೋಟೋಸಿಂಥಿಸಿಸ್)]] [[ವರ್ಗ:ಮಣ್ಣಿನ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗಾಲ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಂಖಿಕ ಹವಾಗುಣ ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣದ ಮಾದರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜೈವಿಕ ಭೂಗೋಳ]] [[ವರ್ಗ:ಪರಿಸರದ ಚಕ್ರಗಳು]] 01yymch9i6ou2hb0z5w5nuxiz0o589q 0 24077 1427504 1380016 2026-09-06T20:59:06Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427504 wikitext text/x-wiki {{About||the unfolding of an organism or the theory that plants and animals develop in this way|epigenesis (biology)|epigenetics in robotics|developmental robotics}} {{MolBioGeneExp}} [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ '''ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌''' ಎಂದರೆ [[ಪ್ರಕಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣ]] (ಗೋಚರಿಸುವಿಕೆ) ಅಥವಾ [[ವಂಶವಾಹಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಆನುವಂಶಿಕ]] ಪರಿವರ್ತನೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದು [[DNA]] ಸರಣಿಯ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಇತರ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ''ಎಪಿ-'' (ಗ್ರೀಕ್: ''επί'' - ಮೇಲೆ, ಮೇಲುಗಡೆ) ''-[[ಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್]]'' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಜೀವಕೋಶದ ಉಳಿದ ಜೀವಿತಾವಧಿಗೆ[[ಜೀವಕೋಶ]] [[ವಿಭಜನೆ]]ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಆ ಜೀವಿಯ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ [[DNA]] ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ;<ref>{{cite journal| title=Perceptions of epigenetics| url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-05-24_447_7143/page/396| author=Adrian Bird| journal=Nature| volume=447| pages=396–398| year=2007| doi=10.1038/nature05913| pmid=17522671| issue=7143}} PMID 17522671</ref> ಬದಲಿಗೆ ಆನುವಂಶಿಕವಲ್ಲದ ಅಂಶಗಳು ಜೀವಿಯ ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವಂತೆ (ಅಥವಾ "ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಂತೆ") ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.prospect-magazine.co.uk/article_details.php?id=10140 |title=ಸ್ಪೆಶಲ್ ರಿಪೋರ್ಟ್: 'ವಾಟ್ ಜೀನ್ಸ್ ರಿಮೆಂಬರ್' ಬೈ ಫಿಲಿಪ್ ಹಂಟರ್{{!}} ಪ್ರೋಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್ ಮೇ 2008 ಇಶ್ಯೂ 146 |access-date=2010-07-27 |archive-date=2008-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080501094940/http://www.prospect-magazine.co.uk/article_details.php?id=10140 |url-status=dead }}</ref> [[ಯುಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್(ಉತ್ತಮ ಅಥವಾ ಪೊರೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು‌ ಹೊಂದಿರುವವು)]] ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ [[ಜೀವಕೋಶಗಳ ಭಿನ್ನತೆ]]. [[ಮಾರ್ಫೊಜೆನೆಸಿಸ್(ರೂಪೋತ್ಪತ್ತಿ)‌]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, [[ಟೋಟಿಪೊಟೆಂಟ್‌(ಭಿನ್ನ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವವು)]] [[ಕಾಂಡ ಜೀವಕೋಶಗಳು]] [[ಭ್ರೂಣ(ಎಂಬ್ರಿಯೊ)]]ದ ವಿವಿಧ [[ಪ್ಲೂರಿಪೊಟೆಂಟ್]] [[ಜೀವಕೋಶ ಪದರ]]ಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಅವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾದ ಜೀವಕೋಶಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಫಲೀಕರಣಗೊಂಡ ಒಂದು ಅಂಡಾಣು -[[ಜೈಗೋಟ್]]- [[ವಿಭಜನೆ]]ಮುಂದುವರಿಸಿದಂತೆ ನರಕೋಶಗಳು, ಸ್ನಾಯು ಜೀವಕೋಶಗಳು, ಎಪಿತೀಲಿಯಮ್, ರಕ್ತನಾಳಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಜೀವಕೋಶ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೆಲವು ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ರೀತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal| last = Reik| first = Wolf| authorlink =| coauthors = | title = Stability and flexibility of epigenetic gene regulation in mammalian development| journal = Nature| volume = 447| issue = May (online)| pages = 425–432| publisher =| location = | date = 2007-05-23| url = http://www.nature.com/nature/journal/v447/n7143/full/nature05918.html| doi = 10.1038/nature05918| id = | accessdate = 2008-04-05 }}</ref> == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅರ್ಥನಿರೂಪಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Epigenetic mechanisms.png|thumb|right|300px|ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು]] ''ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌'' ("[[ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌]]"ನಲ್ಲಿರುವಂತೆ)ಅನ್ನು [[C. H. ವ್ಯಾಡಿಂಗ್ಟನ್‌]] 1942ರಲ್ಲಿ ''[[ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಎಪಿಜೆನೆಸಿಸ್(ಪರಿವಿಕಾಸದ)]]'' ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ [[ಮಿಶ್ರಪದ]]ವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ.<ref name="waddington">{{cite journal|author=C.H. Waddington (1942)| title=The epigenotype|url=https://archive.org/details/sim_endeavour_1977_1/page/18| journal=Endeavour| volume=1| pages=18–20|doi=10.1016/0160-9327(77)90005-9|year=1977}}</ref> ‌''ಎಪಿಜೆನೆಸಿಸ್'' ಒಂದು ಹಳೆಯ<ref name="OED1">[[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡಿಕ್ಶನರಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ: ಅಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ನಿರೂಪಣೆಯ ಸ್ಥೂಲವಾದ-ಸೂಚನೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ{{quote | The word is used by W. Harvey, ''Exercitationes'' 1651, p. 148, and in the ''English Anatomical Exercitations'' 1653, p. 272. It is explained to mean ‘partium super-exorientium additamentum’, ‘the additament of parts budding one out of another’.}} (ಅಂದರೆ "ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಒಂದು ಜೈವಿಕ ಜೀವಾಂಕುರದ ರಚನೆ"): {{quote | '''theory of epigenesis''': the theory that the germ is brought into existence (by successive accretions), and not merely developed, in the process of reproduction. [...] The opposite theory was formerly known as the ‘theory of evolution’; to avoid the ambiguity of this name, it is now spoken of chiefly as the ‘theory of preformation’, sometimes as that of ‘encasement’ or ‘emboîtement’.}} </ref> ಪದವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಭ್ರೂಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಆರಂಭಿಕ [[ಟೋಟಿಪೊಟೆಂಟ್‌]]‌ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ನಂತರದ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಾಗಿ (''[[ಪ್ರಿಫಾರ್ಮೇಶನಿಸಮ್]]'' ಅನ್ನು ಗಮನಿಸಿ). ವ್ಯಾಡಿಂಗ್ಟನ್‌ ಈ ಪದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಾಗ, ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳ ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆನುವಂಶಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ; ಅವನು ಇದನ್ನು ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳು [[ಪ್ರಕಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣ]]ವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಅಂತರ್ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗೆಗಿನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿದನು. [[ರಾಬಿನ್ ಹಾಲಿಡೆ]] ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ಅನ್ನು "ಸಂಕೀರ್ಣ ಜೀವಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಂಶವಾಹಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳವಿಸ್ತಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>ಹಾಲಿಡೇ, R., 1990. ಮೆಕ್ಯಾನಿಸಮ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಆಫ್ ಜೀನ್ ಆಕ್ಟಿವಿಟಿ ಡ್ಯೂರಿಂಗ್ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್. ಬಯೋಲ್. ರಿವ್. ಕ್ಯಾಂಬ್ರ್. ಫಿಲೋಸ್. ಸಾಕ್. 65, 431-471</ref> ಆದ್ದರಿಂದ ''ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್'' ಅನ್ನು DNA ಸರಣಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಜೀವಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪದದ ಆಧುನಿಕ ಬಳಕೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕುಚಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಆಧಾರವಾಗಿರುವ DNA ಸರಣಿಯ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳದ ಆನುವಂಶಿಕ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು (ಜೀವಕೋಶ ವಿಭಜನೆಯ ಸುತ್ತು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜೀವಂತಾರದ) ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ರುಸ್ಸೊ, V.E.A., ಮಾರ್ಟಿನ್ಸೆನ್, R.A., ರಿಗ್ಸ್, A.D., 1996 ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಸಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಜೀನ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಶನ್. ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಲ್ಯಾಬೋರೇಟರಿ ಪ್ರೆಸ್, ಪ್ಲೇನ್‌ವ್ಯೂ, NY.</ref> ''ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌'' ‌ನಲ್ಲಿನ ಗ್ರೀಕ್ ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯ ''ಎಪಿ-'' ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರದ "ಮೇಲಿನ" ಅಥವಾ "ಹೆಚ್ಚುವರಿ" ಗುಣಲಕ್ಷಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ''ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್'' ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಆನುವಂಶಿಕ ಲಕ್ಷಣದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಣ್ವಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪದವು "ಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್(ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರ)" ಒಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅನೇಕ ಸಮಾನಾಂತರ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. "ಎಪಿಜೀನೋಮ್" ಪದವು "[[ಜೀನೋಮ್]]" ಪದಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಜೀವಕೋಶದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. "[[ಜೆನೆಟಿಕ್ ಕೋಡ್(ಆನುವಂಶಿಕ ಸಂಕೇತಭಾಷೆ)]]" ಪದಪುಂಜವನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ- "[[ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಕೋಡ್]]"ಅನ್ನು ವಿವಿಧ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅನೇಕ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಕೋಡ್" ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಣುವಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಜೀವಕೋಶದ ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ; ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಈ ಪದವನ್ನು [[ಹಿಸ್ಟೋನ್ ಕೋಡ್]] ಅಥವಾ [[DNA ಮೆತಿಲೀಕರಣ]] ನಮೂನೆಗಳಂತಹ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಮಾಹಿತಿಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ, ಸಂಬಂಧಿತ ರೂಪಗಳನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್'' ಅನ್ನು ಮಾನಸಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಎರಿಕ್ ಎರಿಕ್ಸನ್]] ಅವನ [[ಮನಸ್ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ]]ಯ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಆ ಬಳಕೆಯು ಮೂಲತಃ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.bio-medicine.org/biology-definition/Epigenetics/ |title=ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ |access-date=2010-07-27 |archive-date=2019-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191118085551/http://www.bio-medicine.org/biology-definition/Epigenetics/ |url-status=dead }}</ref> ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಕ್ರಿಯಾರೀತಿಗಳೆಂದರೆ DNA ಮೆತಿಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಬದಲಾವಣೆ. == ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌‌ನ ಆಣ್ವಿಕ ಆಧಾರ == ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ನ ಆಣ್ವಿಕ ಆಧಾರವು ತುಂಬಾ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೆಲವು ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳ ಸಕ್ರಿಯತೆಯ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ [[DNA]]ಯ ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, DNA ಸಂಬಂಧಿತ [[ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್]] ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದು ಬಹು-ಕೋಶೀಯ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿನ ಭಿನ್ನ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಏಕೆ ಅವುಗಳ ಸ್ವಂತ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದ ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಜೀವಕೋಶಗಳು ವಿಭಜನೆಯಾಗುವಾಗ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಒಂದು ಜೀವಿಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ DNAಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಪರಿವರ್ತನೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಕೆಲವು ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal| title=Paramutation: From Maize to Mice| url=https://archive.org/details/cell_2007-02-23_128_4/page/641| author=V.L. Chandler| journal=Cell| volume=128| pages=641–645| year=2007 | doi = 10.1016/j.cell.2007.02.007| pmid=17320501| issue=4}}</ref> ಇದರಿಂದ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಒಂದು ಜೀವಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ DNAಯ ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ (ಕೆಳಗಿನ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ), ಇದು [[ಲಮಾರ್ಕ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ - [[ಪ್ಯಾರಾಮ್ಯುಟೇಶನ್]], [[ಬುಕ್‌ಮಾರ್ಕಿಂಗ್]], [[ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್]], [[ವಂಶವಾಹಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸುವಿಕೆ]], [[X ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್‌ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಕರಣ]], [[ಸ್ಥಿತಿಯ ಪರಿಣಾಮ]], [[ರಿಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್]], [[ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ವೆಕ್ಷನ್]], [[ಮಾತೃತ್ವದ ಪರಿಣಾಮ]]ಗಳು, [[ಕಾರ್ಸಿನೊಜೆನೆಸಿಸ್]]‌ನ ಪ್ರಗತಿ, [[ಟೆರಟೊಜೆನ್(ವಿಕಾರಜನಕ)]]ಗಳ ಅನೇಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು, [[ಹಿಸ್ಟೋನ್‌]] ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು ಮತ್ತು [[ಹೆಟಿರೊಕ್ರೊಮಾಟಿನ್]]‌ನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹಾಗೂ [[ಪಾರ್ತೆನೊಜೆನೆಸಿಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಲೋನಿಂಗ್]]‌ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವಬೀರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಿತಿಗಳು. ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ಹಲವಾರು ಆಣ್ವಿಕ-ಜೈವಿಕ-ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ವಿಷಯವು [[ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಾ-ಅವಕ್ಷೇಪನ(ಇಮ್ಯುನೊಪ್ರೆಸಿಪಿಟೇಶನ್)]] (ಅದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ರೂಪಾಂತರಗಳಾದ [[ChIP-ಆನ್-ಚಿಪ್]] ಮತ್ತು ChIP-ಸೀಕ್ವ್ ಒಂದಿಗೆ), [[ಸಿತು ಹೈಬ್ರಿಡೈಸೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿದೀಪ್ತಿ]], ಮೆತಿಲೀಕರಣ-ಸೂಕ್ಷ್ಮಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ [[ನಿರೋಧ ಕಿಣ್ವಗಳು]], DNA ಅಡೆನಿನ್ ಮೀಥೈಲ್-ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರೇಸ್ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ([[DamID]]) ಮತ್ತು [[ಬೈಸಲ್ಫೈಟ್ ಸೀಕ್ವೆನ್ಸಿಂಗ್]] ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, [[ಜೈವಿಕ-ಮಾಹಿತಿಯ]] ವಿಧಾನಗಳ ಬಳಕೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ ([[ಕಂಪ್ಯೂಟೇಶನಲ್ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌]]). == ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು == ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಆನುವಂಶಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಜೀವಕೋಶ-ಜ್ಞಾಪನ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ:<ref name="jablonka92">{{cite journal | last = Jablonka | first = E | coauthors = Lamb MJ and Lachmann M | title = Evidence, mechanisms and models for the inheritance of acquired characteristics | journal = J. Theoret. Biol. | year = 1992 | month = September | volume = 158 | issue = 2 | pages = 245–268 | url = http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WMD-4KFTYG9-8&_user=10&_handle=C-WA-A-E-E-MsSAYWW-UUW-U-U-E-U-U-AAZEEUZCDZ-AAZDVYDBDZ-ADYZVZWEA-E-U&_fmt=summary&_coverDate=09%2F21%2F1992&_rdoc=8&_orig=browse&_srch=%23toc%236932%231992%23998419997%23628456!&_cdi=6932&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=56159ca247a23a908a55cdabe8dd69e7 | doi = 10.1016/S0022-5193(05)80722-2 | access-date = 2010-07-27 | archive-date = 2011-03-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110321093307/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WMD-4KFTYG9-8&_user=10&_handle=C-WA-A-E-E-MsSAYWW-UUW-U-U-E-U-U-AAZEEUZCDZ-AAZDVYDBDZ-ADYZVZWEA-E-U&_fmt=summary&_coverDate=09%2F21%2F1992&_rdoc=8&_orig=browse&_srch=%23toc%236932%231992%23998419997%23628456!&_cdi=6932&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=56159ca247a23a908a55cdabe8dd69e7 | url-status = dead }}</ref> === DNA ಮೆತಿಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪಿಸುವುದು === [[ಚಿತ್ರ:Nucleosome 1KX5 2.png|thumb|ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಲು DNA ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಜತೆಗೂಡುತ್ತದೆ.]] ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಥವಾ ಜೀವಕೋಶದ [[ಪ್ರಕಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣ]]ವು ಅದರ ನಕಲುಗೊಳ್ಳುವ ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗುವುದರಿಂದ, ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ [[ನಕಲುಗೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಿತಿಗಳು]] ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. [[ವಂಶವಾಹಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ]]ಯ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಧಾನಗಳಿವೆ. ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ಪುನಃರೂಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಾಡುವ ನಿಯಂತ್ರಣ. ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ಎಂಬುದು DNA ಮತ್ತು ಅದು ಜತೆಗೂಡಿದ [[ಹಿಸ್ಟೋನ್‌]] ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು DNA ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಣ್ಣ ಗೋಲಗಳಾಗಿವೆ. DNAಯ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ಗಳ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುವ ರೀತಿಯು ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದರೆ, ವಂಶವಾಹಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಸಹ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ಅನ್ನು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಪುನಃರೂಪಿಸಬಹುದು: # ಮೊದಲ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳ [[ಪೋಸ್ಟ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಷನಲ್ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆ]]. ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳ ದೀರ್ಘ ಸರಪಣಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿವೆ. ಸರಪಣಿಯಲ್ಲಿನ ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳು ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದರೆ, ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಗೋಲದ ಆಕಾರವು ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತದೆ. DNAಯು ನಕಲುಗೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಿವರ್ತಿತ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ಗಳು DNAಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೊಸ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ಗಳು ಪಡಿಯಚ್ಚುಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು. ಇವು ಸುತ್ತಲಿನ ಹೊಸ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ಗಳು ನವೀನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಕಾರ ಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಸುತ್ತಲಿನ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ಗಳ ಆಕಾರವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಮಾರ್ಪಡಿತ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ಗಳು ಒಂದು ಭಿನ್ನ ಜೀವಕೋಶವು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಅದು ಮತ್ತೆ ಕಾಂಡ-ಜೀವಕೋಶವಾಗಿ ಮರುಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗದ ಹಾಗೆ ಖಾತರಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. # ಎರಡನೇ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ DNAಗೆ ಮೀಥೈಲ್ ಗುಂಪುಗಳ ಸೇರಿಕೆ. ಇವುಗಳನ್ನು [[ಸೈಟೋಸಿನ್]]ಅನ್ನು [[5-ಮೀಥೈಲ್‌ಸೈಟೋಸಿನ್]] ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[CpG ಭಾಗ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 5-ಮೀಥೈಲ್‌ಸೈಟೋಸಿನ್‌ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೈಟೊಸಿನ್‌ನಂತೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಒಂದು ಗ್ವಾನಿನ್ ಒಂದಿಗೆ ಜತೆಗೂಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಜೀನೋಮ್‌ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೆತಿಲೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಮೆತಿಲೀಕರಣಗೊಂಡ ಭಾಗಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ನಕಲುಗೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸೈಟೊಸಿನ್‌ಗಳ ಮೆತಿಲೀಕರಣವು ಪೋಷಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಜೀವಾಂಕುರ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಜೈಗೋಟ್‌(ಯುಗ್ಮಜ)ವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್‌ ಈ ಪೋಷಕರಿಂದ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ([[ಜೆನೆಟಿಕ್ ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್]]). DNA ಮೆತಿಲೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ವಿಧಾನವು ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೂಲತಃ ಕೆಲವು ಕಿಣ್ವಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ [[DNMT1]]) ಮಿತಿಲೀಕರಣಗೊಂಡ ಸೈಟೊಸಿನ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಣ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕಿಣ್ವವು DNAಯ "ಅರೆಮಿತಿಲೀಕರಣಗೊಂಡ" ಭಾಗವನ್ನು (ಇಲ್ಲಿ ಮೀಥೈಲ್‌ಸೈಟೋಸಿನ್‌ ಎರಡು DNA ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ) ತಲುಪಿದರೆ ಇತರ ಅರ್ಧವನ್ನು ಈ ಕಿಣ್ವವು ಮಿತಿಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಸರಣಿಯಾದ್ಯಂತ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದರೂ, ರೂಪುಗೊಳ್ಳದ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ಗಳ N-ತುದಿಯು (ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಬಾಲಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ - [[ಆಸಿಟಲೀಕರಣ]], [[ಮೆತಿಲೀಕರಣ]], [[ಅಬಿಕ್ವಿಟೈಲೇಶನ್]], [[ಫಾಸ್ಫಾರಿಲೀಕರಣ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಯುಮೊಯ್ಲೇಶನ್]]. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಿಟಲೀಕರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಅಸಿಟೈಲ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರೇಸ್ ಕಿಣ್ವ (HAT)ಗಳಿಂದಾಗುವ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ H3ರ ಟೈಲ್‌ನ K14 ಮತ್ತು K9 [[ಲೈಸಿನ್‌]]ಗಳ ಅಸಿಟಲೀಕರಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಕಲು ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ. "ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ" ನಕಲುಗೊಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈ ರೀತಿಯ ಅಸಿಟಲೀಕರಣ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಜೈವಿಕ-ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆನ್ನುವುದು ಒಂದು ವಿಧಾನದ ಚಿಂತನೆಯಾಗಿದೆ. ಲೈಸಿನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಧನಾತ್ಮಕ ಆವೇಶದ ಸಾರಜನಕವನ್ನು ಅದರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಅದು DNA-ಆಧಾರದ ಋಣಾತ್ಮಕ ಆವೇಶದ ಫಾಸ್ಫೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅವು ಪರಸ್ಪರ ವಿಕರ್ಷಿಸದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಸಿಟಲೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆಯು ಬದಿಯ ಸರಪಣಿಯಲ್ಲಿನ ಧನಾತ್ಮಕ ಆವೇಶದ ಅಮೈನ್ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ತಟಸ್ಥ ಅಮೈಡ್ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಧನಾತ್ಮಕ ಆವೇಶವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ DNA ಯನ್ನು ವಿಕರ್ಷಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ, [[SWI/SNF]] ಅಂತಹ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ನಕಲುಮಾಡುವ ಅಂಶಗಳು DNA ಒಂದಿಗೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು. ಆ ಮೂಲಕ ಅದು [[RNA ಪಾಲಿಮರೇಸ್]]‌ನಂತಹ ಕಿಣ್ವಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡು, ವಂಶವಾಹಿ‌ ನಕಲುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಒಂದು [[ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಸೋಮ್‌]]‌ನ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಧನಾತ್ಮಕ ಆವೇಶದ ಟೈಲ್‌ಗಳು ನೆರೆಯ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಸೋಮ್‌ನ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸಿ, ಅವು ಭದ್ರವಾಗಿ ಬಂಧಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಲೈಸಿನ್‌ ಅಸಿಟಲೀಕರಣವು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ರಚನೆಯು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಲೈಸಿನ್‌ ಅಸಿಟಲೀಕರಣವು ಇತರ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಕಿಣ್ವಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆಗೆ (ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ನಕಲುಗೊಳಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೂ)ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕವಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬ್ರೋಮೊಡೊಮೈನ್ -ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಸಿಟಿಲ್-ಲೈಸಿನ್‌ಅನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಭಾಗ (ಡೊಮೈನ್)— ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಿಣ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಇದು [[SWI/SNF]] ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನೂ (ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಪಾಲಿಬ್ರೋಮೊ‌ನ ಮೇಲೆ) ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ನಕಲು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಸಿಟಲೀಕರಣವು ಇದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನಕಲುಮಾಡುವುದನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಸಂಬಂಧಿತ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆಂಬ ಯೋಚನೆಯು ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಮೆತಿಲೀಕರಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ H3ರ ಲೈಸಿನ್‌ 9ರ ಮೆತಿಲೀಕರಣವು ರಚನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಕಲುಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾದ ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ (ರಚನಾತ್ಮಕ [[ಹೆಟಿರೊಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌]]) ಒಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ. ನಕಲುಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ [[HP1]]ನಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಮೊಡೊಮೈನ್ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೀಥೈಲ್-ಲೈಸಿನ್‌ಅನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಡೊಮೈನ್) K9 ಮಿತಿಲೀಕರಣಗೊಂಡ ಜಾಗಕ್ಕೆ HP1ಅನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅಸಿಟಲೀಕರಣದ ಈ ಜೈವಿಕ-ಭೌತಿಕ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಲೈಸಿನ್‌ 4ರಲ್ಲಿನ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ H3ರ ತ್ರೈ-ಮೆತಿಲೀಕರಣ. ಇದು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ನಕಲು ಜತೆ ಬಲವಾದ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ(ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಕಲುಮಾಡುವಿಕೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ). ಇದರಲ್ಲಿನ ತ್ರೈ-ಮೆತಿಲೀಕರಣವು ಟೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೃಢವಾದ ಧನಾತ್ಮಕ ಆವೇಶವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಒಂದು ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿನ ಅಸಿಟಲೀಕರಣವು ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿನ ಅಸಿಟಲೀಕರಣಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಕಂಡುಬರಬಹುದು ಹಾಗೂ ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಸೋಮ್‌ನ ಗುಣಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸಬಹುದು. ಅನೇಕ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ವಂಶವಾಹಿ ನಕಲುಮಾಡುವುದನ್ನು ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಪಾದಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು [[ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಕೋಡ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. DNA ಮೆತಿಲೀಕರಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಸರಣಿ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇದು '[[ಸ್ಥಾನಬದಲಾಯಿಸುವ ಅಂಶಗಳ]]' ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಚಲನಶೀಲತೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ:<ref name="slotkin2007">{{cite web | last = Slotkin | first = R | coauthors = R. Martienssen | title = Transposable elements and the epigenetic regulation of the genome. | year = 2007 | url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&dopt=Citation&list_uids=17363976 | accessdate=2009-10-04}}</ref> [[5-ಮೀಥೈಲ್‌ಸೈಟೋಸಿನ್‌]] ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ [[ತೈಮಿಡಿನ್]]‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, CpG ಭಾಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಜೀನೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿವಿರಳವಾಗುತ್ತವೆ, ಆದರೆ [[CpG ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ಮಾತ್ರ ಅವು ಮಿತಿಲೀಕರಣಗೊಳ್ಳದೆ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ರೀತಿಯ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ವಂಶವಾಹಿ‌ಯ ರೂಪಾಂತರಗಳುಂಟಾಗಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. [[DNA ಮೆತಿಲೀಕರಣ]] ಮಾದರಿಗಳು DNMT1, DNMT3A ಮತ್ತು DNMT3B ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ವತಂತ್ರ [[DNA ಮೀಥೈಲ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರೇಸ್‌]]‌ಗಳ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಪಡಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಮೀಥೈಲ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರೇಸ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದರ ಕೊರತೆಯು ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="li92">{{cite journal | last = Li | first = E | coauthors = Bestor TH and Jaenisch R | title = Targeted mutation of the DNA methyltransferase gene results in embryonic lethality | journal = Cell | year = 1992 | month = June | volume = 69 | issue = 6 | pages = 915–926 | url = http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WSN-4D57093-1R&_coverDate=06%2F12%2F1992&_alid=515191593&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=7051&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=19d33f62482a44052266e684682a06da | doi = 10.1016/0092-8674(92)90611-F | access-date = 2010-07-27 | archive-date = 2008-12-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081223020844/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WSN-4D57093-1R&_coverDate=06%2F12%2F1992&_alid=515191593&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=7051&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=19d33f62482a44052266e684682a06da | url-status = dead }}</ref> DNMT1, ನಕಲು ಮಾಡುವ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು<ref name="leonhardt92">{{cite journal | last = Leonhardt | first = H | coauthors = Page AW, Weier HU, Bestor TH | title = A targeting sequence directs DNA methyltransferase to sites of DNA replication in mammalian nuclei | journal = Cell | year = 1992 | month = November | volume = 71 | issue = 5 | pages = 865–873 | url = http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WSN-4D0YB27-19&_coverDate=11%2F27%2F1992&_alid=515194074&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=7051&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=9bdfefee567ff4ea6226007214ffbc34 | doi = 10.1016/0092-8674(92)90561-P | access-date = 2010-07-27 | archive-date = 2008-12-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081223022429/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WSN-4D0YB27-19&_coverDate=11%2F27%2F1992&_alid=515194074&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=7051&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=9bdfefee567ff4ea6226007214ffbc34 | url-status = dead }}</ref> ಪರಿಮಿತಗೊಳಿಸುವ ದೇಹದ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ<ref name="robertson99">{{cite journal | last = Robertson | first = KD | coauthors = Uzyolgi E, Lian G et al. | title = The human DNA methyltransferases (DNMTs) 1, 3a, 3b: Coordinate mRNA expression in normal tissues and overexpression in tumors | journal = Nucleic Acids Res | year = 1999 | month = June | volume = 27 | issue = 11 | pages = 2291–2298 | url = http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pubmed&pubmedid=10325416 | doi = 10.1093/nar/27.11.2291 | pmid = 10325416 | pmc = 148793 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೀಥೈಲ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರೇಸ್‌ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಅರೆ-ಮಿತಿಲೀಕರಣಗೊಂಡ DNAಗೆ 10–40-ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೆಲ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಪ್ರತಿಜನಕ (PCNA)ದೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.<ref name="chuang97">{{cite journal | last = Chuang | first = LS | coauthors = Ian HI, Koh TW et al. | title = Human DNA-(cytosine-5) methyltransferase-PCNA complex as a target for p21WAF1 | url = https://archive.org/details/sim_science_1997-09-26_277_5334/page/1996 | journal = Science | year = 1997 | month = September | volume = 277 | issue = 5334 | pages = 1996–2000 | doi = 10.1126/science.277.5334.1996 | pmid = 9302295}}</ref> ಅರೆ-ಮಿತಿಲೀಕರಣಗೊಳಿಸಿದ DNAಅನ್ನು ಆದ್ಯತೆ ಕೊಟ್ಟು ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ DNMT1, [[DNA ನಕಲುಮಾಡುವಿಕೆ]]ಯ ನಂತರ ಮೆತಿಲೀಕರಣದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಿದ ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ DNMT1ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 'ನಿರ್ವಹಣಾ' ಮೀಥೈಲ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರೇಸ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="robertson00">{{cite journal | last = Robertson | first = KD | coauthors = Wolffe AP | title =DNA methylation in health and disease | journal = Nat Rev Genet | year = 2000 | month = October | volume = 1 | issue = 1 | pages = 11–19 | url = http://www.nature.com/nrg/journal/v1/n1/abs/nrg1000_011a_fs.html | doi =10.1038/35049533}}</ref> DNMT1 ಸರಿಯಾದ ಭ್ರೂಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು X-ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಕರಣಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="li92"/><ref name="li93">{{cite journal | last = Li | first = E | coauthors = Beard C and Jaenisch R | title =Role for DNA methylation in genomic imprinting | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1993-11-25_366_6453/page/362 | journal = Nature | year = 1993 | month = December | volume = 366 | issue = 6453 | pages = 362–365 | doi = 10.1038/366362a0}}</ref> ಕ್ರೋಮೊಸೋಮಲ್ ಭಾಗಗಳು ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಆನುವಂಶಿಕ ಪರ್ಯಾಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದು DNA ಸರಣಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡದೆ ದ್ವಿಸ್ಥಿರತೆಯ ವಂಶವಾಹಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ಗಳ ಪರ್ಯಾಯ [[ಕೋವೇಲನ್ಸೀಯ ಮಾರ್ಪಾಡು]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ<ref name="Rosenfeld_2009">{{cite journal | last1 = Rosenfeld | first1 = Jeffrey A | author1-link = Jeffrey A Rosenfeld | last2 = Wang | first2 = Zhibin | author2-link = Zhibin Wang | last3 = Schones | first3 = Dustin | author3-link = Dustin Schones | last4 = Zhao | first4=Keji | last5 = DeSalle | first5 = Rob | author4-link = Rob DeSalle | last6= Zhang | first6 = Michael Q | author5-link = Michael Q. Zhang | title = Determination of enriched histone modifications in non-genic portions of the human genome. | journal = BMC Genomics | volume = 10 | issue = 143 | date = 31 March 2009 | year = 2009 | pmid= 19335899 | doi = 10.1186/1471-2164-10-143 | url = | issn = | pages = 143 | pmc = 2667539}}</ref>. ದೊಡ್ಡ ವರ್ಣತಂತು ಭಾಗಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಆನುವಂಶಿಕತೆಯು ಧನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಪಡಿತ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಸೋಮ್‌ಗಳು ಹತ್ತಿರದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಸೋಮ್‌ಗಳನ್ನೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಕಿಣ್ವಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಒಂದು ಸರಳ ಸಂಭವನೀಯ ಮಾದರಿಯು [http://cmol.nbi.dk/models/epigen/Epigen.html ಇಲ್ಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171026164905/http://cmol.nbi.dk/models/epigen/Epigen.html |date=2017-10-26 }} <ref> I.B. ಡಾಡ್, M.A. ಮೈಕೀಲ್ಸೆನ್, K. ಸ್ನೆಪ್ಪೆನ್ ಮತ್ತು G. ಥೋನ್ (2007). ಥಿಯರಿಟಿಕಲ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್ ಆಫ್ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಸೆಲ್ ಮೆಮರಿ ಬೈ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಸೋಮ್‌ ಮಾಡಿಫಿಕೇಶನ್ ''ಸೆಲ್'' '''129''' :813-822.</ref> ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. DNA ಮೆತಿಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ಹೊಸರೂಪವು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಎಪಿಜೆನಿಕ್ ಆನುವಂಶಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುವುದರಿಂದ, "ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌" ಪದವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ-ಪದವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ತಪ್ಪು ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ಹೊಸರೂಪವು ಯಾವಾಗಲೂ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಸಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಆನುವಂಶಿಕತೆಯು ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ಹೊಸರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.<ref>ಮಾರ್ಕ್ ಪ್ಟ್ಯಾಶ್ನೆ, 2007. ಆನ್ ದಿ ಯೂಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಡ್ ‘ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್’. ''ಕರೆಂಟ್ ಬಯೋಲಜಿ'', '''17''' (7):R233-R236. {{doi|10.1016/j.cub.2007.02.030}}</ref> [[ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಕೋಡ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ RNAಗಳ ಪ್ರಭಾವವೂ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುತ್ತದೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಣ್ಣ (21- ರಿಂದ 26-nt), ಕೋಡ್-ಹೊಂದಿರದ RNAಗಳ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವು, ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ವಂಶವಾಹಿ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಒಂದು RNA ಅಂಶವಿದೆಯೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. [[ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಸಣ್ಣ RNA]]ಗಳು ಉದ್ದೇಶಿತ [[ಪ್ರೇರಕ]]ಗಳ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಸರಿಹೊಂದಿಸುವಿಕೆ ಮೂಲಕ ನಕಲುಮಾಡುವ ವಂಶವಾಹಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಬಹುದು.<ref name="Morris">{{cite book |chapterurl=http://www.horizonpress.com/rnareg|author= Morris KV|year=2008|chapter=Epigenetic Regulation of Gene Expression|title=RNA and the Regulation of Gene Expression: A Hidden Layer of Complexity|publisher=Caister Academic Press|id=[http://www.horizonpress.com/rnareg ISBN 978-1-904455-25-7]}}</ref> === RNA ನಕಲುಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಗುಪ್ತಭಾಷೆಯ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು === ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ವಂಶವಾಹಿ ಸಕ್ರಿಯಗೊಂಡ ನಂತರ ಈ ವಂಶವಾಹಿ‌ನ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ನಕಲುಮಾಡುತ್ತದೆ (ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ). ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[Hnf4]] ಮತ್ತು [[MyoD]] ಅವುಗಳ ಸ್ವಂತ ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಅನೇಕ ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ- ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯು-ವಿಶಿಷ್ಟ ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳ ನಕಲುಮಾಡುವಿಕೆಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅವು ಗುಪ್ತಭಾಷೆಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ [[ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ]] [[ನಕಲು ಮಾಡುವ ಅಂಶ]]ದ ಸಕ್ರಿಯತೆಯ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. RNA ಸಂಕೇತವು ಭಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜೆನೆರಿಕ್ ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತು DNA ಮೀಥೈಲ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಸೇರಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ<ref>ಮ್ಯಾಟಿಕ್ JS, ಅಮರಲ್ PP, ಡಿಂಗರ್ ME, ಮರ್ಸರ್ TR, ಮೆಹ್ಲರ್ MF. RNA ರೆಗ್ಯುಲೇಶನ್ ಆಫ್ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪ್ರಾಸೆಸಸ್. ಬಯೋಎಸ್ಯೇಸ್. 2009 ಜನವರಿ ;31(1):51-9. ವಿಮರ್ಶೆಗಳು PMID 19154003</ref>. ಇತರ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು [[RNA]]ಯ ವಿವಿಧ [[ಕೂಡಿಕೆ ರೂಪಗಳ]] ಉತ್ಪತ್ತಿಯಿಂದ ಅಥವಾ ದ್ವಿ-ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಇರುವ RNA ([[RNAi]])ಯ ರಚನೆಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ವಂಶವಾಹಿ-ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಚೋದಕವು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ವಂಶವಾಹಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಜೀವಕೋಶದ ಸಂತತಿಗಳು ಈ ಸಕ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಸಿಗ್ನಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಡಕ್ಷನ್]](ಸಂಕೇತ ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತನೆ)‌ಯಿಂದ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ [[ಸಿನ್ಸಿಟಿಯ]](ಸಿಟೋಪ್ಲಾಸಂ ತುಂಬಿದ ಜೀವಕೋಶದ ರೀತಿಯ ರಚನೆ) ಅಥವಾ [[ಗ್ಯಾಪ್ ಜಂಕ್ಷನ್]](ಅಂತರಕೋಶೀಯ ಸಂಬಂಧ) ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವ ಕೆಲವು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, RNAಯು [[ವಿಸರಣ]]ದ ಮೂಲಕ ಇತರ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಹರಡಬಹುದು. [[ಜೈಗೋಟ್‍‌]]ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ RNA ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೀನ್‌, [[ಓಜೆನೆಸಿಸ್(ಅಂಡಜನನ)]]‌ನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ [[ನರ್ಸ್ ಜೀವಕೋಶ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಒದಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[ತಾಯಿಯ ಪ್ರಭಾವದ]] ಪ್ರಕಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ಪರ್ಮ್ RNA ತಂದೆಯಿಂದ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಸಂಕೇತವು ಸಂತಾನದ ವಿವಿಧ ಪೀಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಚರ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವಿದೆ.<ref name="choi06">{{cite web | author=Choi CQ | title=The Scientist: RNA can be hereditary molecule | publisher=The Scientist | url=http://www.the-scientist.com/news/display/23494 | date=2006-05-25 | accessdate=2006 | archive-date=2010-10-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101011145532/http://www.the-scientist.com/news/display/23494/ | url-status=dead }}</ref> === ಪ್ರಿಯಾನ್‌ಗಳು === {{details|Prions}} [[ಪ್ರಿಯಾನ್‌]]ಗಳು [[ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ]] ಸೋಂಕನ್ನು ಹರಡಬಲ್ಲ ರೂಪಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ವಿವಿಧ ಜೀವಕೋಶದ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ವಿಭಿನ್ನ ಘಟಕಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಸೋಂಕನ್ನು ಹರಡುವ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿಯೂ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇದನ್ನು ಪ್ರಿಯಾನ್‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ]]ದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದರೂ, ಪ್ರಿಯಾನ್‌ಗಳು ಅದೇ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಅವುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಡಿಲವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನ್ನು ಜೀನೋಮ್‌ ಮಾರ್ಪಡಿಸದೆ ಪ್ರಕಟಲಕ್ಷಣದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಅಂಶಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal| title=Epigenetic inheritance and prions| author=A. Yool and W.J. Edmunds| journal=Journal of Evolutionary Biology| year=1998| pages=241–242| volume=11 | doi = 10.1007/s000360050085}}</ref> [[ಶಿಲೀಂಧ್ರದ ಪ್ರಿಯಾನ್‌]]‌ಗಳನ್ನು ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಿಯಾನ್‌ನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಪ್ರಕಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣವು ಜೀನೋಮ್‌ನ ಮಾರ್ಪಾಡಿಲ್ಲದೆ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. 1965 ಮತ್ತು 1971ರಲ್ಲಿ [[ಯೀಸ್ಟ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲಾದ [[PSI+]] ಮತ್ತು URE3 ಎರಡು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಈ ರೀತಿಯ ಪ್ರಿಯಾನ್‌ ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|title=[PSI], a cytoplasmic suppressor of super-suppression in yeast|url=https://archive.org/details/sim_heredity_1965-11_20_4/page/505| author=B.S. Cox| journal=Heredity| volume=20| pages=505–521| year=1965 | doi = 10.1038/hdy.1965.65}}</ref><ref>{{cite journal|title=Non-Mendelian mutation allowing ureidosuccinic acid uptake in yeast| author=F. Lacroute| journal=Journal of Bacteriology| volume=106| pages=519–522| year=1971|pmid=5573734|issue=2|pmc=285125}}</ref> ಪ್ರಿಯಾನ್‌ಗಳು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕಟಲಕ್ಷಣದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಅವು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. PSI+ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ Sup35 ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ (ಇದು ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ) ನಷ್ಟವು ರೈಬೊಸೋಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾಪ್[[ಕೋಡಾನು]]ಗಳನ್ನು ಓದುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿಣಾಮವು ಇತರ ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಸಂಬದ್ಧ ಹೊಸ-ಪರಿವರ್ತನೆ]]ಗಳ ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|title=Extrachromosomal psi+ determinant suppresses nonsense mutations in yeast|author=S.W. Liebman and F. Sherman| journal=Journal of Bacteriology| year=1979| volume=139| issue=3| pages=1068–1071|pmid=225301|pmc=218059}} [http://jb.asm.org/cgi/content/abstract/139/3/1068 ಪ್ರೀ ಫುಲ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಅವೈಲೇಬಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316090111/http://jb.asm.org/cgi/content/abstract/139/3/1068 |date=2011-03-16 }}</ref> ಪ್ರಿಯಾನ್‌ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ Sup35ರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ರಕ್ಷಿತ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿರಬಹುದು. ಇದು ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ PSI+ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕಾಲಿಕ ಸ್ಟಾಪ್ ಕೋಡಾನ್ ಹೊಸ-ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಸುಪ್ತ ವಂಶವಾಹಿ‌-ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಹೊಂದಿಸಬಲ್ಲ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ<ref>{{cite journal| title=A yeast prion provides a mechanism for genetic variation and phenotypic diversity| url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2000-09-28_407_6803/page/477| author=H.L. True and S.L. Lindquist| journal=Nature| year=2000| volume=407| pages=477–483 | doi = 10.1038/35035005| pmid=11028992| issue=6803}}</ref><ref>{{cite journal| title=Prions as adaptive conduits of memory and inheritance| author=J. Shorter and S. Lindquist| journal=Nature Reviews Genetics| volume=6| issue=6| pages=435–450| year=2005 | doi = 10.1038/nrg1616| pmid=15931169}}</ref> === ರಚನಾತ್ಮಕ ಆನುವಂಶಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು === {{details|Structural inheritance}} ''[[ಟೆಟ್ರಾಹೈಮೆನ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಪ್ಯಾರಾಮೀಶಿಯಮ್]]'' ‌ನಂತಹ [[ಸಿಲಿಯೇಟ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ, ತಳೀಯವಾಗಿ ಹೋಲುವ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಆನುವಂಶಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಅವುಗಳ ಜೀವಕೋಶದ ಮೇಲ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಮಾಂಗಗಳ ರಚನೆಗಳ ನಮೂನೆಯಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತ ರಚನೆಗಳು ಜನ್ಯ(ಡಾಟರ್) ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ರಚನೆಗಳು ಹೊಸ ರಚನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಆನುವಂಶಿಕತೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಬಹು-ಕೋಶೀಯ ಜೀವಿಗಳೂ ಸಹ ಹೊಸ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಜತೆಗೂಡಿಸಲು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಕೋಶ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲು ಕಾರಣಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite book |title=Cycles of Contingency: Developmental Systems and Evolution |last=Oyama |first=Susan |coauthors=Paul E. Griffiths, Russell D. Gray |year=2001 |publisher=MIT Press |isbn=0262650630 }}</ref> == ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳು == === ಬೆಳವಣಿಗೆ === ವಿಶೇಷವಾಗಿ DNA ಮೆತಿಲೀಕರಣದ ಮತ್ತು ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ರಿಮಾಡಲಿಂಗ್(ಹೊಸರೂಪ ನೀಡುವುದು) ಮೂಲಕದ ದೈಹಿಕ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಆನುವಂಶಿಕತೆಯು ಬಹು-ಕೋಶೀಯ ಯುಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್‌ ಜೀವಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೀನೋಮ್ ಸರಣಿಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಹೊರತುಪಡಿಸುವಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ). ಆದರೆ ಜೀವಕೋಶಗಳು ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ವಿವಿಧ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರದ ಮತ್ತು ಜೀವಕೋಶಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಕೇತಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ಬೆಳೆದಂತೆ, [[ಮಾರ್ಫೊಜೆನ್]]‌ಗಳು ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕೀಯವಾಗಿ ಆನುವಂಶಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ "ಜ್ಞಾಪಕ ಶಕ್ತಿ"ಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಭಿನ್ನತೆಯ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ [[ಕಾಂಡ-ಜೀವಕೋಶಗಳು]] ಮಾತ್ರ ಹಲವಾರು ಜೀವಕೋಶ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿ ("ಟಾಟಿಪೊಟೆನ್ಸಿ" ಮತ್ತು "ಮಲ್ಟಿಪೊಟೆನ್ಸಿ") ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. [[ಸಸ್ತನಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಾಂಡ-ಜೀವಕೋಶಗಳು ಅವುಗಳ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಾದ್ಯಂತ ಹೊಸ ಭಿನ್ನ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಸಸ್ತನಿಗಳು ಕೆಲವು ಅಂಗಾಂಶಗಳ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಅಂಗಗಳನ್ನು ಪುನಃಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಅಸಾಮಾರ್ಥ್ಯತೆ. ಈ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕೆಲವು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಸಸ್ಯಜೀವಕೋಶಗಳು ಭಿನ್ನತೆಯ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಸಸ್ಯ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಹೊಸ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಟೋಟಿಪೊಟೆಂಟ್‌ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯಗಳು ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ ಪುನಃರೂಪಿಸುವಿಕೆಯಂತಹ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತಹುದೇ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಸಸ್ಯ ಜೀವಕೋಶಗಳು "ಜ್ಞಾಪಕ ಶಕ್ತಿ"ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, ಜೀವಕೋಶಗಳ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾನಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಕೋಶದ ವಿಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ವಂಶವಾಹಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಸಿಲ್ವಿಯಾ ಕೋಸ್ಟ ಮತ್ತು ಪೀಟರ್ ಶಾ. 2006. 'ಓಪನ್ ಮೈಂಡೆಡ್' ಸೆಲ್ಸ್: ಹೌ ಸೆಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾನ್ ಚೇಂಜ್ ಫೇಟ್. ''ಟ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಇನ್ ಸೆಲ್ ಬಯೋಲಜಿ'' '''17''' (3):101-106. {{doi|10.1016/j.tcb.2006.12.005}}</ref> === ಔಷಧಿ === ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಅನೇಕ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನವಾದ ಪ್ರಬಲ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಬರುವ ಆನುವಂಶಿಕ ರೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೂ ಸಹ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ [[ಆಂಜೆಲ್‌ಮ್ಯಾನ್ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರೇಡರ್-ವಿಲ್ಲಿ ರೋಗಲಕ್ಷಣ]]ಗಳಲ್ಲಿ. ಇವು ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ ಅಥವಾ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಕರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆನುವಂಶಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಅವು ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಏಕೆಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ [[ಜೀನೋಮಿಕ್ ಇಂಪ್ರಿಂಟ್‌]]ನಿಂದಾಗಿ [[ಹೆಮಿಜೈಗಸ್]]‌ಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರಲ್ಲಿ ರೋಗವನ್ನುಂಟುಮಾಡಲು ಒಂದು ವಂಶವಾಹಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ನಕಲುಗಳು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳ್ಳುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{OMIM|105830}}</ref> === ವಿಕಸನ === ಬಹು-ಕೋಶೀಯ ಜೀವಿಗಳು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವಾಗ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ನಮೂನೆಗಳು "ಮರುಹೊಂದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ", ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿನ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಿನ್ನತೆಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದರೂ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್-‌ಜನರೇಷನಲ್ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಆನುವಂಶಿಕತೆಯೂ (ಉದಾ. [[ಗೋಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ [[ಪ್ಯಾರಾಮ್ಯುಟೇಶನ್]] ಸಂಗತಿ) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಹು-ಸಂತತಿಯ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹಲವಾರು ಪೀಳಿಗೆಗಳ ನಂತರ ಕ್ರಮೇಣ ಕಳೆದುಹೋದರೂ ಬಹು-ಸಂತತಿಯ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್, ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಪಾಡಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ. [[ಆಧುನಿಕ ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]]ಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಂಶಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |first=Eva |last=Jablonka |authorlink=Eva Jablonka |coauthors=Marion J. Lamb |title=Evolution in Four Dimensions |url=https://archive.org/details/evolutioninfourd0000jabl |publisher=MIT Press |year=2005 |isbn=0-262-10107-6}}</ref><ref>ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ [[ಡೆನಿಸ್ ನೋಬೆಲ್]] ''ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್'' ಪುಟ 93-8 ಮತ್ತು ಪುಟ 48, ಅಲ್ಲಿ ಜ್ಯಾಬ್ಲೊಂಕ ಆಂಡ್ ಲ್ಯಾಂಬ್‌ ಮತ್ತು [[ನಿಸರ್ಗ]]ದಲ್ಲಿ ಜ್ಯಾಬ್ಲೊಂಕ ಆಂಡ್ ಲ್ಯಾಂಬ್ ಬಗ್ಗೆ[[ಮ್ಯಾಸಿಮೊ ಪಿಗ್ಲಿಯುಸಿ]]ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ '''435''', 565-566 (2 ಜೂನ್ 2005)</ref> ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಜೀವಿಗಳ ಅಲ್ಪ-ಕಾಲದ ಮಾರ್ಪಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಇವು ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ-ತರಬಲ್ಲ ಪ್ರಕಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. DNAಯ ಒಂದು ಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಮಾರ್ಪಾಡು, ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಬಹು-ಸಂತತಿಯ ಸಮಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಂಶವಾಹಿಯನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿಗ್ರಹಿಸುವ ಪ್ರಕಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="rando_and_verstrepen">{{cite journal| author=O.J. Rando and K.J. Verstrepen| title=Timescales of Genetic and Epigenetic Inheritance| url=https://archive.org/details/cell_2007-02-23_128_4/page/655| journal=Cell| volume=128| pages=655–668| year=2007 | doi = 10.1016/j.cell.2007.01.023| pmid=17320504| issue=4}}</ref> ಆ ಭಾಗದ DNA ಸರಣಿಯು ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗದಿದ್ದರೆ, ಈ ಮಾರ್ಪಾಡನ್ನು ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ-ತರಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೀವಿಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಂಶವಾಹಿ‌ಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆ ದರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ದರಗಳ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="rando_and_verstrepen"/> ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆಂದು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಯಾವುದೊ ಒಂದು ಆಹಾರದ ಪೂರೈಕೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಇಲಿಗಳು [[ಅಗೌಟಿ ವಂಶವಾಹಿ]] ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವಬೀರುವ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ಅವುಗಳ ರೋಮಗಳ ಬಣ್ಣ, ತೂಕದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವಬೀರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal| author=Cooney, CA, Dave, AA, and Wolff, GL| title=Maternal Methyl Supplements in Mice Affect Epigenetic Variation and DNA Methylation of Offspring| year=2002| journal=Journal of Nutrition| volume=132| pages=2393S–2400S| pmid=12163699| issue=8 Suppl}}[http://jn.nutrition.org/cgi/content/full/132/8/2393S ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ]</ref><ref name="waterland">{{cite journal| author = Waterland RA and Jirtle RL| title = Transposable elements: Targets for early nutritional effects on epigenetic gene regulation| journal = Molecular and Cellular Biology| year = 2003| month = August| volume = 23| issue = 15| pages = 5293–5300| url = http://mcb.asm.org/cgi/content/full/23/15/5293| doi = 10.1128/MCB.23.15.5293-5300.2003| pmid = 12861015| pmc = 165709| access-date = 2010-07-27| archive-date = 2011-03-16| archive-url = https://web.archive.org/web/20110316090258/http://mcb.asm.org/cgi/content/full/23/15/5293| url-status = dead}}</ref> === ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಜನರೇಶನಲ್ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು === ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಜನರೇಶನಲ್ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಆನುವಂಶಿಕತೆಯ ಸುಮಾರು 100 ಮಾದರಿಗಳ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಸ್ಥೂಲ-ಸಮೀಕ್ಷೆಯು, ಈ ಆನುವಂಶಿಕತೆಯು ಪ್ರೊಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್‌ಗಳು, ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆಂದು ವರದಿಮಾಡಿದೆ. <ref name="Jablonka09">{{cite journal | last = Jablonka | first = Eva | coauthors = Gal Raz | title = Transgenerational Epigenetic Inheritance: Prevalence, Mechanisms, and Implications for the Study of Heredity and Evolution | journal = The Quarterly Review of Biology | year = 2009 | month = June | volume = 84 | issue = 2 | pages = 131–176 | url = http://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/598822 | doi = 10.1086/598822}}</ref> == ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರಿಣಾಮಗಳು == === ಜೀನೋಮಿಕ್ ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾಯಿಲೆಗಳು === ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೆಲವು ಕಾಯಿಲೆಗಳು [[ಜೀನೋಮಿಕ್ ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್]] ಒಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಅವರ ಜೀವಾಂಕುರದ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜೀನೋಮಿಕ್ ಭಾಗಗಳಿಗಾಗಿ ವಿವಿಧ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ, ಈ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಜೀನೋಮಿಕ್ ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal| title=Genomic imprinting in mammals: Emerging themes and established theories| author=A.J. Wood and A.J. Oakey| journal=PLOS Genetics| volume=2| issue=11| year=2006| pages=1677–1685 | doi = 10.1371/journal.pgen.0020147}} [http://genetics.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&amp;doi=10.1371%2Fjournal.pgen.0020147 ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ]</ref> ಮಾನವನ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿನ ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್‌ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ [[ಆಂಜೆಲ್‌ಮ್ಯಾನ್ ರೋಗಲಕ್ಷಣ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರೇಡರ್-ವಿಲ್ಲಿ ರೋಗಲಕ್ಷಣ]]. ಇವೆರಡೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ವಂಶವಾಹಿ‌-ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ, [[ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್‌ 15q ಆಂಶಿಕ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ]]ಯಿಂದ, ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಮಗುವಿನ ತಾಯಿಯಿಂದಾಗಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ತಂದೆಯಿಂದ ಆಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal| title=Angelman and Prader-Willi syndromes share a common chromosome deletion but differ in parental origin of the deletion| author=J.H.M. Knoll, R.D. Nicholls, R.E. Magenis, J.M. Graham Jr, M. Lalande, S.A. Latt| journal=American Journal of Medical Genetics| volume=32| pages=285–290| year=1989 | doi = 10.1002/ajmg.1320320235| pmid=2564739| issue=2}}</ref> ಇದು ಜೀನೋಮಿಕ್ ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್‌ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. [[ಬೆಕ್ವಿತ್-ವೈಡ್‌ಮ್ಯಾನ್ ರೋಗಲಕ್ಷಣ]]ವೂ ಸಹ ಜೀನೋಮಿಕ್ ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಒಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್‌ 11ರ ಭಾಗವೊಂದರ ತಾಯಿಯ ಜೀನೋಮಿಕ್ ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. === ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಜನರೇಶನಲ್ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು === ಮಾರ್ಕಸ್ ಪೆಂಬ್ರೆ ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು [[ಓವರ್‌ಕ್ಯಾಲಿಕ್ಸ್ ಅಧ್ಯಯನ]]ದಲ್ಲಿ, 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತಾರುಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಾಮದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಸ್ವೀಡಿಶ್‌ನ ಪಿತೃಮೂಲದ (ಮಾತೃಮೂಲವಲ್ಲ) ಗಂಡು-ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಹೃದಯ-ರಕ್ತನಾಳದ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಸಾಯುವ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು; ಆಹಾರವು ಹೇರಳವಾಗಿದ್ದಾಗ ಆ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು [[ಮಧುಮೇಹ]]ದಿಂದ ಸಾಯುವ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಜನರೇಶನಲ್ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಆನುವಂಶಿಕತೆಯೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಪೆಂಬ್ರೆ ME, ಬಿಗ್ರೆನ್ LO, ಕಾಟಿ G, ''ಮತ್ತು ಇತರರು''. ಸೆಕ್ಸ್-ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕ್, ಮೇಲ್-ಲೈನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಜನರೇಶನಲ್ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸಸ್ ಇನ್ ಹ್ಯೂಮನ್ಸ್. ''ಯೂರ್ J ಹಮ್ ಗೆನೆಟ್'' 2006; 14: 159-66. PMID 16391557. [[ರಾಬರ್ಟ್ ವಿಂಸ್ಟನ್]] ಈ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು [http://www.dundee.ac.uk/externalrelations/events/lectures.html ಉಪನ್ಯಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070523074254/http://www.dundee.ac.uk/externalrelations/events/lectures.html |date=2007-05-23 }} ದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ; [[ಲೀಡ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಚರ್ಚೆಯನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ, [http://www.fbs.leeds.ac.uk/staff/pm/epigenetics.htm#exciting2 ಇಲ್ಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061003060251/http://www.fbs.leeds.ac.uk/staff/pm/epigenetics.htm#exciting2 |date=2006-10-03 }}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಪರಿಣಾಮವು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ(ಅವರ ಅಂಡಾಣುಗಳು ರಚನೆಯಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ) ಕ್ಷಾಮವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಿತೃಮೂಲದ (ಮಾತೃಮೂಲವಲ್ಲದ) ಹೆಣ್ಣು-ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಪ-ಕಾಲಾವಧಿ ಬದುಕಿದರು.<ref>http://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/3413_genes.html</ref> === ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು === ಕೆಲವು ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್-ಜನಕ]]ಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವು ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ರಚನೆಯಾಗುವ ಸಂಭವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅವು [[ವಿಕೃತಿಕಾರಿ]] ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಹೆಚ್ಚಿದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ರಚನೆಯಾಗುವ ಸಂಭವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ವಿಷಕಾರಿ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಅಥವಾ ರೋಗಕಾರಕಗಳನ್ನೂ ಹೊರಗಿಡಬೇಕು). ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ - [[ಡೈಈಥೈಲ್‌ಸ್ಟಿಲ್ಬೆಸ್ಟ್ರಾಲ್]], [[ಆರ್ಸೆನೈಟ್]], [[ಹೆಕ್ಸಾಕ್ಲೋರೊಬೆಂವಂಶವಾಹಿ]] ಮತ್ತು [[ನಿಕೆಲ್]] ಸಂಯುಕ್ತಗಳು. ಅನೇಕ ಟೆರಾಟೊಜೆನ್‌ಗಳು ಭ್ರೂಣದ ಮೇಲೆ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಶೇಷ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ.<ref name="bishop97">{{cite journal | last = Bishop | first = JB | coauthors = Witt KL and Sloane RA | title = Genetic toxiticities of human teratogens | journal = Mutat Res | year = 1997 | month = December | volume = 396 | issue = 1-2 | pages = 9–43 | url = http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T2C-3TGW0WR-19&_coverDate=12%2F12%2F1997&_alid=515200131&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=4915&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=991625903beeedc77a9455d6fa2382a9 | access-date = 2010-07-27 | archive-date = 2008-12-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081223023012/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T2C-3TGW0WR-19&_coverDate=12%2F12%2F1997&_alid=515200131&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=4915&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=991625903beeedc77a9455d6fa2382a9 | url-status = dead }}</ref><ref name="gurvich04">{{cite journal | last = Gurvich | first = N | coauthors = Berman MG, Wittner BS et al. | title = Association of valproate-induced teratogenesis with histone deacetylase inhibition in vivo | journal = FASEB J | year = 2004 | month = July | volume = 19 | issue = 9 | pages = 1166–1168 | url = http://www.fasebj.org/cgi/reprint/04-3425fjev1 | doi = 10.1096/fj.04-3425fje | pmid = 15901671}}</ref> ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಟೆರಾಟೊಜೆನ್‌ನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ [[ಡೈಈಥೈಲ್‌ಸ್ಟಿಲ್ಬೆಸ್ಟ್ರಾಲ್]]ಅನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿತ ಮಗುವಿನ ಜೀವನಪರ್ಯಂತ ಉಳಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ತಂದೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಸಂತಾನದ ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಜನನ-ನ್ಯೂನ್ಯತೆಗಳ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಆಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲಗಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="smithells98">{{cite journal | last = Smithells | first = D |title = Does thalidomide cause second generation birth defects? | journal = Drug Saf | year = 1998 | month = November | volume = 19 | issue = 5 | pages = 339–341 |doi = 10.2165/00002018-199819050-00001 | pmid = 9825947}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಗಂಡು-ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ನ್ಯೂನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇವು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="friedler96">{{cite journal | last = Friedler | first = G | title = Paternal exposures: impact on reproductive and developmental outcome. An overview | url = https://archive.org/details/sim_pharmacology-biochemistry-and-behavior_1996-12_55_4/page/691 | journal = Pharmacol Biochem Behav | year = 1996 | month = December | volume = 55 | issue = 4 | pages = 691–700 | doi = 10.1016/S0091-3057(96)00286-9 | pmid = 8981601}}</ref> [[5-ಅಜಾಸೈಟಿಡಿನ್]]‌ನ (ಸೈಟಿಡಿನ್‌‌ನ ಮೆತಿಲೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಒಂದು ಸದೃಶ ವಸ್ತು, ಇದನ್ನು DNA ಒಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದಾಗ ಹೈಪೊಮೆತಿಲೀಕರಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ) ಒಂದು ಸೂತ್ರೀಕರಣವಾದ ವಿಡಾಜ(tm)ದ [https://web.archive.org/web/20040529163200/http://www.fda.gov/cder/foi/label/2004/050794lbl.pdf FDA ಲೇಬಲ್ ಮಾಹಿತಿ] ಯು, "ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಪುರುಷರು ಮಗುವೊಂದಕ್ಕೆ ತಂದೆಯಾಗಬಾರದೆಂದು" ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಗಂಡು ಇಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಫಲವಂತಿಕೆ,ಹೆಚ್ಚಿದ ಭ್ರೂಣದ ನಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಅದು ನ್ಯೂನ್ಯತೆಯಿರುವ ಭ್ರೂಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವಾಗಿ ಉದಾಹರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಫಿನ್‌ ಸೇವನೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಗಂಡು ಇಲಿಯ ಮರಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರ್ನಾಳಗ್ರಂಥಿಯ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು.<ref name="cicero91">{{cite journal | last = Cicero | first = TJ | coauthors = Adams NL, Giodarno A et al. | title = Influence of morphine exposure during adolescence on the sexual maturation of male rats and the development of their offspring | journal = J Pharmacol Exp Ther. | year = 1991 | month = March | volume = 256 | issue = 3 | pages = 1086–1093 | pmid = 2005573}}</ref> ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ, ಡೈಈಥೈಲ್‌ಸ್ಟಿಲ್ಬೆಸ್ಟೆರಾಲ್‌ನ ಎರಡನೆ ಪೀಳಿಗೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="newbold06">{{cite journal | last = Newbold | first = RR | coauthors = Padilla-Banks E and Jefferson WN | title = Adverse effects of the model environmental estrogen diethylstilbestrol are transmitted to subsequent generations | journal = Endocrinology | year = 2006 | month = June | volume = 147 | issue = 6 Suppl | pages = S11–S17 | doi = 10.1210/en.2005-1164 | pmid = 16690809}}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್, ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ $190 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಘೋಷಿಸುವಾಗ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ ವಯಸ್ಸಾಗುವ ಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಮಾನವನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಮೂಲಗಳು, ಹೃದಯ ರೋಗ, ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಸಂಭಾವ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಡ್ಯೂಕ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್‌ನ ರಾಂಡಿ ಜರ್ಟ್ಲ್, PhD, ಮೊದಲಾದ ಕೆಲವು ಶೋಧಕರು, ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕಿಂತ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾತ್ರವಹಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news |first=Laura |last=Beil |title=Medicine's New Epicenter? Epigenetics: New field of epigenetics may hold the secret to flipping cancer's "off" switch. |date=Winter, 2008 |publisher=CURE (Cancer Updates, Research and Education) |url=http://www.curetoday.com/index.cfm/fuseaction/article.show/id/2/article_id/949 |access-date=2010-07-27 |archive-date=2009-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090529011629/http://www.curetoday.com/index.cfm/fuseaction/article.show/id/2/article_id/949 |url-status=dead }}</ref> === ಜೋಡಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳು === ಡಿಜೈಗೋಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಮೋನೊಜೈಗೋಟಿಕ್ ಜೋಡಿಗಳೆರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್‌ನ ಪ್ರಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ.<ref>{{cite news|title=The Claim: Identical Twins Have Identical DNA|publisher=New York Times|url=https://www.nytimes.com/2008/03/11/health/11real.html|year=2008 | first=Anahad | last=O'Connor | date=2008-03-11 | accessdate=2010-05-02}}</ref><ref>{{cite journal|title=DNA methylation profiles in monozygotic and dizygotic twins|year=2009 | doi=10.1038/ng.286|author=Kaminsky, Zachary A|journal=Nature Genetics|volume=41|pages=240|pmid=19151718|first2=T|first3=SC|first4=C|first5=GH|first6=AH|first7=LA|first8=C|first9=J|issue=2|last2=Tang|last3=Wang|last4=Ptak|last5=Oh|last6=Wong|last7=Feldcamp|last8=Virtanen|last9=Halfvarson}}</ref><ref>{{cite journal|title=Epigenetic differences arise during the lifetime of monozygotic twins|url=http://www.pnas.org/content/102/30/10604.full|year=2005|doi=10.1073/pnas.0500398102|author=Fraga, M. F.|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=102|pages=10604|access-date=2010-07-27|archive-date=2012-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20121205172616/http://www.pnas.org/content/102/30/10604.full|url-status=dead}}</ref> == ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ == ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವು DNA-ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಂತರ-ನಕಲುಗೊಳ್ಳುವ(ಪೋಸ್ಟ್‌ರೆಪ್ಲಿಕೇಟಿವ್) DNA ಮೆತಿಲೀಕರಣವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವು DNA [[ಅಡೆನಿನ್]] ಮೆತಿಲೀಕರಣವನ್ನು (DNA [[ಸೈಟೋಸಿನ್]] ಮೆತಿಲೀಕರಣದ ಬದಲಿಗೆ) ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ. DNA ಅಡೆನಿನ್ ಮೆತಿಲೀಕರಣವು ''[[ಎಸ್ಕೆರಿಚಿಯಾ ಕೋಲಿ]]'', ''[[ಸಾಲ್ಮೊನೆಲ್ಲ]], [[ವೈಬ್ರಿಯೊ]], [[ಯರ್ಸಿನಿಯಾ]], [[ಹೀಮೊಫಿಲಸ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಬ್ರೂಸೆಲ್ಲಾ]]'' ಮೊದಲಾದ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ''[[ಆಲ್ಫಾಪ್ರೋಟಿಯೊಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ]]'' ದಲ್ಲಿ, ಅಡೆನಿನ್‌ನ ಮೆತಿಲೀಕರಣವು ಜೀವಕೋಶದ ಜೀವನಚಕ್ರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಂಶವಾಹಿ ನಕಲುಮಾಡುವುದನ್ನು DNA ನಕಲಿನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ''[[ಗ್ಯಾಮಟೊಪ್ರೋಟಿಯೊಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ]]'' ದಲ್ಲಿ, ಅಡೆನಿನ್ ಮೆತಿಲೀಕರಣವು DNA ನಕಲುಮಾಡುವಿಕೆ, ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್‌ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವಿಕೆ, ವಿಷಮ ಹೊಂದಿಕೆಯನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸುವುದು, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ-ಭಕ್ಷಕದ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್, ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೊಸೇಸ್ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ವಂಶವಾಹಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Casadesus">{{cite journal| author= Casadesus J and Low D| title = Epigenetic Gene Regulation in the Bacterial World| url= https://archive.org/details/sim_microbiology-and-molecular-biology-reviews_2006-09_70_3/page/830| journal = Microbiol Mol Biol Rev| year = 2006| month = September| volume = 70| issue = 3| pages = 830–856 | doi = 10.1128/MMBR.00016-06| pmid= 16959970| pmc= 1594586}}</ref><ref name="JorgTost"/> ತಂತುರೂಪದ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ''ನ್ಯೂರೊಸ್ಪೊರ ಕ್ರಾಸ್ಸ'' ವು ಸೈಟೋಸಿನ್ ಮೆತಿಲೀಕರಣದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮಾದರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ DNA ಮೆತಿಲೀಕರಣವು RIP (ರಿಪೀಟ್ ಇಂಡ್ಯೂಸ್ಡ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಪರಿವರ್ತನೆ) ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಒಂದು ಜೀನೋಮ್ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅವಶೇಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ನಕಲಿನ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಂಶವಾಹಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಜೀನೋಮ್ ರೆಸ್. 2009. 19: 427-437/doi: 10.1101/gr.086231.108</ref> [[ಯೀಸ್ಟ್]] [[ಪ್ರಿಯಾನ್‌]] PSI, ರೂಪಾಂತರ ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವ ಅಂಶದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂಶವು ನಂತರ ಜನ್ಯ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಏಕ-ಕೋಶೀಯ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಸರದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವಂತೆ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕಗೊಳಿಸುವ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಿಯಾನ್‌ಗಳನ್ನು, ಜೀನೋಮ್‌ಅನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸದೆ ಪ್ರಕಟಲಕ್ಷಣದ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="JorgTost">{{cite book | author = Tost J (editor). | title = Epigenetics | publisher = Caister Academic Press | year = 2008 | url = http://www.horizonpress.com/epi | id = [http://www.horizonpress.com/epi ISBN 978-1-904455-23-3 ] | isbn = 1904455239 | access-date = 2010-07-27 | archive-date = 2010-10-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101010050344/http://www.horizonpress.com/epi | url-status = dead }}</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] * [[ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನಿಯನ್ ವಿಕಾಸ]] * [[ಸೆಂಟ್ರೊಮಿಯರ್]] * [[ಕಂಪ್ಯೂಟೇಶನಲ್ ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌]] * [[1944ರ ಡಚ್ ಆಹಾರಾಭಾವ (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಲೆಗೆಸಿ)]] * [[ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ]] * [[ಎಮರ್ಜೆನೆಸಿಸ್]] * [[ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಕೋಡ್]] * [[ಆಣ್ವಿಕ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ]] * [[ಪ್ರಿಫಾರ್ಮೇಶನಿಸಮ್]] * [[ಸೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಎಪಿಟೈಪ್]] * [[ಕೃತಕ ವಂಶವಾಹಿ ಗುಂಪು]] * [[ವೈಸ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ]] == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ == * {{cite book |author=Oskar Hertwig 1849–1922 |authorlink=Oskar Hertwig |title=Biological problem of today: preformation or epigenesis? The basis of a theory of organic development |publisher=W. Heinemann |location=London |year=1896 |isbn= |pages= |url= }} * {{cite journal |author1=Jaenisch R |authorlink=Rudolf Jaenisch |author2=Bird A |title=Epigenetic regulation of gene expression: how the genome integrates intrinsic and environmental signals |journal=Nat. Genet. |volume=33 |issue=Suppl |pages=245–54 |year=2003 |month=March |pmid=12610534 |doi=10.1038/ng1089 }} * {{cite journal |author=Lederberg J |authorlink=Joshua Lederberg |title=The Meaning of Epigenetics |url=https://archive.org/details/sim_scientist_2001-09-17_15_18/page/6 |journal=The Scientist |volume=15 |issue=18 |pages=6 |date=September 17, 2001}} * {{cite journal |author=Sims RJ, Nishioka K, Reinberg D |title=Histone lysine methylation: a signature for chromatin function |journal=Trends Genet. |volume=19 |issue=11 |pages=629–39 |year=2003 |month=November |pmid=14585615 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0168952503002610 |doi=10.1016/j.tig.2003.09.007}} * {{cite journal |author=Strahl BD, Allis CD |title=The language of covalent histone modifications |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2000-01-06_403_6765/page/41 |journal=Nature |volume=403 |issue=6765 |pages=41–5 |year=2000 |month=January |pmid=10638745 |doi=10.1038/47412 }} * {{cite journal |author=Waddington CH |authorlink=C.H. Waddington |title=The epigenotype |url=https://archive.org/details/sim_endeavour_1942-01_1_1/page/18 |journal=Endeavour |volume=1 |pages=18–20 |year=1942}} * {{cite journal |author=McClintock B |title=Mechanisms that Rapidly Reorganize the Genome |journal=Stadler Symposium |volume=10 |issue= |pages=25–48 |year=1978}} * {{cite book |author=Karl J. Aufderheide; Gary W. Grimes |title=Cellular aspects of pattern formation: the problem of assembly |publisher=Karger |location=Basel, New York |year=1991 |isbn=3-8055-5382-X |series=Monographs in Developmental Biology |volume=22}} * {{cite book |author1=Lamb, Marion J. |authorlink1=Marion J. Lamb |author2=Jablonka, Eva |authorlink2=Eva Jablonka |title=Evolution in four dimensions: genetic, epigenetic, behavioral, and symbolic variation in the history of life |url=https://archive.org/details/evolutioninfourd0000jabl |publisher=MIT Press |location=Cambridge, Mass |year=2005 |pages= |isbn=0-262-10107-6 }} * [https://web.archive.org/web/20070927044242/http://www.uq.edu.au/biohumanities/webpdfs/moleculardevelop.pdf ಆಣ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ ವಿಜ್ಞಾನದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗೆಗಿನ ಬರಹ] - ''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ವೆಲ್ಸ್ ಗೈಡ್ ಟು ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್'',. P.K. ಮ್ಯಾಕಾಮರ್ ಮತ್ತು M. ಸಿಲ್ಬರ್‌ಸ್ಟೈನ್ (ಸಂಪಾದಕರು). * '{{cite book |author=Reinberg, Danny; Allis, C. David; Jenuwein, Thomas |title=Epigenetics |url=https://archive.org/details/epigenetics0000unse |publisher=Cold Spring Harbor Laboratory Press |location=Plainview, N.Y |year=2007 |isbn=0-87969-724-5 }} * {{cite book |author=Nipam H. Patel; Barton, Nicholas John; Derek E. G. Briggs; Eisen, Jonathan; Goldstein, David I. |title=Evolution |url=https://archive.org/details/evolution0000unse_x9v3 |publisher=Cold Spring Harbor Laboratory Press |location=Plainview, N.Y |year=2007 |isbn=0-87969-684-2 }} * {{cite book |author=Turner, Bryan S. |title=Chromatin and gene regulation: mechanisms in epigenetics |url=https://archive.org/details/chromatingenereg0000turn |publisher=Blackwell Science |location=Oxford |year=2001 |isbn=0-86542-743-7 }} * {{cite book |author=Jorg Tost |title=Epigenetics |publisher=Caister Academic Press |location=Norfolk, England |year=2008 |isbn=1-904455-23-9 |url=http://www.horizonpress.com/epi |access-date=2010-07-27 |archive-date=2010-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101010050344/http://www.horizonpress.com/epi |url-status=dead }} * {{cite book |author=Morris, Kevin L. |title=RNA and the Regulation of Gene Expression: A Hidden Layer of Complexity |publisher=Caister Academic Press |location=Norfolk, England |year=2008 |isbn=1-904455-25-5 |url=http://www.horizonpress.com/rnareg |access-date=2010-07-27 |archive-date=2012-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120102091412/http://www.horizonpress.com/rnareg |url-status=dead }} * {{cite journal |author=Peedicayil J |title=Epigenetic biomarkers in psychiatric disorders |journal=Br. J. Pharmacol. |volume=155 |issue=6 |pages=795–6 |year=2008 |month=November |pmid=18574461 |doi=10.1038/bjp.2008.254 |pmc=2597243 }} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://discovermagazine.com/2006/nov/cover DNA ಈಸ್ ನಾಟ್ ಡೆಸ್ಟಿನಿ] - ಡಿಸ್ಕವರ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್ ಕವರ್ ಸ್ಟೋರಿ * [http://www.bbc.co.uk/sn/tvradio/programmes/horizon/ghostgenes.shtml BBC - ಹಾರಿಜಾನ್ - 2005 - ದ ಘೋಸ್ಟ್ ಇನ್ ಯುವರ್ ಜೀನ್ಸ್] * [http://www.hopkinsmedicine.org/press/2002/november/epigenetics.htm ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಆರ್ಟಿಕಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509124439/http://www.hopkinsmedicine.org/press/2002/November/epigenetics.htm |date=2008-05-09 }} - ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ {{genarch|state=expanded}} {{Molecular Biology|state=expanded}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌]] ir6aqnvuyzserfd8cut4t9qi4jok3ox 0 24107 1427528 1381311 2026-09-07T01:25:42Z InternetArchiveBot 69876 Add 2 books for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427528 wikitext text/x-wiki {{Main|Diabetes mellitus}} {{Infobox disease | Image = Blue circle for diabetes.svg | Caption = Universal blue circle symbol for diabetes.<ref>{{cite web|title=Diabetes Blue Circle Symbol|url=http://www.diabetesbluecircle.org/|date=17 March 2006|publisher=International Diabetes Federation|access-date=29 ಜುಲೈ 2010|archive-date=5 ಆಗಸ್ಟ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070805042346/http://www.diabetesbluecircle.org/|url-status=dead}}</ref> | DiseasesDB = 3661 | ICD10 = {{ICD10|E|11||e|10}} | ICD9 = 250.00, 250.02 | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 000313 | eMedicineSubj = article | eMedicineTopic = 117853 | MeshID = D003924 }} '''ಮಧುಮೇಹ ರೋಗ 2''' (ಇದನ್ನು ಮೊದಲು '''ನಾನ್-ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಅವಲಂಬಿತ ಮಧುಮೇಹ (ಎನ್‌ಐ‌ಡಿಡಿಎಮ್)''' ಅಥವಾ '''ವಯಸ್ಕ ಸ್ಥಿತಿ ಮಧುಮೇಹ ರೋಗವೆನ್ನಲಾಗಿತ್ತು''' ) [[ಕ್ರಮಬದ್ಧವಲ್ಲದ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವಂತಹದಾಗಿದ್ದು]], [[ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗ್ಲುಕೋಸ್]] ಅಂಶ [[ಇನ್‍‍ಸುಲಿನ್‍‍ನ ನಿರೋಧಕತೆ]] ಮತ್ತು [[ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ನ]] ಕೊರತೆಗಳು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು.<ref>ರಾಬಿನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಟ್ರನ್, ಫ್ಯಥಾಲಾಜಿಕ್ ಬೇಸಿಕ್ ಆಫ್ ಡಿಸೀಸ್, 7ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ ಪುಟಗಳು 1194-1195.</ref> [[ಮಧುಮೇಹ ರೋಗವನ್ನು]] [[ಹೆಚ್ಚಾದ ವ್ಯಾಯಾಮ]] ಮತ್ತು [[ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಹತೋಟಿಗೆ ತರಬಹುದು]]. ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮುಂದುವರೆದಲ್ಲಿ, ಔಷಧೋಪಚಾರ ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಧುಮೇಹ 1 ರಂತೆ ಅಲ್ಲ, ಕೀಟೊಅಸಿಡೋಸಿಸ್ ಕಡೆಗೆ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಒಲವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಬ್ರಿಯಾನ್ ಜೆ. ವೆಲ್ಚ್, ಎಮ್‌ಡಿ ಮತ್ತು ಇವಾನಾ ಝಿಬ್, ಎಮ್‌ಡಿ: [http://clinical.diabetesjournals.org/content/22/4/198.full ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡಿ: ಡಯಾಬಿಟಿಕ್ ಕೀಟೊಅಸಿಡೋಸಿಸ್ ಇನ್ ಟೈಪ್ 2 ಡಯಾಬಿಟಿಸ್: “ಲುಕ್ ಅಂಡರ್ ದಿ ಶೀಟ್ಸ್”], ''ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಡಯಾಬಿಟಿಸ್'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2004, ಸಂಪುಟ. 22 ಸಂಖ್ಯೆ. 4, 198-200</ref> ಇಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ [[ನಾನ್ ಕೀಟೊನಿಕ್ ಹೈಪರ್ ಗ್ಲೈಸೆಮಿಯಾ]] ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಗ್ಲುಕೋಸ್‍‍ನ ಪ್ರಮಾಣ ಧೀರ್ಘಕಾಲ ಇರುವುದರಿಂದ [[ಹೃದಯ ಘಾತದ ತೊಂದರೆ]], [[ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು]], ಮತ್ತು [[ಮೂತ್ರ ಪಿಂಡದ ವಿಫಲತೆ]] ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. == ರೋಗದ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು == ಈ ರೋಗದ ಚಿಹ್ನೆಗಳೆಂದರೆ [[ಪಾಲಿಯೂರಿಯಾ]] (ಪದೇಪದೇ ಆಗುವ ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆ), [[ಪಾಲಿಡಿಪ್ಸಿಯಾ]] (ಬಾಯಾರಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವಿಕೆ) ಮತ್ತು [[ಪಾಲಿಫೇಜಿಯಾ]] (ಹಸಿವೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವಿಕೆ).<ref>{{cite journal |author=Cooke DW, Plotnick L |title=Type 1 diabetes mellitus in pediatrics |journal=Pediatr Rev |volume=29 |issue=11 |pages=374–84; quiz 385 |year=2008 |month=November |pmid=18977856 |doi=10.1542/pir.29-11-374 |url=}}</ref> == ಕಾರಣ == ಮಧುಮೇಹ 2ನೆಯ ವಿಧದ ರೋಗಕ್ಕೆ ಮೂಲತಃ ನಮ್ಮ ಜೀವನ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಅನುವಂಶೀಯ ಅಂಶಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.<ref name="Fat2009">{{cite journal |author=Risérus U, [[Walter Willett|Willett WC]], Hu FB |title=Dietary fats and prevention of type 2 diabetes |journal=Progress in Lipid Research |volume=48 |issue=1 |pages=44–51 |year=2009 |month=January |pmid=19032965 |doi=10.1016/j.plipres.2008.10.002 |pmc=2654180}}</ref> === ಜೀವನಶೈಲಿ === ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳು ಮಧುಮೇಹ 2ರ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಗಿರುವ, [[ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರ]] ಪದ್ದತಿ ಹೊಂದಿರುವ, ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡದೇ ಇರುವ ಮತ್ತು ಮಿತವಾಗಿ ಮಧ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ 82% ಕಡಿಮೆ ಮಧುಮೇಹ ಇರುತ್ತದೆ ಸಾಧಾರಣ ತೂಕ ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ 89% ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಅಧಿಕ ನಾರಿನಾಂಶವಿರುವ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಅನುಪಾತದಿಂದ ಪಾಲಿ ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಕೊಬ್ಬಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಗ್ಲೈಸೆಮಿಕ್ ಸೂಚ್ಯಂಕವಿರುವ ಆಹಾರವೆಂದು ಅರ್ಥೈಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Mozaffarian D, Kamineni A, Carnethon M, Djoussé L, Mukamal KJ, Siscovick D 2009 798–807">{{cite journal |author=Mozaffarian D, Kamineni A, Carnethon M, Djoussé L, Mukamal KJ, Siscovick D |title=Lifestyle risk factors and new-onset diabetes mellitus in older adults: the cardiovascular health study |journal=Archives of Internal Medicine |volume=169 |issue=8 |pages=798–807 |year=2009 |month=April |pmid=19398692 |doi=10.1001/archinternmed.2009.21 |pmc=2828342}}</ref> ಮಧುಮೇಹ 2 <ref>{{cite journal |author= |title=Prevalence of overweight and obesity among adults with diagnosed diabetes—United States, 1988–1994 and 1999–2002 |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |volume=53 |issue=45 |pages=1066–8 |year=2004 |month=November |pmid=15549021 |url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5345a2.htm |author1= Centers for Disease Control and Prevention (CDC)}}</ref> 55% ರಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಥೂಲಕಾಯವಿರುವ]] ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಪರ್ಯಾಪ್ತ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲ]]ಗಳ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು [[ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲ]]ಗಳನ್ನು [[ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳಿಗೆ]] ಬದಲಾಗಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.<ref name="Fat2009"/> 1960 ಹಾಗೂ 2000 ರಲ್ಲಿ [[ಶಿಶುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲತೆಯ]]ದರ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಮಧುಮೇಹ 2 ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book|last=Arlan Rosenbloom|first=Janet H Silverstein|title=Type&nbsp;2 Diabetes in Children and Adolescents: A Clinician's Guide to Diagnosis, Epidemiology, Pathogenesis, Prevention, and Treatment|url=https://archive.org/details/type2diabetesinc00rose|publisher=American Diabetes Association, U.S.|year=2003|pages=[https://archive.org/details/type2diabetesinc00rose/page/1 1]|isbn=978-1580401555}}</ref> ಮಧುಮೇಹರೋಗ 2ರ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಪರಿಸರದ ವಿಷಪೂರಿತ ವಸ್ತುಗಳೂ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಕೆಲವು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ನ ಅಂಶವಾದ [[ಬೈಸ್ ಫಿನಾಲ್]] ಮತ್ತು ಮಧುಮೇಹ 2ನೆಯ ವಿಧಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧವಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Lang IA, Galloway TS, Scarlett A, ''et al.'' |title=Association of urinary bisphenol A concentration with medical disorders and laboratory abnormalities in adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2008-09-17_300_11/page/1303 |journal=JAMA |volume=300 |issue=11 |pages=1303–10 |year=2008 |month=September |pmid=18799442 |doi=10.1001/jama.300.11.1303}}</ref> === ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು === ಮಧುಮೇಹ 2 ರ ಉಲ್ಬಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಅಂಶಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಇವೆ. ಅವು ಯಾವುವೆಂದರೆ, ಸ್ಥೂಲತೆ, [[ಹೆಚ್ಚಾದ ರಕ್ತದ ಒತ್ತಡ]], [[ಅತೀಯಾದ ಮೇದಸ್ಸು]] ( [[ಸಂಯುಕ್ತ ಹೈಪರ್ಲಿಪಿಡೆಮಿಯಾ]]), ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಮೆಟಬಾಲಿಕ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್]] (ಇದನ್ನು ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ X, ರೀವನ್ಸ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್, ಅಥವಾ CHAOS ಎಂದೂ ಕರೆಯುವರು) ಇತರ ಕಾರಣಗಳೆಂದರೆ, [[ಆಕ್ರೊಮೆಗಾಲಿ]], [[ಕಶಿಂಗ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್]], [[ತೈರೋಟಾಕ್ಸಿಕೊಸಿಸ್]], [[ಫಿಯೊಕ್ರೊಮೊಸೈಟೊಮ]], ಧೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಪ್ಯಾನ್ ಕ್ರಿಯಾಟಿಟಿಸ್, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳು. ಮಧುಮೇಹ 2 ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ ವಯಸ್ಸು,<ref>{{cite journal |author=Jack L, Boseman L, Vinicor F |title=Aging Americans and diabetes. A public health and clinical response |url=https://archive.org/details/sim_geriatrics_2004-04_59_4/page/14 |journal=Geriatrics |volume=59 |issue=4 |pages=14–7 |year=2004 |month=April |pmid=15086069 |accessdate=19 July 2008}}</ref> ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸೇವನೆ<ref>{{cite journal |author=Lovejoy JC |title=The influence of dietary fat on insulin resistance |journal=Curr. Diab. Rep. |volume=2 |issue=5 |pages=435–40 |year=2002 |month=October |pmid=12643169 |doi=10.1007/s11892-002-0098-y|accessdate=19 July 2008}}</ref> ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಹಿತ ಜೀವನ ಶೈಲಿ.<ref>{{cite journal |author=Hu FB |title=Sedentary lifestyle and risk of obesity and type 2 diabetes |url=https://archive.org/details/sim_lipids_2003-02_38_2/page/103 |journal=Lipids |volume=38 |issue=2 |pages=103–8 |year=2003 |month=February |pmid=12733740 |doi=10.1007/s11745-003-1038-4|accessdate=19 July 2008}}</ref> ಸಬ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ [[ಕಶಿಂಗ್‌ನ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್]] ಮಧುಮೇಹ 2ನೆ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು.<ref name="pmid18313835">{{cite journal |author=Iwasaki Y, Takayasu S, Nishiyama M, ''et al.'' |title=Is the metabolic syndrome an intracellular Cushing state? Effects of multiple humoral factors on the transcriptional activity of the hepatic glucocorticoid-activating enzyme (11beta-hydroxysteroid dehydrogenase type 1) gene |journal=Molecular and Cellular Endocrinology |volume=285 |issue=1-2 |pages=10–8 |year=2008 |month=March |pmid=18313835 |doi=10.1016/j.mce.2008.01.012}}</ref> ಮಧುಮೇಹ ಜನರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 9%.ರಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಸಬ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಕಶಿಂಗ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ಇರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.<ref name="pmid16322389">{{cite journal |author=Chiodini I, Torlontano M, Scillitani A, ''et al.'' |title=Association of subclinical hypercortisolism with type 2 diabetes mellitus: a case-control study in hospitalized patients |journal=European Journal of Endocrinology |volume=153 |issue=6 |pages=837–44 |year=2005 |month=December |pmid=16322389 |doi=10.1530/eje.1.02045}}</ref> [[ಪಿಟ್ಯುಟರಿ ಮೈಕ್ರೋಅಡೆನೊಮ]] ಇರುವ ಮಧುಮೇಹ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋಅಡೆನೊಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವುದರಿಂದ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ನ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.<ref name="pmid18362453">{{cite journal |author=Taniguchi T, Hamasaki A, Okamoto M |title=Subclinical hypercortisolism in hospitalized patients with type 2 diabetes mellitus |journal=Endocrine Journal |volume=55 |issue=2 |pages=429–32 |year=2008 |month=May |pmid=18362453 |url=http://joi.jlc.jst.go.jp/JST.JSTAGE/endocrj/K07E-045?from=PubMed |doi=10.1507/endocrj.K07E-045 |format={{Dead link|date=October 2009}}}}</ref> ಕೆಲವು ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಹೈಪೊಗೊನೊಡಿಸಮ್]] ಕಾರ್ಟಿಸೊಲ್ ನ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು [[ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟಿರೊನ್]]ನ ಕೊರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು ಮಧುಮೇಹ 2,<ref name="pmid19444934">{{cite journal |author=Saad F, Gooren L |title=The role of testosterone in the metabolic syndrome: a review |journal=The Journal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology |volume=114 |issue=1-2 |pages=40–3 |year=2009 |month=March |pmid=19444934 |doi=10.1016/j.jsbmb.2008.12.022}}</ref><ref name="pmid18832284">{{cite journal |author=Farrell JB, Deshmukh A, Baghaie AA |title=Low testosterone and the association with type 2 diabetes |journal=The Diabetes Educator |volume=34 |issue=5 |pages=799–806 |year=2008 |pmid=18832284 |doi=10.1177/0145721708323100}}</ref> ಖಚಿತವಾಗಿ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ. === ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರ === ಇದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ಅನುವಂಶೀಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮಧುಮೇಹ 2 ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತೊಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಐಲೆಟ್ ಅಮೈಲೋಯಿಡ್ ಪಾಲಿಪೆಪ್ಟೈಡ್‌ನ ಮುಟೇಶನ್ ಜೀನ್ ಕೂಡ ತೀವ್ರ ಮಧುಮೇಹ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Sakagashira S, Sanke T, Hanabusa T, ''et al.'' |title=Missense mutation of amylin gene (S20G) in Japanese NIDDM patients |url=https://archive.org/details/sim_diabetes_1996-09_45_9/page/1279 |journal=Diabetes |volume=45 |issue=9 |pages=1279–81 |year=1996 |month=September |pmid=8772735 |doi=10.2337/diabetes.45.9.1279|accessdate=19 July 2008}}</ref><ref>{{cite journal |author=Cho YM, Kim M, Park KS, Kim SY, Lee HK |title=S20G mutation of the amylin gene is associated with a lower body mass index in Korean type 2 diabetic patients |journal=Diabetes Res. Clin. Pract. |volume=60 |issue=2 |pages=125–9 |year=2003 |month=May |pmid=12706321 |doi=10.1016/S0168-8227(03)00019-6|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0168822703000196 |accessdate=19 July 2008}}</ref> ರೋಗ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 55% ರಷ್ಟು ೨ನೇ ವಿಧದ ಮಧುಮೇಹ ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳು [[ಸ್ಥೂಲಕಾಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ]] ಧೀರ್ಘಕಾಲದ ಸ್ಥೂಲತೆ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ನಿರೋಧತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಮಧುಮೇಹ 2ನೆಯ ವಿಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.ಏಕೆಂದರೆ [[ಅಡಿಪೋಸ್ ಅಂಗಾಂಶ]] (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಳ ಅಂಗಗಳ ಸುತ್ತ ಇರುವ ಅಂಗಾಂಶ)ವನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದು ಅನೇಕ ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಗೆ (ಹಾರ್ಮೋನ್‍ಗಳು ಮತ್ತು [[ಸೈಟೋಕಿನ್‌ಗಳು]]) ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಕೇತಗಳ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಬೇರೆ ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮಧುಮೇಹ 2, ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಬರುವ ಸ್ಥೂಲತೆ ಹಾಗೂ ಬೇರೆ ಕೆಲವು ಜೀವಕೋಶಗಳು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ನಿರೋಧತೆಯ ಮೇಲೆ ವರ್ತಿಸುವುದು ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="IntJObes.1999-Camastra">{{cite journal |author=Camastra S, Bonora E, Del Prato S, Rett K, Weck M, Ferrannini E |title=Effect of obesity and insulin resistance on resting and glucose-induced thermogenesis in man. EGIR (European Group for the Study of Insulin Resistance) |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-obesity_1999-12_23_12/page/1307 |journal=Int. J. Obes. Relat. Metab. Disord. |volume=23 |issue=12 |pages=1307–13 |year=1999 |month=December |pmid=10643689 |doi=10.1038/sj.ijo.0801072|accessdate=19 July 2008}}</ref> ಅನುವಂಶೀಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಪರಿಸರದ ಅಂಶಗಳು ಮಧುಮೇಹ 2 ರ ಹೆಚ್ಚಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಒಂದೇ ಅನುವಂಶೀಯ ಗುಣಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪರಿಸರಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದಂತಹ ಜನರಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಂತಹ ಜನರಲ್ಲಿ, ಅದೇ ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಜನರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು.<ref>ಕಾಟ್ರನ್, ಕುಮಾರ್, ಕಾಲಿನ್ಸ್; '''ರಾಬಿನ್ಸ್ ಪ್ಯಥಾಲಾಜಿಕ್ ಬೇಸಿಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸೀಸ್,''' ಸಾಂಡರ್ಸ್ ಆರನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ, 1999; 913-926.</ref> ಮಧುಮೇಹ 2 ಪ್ರಬಲವಾದ ಅರ್ಜಿತ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಂತಹ ಸಾಪೇಕ್ಷಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತಾ, ಅವು ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಸಾಪೇಕ್ಷಗಳ ಮಧುಮೇಹ 2 ರೊಂದಿಗೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಮಧುಮೇಹ 2 ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಅಧಿಕ ಅಪಾಯವಿದೆ. [[ಮೊನೋಜೈಗೋಟಿಕ್ ಅವಳಿಗಳ]]ಲ್ಲಿಯೇ 100% ನ ಹತ್ತಿರದ ವರೆಗೂ [[ಸಾಮರಸ್ಯ]]ವಿದೆ ಹಾಗೂ ಈ ರೋಗವಿರುವವರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 25% ನಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಮಧುಮೇಹ ದ ಒಂದು ಪಾರಂಪರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇದೆ. ಟೈಪ್ 2 ಮಧುಮೇಹವು ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಜೀನ್ಸ್ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತವೆ ಅವೆಂದರೆ ''[[TCF7L2]]'', ''[[PPARG]]'', ''[[FTO]]'', ''[[KCNJ11]]'', ''[[NOTCH2]]'', ''[[WFS1]]'', ''[[CDKAL1]]'', ''[[IGF2BP2]]'', ''[[SLC30A8]]'', ''[[JAZF1]]'', ಮತ್ತು ''[[HHEX]]''.<ref>{{cite journal |author=Lyssenko V, Jonsson A, Almgren P, ''et al.'' |title=Clinical risk factors, DNA variants, and the development of type 2 diabetes |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2008-11-20_359_21/page/2220 |journal=The New England Journal of Medicine |volume=359 |issue=21 |pages=2220–32 |year=2008 |month=November |pmid=19020324 |doi=10.1056/NEJMoa0801869}}</ref> ([[ಪೊಟ್ಯಾಷಿಯಂ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ನಿವಾರಿಸುವ ಚಾನೆಲ್]], ಉಪಕುಟುಂಬ J, ಸದಸ್ಯ 11) ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ''KCNJ11'', ಈ ATP-ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪೊಟ್ಯಾಷಿಯಂ ಚಾನೆಲ್ Kir6.2 ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಊತಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ''TCF7L2'' (2 ರಂತೆಯೇ - ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕ್ರಿಪ್ಷನ್ ಅಂಶ 7) ಎಂಬುದು [[ಪ್ರೋಗ್ಲ್ಯೂಕಗೋನ್]] ಜೀನ್ ಹಾವಭಾವವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ [[ಗ್ಲ್ಯೂಕಗಾನ್ - ಪೆಪ್ಟೈಡ್ - 1 ರಂತೆಯೇ]] ಇದರ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿದೆ.<ref name="Rother">{{cite journal |author=Rother KI |title=Diabetes treatment—bridging the divide |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2007-04-12_356_15/page/1499 |journal=The New England Journal of Medicine |volume=356 |issue=15 |pages=1499–501 |year=2007 |month=April |pmid=17429082 |doi=10.1056/NEJMp078030}}</ref> ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಸ್ಥೂಲತೆ(ಮಧುಮೇಹ 2ರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂಶ) ಪ್ರಭಲವಾಗಿ ಅರ್ಜಿತವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Walley AJ, Blakemore AI, Froguel P |title=Genetics of obesity and the prediction of risk for health |journal=Human Molecular Genetics |volume=15 Spec No 2 |issue= |pages=R124–30 |year=2006 |month=October |pmid=16987875 |doi=10.1093/hmg/ddl215}}</ref> [[ಮೊನೋಜೆನಿಕ್ (ಏಕಕೋಶೋದ್ವವಿ)]] ರಚನೆಗಳು ಉದಾ: [[MODY]], ಯು ಎಲ್ಲಾ ಸಂದರ್ಭಗಳ 1-5% ನಷ್ಟ ಸಂಯೋಗಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite news|first=|last=|coauthors=|title=Monogenic Forms of Diabetes: Neonatal Diabetes Mellitus and Maturity-onset Diabetes of the Young|date=|publisher=National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, NIH|url=http://www.diabetes.niddk.nih.gov/dm/pubs/mody/|work=National Diabetes Information Clearinghouse (NDIC)|accessdate=2008-08-04|archive-date=2008-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080704103703/http://diabetes.niddk.nih.gov/dm/pubs/mody/|url-status=dead}}</ref> ವಿವಿಧ ಅನುವಂಶೀಯ ಗುಣಗಳು ಮಧುಮೇಹದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಮಯೋಟೊನಿಕ್ ಡಿಸ್ಟೋಫಿ]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್‌ನ ಅಟಾಕ್ಸಿಯಾ]] [[ವೋಲ್ಫ್ರಾಮ್‌ನ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್]] [[ಒಂದು ಆಟೋಸೊಮಲ್ ರೆಸಿಸಿವ್]] [[ನ್ಯೂರೋಜೆನರೇಟಿವ್ ವ್ಯಾಧಿ]] ಯಾಗಿದ್ದು ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಅತಿಮೂತ್ರರೋಗ, ಸಕ್ಕರೆ ರೋಗ, ಆಪ್ಟಿಕ್ ಅಟ್ರೋಫಿ ಮತ್ತು ಕಿವುಡುತನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಇದು ಆಕ್ರೊನಿಮ್ DIDMOAD ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="AMN">{{cite journal |author=Barrett TG |title=Mitochondrial diabetes, DIDMOAD and other inherited diabetes syndromes |journal=Best Practice & Research. Clinical Endocrinology & Metabolism |volume=15 |issue=3 |pages=325–43 |year=2001 |month=September |pmid=11554774 |doi=10.1053/beem.2001.0149}}</ref> ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರದಿಂದ ಮತ್ತು ಗ್ಲ್ಯೂಕೋಸ್‌ನಿಂದ ಜೀನ್ ಹಾವಭಾವವು ಉತ್ತೇಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಸ್ಥೂಲತೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಉರಿಯೂತವು ಸೈಟೋಕಿನ್ಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ "ಸಹಜತೆಗಿಂತ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಗಾತ್ರದ ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯಾವನ್ನು ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾಡುವವು" ಮತ್ತು ಇವು ಇನ್ಸುಲಿನ್ ನಿರೋಧಕತೆಯುಳ್ಳವೆಂದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|first=|last=|coauthors=|title=The origin of diabetes Don't blame your genes They may simply be getting bad instructions—from you|year=2009|publisher=Economist|url=http://www.economist.com/sciencetechnology/displayStory.cfm?story_id=14350157}}</ref> === ಔಷಧ === ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಕೆಲವು ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳು, ಇನ್ಸುಲಿನ್ ನಿರೋಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ಹೈಪರ್ ಗ್ಲೈಸಿಮಿಯಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಜೈವಿಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. * ಎ ಟಿಪಿಕಲ್ ಆ‍ಯ್೦ಟಿಸೈಕೋಟಿಕ್ಸ್ - ಬದಲೀ ಅಣುವಿಗೆ ಪ್ರತಿವರ್ತಿಸುವ ಊತಕದಭಾಗವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಬಂಧಿಸುವ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು, ಅತೀ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ನಿರೋಧಕತೆಗೆ ಈಡುಮಾಡುತ್ತವೆ. * ಬೀಟಾ-ಬ್ಲಾಕರ್‌ಗಳು- ಇನ್‌ಸುಲಿನ್‌ನ ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ. * ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಚಾನೆಲ್ ಬ್ಲಾಕರ್ ಗಳು-ಸೈಟೊಸಿಸ್ಟೋಲಿಕ್ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂನ ಬಿಡುಗಡೆಯಿಂದ ಇನ್‌ಸುಲಿನ್‌ನ ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. * ಕಾರ್ಟಿಕೊ ಸ್ಟಿರಾಯಿಡ್‌ಗಳು-ಇದು ಪೆರಿಫೆರಲ್ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ನಿರೋಧತೆ ಮತ್ತು ಗ್ಲುಕೋನಿಯೋಜೆನೆಸಿಸ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. * ಫ್ಲುರೋಕ್ವಿನೊಲೋನ್ಸ್-ಇದು ಎಟಿಪಿ ಸೂಕ್ಷಗ್ರಾಹಿಯಾದ ಪೊಟಾಶಿಯಂ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದರ ಮೂಲಕ ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ನ ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. * ನಿಯಾಸಿನ್-ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳ ಸರಾಗ ಚಲನೆ ಏರಿಕೆಯಿಂದ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ನ ನಿರೋಧತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. * ಫಿನೋತಿಯಾಝೈನ್ಸ್-ಇನ್‌ಸುಲಿನ್‌ನ ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. * ಪ್ರೋಟಿಯೇಜ್ ಇನ್ ಹಿಬಿಟರ್‌ಗಳು- ಪ್ರೋಇನ್ಸುಲಿನ್‌ನಿಂದ, ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ಗೆ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. * ಸೊಮಾಟ್ರೋಪಿನ್- ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ,ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ನ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. * ತಿಯಾಝೈಡ್ ಡೈಯುರೆಟಿಕ್ಸ್-ಹೈಪೋಕಲೆಮಿಯಾದಿಂದ ಆಗುವ ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ನ ಸ್ರಾವವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇವು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲದ ಚಲನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ನಿರೋಧತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. == ರೋಗ-ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ == ಇನ್ಸುಲಿನ್ ನಿರೋಧತೆ ಎಂದರೆ ದೇಹದ [[ಜೀವಕೋಶಗಳು]] ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಇರುವಾಗ ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸದೇ ಇರುವುದು. ಮಧುಮೇಹ 1 ಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಇನ್ಸುಲಿನ್ ನಿರೋಧತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಪೋಸ್ಟ್-ರೆಸೆಪ್ಟರ್",ಎಂದರೆ ಇನ್ಸಿಲಿನ್‌ನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಿಂತ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಸಮಸ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚು. ಇದು ಮೊದಲನೇ ವಿಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ಧು, ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಕೊಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊಡಬಹುದು.. ಮಧುಮೇಹದ 2 ರ ಅಸಮರ್ಪಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ತೀವ್ರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ,ಇದು, [[ಮೂತ್ರ ಪಿಂಡಗಳ ವೈಫಲ್ಯತೆ]], [[ಎರೆಕ್ಟೈಲ್ ಡಿಸ್ ಪಂಕ್ಷನ್]], ಕುರುಡುತನ, ಗಾಯಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ವಾಸಿಯಾಗುವುದು ಮತ್ತು [[ಹೃದ್ರೋಗ]], [[ಕರೊನರಿ ಅಪಧಮನಿ ರೋಗ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮಧುಮೇಹ 2 ರ ಪ್ರಾರಂಭವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥೂಲ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಲ್ಲದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದರೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಮಧ್ಯ ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು[[ವೃದ್ದರಲ್ಲಿ]], ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. [[MODY]] ಎನ್ನುವ ಒಂದು ವಿಧದ ಮಧುಮೇಹವು ಹದಿಹರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಇದನ್ನು ಮಧುಮೇಹ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಮಧುಮೇಹವು, [[ಜೀನ್ ಲೋಪಗಳು]], ಗಾಯ ಅಥವಾ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಅಥವಾ ಔಷಧಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು, ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಎರಡನೇ ಮಧುಮೇಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ, MODY,[[ಹಿಮೊಕ್ರೊಮಾಟೊಸಿಸ್]], ಮೇದೋಜೀರಕದ ತೊಂದರೆಗಳು ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಔಷಧೋಪಚಾರಗಳು(ಉದಾ;[[ಸ್ಟಿರಾಯೀಡ್‌ಗಳ ಬಹುಕಾಲಿಕ]] ಬಳಕೆ). == ರೋಗನಿರ್ಣಯ == {{OGTT}} ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಮಧುಮೇಹ ರೋಗಕ್ಕೆ ಈ ವಾಖ್ಯೆ ನೀಡಿದೆ- ಗ್ಲುಕೋಸ್ ನ ಮಟ್ಟ,<ref name="who-99">{{cite web |url=http://www.who.int/diabetes/publications/en/ |author=World Health Organization |title=Definition, diagnosis and classification of diabetes mellitus and its complications: Report of a WHO Consultation. Part 1. Diagnosis and classification of diabetes mellitus |accessdate=29 May 2007}}</ref> ಗ್ಲುಕೋಸ್ ಟಾಲರೆನ್ಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆ<ref name="who-99"/>, ಇದರ ಎರಡು ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ನೀಡುವ ಪ್ಲಾಸ್ಮ ಗ್ಲುಕೋಸ್≥ 11.1 ಮಿಲಿಮೋಲಾರ್/ಲೀಟರ್ (200 ಮಿ.ಗ್ರಾಂ/ಡೆಸಿಲೀಟರ್) ಇದ್ದಾಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡು ಬಂದಲ್ಲಿ ಮಧುಮೇಹದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. * ಫಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ≥ 7.0&nbsp;ಮಿಲಿಮೋಲಾರ್/ಲೀಟರ್ (126&nbsp;ಮಿ.ಗ್ರಾಂ/ಡೆಸಿಲೀಟರ್) :ಅಥವಾ * [[ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ತಾಳಿಕೆ ಪರೀಕ್ಷೆ]], ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ ಓರಲ್ ಡೋಸ್ ಎ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ≥ 11.1&nbsp;ಮಿಲಿಮೋಲಾರ್/ಲೀಟರ್ (200&nbsp;ಮಿ.ಗ್ರಾಂ/ಡೆಸಿಲೀಟರ್) === ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು. === (≥ 200 ಮಿ.ಗ್ರಾಂ/ಡೆಸಿಲೀಟರ್) ಅತಿಕಡಿಮೆ ಎಂದರೂ 11.1 ಮಿಲಿಮೋಲಾರ್/ಲೀಟರ್‌ನಷ್ಟು ಇರುವ 2 ತಾಸಿನ ಒಂದು ನಿರೋಧಕೋತ್ತರ ಗ್ಲ್ಯೂಕೋಸ್ ಮಟ್ಟವು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಫಲಿತಾಂಶ ದರ್ಜೆಯಂತೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಈ ಫ್ಹಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಗ್ಲ್ಯೂಕೋಸ್ > 7.0 ಮಿಲಿಮೋಲಾರ್/ಲೀಟರ್‌ನಷ್ಟು (126 ಮಿ.ಗ್ರಾಂ/ಡೆಸಿಲೀಟರ್) ಇದು ''ಪ್ರಚಲಿತ'' ಮಧುಮೇಹ ದೊಂದಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ<ref name="pmid12558362"/>: * [[ಸೆನ್ಸಿಟಿವಿಟಿ]] ಸುಮಾರು 50% * [[ಸ್ಪೆಸಿಫಿಸಿಟಿ]] 95%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಒಂದು ''ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ'' ಕ್ಯಪಿಲರಿ ಬ್ಲಡ್ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ > 6.7&nbsp;ಮಿಲಿಮೋಲಾರ್/ಲೀಟರ್ (120&nbsp;ಮಿ.ಗ್ರಾಂ/ಡೆಸಿಲೀಟರ್) ಡಯಾಗ್ನೋಸಿಸ್ ''ಪ್ರಸ್ತುತ'' ಡಯಾಬಿಟೀಸ್ ಜೊತೆಗೆ<ref name="pmid11679454">{{cite journal |author=Rolka DB, Narayan KM, Thompson TJ, ''et al.'' |title=Performance of recommended screening tests for undiagnosed diabetes and dysglycemia |url=https://archive.org/details/sim_diabetes-care_2001-11_24_11/page/1899 |journal=Diabetes Care |volume=24 |issue=11 |pages=1899–903 |year=2001 |pmid=11679454|doi=10.2337/diacare.24.11.1899}}</ref>: * [[ಸೆನ್ಸಿಟಿವಿಟಿ]] = 75% * [[ಸ್ಪೆಸಿಫಿಸಿಟಿ]] = 88% [[ಗ್ಲೈಕೊಸಿಲೇಟೆಡ್ ಹಿಮೊಗ್ಲೊಬಿನ್]] ಬೆಲೆ 5%ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್.ನ ಮಹಿಳಾ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾಧಾರಿತ ''ತರುವಾಯ'' ದ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮಧುಮೇಹದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ 7%ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref name="pmid17679132">{{cite journal |author=Pradhan AD, Rifai N, Buring JE, Ridker PM |title=Hemoglobin A1c predicts diabetes but not cardiovascular disease in nondiabetic women |journal=Am. J. Med. |volume=120 |issue=8 |pages=720–7 |year=2007 |pmid=17679132 |doi=10.1016/j.amjmed.2007.03.022 |pmc=2585540}}</ref> ಈ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, 1061ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ 177ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಗ್ಲೈಕೋಸಿಲೇಟಡ್ ಹಿಮೋಗ್ಲೋಬಿನ್ ನ ಬೆಲೆ 6% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದು ಕೇವಲ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಧುಮೇಹ ರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದೇ ಬೆಲೆ 6.0% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇರುವ 26281 ರ 282 ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಧುಮೇಹ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು 6.0% ಗ್ಲೈಕೊಸಿಲೇಟೆಡ್ ಹಿಮೋಗ್ಲೋಬಿನ್ ಬೆಲೆಗೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ. * [[ಸೆನ್ಸಿಟಿವಿಟಿ]] = 16.7% * [[ಸ್ಪೆಸಿಫಿಸಿಟಿ]] = 98.9% === ಆರಂಭಿಕ ಶೋಧನೆಯ ಅನುಕೂಲಗಳು. === USPSTF ನ ವರದಿಯಂತೆ,40 ಮತ್ತು 70 ವಯೋಮಾನದವರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಅಪಾಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ [[ದೈಹಿಕ ಸೂಚ್ಯಂಕ]] (BMI), ಇರುವವರಲ್ಲಿ 25ರಿಂದ40ಮೀ ಎತ್ತರದ ವರ್ಗವನ್ನು ಕಿ.ಗ್ರಾಮ್ ನಿಂದ ಭಾಗಿಸಿದಾಗ ಬರುವ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಿಂದ [[ಶರವೇಗದಲ್ಲಿ ತಡೆಯುವ ಪ್ರಯೋಗ]] ಒಂದರ ವಿವರಣೆಯಂತೆ [[ಅಕಾರ್ಬೊಸ್]] ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ]] ಅವರು [[ಐಜಿಟಿ]] ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದು [[ಫಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಗ್ಲುಕೋಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆ]] (ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರಮಾಣ''100'' ನಿಂದ140 ಮಿ.ಗ್ರಾಂ/ಡೆಸಿಲೀಟರ್ ಅಥವಾ 5.5 ಮತ್ತು7.8 ಮಿಲಿಮೋಲಾರ್/ಲೀಟರ್) ಇರುವವರಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಅಗತ್ಯದ ಸಂಖ್ಯೆಯ 44 (3.3 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ)ವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಹೃದಯದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ [[ತಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.| ತಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="pmid12876091">{{cite journal |author=Chiasson JL, Josse RG, Gomis R, Hanefeld M, Karasik A, Laakso M |title=Acarbose treatment and the risk of cardiovascular disease and hypertension in patients with impaired glucose tolerance: the STOP-NIDDM trial |journal=JAMA |volume=290 |issue=4 |pages=486–94 |year=2003 |month=July |pmid=12876091 |doi=10.1001/jama.290.4.486 |url=http://jama.ama-assn.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=12876091 |accessdate=19 July 2008 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಜೀವನ ಶೈಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು,<ref name="pmid17098085">{{cite journal |author=Lindström J, Ilanne-Parikka P, Peltonen M, ''et al.'' |title=Sustained reduction in the incidence of type 2 diabetes by lifestyle intervention: follow-up of the Finnish Diabetes Prevention Study |journal=Lancet |volume=368 |issue=9548 |pages=1673–9 |year=2006 |month=November |pmid=17098085 |doi=10.1016/S0140-6736(06)69701-8 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0140-6736(06)69701-8 |accessdate=19 July 2008}}</ref> ಒರ್ಲಿಸ್ಟಾಟ್ <ref>{{cite journal |author=Torgerson JS, Hauptman J, Boldrin MN, Sjöström L |title=XENical in the prevention of diabetes in obese subjects (XENDOS) study: a randomized study of orlistat as an adjunct to lifestyle changes for the prevention of type 2 diabetes in obese patients |journal=Diabetes Care |volume=27 |issue=1 |pages=155–61 |year=2004 |month=January |pmid=14693982 |doi=10.2337/diacare.27.1.155|url=http://care.diabetesjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=14693982 |accessdate=19 July 2008}}</ref> ಮತ್ತು [[ಮೆಟ್ ಫಾರ್ಮಿನ್]] <ref name="pmid11832527">{{cite journal |author=Knowler WC, Barrett-Connor E, Fowler SE, ''et al.'' |title=Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin |journal=N. Engl. J. Med. |volume=346 |issue=6 |pages=393–403 |year=2002 |month=February |pmid=11832527 |pmc=1370926 |doi=10.1056/NEJMoa012512 |url=http://content.nejm.org/cgi/pmidlookup?view=short&pmid=11832527&promo=ONFLNS19 |accessdate=19 July 2008}}</ref> ಗಳನ್ನು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೆ ಮಧುಮೇಹ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಡಮಾಡುತ್ತದೆ. == ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಪಾಸಣೆ == ಬಹುತೇಕ ಜನರ ಜೀವನದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮಧುಮೇಹಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವವರು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಪಾಸಣೆ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ನೀತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುವುದಾಗಿದ್ದು, ರ್ಯಾಂಡಮ್ ರಕ್ತ ಗ್ಲುಕೋಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಉಪವಾಸದ ರಕ್ತ ಗ್ಲುಕೋಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆ,75 ಗ್ರಾಂ ಗ್ಲುಕೋಸ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಎರಡು ಅವಧಿಗಳ ನಂತರದ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಅಥವಾ[[ಔಪಚಾರಿಕ ಗ್ಲುಕೋಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬಹು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಕ್ರಮಾನುಗತವಾದ ಅವಧಿಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಂತರದಿಂದ 40 ಅಥವಾ 50ರ ವಯಸ್ಸಿನ ಯುವಕರಿಗೆ ಜಾಗತಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಪಾಸಣೆಯನ್ನು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡುವರು. ಆರಂಭಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಪಾಸಣೆಯನ್ನು ಈ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ಮಾಡಲು ಸೂಚಿಸಿದೆ- ಸ್ಥೂಲ ಕಾಯರು, ಮಧುಮೇಹದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿನ್ನಲೆ ಉಳ್ಳವರು, (ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ತೊಂದರೆಯಿರುವ ಜನಾಂಗದವರು, ಅಮೇರಿಕಾ ಮೂಲದವರು, ಆಫ್ರೋ-ಕೆರೇಬಿಯನ್ನರು, ಫೆಸಿಪಿಕ್ ದ್ವೀಪದವರು).<ref name="pmid17215197">{{cite journal |author=Lee CM, Huxley RR, Lam TH, ''et al.'' |title=Prevalence of diabetes mellitus and population attributable fractions for coronary heart disease and stroke mortality in the WHO South-East Asia and Western Pacific regions |journal=Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition |volume=16 |issue=1 |pages=187–92 |year=2007 |pmid=17215197}}</ref><ref name="pmid10889785">{{cite journal |author=Seidell JC |title=Obesity, insulin resistance and diabetes—a worldwide epidemic |journal=The British Journal of Nutrition |volume=83 Suppl 1 |issue= |pages=S5–8 |year=2000 |month=March |pmid=10889785 |doi=10.1017/S000711450000088X}}</ref> ಹಲವಾರು ಔಷಧೀಯ ನಿಯಮಗಳು ಮಧುಮೇಹ ಮತ್ತು ಮುಂಜಾಗ್ರತಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಪಾಸಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ಒಂದು ಭಾಗಶಃ ಪಟ್ಟಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,ಸಬ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಕಶಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್<ref name="pmid18313835"/>,[[ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟಿರಾನ್‌]]ನ ನೂನ್ಯತೆ,<ref name="pmid19444934"/> ಅತಿಯಾದ ರಕ್ತದ ಒತ್ತಡ, ಗರ್ಭದಾರಣೆಯ ನಂತರದ ಮದುಮೇಹ,[[ಪಾಲಿಸಿಸ್ಟಿಕ್ ಓವರಿ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್]], ಧೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮೆದೋಜಿರಕ ತೊಂದರೆ, [[ಕೊಬ್ಬು ಯುಕ್ತ ಯಕೃತ್]], ಸಿಸ್ಟಿಕ್ ಫೈಬ್ರೊಸಿಸ್, ಕೆಲವು ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯಾದ ನ್ಯೂರೊಪತಿ ಮತ್ತು ಮಿಯೋಪತಿಗಳು ([[MIDD]]), [[ಮಯೊಟೊನಿಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರೊಪಿ]], [[ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್‍‍ನ ಅಟಾಕ್ಸಿಯಾ]], ಕೆಲವು ಹೈಪರ್ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ರೂಪಗಳು. ಮಧುಮೇಹದ ತೊಂದರೆ ಧೀರ್ಘಕಾಲ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಯಾವುವೆಂದರೆ, ಧೀರ್ಘಕಾಲಿಕ [[ಕಾರ್ಟಿಕೊ ಸ್ಟಿರಾಯಿಡ್‌ಗಳು]], ಕೆಲವು [[ಕಿಮೊಥೆರಪಿ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳು]] (ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಲೀಟರ್-ಆಸ್ಪಾರಿಜಿನೇಸ್]]), ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಆಂಟಿಸೈಕೊಟಿಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಡ್ ಸ್ಟೆಬಿಲೈಜರ್‍‍ಗಳು(ವಿಶೇಷವಾಗಿ[[ಫಿನೊಥಯಾಜಿನ್]]ಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಅಸಾಧಾರಣ ಆಂಟಿಸೈಕೊಟಿಕ್‌ಗಳು). ಮಧುಮೇಹ ಖಚಿತವಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಪಾಸಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮೂತ್ರವನ್ನು [[ಮೈಕ್ರೊಅಲ್ಬ್ಯುಮಿನ್ಯುರಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ರೆಟೆನಾವನ್ನು]] ರೆಟಿನೊಪತಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. == ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು == ಸರಿಯಾದ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸತತವಾದ ವ್ಯಾಯಾಮದಿಂದ ಮಧುಮೇಹ ಉಂಟಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು.<ref>{{cite journal |author=Raina Elley C, Kenealy T |title=Lifestyle interventions reduced the long-term risk of diabetes in adults with impaired glucose tolerance |journal=Evid Based Med |volume=13 |issue=6 |pages=173 |year=2008 |month=December |pmid=19043031 |doi=10.1136/ebm.13.6.173 }}</ref> ಮಧುಮೇಹದ ಅತಿರೇಕದ ಮುಂಚೆ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಚಿಕೆತ್ಸೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಆಗುವ ಅನೂಕಲಗಳಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿಸಿದೆ. [[ಯು.ಎಸ್. ಪ್ರಿವೆಂಟಿವ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್]]ನ 2003 ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ"ಮಧುಮೇಹ ಲಕ್ಷಣ ಇಲ್ಲದೇ ಇರುವ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಕ್ರಮವಾದ ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ಪರೀಕ್ಷೆ,ಗ್ಲುಕೋಸ್ ಟಾಲರೆನ್ಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಥವಾ ಫಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಗ್ಲುಕೋಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಅಸಮರ್ಪಕವಾದ ಪುರಾವೆಗಳಿದ್ದು,"<ref name="pmid12558362">{{cite journal |author=Harris R, Donahue K, Rathore SS, Frame P, Woolf SH, Lohr KN |title=Screening adults for type 2 diabetes: a review of the evidence for the U.S. Preventive Services Task Force |journal=Ann. Intern. Med. |volume=138 |issue=3 |pages=215–29 |year=2003 |month=February |pmid=12558362 |url=http://www.annals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=12558362 |accessdate=19 July 2008}}</ref><ref name="pmid12558361">{{cite journal |title=Screening for type 2 diabetes mellitus in adults: recommendations and rationale |journal=Ann. Intern. Med. |volume=138 |issue=3 |pages=212–4 |year=2003 |month=February |pmid=12558361 |url=http://www.annals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=12558361 |accessdate=19 July 2008 |author1=U.S. Preventive Services Task Force}}</ref> ಗ್ರೇಡ್-1<ref>{{Cite web |url=http://www.ahrq.gov/clinic/3rduspstf/ratings.htm |title=ಗ್ರೇಡ್ I ರೆಕಮೆಂಡೇಶನ್ |access-date=2010-07-29 |archive-date=2015-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151128091956/http://www.ahrq.gov/clinic/3rduspstf/ratings.htm |url-status=dead }}</ref> ಸಲಹೆಯಂತೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಯುಎಸ್‌ಪಿ‌ಎಸ್‌ಟಿಎಫ್ ಅತಿ ರಕ್ತದ ಒತ್ತಡ ಅಥವಾ ಹೈಪರ್ಲಿಪಿಡೆಮಿಯಾ ಇರುವ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಮಧುಮೇಹ ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲು ಸೂಚಿಸಿದೆ<ref>{{Cite web |url=http://www.ahrq.gov/clinic/3rduspstf/ratings.htm |title=ಗ್ರೇಡ್ ಬಿ ರೆಕಮೆಂಡೇಶನ್ |access-date=2010-07-29 |archive-date=2015-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151128091956/http://www.ahrq.gov/clinic/3rduspstf/ratings.htm |url-status=dead }}</ref>. 2005ರಲ್ಲಿ, ಏಜೆನ್ಸಿ ಫಾರ್ ಹೆಲ್ತ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಂಡ್ ಕ್ವಾಲಿಟಿಯ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷಿ ವರದಿಯ<ref>[http://www.ahrq.gov/clinic/epcindex.htm ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ರಿಪೋರ್ಟ್]</ref> ಪ್ರಕಾರ " ಸಂಯೋಜಿತ ಆಹಾರ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಯಾಮ ಅಂತೆಯೇ ಔಷಧಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು(ಮೆಟ್ ಫಾರ್ಮಿನ್,ಅಕಾರ್ಬೊಸ್), ಇಜಿಟಿ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಧುಮೇಹದ ಉಲ್ಬಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ".<ref name="pmid16194123">{{cite journal |author=Santaguida PL, Balion C, Hunt D, ''et al.'' |title=Diagnosis, prognosis, and treatment of impaired glucose tolerance and impaired fasting glucose |journal=Evid Rep Technol Assess (Summ) |issue=128 |pages=1–11 |year=2005 |month=August |pmid=16194123 |url=http://www.ahrq.gov/downloads/pub/evidence/pdf/impglucose/impglucose.pdf |format=PDF |accessdate=19 July 2008 |archive-date=10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080910035155/http://www.ahrq.gov/downloads/pub/evidence/pdf/impglucose/impglucose.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ಹಾಲು]] ಕೂಡ ಮಧುಮೇಹ ರೋಗ ತಡೆಗಟ್ಟುವುದರಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಚೋಯಿಟಲ್ ರವರು ಸುಮಾರು 41,254 ಪುರುಷರಿಗಾಗಿ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸತತವಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ಅಧ್ಯಯನವು ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ,[[ಕಡಿಮೆ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರವನ್ನು]] ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೇವಿಸುವ ಗಂಡಸರಲ್ಲಿ ಮಧುಮೇಹ 2 ತೊಂದರೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಈ ಅನುಕೂಲಗಳು ಹಾಲಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರೂ,ಉತ್ತಮ ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿಯ ಪರಿಣಾಮ ಮಾತ್ರ ದೇಹದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.<ref> {{cite journal |author = Choi HK, Willett WC, Stampfer P, Vasson MP, Maubois JL, Beaufrere B |title = Dairy consumption and risk of type 2 diabetes mellitus in men |journal = Archives of Internal Medicine |volume = 165 |pages = 997–1003 |year = 2005 |accessdate = 2009-10-29 |doi = 10.1001/archinte.165.9.997 |pmid = 15883237 |issue = 9 }}</ref> === ಜೀವನಶೈಲಿ === ಮಧುಮೇಹ 2 ರ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿಯ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.<ref name="pmid17098085"/><ref name="Knowler">{{cite journal |author=Knowler WC, Barrett-Connor E, Fowler SE, ''et al.'' |title=Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2002-02-07_346_6/page/393 |journal=The New England Journal of Medicine |volume=346 |issue=6 |pages=393–403 |year=2002 |month=February |pmid=11832527 |pmc=1370926 |doi=10.1056/NEJMoa012512}}</ref><ref>{{cite doi|10.1016/S0140-6736(09)61457-4}}</ref> [[ಅಮೇರಿಕ ಮಧುಮೇಹ ಸಂಸ್ಥೆ]] (ಎಡಿಎ)ಯು ಸಲಹೆ ನೀಡಿರುವಂತೆ ಆರೋಗ್ಯದಾಯಕ ತೂಕ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ವಾರಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಟ 2½ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ವ್ಯಾಯಾಮ(ಕೆಲವಷ್ಟು ಸರಳ ವ್ಯಾಯಾಮ) ಮಾಡುವುದು, ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೊಬ್ಬಿನ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲದೇ ತಕ್ಕಷ್ಟ ನಾರಿನ ಅಂಶವನ್ನೂ ಸೇವಿಸುವುದು (ಉದಾ : ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ಕಾಳುಗಳು) [[ಗ್ಲೈಸಿಮಿಕ್ ಸೂಚ್ಯಂಕ]] ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಅನುಕೂಲರ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪುರಾವೆಗಳು ಇನ್ನೂ ದೊರೆತಿರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal |author=Bantle JP, Wylie-Rosett J, Albright AL, ''et al.'' |title=Nutrition recommendations and interventions for diabetes—2006: a position statement of the American Diabetes Association |url=https://archive.org/details/sim_diabetes-care_2006-09_29_9/page/2140 |journal=Diabetes Care |volume=29 |issue=9 |pages=2140–57 |year=2006 |month=September |pmid=16936169 |doi=10.2337/dc06-9914}}</ref> ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಕೊಬ್ಬುಗಳು ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ನಿರೋಧತೆ ತೊಂದರೆ ಮತ್ತು ಮಧುಮೇಹವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.<ref name="Barnard 2007">{{cite book|last=Barnard|first=Neal|coauthors=|year=2007|chapter=13|title=Dr. Neal Barnard's Program for Reversing Diabetes: The Scientifically Proven System for Reversing Diabetes Without Drugs|publisher=Rodale/Holtzbrinck Publishers|location=New York, NY|isbn=978-1-59486-528-2|isbn-status=May be invalid – please double check}}</ref><ref name="pmid19386029">{{cite journal |author=Barnard ND, Katcher HI, Jenkins DJ, Cohen J, Turner-McGrievy G |title=Vegetarian and vegan diets in type 2 diabetes management |url=https://archive.org/details/sim_nutrition-reviews_2009-05_67_5/page/255 |journal=Nutrition Reviews |volume=67 |issue=5 |pages=255–63 |year=2009 |month=May |pmid=19386029 |doi=10.1111/j.1753-4887.2009.00198.x}}</ref> "ದೈಹಿಕ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿ,ಧೂಮಪಾನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪಾನ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಮಧುಮೇಹ ರೋಗವು 82% ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಸಂಭವ" ಗುಂಪು ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ.<ref name="Mozaffarian D, Kamineni A, Carnethon M, Djoussé L, Mukamal KJ, Siscovick D 2009 798–807"/> ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿಯ ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಮಧುಮೇಹ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ,"ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಬ್ಬುಳ್ಳ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ,ಹೆಚ್ಚು ಸಸ್ಯ ಮೂಲ ಎಣ್ಣೆಗಳಿರುವ ಆಹಾರ,ಕಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೀಜಗಳ ಸೇವನೆ ಮಧುಮೇಹವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಲ್ಲದು." ಭಾಗಶಃ ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಣವಾದ ಕೊಬ್ಬುಗಳ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ."<ref name="Fat2009"/> ಹಲವಾರು ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮಧುಮೇಹ 2ರ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಆಹಾರಪದಾರ್ಥಗಳು ಅಥವಾ ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಸೇವನೆಗೂ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಎದೆ ಹಾಲು ಕೊಡುವುದೂ ಸಹ ತಾಯಂದಿರಲ್ಲಿ ಮಧುಮೇಹ 2ನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="JAMA2005-Stuebe">{{cite journal |author=Stuebe AM, Rich-Edwards JW, [[Walter Willett|Willett WC]], [[JoAnn E. Manson|Manson JE]], Michels KB |title=Duration of lactation and incidence of type 2 diabetes |url=https://archive.org/details/sim_jama_november-23-30-2005_294_20/page/2601 |journal=JAMA |volume=294 |issue=20 |pages=2601–10 |year=2005 |month=November |pmid=16304074 |doi=10.1001/jama.294.20.2601}}</ref> === ಔಷಧ === [[ಮೆಟ‌ಫಾರ್ಮಿನ್]],<ref name="Knowler"/> [[ರೋಸಿಗ್ಲಿಟಜೋನ್]],<ref>{{cite journal |author=Gerstein HC, Yusuf S, Bosch J, ''et al.'' |title=Effect of rosiglitazone on the frequency of diabetes in patients with impaired glucose tolerance or impaired fasting glucose: a randomised controlled trial |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_september-22-29-2006_368_9541/page/1096 |journal=Lancet |volume=368 |issue=9541 |pages=1096–105 |year=2006 |month=September |pmid=16997664 |doi=10.1016/S0140-6736(06)69420-8}}</ref> ಅಥವಾ [[ವಾಲ್‌ಸಾರ್ಟನ್‌]]ಗಳ ಉಪಯೋಗವು ಪ್ರೋಫಿಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಮೂಲಕ ರೋಗಪೀಡಿತ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮಧುಮೇಹವು ವಿಳಂಬದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೆಂದು ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ದೃಢಿಕರಿಸಿವೆ.<ref>{{cite journal |author=Kjeldsen SE, Julius S, Mancia G, ''et al.'' |title=Effects of valsartan compared to amlodipine on preventing type 2 diabetes in high-risk hypertensive patients: the VALUE trial |journal=Journal of Hypertension |volume=24 |issue=7 |pages=1405–12 |year=2006 |month=July |pmid=16794491 |doi=10.1097/01.hjh.0000234122.55895.5b}}</ref> [[ಹೈಡ್ರೊಕ್ಲೊರೊಕ್ವಿನಿನ್]] ಇರುವ [[ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಧಿವಾತ]] ಇರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿದ್ದು, ಅಂತಹವರಲ್ಲಿ ಮಧುಮೇಹ 77% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ..<ref>{{cite journal |author=Wasko MC, Hubert HB, Lingala VB, ''et al.'' |title=Hydroxychloroquine and risk of diabetes in patients with rheumatoid arthritis |url=https://archive.org/details/jama_2007-07-11_298_2/page/187 |journal=JAMA |volume=298 |issue=2 |pages=187–93 |year=2007 |month=July |pmid=17622600 |doi=10.1001/jama.298.2.187}}</ref> ಮೆಟ ಫಾರ್ಮಿನ್‌ಗಿಂತ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮದುಮೇಹವನ್ನು ಪರಿಣಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತಡೆಗಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Knowler WC, Fowler SE, Hamman RF, ''et al.'' |title=10-year follow-up of diabetes incidence and weight loss in the Diabetes Prevention Program Outcomes Study |journal=Lancet |volume=374 |issue=9702 |pages=1677–86 |year=2009 |month=November |pmid=19878986 |doi=10.1016/S0140-6736(09)61457-4 |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_november-14-20-2009_374_9702/page/1677}}</ref> == ನಿರ್ವಹಣೆ == {{Main|Diabetes management}} ಮಧುಮೇಹ ರೋಗ 2ನೆಯ ವಿಧವು ಬಹುಕಾಲ ಕಾಡುವ ಧೀರ್ಘರೋಗ, ಬೆಳವಣಿಗೆಯತ್ತಲೇ ಇರುವ ಸ್ಥಿತಿ, ಆದರೆ, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ದೃಢಿಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರೋಗದ ಚಿಂತಾಜನಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು ಅಥವಾ ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಅಸಮರ್ಪಕ ಗ್ಲುಕೋಸ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಮೈರಾಯಿಡ್ ರೋಗದ ಉಲ್ಬಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಈ ರೋಗದ ಸ್ಥಿತಿಯು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಗ್ಲುಕೋಸ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಲ್ಲಿ, ಆಗ ರೋಗಿ ಸ್ಥಿತಿಯು ಒಂದು ಸೀಮಿತ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿರುವುದು. ಗುಣಮುಖರಾದ ಅಂದರೆ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂರೊಪತಿ]], [[ಕುರುಡುತನ]], ಅಥವಾ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಗ್ಲುಕೋಸ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. 2005ರಲ್ಲಿನ [[ಯುಸಿಎಲ್‌ಎ]] ವಿಧದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಈ ರೀತಿ ತೋರಿಸಿದೆ. ಆಹಾರದ [[ಪ್ರಿಟಿಕಿನ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ]] ಮತ್ತು ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅದೂ ಕೂಡ ಕೇವಲ 3 ವಾರಗಳಲ್ಲೇ ಡಯಾಬಿಟಿಕ್ಸ್ ಪೂರ್ವದ ಸ್ಥಿತಿಯ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ. ಹಾಗಾಗೀ, ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮಂದಿ ರೋಗ ಉಲ್ಬಣ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ದೂರ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://jap.physiology.org/cgi/content/full/100/5/1439 "ಫಿಸಿಕಲ್ ಆಕ್ಟಿವಿಟಿ ಅಂಡ್ ಡಯೆಟ್ರಿ ಇಂಟರ್ವೆನ್ಷನ್ ಫಾರ್ ಕ್ರೋನಿಕ್ ಡಿಸೀಸಸ್: ಎ ಕ್ವಿಕ್ ಫಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ಟರ್ ಆಲ್?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305181147/http://jap.physiology.org/cgi/content/full/100/5/1439 |date=2010-03-05 }}, ಫ್ರಾಂಕ್ ಡಬ್ಲು. ಬೂತ್ &amp; ಮನು ವಿ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ, ಜೆ ಅಪ್ಲ್ ಫಿಸಿಯೊಲ್, ಮೇ 1, 2006; 100(5): 1439 - 1440.</ref> <ref>ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಸಿಕೆ, ವನ್ ಡಿ, ಪ್ರುಥಿ ಎಸ್, ಕುರ್ತೊವಿಕ್ ಎಸ್, ಸಿಂಧು ಆರ್‌ಕೆ, ವಾಝಿರಿ ಎನ್‌ಡಿ, ಮತ್ತು ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಆರ್‌ಜೆ. [http://jap.physiology.org/cgi/content/abstract/100/5/1657 "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100303155731/http://jap.physiology.org/cgi/content/abstract/100/5/1657 |date=2010-03-03 }}[http://jap.physiology.org/cgi/content/abstract/100/5/1657 ಎಫೆಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಎ ಶಾರ್ಟ್-ಟರ್ಮ್ ಡಯಟ್ ಅಂಡ್ ಎಕ್ಸರ್ಸೈಸ್ ಇಂಟರ್ವೆನ್ಷನ್ ಆನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಟಿವ್ ಸ್ಟ್ರೆಸ್, ಇನ್‌ಫ್ಲಮೇಷನ್ ಎಮ್‌ಎಮ್‌ಪಿ-9, ಅಂಡ್ ಮಾನೊಸೈಟ್ ಕೆಮೊಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಕ್ಟಿವಿಟಿ ಇನ್ ಮೆನ್ ವಿತ್ ಮೆಟಬಾಲಿಕ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100303155731/http://jap.physiology.org/cgi/content/abstract/100/5/1657 |date=2010-03-03 }}, ಜೆ ಅಪ್ಲ್ ಫಿಸಿಯೊಲ್ 100: 1657-1665, 2006. ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು ಡಿಸೆಂಬರ್ 15, 2005</ref> <ref>[http://www.newscientist.com/article/dn8577-threeweek-diet-curbs-diabetes.html "ಥ್ರೀ-ವೀಕ್ ಡಯಟ್ ಕರ್ಬ್ಸ್ ಡಯಾಬಿಟಿಸ್"], [[ನ್ಯೂ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್]], 13 ಜನವರಿ 2006 ಶಾವೊನಿ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಅವರಿಂದ.</ref> ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳೆಂದರೆ: # ಮರಣದ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ರೋಗ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮ ಮಾಡುವುದು (ವಿಭಾಗೀಕರಿಸಿದ ಮಧುಮೇಹ ತೀವ್ರತೆಗಳಿಂದ) # ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು. ಮೊದಲನೆ ಗುರಿಯನ್ನು ಗ್ಲೈಸಿಮಿಕ್‌ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಸಾಧಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ (ಉದಾ : ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ ಗ್ಲುಕೋಸ್‌ನ ಮಟ್ಟ):ಹಲವಾರು ಔಷಧೀಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮೂಲಕ ಯಾವುದೇ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದವಿಲ್ಲದೇ ಮಧುಮೇಹದ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆಯು ಹಲವಾರು ದೊಡ್ಡ [[ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪ್ರಯೋಗ]]ಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ವಿವಾದಕ್ಕೂ ಮೀರಿ ಇದನ್ನು ದೃಢಿಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎರಡನೆಯ ಗುರಿಯೆಂದರೆ (ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ) ಮಧುಮೇಹ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ತಂಡದಿಂದ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಕಾಳಜಿಯನ್ನು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಪಿ.ಎ, ನರ್ಸ್, ಆಹಾರ ತಜ್ಞರು ಅಥವಾ ದೃಢೀಕೃತ ಮಧುಮೇಹ ಶಿಕ್ಷಕರಿಂದ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.) ಎಂಡೊಕ್ರೊನಾಲಜಿಸ್ಟಗಳು,ಕೌಟುಂಬಿಕ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಳಜಿ ಇರುವವರು ಮಧುಮೇಹಿ ಜನರನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೈಯಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇಷ್ಟಪಡುವರು. ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿರುವ ರೋಗಿಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಇದರ ಯಶಸ್ವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಪ್ರಯತ್ನದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ರೋಗಿಯ ಶಿಕ್ಷಣವು ಒಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಎರಡನೇ ವಿಧವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಯಾಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕವಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಬೇಕು. ಸ್ಥೂಲಕಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ತೂಕ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ತೂಕದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೆಲವು ವೇಳೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆಧುನಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ(2-5 ಕಿಗ್ರಾಂ ಅಥವಾ 4.4-11 ಲೀಟರ್b) ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಕೊಬ್ಬಿನ ಅಂಗಾಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಅಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ.ಉದಾ; ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಕೇತಗಳು(ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮತ್ತು ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೊಬ್ಬಿನ ಅಂಗಾಂಶ) ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಪುನಃ ಶೇಖರಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಕಠಿಣ ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದರಿಂದ ಗ್ಲುಕೋಸ್‌ನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಮಧುಮೇಹ ಶಿಕ್ಷಣವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮುಂಜಾಗ್ರತೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. === ಗೋಲ್ಸ್ === [[ರಕ್ತದ ಗ್ಲೂಕೋಸ್‌]], [[ರಕ್ತದ ಒತ್ತಡ]] ಮತ್ತು [[ಲಿಪಿಡ್‌]]ಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಡಯಾಬಿಟಿಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬಾಧಿಸುತ್ತಿರುವ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಗಂಡಾಂತರಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುವುದು ಟೈಪ್‌ 2 ಮಧುಮೇಹದ ರೋಗಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಧುಮೇಹಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ರೋಗಿಗಳಿಗಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ [[ವೈದ್ಯ ವೃತ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಕೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗುರಿಗಳಾವುವೆಂದರೆ: * Hb_A1c6% ನಿಂದ <ref name="pmid16373931">{{cite journal |title=Standards of medical care in diabetes--2006 |journal=Diabetes Care |volume=29 Suppl 1 |pages=S4–42 |year=2006 |month=January |pmid=16373931 |url=http://care.diabetesjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=16373931 |accessdate=19 July 2008 |author1=American Diabetes}}</ref> 7.0%<ref name="pmidpending">{{cite journal |author=Qaseem A, Vijan S, Snow V, Cross JT, Weiss KB, Owens DK |title=Glycemic control and type 2 diabetes mellitus: the optimal hemoglobin A1c targets. A guidance statement from the American College of Physicians |journal=Ann. Intern. Med. |volume=147 |issue=6 |pages=417–22 |year=2007 |month=September |pmid=17876024 |url=http://www.annals.org/cgi/content/full/147/6/417 |accessdate=19 July 2008}}</ref> * [[ಪ್ರೀಪ್ರ್ಯಾಂಡಿಯಲ್‌]] ರಕ್ತದ ಗ್ಲೂಕೋಸ್: 4.0 to 6.0 ಮಿಲಿಮೋಲಾರ್/ಲೀಟರ್ (೭೨ ನಿಂದ 108 ಮಿ.ಗ್ರಾಂ/ಡೆಸಿಲೀಟರ್)<ref name="CanadianDiabetesGuidelines">{{cite web |url=http://www.diabetes.ca/cpg2003/chapters.aspx |title=Clinical Practice Guidelines |accessdate=19 July 2008 |archive-date=28 ಆಗಸ್ಟ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080828024517/http://www.diabetes.ca/cpg2003/chapters.aspx |url-status=dead }}</ref> * 2-ಗಂಟೆ ಅವಧಿಯ[[ಪೋಸ್ಟ್‌ಪ್ರಾಂಡಿಯಲ್‌]] ರಕ್ತದ ಗ್ಲೂಕೋಸ್‌: 5.0 to 8.0 ಮಿಲಿಮೋಲಾರ್/ಲೀಟರ್ (90 to 144 ಮಿ.ಗ್ರಾಂ/ಡೆಸಿಲೀಟರ್)<ref name="CanadianDiabetesGuidelines"/> ವಯಸ್ಸಾದ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜೆರಿಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್‌ ಸೊಸೈಟಿ]]ಯ [[ವೈದ್ಯ ವೃತ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಕೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ, "ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಾದವರಿಗೆ, 5 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬದುಕುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ, ಮತ್ತು ಯಾರಲ್ಲಿ ಈ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿಸಬಲ್ಲ ತೀವ್ರತರನಾದ ಗ್ಲೈಸಿಮಿಕ್‌ ಅಂಶವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವ ತೊಂದರೆಯಿರುವಂತವರಿಗೆ Hb_A1c of 8% ನಂತಹ ಕಡಿಮೆ ಗುರಿಯಿರುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಪಕ".<ref name="pmid12694461">{{cite journal |author=Brown AF, Mangione CM, Saliba D, Sarkisian CA |title=Guidelines for improving the care of the older person with diabetes mellitus |journal=J Am Geriatr Soc |volume=51 |issue=5 Suppl Guidelines |pages=S265–80 |year=2003 |month=May |pmid=12694461 |doi=10.1046/j.1532-5415.51.5s.1.x |url=http://doi.org/10.1046/j.1532-5415.51.5s.1.x |accessdate=19 July 2008}}</ref> === ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಬದಲಾವಣೆ === ;ವ್ಯಾಯಾಮ 2007 ರ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಲ್ಗರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[ಒಟ್ಟಾವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿದ [[ರ್ಯಾಂಡಮೈಸ್ಡ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ಡ್ ಟ್ರಯಲ್]] ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಂಡಂತೆ "ಏರೋಬಿಕ್ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿರೋಧ ತರಬೇತಿ ಮಾತ್ರ 2ನೇ ವಿಧದ ಮಧುಮೇಹದಲ್ಲಿ ಗ್ಲೈಸಿಮಿಕ್ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಒಂದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಏರೋಬಿಕ್ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿರೋಧ ತರಬೇತಿ ಎರಡರಿಂದಲೂ ದೊರೆಯುವ ಸುಧಾರಣೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ".<ref name="pmid17876019">{{cite journal |author=Sigal RJ, Kenny GP, Boulé NG, ''et al.'' |title=Effects of aerobic training, resistance training, or both on glycemic control in type 2 diabetes: a randomized trial |journal=Ann. Intern. Med. |volume=147 |issue=6 |pages=357–69 |year=2007 |pmid=17876019 |url=http://www.annals.org/cgi/content/full/147/6/357}} [http://www.annals.org/cgi/content/summary/147/6/357 ನಾನ್-ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಸಮರಿ]</ref><ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1662683,00.html?xid=newsletter-weekly|title=Study: The Best Exercise for Diabetes|publisher=Time Inc|author=Song S|accessdate=28 September 2007|date=17 September 2007|archive-date=14 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071014061447/http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1662683,00.html?xid=newsletter-weekly|url-status=dead}}</ref> ಸಂಯುಕ್ತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದಾಗಿ HbA1c ನಿಂದ ಶೇ. 0.5 ಅಂಶಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಇನ್ನಿತರೆ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಯಾಮದ ಬದಲು ಇಂತಿಷ್ಟೆ ವ್ಯಾಯಾಮದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಸಾರಲಾಯಿತಾದರೂ ಇದನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕೆಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ದಿನ ಬಿಟ್ಟು ದಿನದ 45 ನಿಮಿಷದ ವೇಗದ ನಡುಗೆಯೂ ಸೇರಿತ್ತು. ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ, ವ್ಯಾಯಾಮ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ- ಅಂದರೆ ವ್ಯಾಯಾಮವು ಆಂತರಿಕ [[ಎಂಡೋಸೋಮ್]] ಗಳಿಂದ ಜೀವ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ GLUT4 ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ [[ಲಿಗ್ಯಾಂಡ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಲು ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, 2ನೇ ವಿಧದ ಮಧುಮೇಹದಿಂದ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡದಿರುವ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಕೂಡ GLUT1 ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಯಾಮವು ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಹೊರತಾಗಿ, ಅಂದರೆ ಅಡ್ರಿನಲಿನ್‌ ಮೂಲಕವೂ ಗ್ಲುಕೋಸ್‌ನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ;ಪಥ್ಯದ ನಿರ್ವಹಣೆ {{Main|Diabetic diet}} ಪಥ್ಯವನ್ನು ನಿಯಮಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಗ್ಲೂಕೋಸ್ (ಅಥವಾ ಗ್ಲೂಕೋಸ್‌ ಸಮಾನವಾದ, ಉದಾ. ಹಿಟ್ಟು) ನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಿಷೇಶವಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ಸುಧಾರಣೆಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಮೊದಲೇ ರಕ್ತದ ಗ್ಲೂಕೋಸ್‌ ಮಟ್ಟವು ಟೈಪ್‌ 2 ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ, ತೂಕ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಟೈಪ್‌ 2 ಮಧುಮೇಹ(ಮೇಲೆ ನೋಡಿ) ದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಇದು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. === ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಗ್ಲೂಕೋಸ್‌ನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು === {{Main|Blood glucose monitoring}} ರಕ್ತದ ಗ್ಲೂಕೋಸಿನ ಸ್ವಯಂ-ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಎರಡನೇ ವಿಧದ ಮಧುಮೇಹ ಹೊಂದಿದ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ರಹಿತವಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿದ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ಫಲಿತಾಂಶದ ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="pmid17591623">{{cite journal |author=Farmer A, Wade A, Goyder E, ''et al.'' |title=Impact of self monitoring of blood glucose in the management of patients with non-insulin treated diabetes: open parallel group randomised trial |journal=BMJ|volume=335|issue=7611|pages=132|year=2007 |pmid=17591623 |doi=10.1136/bmj.39247.447431.BE |pmc=1925177}}</ref> ಆದಾಗಿಯೂ, ಇದು ಯಾವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಗ್ಲೈಸಿಮಿಕ್ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೋ ಅಂತಹವರಿಗೆ ಇದನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಅದರ ಬೆಲೆಗೆ (ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ) ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಹಾರ, ವ್ಯಾಯಾಮ, ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ (ಪಥ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಯಾಮಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಸಮಯ) ಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬದಲಾವಣೆಯು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪದೇ ಪದೇ ಸಂಭವಿಸುವುದರಿಂದ, ದೇಹದ gಲೀಟರ್ycemic ನ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಹಿತಿಯ ಮೂಲ ಕೇವಲ ಇದು ಮಾತ್ರ, ಮತ್ತು, ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ದಿನದಲ್ಲಿ, ಅಯಾಸ (ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ), ಸೋಂಕು, ಇತರೆ ಕಾರಣಗಳು. ಮೇ 30, 2008ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೇಂಡಿನ [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್‌ ಎಕ್ಸೆಲೆನ್ಸ್‌]] (NICE), ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸುಧಾರಿತ ಮಧುಮೇಹಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು. ಅವುಗಳು ಹೊಸದಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಎರಡನೆ ವಿಧದ ಮಧುಮೇಹವಿರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿನ ರಕ್ತದ ಗ್ಲೂಕೋಸ್‌ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಸ್ವಯಂ-ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಠ ಸ್ವಯಂ-ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದವು.<ref>{{cite web|title=Clinical Guideline:The management of type 2 diabetes (update)|url=http://www.nice.org.uk/guidance/index.jsp?action=byID&o=11983|access-date=2010-07-29|archive-date=2013-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20131216023110/http://www.nice.org.uk/guidance/index.jsp?action=byID&o=11983|url-status=dead}}</ref> ಆದರೂ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡಂತೆ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ [[ಕಾರ್ಡಿಯೊವ್ಯಾಸ್ಕುಲರ್ ಡಿಸೀಸ್‌]]ನ ತೊಂದರೆಯ ಅಂಶಗಳು ಇರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತದ ಗ್ಲುಕೋಸ್ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ (ಶೇ. 6 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ) ಮಾಡುವ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನವು ಉಪಯೋಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವು ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ರಕ್ತದ ಗ್ಲುಕೋಸ್ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೂ ಕೆಲವು ಇತಿಮಿತಿಗಳಿವೆ.<ref>{{cite journal|author=Gerstein, H. C., M. E. Miller, ''et al.'' |title=Effects of intensive glucose lowering in type 2 diabetes.|journal=New England Journal of Medicine, the |issue=358(24) |pages=2545–59 |year=2008 |pmid=18539917|volume=358|doi=10.1056/NEJMoa0802743}}</ref><ref>http://www.cdc.gov/diabetes/pubs/pdf/ndfs_2007.pdf</ref> === ಔಷಧ === {{Main|Anti-diabetic drug}} [[ಚಿತ್ರ:Metformin 500mg Tablets.jpg|200px|thumb|ಮೆಟ್‌ಫಾರ್ಮಿನ್ 500ಎಮ್‌ಜಿ ಮಾತ್ರೆಗಳು]] ಟೈಪ್‌ 2 ಮಧುಮೇಹಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ಔಷಧಗಳಿವೆ—ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗದ ಅಥವಾ ಟೈಪ್‌ 1 ಮಧುಮೇಹಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದರೂ ಕೂಡ ಅಪಾಯದ್ದಾಗಿವೆ. ಅನೇಕ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅವುಗಳು ಸಮನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕೂಡ ಸೂಚಿತ ಔಷಧಿಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಲ್ಲಕಡೆಯೂ ಬಳಸುವ ಔಷಧವಾಗಿರುವ [[ಬಿಗನೈಡ್‌]] [[ಮೆಟಾಫಾರ್ಮಿನ್‌]]ನನ್ನು ಈಗ ಟೈಪ್‌ 2 ಮಧುಮೇಹಕ್ಕೆಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ; ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಲಿವರ್‌ನ ಗ್ಲೈಕೋಜೆನ್‌ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡುವ ರಕ್ತದ ಗ್ಲೋಕೋಸನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುವಂತೆ ಅವು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತವೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ, ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಔಷಧಿಗಳು [[ಸಲ್ಫೋನಿಲ್ಯೂರಿಯಾ]] ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯ ([[ಗ್ಲಿಬೆನ್‍ಕ್ಲೈಮೈಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಗ್ಲೈಕ್ಲಾಜೈಡ್‌]]ಸೇರಿದಂತೆ) ರನ್ನು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯೂ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಔಷಧಿಗಳು ಮೇದೋಜ್ಜೀರಕ ಗ್ರಂಥಿಯಿಂದ ಗ್ಲೂಕೋಸ್‌ನಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿಸಲ್ಪಡುವ [[ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ ಸೆಕ್ರೆಷನ್‌]] ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ರಕ್ತದ ಗ್ಲೂಕೋಸ್‌ ಕೂಡ ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ ಪ್ರತಿರೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊಸದಾದ ಔಷಧದ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವವೆಂದರೆ: * ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಅಸಿಡೋಸಿಸ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಂಡಾಂತರವುಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ [[ಥೈಜೋಲಿಡೈನಿಡಿಯೋನ್‌]]ಗಳು ([[TZD]]ಗಳು) ([[ರೋಸಿಗ್ಲಿಟಾಜೋನ್‌]], [[ಪೈಯೋಗ್ಲಿಟಾಜೋನ್‌]], ಮತ್ತು [[ಟ್ರೋಜಿಗ್ಲಿಟಾಜೋನ್‌]]—ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ರೆಜುಲಿನ್‌ ನಂತೆ, ಯುಎಸ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ವಾಪಸು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಟಿಶ್ಯೂಇನ್ಸುಲಿನ್‌ಗಳ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದಾಗಿ ಜೀನ್‌ನ ಹಾವಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿತ್ತು. * [[α-ಗ್ಲೂಕೋಸೈಡೇಸ್‌ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್ಸ್]] ([[ಅಕಾರ್‌ಬೋಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮಿಗ್ಲಿಟಾಲ್]])ಗಳು ಗ್ಲೂಕೋಸ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನ್ಯೂಟ್ರಿಯಂಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥವಹಿಸುತ್ತವೆಯಲ್ಲದೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಮಾಣದ ಗ್ಲೂಕೋಸ್‌ನ್ನು (ಅಥವಾ ನಿಧಾನಿಸುತ್ತದೆ) ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. * [[ಮೆಗ್ಲಿಟಿನೈಡ್‌]]ಗಳು ಸ್ರವಿಸುವ ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ಗಳು ([[ನೇಟ್‌ಗ್ಲಿನೈಡ್‌]], [[ರೆಪಾಗ್ಲೈನೈಡ್‌]], ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅನಲಾಗ್‌) ತಕ್ಷಣವೇ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ಆಹಾರದ ಜತೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಫೋನಿಲೂರಿಯಾಸ್‌ ಆಹಾರದ ಮೊದಲೇ (ಔಷಧಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಮೊದಲೆ) ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. * ಪೆಪ್ಟೈಡ್‌ ಸಮಾನವಸ್ತುಗಳು ಅನೇಕ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ: ** ಇಂಕ್ರೆಟಿನ್ ಮಿಮೆಟಿಕ್ಸ್‌ಗಳು ಇನ್ನಿತರೆ ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಟಾ ಕೋಶಗಳಿಂದ ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಗ್ಲೂಕ್ಯಾಗಾನ್-ತರಹದ ಪೆಪ್ಟೈಡ್‌ (ಜಿಎಲ್‌ಪಿ) ಅನಲಾಗ್‌ [[ಎಕ್ಸೆನಾಟೈಡ್‌]]ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಇದನ್ನು ''ಹಲ್ಲಿಗಳ ಉಗುಳು'' ಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ [[ಗಿಲಾ ಮಾನ್ಸಸ್ಟರ್‌]]ನ ಜೊಲ್ಲುವಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು ** [[ಡೈಪೆಪ್ಟೈಡಿಲ್ ಪೆಪ್ಟಿಡೇಸ್-4 (ಡಿಪಿಪಿ-4) ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರಲ್ಲಿ]] ಅವುಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ [[ಇಂಕ್ರೆಟಿನ್]] ಮಟ್ಟವು ([[ಸಿಟಗ್ಲಿಪ್ಟಿನ್]]) ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ** ಅಮೈಲಿನ್ ಎಗೊನಿಸ್ಟ್ ಅನಲಾಗ್ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಖಾಲಿಯಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗ್ಲುಕಗನ್ ([[ಪ್ರಮ್ಲಿಂಟೈಡ್]]) ಅನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ==== ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ==== ರ್ಯಾಂಡಮೈಸ್ಡ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ಡ್ ಟ್ರಯಲ್ಸ್‌ನ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪರಿಶೀಲನೆಯು ಎರಡನೆ ವಿಧದ ಮಧುಮೇಹವಿರುವ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅದರ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ, [[ಮೆಟ್‌ಫಾರ್ಮಿನ್]] ಮತ್ತು ಸೆಕೆಂಡ್-ಜನರೇಶನ್ ಸಲ್ಫೊನೈಲುರಿಯಾಸ್ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಅಯ್ಕೆಗಳೆಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು.<ref>ಬೋಲೆನ್ ಎಸ್ ಎಟ್ ಅಲ್. ಸಿಸ್ಟಮ್ಯಾಟಿಕ್ ರಿವ್ಯೂ: [http://www.annals.org/cgi/content/full/0000605-200709180-00178v1 ಕಂಪ್ಯಾರಿಟಿವ್ ಎಫೆಕ್ಟಿವ್‌ನೆಸ್ ಅಂಡ್ ಸೇಫ್ಟಿ ಆಫ್ ಓರಲ್ ಮೆಡಿಕೇಶನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಟೈಪ್ 2 ಡಯಾಬಿಟಿಸ್ ಮೆಲ್ಲಿಟಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090930103341/http://www.annals.org/cgi/content/full/0000605-200709180-00178v1 |date=2009-09-30 }}. ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ ಮೆಡ್ 2007;147:6</ref> ಇಲ್ಲಿನ ಬಹಳಷ್ಟು ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯ ವಿಫಲತೆಯು ತಿಳಿದುಬರುವುದಿಲ್ಲ: ಮಧುಮೇಹ ಪ್ರತಿರೋಧ ಔಷಧಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು [[ರ್ಯಾಂಡಮೈಸ್ಡ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ಡ್ ಟ್ರಯಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಅವು "ಏಕರೂಪ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಘಟನೆಯ ವಿಫಲತೆಯನ್ನು 5 ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ರೊಸಿಗ್ಲಿಟಝೋನ್ ಶೇ. 15, ಮೆಟ್‌ಫಾರ್ಮಿನ್ ಶೇ. 21, ಮತ್ತು ಗ್ಲೈಬುರೈಡ್ ಶೇ. 34" ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="pmid17145742"> {{cite journal |author=Kahn SE, Haffner SM, Heise MA, ''et al.'' |title=Glycemic durability of rosiglitazone, metformin, or glyburide monotherapy |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2006-12-07_355_23/page/2427 |journal=N. Engl. J. Med. |volume=355 |issue=23 |pages=2427–43 |year=2006 |pmid=17145742 |doi=10.1056/NEJMoa066224}} </ref> ರೋಸಿಗ್ಲಿಟಾಝೋನ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಲ್ಪಡದೇ ಇರುವವರಲ್ಲಿಗಿಂತ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವವರಲ್ಲಿ ತೂಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಬಾವು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref name="pmid17145742"/> ರೊಸಿಗ್ಲಿಟಾಝೋನ್‌ಗಳಿಂದಾಗಿ ಕಾರ್ಡಿಯೋವ್ಯಾಸ್ಕುಲರ್‌ನಿಂದಾಗಿ ಮೃತಪಡುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಔಷಧಿಯೇ ಕಾರಣವೆಂಬುದು ಇನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ.<ref name="nejm-rosiglitazone">{{cite web |url=http://content.nejm.org/cgi/content/full/NEJMoa072761 |title=NEJM -- Effect of Rosiglitazone on the Risk of Myocardial Infarction and Death from Cardiovascular Causes |accessdate=21 May 2007 |archive-date=23 ಮೇ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070523074418/http://content.nejm.org/cgi/content/full/NEJMoa072761 |url-status=dead }}</ref> ಪಿಯೋಗ್ಲೈಟಾಝೋನ್‌ ಮತ್ತು ರೊಸಿಗ್ಲಿಟಾಝೋನ್‌ಗಳು ಕೂಡ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಅಪಾಯವಿದೆ.<ref name="fda-actos">{{cite web|url=http://www.fda.gov/medwatch/safety/2007/safety07.htm#actos|title=MedWatch - 2007 Safety Information Alerts (Actos (pioglitazone))|accessdate=21 May 2007|archive-date=29 ಮಾರ್ಚ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070329040219/http://www.fda.gov/Medwatch/safety/2007/safety07.htm#actos|url-status=dead}}</ref><ref name="fda-rosiglitazone">{{cite web |url=http://www.fda.gov/medwatch/safety/2007/safety07.htm#rosiglitazone |title=MedWatch - 2007 Safety Information Alerts (Rosiglitazone) |accessdate=21 May 2007 |archive-date=29 ಮಾರ್ಚ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070329040219/http://www.fda.gov/Medwatch/safety/2007/safety07.htm#rosiglitazone |url-status=dead }}</ref> ಹೃದಯ ವೈಫಲ್ಯದಂತಹ ಕಾಯಿಲೆ ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ಕೂಡ [[ಮೆಟ್‌ಫಾರ್ಮಿನ್‌]] ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮ ಸೈರಣೆಯ ಔಷಧವಾಗಿದೆ.<ref name="pmid17761999">{{cite journal |author=Eurich DT, McAlister FA, Blackburn DF, ''et al.'' |title=Benefits and harms of antidiabetic agents in patients with diabetes and heart failure: systematic review |journal=BMJ |volume=335 |issue=7618 |pages=497 |year=2007 |pmid=17761999 |doi=10.1136/bmj.39314.620174.80 |pmc=1971204}}</ref> ಅನೇಕ ವಿಧವಾದ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳು ಗೊಂದಲವನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಹಾಗೆಯೇ ಟೈಪ್‌ 2 ಡಯಾಬಿಟಿಸ್‍ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದಾಗಿ ತೊಂದರೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಪ್ರಸ್ತುತ, 2ನೇ ವಿಧದ ಮಧುಮೇಹದ ನಿವಾರಣೆಯ ಔಷಧಿಗಳ ಆಯ್ಕೆಯು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಬಹಳ ಸರಳವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪುನಾರವರ್ತಿತ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ==== ಚುಚ್ಚುಮದ್ದಾಗಿ ನೀಡಬಹುದಾದ ಪೆಪ್ಟೈಡ್‌ ಸಮಾನವಸ್ತುಗಳು ==== ಇನ್ನಿತರ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಔಷಧಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಲ್ಲಿ [[DPP-4 ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್ಸ್‌]] 0.74% (ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್)ಗಿಂತ HbA1c ಕಡಿಮೆ ಇದೆ.<ref name="pmid17622601">{{cite journal |author=Amori RE, Lau J, Pittas AG |title=Efficacy and safety of incretin therapy in type 2 diabetes: systematic review and meta-analysis |journal=JAMA |volume=298 |issue=2 |pages=194–206 |year=2007 |pmid=17622601 |doi=10.1001/jama.298.2.194 |url=http://jama.ama-assn.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=17622601}}</ref> GLP-1 ಅನಲಾಗ್ಸ್‌ನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದೇಹ ತೂಕ ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಇಂಟೆಸ್ಟೈನಲ್ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳು, ಹಾಗೆಯಾ DPP-4 ಸೇವಿಸುವರ ತೂಕವ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೋಂಕು ಮತ್ತು ತಲೆನೋವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಎರಡೂ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನಿತರೆ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕಿದೆ. ==== ಇನ್ಸುಲಿನ್ ==== ಕೆಲವೇ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೇಳೆ [[ಆಂಟಿಡಯಾಬಿಟಿಕ್‌ ಔಷಧ]]ವು ವಿಫಲವಾದಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಫಲಿತಾಂಶವು ಸಿಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ), ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ ಥೆರಪಿಯು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಬಹುದು– ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಗ್ಲೂಕೋಸ್‌ ಮಟ್ಟದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಯಿ ಮೂಲಕ ಔಷಧ ಸೇವನೆಯ ಥೆರಪಿಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite report|title=Diabetes|publisher=MyOptumHealth|url=http://www.myoptumhealth.com/portal/Information/item/Insulin+and+Diabetes+Q_and_A?archiveChannel=Home%2FArticle&clicked=true|accessdate=Jan 21, 2010|archivedate=ಜನವರಿ 12, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100112212731/http://www.myoptumhealth.com/portal/Information/item/Insulin+and+Diabetes+Q_and_A?archiveChannel=Home%2FArticle&clicked=true}}</ref><ref>{{cite report|title=Diabetes and Medication|publisher=Diabetes New Zealand|url=http://www.diabetes.org.nz/living_with_diabetes/type_2_diabetes/medication|accessdate=Jan 21, 2010|archivedate=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 21, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091021183524/http://www.diabetes.org.nz/living_with_diabetes/type_2_diabetes/medication}}</ref> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಿನದ ಒಟ್ಟು ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ ಔಷಧಿಯ ಪ್ರಮಾಣವು 0.6 U/ಕಿಗ್ರಾಂನಷ್ಟಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="pmid10068412"/> ಆದರೆ, ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಸೇರಿದಂತೆ ಸಮಯ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ನಿಗದಿತ ಪ್ರಮಾಣವು ಅವರ ಆಹಾರ ಪರ್ಥ್ಯ(ಸಂಯೋಜನೆ, ಪ್ರಮಾಣ, ಮತ್ತು ಸಮಯ)ವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ ಔಷಧಿ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:<ref name="pmid2951066">{{cite journal |author=Holman RR, Turner RC |title=A practical guide to basal and prandial insulin therapy |url=https://archive.org/details/sim_diabetic-medicine_1985-01_2_1/page/45 |journal=Diabet. Med. |volume=2 |issue=1 |pages=45–53 |year=1985 |month=January |pmid=2951066 |doi=10.1111/j.1464-5491.1985.tb00592.x|accessdate=19 July 2008}}</ref> * ಪುರುಷರಿಗೆ, [(ಫಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ [ಮಿಲಿಮೋಲಾರ್/ಲೀಟರ್]–5)x2] x (ತೂಕ [ಕಿಗ್ರಾಂ]÷(14.3xಎತ್ತರ [ಮೀ])–ಎತ್ತರ [ಮೀ]) * ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ, [(ಫಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ [ಮಿಲಿಮೋಲಾರ್/ಲೀಟರ್]–5)x2] x (ತೂಕ [ಕಿಗ್ರಾಂ]÷(13.2xಎತ್ತರ [ಮೀ])–ಎತ್ತರ [ಮೀ]) ಈ ಸೂಚಿತ ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ ಪಥ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ರೋಗಿಗಳ ಗ್ಲೂಕೋಸ್‌ ಮಟ್ಟದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="pmid16847295">{{cite journal |author=Mooradian AD, Bernbaum M, Albert SG |title=Narrative review: a rational approach to starting insulin therapy |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-internal-medicine_2006-07-18_145_2/page/125 |journal=Ann. Intern. Med. |volume=145 |issue=2 |pages=125–34 |year=2006 |month=July |pmid=16847295 |accessdate=19 July 2008}}</ref> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಬಾಯಿ ಮೂಲಕ ಸೇವಿಸಲು ಆಗದ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯ ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ ನೀಡುವುದು ತುಂಬಾ ಒಳ್ಳೆಯದು.<ref name="pmid1406860">{{cite journal |author=Yki-Järvinen H, Kauppila M, Kujansuu E, ''et al.'' |title=Comparison of insulin regimens in patients with non-insulin-dependent diabetes mellitus |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1992-11-12_327_20/page/1426 |journal=N. Engl. J. Med. |volume=327 |issue=20 |pages=1426–33 |year=1992 |month=November |pmid=1406860 |accessdate=19 July 2008}}</ref> [[ಮೆಟಾಫಾರ್ಮಿನ್‌]] ಗಿಂತ ರಾತ್ರಿವೇಳೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ ಉತ್ತಮ [[ಸಲ್ಫೋನಿಲೂರಿಯ]]ಗಳಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="pmid10068412">{{cite journal |author=Yki-Järvinen H, Ryysy L, Nikkilä K, Tulokas T, Vanamo R, Heikkilä M |title=Comparison of bedtime insulin regimens in patients with type 2 diabetes mellitus. A randomized, controlled trial |journal=Ann. Intern. Med. |volume=130 |issue=5 |pages=389–96 |year=1999 |month=March |pmid=10068412 |url=http://www.annals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=10068412 |accessdate=19 July 2008}}</ref> ರಾತ್ರಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸೂಚಿತ ಪ್ರಮಾಣದ ಔಷಧಿಯು (IU/d ನಂತೆ ಅಳೆದ) ಊಟದ ಮುಂಚೆ ಇದ್ದ ಗ್ಲೂಕೋಸ್‌ (ಮಿಲಿಮೋಲಾರ್/ಲೀಟರ್ನಂತೆ ಅಳೆದ) ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರಲೇಬೇಕು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಉಪವಾಸದ ನಂತರದ ಗ್ಲೂಕೋಸ್‌ ಮಟ್ಟವು ಮಿ.ಗ್ರಾಂ/ಡೆಸಿಲೀಟರ್ ನಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಮಿಲಿಮೋಲಾರ್/ಲೀಟರ್‌ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು 0.05551 ನಿಂದ ಗುಣಿಸಬೇಕು.<ref name="pmid9761809">{{cite journal |author=Kratz A, Lewandrowski KB |title=Case records of the Massachusetts General Hospital. Weekly clinicopathological exercises. Normal reference laboratory values |journal=N. Engl. J. Med. |volume=339 |issue=15 |pages=1063–72 |year=1998 |month=October |pmid=9761809 |doi=10.1056/NEJM199810083391508|url=http://content.nejm.org/cgi/pmidlookup?view=short&pmid=9761809&promo=ONFLNS19 |accessdate=19 July 2008}}</ref> ಯಾವಾಗ ರಾತ್ರಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಈ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ: * ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ನ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಅನುಪಾತದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಿಮಿಕ್ಸ್ಡ್ ಇನ್ಸುಲಿನ್: ಇದು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ, ಅದರೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚಾದ ಹೈಪೊಗ್ಲೈಸೇಮಿಯಾ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref name="pmid17890232">{{cite journal |author=Holman RR, Thorne KI, Farmer AJ, ''et al.'' |title=Addition of biphasic, prandial, or basal insulin to oral therapy in type 2 diabetes |journal=N. Engl. J. Med. |volume=357 |issue=17 |pages=1716–30 |year=2007 |month=October |pmid=17890232 |doi=10.1056/NEJMoa075392 |url=http://content.nejm.org/cgi/pmidlookup?view=short&pmid=17890232&promo=ONFLNS19 |accessdate=19 July 2008}}</ref><ref name="pmid15677776">{{cite journal |author=Raskin P, Allen E, Hollander P, ''et al.'' |title=Initiating insulin therapy in type 2 Diabetes: a comparison of biphasic and basal insulin analogs |journal=Diabetes Care |volume=28 |issue=2 |pages=260–5 |year=2005 |month=February |pmid=15677776 |doi=10.2337/diacare.28.2.260|url=http://care.diabetesjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=15677776 |accessdate=19 July 2008}}</ref>.<ref name="pmid15823767">{{cite journal |author=Malone JK, Kerr LF, Campaigne BN, Sachson RA, Holcombe JH |title=Combined therapy with insulin lispro Mix 75/25 plus metformin or insulin glargine plus metformin: a 16-week, randomized, open-label, crossover study in patients with type 2 diabetes beginning insulin therapy |journal=Clin Ther |volume=26 |issue=12 |pages=2034–44 |year=2004 |month=December |pmid=15823767 |doi=10.1016/j.clinthera.2004.12.015 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0149-2918(04)00085-2 |accessdate=19 July 2008}}</ref> ಒಂದು ವೇಳೆ ಉಪವಾಸದ ನಂತರ ಪ್ಲಾಸ್ಮ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಮೌಲ್ಯವು 180 ಮಿ.ಗ್ರಾಂ/ಡೆಸಿಲೀಟರ್ ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೆ ಆರಂಭಿಕ ಒಟ್ಟು ಪ್ರತಿದಿನದ ಬೈಫೇಸಿಕ್ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಪ್ರಮಾಣವು 10 ಯೂನಿಟ್‌ಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಸ್ಮ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಮೌಲ್ಯವು 180 ಮಿ.ಗ್ರಾಂ/ಡೆಸಿಲೀಟರ್ ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ, ಪ್ರತಿದಿನಕ್ಕೆ 12 ಯೂನಿಟ್‌ಗಳು".<ref name="pmid15677776"/> ಟೈಟ್ರೀಕರಿಸಲು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಅನುಪಾತಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಇದೆ.<ref name="pmid16847295"/> * [[ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ ಗ್ಲಾರ್ಗೈನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ ಡೆಟೆಮಿರ್‌]]ಗಳು ದೀರ್ಘ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. [[ಕೊಚ್ರೇನ್ ಕೊಲ್ಯಾಬೊರೇಶನ್]] ನಡೆಸಿದ [[ರ್ಯಾಂಡಮೈಸ್ಡ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ಡ್ ಟ್ರಯಲ್ಸ್‌]]ನ [[ಮೆಟಾ-ಅನಲಿಸಿಸ್‌]]ನಿಂದಾಗಿ "ಡಯಾಬಿಟಿಸ್ ಮೆಲಿಟಸ್ ಟೈಪ್ 2 ಇರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಧೀರ್ಘಕಾಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ನಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದರಿಂದ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಉಪಯೋಗವಿದೆ" ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref name="pmid17443605">{{cite journal |author=Horvath K, Jeitler K, Berghold A, ''et al.'' |title=Long-acting insulin analogues versus NPH insulin (human isophane insulin) for type 2 diabetes mellitus |journal=Cochrane Database Syst Rev |issue=2 |pages=CD005613 |year=2007 |pmid=17443605 |doi=10.1002/14651858.CD005613.pub3 |accessdate=19 July 2008}}</ref> ತೀರಾ ಇತ್ತಿಚೆಗೆ ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ರ್ಯಾಂಡಮೈಸ್ಡ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ಡ್ ಟ್ರಯಲ್‌ನಿಂದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಧೀರ್ಘಕಾಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ಗಳು ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯೆಂದು ಕಂಡರೂ, ಅವುಗಳು ದುರ್ಬಲಗೊಂಡ ಹೈಪೊಗ್ಲೈಸೆಮಿಕ್ ಎಪಿಸೋಡ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.<ref name="pmid17890232"/> * ಟೈಪ್‌ 2 ಡಯಬಿಟಿಸ್‌ಗೆ ಈಗ ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ ಪಂಪ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದೆ.ಪ್ರಕಟಣೆಗೊಂಡ ಒಂದು ಮೂಲ ಅಧ್ಯಯನದಂತೆ, ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಸಕ್ಕರೆ ಅಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ನ್ಯೂರೋಪ್ಯಾಥಿಕ್‌ ನೋವು ಕಡಿಮೆಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಕಂಡು ಬಂದಿರುವ ಫಲಪ್ರದಾಯಕವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ.<ref name="pmid19698065">{{cite journal |author=Jothydev Kesavadev, Shyam Balakrishnan, Ahammed S,Sunitha Jothydev, ''et al.'' |title=Reduction of glycosylated hemoglobin following 6 months of continuous subcutaneous insulin infusion in an Indian population with type 2 diabetes|journal=Diabetes Technol Ther |volume=11 |issue=8 |pages=517–521|year=2009 |pmid=19698065|accessdate=2 November 2009 |doi=10.1089/dia.2008.0128}}</ref> === ಉದರ ಸಂಬಂಧಿ ಬೈಪಾಸ್ ಸರ್ಜರಿ === [[ಉದರ ಸಂಬಂಧಿ ಬೈಪಾಸ್ ಸರ್ಜರಿ]] [[ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಆಯ್ದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು]] ಈ ಶಸ್ತ್ರ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಯಾವರೀತಿಯ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಏಕ ರೂಪ ನಿಯಮ ಇನ್ನೂ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಮಧುಮೇಹ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, 99-100% ರಷ್ಟು ವಿಧಗಳನ್ನು ಇನ್ಸುಲಿನ್ ನಿರೋಧತೆಯಿಂದಲೂ ಮತ್ತು 80-90%ರಷ್ಟು ಮಧುಮೇಹ 2ನ್ನು ಔಷಧೋಪಚಾರಗಳಿಂದಲೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. 1991ರಂದು, [[NIH]](ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ) ಸ್ಥೂಲಕಾಯರಿಗೆ ನಡೆಸುವ ಉದರ-ಕರಳು ಸಂಬಂಧಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಒಮ್ಮತ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಪ್ರಕಾರ ನಿರ್ಣಾಯಕ [[ದೈಹಿಕ ಸೂಚ್ಯಂಕ]] (BMI)ವನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸುವಾಗ 40 ರಿಂದ 35ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, [[ಬಾರಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಸರ್ಜರಿಯ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಂಸ್ಥೆ]] (ASBS) ಮತ್ತು ASBS ಫೌಂಡೇಶನ್ ಸಲಹೆ ನೀಡಿರುವಂತೆ ತೀವ್ರ ರೋಗಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ದೈಹಿಕ ಸೂಚ್ಯಂಕವು 30ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ.<ref name="pmid18212321">{{cite journal |author=Cummings DE, Flum DR |title=Gastrointestinal surgery as a treatment for diabetes |journal=JAMA |volume=299 |issue=3 |pages=341–3 |year=2008 |pmid=18212321 |doi=10.1001/jama.299.3.341 |url=http://jama.ama-assn.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=18212321 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಸ್ವೀಡಿಶ್ ನ ಸ್ಥೂಲತೆ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದ ನಂತರ ಮಧುಮೇಹ 2 ರಲ್ಲಿ ಉದರ ಬೈಪಾಸ್ ಸರ್ಜರಿಯ ಪಾತ್ರ ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಚರ್ಚೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸರಣಿಯು ತೋರಿಸಿರುವಂತೆ ಬೈಪಾಸ್ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 2 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಧುಮೇಹ 2 ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು ([[ಇದರ ಅನುಪಾತ]]0.14 ಇತ್ತು) ಮತ್ತು 10 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ (ಇದರ ಅನುಪಾತ 0.25 ಆಗಿತ್ತು).<ref name="pmid17509385">{{cite journal |author=Folli F, Pontiroli AE, Schwesinger WH |title=Metabolic aspects of bariatric surgery |journal=Med. Clin. North Am. |volume=91 |issue=3 |pages=393–414, x |year=2007 |pmid=17509385 |doi=10.1016/j.mcna.2007.01.005 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0025-7125(07)00006-5}}</ref> ಗ್ರೀನ್ ವಿಲ್ಲಿ (US) ನಡೆಸಿರುವ 20 ವರ್ಷಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕಂಡುಕೊಂಡಂತೆ ಮಧುಮೇಹ 2ನೆಯ ವಿಧ ಇರುವ 80% ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ಗ್ಲ್ಯೂಕೋಸ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೇ ಬಾಹ್ಯ ಮೂಲಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ. ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿರುವ ಬಹಳಷ್ಟು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ತೂಕ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. 20ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಧೀರ್ಘಕಾಲದ ಮಧುಮೇಹ ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ 20% ರಷ್ಟು ರೋಗಿಗಳು ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ತಕ್ಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref>[http://www.diabeteshealth.com/read/2005/04/01/4261.html ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರಿಕ್ ಬೈಬಾಸ್ ಸರ್ಜರಿ - ಡಯಾಬಿಟಿಸ್ ಹೆಲ್ತ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಜನವರಿ 2008ರಲ್ಲಿ, [[ಅಮೇರಿಕಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಘ]](ಜೆ‌ಎ‌ಎಮ್‌ಎ)ವು ಸ್ಥೂಲಕಾಯವಿರುವ ಮಧುಮೇಹ 2ನೆಯ ವಿಧದ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಪ್ರೊಸ್ಕೊಪಿಕ್ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ [[ಉದರ ಬಂಧನದ]] ನಿಯಂತ್ರಿತ ಹೋಲಿಕೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಹೋಲಿಕೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯಂತೆ ಲ್ಯಾಪ್ರೊಸ್ಕೊಪಿಕ್ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಉದರ ಬಂಧನವು ಮದುಮೇಹ 2ನೆಯ ವಿಧವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="pmid18212316">{{cite journal |author=Dixon JB, O'Brien PE, Playfair J, ''et al.'' |title=Adjustable gastric banding and conventional therapy for type 2 diabetes: a randomized controlled trial |journal=JAMA |volume=299 |issue=3 |pages=316–23 |year=2008 |pmid=18212316 |doi=10.1001/jama.299.3.316 |url=http://jama.ama-assn.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=18212316 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಸರಾಸರಿ 41.3%ನಷ್ಟು ಅಪಾಯದ ಮಟ್ಟವು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಈ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವರಲ್ಲಿ (87.0% ರಷ್ಟು ಮಧುಮೇಹ 2 ಇರುವವರಲ್ಲಿ), 60%.ರಷ್ಟು ತೊಂದರೆ [[ನಿಖರವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ]]. 1.7ರಷ್ಟು ರೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅನಕೂಲಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ ([[ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯಬೇಕಾದವರ ಸಂಖ್ಯೆ]] =1.7) ಈ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ರೋಗಿಯ CIN 2-3ನೇ ಹಂತದ ಯಾವ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿ ಇರುವನೆಂದು ತಿಳಿದು, ಸೋಂಕಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತುಲನೆ ಮಾಡಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್‌ ಮಾಡಿ. ಈ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಮಧುಮೇಹ 2ನೆಯ ವಿಧದ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಮಧುಮೇಹ ರೋಗವನ್ನು ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ಗುಣಪಡಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕಶಾಸ್ತ್ರ == [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿರುವಂತೆ 23.6 ಮಿಲಿಯನ್ ನಷ್ಟು ಜನರು (ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 7.8% ) ಮಧುಮೇಹ 2ನೆಯ ವಿಧದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದು 17.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದಾಗ ಅವರಲ್ಲಿ,<ref>ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಯಾಬಿಟಿಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಟೈಟಲ್ =ಟೋಟಲ್ ಪ್ರಿವಲೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಯಾಬಿಟಿಸ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರಿ-ಡಯಾಬಿಟಿಸ್ ಯುಆರ್‌ಎಲ್ =http://www.diabetes.org/diabetes-statistics/prevalence.jsp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060208032127/http://www.diabetes.org/diabetes-statistics/prevalence.jsp |date=2006-02-08 }} | accessdate =2008-11-29</ref> 90% ರಷ್ಟು ಮಧುಮೇಹ 2 ರೋಗಿಗಳಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>ಇನ್ಜುಚ್ಚಿ ಎಸ್‌ಇ, ಶೆರ್ವಿನ್ ಆರ್‌ಎಸ್, ದಿ ಪ್ರಿವೆನ್ಷನ್ ಆಫ್ ಟೈಪ್ 2 ಡಯಾಬಿಟಿಸ್ ಮೆಲ್ಲಿಟಸ್. ಎಂಡೊಕ್ರಿನೊಲ್ ಮೆಟಬ್ ಕ್ಲಿನ್ ಎನ್ ಆ‍ಯ್‌ಮ್ 34 (2205) 199-219.</ref> 1990ಮತ್ತು 2005ರಲ್ಲಿ [[CDC]]ಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ದರ [[ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಂತೆ]] ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite book | last =Gerberding | first =Julie Louise | title =Diabetes | date =2007-05-24 | publisher =Centres for Disease Control | place=Atlanta | url =http://www.cdc.gov/nccdphp/publications/aag/ddt.htm | accessdate =2007-09-14}}</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮಧುಮೇಹ 2ನೆಯ ವಿಧವನ್ನು ವಯಸ್ಕರ ವ್ಯಾಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಆಹಾದ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಈ ರೋಗದ ದರವು ಸ್ಥೂಲಕಾಯವಿರುವ <ref>[http://www.nih.gov/news/pr/nov2007/niddk-13.htm ಡಯಾಬಿಟಿಸ್ ರೇಟ್ಸ್ ಆರ್ ಇನ್‌ಕ್ರೀಸಿಂಗ್ ಅಮಾಂಗ್ ಯೂತ್]{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ಎನ್‌ಐಎಚ್]], ನವೆಂಬರ್ 13, 2007</ref> ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.<ref>ಸ್ಟೀನ್‌ಬರ್ಗರ್ ಜೆ, ಮೊರನ್ ಎ, ಹಾಂಗ್ ಸಿಪಿ, ಜಾಕೋಬ್ಸ್ ಡಿಆರ್ ಜೂ, ಸಿನಾಯ್ಕೊ ಎ‌ಆರ್: ಅಡಿಪೊಸಿಟಿ ಇನ್ ಚೈಲ್ಡ್‌ಹುಡ್ ಪ್ರೆಡಿಕ್ಟ್ಸ್ ಒಬೆಸಿಟಿ ಅಂಡ್ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ರೆಸಿಸ್ಟೆನ್ಸ್ ಇನ್ ಯಂಗ್ ಅಡಲ್ಟ್‌ಹುಡ್. J Pediatr 138:469–473, 2001</ref> ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 90–95% ರಷ್ಟು ಜನರು ಮಧುಮೇಹ 2ನೆಯ ವಿಧದ ರೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ <ref name="nature">{{cite journal |author=Zimmet P, Alberti KG, Shaw J |title=Global and societal implications of the diabetes epidemic |journal=Nature |volume=414 |issue=6865 |pages=782–7 |year=2001 |month=December |pmid=11742409 |doi=10.1038/414782a |url=http://www.nature.com/nature/journal/v414/n6865/abs/414782a.html |accessdate=19 July 2008}}</ref>.ಇವರಲ್ಲಿ 65 ವಯೋಮಾನದ 20% ಮಧುಮೇಹ 2ನೆಯ ವಿಧದ ರೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಇನ್ನುಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಧುಮೇಹ 2ನೆಯ ವಿಧ ಭಾಗಶಃ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಪರಿಸರದ ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನ ಶೈಲಿ ಕಾರಣ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇಂದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ 150 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಜನರು ಮಧುಮೇಹ ತೊಂದರೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದು 2025ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇದರ ಸಂಖ್ಯೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.<ref name="nature"/> == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{dmoz|Health/Conditions_and_Diseases/Endocrine_Disorders/Pancreas/Diabetes/Type_2}} * [http://www.healthplus24.com/Diseases_and_Conditions1/Diabetes.aspx ಡಯಾಬಿಟಿಸ್ ಮೆಲ್ಲಿಟುಸ್ 2ನೇ ಬಗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100303063154/http://www.healthplus24.com/diseases_and_conditions1/diabetes.aspx |date=2010-03-03 }} * [http://www.diabetes.co.uk/type2-diabetes.html ಟೈಪ್ 2 ಡಯಾಬಿಟಿಸ್ - ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಹಿತಿ] === ಸಂಸ್ಥೆಗಳು === * [http://www.diabetesatlas.org/ ಐಡಿಎಫ್ ಮಧುಮೇಹ ನಕ್ಷೆ] * [http://www.idf.org/ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡಯಾಬಿಟಿಸ್ ಫೆಡರೇಶನ್] * [http://www.worlddiabetesday.org/ ವಿಶ್ವ ಮಧುಮೇಹ ದಿನ (ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡಯಾಬಿಟಿಸ್ ಫೆಡರೇಶನ್)] * [http://www.diabetes.org.uk/ ಡಯಾಬಿಟಿಸ್ ಯುಕೆ - ಮಧುಮೇಹ ಹೊಂದಿರುವ ಜನರಿಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಯುಕೆಯ ಸಂಸ್ಥೆ] * [http://www.diabetes.org/home.jsp ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡಯಬಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327123601/http://www.diabetes.org/home.jsp |date=2008-03-27 }} === ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು === * [http://diabetes.niddk.nih.gov/ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡಯಾಬಿಟಿಸ್ ಇನ್‌ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್‌ಹೌಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100221034416/http://diabetes.niddk.nih.gov/ |date=2010-02-21 }} * [http://www.cdc.gov/diabetes/ ಸೆಂಟರ್ಸ್ ಫಾರ್ ಡಿಸೀಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ (ಎಂಡೋಕ್ರೈನ್ ಪೆಥಾಲಜಿ)] === ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ === {{Further Reading}} * [http://www.seasonalmagazine.com/2009/07/diabetes-symptoms-revisited-are-they.html ಡಯಾಬಿಟಿಸ್ ಸಿಂಪ್ಟಮ್ಸ್ ರಿವಿಸಿಟೆಡ್: ಆರ್ ದೆ ಟೂ ವೇಗ್ ಅಂಡ್ ಟೂ ಲೇಟ್?] * [http://www.abc.net.au/rn/scienceshow/stories/2009/2554683.htm ಎಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಆನ್ ಹೈಪೊಥಿಸೈಸ್ಡ್ ಏಟಿಯಾಲಜಿ ಇನ್ವಾಲ್ವಿಂಗ್ ಗಟ್ ಹಾರ್ಮೋನ್] {{Endocrine pathology}} {{diabetes}} {{DEFAULTSORT:Diabetes Mellitus Type 2}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಯಸ್ಸಿಗೆ-ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಯಿಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಧುಮೇಹ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಥೂಲಕಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾರಣಗಳು]] 9ulidmzd6qq14bcrx0bzuiiwymm7sd0 0 24119 1427517 1381774 2026-09-06T22:45:57Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427517 wikitext text/x-wiki {{refimprove|date=January 2009}} [[ಚಿತ್ರ:Myoglobin.png|thumb|200px|ಮಯೊಗ್ಲೋಬಿನ್‌ನ 3D ರಚನೆಯ ಚಿತ್ರಣ, ಇದು ಬಣ್ಣಯುಕ್ತ ಆಲ್ಫಾ ಹೆಲಿಕ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ-ರಚನೆಯನ್ನು X-ಕಿರಣ ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಆಗಿದೆ, ಇದನ್ನು 1958ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಪೆರುಟ್ಜ್ ಮತ್ತು ಸರ್ ಜಾನ್ ಕೌಡೆರಿ ಕೆಂಡ್ರೀವ್ ಸಾಧಿಸಿದರು, ಅವರ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ರಸಾಯನ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.]] '''ಜೈವಿಕ-ಅಣು''' ಬದುಕಿರುವ [[ಜೀವಿ]]ಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಒಂದು ಕಾರ್ಬನಿಕ [[ಅಣು]]ವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಪ್ರೋಟೀನ್|ಪ್ರೋಟೀನ್‌]]‌ಗಳು, ಪಾಲಿಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಿಕ್ ಆಮ್ಲ|ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಕ್ ಆಮ್ಲ]]ಗಳಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲಿಮರ್‌ನ‌ ಅಣುಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಯಾಪಚಯಜಗಳು(ಮೆಟಾಬಲೈಟ್ಸ್) ಎರಡನೇ ಚಯಾಪಚಯಜಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮೊದಲಾದ ಸಣ್ಣ ಅಣುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ವರ್ಗದ ಅಣುಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರೆಂದರೆ ಜೀವಿಜನ್ಯ ಅಂಶ. ಕಾರ್ಬನಿಕ ಅಣುಗಳಾದ ಜೈವಿಕ-ಅಣುಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಇಂಗಾಲ]],[[ಜಲಜನಕ]], [[ಸಾರಜನಕ]] ಮತ್ತು [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ವನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ರಂಜಕ|ಫಾಸ್ಫರಸ್(ರಂಜಕ)]] ಮತ್ತು ಸಲ್ಫರ್‌([[ಗಂಧಕ]])ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇತರ ಅಂಶಗಳೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅವು ತೀರ ಕಡಿಮೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. == ಜೈವಿಕ-ಅಣುಗಳ ಪ್ರಕಾರಗಳು == ಭಿನ್ನ ಪ್ರಕಾರದ ಜೈವಿಕ-ಅಣುಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ: * ಸಣ್ಣ ಅಣುಗಳು ** ಲಿಪಿಡ್‌ಗಳು, ಫಾಸ್ಫೊಲಿಪಿಡ್‌ಗಳು, ಗ್ಲೈಕೊಲಿಪಿಡ್‌ಗಳು, ಸ್ಟೆರಾಲ್‌ಗಳು, ಗ್ಲಿಸರೊಲಿಪಿಡ್‌ಗಳು ** ಕಾರ್ಬೊಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು, ಶರ್ಕರಗಳು ** ಜೀವಸತ್ವಗಳು ** ಹಾರ್ಮೋನುಗಳು, ನ್ಯೂರೊಟ್ರಾನ್ಸ್ಮಿಟರ್‌ಗಳು ** ಚಯಾಪಚಯಜಗಳು * ಮಾನೋಮರ್‌ಗಳು: ** ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳು ** ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್‌ಗಳು ** ಮಾನೊಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಗಳು * ಪಾಲಿಮರ್‌‌ಗಳು: ** ಪೆಪ್ಟೈಡ್‌ಗಳು, ಆಲಿಗೊಪೆಪ್ಟೈಡ್‌ಗಳು, ಪಾಲಿಪೆಪ್ಟೈಡ್‌ಗಳು, [[ಪ್ರೋಟೀನ್|ಪ್ರೋಟೀನ್‌]]‌ಗಳು **[[ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಿಕ್ ಆಮ್ಲ|ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಕ್ ಆಮ್ಲ]]ಗಳು, DNA, RNA ** ಆಲಿಗೊಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಗಳು, ಪಾಲಿಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌‌ಗಳು (ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು) ** ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್, ಲಿಗ್ನಿನ್ ** ಹೀಮೊಗ್ಲೋಬಿನ್‌ == ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಸೈಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್‌ಗಳು == {{Main|Nucleosides|Nucleotides}} '''ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಸೈಡ್‌ಗಳು''' ಒಂದು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಬೇಸ್‌ ಒಂದು ರೈಬೋಸ್‌‌ಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ರಚನೆಯಾಗುವ ಅಣುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ - ಸೈಟಿಡಿನ್, ಯೂರಿಡಿನ್, ಅಡೆನೊಸಿನ್, ಗ್ವಾನೊಸಿನ್, ತೈಮಿಡಿನ್ ಮತ್ತು ಇನೋಸಿನ್. ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಸೈಡ್‌ಗಳನ್ನು ಜೀವಕೋಶದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೈನೇಸ್‌ಗಳಿಂದ ಫಾಸ್ಫರಿಲೀಕರಿಸಿ, ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್‌ಗಳು‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದು. DNA ಮತ್ತು RNA ಎರಡೂ ಪಾಲಿಮರ್‌ಗಳಾಗಿವೆ. ಅವು ಉದ್ದ, ರೇಖೀಯ ಅಣುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಕ್ ಆಮ್ಲಗಳ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ರಚನಾತ್ಮಕ ಘಟಕಗಳು ಅಥವಾ ಮಾನೊಮರ್‌ಗಳನ್ನು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref name="OBT6th">{{cite book |author=Slabaugh, Michael R., and Seager, Spencer L. |title=Organic and Biochemistry for Today |url=https://archive.org/details/organicbiochemis0006seag_v5f1 |publisher=Brooks Cole |location=Pacific Grove |year=2007 |isbn=0-495-11280-1 |edition=6th}}</ref> ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್ ಒಂದು ಅಚಕ್ರೀಯ [[ಸಾರಜನಕ]]ಯುಕ್ತ ಆಧಾರ, ಪೆಂಟೋಸ್‌ ಮತ್ತು ಒಂದರಿಂದ ಮೂರು ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಅವು ಇಂಗಾಲ, ಸಾರಜನಕ, ಆಮ್ಲಜನಕ, ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಫಾಸ್ಫರಸ್ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ (ಅಡೆನೊಸಿನ್ ಟ್ರೈಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ವಾನೊಸಿನ್ ಟ್ರೈಫಾಸ್ಫೇಟ್), ಜೀವಕೋಶೀಯ ಸಂಕೇತದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ (ಚಕ್ರೀಯ ಗ್ವಾನೊಸಿನ್ ಮೋನೊಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಮತ್ತು ಚಕ್ರೀಯ ಅಡೆನೊಸಿನ್ ಮೋನೊಫಾಸ್ಫೇಟ್) ಹಾಗೂ ಕಿಣ್ವಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸಹ-ಅಂಶಗಳಾಗಿ ಜತೆಗೂಡುತ್ತವೆ (ಸಹ-ಕಿಣ್ವ A, ಫ್ಲೇವಿನ್ ಅಡೆನಿನ್ ಡೈನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್, ಫ್ಲೇವಿನ್ ಮೋನೊನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಟಿನಮೈಡ್ ಅಡೆನಿನ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್).<ref name="Alberts">{{cite book |author=Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K & Wlater P |title=Molecular biology of the cell |publisher=Garland Science |location=New York |year=2002 |pages=120–1 |isbn=0-8153-3218-1 |edition=4th |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=mboc4.TOC&depth=2}}</ref> == ಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಗಳು == ಮೋನೊಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಬೊಹೈಡ್ರೇಟ್‌(ಶರ್ಕರ ಪಿಷ್ಟ)ಗಳ ಸರಳ ರೂಪವಾಗಿವೆ, ಇವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸರಳ ಶರ್ಕರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಅವುಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಲ್ಡಿಹೈಡ್‌ ಅಥವಾ ಕೀಟಾನ್‌ ಗುಂಪನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Peng09">{{cite journal |author=Peng, Bo, and Yu Qin |title=Fructose and Satiety |journal=Journal of Nutrition |volume= |issue= |pages=6137–42 |year=2009 |month=June}}</ref> ಮೋನೊಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಆಲ್ಡಿಹೈಡ್‌ ಗುಂಪಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ''ಆಲ್ಡೊ-'' ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಕೀಟಾನ್‌ ಗುಂಪನ್ನು ''ಕೀಟೊ-'' ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="OBT6th"/> ಮೋನೊಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಉದಾರಣೆಗಳೆಂದರೆ - ಹೆಕ್ಸೋಸ್‌ಗಳಾದ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಪ್ರಕ್ಟೋಸ್, ಗ್ಯಾಲಕ್ಟೋಸ್ ಹಾಗೂ ಪೆಂಟೋಸ್‌ಗಳಾದ ರೈಬೋಸ್ ಮತ್ತು ಡಿಆಕ್ಸಿರೈಬೋಸ್‌. ಸೇವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಫ್ರಕ್ಟೋಸ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಜಠರದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಹೀರಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅವು ಭಿನ್ನ ಚಯಾಪಚಯ ಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. 2 ಭಿನ್ನ ಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಸೇವಿಸಿದ ಆಹಾರದ ಮೇಲೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಹಲವಾರು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Peng09"/> ನೀರಿನ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ಮೋನೊಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಎರಡು ಏಕ ಸರಳ-ಶರ್ಕರಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟು '''ಡೈಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಗಳು''' ರಚನೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಅವನ್ನು ದುರ್ಬಲ ಆಮ್ಲದೊಂದಿಗೆ ಕುದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತ ಕಿಣ್ವಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ ಜಲಜನೀಕರಿಸಿ ಅವುಗಳ ರಚನಾ ಆಧಾರವಾದ ಮೋನೊಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಅನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.<ref name="OBT6th"/> ಡೈಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಉದಾರಣೆಗಳೆಂದರೆ - [[ಸುಕ್ರೋಸ್]], ಮಾಲ್ಟೋಸ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಕ್ಟೋಸ್. ಪಾಲಿಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌‌ಗಳು ಪಾಲಿಮರೀಕರಿಸಿದ ಮೋನೊಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಗಳು, ಸಂಕೀರ್ಣ, ಕಾರ್ಬೊಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳಾಗಿವೆ. ಅವು ಅನೇಕ ಸರಳ ಶರ್ಕರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ [[ಪಿಷ್ಟ]], ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲೈಕೋಜನ್. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಕೀರ್ಣ ವಿಭಾಗದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಗಾತ್ರದಿಂದಾಗಿ ಪಾಲಿಸ್ಯಾಕರೈಡ್‍‌ಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿ ಗುಂಪುಗಳು ನೀರಿಗೆ ಒಡ್ಡಿದಾಗ ಹೈಡ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪಾಲಿಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌‌ಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಮಾಡಿದಾಗ ದಪ್ಪ ಕಾಲಾಯ್ಡ್ ಸ್ಥಿತಿಯ ಚೆದರಿಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="OBT6th"/> 2 - 10 ಮೋನೊಮರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ ಪಾಲಿಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಗಳನ್ನು ಆಲಿಗೊಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | last =Pigman | first = W. | coauthors = D. Horton | title = The Carbohydrates |volume=1A | publisher =Academic Press | date = 1972 | location = San Diego | page = 3 | isbn =68-26647 }}</ref> ಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋರಿಸಲು ಪ್ರತಿದೀಪಕ ಸೂಚಕ-ಸ್ಥಾನಾಕ್ರಮಿಸುವ ಆಣ್ವಿಕ ಇಂಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಸಂವೇದಕವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮೂರು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳ ಕಿತ್ತಳೆರಸ-ಪಾನೀಯದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Jin, Tan, Wang He-Fang, and Yan Xiu-Ping |title=Discrimination of Saccharides with a Fluorescent Molecular Imprinting Sensor Array Based on Phenylboronic Acid Functionalized Mesoporous Silica |journal=Anal. Chem. |volume=81 |issue=13 |pages=5273–80 |year=2009 |doi=10.1021/ac900484x}}</ref> ಗ್ರಾಹಕ ಫಿಲಂಗಳ ಪ್ರತಿದೀಪ್ತಿ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯು ಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ ಸಾಂದ್ರತೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Bo Peng and Yu Qin |title=Lipophilic Polymer Membrane Optical Sensor with a Synthetic Receptor for Saccharide Detection |url=https://archive.org/details/analytical-chemistry_2008-08-01_80_15/page/6137 |journal=Anal. Chem. |volume=80 |issue=15 |pages=6137–41 |year=2008 |doi=10.1021/ac800946p}}</ref> == ಲಿಗ್ನಿನ್ == ಲಿಗ್ನಿನ್‌ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಪಾಲಿಮರ್‌ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆರೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಸುರುಳಿಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ, ಆ ಸುರುಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣ (ಮೂರರವರೆಗೆ) ಆಲಿಫ್ಯಾಟಿಕ್(ಇಂಗಾಲದ ಪರಮಾಣುಗಳ ತೆರೆದ ಸರಣಿಯುಳ್ಳ) ಇಂಗಾಲದ ಸರಪಣಿಗಳು ಜೋಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಲಿಗ್ನಿನ್‌ ಎರಡನೇ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಜೈವಿಕ-ಪಾಲಿಮರ್‌ ಆಗಿದೆ (ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್‌ನ ನಂತರ). ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಸ್ಯಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ರಚನಾತ್ಮಕ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ''p'' -ಕೌಮೆರಿಲ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್, ಕಾನಿಫೆರಿಲ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಮತ್ತು ಸಿನಾಪಿಲ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್<ref>{{cite book |author= K. Freudenberg & A.C. Nash (eds) |year=1968 |title=Constitution and Biosynthesis of Lignin |location=Berlin |publisher=Springer-Verlag}}</ref>‌ನಿಂದ ಪಡೆದ ಉಪ-ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಜೈವಿಕ-ಅಣುಗಳಲ್ಲೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ರೆಸಿಮಿಕ್ ಅಂದರೆ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬೆಳಕಿನ ಸಕ್ರಿಯತೆಯು ಇಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಲಿಗ್ನಿನ್‌ನ ಪಾಲಿಮರೀಕರಣವು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಡಿಕಲ್‌ ಜತೆಗೂಡುವ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಕೈರಲ್ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಗಲು ಯಾವುದೇ ಆದ್ಯತೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ. == ಲಿಪಿಡ್‌ಗಳು == ಲಿಪಿಡ್‌ಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ '''ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲ [[ಈಸ್ಟರ್]]ಗಳು'''. ಅವು ಜೈವಿಕ ಒಳಪೊರೆಯ ರಚನಾತ್ಮಕ ಮೂಲ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಜೈವಿಕ ಪಾತ್ರವೆಂದರೆ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಗ್ರಹ (ಉದಾ. ಟ್ರೈಗ್ಲಿಸರೈಡ್‌ಗಳು). ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಿಪಿಡ್‌‌ಗಳು ಒಂದು ಧ್ರುವೀಯ ಅಥವಾ ಹೈಡ್ರೊಫಿಲಿಕ್ ಹೈಡ್ಅನ್ನು (ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗ್ಲಿಸರಾಲ್) ಹಾಗೂ ಒಂದರಿಂದ ಮೂರರವರೆಗೆ ಧ್ರುವೀಯವಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಹೈಡ್ರೊಫೋಬಿಕ್ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲದ ಟೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ್ನು ಆಂಫಿಫಿಲಿಕ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳು ಕೇವಲ ಏಕಬಂಧಗಳಿಂದ ('''ಪರ್ಯಾಪ್ತ''' ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳು) ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಏಕ ಮತ್ತು ದ್ವಿ ಬಂಧಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ('''ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ''' ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳು) ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇಂಗಾಲದ ಪರಮಾಣುಗಳ ಕವಲೊಡೆಯದ ಸರಪಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಸರಪಣಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 14-24 ಇಂಗಾಲದ ಗುಂಪುಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಮಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೈವಿಕ ಒಳಪೊರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಲಿಪಿಡ್‌ಗಳ ಹೈಡ್ರೊಫಿಲಿಕ್ ಹೆಡ್‌ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮೂರು ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ: * ಗ್ಲೈಕೊಲಿಪಿಡ್‌‌ಗಳು - ಇವುಗಳ ಹೆಡ್‌ಗಳು 1-15 ಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ ಶೇಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಆಲಿಗೊಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. * ಫಾಸ್ಫೊಲಿಪಿಡ್‌‌ಗಳು - ಇವುಗಳ ಹೆಡ್‌ಗಳು ಒಂದು ಧನಾತ್ಮಕ ಆವೇಶದ ಗುಂಪನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಅದು ಟೈಲ್ ಒಂದಿಗೆ ಋಣಾತ್ಮಕ ಆವೇಶದ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. * ಸ್ಟೆರಾಲ್‌ಗಳು - ಇವುಗಳ ಹೆಡ್‌ಗಳು ಸಮತಲೀಯ ಸ್ಟಿರಾಯ್ಡ್ ಸುರುಳಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಕೊಲೆಸ್ಟೆರಾಲ್. ಇತರ ಲಿಪಿಡ್‌‌ಗಳೆಂದರೆ - ಪ್ರೋಸ್ಟಗ್ಲಾಂಡಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಲ್ಯೂಕೊಟ್ರೀನ್‌ಗಳು, ಇವು ಅರಕಿಡಾನಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳಿಂದ ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಲಾದ 20-ಇಂಗಾಲದ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಸಿಲ್ ಘಟಕಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. == ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳು == ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳು ಅಮೈನೊ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಕ್ಸಿಲಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. (ಜೈವಿಕ-ರಸಾಯನ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ, ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲ ಪದವನ್ನು ಅಮೈನೊ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಕ್ಸಿಲೇಟ್ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳು ಒಂದೇ ಇಂಗಾಲಕ್ಕೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ನಿಜವಾಗಿ ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲವಲ್ಲದ ಪ್ರೋಲಿನ್ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಾಗ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ). ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳು ಉದ್ದ ಪಾಲಿಮರ್‌ ಸರಪಣಿಗಳ ರಚನಾತ್ಮಕ ಆಧಾರ-ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. 2-10 ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸರಪಣಿಗಳನ್ನು ಪೆಪ್ಟೈಡ್‌ಗಳೆಂದು, 10-100 ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸರಪಣಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಪೆಪ್ಟೈಡ್‌ಗಳೆಂದು ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಉದ್ದದ ಸರಪಣಿಗಳನ್ನು [[ಪ್ರೋಟೀನ್|ಪ್ರೋಟೀನ್‌]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ರಚನೆಗಳು ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಚನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಕಿಣ್ವಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರಮಾಣಿತ ಆನುವಂಶಿಕ ಸಂಕೇತದಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳಿವೆ. ಆದರೆ 500 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಇಪ್ಪತ್ತನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಶನ್‌ನ (ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ) ನಂತರದ ಮಾರ್ಪಾಡಿನ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮಾಣಿತ ಇಪ್ಪತ್ತನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಶನ್‌ನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಜತೆಗೂಡುತ್ತವೆ: * ಸೆಲೆನೊಸಿಸ್ಟೈನ್ - ಇದು ಕೆಲವು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ UGA ಕೋಡಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದುಗೂಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಕೋಡಾನ್ ಆಗಿದೆ. * ಪೈರೊಲೈಸಿನ್ - ಇದು ಕೆಲವು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ UAG ಕೋಡಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಕೆಲವು ಮೀಥೆನೊಜೆನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಿಣ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು [[ಮೀಥೇನ್]]ಅನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಈ ಮೇಲಿನವುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಇತರ ಜೈವಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವ ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳೆಂದರೆ ಕಾರ್ನಿಟೈನ್ (ಜೀವಕೋಶದೊಳಗೆ ಲಿಪಿಡ್‌ ಸಾಗಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ), ಆರ್ನಿತೈನ್, GABA ಮತ್ತು ಟಾರಿನ್. === ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ರಚನೆ === [[ಪ್ರೋಟೀನ್|ಪ್ರೋಟೀನ್‌]]ಅನ್ನು ರಚಿಸುವ ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸರಣಿಯನ್ನು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ರಚನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸರಣಿಯು ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಆನುವಂಶಿಕ ಅಂಶದಿಂದ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಅಣುಗಳ ನಡುವಣ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ರೂಪಿತವಾದ ಅನೇಕ, ಉತ್ತಮವಾಗಿ-ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ ಅಂಶಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಎರಡನೇ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಎರಡಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆಲ್ಫಾ ಹೆಲಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೀಟಾ ಶೀಟ್, ಇದನ್ನು ಬೀಟಾ ಪ್ಲೀಟೆಡ್(ಮಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ) ಶೀಟ್‌ಗಳೆಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲದ ಅಮೈನೊ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದರ ಕಾರ್ಬೋಕ್ಸಿಲಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಗುಂಪಿನ ನಡುವಿನ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಸುರುಳಿಯಾಗಿ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಆಲ್ಫಾ ಹೆಲಿಕ್ಸ್‌ಗಳು ರಚನೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಸುರುಳಿಯು ಪ್ರತಿ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3.6 ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲದ ಆಲ್ಕೈಲ್ ಗುಂಪು ಸುರುಳಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಹೊರಗೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬೀಟಾ ಮಡಿಕೆ-ಮಾಡಿದ ಶೀಟ್‌ಗಳು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಸರಪಣಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರಬಲ ನಿರಂತರ ಜಲಜನಕ ಬಂಧದಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ಬಂಧವು ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಮಾಂತರ ಅಥವಾ ಸಮಾಂತರವಾಗಿಲ್ಲದೇ ಇರಬಹುದು. ರಚನಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ರೇಷ್ಮೆಯು ಬೀಟಾ ಮಡಿಕೆ-ಮಾಡಿದ ಶೀಟ್‌ಗಳಿಂದ ರೂಪಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಒಂದು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ವಿಭಿನ್ನ ಅನುಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡೂ ರಚನೆಗಳ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸುರುಳಿ ಸುತ್ತುವುದೂ ಸಹ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿರಬಹುದು. ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಒಟ್ಟು 3D ರಚನೆಯು ಅದರ ತೃತೀಯಕ ರಚನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಜಲಜನಕ]] ಬಂಧ, ಡಿಸಲ್ಫೈಡ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ಗಳು, ಹೈಡ್ರೊಫೋಬಿಕ್ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಹೈಡ್ರೊಫಿಲಿಕ್ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳು, ವ್ಯಾನ್ ಡರ್ ವಾಲ್ಸ್ ಬಲ ಮೊದಲಾದ ವಿವಿಧ ಬಲಗಳಿಂದಾಗಿ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ರಚನೆಯಾಗಲು ಎರಡು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿವಿಧ ಪಾಲಿಪೆಪ್ಟೈಡ್ ಸರಪಣಿಗಳು ಒಂದುಗೂಡಿದಾಗ, ಪ್ರೋಟೀನ್‌‌ನ ಚತುಷ್ಟಯ ರಚನೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಚತುಷ್ಟಯ ರಚನೆಯು ಹೀಮೊಗ್ಲೋಬಿನ್‌‌‌ನಂತಹ ಪಾಲಿಮರಿಕ್ ಮತ್ತು ಹೆಟಿರೊಮೆರಿಕ್ ಪ್ರೋಟೀನ್‌‌ಗಳ ಒಂದು ಅನನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಹೀಮೊಗ್ಲೋಬಿನ್‌ ಎರಡು ಆಲ್ಫಾ ಮತ್ತು ಎರಡು ಬೀಟಾ ಪೆಪ್ಟೈಡ್ ಸರಪಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ==== ಅಪೊಎಂಜೈಮ್‌ಗಳು ==== ಅಪೊಎಂಜೈಮ್‌ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ರಾವಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ‌. ಇದು ಆ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಸಕ್ರಿಯತೆಯಿಂದ ಸ್ರಾವಕ ಜೀವಕೋಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಪೊಎಂಜೈಮ್‌ಗಳು ಸಹ-ಅಂಶ(ಕೊಫ್ಯಾಕ್ಟರ್)ದ ಸೇರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಕಿಣ್ವವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಹ-ಅಂಶಗಳು ಅಕಾರ್ಬನಿಕ (ಉದಾ. ಲೋಹದ ಅಯಾನುಗಳು ಮತ್ತು [[ಕಬ್ಬಿಣ]]-[[ಗಂಧಕ|ಸಲ್ಫರ್‌]] ಗುಂಪುಗಳು) ಅಥವಾ ಕಾರ್ಬನಿಕ (ಉದಾ. ಫ್ಲೇವಿನ್ ಮತ್ತು ಹೀಮ್) ಸಂಯುಕ್ತಗಳಾಗಿರಬಹುದು ಕಾರ್ಬನಿಕ ಸಹ-ಅಂಶಗಳು ಕಿಣ್ವದೊಂದಿಗೆ ಭದ್ರವಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಾಸ್ಥೆಟಿಕ್ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಿಣ್ವದ ಸಕ್ರಿಯ ಭಾಗದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಸಹ-ಕಿಣ್ವಗಳಾಗಿರಬಹುದು. ==== ಐಸೊಎಂಜೈಮ್‌‌ಗಳು ==== ಐಸೊಎಂಜೈಮ್‌‌ಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಕ್ರಿಯೆ ಆದರೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಿಣ್ವಗಳಾಗಿವೆ. ಅವು ವಿವಿಧ ಜೀನ್‌ಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿವೆ. ಅವು ವಿವಿಧ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಕಿಣ್ವಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ LDH. ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಅವುಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸ್ರಾವಕ ಅಂಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಕೃತ ರಚನೆಯಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==== ಜೀವಸತ್ವಗಳು ==== [[ಜೀವಸತ್ವಗಳು|ಜೀವಸತ್ವ]]ವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜೀವಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಲ್ಪಡದ ಒಂದು ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಜೀವಿಯ ಉಳಿಯುವಿಕೆಗೆ ಅಥವಾ ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಸಹ-ಕಿಣ್ವಗಳು). ಆ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಹೀರಬೇಕು ಅಥವಾ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿ ಕೇವಲ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ. ಮೊದಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಪಾಲಿಶ್ ಜೀವ-ರಾಸಾಯನಿಕ ತಜ್ಞ ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ಫಂಕ್ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮೂಲಭೂತವಾದವು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದನು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳಿಗೆ vital-amines(ಜೀವಧಾರಕ-ಅಮೈನ್‌ಗಳು) ಎಂಬ ಹೆಸರು ನೀಡಿದನು. ನಂತರ "l" ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟು vitamines(ಜೀವಸತ್ವಗಳು) ಎಂಬ ಪದ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತು. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * ಆಣ್ವಿಕ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ * [[ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆ]] * [[ಜೈವಿಕ-ಅಣುಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] == ಆಕರಗಳು == {{reflist|1}} {{biological organisation}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೈವಿಕ-ಅಣುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಣುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ]] [[ವರ್ಗ:ಜೈವಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು]] spz6rijxrqxp9otk037l7v2lf0hmw7q 0 24130 1427506 1380929 2026-09-06T21:06:12Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427506 wikitext text/x-wiki [[File:Cosmic ray flux versus particle energy.svg|360px|thumb|ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ಶಕ್ತಿ ರೋಹಿತ.]][[ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣ]]ವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ '''ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು''' ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಕಣಗಳಾಗಿದ್ದು [[ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ]]ದಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ. ಬರುವ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ಶೇ.90 ಭಾಗ ಸರಳ [[ಪ್ರೋಟಾನ್]]‍ಗಳು ಇದ್ದು, ಶೇ.10 ಭಾಗ [[ಹೀಲಿಯಂ]] ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ಗಳು (ಆಲ್ಫಾ ಕಣಗಳು) ಇರುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ಶೇ.1 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಭಾಗ ಭಾರ ಇರುವ ಕಣಗಳು, [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‍ಗಳು]] ([[ಬೀಟ ಕಣ|ಬೀಟಾ ಕಣಗಳು]]), ಅಥವಾ ಗಾಮಾ ಕಿರಣದ [[ಫೋಟಾನ್|ಫೋಟಾನ್‍ಗಳಿಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ]].<ref> {{cite book |author=[[US National Research Council]] |year=2008 |title=Managing Space Radiation Risk in the New Era of Space Exploration |page=21 |publisher=[[National Academies Press]] |isbn=0309113830 }}</ref> ಇಲ್ಲಿ ಕಿರಣ ಎಂಬ ಪದದ ಬಳಕೆಯು ತಪ್ಪು ಉಪಯೋಗವಾಗಿದ್ದು, ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಣಗಳು ''ಕಿರಣ''ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರದೇ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಣಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿದಾಗ, ಅವನ್ನು ಕಿರಣಗಳೆಂದೇ ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳ [[ಕಣ]]ದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕಾದಾಗ "ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಿರಣದ ಕಣ"ಗಳೆಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಣಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಭಿನ್ನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕಣಗಳ ಮೂಲವು [[ಸೂರ್ಯ]]ನ ಮೇಲಿನ ಶಕ್ತಿಯುತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಗೋಚರ [[ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ]]ವನ್ನು ತಲುಪುವ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರದ ಘಟನೆಗಳವರೆಗೆ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು 10²⁰ eVಗಳಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ಮಾನವನಿರ್ಮಿತ ಕಣ ಶಕ್ತಿವರ್ಧಕಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದಾದ 10¹²ರಿಂದ 10¹³ eV ಶಕ್ತಿಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಅಧಿಕ. (ಒಂದು 50 J (ಜೌಲ್) ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಣದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವಿಶ್ವಕಿರಣದ ಶಕ್ತಿಯು, ಒಂದು ಟೆನಿಸ್ ಚೆಂಡನ್ನು 42 ಮೀ/ಸೆ [ಅಂದಾಜು 150 ಕಿ.ಮೀ/ಗಂಟೆ] ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ.) ಈಗ ಇನ್ನೂ ಅಧಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref> {{cite journal |author=L. Anchordoqui, T. Paul, S. Reucroft, J. Swain |year=2003 |title=Ultrahigh Energy Cosmic Rays: The state of the art before the Auger Observatory |journal=[[International Journal of Modern Physics A]] |volume=18 |issue=13|pages=2229 |doi=10.1142/S0217751X03013879 |id={{arxiv|hep-ph/0206072}} }}</ref> ಪರಮಾಣು ಬೀಜ ಹಾಗೂ ಉಪಪರಮಾಣವಿಕಕಣಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳಿಂದ ಸಹಾಯವಾಯಿತು. ಈ ಕಣಗಳ ಡಿಕ್ಕಿಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಉಪಪರಮಾಣವಿಕಕಣಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಯಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲಾಗದ ಶಕ್ತಿಯುತ ಕಣಗಳು ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿರುವುವು. == ಸಂಯೋಜನೆ == ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಎಂದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬರುವ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳಾಗಿದ್ದು, ಈ ಕಿರಣಗಳು ಅಂತರತಾರಾ ದ್ರವ್ಯದ ಜೊತೆ ವರ್ತಿಸಿ (ಬೆರೆತು) ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಿರಣಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯನೂ ಕೂಡ ತನ್ನ ಸೌರ ವಿಕಿರಣಸ್ಫೋಟದೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಪ ಶಕ್ತಿಯ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತಾನೆ. ಶಕ್ತಿಯ ರೋಹಿತದ ಯಾವ ಭಾಗವು ಗಮನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆಯೋ, ಅದರ ಮೇಲೆ [[ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣ]]ದ ಹೊರಗಿರುವ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಬರುವ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ.90 ಭಾಗ [[ಪ್ರೋಟಾನ್|ಪ್ರೋಟಾನ್‌]]ಗಳು, ಸರಿಸುಮಾರು ಶೇ.9 ಭಾಗ [[ಹೀಲಿಯಂ]] ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ಗಳು (ಆಲ್ಫಾ ಕಣಗಳು) ಮತ್ತು ಅಂದಾಜು ಶೇ.1 ಭಾಗ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‍ಗಳಿ]]ರುತ್ತವೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ಗಳ ನಡುವಿನ ಅನುಪಾತವು (ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಪ್ರಕಾರ 28% ಹೀಲಿಯಂ) ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಈ ವಸ್ತುಗಳ [[ಮೂಲಧಾತು|ಮೂಲಧಾತುಗಳ]] ಹೇರಳ ಅನುಪಾತ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಸ್ಥಾನಿಯ ಒಟ್ಟು ಅಣುಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಆ ಧಾತುವಿಗಿರುವ ಒಟ್ಟು ಸಮಸ್ಥಾನಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೂ ಇರುವ ಅನುಪಾತ) ಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಹೀಲಿಯಂ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ 24%). ಉಳಿದ ಭಾಗವು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಬೈಜಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಅವಶೇಷಗಳಾದ ಭಾರವಾದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ಗಳಿಂದಾಗಿದೆ. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ಬೈಜಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಅವಶೇಷಗಳಲ್ಲದ ಇತರ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ಗಳು ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಉಗಮವಾದ [[ಮಹಾಸ್ಫೋಟ|ಮಹಾಸ್ಪೋಟ (ಬಿಗ್‍ಬ್ಯಾಂಗ್)]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಪ್ರೈಮರಿ [[ಲಿಥಿಯಮ್|ಲೀಥಿಯಂ]], [[ಬೆರಿಲಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಬೋರಾನ್|ಬೋರಾನ್‍ಗಳಿಂದಾಗಿವೆ]]. ಈ ಹಗುರ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ಗಳು ಸೂರ್ಯನ ವಾತಾವರಣಕ್ಕಿಂತ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ (ಅಂದಾಜು 1:100 ಕಣಗಳು). ಈ ಹಗುರ ಕಣಗಳು ಸೂರ್ಯನ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿರುವ [[ಹೀಲಿಯಂ]] ಕಣಗಳ 10⁻⁷ ಭಾಗವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಬೃಹತ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿರುವ ಭಾರವಾದ ಇಂಗಾಲ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ಗಳು, ಅಂತರತಾರಾ ದ್ರವ್ಯದೊಂದಿಗಿನ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ (ವಿಶ್ವಕಿರಣ ವಿದಳನ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ) ಲಘುವಾದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ಗಳಿರುವ ಲೀಥಿಯಂ, ಬೆರಿಲಿಯಂ ಮತ್ತು ಬೋರಾನ್‍ಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತವೆ. Li ಮತ್ತು Be ಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ರೋಹಿತವು ಇಂಗಾಲ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕಗಳಿಗಿಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯಿರುವ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ಗಳು ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಕಡಿಮೆ ವಿಶ್ವಕಿರಣದ ವಿದಳನಕ್ಕೊಳಪಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಬ್ಬಿಣ,ನಿಕಲ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರತಾರಾ ದ್ರವ್ಯದ ನಡುವಿನ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗುವ ವಿದಳನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ [[ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿಯಮ್|ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿಯಂ]], [[ಟೈಟೇನಿಯಮ್|ಟೈಟೇನಿಯಂ]], [[ವನಾಡಿಯಮ್|ವನಾಡಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]] [[ಅಯಾನು]]ಗಳು ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ಪ್ರವಾಹವು ಸ್ಥಿರವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಕಳೆದ ನಲವತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 1.5 ರಿಂದ 2 ಪಟ್ಟು ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಒದಗಿಸಿವೆ.<ref> {{cite journal |author=D. Lal, A.J.T. Jull, D. Pollard, L. Vacher |year=2005 |title=Evidence for large century time-scale changes in solar activity in the past 32&nbsp;Kyr, based on in-situ cosmogenic ¹⁴C in ice at Summit, Greenland |url=https://archive.org/details/earth-and-planetary-science-letters_2005-06-15_234_3-4/page/335 |journal=[[Earth and Planetary Science Letters]] |volume=234 |issue=3–4 |pages=335–249 |doi=10.1016/j.epsl.2005.02.011 }}</ref> == ಸಮನ್ವಯತೆ == ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ಪ್ರವಹಿಸುವ ದರವು ಎರಡು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ಸೌರ ಮಾರುತ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತ ಕ್ಷೇತ್ರ. [[ಸೌರ ಮಾರುತ]]ವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕಾಂತಯುಕ್ತ [[ಪ್ಲಾಸ್ಮ]]ವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಳ ಬರುವ ಕಣಗಳ ವೇಗವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ 1 GeVಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕಣಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ. [[ಸೌರ ಮಾರುತ]]ದ ಪ್ರಮಾಣವು ಸೌರ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅದರ ನಿರಂತರ ಹನ್ನೊಂದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚಕ್ರದ ನಂತರ ಇದು ಬದಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡುವ ಮಟ್ಟವು (ಮಾಡುಲೇಷನ್) ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ/ಪ್ರತಿಅವಲಂಬನವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಭಾವವು ಸಮಭಾಜಕವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ತೀವ್ರತೆಯು ಸಮಭಾಜಕವೃತ್ತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು, ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ಕಣಗಳು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ರೇಖೆಗಳ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಹೊರತು, ಅದನ್ನು ದಾಟಿಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವು ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿವೆ. (ಅಲ್ಲಿ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ರೇಖೆಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿವೆ). ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ರೇಖೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯತ್ತ ಬಾಗಿದ್ದು, ಮೊದಲು ಸೂರ್ಯೋದಯವು ಅಲ್ಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಗೆ, ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ತೀಕ್ಷಣತೆಯು ಭೂಮಿಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯ ಕಕ್ಷೆಯು, ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ [[ಧ್ರುವ]]ಗಳ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ರೇಖಾಂಶವನ್ನೂ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ರೇಖಾಂಶದ ಅವಲಂಬಿಕೆಯು ಭೂಕಾಂತೀಯ ದ್ವಿಧ್ರುವ ಅಕ್ಷಾಂಶವು ಭೂಮಿಯ ಭ್ರಮಣ ಅಕ್ಷಾಂಶಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸತ್ಯದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಸೌರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಮಾಡುಲೇಷನ್ (ಮಾರ್ಪಾಡು) ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು [[ಅಂತರಿಕ್ಷ]]ದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಪಾರ್ಕರ್ಸ್ ಟ್ರಾನ್‍ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಇಕ್ವೇಶನ್ ಇನ್ ದಿ ಹೆಲಿಯೊಸ್ಪಿಯರ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ತ್ರಿಜ್ಯಾಂತರದಲ್ಲಿ (~94 AU) ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರವಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಶಬ್ದದ ವೇಗಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ವೇಗದಲ್ಲಿರುವ ಸೌರಮಾರುತವು ಶಬ್ದದ ವೇಗಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು "ಸೌರ ಮಾರುತದ ಅಂತಿಮ ಆಘಾತ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಿಮ ಆಘಾತ ಮತ್ತು ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಅಂಚಿನ (ಹೆಲಿಯೊ ಪಾಸ್) ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೌರಕೋಶ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿರೋಧ ಒಡ್ಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಶಕ್ತಿಯು ಶೇ.90ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇದೂ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದಪ್ಪಳಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾದರಿಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಂತರನಕ್ಷತ್ರೀಯ ರೋಹಿತ ಸಂಬಂಧಿಯನ್ನು (LIS) ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡದಾದ ಸ್ಥಿರಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳು ಹೆಲಿಯೋಸ್ಫಿಯರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸೌರ ಮಾರುತದ ಮಾರ್ಗಬದಲಾವಣೆಗೆ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಸೌರಮಾರುತ ಅಂತಿಮ ಆಘಾತ, ಅನಿಶ್ಚಿತ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೌರಕೋಶಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಸರಣ ಟೆನ್ಸರಿನ ಹೊಸ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ಕೃತಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಕಲೆಯ ಸ್ಥಾನದ 2D ಸಂಖ್ಯಾಮಾದರಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ (ಲ್ಯಾಂಗರ್ ಎಟ್ ಆಲ್-2004ನ್ನು ನೋಡಿ). ಆದರೂ ಸೌರಮಾರುತದ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಸೌರಕೋಶದಲ್ಲಿರುವ ಅಸ್ಥಿರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗದೆ ಸೌರಕೋಶ ಅಪರಿಚಿತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಹೆಲಿಯೋಸ್ಫಿಯರ್ ಬಗೆಗಿನ ನಮ್ಮ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಆಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿರುವ ಪ್ರಸರಣ ಸಹ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಗೆಗಿನ ಕಡಿಮೆ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾದರಿಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಪೂರ್ಣತೆಯಿಂದ ಬಹಳ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಭರವಸೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಾದ ''ಅಬ್ ಇನಿಷಿಯೋ ವಿಧಾನ''ಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಕೊರತೆಯೇನೆಂದರೆ ಅಂತಹ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಅವಲೋಕನಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಹೊಂದಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ (Minnie, 2006), ಇದು ಹೆಲಿಯೋಸ್ಫಿಯರ್‌ನಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ವರ್ಣಾತ್ಮಕ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿನ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. == ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು (ಡಿಟೆಕ್ಷನ್) == [[File:Moons shodow in muons.gif|thumb|ಸೌಂಡಾನ್ 2 ಡಿಟೇಕ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ 700 m ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಗೆ ದ್ವಿತೀಯಕ ಮ್ಯೂಯಾನ್‍ಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದಾಗ ಕಂಡುಬಂದ ಚಂದ್ರನ ವಿಶ್ವಕಿರಣದ ನೆರಳು.]] [[File:Moon gamma rays egret instrument cgro.jpg|thumb|right| 20 MeVಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಗಾಮಾಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾಮ್ಟನ್‌ ಗಾಮಾ ರೇ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಚಂದ್ರ. ಇದು ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಿರಣದ ಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿನ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಮತಲದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಮಾಣುವಿನ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಇದನ್ನು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲೂ ನೋಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಈ ಶಕ್ತಿಗಳು ಸೌರ ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಂತೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪರಮಾಣುವಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತಿರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |author= |date=1 August 2005 |title=EGRET Detection of Gamma Rays from the Moon |url=http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/gammoon.html |accessdate=2010-02-11 |publisher=[[NASA]]/[[GSFC]]}}</ref>]] ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ನಿಂದಾಗಿರುವ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿಂದಾಗಿ ದೂರದ ಮೂಲದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ಗಳು ಇತರೆ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿದಂತೆ ವಾತಾವರಣದ ಅನಿಲಗಳ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ಗಳೊಂದಿಗೆ ಘರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಘರ್ಷಣೆಗೆ ವೃಷ್ಟಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಅನೇಕ ಪಯಾನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಯಾನ್‌ಗಳು, ಅಸ್ಥಿರ [[ಮೆಸಾನ್|ಮೆಸಾನ್‌ಗಳು]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಅಸ್ಥಿರ ಮೆಸಾನ್‌ಗಳು ಕೂಡಲೇ ಮ್ಯೂಯಾನ್‌ಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಮ್ಯೂಯಾನ್‍ಗಳು ವಾತಾವರಣದೊಂದಿಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ವರ್ತಿಸದಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಹಾಗೂ ಸಮಯದ ವಿಸ್ತರಿಸುವಿಕೆಯ ಸಾಪೇಕ್ಷತಾ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮ್ಯೂಯಾನ್‌ಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಫಲವಾಗುತ್ತವೆ. ಮ್ಯೂಯಾನ್‍ಗಳು ಅಯಾನೀಕರಣಗೊಳ್ಳುವ ವಿಕಿರಣಗಳಾಗಿದ್ದು [[ಮೇಘಮಂದಿರ|ಮೇಘಮಂದಿರಗಳು]] ಅಥವಾ [[ಗುಳ್ಳೆಮಂದಿರ|ಗುಳ್ಳೆಮಂದಿರಗಳು]] ಅಥವಾ ಸ್ಫುರಣ ಶೋಧಕಗಳಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ಮ್ಯೂಯಾನ್‌‍ಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶೋಧಕಗಳಿಂದ ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ, ಅವು ಒಂದೇ ಕಣಗುಂಪುಗಳ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೌರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರವಿರುವ ಇತರೆ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ (ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಅಪ್ಪಳಿಸುವ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳನ್ನು, ಗಾಮಾ-ಕಿರಣ ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು (ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ) ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಆ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಶಾಲೀ ಗಾಮಾ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ಗಾಮಾ ಕಿರಣಗಳ ಶಕ್ತಿಯು ವಿಕಿರಣ ವಿಭಜನೆಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಕಿರಣಗಳ ಶಕ್ತಿ (10 MeV) ಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾದಾಗ ಇವುಗಳು ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ತಾಡನೆಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದವುಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. === ಕಣ ಮಾರ್ಗ ನಿಕ್ಷಾರಣ ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನದಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಿಕೆ === ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳನ್ನು, ಅವು ಉಪಗ್ರಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂತರಿಕ್ಷಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾದ ಕಣಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡುವ ಸಾಧನಗಳು ಅಥವಾ ಅತೀ ಎತ್ತರದ ಬಲೂನಿನ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋದಾಗ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದಾಗಿದೆ. ರಾಬರ್ಟ್ ಫ್ಲೈಶರ್, ಪಿ. ಬಫೋರ್ಡ್ ಪ್ರೈಸ್ ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ ಎಮ್. ವಾಕರ್<ref name="FPW"> {{cite book |author=R.L. Fleischer, P.B. Price, R.M. Walker |year=1975 |title=Nuclear tracks in solids: Principles and applications |url=https://archive.org/details/bub_gb_yfTBvben3GoC |page= |publisher=[[University of California Press]] |isbn= }}</ref> ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ತಂತ್ರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. 1/4 mil ಲೆಕ್ಸಾನ್ ಪಾಲಿಕಾರ್ಬೋನೇಟ್‍ನಂತಹ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇಟ್ಟು ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಆಕಾಶ ಅಥವಾ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ಬಿಸಿಯಾದ ದಾಹಕ ಸೋಡಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್‍ ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ "ಕೆತ್ತ"ಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ವಸ್ತುವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದರದಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಬರಿದಾದ ವಿಶ್ವಕಿರಣದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ನ್ನು ಶೋಧಕದ ಮೂಲಕ ಹಾಯಿಸಿದಾಗ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ನಲ್ಲಿನ ಶಕ್ತಿಯು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಂಧವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತದೆ. ಕಣಗಳ ಚಲನೆಯು ಮಂದಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದಂಶವು ಅಧಿಕವಾಗಿದ್ದರೆ (ಅಧಿಕ Z) ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಂಧವು ಮುರಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದಾಹಕ ಸೋಡಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್‍ ವೇಗವಾಗಿ ಕರಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಚಿಕ್ಕ ಗುಳಿಗಳಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ನಿಧಾನಗತಿಯಲ್ಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‍ನಲ್ಲಿ ಶಂಕುವಿನ ಆಕೃತಿಯ ಗುಳಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಹಾಳೆಗೆ ಎರಡು ಗುಳಿಗಳಾಗುತ್ತವೆ [ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‍ನ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ ಒಂದು]. ಈ ಗುಳಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದಿಂದ [ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ 1600X ತೈಲ-ಅದರ್ಶನ] ಅಳೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆಳದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯವಾಗಿ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿದ ದರವು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ನ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದಿಂದಾಗಿ ಬೃಹತ್‌ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಯಾನೀಕರಣದ ಹಾನಿಯು ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಬೃಹತ್‌ಪ್ರಮಾಣದ ವೇಗಾಪಕರ್ಷದಿಂದಾಗಿ, ವೇಗವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಅಯಾನೀಕರಣದಿಂದಾಗುವ ಹಾನಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು 1ರಿಂದ 92ರ ವರೆಗಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು Z ಅಣುವಿನ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಕ್ರರೇಖೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೃಹತ್‌ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಹಾದುಹೋಗುವ ಕಣಗಳ ಆವೇಶ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ (ವೇಗ) ಗುರುತಿಸಲು ಅನುವುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ತಂತ್ರವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಶೋಧಕಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ವಿಭಜನೆಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. === ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದೊಂದಿಗಿನ ಸಂವಹನ === ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ತೀವ್ರತೆ ವಾತಾವರಣದ ಉನ್ನತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಅಧ್ಯಯನವೂ ನಡೆದಿದೆ. ಸುಮಾರು 15 ಕಿಮೀ ಉನ್ನತಿಯವರೆಗೆ ತೀವ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ; ಉನ್ನತಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ತೀವ್ರತೆ ಇಳಿಮೊಗವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಕಿರಣ-ವಾತಾವರಣಗಳ ಅಂತರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಇದು ದೃಢೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ಉಚ್ಚ ಉನ್ನತಿಯಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಘಟ್ಟಿಸಿದಾಗ ವಾತಾವರಣದ ಅನಿಲಗಳೊಡನೆ ಅಂತರವರ್ತಿಸಿ ದ್ವಿತೀಯಕ ಕಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಣಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರೋಟಾನುಗಳು ಈ ರೀತಿ ಪಯಾನ್, ಮ್ಯೂಯಾನ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್, ಪಾಸಿಟ್ರಾನ್ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಯುತ ಫೋಟಾನುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಅಯಾನೀಕೃತ ಕಣಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ ಹೀಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದರಿಂದ ತೀವ್ರತೆ ಏರುತ್ತದೆ. ಕೆಳ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಬಂದಂತೆ ದ್ವಿತೀಯಕ ಕಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ತೀವ್ರತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು [[ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣ]]ವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಸಾರಜನಕದ [[ಅಣು]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಘರ್ಷಿಸಿ ಹಗುರವಾದ ಕಣಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಏರ್ ಶವರ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪ್ರೋಟಾನ್‍ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಕಣಕ್ಕೆ ತಗುಲಿ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತವೆ. [[File:Atmospheric Collision.svg|center|400 px]] ಇದು ಏರ್ ಶವ‍ರ್‌ನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಣುವಿನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ವಾತಾವರಣ (ಕೆಮಿಕಲ್ ಅಟ್ಮೋಸ್ಪಿಯರಿಕ್) ವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಏರ್ ಶವರ್ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಬಿಲಿಯನ್‍ಗಟ್ಟಲೆ ಕಣಗಳು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಕಣಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಣಗಳ ಪಥದಿಂದ ಒಂದು ಡಿಗ್ರಿ ಅಂತರದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಆ ರೀತಿಯ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಆವಿಷ್ಟ [[ಮೆಸಾನ್|ಮೆಸಾನ್‌ಗಳು]] (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಧನ ಮತ್ತು ಋಣ ಪಯಾನ್‌ ಮತ್ತು ಕೇಯಾನ್‌ಗಳು) ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ವಿಶ್ವ ಕಿರಣಗಳು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಸತತವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಇಂಗಾಲ-14 ನಂತಹ ಅಸ್ಥಿರ ಸಮಸ್ಥಾನಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. <math>n + \mathrm{N}^{14} \rightarrow p + \mathrm{C}^{14}</math> 1950ರ ಆದಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು, 100,000 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಇಂಗಾಲ-14ದ ಮಟ್ಟವನ್ನು (70 ಟನ್‍ಗಳು) ಸ್ಥಿರವಾಗಿಟ್ಟಿದ್ದವು. ಇದು ಪುರಾತನ [[ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ]] ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಬನ್ ಕಾಲ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ವಾಸ್ತವಾಂಶವಾಗಿದೆ. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಗುಣಲಬ್ಧವು ಜೀವಿತಾವಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳದ್ದಾಗಿದೆ.<ref>. {{cite web |author= |year= |title=Natürliche, durch kosmische Strahlung laufend erzeugte Radionuklide |url=http://www.um.baden-wuerttemberg.de/servlet/is/34839/Natuerliche_durch_kosmische_Strahlung_laufend_erzeugte_Radionuklide.pdf?command=downloadContent&filename=Natuerliche_durch_kosmische_Strahlung_laufend_erzeugte_Radionuklide.pdf |publisher= |accessdate=2010-02-11 |archive-date=2010-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100203174117/http://www.um.baden-wuerttemberg.de/servlet/is/34839/Natuerliche_durch_kosmische_Strahlung_laufend_erzeugte_Radionuklide.pdf?command=downloadContent&filename=Natuerliche_durch_kosmische_Strahlung_laufend_erzeugte_Radionuklide.pdf |url-status=dead }} {{De icon}}</ref> {{columns-list|2| * [[Tritium]] (12.3 a): 14N(n, 3H)12C ([[Cosmic ray spallation|Spallation]]) * Beryllium-7 (53.3 d) * [[Beryllium-10]] (1.6E6 a): 14N(n,p α)10Be (Spallation) * [[Carbon-14]] (5730 a): 14N(n, p)14C ([[Neutron activation]]) * Sodium-22 (2.6 a) * Sodium-24 (15 h) * Magnesium-28 (20.9 h) * Silicon-31 (2.6 h) * Silicon-32 (101 a) * Phosphorus-32 (14.3 d) * Sulfur-35 (87.5 d) * Sulfur-38 (2.8 h) * Chlorine-34 m (32 min) * [[Chlorine-36]] (3E5 a) * Chlorine-38 (37.2 min) * Chlorine-39 (56 min) * Argon-39 (269 a) * Krypton-85 (10.7 a) }} == ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಗಳು == ಹಲವಾರು ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳೆಂದರೆ, {{col-begin}} {{col-1-of-3}} * ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರಯೋಗಳು ** ಅಕೀನೊ ಜಯಂಟ್ ಏರ್ ಶವರ್ ಅರೇ ** ಚಿಕೋಸ್ (CHICOS) ** ಹೈ ರೆಸಲೂಶನ್ ಫ್ಲೈಸ್ ಐ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ರೇ ಡಿಟೆಕ್ಟರ್ ** MARIACHI ** ಪಿಯರೆ ಆಗರ್ ಅಬ್ಸರ್ವೇಟರಿ ** ಟೆಲಿಸ್ಕೋಮ್ ಅರೇ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ** ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಲಾರ್ಜ್ ಏರಿಯಾ ಟೈಮ್ ಕೋಇನ್ಸಿಡೆನ್ಸ್‌ ಅರೇ ** ಕ್ಲೌಡ್ (CLOUD) ** ಸ್ಪೇಸ್‍ಶಿಪ್ ಅರ್ತ್(ಡಿಟಿಕ್ಟರ್) ** ಮಿಲಾಗ್ರೊ ** ರಿಯಲ್‍ಟೈಮ್ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಮಾನಿಟರ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್(ಎನ್ಎಂಬಿಡಿ) ** KASCADE ** ಗಾಮಾ ** ಗ್ರೇಪ್ಸ್-ತ್ರೀ ** ಹೆಗ್ರ ** ಚಿಕಾಗೊ ಏರ್‌ಶವರ್ ಅರೇ (ಸಿಎಎಸ್ಎ) {{col-2-of-3}} * ಉಪಗ್ರಹದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ** ಪಮೆಲ ** ಆಲ್ಫಾ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಮೀಟರ್ ** ಎಸಿಇ( ಅಡ್ವಾಸ್ಡ್ ಕಾಂಪೋಸಿಶನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್) ** ವೋಯುಜರ್ 1 ಮತ್ತು ವೋಯುಜರ್ 2 ** Cassini-Huygens ** ಹೆಚ್‌ಇಎಒ 1, ಐನ್‍ಸ್ಟೀನ್ ಅಬ್ಸರ‍್ವೇಟರಿ (ಹೆಚ್ಇಎಒ 2), ಹೆಚ್ಇಎಒ 3 ** ಫರ್ಮಿ ಗಾಮಾ-ರೇ ಸ್ಪೇಸ್ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್ ** ಸೋಲಾರ್ ಅಂಡ್ ಹೆಲಿಯೋಸ್ಪೆರಿಕ್ ಅಬ್ಸರ‍್ವೇಟರಿ ** ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೆಲ್ಲಾರ್ ಬೌಂಡರಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್ ** ಲ್ಯಾಂಗ್ಟನ್ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್ ಕಾಸ್ಮಿಕ್-ರೇ ಇಂಟೆಂಸಿಟಿ ಡಿಟೆಕ್ಟರ್ {{col-3-of-3}} * ಬಲೂನ್-ಬೋರ್ನ್ ಪ್ರಯೋಗಳು ** ಬಿಇಎಸ್ಎಸ್(ಬಲೂನ್-ಬೋರ್ನ್ ಎಕ್ಸಪರಿಮೆಂಟ್ ವಿಥ್ ಸೂಪರ್‍ಕಂಡಕ್ಟಿಂಗ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟೋಮೀಟರ್) ** ಎಟಿಐಸಿ(ಅಡ್ವಾಸ್ಡ್ ಥಿನ್ ಅಯನೈಸೇಶನ್ ಕ್ಯಾಲೊರಿಮೀಟರ್) ** ಟ್ರೇಸರ್( ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ರೇ ಡಿಟೆಕ್ಟರ್) ** [http://tiger.gsfc.nasa.gov ಟೈಗರ್ಸ್ (ಹುಲಿಗಳು)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120503185934/http://tiger.gsfc.nasa.gov/ |date=2012-05-03 }} ** [http://cosmicray.umd.edu/cream/ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ರೇ ಎನರ್ಜೆಟಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮಾಸ್(ಸಿಆರ್‌‍ಇಎ‌ಎಮ್) ] {{col-end}} == ಇತಿಹಾಸ == 1896ರಲ್ಲಿ [[ಹೆನ್ರಿ ಬೆಕರಲ್|ಹೆನ್ರಿ ಬೆಕರೆಲ್]] [[ವಿಕಿರಣ ಪಟುತ್ವ|ವಿಕಿರಣಶೀಲತೆ]]ಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಬಳಿಕ, ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ([[ಗಾಳಿ]]ಯ ಅಯಾನೀಕರಣ), ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಕಿರಣಕಾರಿ ವಸ್ತುಗಳು ಹೊರಸೂಸುವ ರೇಡಿಯೋ ವಿಕಿರಣದಿಂದ ಅಥವಾ ರೇಡಿಯೋ ವಿಕಿರಣದ ಅನಿಲಗಳಿಂದ ([[ರೇಡಾನ್|ರೇಡಾನ್‍ನ]] ಸಮಸ್ಥಾನಿ) ಆಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. 1900 ರಿಂದ 1910ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಅಯಾನೀಕರಣದ ದರವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಇದನ್ನು ಅಯಾನುಗಳ ವಿಕಿರಣವು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಗಾಳಿಯು ಹೀರಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು. 1910ರಲ್ಲಿ ತಿಯಡೋರ್ ವಲ್ಫ್ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾಪಕ (ವಾಯುಭದ್ರವಾಗಿ ಬೆಸೆದ ಮುಚ್ಚಿದ ಡಬ್ಬದ ಒಳಗಿರುವ ಅಯಾನುಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯ ದರವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಸಾಧನ) ವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದನು. ಇದನ್ನು [[ಐಫೆಲ್ ಗೋಪುರ|ಐಫೆಲ್ ಗೋಪುರದ]] ಶಿಖರದಲ್ಲಿ, ಅದರ ತಳಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕಿರಣದ ಮಟ್ಟವಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ''Physikalische Zeitschriftನ'' ಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ. 1912ರಲ್ಲಿ, ಡೊಮೆನಿಕೊ ಪ್ಯಾಸಿನಿ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಯಾನೀಕರಣದ ದರವು ಏಕರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ. ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಗಳಲ್ಲಿನ ಅಯಾನೀಕರಣವು ಭೂಮಿಯ ಅಥವಾ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿನ ರೇಡಿಯೋ ವಿಕಿರಣಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರದೆ, ಬೇರೆ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ ಎಂದು ಪ್ಯಾಸಿನಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ.<ref> {{cite journal |author=D. Pacini |year=1912 |title=La radiazione penetrante alla superficie ed in seno alle acque |journal=[[Il Nuovo Cimento]], Series VI, |volume=3 |pages=93–100 |doi= }} : ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ {{cite arxiv |author=A. de Angelis |year=2010 |title=Penetrating Radiation at the Surface of and in Water |class=physics.hist-ph |eprint=1002.1810 }}</ref> ನಂತರ, 1912ರಲ್ಲಿ ವಿಕ್ಟರ್ ಹೆಸ್ ಮೂರು ಎನ್‍ಹ್ಯಾನ್ಸಡ್- ಅಕ್ಯೂರೆಸಿ ವಲ್ಫ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಮೀಟರನ್ನು<ref name="HessNobelPresSp">[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1936/press.html 1936ರ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ನಿರೂಪಣಾ ಭಾಷಣ/Presentation Speech]</ref> ತಯಾರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಫ್ರೀ ಬಲೂನ್ ವಿಮಾನಯಾನದಲ್ಲಿ 5300 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದ. ಅಲ್ಲಿ ಅಯಾನೀಕರಣದ ಪ್ರಮಾಣವು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅಂದಾಜು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು.<ref name="HessNobelPresSp" /> ಹೆಸ್ ಪೂರ್ಣ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಲೂನನ್ನು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದ. ಚಂದ್ರನು, ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರಿಸುವ ವಿಕಿರಣವನ್ನು ತಡೆದರೂ ಸಹ, ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕಿರಣವನ್ನು ಮಾಪನಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸೂರ್ಯನು ವಿಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೆಸ್ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ.<ref name="HessNobelPresSp" /> "ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ವ್ಯಾಪಿತ ವಿಕಿರಣವು ಮೇಲಿನಿಂದ ನಮ್ಮ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಊಹಿಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ನನ್ನ ಅವಲೋಕನದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಚನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಬಹುದು" ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳಿದನು. 1913-1914 ರಲ್ಲಿ ವರ್ನರ್ ಕಾಲ್ಹೋಸ್ಟರ್ ಭೂಮಿಯಿಂದ 9 ಕಿ.ಮೀ. ಎತ್ತರದಲ್ಲಿನ ಅಯಾನೀಕರಣದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಳೆದು, ವಿಕ್ಟರ್ ಹೆಸ್ ನೀಡಿದ್ದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದ. ಹೆಸ್, ಆತ ನಡೆಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ 1936ರಲ್ಲಿ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುವ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಪಡೆದ.<ref> {{cite web |author=V.F. Hess |year=1936 |title=The Nobel Prize in Physics 1936 |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1936/index.html |publisher=[[The Nobel Foundation]] |accessdate=2010-02-11 }}</ref><ref> {{cite web |author=V.F. Hess |year=1936 |title=Unsolved Problems in Physics: Tasks for the Immediate Future in Cosmic Ray Studies |work=Nobel Lectures |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1936/index.html |publisher=[[The Nobel Foundation]] |accessdate=2010-02-11 }}</ref> "ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು [[ರಾಬರ್ಟ್ ಮಿಲಿಕನ್]] ನೀಡಿದ. ಆತ, ಹೆಸ್ ಯೋಚಿಸಿದ್ದಂತೆ ಆ ಕಿರಣಗಳು ವಾತಾವರಣದ ವಿದ್ಯುತ್‍ನಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರದೆ, ಅವು ಭೂಮಿಯ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದಿವೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ. ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಫೋಟಾನ್‍ಗಳಾಗಿದ್ದು, ಗಾಮಾ ಕಿರಣಗಳ ಕಾಪ್ಟನ್ ಚದುರುವಿಕೆಯಿಂದಾಗುವ ದ್ವಿತೀಯಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‍ಗಳಿಂದಾಗಿವೆ ಎಂದು ಮಿಲಿಕನ್ ನಂಬಿದ್ದ. ಕಾಪ್ಟನ್, ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಸಿದ ಕಣಗಳಿಂದಾಗಿವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದ. 1927ರಿಂದ 1937ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳು, ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ಧನಾತ್ಮಕ ಕಣಗಳಿಂದಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಕಿರಣಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‍ ಮತ್ತು ಫೋಟಾನ್‍ಗಳ "ಮೃದು ವಸ್ತು"ಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಮ್ಯೂಯಾನ್‌‍ಗಳಂತಹ "ಗಟ್ಟಿ ವಸ್ತು"ಗಳಿಂದಾಗಿವೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದವು. 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ಆರ್ಥರ್ ಹೋಲ್ಲಿ ಕಾಂಪ್ಟನ್|ಆರ್ಥರ್ ಕಾಂಪ್ಟನ್]] (1892-1962) ಹಾಗೂ ಸಂಗಡಿಗರು ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಅಕ್ಷಾಂಶದೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ತೀವ್ರತೆಯೂ ಬದಲಾಗುವುದು ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬಂತು. ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಧ್ರುವಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 50º ಅಕ್ಷಾಂಶದ ವರೆಗೆ ತೀವ್ರತೆ ಸುಮಾರಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 50º ಅಕ್ಷಾಂಶದಿಂದ ಭೂಕಾಂತೀಯ ಮಧ್ಯರೇಖೆಯವರೆಗೆ ತೀವ್ರತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ‘ಅಕ್ಷಾಂಶ ಪರಿಣಾಮ’ ಎಂದು ಹೆಸರು. ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ವಿದ್ಯುದಾವಿಷ್ಟ ಕಣಗಳು, ಇವು ಭೂಕಾಂತ ಕ್ಷೇತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಅಂತರವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ ಈ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕ ಶಕ್ತಿಯುತ ಕಣಗಳು ಮಾತ್ರ ಭೂಮಧ್ಯರೇಖೆ ಕಡೆಗೆ ಸರಿಯಬಲ್ಲವು. ಎಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ ಮಟ್ಟದ ಕಣಗಳೂ ಧ್ರುವಗಳತ್ತ ಸಾಗಬಲ್ಲವು. ಅಕ್ಷಾಂಶ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಇದೇ ಕಾರಣ. ವಿದ್ಯುದಾವಿಷ್ಟ ಕಣಗಳು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ವಿಕ್ಷೇಪಗೊಳ್ಳುವ ದಿಕ್ಕು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಶೆಗೂ ಕಣಚಲನದಿಶೆಗೂ ಲಂಬವಾಗಿರುವುದು. ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ಧನಾವಿಷ್ಟ ಕಣಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದರೆ ಭೂಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ಅವನ್ನು ಪೂರ್ವದ ಕಡೆ ವಿಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತದೆ; ಬದಲಾಗಿ ಋಣಾವಿಷ್ಟ ಕಣಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದರೆ ಅವು ಪಶ್ಚಿಮದತ್ತ ವಿಕ್ಷೇಪಗೊಳ್ಳುವುವು. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳಿಂದ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಅಸಮ್ಮಿತಿ ಕಂಡು ಬಂತು. ವಿಶ್ವಕಿರಣದ ಕಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಧನಾವಿಷ್ಟ ಕಣಗಳೆಂದು ಇದರಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು. 1935ರಲ್ಲಿ [[ಹಿಡೆಕಿ ಯುಕಾವಾ|ಹಿಡೆಕಿ ಯುಕಾವ]], ತನ್ನ ನ್ಯುಕ್ಲಿಯರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ, ಮ್ಯೂಯಾನ್‌ ಅಸ್ಥಿರ ಕಣಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದ. ಪ್ರಯೋಗಗಳು, ಮ್ಯೂಯಾನ್‌ 2.2 ಮೈಕ್ರೋ ಸೆಕೆಂಡ್‍ನ ಸರಾಸರಿ ಆಯುಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿದವು. ಆದರೆ ಅದು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ವರ್ತಿಸದ ಕಾರಣ, ಯುಕಾವಾ ಕಣವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ರಹಸ್ಯವನ್ನು 1947ರಲ್ಲಿ ಪಯಾನ್‌ನನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದರ ಮೂಲಕ ಭೇದಿಸಲಾಯಿತು.ಇದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಬೈಜಿಕ ಅಂತರಕ್ರಿಯೆ (ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಇಂಟರ್‍ಯಾಕ್ಷನ್) ಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು 0.0026 ಮೈಕ್ರೋ ಸೆಕೆಂಡ್‍ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮ್ಯೂಯಾನ್‌ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಆಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು. ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳನ್ನು ಬೈಜಿಕ ಎಮಲ್‍ಷನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಫಲಕದ (ಫೋಟಾಗ್ರಾಫಿಕ್ ಪ್ಲೇಟ್) ಮೇಲೆ ಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದರ್ಶಕದ ಮೂಲಕ ಪಯಾನ್‌→ಮ್ಯೂಯಾನ್‌→ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ವಿಭಜನೆಯ ಕ್ರಮಾನುಗತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು. 1948ರಲ್ಲಿ ಗಾಟ್ಲಿಬ್(Gottlieb) ಮತ್ತು ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಲೂನ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಬೈಜಿಕ ಎಮಲ್‍ಷನ್‍ಗಳ ಮೂಲಕ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಶ್ವ ಕಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ [[ಪ್ರೋಟಾನ್|ಪ್ರೋಟಾನ್‍ನಿಂದ]] ಆಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಪ ಭಾಗವು ಹೀಲಿಯಂ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ಗಳು (ಆಲ್ಫಾ ಕಣಗಳು) ಮತ್ತು ಭಾರವಿರುವ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ಗಳಿಂದಾಗಿವೆ. 1934ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೂನೊ ರೊಸ್ಸಿ, ಈಸ್ಟ್-ವೆಸ್ಟ್ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡುವ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ ಸಮತಲದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎರಡು ಗೈಗರ್ ಗಣಕಗಳು ‍(ಅಯಾನೀಕರಣವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಗಣಕ) ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ವರದಿ ನೀಡಿದ. ತನ್ನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಆತ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ," ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದಾಖಲಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳು, ಕಣಗಳ ಜೋರಾದ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಬಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ತುಂಬಾ ದೂರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗಣಕಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಇವು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ". ದುರಾದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಸಮಯವಿರಲಿಲ್ಲ. 1937ರಲ್ಲಿ ಪಿಯರ್ ಆಗರ್, ರೊಸ್ಸಿಯ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆಯೂ, ಅದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿವರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ. ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ವಾತಾವರಣದ ಎತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯ ಅಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿದಾಗ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕಣದ ವೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ (ಶವರ್‌), ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಅಂತರಕ್ರಿಯೆ (ಸೆಕೆಂಡರಿ ಇಂಟರ್‍ಯಾಕ್ಷನ್) ಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್, ಫೋಟಾನ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯೂಯಾನ್‌‍ಗಳ ವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು (ಶವರ್) ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಕೊನೆಯ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ. ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿರುವ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಬಹಳ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸೋವಿಯತ್‍ನ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಸರ್ಜಿ ವರ್ನೊವ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರೇಡಿಯೋ ಅನ್ವೇಷಕಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿನ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಮಾಪನ ಮಾಡಿದ. 1935, ಏಪ್ರಿಲ್ 1ರಂದು ಆತ, ಒಂದು ಜೊತೆ ಗೈಗರ್ ಗಣಕಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕಿರಣಗಳ ದ್ವಿತೀಯಕ ವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಆ್ಯಂಟಿ-ಕೋಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ 13.6 ಕಿ.ಮೀ. ವರೆಗೆ ಮಾಪನ ಮಾಡಿದ.<ref>{{cite book |author=J.L. DuBois, R.P. Multhauf, C.A. Ziegler |year=2002 |title=The Invention and Development of the Radiosonde |url=http://www.sil.si.edu/smithsoniancontributions/HistoryTechnology/pdf_lo/SSHT-0053.pdf |series=Smithsonian Studies in History and Technology |volume=53 |pages= |publisher=[[Smithsonian Institution Press]] |isbn= |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605132224/http://www.sil.si.edu/smithsoniancontributions/HistoryTechnology/pdf_lo/SSHT-0053.pdf |url-status=dead }}</ref><ref> {{cite journal |author=S. Vernoff |year=1935 |title=Radio-Transmission of Cosmic Ray Data from the Stratosphere |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1935-06-29_135_3426/page/1072 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=135 |issue= |pages=1072 |doi=10.1038/1351072c0 }}</ref> [[ಹೋಮಿ ಜಹಂಗೀರ್ ಭಾಬಾ|ಹೋಮಿ ಜೆ. ಭಾಭಾ]], ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‍ನಿಂದ ಪಾಸಿಟ್ರಾನ್‌ಗಳ ಚದುರುವಿಕೆಯ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ. ಇದನ್ನು ಈಗ ಭಾಭಾ ಚದರಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆತನ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು, ವಾಲ್ಟರ್ ಹೈಟ್ಲರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ 1937ರಲ್ಲಿ ಹೊರತರಲಾಯಿತು. ಇದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ಮೇಲ್ಭಾಗದ ವಾತಾವರಣದೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ಹೇಗೆ ಕಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿತು. ಭಾಭಾ ಮತ್ತು ಹೈಟ್ಲರ್, ಗಾಮಾ ಕಿರಣಗಳು, ಧನ ಮತ್ತು ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಜೊತೆಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ವೃಷ್ಟಿ ಉಂಟುಮಾಡುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. 1938ರಲ್ಲಿ ಭಾಭಾ, ಈ ಕಣಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದಾಗ, ಇದು ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‍ಸ್ಟೀನ್‍ರ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸಿದ್ಧಾಂತದತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. 1954ರಲ್ಲಿ ಮೆಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌ ಇನ್‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯ ರೋಸ್ಸಿ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ರೇ ಗ್ರೂಪ್‍ನ ಸದಸ್ಯರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅಲ್ಟ್ರಾ-ಹೈ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬರುವ ದಿಕ್ಕನ್ನು "ಡೆನ್ಸಿಟಿ ಸ್ಯಾಂಪಲಿಂಗ್" ಮತ್ತು "ಫಾಸ್ಟ್ ಟೈಮಿಂಗ್" ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜ್ ಅಬ್ಸರ್ವೇಟರಿಯ ಅಗಾಸೀ ಸ್ಟೇಷನ್‍ನಲ್ಲಿ, 460ಮೀಟರುಗಳ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ಸ್ಪುರಣ ಶೋಧಕಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಇಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರಯೋಗದ ನಂತರ ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆದು, ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು 10²⁰ eV ನ್ನು ಮೀರಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. (GZK ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದಾಚೆ (ಸ್ಥಗನ) ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದಾಗ) ಇಂಟರನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾನ್ಸೋರ್ಟಿಯಂ ಆಫ್ ಫಿಜಿಸಿಸ್ಟ್ ಆಗರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಎಂಬ ವಾಯು ವೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾದ ಪಂಪಾಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಉದ್ದೇಶ ಶಕ್ತಿಶಾಲೀ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಅವು ಬರುವ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶವು ಕಣ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲಿದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ನವೆಂಬರ್, 2007ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವರದಿಯು, "27 ಶಕ್ತಿಶಾಲೀ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲದ ದಿಕ್ಕು ಆಕ್ಟಿವ್ ಗ್ಯಾಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೈ [AGN] ಗಳ ಸ್ಥಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟಾನ್‍ಗಳು [[ಕಪ್ಪು ಕುಳಿ|ಕಪ್ಪು ರಂಧ್ರ]]ಗಳ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟು 1020 eV ಯಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಗೆ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ವೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿರ ಕಿರಣಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗ ಮೂರು ರೀತಿಯ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಭೂಮಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಅನೇಕ ಭೂಮಿಯ ಒಳಗಿನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಜಪಾನ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಸೂಪರ್-Kamiokande ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಆಂದೋಳನ(ಆಸಿಲೇಶನ್) ದ ಬಗ್ಗೆ ನಂಬಲರ್ಹವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಒದಗಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊದ ಫ಼್ಲೇವರ್‌ ಇನ್ನೊಂದಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಮತ್ತು ಮ್ಯೂಯಾನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಿದಾಗ ಬರುವ ಅನುಪಾತ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಿದಾಗ ಬರುವ ಅನುಪಾತ, ಇವುಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಮೂಲಕ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. == ಪರಿಣಾಮಗಳು == === ವಾತಾವರಣದ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು === ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಸಾರಜನಕ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಣುಗಳನ್ನು ಅಯಾನೀಕರಣಗೊಳಿಸಿ, ಹಲವಾರು ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಓಜೋನ್ ಪದರದ ಸವೆತವು ಈ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು ಸಿಎಫ್‍ಸಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. === ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ವಿಕಿರಣದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರ === ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾನವರು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ವಿಕಿರಣಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣದ ಪ್ರಮಾಣವು 2.3 mSv ಇದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 0.3 mSv ಭಾಗ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳದ್ದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.arpansa.gov.au/pubs/baseline/bg_rad.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-31 |archive-date=2003-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031117124002/http://www.arpansa.gov.au/pubs/baseline/bg_rad.pdf |url-status=dead }}</ref> === ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಶಾಸ್ತ್ರ( ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್)ದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮ === ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ [[ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್]] (ಐಸಿ) ಗಳಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತು (ಎಲಿಮೆಂಟ್ಸ್) ಗಳ ಸ್ಥಿತಿ (ಸ್ಟೇಟ್) ಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸ್ಮೃತಿಕೋಶ (ಮೆಮೊರಿ) ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ನಾಶವಾಗುವುದು(ಕರಪ್ಟ್), ಸಿಪಿಯು ತಪ್ಪಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಟ್ರ್ಯಾಸಿಯೆಂಟ್ ಎರರ್ಸ್ (ಕ್ಷಣಿಕ ದೋಷ) ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಸಾಫ್ಟ್ ಎರರ್ಸ್" (ಇದು ಕ್ರಮವಿಧಿಯಲ್ಲಿನ ತಪ್ಪುನಿಂದಾದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಎರರ್ ಅಲ್ಲ) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಹಳ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ [[ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳಂತಹ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, [[ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್]] ಚಿಕ್ಕದಾಗುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, ಭೂಮಿಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. 1990ರಲ್ಲಿ [[ಐಬಿಎಮ್(ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಯಂತ್ರಗಳು ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್)|ಐಬಿಎಂ]] ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ, 256 ಮೆಗಾಬೈಟ್ ರ್‍ಯಾಮ್ (RAM) ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶ್ವಕಿರಣದಿಂದಾದ ದೋಷ(ಎರರ್) ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |author = [[Scientific American]]|coauthors = |date = 2008-07-21|title = Solar Storms: Fast Facts|url = http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=solar-storms-fast-facts|publisher = [[Nature Publishing Group]]|accessdate = 2009-12-08}}</ref> ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಹೊರಬರಲು [[ಇಂಟೆಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್|ಇಂಟೆಲ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್]], ಮುಂದಿನ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯ [[ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್|ಮೈಕ್ರೋ ಪ್ರೊಸೆಸರ‍್ಗಳ]]ಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕಿರಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಸಾಧನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ, ಅದರ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರ, ಮೈಕ್ರೋ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಹಿಂದಿನ ಸೂಚನೆ (ಕಮ್ಯಾಂಡ್) ಯನ್ನು ಪುನಃ ಕಳಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/7335322.stm '' ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಿರಣದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಇಂಟೆಲ್‌ನ ಯೋಜನೆಗಳು'' ], ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ ಆನ್‌ಲೈನ್, 8ಎಪ್ರಿಲ್ 2008. ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು: ಏಪ್ರಿಲ್ 16, 2006.</ref> ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಘಟನೆಗೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ಶಂಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಏರ್‌ಬಸ್ ಎ330, ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಮಾನದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿನ ವಿವರಿಸಲಾಗದ ದೋಷವು (ಮಾಲ್‍ಫಂಕ್ಷನ್) ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ವಿಮಾನವು ಎರಡು ಬಾರಿ ನೂರಾರು ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹಾರಿತು. ಅನೇಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ವಿಮಾನದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಗಾಯಗೊಂಡರು, ಕೆಲವರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದರು. ಈ ಘಟನೆಯ ಬಳಿಕ, ಅಪಘಾತದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು, ವಿಮಾನದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೇಂದ್ರವು ವಿವರಿಸಲಾಗದ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಜ್ಞೆ (ಸಿಗ್ನಲ್) ಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದು, ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೇಂದ್ರವು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ಇದು ಮಾಹಿತಿ ಸ್ಪೈಕ್‌ಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನರೀತ್ಯ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕಲೀ) ಪರಿಷ್ಕರಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಎ330 ಮತ್ತು ಎ340 ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20091119214104/http://www.news.com.au/travel/story/0,28318,26370596-5014090,00.html '' ವಾಯವ್ಯ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕರಾವಳಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಿರಣಗಳು ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ ಪ್ಲೇನ(Qantas plane )ನ್ನು ಢಿಕ್ಕಿಹೊಡೆಯಬಹುದು '' ], News.com.au, 18 ನವೆಂಬರ್ 2009. 13 ನವೆಂಬರ್ 2006ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಆಕಾಶಯಾನದಲ್ಲಿ ಇದರ ಮಹತ್ವ === ಗ್ಯಾಲಾಕ್ಸಿಯ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ಅಂತರಿಕ್ಷ ನೌಕೆಯ ಮೂಲಕ ಮಾಡುವ ಅಂತರಿಕ್ಷಯಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿವೆ. ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊರಹೋಗುವ ಪರೀಕ್ಷಣಗಳ ಮೇಲೆ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟವುಗಳೂ ಕೂಡ ಒಂದು ಅಪಾಯವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವೊಯೇಜರ್ 2 ಅಂತರಿಕ್ಷ ಅನ್ವೇಷಕದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದೋಷಪೂರಿತ ಕೆಲಸವಾಗಿ, ಒಂದು ಬಿಟ್ ಬದಲಾಗಿದ್ದು ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಿರಣಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಮಿಂಚಿನಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರ === ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು [[ಮಿಂಚು|ಮಿಂಚಿನಲ್ಲಾಗುವ]] ವಿದ್ಯುತ್ ಕುಸಿತವನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ "ಹತೋಟಿ ಮೀರಿದ ವಿಫಲತೆ" ಎಂಬ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿತವಾಗಿಯೇ ಮಿಂಚು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. "ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಫಲತೆ " ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ನಂತರದ ಮಿಂಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.aip.org/pt/vol-58/iss-5/p37.shtml ''ರನ್‌ವೇ ಬ್ರೇಕ್‌ಡೌನ್‌ ಮತ್ತು ಮಿಂಚಿನ ರಹಸ್ಯಗಳು '' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150904045641/https://www.aip.org/pt/vol-58/iss-5/p37.shtml |date=2015-09-04 }}, ಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಟುಡೇ, ಮೇ 2005.</ref> === ಹವಾಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರ === ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಿರಣಗಳ ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಸೌರ-ಪ್ರೇರಿತ ಸಮನ್ವಯತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹವಾಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು [http://www.nature.com/nature/journal/v183/n4659/abs/183451a0.html 1959ರಲ್ಲಿ ಇ.ಪಿ. ನೇಯ್] ಮತ್ತು [http://ams.allenpress.com/perlserv/?request=get-abstract&amp;issn=1520-0477&amp;volume=56&amp;page=1240 1975ರಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಡಿಕಿಂಸನ್]{{Dead link|date=ಮೇ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಹೇಳಿದರು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿಕ್ ಸ್ವೆನ್ಸ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡಿದ. ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೆ ನಡೆದ ಐಪಿಸಿಸಿ ಅಧ್ಯಯನವು ಇದಕ್ಕೆ [[ಅಸಮ್ಮತಿ]] ತೋರಿಸಿತು.<ref name="IPCC2">ವತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಘಟಕದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣಕಾರೀ ಬಲದ ನಾಲ್ಕನೇ ಐಪಿಸಿಸಿ ನಿರ್ಧಾರಣ ವರದಿಯ ಕಾರ್ಯತಂಡ Iರ ವರದಿ "ದ ಫಿಸಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಬೇಸಿಸ್" 2007 [http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter2.pdf] </ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ವರದಿಯು, "ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ಭೌತಿಕ ತತ್ವಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತ ಹೋದಂತೆಯೇ, ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ಪ್ರಭಾವದ ಪುರಾವೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ದೊರೆಯುತ್ತಿವೆ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="ITR">{{Cite journal|author=K. Scherer, H. Fichtner ''et al.''|title=Interstellar-Terrestrial Relations: Variable Cosmic Environments, The Dynamic Heliosphere, and Their Imprints on Terrestrial Archives and Climate|journal=Space Science Reviews|publisher=Springer Netherlands|ISSN=0038-6308|volume =127| Number= 1-4 |date= December, 2006|doi=10.1007/s11214-006-9126-6}}</ref> ==== ಸೂಚಿತ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಕೌಶಲಗಳು ==== ಹೆನ್ರಿಕ್ ಸ್ವೆನ್ಸ್‌ಮಾರ್ಕ್, ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಪಾಡಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಮೋಡಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹವಾಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಗೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ. ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳಿಂದ ಅಲ್ಟ್ರಾ-ಸ್ಮಾಲ್ ಏರೊಸಾಲ್ ಕಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾಡಬಹುದು.<ref>[[ಹನ್ರಿಕ್ ಸ್ವೆನ್ಸ್‌ಮಾರ್ಕ್]], ಜೆನ್ಸ್ Olaf Pepke ಪೆಡರ್ಸನ್, ನೈಗೆಲ್ ಮಾರ್ಶ್, ಮಾರ್ಟಿನ್ ಎನ್ಗಾಫ್ ಮತ್ತು ಯುಲ್ರ್ Uggerhøj, [http://dx.doi.org/10.1098/rspa.2006.1773 "ಎಕ್ಸ್‌ಪೆರಿಮೆಂಟಲ್ ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ರೋಲ್ ಆಫ್ ಅಯಾನ್ಸ್ ಇನ್ ಪಾರ್ಟಿಕಲ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೇಶನ್ ಅಂಡರ್ ಅಟ್ಮಾಸ್ಪರಿಕ್ ಕಂಡೀಶನ್ಸ್"], ''[[ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು]] A'', (ಮೊದಲಿನ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪ್ರಕಾಶನಗಳು), 2006.</ref> ಇದು ಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮೋಡದ ಸಾಂದ್ರಗೊಂಡಿರುವ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ಗಳಿಗಿಂತ (CCN) ಚಿಕ್ಕದು. ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ CERN CLOUD ಸಂಶೋಧನೆಯ ಬಗೆಗಿನ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ,<ref name="Krik">ಕಿರ್ಕ್‌ಬಿ, ಜೆ. 2008. ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಿರಣಗಳು ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣ. ಜಿಯೊಫಿಸಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆ 28: 333-375)</ref> ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತೀಯ ಬದಲಾವಣೆ, ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ಪ್ರಭಾವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ(GCR) ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆಯು ತಂಪಾದ ಹವಾಮಾನ, ITCZ (ಇಂಟರ್ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಕನ್ವರ್ಜೆನ್ಸ್ ಜೋನ್ )ದ ದಕ್ಷಿಣದ ವಾಲುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಯಲ್ಲಿನ ಕಡಿತದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Krik" /> ವಾತಾವರಣದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಾದ, ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಾಗುವ ಮಳೆ (ಟಾಡ್ ಮತ್ತು ನಿವೆಟನ್) ಮತ್ತು ಸ್ವೆನ್ಸ್‌ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಮೋಡ ಆವರಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು GCR ಹವಾಮಾನದ ಸಂಜ್ಞೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು, ಆ ವಿಶ್ವ ಕಿರಣಗಳು ಅಯಾನ್ ಹೊಂದಿತ ಬೀಜೀಕರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಮೋಡಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ವಿದ್ಯುತ್‌ನಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಅಪರೋಕ್ಷ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ (ಟಿನ್‌ಸ್ಲೇ 2000, ಮತ್ತು ಎಫ್.ಯು 1999 ನೋಡಿ). ಕಿರ್ಕ್‌ಬಿಯು (2009) ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮೋಡ ಬೀಜೀಕರಣ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮೋಡ ಬೀಜೀಕರಣವು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗಿಸಿಆರ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Kirk09V">[http://cdsweb.cern.ch/record/1181073/ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಿರಣಗಳು ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣದ ವೀಡಿಯೋ] ಜಾಸ್ಪರ್ ಕಿರ್ಕ್‌ಬಿ, ಸಿಇಅರ್‌ಎಮ್ ಕೊಲೊಕ್ವಯಮ್, 4 ಜೂನ್ 2009</ref> ==== ಭೂರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಖಭೌತ ಪುರಾವೆಗಳು ==== [[File:Phanerozoic Carbon Dioxide.png|thumb|500 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷದ ಮಾಪಕದಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌ನ ದಟ್ಟಣೆ <ref>Veizer ಮತ್ತು ಶಾವಿವ್ 2003 ಮತ್ತು 2001 ಐಪಿಸಿಸಿ ಮಿಚೆಲ್ ವರದಿಯಲ್ಲಿನ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು</ref>]] [[File:Phanerozoic Climate Change.png|thumb|500 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಮಾಪಕದಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು]] ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮಯ ಮಾಪಕಗಳ ಮೇಲಿನ [[ಹವಾಮಾನ]]ದ ಸಂಕೇತಗಳು [[ಕ್ಷೀರಪಥ|ಆಕಾಶಗಂಗೆ]] ಗ್ಯಾಲಾಕ್ಸಿಯ ಸುರುಳಿ ಭುಜದ ಗ್ಯಾಲಾಕ್ಸಿಯ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತದ್ದಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಕಿರಣ ಕಣಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯು ಈ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ "ವಾತಾವರಣ ಚಾಲಕ"ದ ಶಕ್ತಿಯುತ ಕಿರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ ಶಾವಿದ್‌ನು ವಾದಿಸಿದನು.<ref>[http://www.sciencebits.com/CosmicRaysClimate], [http://www.sciencebits.com/ice-ages][http://www.sciencebits.com/CO2orSolar sciencebits.com/CO2orSolar] ಸೈನ್ಸ್ ಬಿಟ್ ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇ ಆಫ್ ನಿರ್ ಶಾವಿವ್ ಪೇಪರ್ಸ್</ref> 2003 ರಲ್ಲಿ<ref name="Veizer">{{cite journal |author=N.J. Shaviv, J. Veizer |year=2003 |title=Celestial driver of Phanerozoic climate? |url=ftp://rock.geosociety.org/pub/GSAToday/gt0307.pdf |journal=[[GSA Today]] |volume=7 |issue=7 |pages=4–10 |doi= }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನಿರ್ ಶಾವಿದ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ವೈಜರ್ ಇವರುಗಳು ಒಂದು ಇಂಗಾಲ ಆಧಾರಿತ ದೃಷ್ಟಾಂತಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ವಾತಾವರಣದ CO₂ ಮಟ್ಟಗಳ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಆಧಾರಿತ ಅಂದಾಜುಗಳು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೊದಲಿನ ಫೆನರೋಝೊಯಿಕ್‌ಗಳು (ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಿ) ಪ್ಯಾಲಿಯೋಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಚಿತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಪ್ಯಾಲಿಯೋಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಚಿತ್ರವು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಗೋಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಕಿರಣ ಪ್ರಸರಗಳೂ ಕೂಡ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, 2007ರ ಐಪಿಸಿಸಿ ವರದಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಭೂಮಿಯ ತಾಪಮಾನದ ಹೆಚ್ಚಳದಲ್ಲಿ ಮಾನವಜನ್ಯ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದಿತು. ಆದರೆ "ಈ ಹಿಂದಿನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹವಾಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾರಣಗಳಿವೆ" ಎಂದಿತು. ಈ ವರದಿಯು ಹಿಂದೆ ಉಂಟಾದ ಹವಾಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್‍ನ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಸಹ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಬಿಬಿಸಿಯು 2008ರ ಲ್ಯಾಂಸರ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಅಧ್ಯಯನದ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಆ ವರದಿಯಲ್ಲಿ, "ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳನ್ನು ಕೂಲಂಕುಶವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಈಗಿನ ಆಧುನಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯು ಸೂರ್ಯನ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದಿತ್ತು.<ref> {{cite web |author=R. Black |date=3 April 2008 |title='No Sun link' to climate change |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/7327393.stm |publisher=[[BBC News]] |accessdate=2010-02-11 }}</ref> ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧನಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಅಧ್ಯಯನವು ನಡೆದು, 2007ರಲ್ಲಿ ಶೆರರ್ ಎಟ್ ಆಲ್, ಸ್ಪೇಸ್ ಸೈನ್ಸ್ ರಿವ್ಯೂ 2007ನಲ್ಲಿ ಅದರ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref> {{cite journal |author=K. Scherer ''et al.'' |year=2006 |title=Interstellar-Terrestrial Relations: Variable Cosmic Environments, The Dynamic Heliosphere, and Their Imprints on Terrestrial Archives and Climate |journal=[[Space Science Reviews]] |volume=127 |issue=1-4 |pages=327 |doi=10.1007/s11214-006-9126-6 |bibcode=2006SSRv..127..327S }}</ref> ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ತಾಪಮಾನ, ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಮತ್ತು ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿಆರ್‌ಎಫ್‌ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಮಾಹಿತಿಯು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಇತರ ಸಮಸ್ಥಾನೀಯ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉಲ್ಕಾಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ (ಕಬ್ಬಿಣ) ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಒಪ್ಪಿತ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮೋಡಗಳು ಆವರಿಸಿರುದರಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಗಳ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ಸರಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿನ ಸವಾಲುಗಳು ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.<ref>[http://www.sciencebits.com/ClimateDebate sciencebits.com/ClimateDebate]</ref> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * ಪರಿಸರದಲ್ಲಿನ ವಿಕಿರಣಶೀಲತೆ * ವಿಶ್ವಕಿರಣ ಭಂಜನ * ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಜೆರೋಮ್‌ ಪೆರ್ಲೊ * ಅಲ್ಟ್ರಾ-ಹೈ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿಶ್ವಕಿರಣ * ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ವಿಶ್ವಕಿರಣ * ಹೊರಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ವಿಶ್ವಕಿರಣ * ಸೌರ ಶಕ್ತಿಯ ಕಣ * ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ ಇಮೇಜಿಂಗ್‌ ಚೆರೆಂಕೋವ್ ಪ್ರಯೋಗ ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{reflist|2}} ==ಆಕರಗಳು== <div class="references-small"> * ಆರ್‌.ಜಿ.ಹ್ಯಾರಿಸನ್‌ ಮತ್ತು ಡಿ.ಬಿ. ಸ್ಟೀವುನ್‌ಸನ್‌,ಡಿಟೆಕ್ಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಅ ಗ್ಯಾಲಕ್ಟಿಕ್‌ ಕಾಸ್ಮಿಕ್‌ ರೇ ಇನ್‌ಫ್ಲುಯನ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ಕ್ಲೌಡ್ಸ್‌, ಗಿಯೊಫಿಸಿಕಲ್‌ ರೆಸರ್ಚ್‌ ಅಬ್‌ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್‌, ವಿಭಾಗ. 8, 07661, 2006 SRef-ID: 1607-7962/gra/EGU06-A-07661 </div> * ಸಿ.ಡಿ.ಆ‍ಯ್‌೦ಡರ್‌ಸನ್‌ ಮತ್ತು ಎಸ್‌.ಹೆಚ್.ನೆಡರ್ಮೇಯರ್, ಕ್ಲೌಡ್ ಚೇಂಬರ್ ಅಬ್ಸರ್ವೇಶನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಸ್ಮಿಕ್‌ ರೇಸ್‌ ಅಟ್‌ 4300 ಮೀಟರ್ಸ್‌ ಎಲಿವೇಶನ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ನಿಯರ್ ಸೀ-ಲೆವೆಲ್‌, ಫಿಸಿಕ್ಸ್‌. Rev 50, 263,(1936). * ಎಮ್‌.ಬೊಯೆಜ್‍ et al., ಮೆಸರ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಫ್ಲಕ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಅಟ್‍ಮಾಸ್ಪರಿಕ್ ಮ್ಯೂಯಾನ್ಸ್ ವಿತ್ ದ CAPRICE94 ಅಪಾರ್ಟಸ್, ಫಿಸಿಕ್ಸ್‌. Rev. D 62, 032007, (2000). * ಅರ್.ಕ್ಲೇ ಮತ್ತು ಬಿ.ಡಸನ್, ಕಾಮಿಕ್ ಬುಲೆಟ್ಸ್, ಅಲೆನ್ &amp; ಅನ್ವಿನ್,1997. ISBN 1-59474-023-2 * ಟಿ.ಕೆ.ಗೈಸೆರ್, ''ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ರೇಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಪಾರ್ಟಿಕಲ್ ಫಿಸಿಕ್ಸ್'', ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್,1990. ISBN 0-521-22515-9. * ಪಿ.ಕೆ.ಎಫ್.ಗ್ರೈಡರ್, ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ರೇಸ್ ಎಟ್ ಅರ್ಥ್: ರಿಸರ್ಚರ್ಸ್ ರೆಫರೆನ್ಸ್ ಮ್ಯಾನ್ಯುಯಲ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಡಾಟ ಬುಕ್, ಎಲ್ಸ್ವಿಯರ್,2001. ISBN 0-521-22515-9. * ಎ. ಎಮ್. ಹಿಲ್ಲಾಸ್, ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ರೇಸ್ ಪರ್ಗಮೊನ್ ಪ್ರೆಸ್, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್, 1972 ISBN 0-08-016724-1 * ಜೆ. ಕ್ರೆಮರ್ ಮೆಸರ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಗ್ರೌಂಡ್-ಲೆವೆಲ್ ಅಟ್ ಟು ಜೊಯೊಮ್ಯಾಗ್ನಟಿಕ್ ಲೊಕೇಶನ್ಸ್, ಫಿಸಿಕ್ಸ್. ರೆವ್‌. ಲೆಟ್‌. 83, 4241, (1999). * ಎಸ್.ಹೆಚ್. ನೆಡರ್‌ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ಸಿ.ಡಿ.ಆ‍೦ಡರ್‌ಸನ್, ನೊಟ್ ಆನ್ ದ ನೇಚರ್ ಆಫ್ ಕಾಸ್ಮಿಲ್-ರೇ ಪಾರ್ಟಿಕಲ್ಸ್, ಫಿಸಿಕ್ಸ್. Rev. 51, 844, (1937). * ಎಮ್. ಡಿ. ಎನ್‌ಗೊಬೊನಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಎಮ್. ಎಸ್. ಪೊಟ್‌ಗೈಟರ್, ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ರೇ ಅನಿಸ್ಟ್ರೊಪಿಸ್ ಇನ್ ದಿ ಔಟರ್ ಹೆಲಿಯೊಸ್ಪಿಯರ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸಸ್ ಇನ್ ಸ್ಪೇಸ್ ರಿಸರ್ಚ್, 2007. ಎಮ್.ಡಿ ಮತ್ತು ಎಮ್. ಎಸ್. * ಎಮ್. ಡಿ.ನೊಬೆನಿ, ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಮಾಡ್ಯುಲೇಶನ್ ಆಫ್ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಿರಣಗಳು ಇನ್ ದಿ ಔಟರ್ ಹೆಲಿಯೋಸ್ಪಿಯರ್, ಎಮ್.ಎಸ್ಸಿ ವಿದ್ವತ್ಪ್ರಬಂಧ, ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಪೊಚೆಫ್‌ಸ್ಟ್ರೂಪ್ ಆವರಣ) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ 2006. * ಡಿ. ಪರ್ಕಿನ್ಸ್, ಪಾರ್ಟಿಕಲ್ಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೊಫಿಸಿಕ್ಸ್, ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 2003. ISBN 0-521-22515-9. * ಸಿ. ಇ. ರಾಫ್ ಮತ್ತು ಎಸ್. ಆರ್. ವಿಲ್ಲಿಯಮ್, ಕೌಲ್ಡ್ರಾನ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಕಾಸ್ಮೊಸ್, ದಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಚಿಕಾಗೊ ಪ್ರೆಸ್, 1988. ISBN 0-521-22515-9. * ಬಿ. ಬಿ. ರಾಸಿ, ''ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ರೇಸ್'', ಮ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರೊ-ಹಿಲ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1964. * ಮಾರ್ಟಿನ್ ವಾಲ್ಟ್, ಇಂಟ್ರಡಕ್ಷನ್ ಟು ಜಿಯೊಮೆಟ್ರಿಕಲೀ ಟ್ರ್ಯಾಪಡ್ ರೇಡಿಯೇಶನ್,1994. ISBN 0-521-22515-9. * ಜೆ. ಎಫ್. ಜೀಗ್ಲರ್, ದ ಬ್ಯಾಗ್ರೌಂಡ್ ಇನ್ ಡಿಟೆಕ್ಟರ್ಸ್ ಕಾಸ್ಡ್ ಬೈ ಸೀ ಲೆವೆಲ್ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ರೇಸ್, ನುಕ್ಲಿಯರ್ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಮೆಥೆಡ್ಸ್ 191, 419, (1981). * ಟಿಅರ್‌ಎಸಿಇಅರ್ ಲಾಂಗ್ ಡ್ಯುರೇಶನ್ ಬಲೂನ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌: ದಿ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ರೇ ಡಿಟೆಕ್ಟರ್ ಲಾಂಚ್ಡ್ ಆನ್ ಬಲೂನ್ಸ್. * ಹೈರೆಸ್ ಪ್ಲೈಸ್ ಐ ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Cosmic rays}} * [http://www.ASPERA-EU.org ಅಸ್ಪೆರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಪೊರ್ಟಲ್] * ಸಿ. ಆಮ್ಸ್ಲರ್‌ನ [http://pdg.lbl.gov/2008/reviews/cosmicrayrpp.pdf ಪಾರ್ಟಿಕಲ್ ಡಾಟ ಗ್ರೂಪ್ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ರೇಸ್] et al., ಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಲೆಟರ್ಸ್ B667, 1 (2008). * ಕೊನ್ರಾಡ್ ಬೆರ್ನ್‌ಲೋಃರ್‌ನ [http://www.mpi-hd.mpg.de/hfm/CosmicRay/Showers.html ಇಂಟ್ರಡಕ್ಷನ್ ಟು ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ರೇ ಶವರ್ಸ್ ]. * [ftp://ftp.ncdc.noaa.gov/pub/data/paleo/icecore/Greenland/summit/gisp2/cosmoiso/gisp2-14c-2005.txt NOAA FTP]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: ಲಾಲ್, ಡಿ., et al., 2005. ಡಾಟ ಆನ್ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಿರಣ ಫ್ಲಕ್ಸ್ ಡಿರೈವ್ಡ್ ಫ್ರಮ್ C14 ಕಾನ್ಸ್‌ಟ್ರೇಶನ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ GISP2 ಗ್ರೀನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ [[ಐಸ್ ಕೋರ್]]. * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/2868041.stm ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್,ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ರೇಸ್ ಫೈಂಡ್ ಯುರೇನಿಯಮ್, 2003]. * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4282657.stm ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್, ರೇಸ್ ಟು ನ್ಯಾಬ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಸ್ಮಗ್ಲರ್ಸ್, 2005]. * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/3710735.stm ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್,ಫಿಸಿಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಬ್ ಟೊ ಎನ್ಶಿಯಂಟ್ ಪಿರಮಿಡ್ ( ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು), 2004]. * ಯುಗೆನೆ ಪಾರ್ಕರ್‌ನ [http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=shielding-space-travelers ಶೀಲ್ಡಿಂಗ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್ ]. * [http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/features/bios/christian/anomalous.html ಅನಾಮಲಸ್ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ರೇ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರ ಫ್ರಮ್ ವೋಯುಜರ್ 1 ಮತ್ತು 2 ] * [http://helios.gsfc.nasa.gov/acr.html ಅನಾಮಲಸ್ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ರೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090812232023/http://helios.gsfc.nasa.gov/acr.html |date=2009-08-12 }} ( ನಾಸಾ(NASA)ದ ಕಾಸ್ಮಿಕೋಪಿಯಾದಿಂದ ) * [http://www.int.washington.edu/PHYS554/winter_2004/chapter8_04.pdf ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ರೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090905052323/http://www.int.washington.edu/PHYS554/winter_2004/chapter8_04.pdf |date=2009-09-05 }} * [http://dphs10.saclay.cea.fr/Sap/Activites/RapportActivites/Science/Compact/compact11_gb.php ಕಾಂಪೊಸಿಶನ್ ಆಫ್ ಸೊಲಾರ್ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ರೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051022024931/http://dphs10.saclay.cea.fr/Sap/Activites/RapportActivites/Science/Compact/compact11_gb.php |date=2005-10-22 }} * [http://science.nasa.gov/headlines/y2005/07oct_afraid.htm?list84849 " ಹೂಸ್ ಅಫ್ರೈಡ್ ಆಫ್ ಎ ಸೊಲಾರ್ ಫ್ಲೇರ್? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070224234034/http://science.nasa.gov/headlines/y2005/07oct_afraid.htm?list84849 |date=2007-02-24 }}[http://science.nasa.gov/headlines/y2005/07oct_afraid.htm?list84849 ಸೊಲಾರ್ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟಿವಿಟಿ ಕ್ಯಾನ್ ಬಿ ಸರ್‌ಪ್ರೈಸಿಂಗ್ಲೀ ಗುಡ್ ಫಾರ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಟ್ರೋನಟ್ಸ್."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070224234034/http://science.nasa.gov/headlines/y2005/07oct_afraid.htm?list84849 |date=2007-02-24 }} ಅಕ್ಟೋಬರ್ 7, 2005, ಅಟ್ ಸೈನ್ಸ್@ನಾಸಾ] *[http://www.telescopearray.org/outreach.html ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಿರಣಗಳ ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100104044549/http://www.telescopearray.org/outreach.html |date=2010-01-04 }} * [http://www.cosmicrays.org ಅಮ್ಯೆಚೂರ್ ಮ್ಯೂಯಾನ್‌ ಡಿಟಕ್ಟರ್ - ರೂಪರೇಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಖನಗಳು ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190418043324/http://www.cosmicrays.org/ |date=2019-04-18 }} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] k3zpa9ygh4yih6rwxzdxnpghbt0rlla 0 24183 1427512 1381516 2026-09-06T21:43:05Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427512 wikitext text/x-wiki {{Drugbox| Watchedfields = changed | verifiedrevid = 266129205 | |IUPAC_name = 3-[(2''S'')-1-methylpyrrolidin-2-yl]pyridine | image=Nicotine.svg | width=177px | image2=Nicotine-3D-vdW.png | CAS_number=54-11-5 | CASNo_Ref = {{cascite}} | ChemSpiderID = 80863 | ATC_prefix=N07 | ATC_suffix=BA01 | ATC_supplemental={{ATCvet|P53|AX13}} | PubChem=942 | smiles = C1=CC=NC=C1[C@@H]2CCCN2C | DrugBank=DB00184 | C=10 | H=14 | N=2 | | molecular_weight = 162.26 g/mol | density= 1.01 | boiling_point= 247 | melting_point= -79 | bioavailability= 20 to 45% (oral) | metabolism = hepatic | elimination_half-life= 2 hours | excretion = | pregnancy_US = D | legal_AU = Unscheduled | legal_CA = | legal_UK = Unscheduled | legal_US = Unscheduled, but age restricted. | legal_status = | routes_of_administration= '''[[Tobacco smoking|smoked]]''' (as smoking tobacco, mapacho, etc.), '''[[Insufflation (medicine)|insufflated]]''' (as tobacco snuff or nicotine nasal spray), '''[[Chewing|chewed]]''' (as nicotine gum, tobacco gum or chewing tobacco), '''[[Nicotine patch|transdermal]]''' (as nicotine patch, nicogel or topical tobacco paste), '''intrabuccal''' (as dipping tobacco, snuffs, dissolvable tobacco or creamy snuff), '''[[vaporized]]''' (as electronic cigarette, etc.), '''directly inhaled''' (as nicotine inhaler), '''oral''' (as nicotini) | dependency_liability = Medium to high }} '''ನಿಕೋಟಿನ್''' [[ನೈಟ್ ಶೇಡ್]] (''[[ಸೋಲಾನಾಸಿಯಾ]]'' ) ಸಸ್ಯವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ, 0.6–3.0% ತೂಕದಷ್ಟು [[ಒಣ ತಂಬಾಕನ್ನು]]<ref name="acs">{{cite web |url=http://pubs.acs.org/cgi-bin/abstract.cgi/jafcau/1999/47/i08/abs/jf990089w.html |title=Determination of the Nicotine Content of Various Edible Nightshades (Solanaceae) and Their Products and Estimation of the Associated Dietary Nicotine Intake |work= |accessdate=2008-10-05}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dccps.nci.nih.gov/tcrb/monographs/9/m9_3.PDF|format=PDF|title=Smoking and Tobacco Control Monograph No. 9|access-date=2010-08-04|archive-date=2012-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415073229/http://dccps.nci.nih.gov/tcrb/monographs/9/m9_3.PDF|url-status=dead}}</ref> ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ಜೈವಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ]]ಯು ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದರ ಜೊತೆ, ಸಾರವು ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿತವಾಗುವ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಒಂದು [[ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರ]]. ಇದು ವಿಶೇಷತಃ ಕೀಟಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ [[ಸಸ್ಯಾಹಾರಿವಿರೋಧಿ ರಾಸಾಯನಿಕ]]ವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಕೋಟಿನ್ ಅನ್ನು ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ [[ಕೀಟನಾಶಕ]]ವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು <ref>[https://books.google.com/books?id=RiwSYFgZ2fEC&amp;pg=PA933&amp;lpg=PA933&amp;dq=nicotine+widely+used+pesticide&amp;source=bl&amp;ots=KaYsWIJLC_&amp;sig=ZnDL_ENqpngDiOWi5ksxaU12TOc&amp;hl=en&amp;ei=7uw_SueFHJSuswPK_YG3AQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2 ತಂಬಾಕು ಮತ್ತು ತಂಬಾಕಿನ ಹೊಗೆಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.coopext.colostate.edu/4DMG/VegFruit/organic.htm |title=ಜೈವಿಕ ತೋಟಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೆಲವು ಕೀಟನಾಶಕಗಳು |access-date=2010-08-04 |archive-date=2011-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110620065008/http://www.coopext.colostate.edu/4dmg/VegFruit/organic.htm |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಈಗ [[ಇಮಿಡಾಕ್ಲೋಪ್ರಿಡ್]] ನಂತಹ ನಿಕೋಟಿನ್ ಮಾದರಿಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿ (ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಸಿಗರೇಟ್]] ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ ಹೀರಲ್ಪಟ್ಟ ನಿಕೋಟಿನ್ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ), ಇದು [[ಸಸ್ತನಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಉತ್ತೇಜಕ]]ವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ತತ್ಕಾರಣವಾಗಿ [[ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆ]](ಧೂಮಪಾನ)ಯ ಅವಲಂಬನ-ಉಂಟಾಗಿಸುವ ಗುಣಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಮೂಲ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. "ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ನಿಕೋಟಿನ್ [[ವ್ಯಸನ]]ವು ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾದ ವ್ಯಸನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ" ಎಂದು [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಾರ್ಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತದೆ. ತಂಬಾಕಿನ ದುಶ್ಚಟವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಔಷಧವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನಡುವಳಿಕೆಯ ಸ್ವರೂಪಗಳು [[ಹೆರಾಯಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಕೊಕೈನ್‌]]ನಂತಹ ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಸ್ವರೂಪಗಳಿಗೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.americanheart.org/presenter.jhtml?identifier=4753 ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಾರ್ಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್] ಮತ್ತು ನಿಕೋಟಿನ್ ಚಟ.</ref> ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ ಸಿಗಾರೆಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ನಿಕೋಟಿನ್ ಅಂಶಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಬಂದಿದೆ, ಮತ್ತು 1998 ಮತ್ತು 2005 ನಡುವೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸರಾಸರಿ 1.6% ನಿಕೋಟಿನ್ ಅಂಶಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಬಂದಿವೆ ಎಂದು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಇದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಿಗಾರೆಟ್‌ನ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref>{{cite journal | title = Trends in nicotine yield in smoke and its relationship with design characteristics among popular US cigarette brands, 1997-2005 | journal = Tobacco Control | volume = 16 | issue = 5 | pages = e5 | year = 2007 | pmid = 17897974 | doi = 10.1136/tc.2006.019695 | author1 = Connolly, G. N | author2 = Alpert, H. R | author3 = Wayne, G. F | author4 = Koh, H}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಹೆಸರು == ತಂಬಾಕಿನ ಗಿಡವಾದ ''[[ನಿಕೋಟಿಯಾನಾ ಟಬಾಕಮ್]]'' ನಿಂದ ನಿಕೋಟಿನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಆ ಗಿಡವನ್ನು 1560ರಲ್ಲಿ ಔಷಧೀಯ ಉಪಯೋಗಗಳಿಗೆಂದು ಪರಿಚಯಗೊಳಿಸಲು ತಂಬಾಕು ಮತ್ತು ಅದರ ಬೀಜಗಳನ್ನು [[ಬ್ರೆಝಿಲ್]] ನಿಂದ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ, [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]] ದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೆಂಚ್]] ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದ, [[ಜೀನ್ ನಿಕೋಟ್ ಡಿ ವಿಲ್ಲೆಮೇಯ್ನ್]] ರ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಟೊಬ್ಯಾಕೋ ಸಸ್ಯದಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1828ರಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟಿನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದ [[ಜರ್ಮನ್]] ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಪಾಸೆಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ರೀಮನ್ ಅದು ವಿಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite journal | title = "Nicotine psychopharmacology", research contributions to United States and global tobacco regulation: A look back and a look forward | journal = Psychopharmacology | volume = 184 | issue = 3-4 | pages = 286–291 | year = 2006 | url = http://www.springerlink.com/content/75462q6mq88g4575/fulltext.pdf | doi = 10.1007/s00213-006-0308-4 | pmid = 16463054 | last1 = Henningfield | first1 = JE | last2 = Zeller | first2 = M | author1 = Henningfield, Jack E | author2 = Zeller, Mitch }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅದರ ರಾಸಾಯನಿಕ [[ಪ್ರಯೋಗಸಿದ್ಧ ಸೂತ್ರ]]ವನ್ನು 1843ರಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಸೆನ್ಸ್ ವಿವರಿಸಿದರು,<ref>{{cite journal | title = Über das Nicotin | author = Melsens | journal = [[Journal für Praktische Chemie]] | volume = 32 | issue = 1 | pages = 372–377 | year = 1844 | url = | doi = 10.1002/prac.18440320155}}</ref> ಅದರ ರಚನೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ಗ್ಯಾರಿ ಪಿನ್ನರ್ ರವರು 1893ರಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1904ರಲ್ಲಿ ಎ. ಪಿಕ್ಟೆಟ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೆಪೀಯಕ್ಸ್ ರವರು ಅದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು.<ref>http://medicolegal.tripod.com/toxicchemicals.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209022311/http://medicolegal.tripod.com/toxicchemicals.htm |date=2010-02-09 }} Comptes rendus, 1903, 137, ಪುಟ 860</ref> == ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ == ನಿಕೋಟಿನ್ [[ತೇವಾಕರ್ಷಕ]], ಜಿಡ್ಡಾದ ದ್ರವವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ [[ಮೂಲ(ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ)]] ರೂಪದಲ್ಲಿ [[ಜಲ]]ದೊಂದಿಗೆ [[ಮಿಶ್ರಯೋಗ್ಯ]]ವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ನೈಟ್ರೋಜನ್‌ಯುಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ]]ವಾಗಿ, ನಿಕೋಟಿನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಘನರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವಂತಹ [[ಆಮ್ಲ]]ದ ಜೊತೆಗಿನ [[ಉಪ್ಪ]]ನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಕೋಟಿನ್ ಸುಲಭವಾಗಿ [[ಚರ್ಮ]]ವನ್ನು ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಭೌತಿಕ ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, [[ಅನಿರ್ಬಂಧಿತ ಆಧಾರಿತ]] ನಿಕೋಟಿನ್ ತನ್ನ ಕುದಿಯುವ ಬಿಂದುವಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಚರ್ಮವನ್ನು ಸುಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದರ ಆವಿಗಳು ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ [[ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಒತ್ತಡ]]ವಿದ್ದಾಗ್ಯೂ {{convert|308|K|C F}} ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ದಹನ ಕ್ರಿಯೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸಿಗಾರೆಟ್‌ಗಳು ಸೇದಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಕೋಟಿನ್‌ಗಳು ದಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ನಿಕೋಟಿನ್‌ಗಳು ಒಳಸೇದಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ತಂಬಾಕಿನ ಹೊಗೆಯಿಂದ ಒಳಸೇದಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣವು ತಂಬಾಕಿನ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ ನಿಕೋಟಿನ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೊಂಚ ಭಾಗ ಮಾತ್ರವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=February 2010}} == ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == ಎರಡು [[ಪ್ರತ್ಯಂಗಿ]] ವಿಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿಕೋಟಿನ್ [[ದೃಗ್ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ]]ವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಸಂಭವಿಸುವ ವಿಧವು [α]_D = –166.4° ಜೊತೆಗಿನ [[ಲಿವೋರೊಟೇಟರಿ]] ವಿಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ದಕ್ಷಿಣ ಭ್ರಾಮಕ]] ವಿಧದ (+)- ನಿಕೋಟಿನ್, (–)- ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಕೇವಲ ಅರ್ಧ ಭಾಗದಷ್ಟು ಭೌತವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿಕೋಟಿನ್ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book|last=Gause|first=G. F.|title=https://archive.org/stream/opticalactivityl00gauz/opticalactivityl00gauz_djvu.txt|editor=Luyet, B. J.|publisher=Biodynamica|location= Normandy, Missouri |year=1941|series= No. 2 of a series of monographs on general physiology|url=https://archive.org/stream/opticalactivityl00gauz/opticalactivityl00gauz_djvu.txt}}</ref> (+)- ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಲವಣಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭ್ರಾಮಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. == ಔಷಧ ವಿಜ್ಞಾನ == === ಭೌತಿಕ ಔಷಧ ಅಧ್ಯಯನ === ನಿಕೋಟಿನ್ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, [[ರಕ್ತ]]ನಾಳಗಳ ಮೂಲಕ ಅದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ವಿತರಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ರಕ್ತ-ಮೆದುಳು-ಪ್ರತಿಬಂಧ]]ವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಒಳಕ್ಕೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಈ ವಸ್ತುವು [[ಮೆದುಳು]] ಸೇರಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸರಾಸರಿ ಸಮಯ ಏಳು ಸೆಕೆಂಡ್‌ಗಳು{{Citation needed|date=September 2009}} ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ದೇಹದಲ್ಲಿನ [[ಅರೆ ಜೀವ]]ವು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last=Benowitz NL, Jacob P 3rd, Jones RT, Rosenberg J|year=1982|title=Interindividual variability in the metabolism and cardiovascular effects of nicotine in man|journal= J Pharmacol Exp Ther|volume=221|issue=2|pages=368–72|pmid=7077531|first1=NL|last2=Jacob P|first2=3rd|last3=Jones|first3=RT|last4=Rosenberg|first4=J}}</ref> ದೇಹವು ನಿಕೋಟಿನ್ ಧೂಮಪಾನದಿಂದ ನಿಕೋಟಿನ್‌ ಅನ್ನು ಸೆಳೆಸುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮಾಣವು ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ತಂಬಾಕಿನ ವಿಧ, ಧೂಮವನ್ನು ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದು ಹಾಗೂ ಫಿಲ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬಂತಹವು ಸಹ ಆ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು. [[ಜಗಿಯುವ ತಂಬಾಕು]], [[ಅದ್ದುವ ತಂಬಾಕು]], ತುಟಿ ಮತ್ತು ಹಲ್ಲಿನ ಒಸಡುಗಳ ನಡುವೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಮೂಗಿನ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ [[ಸ್ನಸ್]] ಮತ್ತು [[ನಶ್ಯದ ಪುಡಿಗಳಲ್ಲಿ]], ದೇಹಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣವು ತಂಬಾಕನ್ನು ಸೇದಿದ್ದರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ನಿಕೋಟಿನ್ [[ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ]]ದಲ್ಲಿ [[ಸೈಟೋಕ್ರೋಮ್ ಪಿ450]] ಕಿಣ್ವಗಳ ಮೂಲಕ (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[CYP2A6]] ಮೂಲಕ, ಮತ್ತು ಕಿಣ್ವಗಳ ಮೂಲಕವೂ) [[ಚಯಾಪಚಯ]]ವಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಚಯಾಪಯವೆಂದರೆ [[ಕೊಟಿನಿನ್]]. ಇತರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ''ಎನ್'''-ಆಕ್ಸೈಡ್, ನೊರ್‌ನಿಕೋಟಿನ್, ನಿಕೋಟಿನ್ ಐಸೋಮೇಥೋನಿಯಮ್, 2-ಹೈಡ್ರೊಕ್ಸಿನಿಕೋಟಿನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಟಿನ್ ಗ್ಲುಕರೋನೈಡ್''' '' ಅನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="hukkanen2005">{{cite journal|last=Hukkanen J, Jacob P 3rd, Benowitz NL.|title=Metabolism and Disposition Kinetics of Nicotine|journal=Pharmacol Rev.|year=2005|month=March|volume=57|issue=1|pages=79–115|pmid=15734728|url=http://pharmrev.aspetjournals.org/cgi/content/full/57/1/79|doi=10.1124/pr.57.1.3|first1=J|last2=Jacob P|first2=3rd|last3=Benowitz|first3=NL|access-date=2010-08-04|archive-date=2009-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20090831085213/http://pharmrev.aspetjournals.org/cgi/content/full/57/1/79|url-status=dead}}</ref> ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ [[ಗ್ಲುಕರೋನೈಡೇಷನ್]] ಮತ್ತು ಆಕ್ಸಿಡೇಟಿವ್ ಈ ಎರಡೂ ಚಯಾಪಯಗಳು [[ಮೆಂತಾಲ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಿಗರೆಟ್‌ಗಳ]] ಒಂದು ಸಂಯೋಜಕವಾದ [[ಮೆಂತಾಲ್‌]]ನಿಂದ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಒಡ್ಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಕೋಟಿನ್ ''ಇನ್ ವೈವೋ'' ದ ಅರ್ಧ-ಜೀವನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last=Benowitz NL, Herrera B, Jacob P 3rd.|year=2004|title=Mentholated Cigarette Smoking Inhibits Nicotine Metabolism |journal=J Pharmacol Exp Ther|volume=310|issue=3|pages=1208–15|pmid=15084646|url=http://jpet.aspetjournals.org/cgi/content/abstract/310/3/1208|doi=10.1124/jpet.104.066902|first1=NL|last2=Herrera|first2=B|last3=Jacob P|first3=3rd}}</ref> === Pharmacodynamics === [[File:Nicoderm.JPG|thumb|right| ಎಡಗೈಗಾದ 21ಮೆಲಿಗ್ರಾಂನ ತೇಪೆ. ದ ಕೊಚ್ರಾನೆ ಕೊಲಾಬರೇಶನ್ ಎನ್‌ಅರ್‌ಟಿರಿಂದ 50 ರಿಂದ 70% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಜನ ವಿಮುಕ್ತರಾಗಬಹುದೆಂಬುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು.<ref name=CD000146>[27]</ref> ಆದರೆ 1990ಯಲ್ಲಿ, ಸಂಧೋಧಕರು 93% ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗಾಗಿ ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆಯನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.<ref>[28]</ref>]] ನಿಕೋಟಿನ್ ಇದು [[ನಿಕೋಟಿನ್ ಹೊಂದಿದ ಅಸೆಟೈಕೋಲಿನ್ ಗ್ರಾಹಕ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ನರಗ್ರಂಥಿ ವಿಧದ ನಿಕೋಟಿನ್ ಹೊಂದಿದ ಗ್ರಾಹಕ]] ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಸಿಎನ್‌ಎಸ್ ನಿಕೋಟಿನ್ ಹೊಂದಿದ ಗ್ರಾಹಕ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿನದು [[ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಮೆಡ್ಯುಲ್ಲಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಎರಡನೆಯದು ಕೇಂದ್ರ ನರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ (CNS) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಚಿಕ್ಕದಾದ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿ, ನಿಕೋಟಿನ್ ಈ ಗ್ರಾಹಕಗಳ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಕೋಟಿನ್ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇತರ ನರಸಂವಾಹಕಗಳ ಮೇಲೂ ಕೂಡ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==== ಕೇಂದ್ರ ನರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ==== [[ನಿಕೋಟಿನ್ ಹೊಂದಿದ ಅಸೆಟೈಕೋಲಿನ್ ಗ್ರಾಹಕ]]ಗಳಿಗೆ ಬಂಧಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ನಿಕೋಟಿನ್ ಹಲವಾರು [[ನರಸಂವಾಹಕ]]ಗಳ (ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕ) ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ - ಒಂದು ವಿಧದ "ಪರಿಮಾಣ ನಿಯಂತ್ರಕ"ವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಮೆದುಳಿನ]] [[ಪ್ರತಿಫಲ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಡೋಪಮಿನ್‌]]ನ ಹೆಚ್ಚಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಮಟ್ಟಗಳು [[ಸುಖಭ್ರಾಂತಿ]] ಮತ್ತು [[ವಿಶ್ರಾಂತಿ]]ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಿಕೋಟಿನ್ ಸೇವನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಭವನೀಯ ದುಶ್ಚಟಗಳು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಷದ ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟಿನ್ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸದ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದರೂ ಕೂಡ ನಿಕೋಟಿನ್ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ [[ಅಸೆಟೈಕೋಲಿನ್]] ಗ್ರಾಹಕಗಳಿಗೆ [[ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ ಸ್ನಾಯು]]ಗಳಲ್ಲಿನದವುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಸಾದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>ಕಟ್‌ಜುಂಗ್, ಬೆರ್ಟಮ್ ಜಿ. ಬೇಸಿಕ್ &amp; ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಫಾರ್ಮಕಾಲಜಿ (ಬೇಸಿಕ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಫಾರ್ಮಕಾಲಜಿ ). ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಮ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರಾ-ಹಿಲ್ ಮೆಡಿಕಲ್, 2006. ಪುಟಗಳು 99-105.</ref> ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಆಯ್ಕೆಯು ಈ ಗ್ರಾಹಕ ಉಪವಿಧಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಮಿನೋ ಆಮ್ಲದ ಭಿನ್ನತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.<ref>ಕ್ಸಿನಾನ್ ಕ್ಸು, ನೈಸ್ಸ ಎಲ್. ಪುಸ್ಕರ್, ಜೈ ಎ. ಪಿ. ಶಾಂತ, ಹೆನ್ರಿ ಎ. ಲೀಸ್ಟರ್ &amp; ಡೆನ್ನೀಸ್ ಎ. ಡಗೆರ್ಟಿ.(2009) "ನಿಕೋಟಿನ್ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಟು ಬ್ರೈನ್ ರಿಸೆಪ್ಟಾರ್ಸ್ ರಿಕ್ವೈರ್ಸ್ ಅ ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ ಕಾಶನ್– ಇಂಟರ್ಯಾಕ್ಷನ್". ''ನೇಚರ್'' '''458''' :534-537 PMID 19252481</ref> ತಂಬಾಕು ಹೊಗೆಯು [[ಮನೋಮೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ]]ಗಳಾದ [[ಹಾರ್ಮನ್]], ನೊರ್‌ಹಾರ್ಮನ್,<ref name="pmid15582589">{{cite journal |author=Herraiz T, Chaparro C |title=Human monoamine oxidase is inhibited by tobacco smoke: beta-carboline alkaloids act as potent and reversible inhibitors |journal=Biochem. Biophys. Res. Commun. |volume=326 |issue=2 |pages=378–86 |year=2005 |pmid=15582589 |doi=10.1016/j.bbrc.2004.11.033 |url=}}</ref> [[ಅನಾಬಸಿನ್]], [[ಅನಟಾಬಿನ್]], ಮತ್ತು [[ನೊರ್‌ನಿಕೋಟಿನ್‌]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಮಿಶ್ರಣಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲಿನ [[ಎಮ್‌ಎಒ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="pmid15582589"/><ref name="pmid9549600">{{cite journal |author=Fowler JS, Volkow ND, Wang GJ, ''et al.'' |title=Neuropharmacological actions of cigarette smoke: brain monoamine oxidase B (MAO B) inhibition |journal=J Addict Dis |volume=17 |issue=1 |pages=23–34 |year=1998 |pmid=9549600 |doi= 10.1300/J069v17n01_03|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-addictive-diseases_1998_17_1/page/23}}</ref> ಎಮ್‌ಎಒ [[ಕಿಣ್ವ]]ಗಳು [[ಡೊಪಮಿನ್]], [[ನೊರ್‌ಪೈನ್‌ಫ್ರಿನ್]], ಮತ್ತು [[ಸೆಕ್ರೋಟಿನ್‌]]ಗಳಂತಹ [[ಮೊನೊಅಮಿನರ್ಜಿಕ್ ನರಸಂವಾಹಕ]]ಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ತಂಬಾಕು ಧೂಮಪಾನದ ಮೂಲಕ ನಿರಂತರ ನಿಕೋಟಿನ್ ಅನಾವರಣವು [[ಕಿರಿ ಮೆದುಳು]] ಮತ್ತು [[ಮೆದುಳು ಸ್ಟೆಮ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಲ್ಫಾ4ಬೀಟಾ2]]* nAChR ಗಳನ್ನು [[ಮೇಲೆ-ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ]]<ref name="pmid17997038">{{cite journal |author=Wüllner U, Gündisch D, Herzog H, ''et al.'' |title=Smoking upregulates alpha4beta2* nicotinic acetylcholine receptors in the human brain |journal=Neurosci. Lett. |volume=430 |issue=1 |pages=34–7 |year=2008 |pmid=17997038 |doi=10.1016/j.neulet.2007.10.011 |url=https://archive.org/details/sim_neuroscience-letters_2008-01-03_430_1/page/34|last12=Schmaljohann |first12=J}}</ref><ref name="pmid18174175">{{cite journal |author=Walsh H, Govind AP, Mastro R, ''et al.'' |title=Up-regulation of nicotinic receptors by nicotine varies with receptor subtype |journal=J. Biol. Chem. |volume=283 |issue=10 |pages=6022–32 |year=2008 |pmid=18174175 |doi=10.1074/jbc.M703432200 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2008-03-07_283_10/page/6022}}</ref> ಆದರೆ [[ಹ್ಯಾಬಿನ್ಯೂಲೋಪೆಡುನ್‌ಕ್ಯುಲರ್]] ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="pmid14560040">{{cite journal |author=Nguyen HN, Rasmussen BA, Perry DC |title=Subtype-selective up-regulation by chronic nicotine of high-affinity nicotinic receptors in rat brain demonstrated by receptor autoradiography |journal=J. Pharmacol. Exp. Ther. |volume=307 |issue=3 |pages=1090–7 |year=2003 |pmid=14560040 |doi=10.1124/jpet.103.056408 |url=}}</ref> [[ಉದರ ಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಆಲ್ಫಾ4ಬೀಟಾ2 ಮತ್ತು ಆಲ್ಫಾ6ಬೀಟಾ2 ಗ್ರಾಹಕಗಳು ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಬಲವರ್ಧಕ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="pmid19020025">{{cite journal |author=Pons S, Fattore L, Cossu G, ''et al.'' |title=Crucial role of alpha4 and alpha6 nicotinic acetylcholine receptor subunits from ventral tegmental area in systemic nicotine self-administration |journal=J. Neurosci. |volume=28 |issue=47 |pages=12318–27 |year=2008 |month=November |pmid=19020025 |doi=10.1523/JNEUROSCI.3918-08.2008 |url= |pmc=2819191}}</ref> ==== ಅನುವೇದನಾ ನರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ==== ನಿಕೋಟಿನ್ ಇದು [[ಅನುವೇದನಾ ನರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನೂ ಕೂಡ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿಸುತ್ತದೆ,<ref>{{cite journal |author=Yoshida T, Sakane N, Umekawa T, Kondo M |title=Effect of nicotine on sympathetic nervous system activity of mice subjected to immobilization stress |journal=Physiol Behav. |volume=55 |issue=1 |pages=53–7 |year=1994 |month=Jan |pmid=8140174 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0031-9384(94)90009-4 |doi=10.1016/0031-9384(94)90009-4}}</ref> [[ಒಳಾಂಗೀಯ ನರಗಳ]] ಮೂಲಕ ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಮೆಡ್ಯುಲ್ಲಾಗಳವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದು ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನರಗಳ ಮುಂಚಿನ ನರಗ್ರಂಥಿಗಳ ಅನುವೇದನಾ ತಂತುರಚನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಅಸೆಟೈಕೋಲಿನ್ ನಿಕೋಟಿನ್ ಅಸೆಟೈಕೋಲಿನ್ ಗ್ರಾಹಕಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು [[ರಕ್ತಪ್ರವಾಹ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿನ್ (ಮತ್ತು ನೊರ್‌ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿನ್) ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಕೋಟಿನ್ ಇದು ಮೆಲಾನಿನ್ ಸಂಶ್ಲೇಷಣಾ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪೂರ್ವಗಾಮಿ ಕಾರ್ಯದ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಮೆಲಾನಿನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಇದರ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗದ ಬಂಧದ ಮೂಲಕ [[ಮೆಲಾನಿನ್]]-ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸಾದೃಶ್ಯವಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಹೊಂದಿದೆ. ಗಾಢ ವರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ [[ನಿಕೋಟಿನ್ ಅವಲಂಬನೆ]] ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆಯಾದ [[ಧೂಮಪಾನ ಸಮಾಪ್ತಿ]] ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಇದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಕಿಂಗ್ ಗಿ, ಯರ್ಗರ್ ವಿಬಿ, ವೆಂಬೊಲ ಜಿಎಲ್, ಬೆಂಡೆಲ್ ಆರ್‌ಬಿ, ಕಿಟ್ಲೆಸ್ ಆರ್, ಮೂಲ್ಚನ್ ಇಟಿ. ಲಿಂಕ್ ಬಿಟ್ವೀನ್ ಫಾಕುಲೇಟಿವ್ ಮೆಲನಿನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಟೊಬಾಕೊ ಯೂಸ್ ಅಮಾಂಗ್ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ಸ್.(2009). ಫರ್ಮಕಾಲ್ ಬಯೊಕೆಮಿಕಲ್ ಬಿಹೇವಿಯರ್ . 92(4):589-96. {{doi|10.1016/j.pbb.2009.02.011}} PMID 19268687</ref> ==== ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗದ ಮೇಲೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಮೆಡ್ಯುಲ್ಲಾಗಳಲ್ಲಿ ==== ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗದ ಮೇಲೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ [[ಗ್ಯಾಂಗ್ಲಿಯೋನ್ ವಿಧದ ನಿಕೋಟಿನ್ ಗ್ರಾಹಕ]]ಗಳಿಗೆ ಬಂಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಿಕೋಟಿನ್‌ [[ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗೀಯ]] (ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿನ್), ಒಂದು ಪ್ರಚೋದಕ [[ಹಾರ್ಮೋನ್‌]]ನ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಹಕಗಳಿಗೆ ಬಂಧಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಇದು ಕೋಶದ ವಿಧ್ರುವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಮಾಣ-ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್‌]]ನ ಒಳಹರಿವಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಇದು [[ಕ್ರೋಮಾಫಿನ್ ಹರಳು]]ಗಳ [[ಎಕ್ಸೋಟೈಸಿಸ್]] ಅನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ [[ರಕ್ತ ಪ್ರವಾಹ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿನ್]] (ಮತ್ತು ನೊರ್‌ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿಮ್)ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿಮ್]] (ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗೀಯ)ನ ಬಿಡುಗಡೆಯು [[ಹೃದಯ ಬಡಿತ]], [[ರಕ್ತದ ಒತ್ತಡ]] ಮತ್ತು [[ಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸ]] ಹಾಗೆಯೇ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ರಕ್ತದ ಗ್ಲೂಕೋಸ್]] ಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Marieb">{{cite book | author = Elaine N. Marieb and Katja Hoehn | title = Human Anatomy & Physiology (7th Ed.) | publisher = Pearson | pages = ? | year = 2007 | isbn = 0-805-35909-5}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Side effects of nicotine.png|thumb|280px|ನಿಕೋಟಿನ್ನಿನ ಅಡ್ದ ಪರಿಣಾಮಗಳು.<ref>ಪರಾಮರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಸಹಿತ ವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು.</ref>]] [[ಕೊಟಿನಿನ್]] ಇದು ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಒಂದು ಉಪ‌ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ, ಅದು ರಕ್ತದಲ್ಲಿ 48 ಘಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಆದ್ದರಿಂದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಿಕೋಟಿನ್‌ಗೆ ಒಡ್ಡಲ್ಪಡುವುದರ ಒಂದು ಸೂಚಕವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=October 2008}} == ಮನಃಪ್ರಭಾವಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು == ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ [[ಲಹರಿ]]-ಬದಲಾವಣಾ ಪರಿಣಾಮಗಳು ವರದಿಯ ಮೂಲಕ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ: ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಚೋದಕ ಮತ್ತು ಶಾಮಕ ಎರಡೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.ti.ubc.ca/pages/letter21.htm ''ಎಫೆಕ್ಟೀವ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಟೊಬ್ಯಾಕೊ ಇಂಟರ್ವೆಂಕ್ಷನ್ '' ], ಥೆರೆಪುಟಿಕ್ಸ್ ಲೆಟರ್ಸ್, issue 21, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್-ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1997, ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕೊಲಂಬಿಯ</ref> ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ ಮತ್ತು [[ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿನ್‌]] ಮೂಲಕ (ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗೀಯ) [[ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗದ ಮೇಲೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಮೆಡ್ಯುಲ್ಲಾ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಮೊದಲು [[ಗ್ಲೂಕೋಸ್]] ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಇದು [[ಪ್ರಚೋದನೆ]]ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಕೆದಾರರು [[ವಿಶ್ರಾಂತಿ]], ತೀಕ್ಷ್ಣತೆ, [[ಶಾಂತ ಸ್ಥಿತಿ]], ಮತ್ತು [[ಜಾಗರೂಕತೆ]]ಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ಸ್ ಲಾರ್ಗ್ಯು, ಪ್ರನ್ಕೊಯಿಸ್ ಲೆಬರ್ಜಿ, ಅನ್ನೆ ಕಾರ್ಮಿಯರ್, "ಫ್ರಂ ನಿಕೊಟಿನಿಕ್ ರಿಸೆಪ್ಟರ್ಸ್ಟೊ ಸ್ಮೋಕಿಂಗ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿ: therapeutic ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟ್ಸ್" ''ಆಲ್ಕೂಲೊಗಿ et ಅಡಿಕ್ಟೊಲೊಗಿ '' ಅಧ್ಯಾಯ. : 23, N° : 2S, juin 2001, ಪುಟಗಳು 39S - 42</ref> [[ಹಸಿವ]]ನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು [[ಚಯಾಪಚಯ]]ವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ಕೆಲವು [[ಧೂಮಪಾನಿ]]ಗಳು [[ತೂಕವನ್ನು ಕಡಿಮೆ]] ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.<ref>ಜೀನ್-ಕ್ಲೌಡ್ ಒರ್ಸಿನಿ, "ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿ ಆನ್ ಟೊಬೊಕೊ ಸ್ಮೊಕಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಬ್ರೈನ್ ಸೈಸ್ಟಮ್ಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲಿಂಗ್ ಗ್ಲೈಸೆಮಿಯ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಅಪೆಟೈಟ್" ''ಆಲ್ಕೂಲೊಗಿ et ಅಡಿಕ್ಟೊಲೊಗಿ'' ಅಧ್ಯಾಯ. : 23, N° : 2S, juin 2001, ಪುಟಗಳು 28S - 36S</ref><ref>[http://uninews.unimelb.edu.au/articleid_1898.html ಸ್ಮೋಕರ್ಸ್ ಲೂಸ್ ದೇರ್ ಅಪೆಟೈಟ್ : ಮೀಡಿಯಾ ರಿಲಸಸ್ : ನ್ಯೂಸ್ : ದ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್]</ref> ಒಂದು [[ಸಿಗಾರೆಟ್]] ಸೇದಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ನಿಕೋಟಿನ್‌ನಿಂದ-ಸಮೃದ್ಧವಾದ ರಕ್ತವು ಏಳು ಸೆಕೆಂಡ್‌ಗಳ ಒಳಗೆ [[ಶ್ವಾಸಕೋಶ]]ದಿಂದ [[ಮೆದುಳಿ]]ನವರೆಗೆ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಅಸೆಟೈಲ್‌ಕೋಲಿನ್]], [[ನೊರ್‌ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿನ್]], [[ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿನ್]], [[ವಾಸೋಪ್ರೆಸಿನ್]], [[ಆರ್ಜಿನೈನ್]], [[ಡೊಪಾಮೈನ್]], [[ಆಟೊಕ್ರೈನ್ ಅಂಶಗಳು]], ಮತ್ತು [[ಬೀಟಾ-ಎಂಡೋರ್‌ಫಿನ್‌]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ.<ref>''[http://www.bodybuilding.com/fun/par16.htm ಕೆಮಿಕಲಿ ಕರೆಕ್ಟ್: ನಿಕೋಟಿನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091201051323/http://www.bodybuilding.com/fun/par16.htm |date=2009-12-01 }}'', ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ನೊವಿಕ್</ref> ನರಸಂವಾಹಕಗಳು ಮತ್ತು ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳ ಈ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಕೋಟಿನ್ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಿಕೋಟಿನ್ [[ಅಸೆಟೈಲ್‍ಕೋಲಿನ್‌‍]]ನ ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ [[ಏಕಾಗ್ರತೆ]]ಯನ್ನು<ref name="rusted">{{cite journal|last=Rusted|first=J|coauthors=Graupner, O'Connell, Nicholls|date=1994-05-05|title=Does nicotine improve cognitive function?|journal=Psychopharmacology|publisher=Springer-Verlag|issue=115|pages=547–549|url=http://www.springerlink.com/content/75034q53031260j8/?p=afde608485604678839ab0e950be77f9&pi=0|accessdate=2008-11-15}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮತ್ತು ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಅಸೆಟೈಲ್‌ಕೋಲಿನ್]] ಮತ್ತು [[ನೊರ್‌ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿಮ್‌]]ಗಳ ಹೆಚ್ಚಿಸುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ [[ಜಾಗೃತಾವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [[ಜಾಗೃತ ಸ್ಥಿತಿ]]ಯು [[ನೊರ್‌ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿನ್‌]]ನ ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ಅಸೆಟೈಲ್‌ಕೋಲಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಬೀಟಾ-ಎಂಡ್ರೋಫಿನ್‌]]ನ ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆಯಿಂದ [[ನೋವು]] ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ಉತ್ಸುಕತೆ]]ಯು [[ಬೀಟಾ-ಎಂಡ್ರೋಫಿನ್‌]]ನ ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆಯಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನಿಕೋಟಿನ್ ಇದು ಡೋಪಾಮೈನ್‌ನ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ<ref>http://chronicle.uchicago.edu/020328/nicotine.shtml</ref> ಮತ್ತು ಮದುಳು ಪ್ರತಿಫಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂವೇದನತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Kenny">{{cite journal |author=Kenny PJ, Markou A |title=Nicotine self-administration acutely activates brain reward systems and induces a long-lasting increase in reward sensitivity |journal=Neuropsychopharmacology |volume=31 |issue=6 |pages=1203–11 |year=2006 |month=Jun |pmid=16192981 |doi=10.1038/sj.npp.1300905 |url=http://www.nature.com/npp/journal/v31/n6/full/1300905a.html |quote=However, these effects are an illusion brought about by Nicotine addiction. What appears to be relaxation, is merely the effect of ending the craving for Nicotine. The longer the periods between Nicotine intake, the greater the illusion of pleasure will be.}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಿಗಾರೆಟ್‌ಗಳು (ಹೊಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವುಗಳಲ್ಲಿ) 1 ರಿಂದ 3 ಮಿಲಿಗ್ರಾಮ್ ನಿಕೋಟಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.erowid.org/chemicals/nicotine/nicotine_dose.shtml Erowid ನಿಕಿಟಿನ್ ವಾಲ್ಟ್ : ಡೋಸೆಜ್]</ref> ಧೂಮಪಾನಿಗಳು ಒಂದು ಪ್ರಚೋದನಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅಪೇಕ್ಷೆಪಟ್ಟಾಗ, ಅವರು ಚಿಕ್ಕದಾದ ತ್ವರಿತ ಗತಿಯ ಹೊಗೆಯ ಊದುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅದು ರಕ್ತದ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite book | last = Einstein | first = Stanley | title = Drug and Alcohol Use: Issues and Factors | url = https://archive.org/details/drugalcoholuseis0000inte | publisher = [[Springer Science+Business Media|Springer]] | year = 1989 | pages = [https://archive.org/details/drugalcoholuseis0000inte/page/101 101]–118 | isbn = 0306413787 }}</ref> ಇದು [[ನರಗಳ ಸಂವಹನೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ದೀರ್ಘವಾದ ಸೇದುವಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಅದು ರಕ್ತದ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ, [[ನರಗಳ ಪ್ರಚೋದನೆ]]ಗಳ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಮಂದವಾದ ಸಂವೇದನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ, ನಿಕೋಟಿನ್ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿನ [[ನೊರ್‌ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಡೋಪಮೈನ್]] ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ವರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳ [[ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಚೋದಕ]]ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಬರಿಸುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ, ನಿಕೋಟಿನ್ [[ಸೆಕ್ರೋಟೊನಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಮಂಪರು ಬರಿಸುವ]] ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಶಾಂತಗೊಳಿಸುವ, [[ನೋವನ್ನು-ಕೊಲ್ಲುವ (ನಿವಾರಕ)]] ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಪಾರ್ಶ್ವನೋಟವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ [[ಪ್ರಮಾಣ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಚೋದಕ]]ದಿಂದ [[ಉಪಶಮನಕಾರಿ ಔಷಧಿ]]/[[ನೋವು ನಿವಾರಕ]]ಗಳವರೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಹಲವಾರು [[ಔಷಧ]]ಗಳಲ್ಲಿ ತುಲನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. (ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವ ಇನ್ನೊಂದು ಔಷಧವೆಂದರೆ [[ಎಥೆನಾಲ್]].) ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ, ನಿಕೋಟಿನ್ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯಸನಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ನಿರ್ವಹಿತ ನಿಕೋಟಿನ್ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ವರ್ಧನೆಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="pmid16177026">{{cite journal |author=Guillem K, Vouillac C, Azar MR, ''et al.'' |title=Monoamine oxidase inhibition dramatically increases the motivation to self-administer nicotine in rats |journal=J. Neurosci. |volume=25 |issue=38 |pages=8593–600 |year=2005 |month=September |pmid=16177026 |doi=10.1523/JNEUROSCI.2139-05.2005 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-neuroscience_2005-09-21_25_38/page/8593}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಂಬಾಕಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಂತಹ, ಒಂದು [[MAOI]] ಜೊತೆಗಿನ ಸಹ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ನಂತರ ಮಾತ್ರ ನಿಕೋಟಿನ್ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ನಡುವಳಿಕೆಯ ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆಯನ್ನು, ಅಂದರೆ ವ್ಯಸನದ ಸಂಭವನೀಯತೆಯ ಒಂದು ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಪರಿಣಾಮದಲ್ಲಿ [[ಆಂಫೆಟಾಮೈನ್‌]]ಗೆ ಸದೃಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="pmid14592678">{{cite journal |author=Villégier AS, Blanc G, Glowinski J, Tassin JP |title=Transient behavioral sensitization to nicotine becomes long-lasting with monoamine oxidases inhibitors |journal=Pharmacol. Biochem. Behav. |volume=76 |issue=2 |pages=267–74 |year=2003 |month=September |pmid=14592678 |doi= 10.1016/S0091-3057(03)00223-5|url=https://archive.org/details/sim_pharmacology-biochemistry-and-behavior_2003-09_76_2/page/267}}</ref> [[ನಿಕೋಟಿನ್ ಅಂಟು]], ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 2-ಮಿಲಿಗ್ರಾಮ್ ಅಥವಾ 4-ಮಿಲಿಗ್ರಾಮ್ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು [[ನಿಕೋಟಿನ್ ತುಣುಕುಗಳು]] ದೊರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ [[ಹೊಗೆರಹಿತ ತಂಬಾಕುಗಳು]] ಹೊಗೆಸಹಿತ ತಂಬಾಕುಗಳಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.{{Citation needed|date=June 2010}} == ಅವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಹಿಂಪಡೆಯುವಿಕೆ == {{See also|Smoking cessation}} ನಿಕೋಟಿನ್ ಮೆದುಳಿನ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಧುನಿಕ [[ಸಂಶೋಧನೆಗಳು]] ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ನಿಕೋಟಿನ್ ಪ್ರತಿಫಲ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು - ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಭ್ರಮಾಧೀನತೆಗಳಂತಹ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೆದುಳಿನೊಳಗಿನ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ರಿಯನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಇದರ ವ್ಯಸನಕಾರಿ ಸ್ವಭಾವವು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>[http://www.nida.nih.gov/researchreports/nicotine/nicotine2.html ಎನ್‌ಐಡಿಎ - ಸಂಶೋಧನಾ ವರದಿಯ ಸರಣಿಗಳು - ತಂಬಾಕು ಚಟ - ವಿಸ್ತಾರ, ಪರಿಣಮ, ವಿತರಣೆ, ಮತ್ತು ಚಟಗಳು]</ref> [[ಡೊಪಮೈನ್]] ಇದು ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಮೂಲ [[ನರಸಂವಾಹಕ]]ವಾಗಿದೆ. ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಫಲ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ಗಳ ಒಳಗಿನ ಡೊಪಾಮೈನ್‌ನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಮಟ್ಟಗಳ ಮೂಲಕ, ನಿಕೋಟಿನ್ ತೀವ್ರವಾದ ವ್ಯಸನಕಾರಿ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ರಾಸಾಯನಿಕ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಫಲ ತೊಡಗುವಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಒಂದು ವಿರುದ್ಧವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಇದು [[ಕೊಕೈನ್]] ಮತ್ತು [[ಹೆರಾಯಿನ್‌]]ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಸನಕಾರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಹಲವಾರು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ.{{Citation needed|date=December 2008}} ಇತರ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಸನಕಾರಿ ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳಂತೆ, ನಿಕೋಟಿನ್ ಡೋಪಾಮೈನ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕಡಿಮೆ-ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಚೋದಕ ನರಸಂವಾಹಕಗಳನ್ನು ಕೃತಕ ಪ್ರಚೋದಕಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನಾಗಿ ನೀಡುವ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಮೆದುಳು ಪ್ರಯತ್ನಪಡುವಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ನಿಕೋಟಿನ್ ಅಸೆಟೈಲ್‌ಕೋಲಿನ್ ಗ್ರಾಹಕದ ಸಂವೇದನತ್ವವು ಕಡಿಮಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸರಿದೂಗಿಸುವಂತಹ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು, ಮೆದುಳು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರ ನಿರ್ವಾಹಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಇತರ ಸರಿದೂಗಿಸುವ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಮಸ್ಥಾನಿಕವಾಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸರಿದೂಗಿಸುವ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ನಿರ್ವಾಹಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಜಟಿಲವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರ ಕೊಕೈನ್ ಮತ್ತು ಹೆರಾಯಿನ್‌ಗಳ ದುರುಪಯೋಗಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಇದರ ನಿಜವಾದ ಪರಿಣಾಮವು ಪ್ರತಿಫಲ ಮಾರ್ಗ ಸಂವೇದನತ್ವವಾಗಿದೆ, ಅದು ಪ್ರತಿಫಲ ಮಾರ್ಗ ಸಂವೇದನತ್ವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="Kenny"/> ಈ ನರಸಂಬಂಧಿ ಮೆದುಳು ಬದಲಾವಣೆಯು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮಾಪ್ತಿಯ ನಂತರ ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಧೃಢವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಫಲ ಮಾರ್ಗ ಸಂವೇದನತ್ವದ ಹೆಚ್ಚಳದ ಕಾರಣದಿಂದ, ನಿಕೋಟಿನ್ ಹಿಂಪಡೆಯುವಿಕೆಯು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಅಥವಾ ಹೆರಾಯಿನ್ [[ಹಿಂಪಡೆಯುವಿಕೆ]]ಗಳ ಜೊತೆ ವಿರಳವಾಗಿ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=November 2007}} ನಿಕೋಟಿನ್ ಮಾನವರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಂಭವನೀಯತೆಯನ್ನೂ ಕೂಡ ಹೊಂದಿದೆ. ಮೈಸ್ ಇದು ನಿಕೋಟಿನ್ ಬಗೆಗೆ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಇದರ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ನಿಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಾಗ [[ಹಿಂಪಡೆಯುವಿಕೆ]]ಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು.{{Citation needed|date=September 2008}} ಎಳೆಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಮೈಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟನ್ ವ್ಯಸನವು ಡೋಪಾಮೈನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹದಿ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯಗಳ ತೊಂದರೆಯ ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು.<ref>{{cite journal |author=Nolley EP, Kelley BM |title=Adolescent reward system perseveration due to nicotine: studies with methylphenidate |journal=Neurotoxicol Teratol |volume=29 |issue=1 |pages=47–56 |year=2007 |pmid=17129706 |doi=10.1016/j.ntt.2006.09.026 }}</ref> === ಪ್ರತಿರಕ್ಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ === ತೀವ್ರ ಧೂಮಪಾನ ಚಟ ಹತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಧೂಮಪಾನದ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕಾರಣ, ಲಸಿಕಾ ನಿಯಮವಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿಕೋಟಿನ್‌ ಅಣುವಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರತಿವಿಷವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು [[ರಕ್ತನಾಳ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರಿಸುವುದರಿಂದ ತಡೆಯಬಹುದು, ಇದರಿಂದ ನಿಕೋಟಿನ್‌ ವಿಷವು [[ನಿಕೋಟಿನ್ ಹೊಂದಿದ ಅಸೆಟೈಲ್‌ಕೋಲಿನ್ ಗ್ರಾಹಕ]]ಗಳಿಗೆ ಬಿಗಿದುಕೊಂಡು ಮಿದುಳಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಈ ತತ್ತ್ವದ ಹಿಂದಿರುವ ಆಧಾರ ಪ್ರಮೇಯ. ಈ ಲಸಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ನಿಕೋಟಿನ್‌ ಅಣುವನ್ನು [[ಕೀಹೋಲ್ ಲಿಂಪೆಟ್ ಹೆಮೊಕ್ಯಾನಿನ್]] ಮುಂತಾದ [[ಹ್ಯಾಪ್‌ಟೆನ್‌]]ಗೆ ಅಥವಾ ಸಕ್ರಿಯ ಪ್ರತಿರೋಧ ಪ್ರತಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಹೊರತರಲು ಒಂದು ಸುರಕ್ಷಿತ ವಿಷಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದನ್ನು [[ನಿಧಾನ ಪೃಕೃತಿಯ ರಕ್ತಸಾರ ಪ್ರೋಟೀನ್]] ಜೊತೆಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿದ್ದು, ವಂಶವಾಹೀಯ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಡ್ರಗ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಜೀವಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಶಕ್ತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅಲ್ಪಾವಧಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ನಿರೋಧಕ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ [[ಏಕಕ್ಲೋನ್‌ ಪ್ರತಿಜೀವಿ]]ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ವಾರಗಳವರೆಗಿನ ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. [[ಎಪಿತೆಲಿಯಲ್‌ ಕಣ]]ಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ [[ಪೈನೋಸೈಟೋಸಿಸ್‌]]ಕೊಳೆತವನ್ನು ನಿರೋಧಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳ ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯವು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>ಪೀಟರ್‌ಸನ್, ಎರಿಕ್ ಸಿ., ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲ್ ಒವೆನ್ಸ್. "ಡಿಸೈನಿಂಗ್ ಇಮ್ಯುನೊಥೆರಪೀಸ್ ಟು ತ್ವರ್ಟ್ ಡ್ರಗ್ ಅಬ್ಯೂಸ್." ಮಾಲಿಕ್ಯುಲರ್ ಇಂಟರ್ವೆಂಕ್ಷನ್ಸ್ ಜೂನ್ 2009: 119-23. ಪ್ರತಿ.</ref> == ವಿಷಶಾಸ್ತ್ರ == {{See also|Nicotine poisoning}} {{Refimprove|section|date=June 2009}} ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ [[ಎಲ್‌ಡಿ50|ಎಲ್‌ಡಿ₅₀]] ಪ್ರಮಾಣ [[ಇಲಿ]]ಗಳಿಗೆ 50 ಮಿಗ್ರಾ/ಕಿಗ್ರಾ ಮತ್ತು [[ಮೂಗಿಲಿ]]ಗಳಿಗೆ 3&nbsp;ಮಿಗ್ರಾ/ಕಿಗ್ರಾ. 40–60&nbsp;ಮಿಗ್ರಾಂ. (0.5-1.0&nbsp;mg/kg) ಇದು ವಯಸ್ಕ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಘಾತಕ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Okamoto M, Kita T, Okuda H, Tanaka T, Nakashima T |title=Effects of aging on acute toxicity of nicotine in rats |journal=Pharmacol Toxicol. |volume=75 |issue=1 |pages=1–6 |year=1994 |month=Jul |pmid=7971729 |doi=10.1111/j.1600-0773.1994.tb00316.x }}</ref><ref>[http://www.inchem.org/documents/pims/chemical/nicotine.htm#PartTitle:7.%20TOXICOLOGY ಐಪಿಸಿಎಸ್ ಐಎನ್‌ಸಿಹೆಚ್‌ಇಎಮ್]</ref> ಆದ್ದರಿಂದ, [[ಕೊಕೈನ್‌]]ನಂತಹ ಇತರ ಕ್ಷಾರಗಳಿಗೆ ತುಲನೆ ಮಾಡಿ ನೋಡಿದಾದ ನಿಕೋಟಿನ್ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ವಿಷತ್ವ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದು ಮೈಸ್‌ಗೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿ ನೋಡಿದಾಗ 95.1 ಮಿಗ್ರಾಂ/ಕಿಗ್ರಾಂ ನ LD₅₀ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೇವಲ ಧೂಮಪಾನದ ಮೂಲಕ ನಿಕೋಟಿನ್ ಅನ್ನು ಅತಿ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ (ಆದರೂ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟಿನ್ ತುಣುಕುಗಳು, ನಿಕೋಟಿನ್ ಗಮ್, ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ತಂಬಾಕು ಹೊಗೆಸೇದುವುದು ಇವುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು).<ref>{{Cite web |url=http://learn.genetics.utah.edu/content/addiction/drugs/overdose.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-04 |archive-date=2013-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130121151011/http://learn.genetics.utah.edu/content/addiction/drugs/overdose.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.drugtext.org/library/articles/coffin.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-04 |archive-date=2009-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091202164029/http://www.drugtext.org/library/articles/coffin.htm |url-status=dead }}</ref> ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನುಳ್ಳ ನಿಕೋಟಿನ್ ಅನ್ನು ಚರ್ಮದೊಳಕ್ಕೆ ಹಾಯಿಸುವುದು ಮತ್ತೇರುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ನಿಕೋಟಿನ್ ಒಳಚರ್ಮದ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ನೇರವಾಗಿ ರಕ್ತಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಾವಿಗೂ ಕೂಡ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Lockhart LP |title=Nicotine poisoning |journal=Br Med J |volume=1 |issue= |pages=246–7 |year=1933 |doi=10.1136/bmj.1.3762.246-c}}</ref> ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಜನಕ]] (ಕಾರ್ಸಿನೋಜಿನ್) ಗುಣಗಳು, ತಂಬಾಕು ಹೊಗೆಯಿಂದ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, [[IARC]] ಯಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಇದು ಒಂದು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಜನಕ ಗುಂಪಿಗೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ನಿಕೋಟಿನ್, ಸ್ವಂತವಾಗಿ, ಆರೋಗ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಅನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು [[ಬದಲಾವಣೆಗೊಳಪಡುವ]] ಯಾವ ಲಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿಕೋಟಿನ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ [[ಕೊಲಿನರ್ಜಿಕ್]] ಕ್ರಿಯೆಗಳು, [[ಅಪೊಪ್ಟೊಸಿಸ್‌]]ಗೆ ಅಡ್ಡಿಮಾಡುವ ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂಟುಮಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಅಪೊಪ್ಟೊಸಿಸ್‌ ಇದು ದೇಹವು ಅನವಶ್ಯಕವಾದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ([[ಯೋಜಿತ ಕೋಶ ಮರಣ]]) ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುವ ಅಥವಾ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದರಲ್ಲಿ [[ಅಪೊಪ್ಟೊಸಿಸ್]] ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಇದು ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳಲು ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು.<ref name="ebasedtreatment">{{cite web |url=http://www.ebasedtreatment.org/drugs/treatment/nicotine/toxicology |title=Toxicology |3=eBasedTreatment |format= |work= |accessdate=2008-10-05 |archive-date=2008-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121082322/http://www.ebasedtreatment.org/drugs/treatment/nicotine/toxicology |url-status=dead }}</ref> ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ [[ವಿರೂಪಜನಕ]] ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇನ್ನೂ ಕೂಡ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನಿಂದ ಉಂಟಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಜನನದ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಗಳು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ, ನಿಕೋಟಿನ್ ಪರ್ಯಾಯ ಉತ್ಪನ್ನ ತಯಾರಕರು, ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿರುವಾಗ ಅಥವಾ ಶೂಶ್ರೂಷೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಾಗ [[ನಿಕೋಟಿನ್ ತುಣುಕು]] ಅಥವಾ [[ನಿಕೋಟಿನ್ ಗಮ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಉತ್ತಮ ಎಂಬುದಾಗಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="ebasedtreatment"/>{{Verify credibility|date=June 2009}} ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿರುವ ಮೊದಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ [[ನಿಕೋಟಿನ್ ಗಮ್]] ಮತ್ತು ನಿಕೋಟಿನ್ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಹುಟ್ಟುವ ಮಗುವಿನಲ್ಲಿ ನ್ಯೂನತೆಯನ್ನು ಕಾಣುವ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಸುಮಾರು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 77,000 ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿರುವಾಗ ಮೊದಲ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟಿನ್-ಪರ್ಯಾಯವನ್ನು ಬಳಸುವ ಮಹಿಳೆಯರು, ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದ ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಹುಟ್ಟುವ ಮಗುವಿನಲ್ಲೂ ನ್ಯೂನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಭವನೀಯತೆಯಲ್ಲಿ 60 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ದಿನಿನಿತ್ಯದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯು ವರದಿ ಮಾಡಿತು. ಈ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಪ್ರಸೂತಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀರೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಎಪ್ರಿಲ್ 1, 1990 ರಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಾತಾವರಣ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ವಾತಾವರಣದ ಆರೋಗ್ಯ ಹಾನಿ ನಿರ್ಧಾರಣ ಕಚೇರಿಯು ಪ್ರತಿಪಾದನೆ 65 ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ವಿಷತ್ವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಯಾದಿಗೆ ನಿಕೋಟಿನ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು.<ref>http://oehha.ca.gov/prop65/prop65_list/files/P65single121809.pdf</ref> == ನಿಕೋಟಿನ್‌ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಸಂಯುಕ್ತೀಯ(oxidative) ಒತ್ತಡ == ಯಕೃತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಸೈಟೋಕ್ರೋಮ್‌ ಪಿ450]] ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ವಿಷವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="hukkanen2005"/> == ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನಾ ರೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧ == ದೇಹದ ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಕೋಟಿನ್‌ ಬಹಳ ಪ್ರಬಲವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ನಿಕೋಟಿನ್ ಒಬ್ಬ ಒಂದು ಪ್ರಚೋದಕ, ಅದು [[ರಕ್ತದೊತ್ತಡ]]ವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೊಂದು [[ವೆಸೊಕೊನ್‌ಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟರ್]] ಕೂಡ, ಕಿರಿದಾದ ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಮೂಲಕ ರಕ್ತವನ್ನು ಪಂಪ್‌ ಮಾಡುವುದು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಹವು ತಾನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಜಿಡ್ಡು ಮತ್ತು [[ಕೊಬ್ಬನ್ನು]] ರಕ್ತದ ಒಳಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.{{fact|date=April 2009}} ನಿಕೋಟಿನ್‌ ಪ್ಲಾಸ್ಮಿನೋಜೆನ್‌ ಆಕ್ಟಿವೇಟರ್‌ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ-1ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚುಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವುದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಶಂಕೆಯೂ{{fact|date=March 2009}} ಇದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಸಾಬೀತಾಗಿಲ್ಲ. ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಮಟ್ಟಗಳು ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಿಒಪಿಡಿ ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಗಡ್ದೆಕಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸುವ XIII ಅಂಶವೂ ಕೂಡ ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪರಿಣಾಮಗಳೂ ಕೂಡ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez ] {{As of|2009|lc=on}}. ಒಂದು ರಕ್ತಧಮನಿಯಲ್ಲಿನ ರಕ್ತ ಗಡ್ಡೆಯಿಂದ ರಕ್ತ ಪ್ರವಾಹವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಅಥವಾ ನಿಂತುಹೋದರೆ, ಅಂಗಾಂಶವು ತನ್ನ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಮೂಲವನ್ನು ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಸಾವಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತಧಮನಿಯಲ್ಲಿನ ತೀವ್ರತೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಹೊರಭಾಗದ ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆಗಳೂ ಕೂಡ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ವಾಸೊಕೊನ್‌ಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟರ್ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಶಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗಡ್ಡೆಕಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.{{fact|date=February 2008}} == ಔಷಧೀಯ ಉಪಯೋಗಗಳು == ನಿಕೋಟಿನ್‍ನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವವರಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲಾಗುವ ಹಾನಿಗಳ ಜೊತೆ ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ನಿಕೋಟಿನ್‍ನ ಮುಖ್ಯವಾದ ಉಪಯೋಗ. ನಿಯಮಿತ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ನಿಕೋಟಿನ್‍ಗಳನ್ನು ಅದರ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಒಸಡುಗಳು, ಒಳಚರ್ಮದ ತುಣುಕುಗಳು, ಗುಳಿಗೆಗಳು, ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್/ಸಿಗರೇಟುಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಅಥವಾ ಮೂಗಿನ ದ್ರವೌಷಧಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಔಷಧೀಯ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿ ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗಮನಿಸಲಾಗುವುದು. ಇವುಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಧೂಮಪಾನಿಗಳ ಅಸಂಗತೋಕ್ತಿ" ಎನ್ನುವರು.<ref name="cohen"> {{cite journal | last = Cohen | first = David J. | authorlink = | coauthors = Michel Doucet, Donald E. Cutlip, Kalon K.L. Ho, Jeffrey J. Popma, Richard E. Kuntz | title = Impact of Smoking on Clinical and Angiographic Restenosis After Percutaneous Coronary Intervention | journal = Circulation | volume = 104 | issue = 7 | pages = 773 | year = 2001 | url = http://www.data-yard.net/34/circulation_2001_104_773.htm | doi = 10.1161/hc3201.094225 | id = | accessdate = 2006-11-06 | pmid = 11502701}} </ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಲವಾರು ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವಿರಳವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಂಬಿರುವುದೇನೆಂದರೆ, ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪ್ರಯೋಜನಕರ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಿಕೋಟಿನ್ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಧೂಮಪಾನರಹಿತವಾದ, [[ಟಾರ್‌]]ನ ಕಾರಣದಿಂದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ರಹಿತವಾದ ಮತ್ತು [[ತಂಬಾಕಿ]]ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇತರ ಸಂಯೋಜಕಗಳಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಆ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಪರ್ಸುಟೆನಿಯಸ್ ಕೊರನರಿ ಇಂಟರ‍್ವೆನ್ಶನ್]] (ಪಿಸಿಐ) ನಂತರ [[ರಿವಾಸ್ಕಲರೈಸೆಶನ್‍ನ]] ಕಡಿಮೆ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಧೂಮಪಾನಿಗಳಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="cohen"/> ಪ್ರಮಾಣ-ಅವಲಂಬನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಧೂಮಪಾನಿಗಳ ಮೂಲಕ [[ಅಲ್ಸರೇಟಿವ್ ಕೊಲಿತಿಸ್‍ನ]] ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ; ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಪರಿಣಾಮ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ohcm">ಲಾಮ್ಗ್‌ಮೊರ್, ಎಮ್., ವಿಕಿನ್‌ಸನ್, ೈ., ಟೊರೊಕ್, ಇ. ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್ ಆಫ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ (ಫಿಫ್ತ್ ಎಡಿಶನ್) ಪು. 232</ref><ref>{{cite journal |author=Green JT, Richardson C, Marshall RW, ''et al.'' |title=Nitric oxide mediates a therapeutic effect of nicotine in ulcerative colitis |journal=Aliment Pharmacol Ther. |volume=14 |issue=11 |pages=1429–34 |year=2000 |month=Nov |pmid=11069313 |url=http://www3.interscience.wiley.com/resolve/openurl?genre=article&sid=nlm:pubmed&issn=0269-2813&date=2000&volume=14&issue=11&spage=1429 |doi=10.1046/j.1365-2036.2000.00847.x }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಕೊಪಿಸಿಸ್ ಸರ್ಕೋಮ]]ದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸಲು ಸಹ ಧೂಮಪಾನ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news | title = Smoking Cuts Risk of Rare Cancer | publisher = UPI | date = March 29, 2001 | url = http://www.data-yard.net/10b/kaposi.htm | accessdate = 2006-11-06 | archive-date = 2008-07-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080720072737/http://www.data-yard.net/10b/kaposi.htm | url-status = dead }}</ref> ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ [[ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] [[ಬಿಆರ‍್ಸಿಎ]] ಜೀನ್,<ref>{{cite news | last = Recer | first = Paul | title = Cigarettes May Have an Up Side | publisher = AP | date = May 19, 1998 | url = http://www.forces.org/evidence/files/brea.htm | accessdate = 2006-11-06 | archive-date = 2020-10-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201003052402/http://www.forces.org/evidence/files/brea.htm | url-status = dead }}</ref> [[ಪ್ರಿಕ್ಲಾಂಪ್ಸಿಯ]],<ref>{{cite journal | last = Lain | first = Kristine Y. | authorlink = | coauthors = Robert W. Powers, Marijane A. Krohn, Roberta B. Ness, William R. Crombleholme, James M. Roberts | title = Urinary cotinine concentration confirms the reduced risk of preeclampsia with tobacco exposure | journal = American Journal of Obstetrics and Gynecology | volume = 181 | issue = 5 | pages = 908–14 | month = Nov | year = 1991 | url = http://www.data-yard.net/2/13/ajog.htm | doi = | pmid = 11422156 | accessdate = 2006-11-06 | archive-date = 2008-08-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080807165958/http://www.data-yard.net/2/13/ajog.htm | url-status = dead }}</ref> ಮತ್ತು [[ಅಲರ್ಜಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅಸ್ತಮಾ]]ದಂತಹ [[ಅಟೊಪಿಕ್ ರೋಗ]]ಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last = Hjern | first = A | authorlink = | coauthors = Hedberg A, Haglund B, Rosen M | title = Does tobacco smoke prevent atopic disorders? A study of two generations of Swedish residents | journal = Clin Exp Allergy | volume = 31 | issue = 6 | pages = 908–14 | publisher = | month = June | year = 2001 | url = http://www.data-yard.net/30/asthma.htm | doi = 10.1046/j.1365-2222.2001.01096.x | pmid = 11422156 | accessdate = 2006-11-06 | archive-date = 2008-08-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080808134516/http://www.data-yard.net/30/asthma.htm | url-status = dead }}</ref> ಕ್ರಿಯೆಯ ಸಮಂಜಸವೆಂದು ಕಾಣುವ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟಿನ್ [[ಪ್ರಚೋದಕ-ವಿರೋಧಿ ಏಜೆಂಟ್]] ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ರಕ್ತನಾಳ ಸಂಕೋಚಕ ಹೊಂದಿರುವ ನಿಕೋಟಿನ್ ಪ್ರಚೋದಕ ಸಂಬಂಧೀ ರೋಗಗಳ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ತಡೆ ಒಡ್ಡುತ್ತದೆ.<ref name="sciam">{{cite journal | author=Lisa Melton | title=Body Blazes | journal=Scientific American | month=June | year=2006 | pages=24 | url=http://www.sciam.com/article.cfm?chanID=sa006&colID=5&articleID=00080902-A2CF-146C-9D1E83414B7F0000}}</ref> ತಂಬಾಕು ಧೂಮ [[ಎಮ್‍ಎಒ]]ವನ್ನು ತಡೆಯಯುವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಮೊನೊಮಿನ್ ಆಕ್ಸಿಡಸ್]] ಮಾನವ ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಡೋಪಮೈನ್‍ನ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಡೋಪಮೈನ್ ಎಮ್‍ಎಒ-ಬಿ ಆಗಿ ಒಡೆದಾಗ, ಪಾರ್ಕಿನ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಜಿಮರ್ಸ್ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ನ್ಯೂರೊಟೊಕ್ಸಿಕ್ ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref> {{cite journal | last = Fratiglioni | first = L | authorlink = | coauthors = Wang HX | title = Smoking and Parkinson's and Alzheimer's disease: review of the epidemiological studies | journal = Behav Brain Res | volume = 113 | issue = 1–2 | pages = 117–20 |month=Aug | year=2000 | pmid = 10942038 | accessdate = 2006-11-06 | doi = 10.1016/S0166-4328(00)00206-0}} </ref> ಅಲ್ಜಿಮರ್ಸ್ ರೋಗ<ref>{{cite web | last = Thompson | first = Carol | title = Alzheimer's disease is associated with non-smoking | url = http://www.forces.org/evidence/carol/carol16.htm | accessdate = 2006-11-06 | archive-date = 2006-10-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061014161057/http://www.forces.org/evidence/carol/carol16.htm | url-status = dead }}</ref> ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕಿನ್‍ಸನ್ಸ್ ರೋಗ<ref>{{cite web | last = Thompson | first = Carol | title = Parkinson's disease is associated with non-smoking | url = http://www.forces.org/evidence/carol/carol36.htm | accessdate = 2006-11-06 | archive-date = 2006-10-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061019095337/http://www.forces.org/evidence/carol/carol36.htm | url-status = dead }}</ref> ಇವುಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಹಲವಾರು ಪೇಪರುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಧೂಮಪಾನ ಮತ್ತು ಅಲ್ಜಿಮರ್ಸ್ ರೋಗಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಲಾಭಕರ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂಧರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ರೋಗದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರಬಹುದು.<ref>{{cite web | title = Alzheimer's Starts Earlier for Heavy Drinkers, Smokers | publisher = Reuters | date = 2008-04-17 | url = http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS198346+17-Apr-2008+PRN20080417 | accessdate = 2008-06-27 | archive-date = 2008-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081224014227/http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS198346+17-Apr-2008+PRN20080417 | url-status = dead }}</ref><ref> {{cite web | last = Peck | first = Peggy | title = Smoking Significantly Increases Risk of Alzheimer's Disease Among Those Who Have No Genetic Predisposition | date = 2002-07-25 | url = http://www.docguide.com/news/content.nsf/news/8525697700573E1885256C010043BDDC?OpenDocument&c=Smoking%20Related%20Disorders&count=10&id=48dde4a73e09a969852568880078c249 | accessdate = 2008-06-27}} </ref><ref> {{cite journal |author=Aggarwal NT, Bienias JL, Bennett DA, ''et al.'' |title=The relation of cigarette smoking to incident Alzheimer's disease in a biracial urban community population |journal=Neuroepidemiology |volume=26 |issue=3 |pages=140–6 |year=2006 |pmid=16493200 |doi=10.1159/000091654 }} </ref><ref> {{cite web | last = Lerche Davis, | first =Jeanie | authorlink = | title = Smoking Speeds Dementia, Alzheimer's Disease | date = 2004-03-22 | url = http://www.webmd.com/smoking-cessation/news/20040322/smoking-speeds-dementia-alzheimers-disease | accessdate = 2008-06-27}} </ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಕಿನ್ಸನ್ ರೋಗದ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ತಡ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಕೋಟಿನ್ ತೋರಿಸಿದೆ.<ref> {{cite web | last = DeNoon | first = Daniel | title = Nicotine Slows Parkinson's Disease | date = 2006-08-11 | url = http://www.webmd.com/parkinsons-disease/news/20060811/nicotine-slows-parkinsons-disease | accessdate = 2009-12-27}} </ref><ref> {{cite web | last = Peck | first = Peggy | title = Smoking Significantly Increases Risk of Alzheimer's Disease Among Those Who Have No Genetic Predisposition | date = 2002-07-25 | url = http://www.nutraingredients.com/Research/More-vitamin-B6-linked-to-lower-Parkinson-s-risk | accessdate = 2009-12-27}} </ref><ref> {{cite web | last = Fox | first = Maggie | title = Nicotine may ease Parkinson's symptoms: U.S. study | date = 2007-10-24 | url = http://www.reuters.com/article/idUSN2431402020071024 | accessdate = 2009-12-27}} </ref> [[ಅಟೋಸೋಮಲ್ ಡೊಮಿನಂಟ್ ನೊಕ್ಟರ್ನಲ್ ಫ್ರೊಂಟಲ್ ಲೋಬ್ ಎಪಿಲೆಪ್ಸಿ]] ಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ನಿಕೋಟಿನ್ ಅನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. [[ಎಪಿಲೆಪ್ಸಿ]]ಯ ವಿಧದಲ್ಲಿ ರೋಗದ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟಿನ್ ಸಂಸ್ಕರಣಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cnsforum.com/commenteditem/3c5dccdc-27fb-4b80-9516-ab81e3e4ea6c/default.aspx |title=Nicotine as an antiepileptic agent in ADNFLE: An n-of-one study}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು [[ಮನೋವ್ಯಾಧಿ]] ಧೂಮಪಾನ ತಂಬಾಕಿನ ಜೊತೆ ರೋಗ ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=April 2010}} ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಮನೋವ್ಯಾಧಿಯಿಂದ ಬಳಲುವವರ ಪ್ರಮಾಣ 75% ರಿಂದ 90% ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿಕೋಟಿನ್ ಜೊತೆ [[ಸ್ವ-ಚಿಕಿತ್ಸೆ]] ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಇಚ್ಚೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಮನೋವ್ಯಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನದ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite journal |author=de Leon J, Tracy J, McCann E, McGrory A, Diaz FJ |title=Schizophrenia and tobacco smoking: a replication study in another US psychiatric hospital |journal=Schizophr Res. |volume=56 |issue=1-2 |pages=55–65 |year=2002 |month=Jul |pmid=12084420 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S092099640100192X |doi=10.1016/S0920-9964(01)00192-X}}</ref><ref>{{cite journal |author=de Leon J, Dadvand M, Canuso C, White AO, Stanilla JK, Simpson GM |title=Schizophrenia and smoking: an epidemiological survey in a state hospital |journal=Am J Psychiatry |volume=152 |issue=3 |pages=453–5 |year=1995 |month=Mar |pmid=7864277 |url=http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=7864277}}</ref> ಸ್ವಲ್ಪ ಅವಲಂಬಿತ ಬಳಕೆದಾರರು ನಿಕೊಟಿನ್‍ನಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತರಾದವರಲ್ಲ, ಎಂದು ಬಹಳ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Aguilar MC, Gurpegui M, Diaz FJ, de Leon J |title=Nicotine dependence and symptoms in schizophrenia: naturalistic study of complex interactions |journal=Br J Psychiatry |volume=186 |issue= |pages=215–21 |year=2005 |month=Mar |pmid=15738502 |doi=10.1192/bjp.186.3.215 }}</ref> ಈ ಎಲ್ಲ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾದ (ಯಾದೃಚ್ಚಿಕ) ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ. ಆಯೋಜಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ತುಣುಕು ಅಥವಾ ಗಮ್ ಮೂಲಕ ನಿಕೋಟಿನ್ ಮೇಲಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಎಡಿಎಚ್‍ಡಿ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ನಿಕೊಟಿನ್ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಎಡಿಎಚ್‍ಡಿ ಜೊತೆ ನಿಕೊಟಿನ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://adam.about.com/reports/000030_1.htm|title=Attention-Deficit Hyperactivity Disorder|accessdate=21 September 2009|archive-date=18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091018201737/http://adam.about.com/reports/000030_1.htm|url-status=dead}}</ref> == ಸಮರ್ಥ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲವಾದ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಸೈಕೊಟಿಕ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿ (ಏಜೆಂಟ್)ಗಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ == ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನನ್ನು ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಮೊದಲು ಮೆದುಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕತೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಅರಿವಿಗೆ ಸಂಭಧಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕತೆಯ ಋಣಾತ್ಮಕವಾದ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಆಂಟಿಸೈಕೋಟಿಕ್ಸ್‌ನಂತೆ, ನಿಕೋಟಿನರ್ಜಿಕ್ ಘಟಕಗಳು ನಿಕೋಟಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ಮೇಲಿನ ಎಫ್‌ಡಿಎ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಮೊದಲಿನ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿನ ಆಂಟಿಸೈಕೋಟಿಕ್ಸ್‌‌ನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಂತೆ ಭರವಸೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿನ ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ಗ್ರಾಹಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. [[ಪ್ರಿಪಲ್ಸ್ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ]](ಪಿಪಿಐ) ಕ್ರಿಯೆಯು ಒಂದು ನಿಶ್ಯಕ್ತ ಪ್ರಿಪಲ್ಸ್ ಇದು ನಂತರದ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಪ್ರಚೋದಕಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಒಂದು ಅಪೂವ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪಿಪಿಐ ಇದು ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪಿಪಿಐ ಅಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು, ನಿರ್ಮಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಈ ರೀತಿಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ನರವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕವಲ್ಲದ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last=Suemaru K, Kohnomi S, Umeda K, Araki H.|year=2008|title=Alpha7 nicotinic receptor agonists have reported to reverse the PPI disruption|journal=Nihon Shinkei Seishin Yakurigaku Zasshi|volume=28|issue=3|pages=121–6|pmid=18646597|language=Japanese|first1=K|last2=Kohnomi|first2=S|last3=Umeda|first3=K|last4=Araki|first4=H}}</ref> ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಜನರನ್ನು ನಿಕೋಟಿನ್ ಬಳಕೆಗೆ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ವಶವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ವಂಶವಾಹಿಗಳೂ ಅಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ.<ref>ಡೆ ಲುಕ ವಿ, ವಾಂಗ್ ಎಹೆಚ್, ಮುಲ್ಲರ್ ಡಿಜೆ, ವಾಂಗ್ ಜಿಡಬ್ಲು, ಟೈಂಡಲೆ ಆರ್‌ಎಫ್, ಕೆನಡಿ ಜಎಲ್.(2004). "ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಸ್ಸೊಸಿಯೇಶನ್ ಬಿಟ್ವೀನ್ ಸ್ಮೋಕಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಆಲ್ಫ7 ನಿಕೋಟಿಕ್ ರಿಸೆಪ್ಟರ್ ಸಬ್ನಿಟ್ ಗೆನೆ ಇನ್ ಶಿಜೊಫ್ರೆನಿಯ ಪೇಶಂಟ್ಸ್". '' ನ್ಯೂರೊಸೈಕೊಫಾರ್ಮಕೊಲಜಿ'' '''29''' (8):1522-6. PMID 15100704</ref> ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ, ಸಿಗರೇಟಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ನಿಕೋಟಿನ್‌ಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳ ಬಳಕೆಯು ಜನರಲ್ಲಿನ ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಹೊಸ-ರೀತಿಯ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಸೈಕೊಟಿಕ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹನಿಕಾರಕವಾಗದಂತೆ ಮತ್ತು ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕತೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಆಶಾದಾಯಕ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ''[[ನಿಕೋಟಿಯಾನಾ]]'' ** ''[[ನಿಕೋಟಿಯಾನಾ ರಸ್ಟಿಕಾ]]'' *** [[ಮಪಾಚೋ]] ** ''[[ನಿಕೋಟಿಯಾನಾ ಟಬಾಕಮ್]]'' *** [[ತಂಬಾಕು]] **** [[ತಂಬಾಕು ಉತ್ಪಾದನೆಗಳು]] * [[ನಿಕೋಟಿನಿಕ್ ಆಮ್ಲ]] (ನಿಯಾಸಿನ್) * [[ಮದ್ಯವ್ಯಸನ]] * [[ತಂಬಾಕು ಸಮಾಪ್ತಿ]] ** [[ಚಾಂಟಿಕ್ಸ್]] ** [[ಝೈಬಾನ್]] ** [[ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಸಿಗರೇಟ್]] ** [[ನಿಕೋಜೆಲ್]] ** [[ನಿಕೋಟಿನಿ]] ** [[ನಿಕ್‌ವಿಎಎಕ್ಸ್]] ** [[ನಿಕೋಟಿನ್ ಗಮ್]] ** [[ನಿಕೋಟಿನ್ ಪ್ಯಾಚ್]] ** [[ನಿಕೋಟಿನ್ ಇನ್ಹೇಲರ್]] ** [[ನಿಕೋಟಿನ್ ನಾಸಲ್ ಸ]] ** [[ಸ್ನಸ್]] * [[ಸೈಕೊಆಕ್ಟೀವ್ ಡ್ರಗ್]] * [[Drug Discovery and Development: Nicotinic Acetylcholine Receptor Agonists]] * [[ನಿಕೊಟಿನಿಕ್ ರಿಸೆಪ್ಟಾರ್]] == ಪರಾಮರ್ಶನಗಳು == {{Reflist|colwidth=35em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.stopsmoking.net/about_add.html ನಿಕೋಟಿನ್ ವ್ಯಸನದ ವಿವರಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724192715/http://www.stopsmoking.net/about_add.html |date=2008-07-24 }} * [http://www.howstuffworks.com/nicotine.htm ನಿಕೋಟಿನ್ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳ ವಿವರಣೆ] == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ == * {{cite journal |author=Bilkei-Gorzo A, Rácz I, Michel K, Darvas M, Rafael Maldonado López, Zimmer A.|title=A common genetic predisposition to stress sensitivity and stress-induced nicotine craving|url=https://archive.org/details/sim_biological-psychiatry_2008-01-15_63_2/page/164|journal=Biol. Psychiatry |year=2008 |volume=63 |pages= 164–71 |pmid=17570348 |doi=10.1016/j.biopsych.2007.02.010 |issue=2}} * {{cite journal |author=Willoughby JO, Pope KJ, Eaton V |title=Nicotine as an antiepileptic agent in ADNFLE: an N-of-one study |journal=Epilepsia |volume=44 |issue=9 |pages=1238–40 |year=2003 |month=Sep |pmid=12919397 |url=http://www3.interscience.wiley.com/resolve/openurl?genre=article&sid=nlm:pubmed&issn=0013-9580&date=2003&volume=44&issue=9&spage=1238 |doi=10.1046/j.1528-1157.2003.11903.x }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite journal |author=Minna JD |title=Nicotine exposure and bronchial epithelial cell nicotinic acetylcholine receptor expression in the pathogenesis of lung cancer |journal=J Clin Invest. |volume=111 |issue=1 |pages=31–3 |year=2003 |month=Jan |pmid=12511585 |pmc=151841 |doi=10.1172/JCI17492 }} * {{cite journal |author=[[James Fallon|Fallon JH]], Keator DB, Mbogori J, Taylor D, Potkin SG |title=Gender: a major determinant of brain response to nicotine |journal=Int J Neuropsychopharmacol. |volume=8 |issue=1 |pages=17–26 |year=2005 |month=Mar |pmid=15579215 |doi=10.1017/S1461145704004730 |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=282494 |access-date=2010-08-04 |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604122426/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=282494 |url-status=dead }} * {{cite journal |author=West KA, Brognard J, Clark AS, ''et al.'' |title=Rapid Akt activation by nicotine and a tobacco carcinogen modulates the phenotype of normal human airway epithelial cells |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-investigation_2003-01_111_1/page/81 |journal=J Clin Invest. |volume=111 |issue=1 |pages=81–90 |year=2003 |month=Jan |pmid=12511591 |pmc=151834 |doi=10.1172/JCI16147 }} * [http://www.nida.nih.gov/researchreports/nicotine/nicotine.html ನ್ಯಾಶನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಡ್ರಗ್ ಅಬ್ಯೂಸ್] * [http://www.erowid.org/plants/tobacco/tobacco.shtml ಎರೋವಿದ್ ಇನ್‌ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಆನ್ ಟೊಬ್ಯಾಕೊ] {{Drug use}} {{Stimulants}} {{Antiaddictives}} {{Cholinergics}} {{Antiaddictives}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನಿಕೊಟಿನಿಕ್ ಅಗೊನಿಸ್ಟ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯ ಟಾಕ್ಸಿನ್ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪೈರ್ರೊಲಿಡಿನ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಆಲ್ಕಲಾಯಿಡ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಪೈರಿಡಿನ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಚೋದಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತಂಬಾಕು]] [[ವರ್ಗ:ಧೂಮಪಾನ]] eyus7kt3y8244uhghmoihu0ojkjllpk 0 24264 1427527 1381515 2026-09-07T01:20:16Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427527 wikitext text/x-wiki {{About|the virus|information about the disease caused by the virus|ಸರ್ಪ ಸುತ್ತು}} {{Taxobox | color = violet | name = ''Herpes simplex virus'' | image = Herpes simplex virus TEM B82-0474 lores.jpg | image_caption = [[Transmission electron microscopy|TEM]] [[micrograph]] of a herpes simplex virus. | image_width = 240px | virus_group = i | familia = ''[[Herpesviridae]]'' | subfamilia = [[Alphaherpesvirinae]] | genus = ''[[Simplexvirus]]'' | subdivision_ranks = Species | subdivision = '''''Herpes simplex virus 1''''' (HWJ-1)<br /> '''''Herpes simplex virus 2''''' (HWJ-2) }} '''ಹರ್ಪೀಸ್‌ ಸಿಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ ವೈರಸ್‌ (Herpes simplex virus)''' '''1''' ಹಾಗೂ '''2''' ('''HSV-1''' ಮತ್ತು '''HSV-2''' ) ಇದನ್ನು '''ಹರ್ಪೀಸ್‌ ವೈರಸ್‌ 1''' ಹಾಗೂ '''2''' ('''HHV-1''' ಮತ್ತು '''-2''' ) ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಸೋಂಕು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಹರ್ಪೀಸ್‌ ವೈರಸ್‌ ಕುಟುಂಬ [[ಹರ್ಪೀಸ್‌ವೈರಿಡೇ (Herpesviridae)]]ನ ಎರಡು ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Sherris">{{cite book| author = Ryan KJ, Ray CG (editors)| title = Sherris Medical Microbiology| url = https://archive.org/details/sherrismedicalmi0000unse_q1i3| edition = 4th| pages = [https://archive.org/details/sherrismedicalmi0000unse_q1i3/page/555 555]–62| publisher = McGraw Hill| year = 2004| isbn = 0-8385-8529-9 }}</ref> HSV-1 ಹಾಗೂ -2 ಎರಡೂ ಸಹ [[wiktionary:ubiquitous|ಎಲ್ಲೆಡೆ]]ಯೂ ಇರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ [[ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ]]ವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸೋಂಕಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ವೈರಸ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಿ [[ಪ್ರಸರಿಸಿದಾಗ]] ಈ ವೈರಸ್‌ಗಳು ಹರಡುತ್ತವೆ. [[ಚರ್ಮ]]ದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬಾಯಿ, ತುಟಿಗಳು ಅಥವಾ ಜನನಾಂಗಗಳ [[ಲೋಳೆಪೊರೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು[[ಗುಳ್ಳೆ]]ಗಳುಂಟಾಗುವುದು ಹರ್ಪೀಸ್‌ ಸಿಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ ವೈರಸ್‌ [[ಸೋಂಕಿ]]ನ ರೋಗ-ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು.<ref name="Sherris" /> ಹರ್ಪೀಸ್‌ ರೋಗದ [[ಹಕ್ಕಳೆ]] ಲಕ್ಷಣದೊಂದಿಗೆ ಈ ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಗುಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೂ, [[ನರಗಳಿಗೆ ಸೋಂಕುಂಟುಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ನರಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುವ ವೈರಸ್‌]]ಗಳಾಗಿ, HSV-1 ಹಾಗೂ -2 ವೈರಸ್‌ಗಳು, ''ಸುಪ್ತ'' ವಾಗಿ [[ನರ]]ಗಳ [[ಜೀವಕೋಶ]] ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ, ವಾಹಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವಿತಾವಧಿ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆರಂಭಿಕ ಅಥವಾ ''ಪ್ರಾಥಮಿಕ'' ಸೋಂಕಿನ ನಂತರ, ಕೆಲವು ಸೋಂಕಿತ ಜನರಿಗೆ ವೈರಸ್‌ನ ''ಪುನಃ ಸಕ್ರಿಯಾಕರಣ'', ಅಥವಾ ''ಏಕಾಏಕಿ ಆರಂಭ'' ಗಳು ಆಗೊಮ್ಮೆ ಈಗೊಮ್ಮೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಏಕಾಏಕಿ-ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ನರಜೀವಕೋಶದಲ್ಲಿನ ವೈರಸ್‌ ಸಕ್ರಿಯಗೊಂಡು, [[ನರತಂತು]]ವಿನ ಮೂಲಕ ಚರ್ಮದೆಡೆ ರವಾನೆಯಾಗಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ವೈರಸ್‌ ಪ್ರತಿರೂಪಣ(ನಕಲಾಗುವಿಕೆ) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸರಣ(ಶೆಡ್ಡಿಂಗ್)ಸಂಭವಿಸಿ ಹೊಸ ಹುಣ್ಣುಗಳಾಗಬಹುದು.<ref>{{cite web | title=Herpes simplex | url=http://www.dermnetnz.org/viral/herpes-simplex.html | date=2006-09-16 | publisher=DermNet NZ&nbsp;— New Zealand Dermatological Society | accessdate=2006-10-15}}</ref> HSV ಸೋಂಕಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಗೊತ್ತಿರುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಮೂಲಕ ವೈರಸ್‌ ಪ್ರಸರಣ ಮತ್ತು ಹರಡುವಿಕೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು. == ಹರಡುವಿಕೆ == {{Main|Herpes simplex}} ಸೋಂಕಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚರ್ಮದಿಂದ ಅಥವಾ ಆಗಾಗ್ಗೆ [[ಲಾಲಾರಸ]]ದ ಅಥವಾ ಜನನಾಂಗಗಳ [[ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆ]]ಯಿಂದ HSV-1 ಹಾಗೂ -2 ಒಂದೇ ಪ್ರಭೇದಗಳ ನಡುವೆ [[ಹರಡು]]ತ್ತವೆ. ಹುಣ್ಣುಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡುವಿಕೆಯು ಸಂಭವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಆದರೂ ಗೋಚರಿಸದ ವ್ರಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ <ref name="pmid18156035">{{cite journal |author=Gupta R, Warren T, Wald A |title=Genital herpes |url=https://archive.org/details/lancet_december-22-2007-january-4-2008_370_9605/page/2127 |journal=Lancet |volume=370 |issue=9605 |pages=2127–37 |year=2007 |pmid=18156035 |doi=10.1016/S0140-6736(07)61908-4}}</ref> ಸಹ ವೈರಸ್‌ ಪ್ರಸರಣ ಮತ್ತು ಹರಡುವಿಕೆ ಸಾಧ್ಯ. ಬಹಳಷ್ಟು HSV-2 ಸೋಂಕುಗಳು ರೋಗ-ಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲದ ಪ್ರಸರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="PMID_18186706" /> HSV-1 ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ರವಾನೆಯಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿಯೂ ಪಸರಿಸಬಹುದು. HSV-2 ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಹರಡುವ ಸೋಂಕು.<ref name="pmid18156035" /> ಎರಡೂ ವೈರಸ್‌ಗಳು ತಾಯಿಯಿಂದ ಶಿಶುವಿಗೆ ಜನನಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಅಥವಾ ಜನನದ ಸಮಯ [[ರವಾನೆ]]ಯಾಗಬಹುದು.<ref name="pmid19797284">{{cite journal |author=Corey L, Wald A |title=Maternal and Neonatal Herpes Simplex Virus Infections |journal=New England Journal of Medicine |volume=361 |issue=14 |pages=1376–85 |year=2009 |pmid=19797284 |doi=10.1056/NEJMra0807633 |pmc=2780322}}</ref> ತಾಯಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಲೀ ಹೆರಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತೆರೆದ ವ್ರಣಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಸೋಂಕಿನ ಅಪಾಯ ಕಡಿಮೆ. HSVಯ ಕೆಲವು ರೂಪಗಳು ಶಿಶುವಿಗೆ ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗುವಷ್ಟು ಅಪಾಯಕಾರಿ<ref name="pmid17317423">{{cite journal |author=Kimberlin DW |title=Herpes simplex virus infections of the newborn |url=https://archive.org/details/sim_seminars-in-perinatology_2007-02_31_1/page/n22 |journal=Semin. Perinatol. |volume=31 |issue=1 |pages=19–25 |year=2007 |pmid=17317423 |doi=10.1053/j.semperi.2007.01.003}}</ref> ಏಕೆಂದರೆ ಶಿಶುವಿನ [[ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯು ಆಗಷ್ಟೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಈ ವೈರಸ್‌ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ಮೆದುಳಿನ ಉರಿಯೂತ(ಎನ್‌ಸಿಫಾಲಿಟಿಸ್)]] ಸಂಭವಿಸಿ ಮೆದುಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗಬಹುದು. HSVಯೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಸಂಭವಿಸುವ ರೋಗ-ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಂತರ ಸಂಭವಿಸುವ ಏಕಾಏಕಿ ಸಂಭವಕ್ಕಿಂತಲೂ ತೀವ್ರವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಶರೀರವು [[ಪ್ರತಿಕಾಯ]]ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಈ ಮೊದಲ ಏಕಾಏಕಿ-ಆರಂಭವು ಕಡಿಮೆ ಅಪಾಯದ (≈1%) [[ನಂಜಾಗದ ಮೆದುಳಿನ ಉರಿಯೂತ]] ಉಂಟಾಗಬಹುದು.<ref name="Sherris" /> == ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ == === ವೈರಸ್‌ನ ರಚನೆ === ಪ್ರಾಣಿ ಹರ್ಪೀಸ್‌ ವೈರಸ್‌ಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಸಮಾನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹರ್ಪೀಸ್‌ ವೈರಸ್‌ಗಳ ರಚನೆಯು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಎರಡು-ತಂತುಗಳ, ರೇಖೀಯ [[DNA]] [[ಜಿನೊಮ್]]‌ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌ ವೈರಸ್‌ ಕೋಶ]] ಎಂಬ [[ವಿಂಶತಿಮುಖೀಯ]] ಪ್ರೊಟೀನ್‌ ಪಂಜರದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.ಇದು ‌ [[ಆವರಣ]]ವೆಂಬ [[ಮೇದಸ್ಸಿನ ದ್ವಿಪದರ]]ದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವರೆಯಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆವರಣವು [[ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹೊದಿಕೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌ಗೆ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಣವನ್ನು [[ವೈರಿಯಾನ್]]‌ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="pmid16814597">{{cite journal |author=Mettenleiter TC, Klupp BG, Granzow H |title=Herpesvirus assembly: a tale of two membranes |journal=Curr. Opin. Microbiol. |volume=9 |issue=4 |pages=423–9 |year=2006 |pmid=16814597 |doi=10.1016/j.mib.2006.06.013}}</ref> HSV-1 ಮತ್ತು HSV-2 ಎರಡೂ ಅವುಗಳ ಜಿನೊಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ 74 ವಂಶವಾಹಿಗಳು (ಅಥವಾ ತೆರೆದು ಓದಬಹುದಾದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು (ಒಆರ್‌ಎಫ್‌ಗಳನ್ನು (ORF)) ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="pmid16490275">{{cite journal |author=McGeoch DJ, Rixon FJ, Davison AJ |title=Topics in herpesvirus genomics and evolution |journal=Virus Res. |volume=117 |issue=1 |pages=90–104 |year=2006 |pmid=16490275 |doi=10.1016/j.virusres.2006.01.002}}</ref> ಆದರೂ ವಂಶವಾಹಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಕುರಿತು ಊಹಾಪೋಹದಲ್ಲಿ 94 ಭಾವಿಸಲಾದ ORFಗಳಲ್ಲಿ 84 ಅಪೂರ್ವ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ ಸಾಂಕೇತಿಕರಣ ವಂಶವಾಹಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಬಲ್ಲದು.<ref name="pmid15266111">{{cite journal |author=Rajcáni J, Andrea V, Ingeborg R |title=Peculiarities of herpes simplex virus (HSV) transcription: an overview |journal=Virus Genes |volume=28 |issue=3 |pages=293–310 |year=2004 |pmid=15266111 |doi=10.1023/B:VIRU.0000025777.62826.92}}</ref> ಈ ವಂಶವಾಹಿಗಳು ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌, ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹೊದಿಕೆ ಮತ್ತು ಆವರಣ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ ವಿವಿಧ ಪ್ರೋಟಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಕೇತರೂಪಗೊಳಿಸುತ್ತದಲ್ಲದೇ, ವೈರಸ್‌ನ ಪ್ರತಿರೂಪಣ ಮತ್ತು ಸೋಂಕನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ;ವಂಶವಾಹಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ: HSV-1 ಹಾಗೂ HSV-2ರ ಜಿನೊಮ್‌ಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದು, ಎರಡು ವಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ: ದೀರ್ಘ ವಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಗ (U_L) ಹಾಗೂ ಹ್ರಸ್ವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಗ (U_S). 74 ಜ್ಞಾತ ORFಗಳಲ್ಲಿ U_L 56 ವೈರಸ್‌ ವಂಶವಾಹಿಗಳು ಹಾಗೂ U_S ಕೇವಲ 12 ವಂಶವಾಹಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="pmid16490275" /> ಸೋಂಕಿತ ಜೀವಿಯ [[RNA ಪಾಲಿಮರೇಸ್‌ II]] HSV ವಂಶವಾಹಿಗಳ ನಕಲಾಗುವ ವೇಗವನ್ನು ವರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="pmid16490275" /> ''ಆರಂಭಿಕ'' ಹಾಗೂ ''ನಂತರ'' ದ ವೈರಸ್‌ನ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಕೇತಗೊಳಿಸುವ [[ತಕ್ಷಣದ ಆರಂಭಿಕ ವಂಶವಾಹಿಗಳು]], ಸೋಂಕು ತಗುಲಿದ ಕೂಡಲೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ವಂಶವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲು. [[DNA ಪ್ರತಿರೂಪಣ]]ದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ ಕಿಣ್ವಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು [[ಆವರಣ]] [[ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್]]‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಕ ವಂಶವಾಹಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನಂತರದ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಈ ಗುಂಪು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವೈರಿಯಾನ್ ಕಣಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಕೇತಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="pmid16490275" /> (U_L)ನಿಂದ ಐದು ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳು ವೈರಸ್‌ನ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ: [[UL6]], UL18, UL35, UL38 ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ UL19.<ref name="pmid16814597" /> {| class="wikitable" style="width:90%;float:centre;font-size:90%;margin-left:40px" |- | colspan="6" align="center" style="color:black;background:#ccccff"| '''HSV-1ರ ತೆರೆದ ಓದುವ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು (ORFಗಳು)''' <ref name="pmid16490275" /><ref>ಸರ್ಚ್ ಇನ್ ಯೂನಿಟ್‌ಪ್ರಾಟ್ ನಾಲೇಜ್‌ಬೇಸ್(ಸ್ವಿಸ್-ಪ್ರಾಟ್ ಎಂಡ್(TrEMBL)) ಫಾರ್ (HHV1) ‌</ref> |- align="left" style="color:black;background:#ccccff" | width="25" | <small>'''ವಂಶವಾಹಿ''' </small> | width="130" | '''ಪ್ರೊಟೀನ್‌‌‌ - ಸಸಾರಜನಕ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥ''' | width="240" |<small>'''ಕ್ರಿಯೆ/ವಿವರ''' </small> | width="25" |<small>'''ವಂಶವಾಹಿ''' </small> | width="130" | '''ಪ್ರೊಟೀನ್‌‌‌''' | width="220" |<small>'''ಕ್ರಿಯೆ/ವಿವರ''' </small> |- | <small> [[UL1]] </small> | <small> [[ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್‌]] L [http://www.expasy.org/uniprot/P10185] </small> | <small>ಮೇಲ್ಪದರ ಮತ್ತು ಪೊರೆ</small> | | <small> [[UL38]] </small> | <small> UL38; VP19C [http://www.expasy.org/uniprot/P32888] </small> | <small>ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌ ಜೋಡಣೆ ಮತ್ತು DNA (DNA) ಪಕ್ವತೆ</small> |- | <small> [[UL2]] </small> | <small>UL2 [http://www.expasy.org/uniprot/P10186] </small> | <small>[[ಯುರೆಸಿಲ್‌-DNA ಗ್ಲೈಕೊಸೈಲೇಸ್‌]]</small> | | <small> [[UL39]] </small> | <small>UL39 [http://www.expasy.org/uniprot/P08543] </small> | <small>[[ರೈಬೊನೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್‌ ರಿಡಕ್ಟೇಸ್‌]] (ದೊಡ್ಡ ಉಪಘಟಕ) </small> |- | <small> [[UL3]] </small> | <small>UL3 [http://www.expasy.org/uniprot/P10187] </small> | <small>ತಿಳಿದಿಲ್ಲ</small> | | <small> [[UL40]] </small> | <small>UL40 [http://www.expasy.org/uniprot/P06474] </small> | <small>ರೈಬೊನೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್‌ ರಿಡಕ್ಟೇಸ್‌ (ಚಿಕ್ಕ ಉಪಘಟಕ)</small> |- | <small> [[UL4]] </small> | <small>UL4 [http://www.expasy.org/uniprot/P10188] </small> | <small>ತಿಳಿದಿಲ್ಲ</small> | | <small> [[UL41]] </small> | <small>UL41; VHS [http://www.expasy.org/uniprot/P10225] </small> | <small>ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹೊದಿಕೆ ಪ್ರೊಟೀನ್‌; ವೈರಿಯಾನ್‌ ವಾಹಕ ನಿರೋಧನ<ref name="pmid12083325">{{cite journal |author=Matis J, Kúdelová M |title=Early shutoff of host protein synthesis in cells infected with herpes simplex viruses |journal=Acta Virol. |volume=45 |issue=5–6 |pages=269–77 |year=2001 |pmid=12083325 |doi=}}</ref></small> |- | <small>[[UL5]] </small> | <small>UL5 [http://www.expasy.org/uniprot/Q2MGV2] </small> | <small> [[DNA ಪ್ರತಿರೂಪಣ]]</small> | | <small> [[UL42]] </small> | <small>UL42 [http://www.expasy.org/uniprot/Q4H1G9] </small> | <small>[[DNA ಪಾಲಿಮರೇಸ್‌]] ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಅಂಶ</small> |- | <small> [[UL6]] </small> | <small>UL6 [http://www.expasy.org/uniprot/P10190] </small> | <small>DNAಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್</small> | | <small> [[UL43]] </small> | <small>UL43 [http://www.expasy.org/uniprot/P10227] </small> | <small>ಪೊರೆಯ ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> |- | <small> [[UL7]] </small> | <small>UL7 [http://www.expasy.org/uniprot/P10190] </small> | <small>ವೈರಿಯಾನ್‌ ಪಕ್ವತೆ</small> | | <small> [[UL44]] </small> | <small>ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್‌ C [http://www.expasy.org/uniprot/P10228] </small> | <small>ಮೇಲ್ಪದರ ಮತ್ತು ಪೊರೆ</small> |- | <small>[[UL8]] </small> | <small>UL8 [http://www.expasy.org/uniprot/P10192] </small> | <small>[[DNA ಹೆಲಿಕೇಸ್‌]]/[[ಪ್ರೈಮೇಸ್‌]] ಸಂಕೀರ್ಣ-ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> | | <small> [[UL45]] </small> | <small>UL45 [http://www.expasy.org/uniprot/P10229] </small> | <small>ಪೊರೆ ಪ್ರೊಟೀನ್‌; C-ಟೈಪ್‌ ಲೆಕ್ಟಿನ್‌<ref name="pmid18256535">{{cite journal |author=Wyrwicz LS, Ginalski K, Rychlewski L |title=HSV-1 UL45 encodes a carbohydrate binding C-type lectin protein |journal=Cell Cycle |volume=7 |issue=2 |pages= 269–71|year=2007 |pmid=18256535 |doi=10.4161/cc.7.2.5324}}</ref></small> |- | <small>[[UL9]] </small> | <small>UL9 [http://www.expasy.org/uniprot/P10193] </small> | <small>[[ಪ್ರತಿರೂಪಣ ಮೂಲ]]-ಬೈಂಡಿಂಗ್‌ ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> | | <small> [[UL46]] </small> | VP11/12 <small> [http://www.expasy.org/uniprot/P08314] </small> | <small>ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹೊದಿಕೆ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳು</small> |- | <small> [[UL10]] </small> | <small>ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್‌ M [http://www.expasy.org/uniprot/P04288] </small> | <small>ಮೇಲ್ಪದರ ಮತ್ತು ಪೊರೆ</small> | | <small> [[UL47]] </small> | <small>UL47; VP13/14 [http://www.expasy.org/uniprot/P10231] </small> | <small>ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹೊದಿಕೆ ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> |- | <small> [[UL11]] </small> | <small>UL11 [http://www.expasy.org/uniprot/P04289] </small> | <small>ವೈರಿಯಾನ್‌ ನಿರ್ಗಮನ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢೀಯ ಹೊದಿಕೆ</small> | <small> [[UL48]] </small> | <small>VP16 (ಆಲ್ಫಾ-TIF) [http://www.expasy.org/uniprot/P04486] </small> | <small>ವೈರಿಯಾನ್‌ ಪಕ್ವತೆ; ಜೀವಕೋಶೀಯ ನಕಲು ಕಾರಕಗಳಾದ ಆಕ್ಟ್‌-1 ಮತ್ತು ಹೆಚ್‌ಸಿಎಫ್‌ ಒಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುವುದರ ಮೂಲಕ [[IEG]]ಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ^5'TAATGARAT^3'ಗೆ ಬದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.</small> |- | <small> [[UL12]] </small> | <small>UL12 [http://www.expasy.org/uniprot/Q68978] </small> | <small>[[ಆಲ್ಕಾಲೀನ್‌]] [[ಎಕ್ಸೊನೂಕ್ಲಿಯೇಸ್‌]]</small> | | <small> [[UL49]] </small> | <small>UL49A [http://www.expasy.org/uniprot/O09800] </small> | <small>ಹೊದಿಕೆ ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> |- | <small> [[UL13]] </small> | <small>UL13 [http://www.expasy.org/uniprot/Q9QNF2] </small> | <small>[[ಸೆರೀನ್‌]]-[[ಥ್ರಿಯೊನೀನ್‌]] [[ಪ್ರೊಟೀನ್‌ ಕೈನೇಸ್‌]]</small> | | <small>[[UL50]] </small> | <small>UL50 [http://www.expasy.org/uniprot/P10234] </small> | <small>[[dUTP ಡೈಫೊಸ್ಫೇಟೇಸ್‌]]</small> |- | <small> [[UL14]] </small> | <small>UL14 [http://www.expasy.org/uniprot/P04291] </small> | <small>[[ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹೊದಿಕೆ]] ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> | | <small> [[UL51]] </small> | <small>UL51 [http://www.expasy.org/uniprot/P10234] </small> | <small>ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹೊದಿಕೆ ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> |- | <small> [[UL15]] </small> | <small>[[ಟರ್ಮಿನೇಸ್‌]] [http://www.expasy.org/uniprot/P04295] </small> | <small>DNAನ ಸಂಸ್ಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್</small> | | <small>[[UL52]] </small> | <small>UL52 [http://www.expasy.org/uniprot/P10236] </small> | <small>DNA ಹೆಲಿಕೇಸ್‌/ಪ್ರೈಮೇಸ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> |- | <small> [[UL16]] </small> | <small>UL16 [http://www.expasy.org/uniprot/P10200] </small> | <small>ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹೊದಿಕೆ ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> | | <small>[[UL53]] </small> | <small>ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್‌ K [http://www.expasy.org/uniprot/P68333] </small> | <small>ಮೇಲ್ಪದರ ಮತ್ತು ಪೊರೆ</small> |- | <small> [[UL17]] </small> | <small>UL17 [http://www.expasy.org/uniprot/P10201] </small> | <small>DNA ಸಂಸ್ಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್</small> | | <small>[[UL54]] </small> | <small>IE63; ICP27 [http://www.expasy.org/uniprot/P10238] </small> | <small>ನಕಲು ನಿಯಂತ್ರಣ</small> |- | <small> [[UL18]] </small> | <small>VP23 [http://www.expasy.org/uniprot/P10202] </small> | <small>[[ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌]] ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> | | <small>[[UL55]] </small> | <small>UL55 [http://www.expasy.org/uniprot/P10239] </small> | <small>ತಿಳಿದಿಲ್ಲ</small> |- | <small> [[UL19]] </small> | <small>VP5 [http://www.expasy.org/uniprot/P06491] </small> | <small>ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌ ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> | | <small>[[UL56]] </small> | <small>UL56 [http://www.expasy.org/uniprot/P10240] </small> | <small>ತಿಳಿದಿಲ್ಲ</small> |- | <small> [[UL20]] </small> | <small>UL20 [http://www.expasy.org/uniprot/P10204] </small> | <small>ಪೊರೆ ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> | | <small>[[US1]] </small> | <small>ICP22; IE68 [http://www.expasy.org/uniprot/P04485] </small> | <small>ವೈರಸ್‌ನ ಪ್ರತಿರೂಪಣ</small> |- | <small> [[UL21]] </small> | <small>UL21 [http://www.expasy.org/uniprot/P10205] </small> | <small>ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹೊದಿಕೆ ಪ್ರೊಟೀನ್‌<ref name="pmid16014918">{{cite journal |author=Vittone V, Diefenbach E, Triffett D, Douglas MW, Cunningham AL, Diefenbach RJ |title=Determination of interactions between tegument proteins of herpes simplex virus type 1 |journal=J. Virol. |volume=79 |issue=15 |pages=9566–71 |year=2005 |pmid=16014918 |doi=10.1128/JVI.79.15.9566-9571.2005 |pmc=1181608}}</ref></small> | | <small>[[US2]] </small> | <small>US2 [http://www.expasy.org/uniprot/P06485] </small> | <small>ತಿಳಿದಿಲ್ಲ</small> |- | <small> [[UL22]] </small> | <small>ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್‌ H [http://www.expasy.org/uniprot/P06477] </small> | <small>ಮೇಲ್ಪದರ ಮತ್ತು ಪೊರೆ</small> | | <small>[[US3]] </small> | <small>US3 [http://www.expasy.org/uniprot/P04413] </small> | <small>ಸೆರೀನ್‌/ಥ್ರಿಯೊನೀನ್‌-ಪ್ರೊಟೀನ್‌ ಕೈನೇಸ್‌</small> |- | <small>[[UL23]] </small> | <small>[[Thymidine kinase]] [http://www.expasy.org/uniprot/O55259] </small> | <small> DNA ಪ್ರತಿರೂಪಣಕ್ಕೆ ಹೊರಅಂಚು</small> | | <small>[[US4]] </small> | <small>ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್‌ G [http://www.expasy.org/uniprot/P06484] </small> | <small>ಮೇಲ್ಪದರ ಮತ್ತು ಪೊರೆ</small> |- | <small>[[UL24]] </small> | <small>UL24 [http://www.expasy.org/uniprot/P10208] </small> | <small>ತಿಳಿದಿಲ್ಲ</small> | | <small>[[US5]] </small> | <small>ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್‌ J [http://www.expasy.org/uniprot/P06480] </small> | <small>ಮೇಲ್ಪದರ ಮತ್ತು ಪೊರೆ</small> |- | <small> [[UL25]] </small> | <small>UL25 [http://www.expasy.org/uniprot/P10209] </small> | <small>DNA ಸಂಸ್ಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್</small> | | <small>[[US6]] </small> | <small>ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್‌ D [http://www.expasy.org/uniprot/A1Z0Q5] </small> | <small>ಮೇಲ್ಪದರ ಮತ್ತು ಪೊರೆ</small> |- | <small> [[UL26]] </small> | <small>P40; VP24; VP22A [http://www.expasy.org/uniprot/P10210] </small> | <small>ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌ ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> | | <small>[[US7]] </small> | <small>ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್‌ I [http://www.expasy.org/uniprot/P06487] </small> | <small>ಮೇಲ್ಪದರ ಮತ್ತು ಪೊರೆ</small> |- | <small> [[UL27]] </small> | <small>ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್‌ B [http://www.expasy.org/uniprot/A1Z0P5] </small> | <small>ಮೇಲ್ಪದರ ಮತ್ತು ಪೊರೆ</small> | | <small>[[US8]] </small> | <small>ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್‌ E [http://www.expasy.org/uniprot/Q703F0] </small> | <small>ಮೇಲ್ಪದರ ಮತ್ತು ಪೊರೆ</small> |- | <small> [[UL28]] </small> | <small>ICP18.5 [http://www.expasy.org/uniprot/P10212] </small> | <small>DNA ಸಂಸ್ಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್</small> | | <small>[[US9]] </small> | <small>US9 [http://www.expasy.org/uniprot/P06481] </small> | <small>ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹೊದಿಕೆ ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> |- | <small> [[UL29]] </small> | <small>UL29 [http://www.expasy.org/uniprot/Q2MGU6] </small> | <small>ಪ್ರಮುಖ DNA-ಬಂಧಿತ ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> | | <small>[[US10]] </small> | <small>US10 [http://www.expasy.org/uniprot/P06486] </small> | <small>ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌/ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹೊದಿಕೆ ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> |- | <small> [[UL30]] </small> | <small>[[DNA ಪಾಲಿಮರೇಸ್‌ |DNA ಪಾಲಿಮರೇಸ್‌ [http://www.expasy.org/uniprot/Q4ACM2 ]]] </small> | <small>DNA ಪ್ರತಿರೂಪಣ</small> | | <small>[[US11]] </small> | <small>US11; Vmw21 [http://www.expasy.org/uniprot/P56958] </small> | <small>DNA ಮತ್ತು ರಣ/ನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.</small> |- | <small> [[UL31]] </small> | <small>UL31 [http://www.expasy.org/uniprot/Q25BX0] </small> | <small>ಬೈಜಿಕ ಮಾತೃಕೆ ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> | | <small>[[US12]] </small> | <small>ICP47; IE12 [http://www.expasy.org/uniprot/P03170] </small> | <small>[[TAP]]ಗೆ ಪ್ರತಿಜನಕವು ಬಂಧಿತವಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದರ ಮೂಲಕ [[MHC class I]] ಹಾದಿಯನ್ನು ನಿರೋಧಿಸುತ್ತದೆ. </small> |- | <small> [[UL32]] </small> | <small>UL32 [http://www.expasy.org/uniprot/P10216] </small> | <small>[[ಹೊದಿಕೆ]] [[ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್‌]]</small> | | <small>[[RS1]] </small> | <small>ICP4; IE175 [http://www.expasy.org/uniprot/P08392] </small> | <small>ವಂಶವಾಹಿ ನಕಲನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. </small> |- | <small> [[UL33]] </small> | <small>UL33 [http://www.expasy.org/uniprot/P10217] </small> | <small>DNA ಸಂಸ್ಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್</small> | | <small>[[ICP0]] </small> | <small>ICP0; IE110; α0 [http://www.expasy.org/uniprot/P08393] </small> | <small>ವೈರಸ್‌ನ ವಂಶವಾಹಿ ನಕಲನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗೂ [[ಇಂಟರ್ಫರಾನ್]]‌ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವ E3 [[ಉಬಿಕ್ವಿಟಿನ್]]‌ ಲೈಗೇಸ್‌</small> |- | <small> [[UL34]] </small> | <small>UL34 [http://www.expasy.org/uniprot/P10218] </small> | <small>ಆಂತರಿಕ ಬೈಜಿಕ ಪೊರೆ ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> | | <small>[[LRP1]] </small> | <small>LRP1 [http://www.expasy.org/uniprot/P17588] </small> | <small>ಸುಪ್ತತೆ-ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> |- | <small> [[UL35]] </small> | <small>VP26 [http://www.expasy.org/uniprot/P10219] </small> | <small>ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌ ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> | | <small>[[LRP2]] </small> | <small>LRP2 [http://www.expasy.org/uniprot/P17589] </small> | <small>ಸುಪ್ತತೆ-ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> |- | <small> [[UL36]] </small> | <small>UL36 [http://www.expasy.org/uniprot/P10220] </small> | <small>ದೊಡ್ಡ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹೊದಿಕೆ ಪ್ರೊಟೀನ್‌</small> | | <small>[[RL1]] </small> | <small>RL1; ICP34.5 [http://www.expasy.org/uniprot/O12396] </small> | <small>ನರ-ವೈರಾಣು ಕಾರಕ </small><small>eIF4aಯನ್ನು ಡಿ-ಫಾಸ್ಫೊರಿಲೇಟ್‌ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ [[PKR]]ಗೆ ವಿರೋಧಕವಾಗುತ್ತದೆ. </small> |- | | <small>[[UL37]] </small> | <small>UL37 [http://www.expasy.org/uniprot/P10216] </small> | <small>ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌ ಜೋಡಣೆ</small> | | <small>[[LAT]] </small> | <small>ಯವುದೂ ಇಲ್ಲ [http://www.expasy.org/uniprot/Q69079] </small> | <small>ಸುಪ್ತತೆ-ಸಂಬಂಧಿತ ನಕಲು</small> |} === ಜೀವಕೋಶೀಯ ಪ್ರವೇಶ === ಪೋಷಕ ಜೀವಿಯ ಜೀವಕೋಶದೊಳಗೆ HSVಯ ಪ್ರವೇಶವು, ಪೋಷಕ ಜೀವಕೋಶದ ಮೇಲ್ಪದರದಲ್ಲಿರುವ [[ಗ್ರಾಹಿ]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಆವರಣದ ವೈರಸ್‌ನ ಮೇಲ್ಪದರದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವು [[ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್]]‌ಗಳ ಪರಸ್ಪಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ವೈರಸ್‌ ಕಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ಆವರಣವು ಜೀವಕೋಶದ ಮೇಲ್ಪದರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗ್ರಾಹಿಗಳಿಗೆ ಬಂಧಿತವಾದಾಗ, ವಾಹಕದ ಜೀವಕೋಶ ಪೊರೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡು, ಒಂದು ''ರಂಧ್ರ'' ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ರಂಧ್ರದ ಮೂಲಕ ವೈರಸ್‌ ಪೋಷಕ ಜೀವಿಯ ಜೀವಕೋಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.HSV ಪ್ರವೇಶದ ಅನುಕ್ರಮ-ಹಂತಗಳು [[ಇತರೆ ವೈರಸ್‌ಗಳಿಗೆ]] ಸದೃಶವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ, ವೈರಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪೂರಕ ಗ್ರಾಹಿಗಳು ಹಾಗೂ ಜೀವಕೋಶದ ಮೇಲ್ಪದರವು ವೈರಸ್‌ ಹಾಗೂ ಜೀವಕೋಶದ ಪೊರೆಗಳನ್ನು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ತರುತ್ತವೆ. ಮಧ್ಯಂತರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಪೊರೆಗಳು ವಿಲೀನವಾಗಿ, ''ಅರೆ-ವಿಲೀನ ಸ್ಥಿತಿ'' ಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಸ್ಥಿರ ''ಪ್ರವೇಶ ರಂಧ್ರ'' ವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ವೈರಸ್‌ನ ಹೊದಿಕೆಯ ಅಂಶಗಳು ಪೋಷಕ ಜೀವಕೋಶದೊಳಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Subramanian_17299053">{{cite journal |author=Subramanian RP, Geraghty RJ |title=Herpes simplex virus type 1 mediates fusion through a hemifusion intermediate by sequential activity of glycoproteins D, H, L, and B |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=104 |issue=8 |pages=2903–8 |year=2007 |pmid=17299053 |doi=10.1073/pnas.0608374104 |doi-access=free |pmc=1815279|bibcode=2007PNAS..104.2903S }}</ref> ಹರ್ಪೀಸ್‌ ವೈರಸ್‌ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್‌ C (gC) ಎನ್ನಲಾದ ವೈರಸ್‌ನ ಆವರಣ ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್‌, [[ಹೆಪಾರಾನ್‌ ಸಲ್ಫೇಟ್‌]] ಎಂಬ ಜೀವಕೋಶ ಮೇಲ್ಪದರ ಕಣಕ್ಕೆ ಬಂಧಿತವಾದಾಗ, ಆರಂಭಿಕ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್‌ D (gD) ಎನ್ನಲಾದ ಎರಡನೆಯ ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ [http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/122668866/PDFSTART ಮೂರು]{{dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಜ್ಞಾತ ಪ್ರವೇಶ ಗ್ರಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಬಂಧಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹರ್ಪೀಸ್‌ವೈರಸ್‌ ಪ್ರವೇಶ ಮಧ್ಯಸ್ಥಕ ([[HVEM]]), [[ನೆಕ್ಟಿನ್‌]]-1 ಹಾಗೂ 3-O ಸಲ್ಫೇಟೆಡ್‌ ಹೆಪಾರಾನ್‌ ಸಲ್ಫೇಟ್‌ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಗ್ರಾಹಿಯು ವಾಹಕ ಜೀವಕೋಶಕ್ಕೆ ದೃಢ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಿರ ಬೆಸೆಯುವಿಕೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಪೊರೆಯ ಮೇಲ್ಪದರಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಸಾಮೀಪ್ಯಕ್ಕೆ ಒಯ್ದು, ವೈರಸ್‌ನ ಹೊದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತವಾಗಿರುವ ಇತರೆ ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳು, ಇತರೆ ಜೀವಕೋಶ ಮೇಲ್ಪದರ ಕಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. HVEMಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಬಂಧಿತವಾದಾಗ, gD ತನ್ನ ರಚನಾಕ್ರಮವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿಕೊಂಡು, ವೈರಸ್‌ ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳಾದ H (gH) ಹಾಗೂ L (gL) ಒಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣದ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪೊರೆ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಮ-ಬೆಸುಗೆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ, gH/gL ಸಂಕೀರ್ಣದೊಂದಿಗೆ gBಯ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯು ವೈರ್ಸ್‌ನ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌ಗಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರವೇಶ ರಂಧ್ರ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Subramanian_17299053" /> ಪೋಷಕ ಜೀವಕೋಶದ ಮೇಲ್ಪದರದಲ್ಲಿ ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೊಟೀನ್ B [[ಗ್ಲೈಕೊಸಾಮಿನೊಗ್ಲೈಕ್ಯಾನ್‌]]‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. === ತಳೀಯ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು === ವೈರಸ್‌ನ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌ ಜೀವಕೋಶೀಯ ಸೈಟೊಪ್ಲಾಸ್ಮ್‌ ಹೊಕ್ಕ ನಂತರ, [[ಜೀವಕೋಶದ ಬೀಜಕಣ]]ಕ್ಕೆ ಇದು ರವಾನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ''ಬೈಜಿಕ ಪ್ರವೇಶ ರಂಧ್ರ'' ದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಬೀಜಕಣಕ್ಕೆ ಅಂಟಿದ ನಂತರ, ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌ ತನ್ನ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌ ''ದ್ವಾರ'' ದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ DNA ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊರನೂಕುತ್ತದೆ. ಉಂಗುರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಗಿರುವ, UL6 ಎಂಬ ಪೋರ್ಟಲ್ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ನ ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರತಿಗಳಿಂದಾಗಿ‌ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌ ಪೋರ್ಟಲ್ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಅಂಟಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಈ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳು ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳ [[ಲ್ಯೂಸಿನ್‌ ಝಿಪ್ಪರ್‌]] ಅನುಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="pmid17188319">{{cite journal|title=Visualization of the herpes simplex virus portal in situ by cryo-electron tomography|author=Cardone G, Winkler DC, Trus BL, Cheng N, Heuser JE, Newcomb WW, Brown JC, Steven AC|journal=Virology|date=May 2007 | year=2007|volume=361|issue=2|pmid=17188319|pages=426–34|doi=10.1016/j.virol.2006.10.047|pmc=1930166}}</ref> ಪ್ರತಿಯೊಂದು [[ವಿಂಶತಿಮುಖಿ]] ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌ ಒಂದು [[ವರ್ಟೆಕ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರವೊಂದನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="pmid15507654">{{cite journal|pmid=15507654|title=Structure and polymorphism of the UL6 portal protein of herpes simplex virus type 1|author=Trus BL, Cheng N, Newcomb WW, Homa FL, Brown JC, Steven AC|journal=Journal of Virology|year=2004 | date=November 2004|volume=78|issue=22|pages=12668–71|doi=10.1128/JVI.78.22.12668-12671.2004|pmc=525097}}</ref><ref name="Nellissery_2007">{{cite journal|journal=Journal Virology|date=2007-06-20|title=A putative leucine zipper within the HSV-1 UL6 protein is required for portal ring formation|author=Nellissery JK, Szczepaniak R, Lamberti C, Weller SK|pmid=17581990|volume=81|issue=17|pages=8868–77|doi=10.1128/JVI.00739-07|pmc=1951442}}</ref> ಒಂದು ರೇಖೀಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ DNA ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="pmid17540405">{{cite journal |author=Newcomb WW, Booy FP, Brown JC |title=Uncoating the herpes simplex virus genome |journal=J. Mol. Biol. |volume=370 |issue=4 |pages=633–42 |year=2007 |pmid=17540405 |doi=10.1016/j.jmb.2007.05.023 |pmc=1975772}}</ref> === ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ === ಜೀವಕೋಶ ಮೇಲ್ಪದರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಜನಕದ MHCಕ್ಲ್ಯಾಸ್‌ 1 ನಿರೂಪಣೆಯ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶದೊಂದಿಗೆ, HSV ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. HSV ICP-47 <ref>ಅಬ್ಬಾಸ್‌ ಎಟ್ ಆಲ್ (2009) ಸೆಲ್ಯುಲರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮಾಲೆಕ್ಯೂಲರ್‌ ಇಮ್ಯೂನೊಲಜಿ, ಎಲ್ಸೆವಿಯರ್‌ ಇಂಕ್.</ref> ಸ್ರವಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಟಿಎಪಿ ರವಾನಕವನ್ನು ಅಡ್ಡಪಡಿಸಿ ಈ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ. ಗಾಲ್ಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ರವಾನೆಯಾಗಿ ಜೀವಕೋಶ ಮೇಲ್ಪದರದಲ್ಲಿ [[CD8+ CTLs]] ಇಂದ ಗುರುತಿಸುವ ಮುಂಚೆ, ಟಿಎಪಿ ಎಮ್‌ಹೆಚ್‌ಸಿ ಕ್ಲ್ಯಾಸ್‌ 1 ಕಣದ ದೃಢತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ICP-47 ಈ ದೃಢತೆಯನ್ನು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸಿ, CTL ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಸೈಟೊಸೊಲಿಕ್‌ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳ ಸೆರೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ CTL ನಾಶವಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ. === ಪ್ರತಿರೂಪಣ === [[ಚಿತ್ರ:Herpes simplex virus pap test.jpg|thumb|right|HSV (ಮಲ್ಟಿ-ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೇಷನ್‌, ಗ್ರೌಂಡ್‌ ಗ್ಲಾಸ್‌ ಕ್ರೊಮ್ಯಾಟಿನ್‌) ವೈರಾಣು ಸೈಟೊಪಾಥಿಕ್‌ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಮೈಕ್ರೊಗ್ರ್ಯಾಫ್‌.]] ಜೀವಕೋಶ ಸೋಂಕಾದ ನಂತರ, ''ತಕ್ಷಣ-ಆರಂಭಿಕ'', ''ಆರಂಭಿಕ'' ಹಾಗೂ ''ನಂತರ'' ಎನ್ನಲಾದ ಹರ್ಪೀಸ್ ವೈರಸ್‌ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳು ಉತ್ಪಾದಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಕಪೋಸಿಸ್‌ ಸಾರ್ಕೊಮಾ-ಸಂಬಂಧಿತ ಹರ್ಪೀಸ್‌ವೈರಸ್‌ ಎಂಬ ಹರ್ಪೀಸ್‌ ವೈರಸ್‌ ಕುಟುಂಬದ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗದ ಮೇಲೆ [[ಫ್ಲೋ ಸಿಟೊಮೆಟ್ರಿ]] ಬಳಸಿ ನಡೆಸಲಾದ ಸಂಶೋಧನೆಯು, ''ವಿಳಂಬಿತ-ನಂತರ'' ಎನ್ನಲಾದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ [[ಲೈಟಿಕ್‌ ಹಂತ]]ದ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="PMID_17005685">{{cite journal |author=Adang LA, Parsons CH, Kedes DH |title=Asynchronous progression through the lytic cascade and variations in intracellular viral loads revealed by high-throughput single-cell analysis of Kaposi's sarcoma-associated herpesvirus infection |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-virology_2006-10_80_20/page/10073 |journal=J. Virol. |volume=80 |issue=20 |pages=10073–82 |year=2006 |pmid=17005685 |doi=10.1128/JVI.01156-06 |pmc=1617294}}</ref> ''ನಂತರದ ಲೈಟಿಕ್‌ ಹಂತ'' ದಂತಹ ಈ ಲೈಟಿಕ್‌ ಸೋಂಕಿನ ಈ ಹಂತಗಳು ಸುಪ್ತ ಹಂತಕ್ಕಿಂತಲೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. HSV-1 ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಸುಪ್ತಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವುಗಳು ಲೈಟಿಕ್‌ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ನಕಲಾದ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ವೈರಸ್‌ನ ತಳೀಯ ಪ್ರತಿರೂಪಣ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೀವಕೋಶವನ್ನು ಹೊಕ್ಕಾಗ, α-TIF ಪ್ರೊಟೀನ್‌ ವೈರಸ್‌ನ ಕಣದೊಡನೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ, ಕೂಡಲೇ [[ಆರಂಭಿಕ]] [[ನಕಲು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಯಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ವೈರಿಯಾನ್‌ ವಾಹಕ ನಿರೋಧಕ (VHS ಅಥವಾ UL41) ವೈರಸ್‌ ಪ್ರತಿರೂಪಣಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="pmid12083325" /> ಈ ಕಿಣ್ವವು ವಾಹಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ವಾಹಕದ [[mRNA]]ನ್ನು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸಿ, ವೈರಸ್‌ನ ಪ್ರತಿರೂಪಣಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವೈರಸ್‌ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳ ವಂಶವಾಹಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ವೈರಸ್‌ ಜಿನೊಮ್‌ ಕೂಡಲೇ ಬೀಜಕಣದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ವಿಹೆಚ್‌ಎಸ್‌ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ ಸೈಟೊಪ್ಲಾಸ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="pmid16940547">{{cite journal |author=Taddeo B, Roizman B |title=The virion host shutoff protein (UL41) of herpes simplex virus 1 is an endoribonuclease with a substrate specificity similar to that of RNase A |journal=J. Virol. |volume=80 |issue=18 |pages=9341–5 |year=2006 |pmid=16940547 |doi=10.1128/JVI.01008-06 |pmc=1563938}}</ref><ref>{{cite journal |author=Skepper JN, Whiteley A, Browne H, Minson A |title=Herpes simplex virus nucleocapsids mature to progeny virions by an envelopment --> deenvelopment --> reenvelopment pathway |journal=J. Virol. |volume=75 |issue=12 |pages=5697–702 |year=2001 |date=June 2001 |pmid=11356979 |pmc=114284 |doi=10.1128/JVI.75.12.5697-5702.2001 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-virology_2001-06_75_12/page/5697}}</ref> ವೈರಸ್‌ ಮೇಲ್ಪದರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಹಿಗಳ‌ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ನಂತರದ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಜಿನೊಮ್‌]], ತಿರುಳು ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್]]‌ ಸೇರಿದಂತೆ, ವೈರಸ್‌ನ ಕಣಗಳ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ಜೀವಕೋಶದ ಬೀಜಕಣದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ವೈರಸ್‌ ಜಿನೊಮ್‌ನ [[ಕಾಂಕ್ಯಾಟಿಮರ್‌ (concatemers)]]ಗಳು ಸೀಳಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ, ಮೊದಲೇ-ರಚನೆಯಾಗಿರುವ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. HSV-1 ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಾಗೂ ಆನಂತರದ ಆವರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಜೀವಕೋಶದ ಬೈಜಿಕ ಒಳಪೊರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹೊದಿಕೆ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆನಂತರ ಇದು ಬೈಜಿಕ ಹೊರಪೊರೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಗ್ಗೂಡಿ, ಸೈಟೊಪ್ಲಾಸ್ಮ್‌(ಕೋಶದ್ರವ್ಯ) ಒಳಗೆ ಬರಿದಾದ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್‌ನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸೈಟೋಪ್ಲಾಸ್ಮ್‌ನ [[ಕೋಶಕ]]ಗಳೊಳಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗುವುದರ ಮೂಲಕ ವೈರಸ್‌ ತನ್ನ ಅಂತಿಮ ಆವರಣ ಹೊಂದುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Granzow H, Klupp BG, Fuchs W, Veits J, Osterrieder N, Mettenleiter TC |title=Egress of alphaherpesviruses: comparative ultrastructural study |journal=J. Virol. |volume=75 |issue=8 |pages=3675–84 |year=2001 |date=April 2001 |pmid=11264357 |pmc=114859 |doi=10.1128/JVI.75.8.3675-3684.2001 |url=}}</ref> === ಸುಪ್ತ ಸೋಂಕು === HSVಗಳು ''ಸುಪ್ತ ಸೋಂಕು'' ಎಂಬ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟ ಆದರೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತವೆ. ಇದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ [[ನರಗ್ರಂಥಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Sherris" /> HSV-1 ಆಗಾಗ್ಗೆ [[ತ್ರಿಶಾಖೀಯ ಕಪಾಲ ನರಗ್ರಂಥಿ]]ಗಳಿಗೆ ಸೋಂಕು ತಗುಲಿಸುತ್ತದೆ. HSV-2 [[ತ್ರಿಕಾಸ್ಥಿಯ ನರಗ್ರಂಥಿ]]ಗಳಿಗೆ ಸೋಂಕು ತಗುಲಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಈ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿರದು. ಜೀವಕೋಶದ ಸುಪ್ತ ಸೋಂಕು ಹಂತದಲ್ಲಿ, HSVಗಳು [[ಸುಪ್ತತಾ ಸಂಬಂಧಿತ ನಕಲು (Latency Associated Transcript (LAT))]] [[RNA]] ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಎಲ್‌ಎಟಿ (LAT) ವಾಹಕದ ಜೀವಕೋಶ ಜಿನೊಮ್‌ನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಜೀವಕೋಶದ ಸಹಜ ಸಾವು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಪೋಷಕ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, LAT ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯು ವೈರಸ್‌ಗಳ ಭಂಡಾರವನ್ನೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉಲ್ಬಣಗಳು ಹಾಗೂ ಸೋಂಕುಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. [[ನರಕೋಶ]]ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ ಹರ್ಪೀಸ್‌ ವೈರಸ್‌ DNAಗೆ ಬಂಧಿತವಾಗಿ, [[ಸುಪ್ತತೆ]]ಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. ಹರ್ಪೀಸ್‌ ವೈರಸ್‌ DNA ಐಸಿಪಿ4 (ICP4) ಎಂಬ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಾಗಿ ವಂಶವಾಹಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. HSV-1ರಲ್ಲಿನ ಲೈಟಿಕ್‌ ಸೋಂಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ವಂಶವಾಹಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಪ್ರಮುಖ [[ಅಂತರ-ಸಕ್ರಿಯಕಾರಕ (trans-activator)]] ಆಗಿದೆ.<ref name="PMID17555596">{{cite journal |author=Pinnoji RC, Bedadala GR, George B, Holland TC, Hill JM, Hsia SC |title=Repressor element-1 silencing transcription factor/neuronal restrictive silencer factor (REST/NRSF) can regulate HSV-1 immediate-early transcription via histone modification |journal=Virol. J. |volume=4 |issue= |pages=56 |year=2007 |pmid=17555596 |doi=10.1186/1743-422X-4-56 |doi-access=free |pmc=1906746}}</ref> ಐಸಿಪಿ4ಗಾಗಿ ವಂಶವಾಹಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಅಂಶಗಳು,ಮಾನವ ನರಕೋಶದ ಪ್ರೋಟಿನ್ ನ್ಯೂರೋನಲ್ ರಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟಿವ್ ಸೈಲೆನ್ಸಿಂಗ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ (NRSF) ಅಥವಾ [[ಹ್ಯೂಮನ್ ರಿಪ್ರೆಸರ್ ಎಲಿಮೆಂಟ್ ಸೈಲೆನ್ಸಿಂಗ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಶನ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್(REST)]] ಎನ್ನಲಾದ ಪ್ರೋಟಿನ್‌ನನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ವೈರಸ್‌ನ DNA ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಬಂಧಿತವಾದಾಗ, ಐಸಿಪಿ4 ವಂಶವಾಹಿ ಸರಣಿಯ ಮೇಲೆ [[ಹಿಸ್ಟೋನ್ ಡಿಕೆಟಲೈಸೇಷನ್]] ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ವಂಶವಾಹಿಯಿಂದ ನಕಲಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಿ, ಲೈಟಿಕ್‌ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವೈರಸ್‌ನ ಇತರೆ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ನಕಲನ್ನು ಸಹ ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ.<ref name="PMID17555596" /><ref name="pmid17502875">{{cite journal |author=Bedadala GR, Pinnoji RC, Hsia SC |title=Early growth response gene 1 (Egr-1) regulates HSV-1 ICP4 and ICP22 gene expression |journal=Cell Res. |volume=17 |issue=6 |pages=546–55 |year=2007 |pmid=17502875 |doi=10.1038/cr.2007.44|pmc=7092374 }}</ref> ಇನ್ನೊಂದು HSV ಪ್ರೊಟೀನ್‌ ಐಸಿಪಿ4 ಪ್ರೊಟೀನ್‌ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ ನಿರೋಧವನ್ನು ಹಿಮ್ಮುಖಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. [[ICP0]] ''ICP4'' ವಂಶವಾಹಿಯಿಂದ ಎನ್ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಫ್‌ (NRSF) ನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳಿಸಿ, ವೈರಸ್‌ DNA ಸುಪ್ತವಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ.<ref name="pmid16082207">{{cite journal |author=Roizman B, Gu H, Mandel G |title=The first 30 minutes in the life of a virus: unREST in the nucleus |journal=Cell Cycle |volume=4 |issue=8 |pages=1019–21 |year=2005 |pmid=16082207 |doi=10.4161/cc.4.8.1902}}</ref> ಶೀತ ಮತ್ತು ಫ್ಲೂ ಜ್ವರ, ಇಸಬು (ಎಕ್ಸಿಮಾ) ಇಂತಹ ಕಾಯಿಲೆಗಳು, ಮಾನಸಿಕ ಹಾಗೂ ದೈಹಿಕ ಒತ್ತಡ, ತೀವ್ರ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಮೈಒಡ್ಡುವಿಕೆ, ಉದರದ ಬೇನೆ, ಆಯಾಸ ಅಥವಾ ಗಾಯ ಹಾಗೂ ಋತುಸ್ರಾವಗಳಿಂದ ವೈರಸ್‌ ಪುನಃ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಬಹುದು. {{clear}} == ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಲಸಿಕೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ == ''ಹರ್ಪೀಸ್‌ ಸಿಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ ವೈರಸ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ, [[ಹರ್ಪೀಸ್ ಸಿಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌]] ನೋಡಿ.'' ಹರ್ಪೀಸ್‌ ವೈರಸ್‌ಗಳು ಜೀವಾವಧಿ ಸೋಂಕುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ವೈರಸ್‌ನ್ನು ಶರೀರದಿಂದ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಲಾಗದು. ವೈರಸ್‌ ಪ್ರತಿರೂಪಣ(ನಕಲೀಕರಣ) ನಿರೋಧಿಸುವ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಉದ್ದೇಶದ [[ವೈರಸ್‌-ನಿರೋಧಿ ಔಷಧಿ]]ಗಳು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಏಕಾಏಕಿ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಬಂಧಿತ ಅಂಗಹಾನಿಯ ದೈಹಿಕ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇತರರಿಗೆ ಹರಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಇದು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. [[ಎಸೈಕ್ಲೊವಿರ್‌]] ಹಾಗೂ [[ವ್ಯಾಲಾಸೈಕ್ಲೊವಿರ್‌]] ವೈರಸ್ ನಿರೋಧಕHSV-2 ಶೆಡ್ಡಿಂಗ್‌ನ್ನು 60-80%ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿ,HSV-2 ಹರಡುವಿಕೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದಾದ ರೋಗಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸಿವೆ.<ref name="PMID_18186706">{{cite journal |author=Koelle DM, Corey L |title=Herpes simplex: insights on pathogenesis and possible vaccines |journal=Annual Review of Medicine |volume=59 |issue= |pages=381–95 |year=2008 |pmid=18186706 |doi=10.1146/annurev.med.59.061606.095540}}</ref> [[ಅಲೊ ವೆರಾ]] ಜನನಾಂಗ ಹರ್ಪೀಸ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಬಹಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯೆಂದು ''ಪ್ರಣಾಳೀಯ'' ಸಂಶೋಧನೆಯು ಸೂಚಿಸಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Vogler BK, Ernst E |title=Aloe vera: a systematic review of its clinical effectiveness |journal=The British Journal of General Practice |volume=49 |issue=447 |pages=823–8 |year=1999 |date=October 1999 |pmid=10885091 |pmc=1313538 |url=http://openurl.ingenta.com/content/nlm?genre=article&issn=0960-1643&volume=49&issue=447&spage=823&aulast=Vogler }}{{dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಲಸಿಕೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ವಿಕಸನೀಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಬಂಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ವಾಹಕಗಳಿಗೆ HSVಗಳ ಅನೇಕ ರೂಪಾಂತರಗಳಿಂದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಲಸಿಕೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟಾಗಿದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಬಹಳಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹ ಲಸಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಬಯೊವೆಕ್ಸ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಇಮ್ಯುನೊವೆಕ್ಸ್‌HSV2 (ImmunoVEXHSV2) <ref>ಜನನಾಂಗ ಹರ್ಪೀಸ್‌ ಲಸಿಕೆ ಇಮ್ಯೂನೊವೆಕ್ಸ್‌HSV2 (ImmunoVEXHSV2) ಒಂದಿಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಯೋಗದ ಮೊದಲ ಹಂತ ನಡೆಸಿದ ಬಯೊವೆಕ್ಸ್‌ http://www.biovex.com/03_04_10_Immunovex_trial.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100817052117/http://www.biovex.com/03_04_10_Immunovex_trial.html |date=2010-08-17 }}</ref> == ಆಲ್ಜೆಮರ್ ಕಾಯಿಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ == HSV-1 ಹಾಗೂ [[ಅಲ್ಜೈಮರ್‌ ಕಾಯಿಲೆ]]ಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧದ ಸಾಧ್ಯತೆ 1979ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite journal |author=Middleton PJ, Petric M, Kozak M, Rewcastle NB, McLachlan DR |title=Herpes-simplex viral genome and senile and presenile dementias of Alzheimer and Pick |journal=Lancet |volume=315 |issue=8176 |pages=1038 |year=1980 |date=May 1980 |pmid=6103379 |doi=10.1016/S0140-6736(80)91490-7 |url=}}</ref> ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಂಶವಾಹಿ ವಿಭಿನ್ನತೆ ([[APOE]]-epsilon4 allele carriers) ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ, HSV-1 ನರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಾನಿಯೊಡ್ಡಿ, ಆಲ್ಜೈಮರ್‌ ಕಾಯಿಲೆಯುಂಟಾಗುವ ಸಂಭವ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ವೈರಸ್‌ [[ಲೈಪೊಪ್ರೊಟೀನ್]]‌ಗಳ ಅಂಶಗಳು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಹಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸಿ, ಆಲ್ಜೈಮರ್‌ ಕಾಯಿಲೆಯುಂಟಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Dobson1999">{{cite journal |author=Dobson CB, Itzhaki RF |title=Herpes simplex virus type 1 and Alzheimer's disease |journal=Neurobiol. Aging |volume=20 |issue=4 |pages=457–65 |year=1999 |pmid=10604441 |doi=10.1016/S0197-4580(99)00055-X |url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_july-august-1999_20_4/page/457}}</ref> ಆಲ್ಜೈಮರ್‌ ಕಾಯಿಲೆ ಉದ್ಭವಿಸಲು ರೋಗಕಾರಕ HSVಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref name="Pyles2001">{{cite journal |author=Pyles RB |title=The association of herpes simplex virus and Alzheimer's disease: a potential synthesis of genetic and environmental factors |journal=Herpes |volume=8 |issue=3 |pages=64–8 |year=2001 |date=November 2001 |pmid=11867022 |doi= |url=http://www.ihmf.com/journal/download/83pyles(64)vol864.pdf |access-date=2010-08-11 |archive-date=2011-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111016065701/http://www.ihmf.com/journal/download/83pyles(64)vol864.pdf |url-status=dead }}</ref> ವಂಶವಾಹಿ ಅಲೀಲ್‌ ಇಲ್ಲದೆ, HSV-1 ಯಾವುದೇ ನರ ಹಾನಿ ಮಾಡದು ಅಥವಾ ಆಲ್ಜೈಮರ್‌ ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗದು.<ref name="Itzhaki1997">{{cite journal |author=Itzhaki RF, Lin WR, Shang D, Wilcock GK, Faragher B, Jamieson GA |title=Herpes simplex virus type 1 in brain and risk of Alzheimer's disease |journal=Lancet |volume=349 |issue=9047 |pages=241–4 |year=1997 |date=January 1997 |pmid=9014911 |doi=10.1016/S0140-6736(96)10149-5 |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_1997-01-25_349_9047/page/241}}</ref> == ಪರಾಮರ್ಶನಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.mayoclinic.com/health/cold-sore/DS00358 ಮೇಯೊ ಕ್ಲಿನಿಕ್ ಕುರಿತು ಕೋಲ್ಡ್ ಸೋರ್ಸ್] * [http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/std-mts/sti_k.html ಜನೈಟಲ್ ಹರ್ಪೀಸ್ - ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿ ಆಫ್‌ ಕೆನಡಾ] * [http://www.herpes.org.uk/ UKಜನೈಟಲ್ ಹರ್ಪೀಸ್ ರಿಸೋರ್ಸ್ ಸೈಟ್] * [http://www.nhs.uk/Conditions/Cold-sore/Pages/Introduction.aspx ಎನ್‌ಹೆಚ್‌ಎಸ್‌ ಹೆಲ್ತ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ - ನೀರಿನ ಗುಳ್ಳೆಗಳ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100901055418/http://www.nhs.uk/conditions/cold-sore/Pages/Introduction.aspx |date=2010-09-01 }} * [http://www.herpes.com/hsv1-2.html HSV-1 ಹಾಗೂ HSV-2 ರೋಗಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಕುರಿತು ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಘದ ಅಂತರಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಲೇಖನ.] * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7483832.stm ಕೋಲ್ಡ್ ಸೋರ್ ವೈರಸ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ ರಿವೀಲ್ಡ್] [[BBC News]] * [https://www.wikigenes.org/e/art/e/61.html ಹರ್ಪೀಸ್‌ ಸಿಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌: ವಾಹಕ ಮತ್ತು ವೈರಾಣು ಪ್ರೊಟೀನ್‌ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆ: HSV-1 ಪರಸ್ಪರಕ್ರಿಯೆಯ ವಾಹಕ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳ ಒಂದು ದತ್ತಾಂಶಸಂಗ್ರಹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100812033023/https://www.wikigenes.org/e/art/e/61.html |date=2010-08-12 }} {{DEFAULTSORT:Herpes Simplex Virus}} [[ವರ್ಗ:ಹರ್ಪೀಸ್‌ವೈರಸ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂಟು ರೋಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಹರಡುವ ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಸೋಂಕುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೈರಸ್‌ ರೋಗಗಳು|.]] [[ar:فيروس الحلأ البسيط]] [[cs:Herpes simplex virus]] [[de:Herpes-simplex-Viren]] [[dv:ޖެނިޓަލް ހާރޕީޒް]] [[en:Herpes simplex virus]] [[es:Virus del herpes simple]] [[fi:Herpes simplex]] [[fr:Herpès]] [[hr:Herpes simpleks]] [[id:Virus herpes simpleks]] [[it:Herpes simplex]] [[ja:単純ヘルペスウイルス]] [[lt:Herpesas]] [[nl:Herpes simplexvirus]] [[no:Herpes simplex]] [[pl:Wirus opryszczki pospolitej]] [[pt:Herpes simplex virus]] [[ro:Virusul herpes simplex]] [[ru:Вирус простого герпеса]] [[simple:Herpes simplex]] [[sl:Virus herpesa simpleksa]] [[sv:Herpes simplex]] [[ta:பாலுறுப்பு ஹேர்பீஸ்]] [[tr:Herpes simpleks]] nsi5m3anrehjzhtjd61mmlc9olx1dy1 0 24350 1427523 1381805 2026-09-07T01:05:11Z InternetArchiveBot 69876 Add 2 books for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427523 wikitext text/x-wiki [[File:ShRNA Lentivirus.svg|thumb|right|upright=2.8|ಸಸ್ತನಿಗಳ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಿತ ಎಸ್‌ಎಚ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ಲೆಂಟಿವೈರಲ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.]] '''ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ''' ('''RNAi''' ) ಇದು ಜೀವಂತ ಕೋಶಗಳೊಳಗೆ ಯಾವ ವಂಶವಾಹಿಗಳು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಹೇಗೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅಣುಗಳ ಎರಡು ವಿಧಗಳು - ಮೈಕ್ರೋ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (miRNA) ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುವ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (siRNA) - ಇವುಗಳು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಗಳು ವಂಶವಾಹಿಗಳ ನೇರವಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಈ ಸಣ್ಣ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಇತರ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳಿಗೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಸುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಸಂದೇಶವಾಹಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ತಡೆಯುವುದು. ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವು ಪರಾವಲಂಬಿ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ - ವೈರಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋಸಾನ್‌ಗಳು ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ - ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಂಶವಾಹಿಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಯ ಮಾರ್ಗವು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಯುಕಾರ್ಯೋಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಿಣ್ವಗಳ ಡೈಸರ್ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅದು ದೀರ್ಘವಾದ ದ್ವಿಗುಣ-ಘಟಕದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (dsRNA) ಅಣುಗಳನ್ನು ~20 ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್‌ಗಳ ಸಣ್ಣ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ''ನಿರ್ದೇಶಕ ಘಟಕ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗದ ಎರಡು ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಘಟಕವು ನಂತರ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಪ್ರಚೋದಿತ ನಿಶ್ಯಬ್ದವಾಗಿಸುವ ಮಿಶ್ರಣ(RISC)ದೊಳಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಚೆನ್ನಾಗಿ-ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಫಲಿತಾಂಶ ಯಾವುದೆಂದರೆ ಪ್ರತಿನಕಲಿನ-ನಂತರದ ವಂಶವಾಹಿ ನಿಶ್ಯಬ್ದವಾಗಿಸುವಿಕೆ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಘಟಕ ಆಧಾರವು ಒಂದು ಸಂದೇಶವಾಹಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸಣ್ಣಕಣಗಳ ಒಂದು ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕ ಅನುಕ್ರಮದ ಜೊತೆಗೂಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಸಿ ಮಿಶ್ರಣದ ವೇಗವರ್ಧಕ ಅಂಶವಾದ ಅರ್ಗೋನೌಟ್ ಮೂಲಕ ಸೂಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಎಸ್‌ಐಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ಮೋಲಾರ್ ಸಾಂದ್ರಣಗಳಿಂದ ನಿರ್ಬಂಧಿತವಾಗಿರುವುದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಜೀವಿಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಯ ಆಯ್ದ ಮತ್ತು ಧೃಡವಾದ ಪರಿಣಾಮವು ಇದನ್ನು ಕೋಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಧನವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಆಸಕ್ತಿಯ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ. ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಇದೂ ಕೂಡ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ವಂಶವಾಹಿಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಬಂದಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ದೊಡ್ಡ-ಪ್ರಮಾಣದ ಪರದೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಕೋಶ ವಿಭಜನೆಯಂತಹ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಕೋಶೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಘಟನೆಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಗದ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಕೂಡ ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭರವಸಾದಾಯಕ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವು ಪ್ರತಿನಕಲಿನ-ನಂತರದ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ನಿಶ್ಯಬ್ದವಾಗಿಸುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ನಿಗ್ರಹಕಾರಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಇತರ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಮೇಲುನೋಟಕ್ಕೆ ಗೋಚರವಾಗುವ ಅಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಇದು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತವೆ. 2006 ರಲ್ಲಿ, ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಫೈರ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೈಗ್ ಸಿ. ಮೆಲ್ಲೊ ಇವರುಗಳು 1998 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಣೆ ಮಾಡಿದ ನೆಮಾಟೋಡ್ ವೊರ್ಮ್ ''ಸಿ. ಎಲೆಗಾನ್ಸ್‌'' ದಲ್ಲಿ<ref name="Daneholt2006">{{cite web | title=Advanced Information: RNA interference | last=Daneholt | first=Bertil | work=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2006 | url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2006/adv.html | accessdate=2007-01-25}}</ref> ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಮೇಲಿನ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ, ಭೌತಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು.<ref name="Fire">{{cite journal |author=Fire A, Xu S, Montgomery M, Kostas S, Driver S, Mello C |title=Potent and specific genetic interference by double-stranded RNA in ''Caenorhabditis elegans'' |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1998-02-19_391_6669/page/806 |journal=Nature |volume=391 |issue=6669 |pages=806–11 |year=1998 |pmid=9486653 |doi=10.1038/35888}}</ref> ==ಕೋಶಗಳ ಯಾಂತ್ರಿಕ ರಚನೆ== [[File:2ffl-by-domain.png|thumb|right|ಡಿಎಸ್‌ಆರ‍್ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು ಎಸ್‌ಐಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳಿಗೆ ಸೀಳಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಿಕೆಯ ವೇಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಜಿಯರ್ಡಿಯಾ ಇಂಟೆಸ್ಟಿನಲಿಸ್‌ಗಳಿಂದ ಡೈಸರ್ ಪ್ರೋಟೀನ್. RNase ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಪಿಎಜಡ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ, ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಕೆಂಪು, ಮತ್ತು ಸಂವಹಕ ಹೆಲಿಕ್ಸ್ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Macrae">[4]</ref>]] ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಇದು ಒಂದು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಅವಲಂಬಿತ ವಂಶವಾಹಿ ನಿಶ್ಯಬ್ದವಾಗಿಸುವಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ, ಅದು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಪ್ರಚೋದಿತ ನಿಶ್ಯಬ್ದವಾಗಿಸುವಿಕೆಯ ಘಟಕದ (RISC) ಮೂಲಕ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕೋಶದ ಕೋಶದ್ರವ್ಯದಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ದ್ವಿಗುಣ-ಘಟಕದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅಣುಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ವೇಗವರ್ಧಕ ಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಸಿ ಘಟಕ ಅರ್ಗೊನೌಟ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="Daneholt2006" /> ಯಾವಾಗ ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಯು ಬಹಿರ್ಜಾತವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ (ಒಂದು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಜಿನೋಮ್ ಅಥವಾ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲಾ ಬದಲಾಯಿಸುವಿಕೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವೈರಸ್‌ನ ಮೂಲಕ ಸೋಂಕು ತಗಲುವುದರಿಂದ ಬರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ), ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಯು ಕೋಶದ್ರವ್ಯದ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಿಣ್ವಗಳ ಡೈಸರ್ ಮೂಲಕ ಸಣ್ಣ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ಭೇದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯೂ ಕೂಡ ಜೆನೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಸಂಯೋಜಕ ವಂಶವಾಹಿಯ ಮೂಲಕ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗೂ- ಮೊದಲಿನಂತೆ ಅಂತರ್ವರ್ಧಕವಾಗಿರಬಹುದು (ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವಂತಹುದು). ಅಂತಹ ವಂಶವಾಹಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರತಿನಕಲುಗಳು ಮೊದಲಿಗೆ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯ ಸ್ಟೆಮ್-ಲೂಪ್ ವಿನ್ಯಾಸದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ನಂತರ ಡೈಸರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಭೇದಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೋಶದ್ರವ್ಯಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಎರಡು ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಮಾರ್ಗಗಳು, ಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಸಿ ಘಟಕಗಳ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಬಹಿರ್ವರ್ಧಕ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ವರ್ಧಕಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="pmid15614608">{{cite journal |author=Bagasra O, Prilliman KR |title=RNA interference: the molecular immune system |journal=J. Mol. Histol. |volume=35 |issue=6 |pages=545–53 |year=2004 |pmid=15614608 |doi=10.1007/s10735-004-2192-8 |url=http://www.kluweronline.com/art.pdf?issn=1567-2379&volume=35&page=545 |access-date=2010-08-19 |archive-date=2020-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200314161641/http://www.kluwer.nl/ |url-status=dead }}</ref> ===ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ವಿಚ್ಛೇದ (ಸೀಳಿಕೆ)=== ಅಂತರ್ವರ್ಧಕ ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಯು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಅನ್ನು ರೈಬೋನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಡೈಸರ್ ಅನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು 21–25 ಆಧಾರಿತ ಜೋಡಿಗಳ ದ್ವಿಗುಣ-ಘಟಕಗಳ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರತಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜೋಡಿಯಲ್ಲದ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಆಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೇದಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last1=Siomi|first1=Haruhiko|last2=Siomi|first2=Mikiko C.|title=On the road to reading the RNA-interference code|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-01-22_457_7228/page/396|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=457|issue=7228|pages=396–404|year=2009|date=22 January 2009|doi=10.1038/nature07754|pmid=19158785}}</ref><ref name="Zamore">{{cite journal |author=Zamore P, Tuschl T, Sharp P, Bartel D |title=RNAi: double-stranded RNA directs the ATP-dependent cleavage of mRNA at 21 to 23 nucleotide intervals |url=https://archive.org/details/cell_2000-03-31_101_1/page/25 |journal=Cell |volume=101 |issue=1 |pages=25–33 |year=2000 |pmid=10778853 |doi=10.1016/S0092-8674(00)80620-0}}</ref><ref name="Vermeulen">{{cite journal |author=Vermeulen A, Behlen L, Reynolds A, Wolfson A, Marshall W, Karpilow J, Khvorova A |title=The contributions of dsRNA structure to dicer specificity and efficiency |journal=RNA |volume=11 |issue=5 |pages=674–82 |year=2005 |pmid=15811921 |doi=10.1261/rna.7272305 |pmc=1370754}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Castanotto|first1=Daniela|last2=Rossi|first2=John J.|title=The promises and pitfalls of RNA-interference-based therapeutics|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=457|issue=7228|pages=426–433|year=2009|date=22 January 2009|doi=10.1038/nature07758|pmid=19158789|pmc=2702667}}</ref> ಬಹುವಿಧದ ಜೀವಿಗಳ ಜಿನೋಮ್‌ಗಳ್ ಮೇಲಿನ [[ಬಯೋಇನ್‌ಫರ್ಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್‌|ಬಯೋಇನ್‌ಫೊರ್ಮೆಟಿಕ್ಸ್]] ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿತ-ವಂಶವಾಹಿಯ ಈ ಉದ್ದವನ್ನು ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Qiu">{{cite journal |author=Qiu S, Adema C, Lane T |title=A computational study of off-target effects of RNA interference |journal=Nucleic Acids Res |volume=33 |issue=6 |pages=1834–47 |year=2005 |pmid=15800213 |doi=10.1093/nar/gki324 |pmc=1072799}}</ref> ಈ ಸಣ್ಣದಾದ ದ್ವಿಗುಣ-ಘಟಕಗಳ ವಿಭಾಗಗಳು ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು (siRNAs) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ನಂತರ ಏಕೈಕ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಆರ್‌ಐ‌ಎಸ್‌ಸಿ ಘಟಕದೊಳಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆರ್‌ಐ‌ಎಸ್‌ಸಿ ಘಟಕದೊಳಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ, ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ಆಧಾರ-ಜೋಡಿಯು ಅವುಗಳ ಗುರಿ ಎಮ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಎಮ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗ ವಿಚ್ಛೇದವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತವೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಪರಿವರ್ತನಾ ಪ್ರಮಾಣ ಫಲಕವಾಗಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Ahlquist P |title=RNA-dependent RNA polymerases, viruses, and RNA silencing |url=https://archive.org/details/sim_science_2002-05-17_296_5571/page/1270 |journal=Science |volume=296 |issue=5571 |pages=1270–3 |year=2002 |pmid=12016304 |doi=10.1126/science.1069132}}</ref> ಬಹಿರ್ವರ್ಧಕ ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ''ಸಿ ಎಲಿಗಾನ್ಸ್‌'' ನಲಿನ RDE-4 ಮತ್ತು ''ಡ್ರೊಸೊಫಿಲಾ'' ದಲ್ಲಿನ R2D2 ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮೂಲಕ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅದು ಡೈಸರ್ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Parker">{{cite journal |author=Parker G, Eckert D, Bass B |title=RDE-4 preferentially binds long dsRNA and its dimerization is necessary for cleavage of dsRNA to siRNA |journal=RNA |volume=12 |issue=5 |pages=807–18 |year=2006 |pmid=16603715 |doi=10.1261/rna.2338706 |pmc=1440910}}</ref> ಈ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಕೇವಲ ದೀರ್ಘ ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಈ ದೀರ್ಘತೆಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.<ref name="Parker" /> ಈ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಬಂಧಿತ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ನಂತರ ವಿಚ್ಛೇದಿತ ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಹೊಂದಿದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು ಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಸಿ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="Liu2003">{{cite journal |author=Liu Q, Rand T, Kalidas S, Du F, Kim H, Smith D, Wang X |title=R2D2, a bridge between the initiation and effector steps of the Drosophila RNAi pathway |journal=Science |volume=301 |issue=5641 |pages=1921–5 |year=2003 |pmid=14512631 |doi=10.1126/science.1088710}}</ref> ''ಸಿ. ಎಲಿಗಾನ್ಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಕೋಶದ ಮೂಲಕ ಒಂದು ’ದ್ವಿತೀಯಕ’ ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಡೈಸರ್-ಉತ್ಪಾದಿತ ಉಪಕ್ರಮಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ’ಪ್ರಾಥಮಿಕ’ ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪ್ರಮಾಣ ಫಲಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Baulcombe D |title=Molecular biology. Amplified silencing |url=https://archive.org/details/sim_science_2007-01-12_315_5809/page/199 |journal=Science |volume=315 |issue=5809 |pages=199–200 |year=2007 |pmid=17218517 |doi=10.1126/science.1138030}}</ref> ಈ ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಡೈಸರ್-ಉತ್ಪಾದಿತ ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಅವಲಂಬಿತ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪೊಲಿಮಿರೇಸ್‌ನ (RdRP) ಮೂಲಕ ಉತ್ಪಾದಿತವಾದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="Pak">{{cite journal |author=Pak J, Fire A |title=Distinct populations of primary and secondary effectors during RNAi in C. elegans |url=https://archive.org/details/sim_science_2007-01-12_315_5809/page/241 |journal=Science |volume=315 |issue=5809 |pages=241–4 |year=2007 |pmid=17124291 |doi=10.1126/science.1132839}}</ref><ref name="Sijen">{{cite journal |author=Sijen T, Steiner F, Thijssen K, Plasterk R |title=Secondary siRNAs result from unprimed RNA synthesis and form a distinct class |url=https://archive.org/details/sim_science_2007-01-12_315_5809/page/244 |journal=Science |volume=315 |issue=5809 |pages=244–7 |year=2007 |pmid=17158288 |doi=10.1126/science.1136699}}</ref> ===ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎ=== [[File:Microrna secondary structure.png|thumb|right|ಬ್ರಾಸಿಕಾ ಒಲೆರೆಸಾದಿಂದ ಒಂದು ಮೊದಲಿನ-ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯ ಸ್ಟೆಮ್-ಲೂಪ್ ದ್ವಿತೀಯಕ ವಿನ್ಯಾಸ.]] {{main|MicroRNA}} ಮೈಕ್ರೋ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು (miRNAs) ವಂಶವಾಹಿಯಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಯೋಜನ-ಮಾಡದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳಾಗಿವೆ. ಅವು ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Wang QL, Li ZH |title=The functions of microRNAs in plants |journal=Front. Biosci. |volume=12 |issue= |pages=3975–82 |year=2007 |pmid=17485351}}</ref><ref>{{cite journal |author=Zhao Y, Srivastava D |title=A developmental view of microRNA function |url=https://archive.org/details/sim_trends-in-biochemical-sciences_2007-04_32_4/page/189 |journal=Trends Biochem. Sci. |volume=32 |issue=4 |pages=189–97 |year=2007 |pmid=17350266 |doi=10.1016/j.tibs.2007.02.006}}</ref> ವಿಶಾಲ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ದೃಷ್ಟಾಂತವು, ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ಬಾಹ್ಯ ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳಿಂದ ನಿಶ್ಯಬ್ದವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಅಂತರ್ವರ್ಧಿತವಾಗಿ ಪ್ರಚೋದಿತವಾದ ವಂಶವಾಹಿ ನಿಶ್ಯಬ್ದವಾಗಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಬುದ್ಧವಾದ ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಬಹಿರ್ವರ್ಧಿತ ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ಸದೃಶವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯನ್ನು ತಲುಪುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಮೈಕ್ರೋಆರ್ಎನ್‌ಎಗಳು ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರತಿನಕಲಿನ-ನಂತರದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಲೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರತಿನಕಲಿನಂತೆ ಒಂದು ''ಮೊದಲಿನ-ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಬಹಳ ದೀರ್ಘವಾದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಸಂಯೋಜಕ ವಂಶವಾಹಿಯ ಮೂಲಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅದು ಮೈಕ್ರೋಸಂಸ್ಕಾರಕ ಘಟಕದಿಂದ ''ಮೊದಲಿನ-ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು 70-ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್ ಸ್ಟೆಮ್-ಲೂಪ್ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಕೋಶದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಘಟಕವು ದ್ರೋಶಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು RNase III ಕಿಣ್ವವನ್ನು ಮತ್ತು ಒಂದು ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಬಂಧಿತ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಪಾಶಾಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮೊದಲಿನ-ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯ ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಭಾಗವು ಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಸಿ ಘಟಕವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಡುವಂತಹ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅಣುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೇದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಅವುಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಕೆಳವಾಹಿನಿಯ ಕೋಶೀಯ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref name="Denli">{{cite journal |author=Gregory R, Chendrimada T, Shiekhattar R |title=MicroRNA biogenesis: isolation and characterization of the microprocessor complex |journal=Methods Mol Biol |volume=342 |issue= |pages=33–47 |year=2006 |pmid=16957365 |doi=10.1385/1-59745-123-1:33}}</ref> ದೀರ್ಘ ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಗಿರುತ್ತವೆ, ಆ ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಒಂದು ಗುರಿಗೆ ಅಸಂಪೂರ್ಣ ಆಧಾರಿತ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾದ ಅನುಕ್ರಮದ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆಧಾರಿತ-ಜೋಡಿಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಏಕೈಕ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಚೋದಿತ ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಭೇದನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Pillai_2006">{{cite journal | author = Pillai RS, Bhattacharyya SN, Filipowicz W | title = Repression of protein synthesis by miRNAs: how many mechanisms? | journal = Trends Cell Biol | volume = 17| issue = 3| pages = 118–26| year = 2007| pmid = 17197185 | doi = 10.1016/j.tcb.2006.12.007}}</ref> ''ಡ್ರೊಸೊಫೀಲಿಯಾ'' ಮತ್ತು ''ಸಿ.ಎಲಿಗಾನ್ಸ್‌'' ಗಳಲ್ಲಿ, ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಆರ‍ೆನ್‌ಎಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಅರ್ಗೊನೌಟ್ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಡೈಸರ್ ಕಿಣ್ವಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="Okamura">{{cite journal |author=Okamura K, Ishizuka A, Siomi H, Siomi M |title=Distinct roles for Argonaute proteins in small RNA-directed RNA cleavage pathways |journal=Genes Dev |volume=18 |issue=14 |pages=1655–66 |year=2004 |pmid=15231716 |doi=10.1101/gad.1210204 |pmc=478188}}</ref><ref name="Lee">{{cite journal |author=Lee Y, Nakahara K, Pham J, Kim K, He Z, Sontheimer E, Carthew R |title=Distinct roles for Drosophila Dicer-1 and Dicer-2 in the siRNA/miRNA silencing pathways |url=https://archive.org/details/cell_2004-04-02_117_1/page/69 |journal=Cell |volume=117 |issue=1 |pages=69–81 |year=2004 |pmid=15066283 |doi=10.1016/S0092-8674(04)00261-2}}</ref> [[File:Argonaute 1u04 1ytu composite.png|thumb|right|300px|ಆರ್ಕಿಯಾ ಜಾತಿಯ ಪೈರೋಕಾಕುಸ್ ಫ್ಯೂರೋಸಸ್‌ನ ಒಂದು ಪೂರ್ತಿ-ಪ್ರಮಾಣದ ಅರ್ಗೊನೌಟ್ ಪ್ರೋಟೀನ್. : ದ್ವಿಗುಣ-ಘಟಕದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಯುಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಅರ್ಗೊನೌಟ್ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಪಿಐಡಬ್ಲುಐ ವ್ಯಾಪ್ತಿ.]] ===ಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಸಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ವೇಗವರ್ಧನೆ (ಉತ್ಪ್ರೇರಣೆ)=== ಒಂದು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಪ್ರಚೋದಿತ ನಿಶ್ಯಬ್ದವಾಗಿಸುವ ಘಟಕದ (RISC) ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಅಂಶಗಳು (ಘಟಕಗಳು) ಅರ್ಗೊನೌಟ್ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಎಂಡೋನ್ಯೂಕ್ಲೀಸ್‌ಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಅವು ಉದ್ದೇಶಿತ ಎಮ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕವಾಗಿ ಭೇದಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="Daneholt2006" /> ಡೈಸರ್‌ನಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಟುಣುಕುಗಳು ದ್ವಿಗುಣ-ಘಟಕಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎರಡು ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ''ನಿರ್ದೇಶಕ ಘಟಕ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದೇ ಒಂದು ಘಟಕ ಮಾತ್ರ ಅರ್ಗೊನೌಟ್ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಂಶವಾಹಿ ಸದ್ದಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ''ನಿರ್ದೇಶಕ-ವಿರೋಧಿ ಘಟಕ'' ಅಥವಾ ''ದೂರಗಾಮಿ ಘಟಕ'' ವು ಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಸಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Gregory">{{cite journal |author=Gregory R, Chendrimada T, Cooch N, Shiekhattar R |title=Human RISC couples microRNA biogenesis and posttranscriptional gene silencing |url=https://archive.org/details/cell_2005-11-18_123_4/page/631 |journal=Cell |volume=123 |issue=4 |pages=631–40 |year=2005 |pmid=16271387 |doi=10.1016/j.cell.2005.10.022}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಒಂದು ಎಟಿಪಿ-ಅವಲಂಬಿತ ಹೆಲಿಕೇಸ್ ಈ ಎರಡು ಘಟಕಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮೊದಲಿಗೆ ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು, ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಎಟಿಪಿ-ಅಧೀನದಲ್ಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಸಿ ಯ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಘಟಕಗಳಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="Matranga">{{cite journal |author=Matranga C, Tomari Y, Shin C, Bartel D, Zamore P |title=Passenger-strand cleavage facilitates assembly of siRNA into Ago2-containing RNAi enzyme complexes |url=https://archive.org/details/cell_2005-11-18_123_4/page/607 |journal=Cell |volume=123 |issue=4 |pages=607–20 |year=2005 |pmid=16271386 |doi=10.1016/j.cell.2005.08.044}}</ref><ref name="Leuschner">{{cite journal |author=Leuschner P, Ameres S, Kueng S, Martinez J |title=Cleavage of the siRNA passenger strand during RISC assembly in human cells |journal=EMBO Rep |volume=7 |issue=3 |pages=314–20 |year=2006 |pmid=16439995 |doi=10.1038/sj.embor.7400637 |pmc=1456892}}</ref> ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕವಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಘಟಕವು ಇದರ ಪೂರಕಕ್ಕೆ 5' ಎಂಡ್ ಕನಿಷ್ಟ ಜೋಡಿಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ,<ref>{{cite journal | title=Asymmetry in the assembly of the RNAi enzyme complex| url=https://archive.org/details/cell_2003-10-17_115_2/page/199| author=Schwarz DS, Hutvágner G, Du T, Xu Z, Aronin N, Zamore PD| journal=Cell| year=2003| volume=115| issue=2| pages=199–208| pmid=14567917 | doi=10.1016/S0092-8674(03)00759-1}}</ref> ಆದರೆ ಘಟಕದ ಆಯ್ಕೆಯು ಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಸಿ ಸಂಯೋಜನೆಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ಡೈಸರ್ ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸುವುದರಲ್ಲಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Preall">{{cite journal |author=Preall J, He Z, Gorra J, Sontheimer E |title=Short interfering RNA strand selection is independent of dsRNA processing polarity during RNAi in Drosophila |journal=Curr Biol |volume=16 |issue=5 |pages=530–5 |year=2006 |pmid=16527750 |doi=10.1016/j.cub.2006.01.061}}</ref> ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, R2D2 ಪ್ರೋಟೀನ್ ಇದು ದೂರಗಾಮಿ ಘಟಕದ ಹೆಚ್ಚು-ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ 5' ಎಂಡ್ ಅನ್ನು ಬಂಧಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಅಂಶವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Tomari">{{cite journal |author=Tomari Y, Matranga C, Haley B, Martinez N, Zamore P |title=A protein sensor for siRNA asymmetry |url=https://archive.org/details/sim_science_2004-11-19_306_5700/page/1377 |journal=Science |volume=306 |issue=5700 |pages=1377–80 |year=2004 |pmid=15550672 |doi=10.1126/science.1102755}}</ref> ಅರ್ಗೊನೌಟ್ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗೆ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಯನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ವಿನ್ಯಾಸದ ಆಧಾರವು ಒಂದು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಅರ್ಗೊನೌಟ್ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಸ್ಪಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.ಇಲ್ಲಿ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಘಟಕದ ಫಾಸ್ಫಾಲೀಕೃತ 5' ಎಂಡ್ ಒಂದು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂಲ ಮೇಲ್ಮೈ ಪಾಕೆಟ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಗ್ನೇಷಿಯಮ್ ಮತ್ತು ಅರೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಂತಹ (ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಟಮ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಅನ್ನು, ಇದನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಮತಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ) ಒಂದು ದ್ವಿವೇಲನ್ಸೀಯ ಲವಣಗಳ ಮೂಲಕ (ಎರಡು ಧನಾತ್ಮಕ ಧ್ರುವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಆಟಮ್) ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳಲ್ಲಿನ 5' ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಟೈರೋಸಿನ್ ಉಳಿಕೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಮಾರ್ಗವು ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯನ್ನು ಇದರ ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಗುರಿಗೆ ಬಂಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೇಷನ್ ಸೈಟ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Ma">{{cite journal |author=Ma J, Yuan Y, Meister G, Pei Y, Tuschl T, Patel D |title=Structural basis for 5'-end-specific recognition of guide RNA by the A. fulgidus Piwi protein |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-03-31_434_7033/page/666 |journal=Nature |volume=434 |issue=7033 |pages=666–70 |year=2005 |pmid=15800629 |doi=10.1038/nature03514}}</ref> ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಸಿ ಸಂಯುಕ್ತವು ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕವಾದ ಎಮ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು ಕೋಶದೊಳಗೆ ಹೇಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಸೀಳುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಎಮ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಗುರಿಯ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕಿಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Sen">{{cite journal |author=Sen G, Wehrman T, Blau H |title=mRNA translation is not a prerequisite for small interfering RNA-mediated mRNA cleavage |journal=Differentiation |volume=73 |issue=6 |pages=287–93 |year=2005 |pmid=16138829 |doi=10.1111/j.1432-0436.2005.00029.x}}</ref> ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ‌ಗಳು ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಲಾಗದ ಎಮ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಗುರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Gu">{{cite journal |author=Gu S, Rossi J |title=Uncoupling of RNAi from active translation in mammalian cells |journal=RNA |volume=11 |issue=1 |pages=38–44 |year=2005 |pmid=15574516 |doi=10.1261/rna.7158605 |pmc=1370689}}</ref> ಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಸಿಯ ವೇಗವರ್ಧಕ ಘಟಕಗಳಾದ ಅರ್ಗೋನೌಟ್ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು, ಪಿ-ಕಾಯಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೋಶದ್ರವ್ಯದಲ್ಲಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ (ಕೋಶದ್ರವ್ಯದ ಕಾಯಗಳು ಅಥವಾ ಜಿಡಬ್ಲು ಕಾಯಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ), ಅವು ಎಮ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ನಾಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ;<ref name="SenBlau">{{cite journal |author=Sen G, Blau H |title=Argonaute 2/RISC resides in sites of mammalian mRNA decay known as cytoplasmic bodies |journal=Nat Cell Biol |volume=7 |issue=6 |pages=633–6 |year=2005 |pmid=15908945 |doi=10.1038/ncb1265}}</ref> ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಚಟುವಟಿಕೆಯೂ ಕೂಡ ಪಿ-ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಗುಂಪಾಗಿ ಇರಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="Lian">{{cite journal |author=Lian S, Jakymiw A, Eystathioy T, Hamel J, Fritzler M, Chan E |title=GW bodies, microRNAs and the cell cycle |journal=Cell Cycle |volume=5 |issue=3 |pages=242–5 |year=2006 |pmid=16418578}}</ref> ಪಿ-ಕಾಯಗಳ ಭೇದನವು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವವನ್ನು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ನಿರ್ಣಯಾತ್ಮಕ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಒಂದು ತಾಣವಾಗಿದೆ.<ref name="Jakymiw">{{cite journal |author=Jakymiw A, Lian S, Eystathioy T, Li S, Satoh M, Hamel J, Fritzler M, Chan E |title=Disruption of P bodies impairs mammalian RNA interference |journal=Nat Cell Biol |volume=7 |issue=12 |pages=1267–74 |year=2005 |pmid=16284622 |doi=10.1038/ncb1334}}</ref> [[File:RNAi-simplified.png|thumb|350px|left|ಕಿಣ್ವ ಡೈಸರ್ ದ್ವಿಗುಣ ಘಟಕದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು, ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುವ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅಥವಾ ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಅನುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಿಯೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಪ್ರಚೋದಿತ ನಿಶ್ಯಬ್ದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ (RISC) ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಅದು ಸಂದೇಶಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Hammond2000">[73]</ref>]] ===ಪ್ರತಿನಕಲಿನ ನಿಶ್ಯಬ್ದವಾಗಿಸುವಿಕೆ === ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಮಾರ್ಗದ ಘಟಕಗಳೂ ಕೂಡ ಅವುಗಳ ಜಿನೋಮ್‌ಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಯುಕಾರ್ಯೋಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಹೆಟರೋಕ್ರೋಮಾಟೀನ್‌ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸೇರಿಸುವಿಕೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ವಂಶವಾಹಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಕಲಿಗೂ-ಮುಂಚೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ;<ref name="Holmquist_2006">{{cite journal |author=Holmquist G, Ashley T |title=Chromosome organization and chromatin modification: influence on genome function and evolution |journal=Cytogenet Genome Res |volume=114 |issue=2 |pages=96–125 |year=2006 |pmid=16825762 |doi=10.1159/000093326}}</ref> ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪ್ರಚೋದಿತ ಪ್ರತಿನಕಲಿನ ನಿಶ್ಯಬ್ದವಾಗಿಸುವಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆರ್‌ಐಟಿಎಸ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ್ ಒಂದು ಘಟಕದ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ವಿದಳನ ಕಿಣ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಯುಕ್ತವು ಅರ್ಗೋನೌಟ್, ಒಂದು ಕ್ರೊಮೊಡೊಮೇನ್ ಪ್ರೋಟೀನ್, ಅನ್ನು ಮತ್ತು ಒಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಎಂದು Tas3 ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Verdel">{{cite journal |author=Verdel A, Jia S, Gerber S, Sugiyama T, Gygi S, Grewal S, Moazed D |title=RNAi-mediated targeting of heterochromatin by the RITS complex |url=https://archive.org/details/sim_science_2004-01-30_303_5658/page/672 |journal=Science |volume=303 |issue=5658 |pages=672–6 |year=2004 |pmid=14704433 |doi=10.1126/science.1093686}}</ref> ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಒಳಸೇರಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೆಟರೋಕ್ರೊಮಾಟಿಕ್ ತಾಣಗಳು ಅರ್ಗೋನೌಟ್ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಡಿಆರ್‌ಪಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ.<ref name="Irvine">{{cite journal |author=Irvine D, Zaratiegui M, Tolia N, Goto D, Chitwood D, Vaughn M, Joshua-Tor L, Martienssen R |title=Argonaute slicing is required for heterochromatic silencing and spreading |url=https://archive.org/details/sim_science_2006-08-25_313_5790/page/1134 |journal=Science |volume=313 |issue=5790 |pages=1134–7 |year=2006 |pmid=16931764 |doi=10.1126/science.1128813}}</ref> ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ವಿದಳನ ಕಿಣ್ವ ''ಎಸ್. ಪೋಂಬ್‌'' ನಲ್ಲಿನ ಈ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆಯು ಹಿಸ್ಟೋನ್ ಮಿಥೈಲೇಷನ್ ಮತ್ತು ಸೆಂಟ್ರೋಮಿಯರ್ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ,<ref name="Volpe_2002">{{cite journal |author=Volpe T, Kidner C, Hall I, Teng G, Grewal S, Martienssen R |title=Regulation of heterochromatic silencing and histone H3 lysine-9 methylation by RNAi |url=https://archive.org/details/sim_science_2002-09-13_297_5588/page/1831 |journal=Science |volume=297 |issue=5588 |pages=1833–7 |year=2002 |pmid=12193640 |doi=10.1126/science.1074973}}</ref> ಇದು ಕೋಶ ವಿಭಜನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ವೇಗದ ಅಥವಾ ಸ್ಟಾಲ್‍ಡ್ ಅನಾಫೇಸ್ ಅನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="Volpe_2003">{{cite journal |author=Volpe T, Schramke V, Hamilton G, White S, Teng G, Martienssen R, Allshire R |title=RNA interference is required for normal centromere function in fission yeast |journal=Chromosome Res |volume=11 |issue=2 |pages=137–46 |year=2003 |pmid=12733640 |doi=10.1023/A:1022815931524}}</ref> ಕೆಲವು ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಲ್ಲಿ, ಹಿಸ್ಟೋನ್ ಸುಧಾರಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾದ ಇದೇ ರೀತಿಯಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ವಂಶವಾಹಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಕಲಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="Li">ಲಿ ಎಲ್‌ಸಿ, ಓಕಿನೋ ಎಸ್‌ಟಿ, ಝಾವೋ ಎಚ್, ಪೂಕೊಟ್ ಡಿ, ಪ್ಲೇಸ್ ಆರ್‌ಎಫ್, ಉರಾಕಮಿ ಎಸ್, ಎನೋಕಿಡಾ ಎಚ್, ಡಾಹಿಯಾ ಆರ್. (2006- ಮಾನವ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಪ್ರತಿನಕಲಿನ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವಿಕೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ''Proc Natl Acad Sci USA'' 103(46):17337–42. ಪಿಎಮ್‌ಐಡಿ 15172857</ref> ಆರ್‌ಐಡಿಎಸ್ ಸಂಯುಕ್ತವು ಹೆಟರೋಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ನ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ವಿದಳನ ಕಿಣ್ವದಲ್ಲಿನ ಸಹಾಯಕ-ವಿಧದ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಅವು ಇತರ ವಂಶವಾಹಿ ಭಾಗಗಳ ಅಥವಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಹೆಟರೋಕ್ರೊಮಾಟಿನ್ ಭಾಗಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ, ಆರ್‌ಐಟಿಎಸ್ ಇದು ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಒಂದು ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಆಂತರಿಕ ವಂಶವಾಹಿಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಮೀಥೇಲ್‌ಗಳಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ, ಯಾವುದೇ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪೊಲಿಮಿರೇಸ್‌ಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಮ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಮುಂಚಿನ ಪ್ರತಿನಕಲುಗಳ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಹ-ಪ್ರತಿನಕಲು ಮಾಡುವ ರೀತಿಯಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಒಂದು ಹೆಟರೋಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ನ ಭಾಗದ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯು, ಇದರ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಇದು ಡೈಸರ್-ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ, ಪ್ರಾಯಶಃ ಏಕೆಂದರೆ ಡೈಸರ್ ಇದು ನಂತರದ ಪ್ರತಿನಕಲುಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡ ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪರ್ಯಾಯವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Noma">{{cite journal |author=Noma K, Sugiyama T, Cam H, Verdel A, Zofall M, Jia S, Moazed D, Grewal S |title=RITS acts in cis to promote RNA interference-mediated transcriptional and post-transcriptional silencing |journal=Nat Genet |volume=36 |issue=11 |pages=1174–80 |year=2004 |pmid=15475954 |doi=10.1038/ng1452}}</ref> ಹೆಟರೋಕ್ರೊಮಾಟಿನ್ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಒಂದು ಸ್ವಯಂ-ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗೊಳ್ಳುವ ಪರಿಣಾಮದ ಮಾಹಿತಿಯ ಲೂಪ್‌ನಂತೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಹೊಸ ಎಸ್‌ಐಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಆರ್‌ಡಿಆರ್‌ಪಿಗಳ ಮೂಲಕ ಆಂತರಿಕ ಆರ್‌ಐಟಿಎಸ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಿಗಾಗಿ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಉದ್ಭವಾವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="Sugiyama">{{cite journal |author=Sugiyama T, Cam H, Verdel A, Moazed D, Grewal S |title=RNA-dependent RNA polymerase is an essential component of a self-enforcing loop coupling heterochromatin assembly to siRNA production |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=102 |issue=1 |pages=152–7 |year=2005 |pmid=15615848 |doi=10.1073/pnas.0407641102 |pmc=544066}}</ref> ಸಸ್ತನಿಗಳ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಟರೋಕ್ರೊಮಾಟಿನ್ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಮಾರ್ಗದ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುವ ವಿದಳನ ಕಿಣ್ವದ ಸಹಾಯಕ-ವಿಧದ ಭಾಗಗಳ ಅವಲೋಕನಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ ಮತ್ತು ಸಸ್ತನಿಗಳಿಗೆ ಮಧ್ಯಖಂಡಗಳು (ಸೆಂಟ್ರೋಮಿಯರ್) ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ.<ref name="Wang_2006">{{cite journal |author=Wang F, Koyama N, Nishida H, Haraguchi T, Reith W, Tsukamoto T |title=The assembly and maintenance of heterochromatin initiated by transgene repeats are independent of the RNA interference pathway in mammalian cells |journal=Mol Cell Biol |volume=26 |issue=11 |pages=4028–40 |year=2006 |pmid=16705157 |doi=10.1128/MCB.02189-05 |pmc=1489094}}</ref> ===ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಕ್ರಾಸ್‌ಟಾಕ್=== ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಯುಕಾರ್ಯೋಟ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವಿಕೆಯ ವಿಧವು ಅಡೆನೊಸಿನ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್‌ಗಳನ್ನು ಕಿಣ್ವ ಅಡೆನೋಸಿನ್ ಡಿಯಾಮಿನೇಸ್ ಮುಖಾಂತರ ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎದಲ್ಲಿನ ಇನೋಸಿನ್‌ಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Bass_2002">{{cite journal |author=Bass B |title=RNA editing by adenosine deaminases that act on RNA |journal=Annu Rev Biochem |volume=71 |issue= |pages=817–46 |year=2002 |pmid=12045112 |doi=10.1146/annurev.biochem.71.110601.135501 |pmc=1823043}}</ref> ಇದು ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಮತ್ತು ಎ→ಐ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವಿಕೆ ಮಾರ್ಗಗಳು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ದ್ರವ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ ಎಂದು 2000 ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Bass_2000">{{cite journal |author=Bass B |title=Double-stranded RNA as a template for gene silencing |url=https://archive.org/details/cell_2000-04-28_101_3/page/235 |journal=Cell |volume=101 |issue=3 |pages=235–8 |year=2000 |pmid=10847677 |doi=10.1016/S0092-8674(02)71133-1}}</ref> ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಕೆಲವು ಮುಂಚಿನ-ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು A→I ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ,<ref name="Luciano_2004">{{cite journal |author=Luciano D, Mirsky H, Vendetti N, Maas S |title=RNA editing of a miRNA precursor |journal=RNA |volume=10 |issue=8 |pages=1174–7 |year=2004 |pmid=15272117 |doi=10.1261/rna.7350304 |pmc=1370607}}</ref><ref name="yang2006">{{cite journal |author=Yang W, Chendrimada T, Wang Q, Higuchi M, Seeburg P, Shiekhattar R, Nishikura K |title=Modulation of microRNA processing and expression through RNA editing by ADAR deaminases |journal=Nat Struct Mol Biol |volume=13 |issue=1 |pages=13–21 |year=2006 |pmid=16369484 |doi=10.1038/nsmb1041}}</ref> ಮತ್ತು ಈ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಬುದ್ಧ ಮೈಕೊಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು.<ref name="yang2006" /> ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಒಂದು ಸಸ್ತನಿ ವರ್ಗದ ಎಡಿಎಆರ್ ಇದು ಎಸ್‌ಐಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ವರ್ಗದ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಸಬಹುದು.<ref name="Yang_2005">{{cite journal |author=Yang W, Wang Q, Howell K, Lee J, Cho D, Murray J, Nishikura K |title=ADAR1 RNA deaminase limits short interfering RNA efficacy in mammalian cells |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2005-02-04_280_5/page/3946 |journal=J Biol Chem |volume=280 |issue=5 |pages=3946–53 |year=2005 |pmid=15556947 |doi=10.1074/jbc.M407876200}}</ref> ಈ ಮಾದರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಂಬಲವು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವಿಕೆಯು ಅಂತರ್ವರ್ಧಕ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಜೀನ್‌ಗಳ A→I ಆರ್‌ಎನ್‌ಆಐ ನಿಶ್ಯಬ್ದವಾಗಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಟಸ್ಥಗೊಳಿಸುವ ಎಡಿಎಆರ್-ನಲ್ ''ಸಿ.ಎಲಿಗಾನ್ಸ್‌'' ತಂತುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Nishikura_2006">{{cite journal |author=Nishikura K |title=Editor meets silencer: crosstalk between RNA editing and RNA interference |journal=Nat Rev Mol Cell Biol |volume=7 |issue=12 |pages=919–31 |year=2006 |pmid=17139332 |doi=10.1038/nrm2061}}</ref> [[File:Rnai diagram retrovirology.png|thumb|300px|right|ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಂಶವಾಹಿ ಕಾರ್ಯನಿಲ್ಲಿಸುವಿಕೆಗಳ ನಡುವಣ ಪ್ರಮುಖ ಭಿನ್ನತೆಗಳ ವಿವರಣೆಗಳು.ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ವಿಶದಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೈಕ್ರೋ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅಥವಾ ಬಹಿರ್ವರ್ಧಕ ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುವ ಆರ‍್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಡೈಸರ್ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಸಿ ಸಂಯುಕ್ತದೊಳಗೆ ಸಾಗುವುದನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಅದು ವಂಶವಾಹಿ ಕಾರ್ಯನಿಲ್ಲಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಂವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Saumet">[104]</ref>]] ===ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು=== ಜೀವಿಗಳು ಬಾಹ್ಯ ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯನ್ನು ತಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ''ಸಿ. ಎಲಿಗಾನ್ಸ್‌'' ಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಅನುವಂಶಿಕವಾಗಿರಬಹುದು, ಆದಾಗ್ಯೂ ''ಡ್ರೊಸೊಫಿಲಾ'' ಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಇದು ಪ್ಲಾಸ್ಮಾಡೆಸ್ಮೊಟಾಗಳ ಮೂಲಕ ಕೋಶಗಳ ನಡುವಿನ ಎಸ್‌ಐಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ (ಕೋಶಗಳ ಮಾರ್ಗಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಮಾರ್ಗಗಳು).<ref name="Lodish" /> ಅನುವಂಶಿಕತೆಯು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐದಿಂದ ಗುರಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಪ್ರವರ್ತಕಗಳ ಮೆತಿಲೀಕರಣದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ; ಹೊಸ ಮೆತೀಲೀಕರಣದ ರಚನೆಯು ಕೋಶದ ಪ್ರತಿ ಹೊಸ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಕಲು ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal| author=Jones L, Ratcliff F, Baulcombe DC| title=RNA-directed transcriptional gene silencing in plants can be inherited independently of the RNA trigger and requires Met1 for maintenance| journal=Current Biology| year=2001| volume=11| issue=10| pages=747–757| url=http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6VRT-433PCG6-K&_user=10&_coverDate=05%2F15%2F2001&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=1e8ad684cc54f07e94776926599d292b| doi=10.1016/S0960-9822(01)00226-3| pmid=11378384| access-date=2010-08-19| archive-date=2007-12-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20071221170309/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6VRT-433PCG6-K&_user=10&_coverDate=05%2F15%2F2001&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=1e8ad684cc54f07e94776926599d292b| url-status=dead}}</ref> ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಭಿನ್ನತೆಯು ಅಂತರ್ವಧಿತವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ; ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಉದ್ದೇಶ್ಯ ವಂಶವಾಹಿಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನೇರವಾದ ಎಮ್‍ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಭೇದನಗಳನ್ನು ಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಸಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತವೆ, ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೈಕ್ರೋಆರ‍್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಅನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತನೆಯ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Saumet" /> ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪರಿಣಾಮವು ಸಂದೇಶಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ಪೊಲಡೆನಿನ್ ಟೇಲ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಅಂಶದ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದರ ಮೂಲಕ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="Humphreys">{{cite journal | author = Humphreys DT, Westman BJ, Martin DI, Preiss T | year = 2005 | title= MicroRNAs control translation initiation by inhibiting eukaryotic initiation factor 4E/cap and poly(A) tail function. | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2005-11-22_102_47/page/16961 | journal = Proc Natl Acad Sci USA |volume=102 | pages=16961–16966 | pmid = 16287976 | doi = 10.1073/pnas.0506482102 | issue = 47 | pmc = 1287990}}</ref> ''ಲಿಷ್ಮೇನಿಯಾ ಮೇಜರ್'' ಮತ್ತು ''ಟ್ರೈಪಾನೊಸೊಮಾ ಕ್ರುಜಿ'' ಯಂತಹ ಕೆಲವು ಯುಕಾರ್ಯೋಟಿಕ್ ಪ್ರೊಟೊಸೊವಾಗಳು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಮಾರ್ಗಗಳ ಪೂರ್ತಿಯಾದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="DaRocha_2004">{{cite journal | author = DaRocha W, Otsu K, Teixeira S, Donelson J | title = Tests of cytoplasmic RNA interference (RNAi) and construction of a tetracycline-inducible T7 promoter system in Trypanosoma cruzi | url = https://archive.org/details/molecular-and-biochemical-parasitology_2004-02_133_2/page/175 | journal = Mol Biochem Parasitol | volume = 133 | issue = 2 | pages = 175–86 | year = 2004 | pmid = 14698430 | doi = 10.1016/j.molbiopara.2003.10.005}}</ref><ref name="Robinson_2003">{{cite journal | author = Robinson K, Beverley S | title = Improvements in transfection efficiency and tests of RNA interference (RNAi) approaches in the protozoan parasite Leishmania | url = https://archive.org/details/molecular-and-biochemical-parasitology_2003-05_128_2/page/217 | journal = Mol Biochem Parasitol | volume = 128 | issue = 2 | pages = 217–28 | year = 2003 | pmid = 12742588 | doi = 10.1016/S0166-6851(03)00079-3}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಾ ಘಟಕಗಳೂ ಕೂಡ ಕೆಲವು ಫಂಗೈಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮಾದರಿ ಜೀವಕೋಶ ''ಸೈಕರೋಮೈಸಿಸ್ ಸೆರವಿಸಿ'' ಯು ಫಂಗೈಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Aravind">{{cite journal |author=L. Aravind, Hidemi Watanabe, David J. Lipman, and Eugene V. Koonin|title= Lineage-specific loss and divergence of functionally linked genes in eukaryotes |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=97 |issue=21 |pages=11319–11324 |year=2000 |id= |doi=10.1073/pnas.200346997|pmid= 11016957 |pmc=17198}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಒಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನವು ಇತರ ಪುನರಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುವ ''ಸಕಾರೊಮೈಸಿಸ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲಿ'' ಮತ್ತು ''ಕ್ಯಾಂಡಿಡಾ ಅಲ್ಬಿಕಾನ್ಸ್‌'' ಗಳಂತಹ ವಿದಳನ ಕಿಣ್ವಗಳ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಆಐ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡಿದವು, ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ''ಎಸ್. ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲಿ'' ಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಎರಡು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ-ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ''ಎಸ್. ಸೆರವಿಸಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದವು.<ref>{{cite journal |author=Drinnenberg IA, Weinberg DE, Xie KT, Nower JP, Wolfe KH, Fink GR, Bartel DP |title=RNAi in Budding Yeast |url=https://archive.org/details/sim_science_2009-10-23_326_5952/page/544 |journal=Science | year=2009 |pmid= 19745116|doi=10.1126/science.1176945 |volume=326 |issue=5952 |pages=544–50}}</ref> ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಮಾರ್ಗದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಆಸ್ಕೋಮೈಸಿಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಸಿಡಿಯೋಮೈಸಿಟ್‌ಗಳು, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ನಿಶ್ಯಬ್ದವಾಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಹಲವಾರು ಫಂಗಲ್ ವಂಶಾವಳಿಗಳಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ, ಈ ಕಳೆಯುವಿಕೆಯು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಜೊತೆಗಿನ ಒಂದು ಹೊಸ ಮಾರ್ಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಅನುಕೂಲತೆಗಳ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Nakayashiki">{{cite journal |author=Nakayashiki H, Kadotani N, Mayama S |title=Evolution and diversification of RNA silencing proteins in fungi |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_2006-07_63_1/page/127 |journal=J Mol Evol |volume=63 |issue=1 |pages=127–35 |year=2006 |pmid=16786437 |doi=10.1007/s00239-005-0257-2}}</ref> ===ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರೊಕಾರ್ಯೋಟಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು=== ಪ್ರೊಕಾರ್ಯೋಟ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಂಶವಾಹಿಯ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳು ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐಗೆ ಸದೃಶವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಆಧಾರಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಸಂಯೋಜಕ ವಂಶವಾಹಿಗಳು ಆಧಾರ ಜೋಡಿಯಾಗಿಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಎಮ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಎಮ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣ ಅಥವಾ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ನಿಯಂತ್ರಕಾ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೈಕ್ರೋ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳಿಗೆ ಸಾದೃಶ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಡೈಸರ್ ಕಿಣ್ವವು ಇದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Morita_2006">{{cite journal |author=Morita T, Mochizuki Y, Aiba H |title=Translational repression is sufficient for gene silencing by bacterial small noncoding RNAs in the absence of mRNA destruction |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=103 |issue=13 |pages=4858–63 |year=2006 |pmid=16549791 |doi=10.1073/pnas.0509638103 |pmc=1458760}}</ref> ಪ್ರೊಕಾರ್ಯೋಟ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ CRISPR ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಯುಕಾರ್ಯೋಟಿಕ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಾದೃಶವಾಗಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಯಾವುದೇ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅಂಶಗಳೂ ಕೂಡ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="makarova">{{cite journal |author=Makarova K, Grishin N, Shabalina S, Wolf Y, Koonin E |title=A putative RNA-interference-based immune system in prokaryotes: computational analysis of the predicted enzymatic machinery, functional analogies with eukaryotic RNAi, and hypothetical mechanisms of action |journal=Biol Direct |volume=1 |issue= |pages=7 |year=2006 |pmid=16545108 |doi=10.1186/1745-6150-1-7 |pmc=1462988}}</ref> ==ಜೈವಿಕ ಉಪಯೋಗಗಳು== ===ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣೆ=== ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವು ವೈರಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಬಾಹ್ಯ ಆನುವಂಶಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೊಸೊನ್ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಸ್ವಯಂ-ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನೂ ಕೂಡ ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ.<ref name="Stram_2006">{{cite journal |author=Stram Y, Kuzntzova L |title=Inhibition of viruses by RNA interference |journal=Virus Genes |volume=32 |issue=3 |pages=299–306 |year=2006 |pmid=16732482 |doi=10.1007/s11262-005-6914-0}}</ref> ''ಅರ್ಬೈಡೊಪ್ಸೈಸ್ ಥಾಲಿಯಾನಾ'' ದಂತಹ ಸಸ್ಯಗಳು, ಸಸ್ಯವು ಹಲವಾರು ವಿಧದ ವೈರಸ್ ಸೋಂಕುಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅವುಗಳಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಬಹುವಿಧದ ಡೈಸರ್ ಸಾಮ್ಯಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Blevins">{{cite journal |author=Blevins T, Rajeswaran R, Shivaprasad P, Beknazariants D, Si-Ammour A, Park H, Vazquez F, Robertson D, Meins F, Hohn T, Pooggin M |title=Four plant Dicers mediate viral small RNA biogenesis and DNA virus induced silencing |journal=Nucleic Acids Res |volume=34 |issue=21 |pages=6233–46 |year=2006 |pmid=17090584 |doi=10.1093/nar/gkl886 |pmc=1669714}}</ref> ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಮಾರ್ಗವು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆಯೂ ಕೂಡ, ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚೋದಿತ ವಂಶವಾಹಿ ನಿಶ್ಯಬ್ದವಾಗಿಸುವಿಕೆಯು ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪೂರ್ತಿ ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಕಸಿ ಮಾಡುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಆಧಾರ ಭಾಗದಿಂದ ಕಸಿಕುಡಿ ಸಸ್ಯದವರೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು.<ref name="Palauqui">{{cite journal |author=Palauqui J, Elmayan T, Pollien J, Vaucheret H |title=Systemic acquired silencing: transgene-specific post-transcriptional silencing is transmitted by grafting from silenced stocks to non-silenced scions |journal=EMBO J |volume=16 |issue=15 |pages=4738–45 |year=1997 |pmid=9303318 |doi=10.1093/emboj/16.15.4738 |pmc=1170100}}</ref> ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತವು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು, ಮತ್ತು ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆಂತರಿಕ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ ಒಂದು ವೈರಸ್‌ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ತಿ ಸಸ್ಯವನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="Voinnet">{{cite journal |author=Voinnet O |title=RNA silencing as a plant immune system against viruses |url=https://archive.org/details/sim_trends-in-genetics_2001-08_17_8/page/449 |journal=Trends Genet |volume=17 |issue=8 |pages=449–59 |year=2001 |pmid=11485817 |doi=10.1016/S0168-9525(01)02367-8}}</ref> ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಹಲವಾರು ಸಸ್ಯ ವೈರಸ್‌ಗಳು ಸಸ್ಯ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಿದವು.<ref name="Lucy">{{cite journal |author=Lucy A, Guo H, Li W, Ding S |title=Suppression of post-transcriptional gene silencing by a plant viral protein localized in the nucleus |journal=EMBO J |volume=19 |issue=7 |pages=1672–80 |year=2000 |pmid=10747034 |doi=10.1093/emboj/19.7.1672 |pmc=310235}}</ref> ಇವುಗಳು ಡೈಸರ್‌ನ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲ್ಪಡುವಂತಹ ಏಕೈಕ-ಘಟಕದ ಮೇಲಿನ ಕೊನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಣ್ಣ ದ್ವಿಗುಣ-ಅಂಶದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಘಟಕಗಳನ್ನು ವೈರಸ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref name="Merai">{{cite journal |author=Mérai Z, Kerényi Z, Kertész S, Magna M, Lakatos L, Silhavy D |title=Double-stranded RNA binding may be a general plant RNA viral strategy to suppress RNA silencing |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-virology_2006-06_80_12/page/5747 |journal=J Virol |volume=80 |issue=12 |pages=5747–56 |year=2006 |pmid=16731914 |doi=10.1128/JVI.01963-05 |pmc=1472586}}</ref> ಕೆಲವು ಸಸ್ಯ ಜಿನೋಮ್‍ಗಳೂ ಕೂಡ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಧದ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳಿಂದುಂಟಾದ ಸೋಂಕಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅಂತರ್ವರ್ಧಿತ ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಅರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ.<ref name="Katiyar-Agarwal">{{cite journal |author=Katiyar-Agarwal S, Morgan R, Dahlbeck D, Borsani O, Villegas A, Zhu J, Staskawicz B, Jin H |title=A pathogen-inducible endogenous siRNA in plant immunity |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=103 |issue=47 |pages=18002–7 |year=2006 |pmid=17071740 |doi=10.1073/pnas.0608258103 |pmc=1693862}}</ref> ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳು ರೋಗಕಾರಕಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿರಬಹುದು. ಈ ರೋಗಕಾರಕಗಳು ಸೋಂಕುಕಾರಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಪರಪೋಷಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಚಯಾಪಚಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ.<ref name="Fritz">{{cite journal |author=Fritz J, Girardin S, Philpott D |title=Innate immune defense through RNA interference |journal=Sci STKE |volume=2006 |issue=339 |pages=pe27 |year=2006 |pmid=16772641 |doi=10.1126/stke.3392006pe27}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಡೈಸರ್ ಕಿಣ್ವಗಳ ಕಡಿಮೆ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿನ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಕೂಡ ಕೆಲವು ವೈರಸ್ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಎಳೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮತ್ತು ಪ್ರಬುದ್ಧ ''ಡ್ರೊಸೊಫಿಲಾ'' ಎರಡರಲ್ಲೂ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವು ವೈರಸ್ ವಿರೋಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಡ್ರೊಸೊಫಿಲಾ ಎಕ್ಸ್ ವೈರಸ್‌ನಂತಹ ರೋಗಕಾರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿದೆ.<ref name="Zambon">{{cite journal |author=Zambon R, Vakharia V, Wu L |title=RNAi is an antiviral immune response against a dsRNA virus in Drosophila melanogaster |journal=Cell Microbiol |volume=8 |issue=5 |pages=880–9 |year=2006 |pmid=16611236 |doi=10.1111/j.1462-5822.2006.00688.x}}</ref><ref name="Wang">{{cite journal |author=Wang X, Aliyari R, Li W, Li H, Kim K, Carthew R, Atkinson P, Ding S |title=RNA interference directs innate immunity against viruses in adult Drosophila |journal=Science |volume=312 |issue=5772 |pages=452–4 |year=2006 |pmid=16556799 |doi=10.1126/science.1125694 |pmc=1509097}}</ref> ಪ್ರತಿರಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯಾದ ಪಾತ್ರವು ''ಸಿ.ಎಲಿಗಾನ್ಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅರ್ಗೊನೌಟ್ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ವೈರಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಹುಳುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಮಾರ್ಗದ ಘಟಕಗಳ ವೇಗಗಳನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವ ಅವುಗಳು ವೈರಸ್‌ನಿಂದಾಗುವ ಸೋಂಕಿಗೆ ಪ್ರತಿರೋಧಕಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Lu">{{cite journal |author=Lu R, Maduro M, Li F, Li H, Broitman-Maduro G, Li W, Ding S |title=Animal virus replication and RNAi-mediated antiviral silencing in Caenorhabditis elegans |journal=Nature |volume=436 |issue=7053 |pages=1040–3 |year=2005 |pmid=16107851 |doi=10.1038/nature03870 |pmc=1388260}}</ref><ref name="Wilkins">{{cite journal |author=Wilkins C, Dishongh R, Moore S, Whitt M, Chow M, Machaca K |title=RNA interference is an antiviral defence mechanism in Caenorhabditis elegans |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-08-18_436_7053/page/1044 |journal=Nature |volume=436 |issue=7053 |pages=1044–7 |year=2005 |pmid=16107852 |doi=10.1038/nature03957}}</ref> ಸಸ್ತನಿಗಳ ಜನ್ಮಸಿದ್ಧ ಪ್ರತಿರಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಅರ್ಥ ಮಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಬಗೆಗೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾಹಿತಿಯು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಂಶವಾಹಿಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ವೈರಸ್‌ಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಸಸ್ತನಿಗಳ ಜೀವಕೋಶದಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ-ಆಧಾರಿತ ಸಸ್ತನಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಪರವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿರಬಹುದು.<ref name="Berkhout">{{cite journal |author=Berkhout B, Haasnoot J |title=The interplay between virus infection and the cellular RNA interference machinery |journal=FEBS Lett |volume=580 |issue=12 |pages=2896–902 |year=2006 |pmid=16563388 |doi=10.1016/j.febslet.2006.02.070}}</ref><ref name="Schutz">{{cite journal |author=Schütz S, Sarnow P |title=Interaction of viruses with the mammalian RNA interference pathway |journal=Virology |volume=344 |issue=1 |pages=151–7 |year=2006 |pmid=16364746 |doi=10.1016/j.virol.2005.09.034}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ-ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣೆಯು ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬ ಊಹೆಯು (ಕಲ್ಪನೆಯು) ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರುಜುವಾತುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Cullen">{{cite journal |author=Cullen B |title=Is RNA interference involved in intrinsic antiviral immunity in mammals? |journal=Nat Immunol |volume=7 |issue=6 |pages=563–7 |year=2006 |pmid=16715068 |doi=10.1038/ni1352}}</ref> ಸಸ್ತನಿಗಳ ವೈರಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ‌ಐಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳೂ ಕೂಡ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇವೆ, ಹರ್ಪೀಸ್ ವೈರಸ್‌ಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೈಕ್ರೋ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ವೈರಸ್ ಗುಪ್ತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾಗಿ ತೋರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಟರೊಕ್ರೊಮಾಟಿನ್ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಸಾಧನದಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Li">{{cite journal |author=Li H, Ding S |title=Antiviral silencing in animals |journal=FEBS Lett |volume=579 |issue=26 |pages=5965–73 |year=2005 |pmid=16154568 |doi=10.1016/j.febslet.2005.08.034 |pmc=1350842}}</ref> ===ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಡೌನ್‌ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್ (ಕೆಳನಿಯಂತ್ರಣ)=== ಇಂಟ್ರೋನಿಕ್ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್‌ಜೆನಿಕ್ ಮೈಕ್ರೋ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅಂತರ್ವರ್ಧಕವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೈಕ್ರೋ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಪರಿವರ್ತನಾ ಪ್ರತಿಬಂಧಕದಲ್ಲಿ<ref name="Saumet" /> ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರೂಪೋತ್ಪತ್ತಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟೆಮ್ ಕೋಶಗಳಂತಹ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಡದ ಅಥವಾ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೋಶದ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Carrington">{{cite journal |author=Carrington J, Ambros V |title=Role of microRNAs in plant and animal development |url=https://archive.org/details/sim_science_2003-07-18_301_5631/page/n77 |journal=Science |volume=301 |issue=5631 |pages=336–8 |year=2003 |pmid=12869753 |doi=10.1126/science.1085242}}</ref> ವಂಶವಾಹಿಗಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಕೆಳನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ವರ್ಧಕವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೈಕ್ರೋ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ಪಾತ್ರವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ''ಸಿ. ಎಲಿಗಾನ್ಸ್‌'' ಗಳಲ್ಲಿ 1993 ರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Lee_1993">{{cite journal |author=Lee R, Feinbaum R, Ambros V |title=The C. elegans heterochronic gene lin-4 encodes small RNAs with antisense complementarity to lin-14 |journal=Cell |volume=75 |issue=5 |pages=843–54 |year=1993 |pmid=8252621 |doi=10.1016/0092-8674(93)90529-Y}}</ref> ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯು, ''ಅರಬೈಡೊಪ್ಸೈಸ್‌'' ನ "ಜೀಡಬ್ಲು ಮೈಕ್ರೋ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ" ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದು ಸಸ್ಯದ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಹಲವಾರು ವಂಶವಾಹಿಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Palatnik_2003">{{cite journal |author=Palatnik J, Allen E, Wu X, Schommer C, Schwab R, Carrington J, Weigel D |title=Control of leaf morphogenesis by microRNAs |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-09-18_425_6955/page/257 |journal=Nature |volume=425 |issue=6955 |pages=257–63 |year=2003 |pmid=12931144 |doi=10.1038/nature01958}}</ref> ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಮೈಕ್ರೋ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ವಂಶವಾಹಿಗಳು ಪ್ರತಿನಕಲಿನ ಅಂಶಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ;<ref name="Zhang_plant">{{cite journal |author=Zhang B, Pan X, Cobb G, Anderson T |title=Plant microRNA: a small regulatory molecule with big impact |journal=Dev Biol |volume=289 |issue=1 |pages=3–16 |year=2006 |pmid=16325172 |doi=10.1016/j.ydbio.2005.10.036}}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ ಮೈಕ್ರೋ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ-ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ನಕಲಿನ ಅಂಶಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಎಫ್-ಬಾಕ್ಸ್ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಮೂಲ ನಿಯಂತ್ರಕ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ತಿ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಸಂಪರ್ಕ ಜಾಲವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Jones-Rhoades">{{cite journal |author=Jones-Rhoades M, Bartel D, Bartel B |title=MicroRNAS and their regulatory roles in plants |url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-plant-biology_2006_57/page/19 |journal=Annu Rev Plant Biol |volume=57 |issue= |pages=19–53 |year=2006 |pmid=16669754 |doi=10.1146/annurev.arplant.57.032905.105218}}</ref> ಮಾನವರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ, ಮೈಕ್ರೋ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಗಳು ಗಡ್ಡೆಗಳ (ದುರ್ಮಾಂಸ) ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೋಶದ ಚಕ್ರದ ಅನಿಯಂತ್ರಣಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ಮೈಕ್ರೋ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಗಳು ಗ್ರಂಥಿಜನಕ ವಂಶವಾಹಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಡ್ಡೆಯ ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳು ಈ ಎರಡೂ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Zhang_cancer">{{cite journal |author=Zhang B, Pan X, Cobb G, Anderson T |title=microRNAs as oncogenes and tumor suppressors |journal=Dev Biol |volume=302 |issue=1 |pages=1–12 |year=2007 |pmid=16989803 |doi=10.1016/j.ydbio.2006.08.028}}</ref> ===ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಅಪ್‌ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್ (ಮೇಲುನಿಯಂತ್ರಣ)=== ಒಂದು ಪ್ರವರ್ತಕದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿರುವ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅನುಕ್ರಮಗಳು (ಕಡಿಮೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಪ್ರತಿ ನಕಲನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಕ್ರಿಯಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಾಂತವಾಗಿದೆ. ಹೇಗೆ ಈ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ವಂಶವಾಹಿಗಳನ್ನು ಅಪ್‌ರೆಗ್ಯುಲೇಟ್ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ: ಡೈಸರ್ ಮತ್ತು ಅರ್ಗೊನೌಟ್‌ಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಹಿಸ್ಟೋನ್ ಡಿಮೆಥಿಲೀಕರಣವೂ ಕೂಡ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇದೆ.<ref>{{cite journal | author=Check E| title=RNA interference: hitting the on switch| url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-08-23_448_7156/page/855| journal=Nature| year=2007| volume=448| issue=7156| pages=855–858| pmid=17713502 | doi=10.1038/448855a}}</ref><ref>{{cite journal |author=Li LC, Okino ST, Zhao H, ''et al.'' |title=Small dsRNAs induce transcriptional activation in human cells |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=103 |issue=46 |pages=17337–42 |year=2006 |pmid=17085592 |url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pubmed&pubmedid=17085592 |doi=10.1073/pnas.0607015103 |pmc=1859931 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ವಿಕಸನ== ಎಚ್ಚರಿಕೆ-ಆಧಾರಿತ ವಂಶಾನುಗತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಎಲ್ಲಾ ಯುಕಾರ್ಯೋಟ್‌ಗಳ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಲರೂಪವು (ಪೂರ್ವಿಕ) ಈ ಮೊದಲೇ ಒಂದು ಮೊದಲಿನ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯುಕಾರ್ಯೋಟ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮರ್ಗಗಳ ಗೈರುಹಾಜರಿಯು ಒಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Cerutti">{{cite journal |author=Cerutti H, Casas-Mollano J |title=On the origin and functions of RNA-mediated silencing: from protists to man |journal=Curr Genet |volume=50 |issue=2 |pages=81–99 |year=2006 |pmid=16691418 |doi=10.1007/s00294-006-0078-x |pmc=2583075}}</ref> ಈ ಆನುವಂಶಿಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಒಂದು ಡೈಸರ್-ತರಹದ ಪ್ರೋಟೀನ್, ಒಂದು ಅರ್ಗೊನೌಟ್, ಒಂದು ಪಿಐಡಬ್ಲುಐ ಪ್ರೋಟೀನ್, ಮತ್ತು ಒಂದು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಅವಲಂಬಿತ ಅರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪೊಲಿಮಿರೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವು ಇತರ ಕೋಶೀಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ದೊಡ್ಡ-ಪ್ರಮಾಣದ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಜಿನೋಮಿಕ್ಸ್ ಅಧ್ಯಯನವು ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಯುಕಾರ್ಯೋಟ್ಸ್‌ಗಳ ಅಗ್ರ ಗುಂಪು ಈ ಮೊದಲೇ ಈ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ನಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾದ ಎಕ್ಸೋಸಮ್ ಜೊತೆಗೆ ಸಮೀಪದ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="Anantharaman">{{cite journal |author=Anantharaman V, Koonin E, Aravind L |title=Comparative genomics and evolution of proteins involved in RNA metabolism |journal=Nucleic Acids Res |volume=30 |issue=7 |pages=1427–64 |year=2002 |pmid=11917006 |doi=10.1093/nar/30.7.1427 |pmc=101826}}</ref> ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಬಂಧಿಸುವಿಕೆ ಅರ್ಗೊನೌಟ್ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಜಾತಿ, ಅದು ಯುಕಾರ್ಯೋಟ್ಸ್‌ಗಳಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರ್ಕಿಯಾಗಳು ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಕೆಲವು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು (''ಅಕ್ವಿಫೆಕ್ಸ್ ಇಯಾಲಿಕ್ಯೂಸ್‌'' ನಂತಹ), ಪರಿವರ್ತನಾ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಸಾದೃಶವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆನುವಂಶಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಹಿರ್ವರ್ಧಕ ಜಿನೆಟಿಕ್ ಘಟಕಗಳಾದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೊಸಾನ್ ಮತ್ತು ವೈರಲ್ ಜಿನೋಮ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಾ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Cerutti" /><ref name="Buchon">{{cite journal |author=Buchon N, Vaury C |title=RNAi: a defensive RNA-silencing against viruses and transposable elements |url=https://archive.org/details/sim_heredity_2006-02_96_2/page/195 |journal=Heredity |volume=96 |issue=2 |pages=195–202 |year=2006 |pmid=16369574 |doi=10.1038/sj.hdy.6800789}}</ref> ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಬದಲಾವಣೆಗಳಂತಹ ಸಂಬಂಧಿತ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಆಧುನಿಕ ಯುಕರ್ಯೋಟ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಮೈಕ್ರೋ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ಮೂಲಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣದಂತಹ ಇತರ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಂತರದಲ್ಲಿ ವಿಕಸನ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Cerutti" /> ಹಲವಾರು ಯುಕಾರ್ಯೋಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ವೈರಲ್ ವಿರೋಧಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಘಟಕಗಳಂತೆ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ವಂಶವಾಹಿಗಳು ವೈರಲ್ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಜೊತೆ ಒಂದು ವಿಕಸನಾ ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ವೈರಸ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಪರಪೋಷಿ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಕಸನವನ್ನು ಮಾಡಿವೆ, ಅದರ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮವು ಸಸ್ಯಗಳ ವೈರಸ್‌ಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="Lucy" /> ''ಡ್ರೊಸೊಫಿಲಾ'' ದಲ್ಲಿನ ವಿಕಸನಾ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿನ ವಂಶವಾಹಿಗಳು ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಷಕ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಅಧೀನವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ''ಡ್ರೊಸೊಫಿಲಾ'' ಜಿನೋಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ-ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುವ ವಂಶವಾಹಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Obbard">{{cite journal |author=Obbard D, Jiggins F, Halligan D, Little T |title=Natural selection drives extremely rapid evolution in antiviral RNAi genes |journal=Curr Biol |volume=16 |issue=6 |pages=580–5 |year=2006 |pmid=16546082 |doi=10.1016/j.cub.2006.01.065}}</ref> ==ತಾಂತ್ರಿಕ ಉಪಯೋಗಗಳು== ===ವಂಶವಾಹಿ ನಾಕ್‌ಡೌನ್=== ಮಾದರಿ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ''ಜೀವಿಯಲ್ಲಿಯ'' ವಂಶವಾಹಿನಿಯ ಕಾರ್ಯದ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ದಾರಿಯನ್ನು ಆಗಾಗ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Daneholt2006" /> ಎರಡು-ಎಳೆಯ ಆರ್‌ಎನ್‌‌ಎಯನ್ನು ಅನುಕ್ರಮ ಪೂರಕವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಕೋಶ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳೊಳಗೆ ವಂಶವಾಹಿನಿಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿಸುವುದು,ಅಲ್ಲಿ ಇದು ಬಹಿರ್ವರ್ಧಿ ಆನುವಂಶಿಕ ಮೂಲದ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ದಾರಿ ಚುರುಕುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಕೌಶಲ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಸಂಶೋಧಕರು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡ ವಂಶವಾಹಿನಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ ಕಾರಣ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಈ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಯ ಅಧ್ಯಯನದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಂಶವಾಹಿನಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು. ವಂಶವಾಹಿನಿಯ ಹಿಂಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೊನೆಗಾಣಿಸದವರೆಗೂ,ಈ ತಂತ್ರ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ನಾಕ್‌ಡೌನ್" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ ವಂಶವಾಹಿನಿ ಹಿಂಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ "ನಾಕ್‌ಔಟ್" ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದಿಂದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="pmid12480342">{{cite journal |author=Voorhoeve PM, Agami R |title=Knockdown stands up |journal=Trends Biotechnol. |volume=21 |issue=1 |pages=2–4 |year=2003 |pmid=12480342 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0167779902000021 |doi=10.1016/S0167-7799(02)00002-1 }}</ref> ಕಾಂಪ್ಯೂಟೇಶನಲ್ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪ್ರಯತ್ನ ಯಶಸ್ವಿ ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಕಾರಕ ರಚನೆ ಸಾಧುವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಂಶಾವಾಹಿನಿ ನಾಕ್‌ಡೌನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ "ಆಫ್-ಟಾರ್ಗೆಟ್" ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರವೇಶಮಾಡಿದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಜೊತೆ ಆಧಾರಿತ ಅನುಕ್ರಮ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳ ಹಿಂಡುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಆಫ್-ಟಾರ್ಗೆಟ್ ಪರಿಣಾಮ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಅನುಕ್ರಮಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಾಗ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪದೇ ಪದೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ''ಎಚ್. ಸೆಪಿಯನ್ಸ್'', ''ಸಿ.ಎಲೆಗಾನ್ಸ್'',ಮತ್ತು ''ಎಸ್. ಪೊಮ್ಬೆ'' ಜಿನೋಮ್‌ಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಅಂದಾಜುಮಾಡಿದಾಗ ಎಸ್‌‍ಐಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಫ್-ಟಾರ್ಗೆಟ್ ಪರಿಣಾಮ ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.<ref name="Qiu" /> ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಉಪಕರಣಗಳು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ರಚನೆಗೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದ ಸಾಧನ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ,<ref name="Naito_ds">{{cite journal |author=Naito Y, Yamada T, Matsumiya T, Ui-Tei K, Saigo K, Morishita S |title=dsCheck: highly sensitive off-target search software for double-stranded RNA-mediated RNA interference |journal=Nucleic Acids Res |volume=33 |issue=Web Server issue |pages=W589–91 |year=2005 |pmid=15980542 |doi=10.1093/nar/gki419 |pmc=1160180}}</ref><ref name="Henschel">{{cite journal |author=Henschel A, Buchholz F, Habermann B |title=DEQOR: a web-based tool for the design and quality control of siRNAs |journal=Nucleic Acids Res |volume=32 |issue=Web Server issue |pages=W113–20 |year=2004 |pmid=15215362 |doi=10.1093/nar/gkh408 |pmc=441546}}</ref> ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ-ಸಸ್ತನಿ,<ref name="Naito_si">{{cite journal |author=Naito Y, Yamada T, Ui-Tei K, Morishita S, Saigo K |title=siDirect: highly effective, target-specific siRNA design software for mammalian RNA interference |journal=Nucleic Acids Res |volume=32 |issue=Web Server issue |pages=W124–9 |year=2004 |pmid=15215364 |doi=10.1093/nar/gkh442 |pmc=441580}}</ref> ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ-ವೈರಸ್<ref name="Naito_virus">{{cite journal |author=Naito Y, Ui-Tei K, Nishikawa T, Takebe Y, Saigo K |title=siVirus: web-based antiviral siRNA design software for highly divergent viral sequences |journal=Nucleic Acids Res |volume=34 |issue=Web Server issue |pages=W448–50 |year=2006 |pmid=16845046 |doi=10.1093/nar/gkl214 |pmc=1538817}}</ref> ಎಸ್‌ಐಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವ ಕ್ರಾಸ್-ರಿಯಾಕ್ಟೀವಿಟಿಯನ್ನು ಸ್ವಂಯಂ ಆಗಿ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ,ಡೈಸರ್‌ನಿಂದ ಬಹಿರ್ವರ್ಧಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಉದ್ದವಾದ ಎಳೆಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಎಸ್‌ಐಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಸ್ತನಿಜಾತಿಯ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ, ಚಿಕ್ಕದಾದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಉದ್ದವಾದ ದ್ವಿ-ಎಳೆಯ ಮೊಲೆಕ್ಯುಲಾಸ್ ಸಸ್ತನಿ ಜಾತಿಗಳ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಪ್ರೋಟೀನಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರೆಪಿಸಲು, ಜನ್ಮಜಾತ ನಿರೋಧಕಶಕ್ತಿಗೆ ಅನ್ಯ ಆನುವಂಶಿಕ ವಸ್ತು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Reynolds">{{cite journal |author=Reynolds A, Anderson E, Vermeulen A, Fedorov Y, Robinson K, Leake D, Karpilow J, Marshall W, Khvorova A |title=Induction of the interferon response by siRNA is cell type- and duplex length-dependent |journal=RNA |volume=12 |issue=6 |pages=988–93 |year=2006 |pmid=16611941 |doi=10.1261/rna.2340906 |pmc=1464853}}</ref> ಮೊದಲಿನ ಇಲಿಯ ಭ್ರೂಣದಲ್ಲಿನ ಅಂಡಾಣುಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಶಗಳು ಬಹಿರ್ವರ್ಧಿ ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಕೊರತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇವು ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ವಂಶವಾಹಿನಿ-ನಾಕ್‌ಡೌನ್ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾದರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿವೆ.<ref name="Stein_oocyte">{{cite journal |author=Stein P, Zeng F, Pan H, Schultz R |title=Absence of non-specific effects of RNA interference triggered by long double-stranded RNA in mouse oocytes |journal=Dev Biol |volume=286 |issue=2 |pages=464–71 |year=2005 |pmid=16154556 |doi=10.1016/j.ydbio.2005.08.015}}</ref> ವಿಶೇಷವಾದ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಕೂಡ ನೇರವಾದ ಎಸ್‌ಐಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ಪರಿಚಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಸಸ್ತನಿ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಪ್ರಯೋಜನ ಉತ್ತಮ ಪಡಿಸಲು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸ್ಥಿರವಾದ ಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್ ಎನ್‌ಕೋಡಿಂಗ್ ಜೊತೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫೆಕ್ಷನ್ ಅನುಕ್ರಮದಿಂದ ಎಸ್‍ಐ‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಕಲು ಮಾಡಬಹುದು,ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಲೆಂಟಿವೈರಲ್ ವಿದಿಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಚುರುಕುಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರೇರಿಸಬಹುದಾದ ಅಥವಾ ನಕಲಿನ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಕರಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ,<ref name="Brummelkamp">{{cite journal |author=Brummelkamp T, Bernards R, Agami R |title=A system for stable expression of short interfering RNAs in mammalian cells |url=https://archive.org/details/sim_science_2002-04-19_296_5567/page/550 |journal=Science |volume=296 |issue=5567 |pages=550–3 |year=2002 |pmid=11910072 |doi=10.1126/science.1068999}}</ref> ಇದನ್ನು ''ಕಂಡಿಶನಲ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ'' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Tiscornia">{{cite journal |author=Tiscornia G, Tergaonkar V, Galimi F, Verma I |title=CRE recombinase-inducible RNA interference mediated by lentiviral vectors |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=101 |issue=19 |pages=7347–51 |year=2004 |pmid=15123829 |doi=10.1073/pnas.0402107101 |pmc=409921}}</ref><ref name="Ventura">{{cite journal |author=Ventura A, Meissner A, Dillon C, McManus M, Sharp P, Van Parijs L, Jaenisch R, Jacks T |title=Cre-lox-regulated conditional RNA interference from transgenes |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=101 |issue=28 |pages=10380–5 |year=2004 |pmid=15240889 |doi=10.1073/pnas.0403954101 |pmc=478580}}</ref> ===ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಜೀನೋಮಿಕ್ಸ್‌=== [[File:Drosophila melanogaster - side (aka).jpg|thumb|left|250px|ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಡ್ರೊಸೊಫಿಲಾ ನೊಣ, ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾದರಿಯ ಜೀವಕೋಶವು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.]] [[File:Celegans wt nhr80rnai.png|thumb|left|250px|ಒಂದು ಪ್ರಬುದ್ಧ ಸಿ. ಎಲಿಗಾನ್ಸ್ ವೊರ್ಮ್, ಡಿಸಾಟರೇಸ್ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಗ್ರಾಹಕದ ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.ಈ ವೋರ್ಮ್‌ಗಳು ಅಪಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲ ಚಯಾಪಚಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಜೀವಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತಾದವುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name=Brock_2006>[207]</ref>]] ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಜೀನೋಮಿಕ್ಸ್ ಉಪಯೋಗಗಳು ''ಸಿ.ಎಲೆಗನ್ಸ್'' ‌ ಆಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ<ref name="Kamath">{{cite journal |author=Kamath R, Ahringer J |title=Genome-wide RNAi screening in Caenorhabditis elegans |journal=Methods |volume=30 |issue=4 |pages=313–21 |year=2003 |pmid=12828945 |doi=10.1016/S1046-2023(03)00050-1}}</ref> ಮತ್ತು ''ದ್ರೊಸೊಫಿಲಾ'',<ref name="Boutros">{{cite journal |author=Boutros M, Kiger A, Armknecht S, Kerr K, Hild M, Koch B, Haas S, Paro R, Perrimon N |title=Genome-wide RNAi analysis of growth and viability in Drosophila cells |journal=Science |volume=303 |issue=5659 |pages=832–5 |year=2004 |pmid=14764878 |doi=10.1126/science.1091266}}</ref> ಇವುಗಳು ಮಾದರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ''ಸಿ. ಎಲೆಗನ್ಸ್'' ಎರಡು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಆರ್ಎನ್‌ಎಐ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ : ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ವಂಶವಾಹಿನಿ ನಿರಾಕರಣೆ ಪರಿಣಾಮ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಾರಸುದಾರನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಎರದನೇಯದಾಗಿ ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಂಚಿಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿದೆ. ಯಾಂತ್ರಿಕ ರಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ,''[[ಎಸ್ಚರೀಶಿಯ ಕೋಲಿ|ಇ.ಕೊಲಿ]]'' ಯಂಥಹ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಬಯಸಿದ ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಜಂತುಗಳಿಗೆ ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕರುಳಿನ ಭಾಗದ ಮೂಲಕ ಜಂತುಗಳಿಗೆ ಅರ್‌ಎನ್‌ಎ ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಒದ್ದೆಯಾದ ಜಂತುಗಳ ಡಿಎಸ್‌ಅರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಗೊನಾಡ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಚುಚ್ಚುವಂತಹ ಈ "ಉಣಿಸಿವಿಕೆಯಿಂದ ಹಂಚಿಕೆ" ವಂಶವಾಹಿನಿ ನಿರಾಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ನಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇವಲ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮಯ-ಹಾಳುಮಾಡುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="Fortunato_2005">{{cite journal |author=Fortunato A, Fraser A |title=Uncover genetic interactions in ''Caenorhabditis elegans'' by RNA interference |journal=Biosci Rep |volume=25 |issue=5–6 |pages=299–307 |year=2005 |pmid=16307378 |doi=10.1007/s10540-005-2892-7}}</ref> ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸವ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟ,ಸಸ್ತನಿ ಕೋಶಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕೋಶ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ-ಪ್ರಮಾಣದ ಜೆನೊಮಿಕ್ ಪರಿಶೀಲನಾ ಉಪಯೋಗ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಕೂಡ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref name="Cullen_genome">{{cite journal |author=Cullen L, Arndt G |title=Genome-wide screening for gene function using RNAi in mammalian cells |url=https://archive.org/details/sim_immunology-and-cell-biology_2005-06_83_3/page/217 |journal=Immunol Cell Biol |volume=83 |issue=3 |pages=217–23 |year=2005 |pmid=15877598 |doi=10.1111/j.1440-1711.2005.01332.x}}</ref> ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಜಿನೊಮ್-ವ್ಯಾಪಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ರಚನೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಏಕ ಎಸ್‌ಐಆರ್‌‍ಎನ್‌ಎ ರಚನೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೃತಕವಾಗಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಕೃತಕ ನರ ಜಾಲ ಗಳು ಎಸ್‌ಐಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ರಚನೆಗೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ<ref name="Huesken">{{cite journal |author=Huesken D, Lange J, Mickanin C, Weiler J, Asselbergs F, Warner J, Meloon B, Engel S, Rosenberg A, Cohen D, Labow M, Reinhardt M, Natt F, Hall J |title=Design of a genome-wide siRNA library using an artificial neural network |url=https://archive.org/details/sim_nature-biotechnology_2005-08_23_8/page/995 |journal=Nat Biotechnol |volume=23 |issue=8 |pages=995–1001 |year=2005 |pmid=16025102 |doi=10.1038/nbt1118}}</ref> ಮತ್ತು ವಂಶವಾಹಿನಿ ನಾಕ್‌ಡೌನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದರ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಮೊದಲೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Ge">{{cite journal |author=Ge G, Wong G, Luo B |title=Prediction of siRNA knockdown efficiency using artificial neural network models |journal=Biochem Biophys Res Commun |volume=336 |issue=2 |pages=723–8 |year=2005 |pmid=16153609 |doi=10.1016/j.bbrc.2005.08.147}}</ref> ಜಿನೊಮ್ ಅನೊಟೇಶನ್‌ಗೆ ಮಾಸ್ ಜೆನೊಮಿಕ್ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ವಿಶಾಲವಾದ ಆಶಾದಾಯಕ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೊಅರೆಸ್ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತ ಪರಿಶೀಲನಾ ವಿಧಾನದ ಹೈ-ಥ್ರೂಪುಟ್ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="Janitz">{{cite journal |author=Janitz M, Vanhecke D, Lehrach H |title=High-throughput RNA interference in functional genomics |journal=Handb Exp Pharmacol |volume= 173|issue= 173|pages=97–104 |year=2006 |pmid=16594612 |doi=10.1007/3-540-27262-3_5}}</ref><ref name="Vanhecke">{{cite journal |author=Vanhecke D, Janitz M |title=Functional genomics using high-throughput RNA interference |journal=Drug Discov Today |volume=10 |issue=3 |pages=205–12 |year=2005 |pmid=15708535 |doi=10.1016/S1359-6446(04)03352-5}}</ref> ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳ ಉಪಯೋಗ ಮತ್ತು ಮಾದರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹತ್ತಿರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಿಸಲು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,ಉದಾಹರಣೆಗೆ,'' ಸಿ.ಎಲೆಗಾನ್ಸ್'' ಪ್ಯಾರಾಸಿಟಿಕ್ ನೆಮೆಟೊಡೆಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref name="Geldhof">{{cite journal |author=Geldhof P, Murray L, Couthier A, Gilleard J, McLauchlan G, Knox D, Britton C |title=Testing the efficacy of RNA interference in Haemonchus contortus |journal=Int J Parasitol |volume=36 |issue=7 |pages=801–10 |year=2006 |pmid=16469321 |doi=10.1016/j.ijpara.2005.12.004}}</ref><ref name="Geldhof2">{{cite journal |author=Geldhof P, Visser A, Clark D, Saunders G, Britton C, Gilleard J, Berriman M, Knox D. |title=RNA interference in parasitic helminths: current situation, potential pitfalls and future prospects |journal=Parasitology |volume= 134|issue= Pt 5|pages=1–11 |year=2007 |pmid=17201997 |doi=10.1017/S0031182006002071}}</ref> ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಜೀನೋಮಿಕ್ಸ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಜೀನೋಮಿಕ್ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನೋಟೇಶನ್‌ಗೆ ಆಕರ್ಷಕ ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಹಲವು ಸಸ್ಯಗಳು ಪಾಲಿಪ್ಲಾಯಿಡ್‌,ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೆನೆಟಿಕ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‍ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸವಾಲಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬ್ರೆಡ್ ವೀಟ್ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಜೀನೋಮಿಕ್ಸ್ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ( ಹೆಕ್ಸಾಪ್ಲೊಯಿಡ್)<ref name="Travella">{{cite journal |author=Travella S, Klimm T, Keller B |title=RNA interference-based gene silencing as an efficient tool for functional genomics in hexaploid bread wheat |journal=Plant Physiol |volume=142 |issue=1 |pages=6–20 |year=2006 |pmid=16861570 |doi=10.1104/pp.106.084517 |pmc=1557595}}</ref> ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಸ್ಯ ಮಾದರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ''ಆರಾಬಿಡೋಪ್ಸಿಸ್'' ಮತ್ತು ಮೈಜ್.<ref name="McGinnis">{{cite journal |author=McGinnis K, Chandler V, Cone K, Kaeppler H, Kaeppler S, Kerschen A, Pikaard C, Richards E, Sidorenko L, Smith T, Springer N, Wulan T |title=Transgene-induced RNA interference as a tool for plant functional genomics |journal=Methods Enzymol |volume=392 |issue= |pages=1–24 |year=2005 |pmid=15644172 |doi=10.1016/S0076-6879(04)92001-0}}</ref> ===ಔಷಧ=== ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ನಿರೋಧಕ ಪ್ರೋಟೀನು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಉದ್ದವಾದ ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಸಸ್ತನಿ ಕೋಶಗಳೊಳಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ, ಚಿಕ್ಕದಾದ ನಕಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ನಿರೋಧಕ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಬಹುದು.<ref name="Paddison">{{cite journal |author=Paddison P, Caudy A, Hannon G |title=Stable suppression of gene expression by RNAi in mammalian cells |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=99 |issue=3 |pages=1443–8 |year=2002 |pmid=11818553 |doi=10.1073/pnas.032652399 |pmc=122210}}</ref> ಉಪಯೋಗಗಳು ಮೊದಲು ಕಪ್ಪುಕಲೆ ಅವನತಿ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದ ಸಿನ್ಸಿಟಿಯಲ್ ವೈರಸ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ತಲುಪಬೇಕು,<ref name="Sah">{{cite journal |author=Sah D |title=Therapeutic potential of RNA interference for neurological disorders |url=https://archive.org/details/sim_life-sciences_2006-10-04_79_19/page/1773 |journal=Life Sci |volume=79 |issue=19 |pages=1773–80 |year=2006 |pmid=16815477 |doi=10.1016/j.lfs.2006.06.011}}</ref> ಇಲಿ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಚೋದಿತ ಜಠರ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದುಮುಂದಾದ ಪರಿಣಾಮ ತೋರುತ್ತದೆ.<ref name="Zender">{{cite journal |author=Zender L, Hutker S, Liedtke C, Tillmann H, Zender S, Mundt B, Waltemathe M, Gosling T, Flemming P, Malek N, Trautwein C, Manns M, Kuhnel F, Kubicka S |title=Caspase 8 small interfering RNA prevents acute liver failure in mice |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=100 |issue=13 |pages=7797–802 |year=2003 |pmid=12810955 |doi=10.1073/pnas.1330920100 |pmc=164667}}</ref> ಸೂಚಿಸಿದ ಇತರೆ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಉಪಯೋಗಗಳು ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿವೈರಲ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ, ಪ್ರಾಸಂಗಿಕ ಮೈಕ್ರೋಬೈಸೈಡ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಾರದರ್ಶಕವಾದ ದ್ರವ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುವ ವೈರಸ್ ಟೈಪ್ 2 ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ವೈರಲ್ ವಂಶವಾಹಿನಿ ಹಿಂಡುವಿಕೆ ನಿರೋಧ<ref name="Jiang">{{cite journal |author=Jiang M, Milner J |title=Selective silencing of viral gene expression in HPV-positive human cervical carcinoma cells treated with siRNA, a primer of RNA interference |journal=Oncogene |volume=21 |issue=39 |pages=6041–8 |year=2002 |pmid=12203116 |doi=10.1038/sj.onc.1205878}}</ref> ದಿಂದ ಸೋಂಕು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ( ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವೈಧ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ: ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ,ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ),ಎಚ್‌ಐವಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗ್ರಾಹಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಗ್ರಾಹಿಗಳ ನಾಕ್‌ಡೌನ್,<ref>{{cite journal |author=Crowe S |title=Suppression of chemokine receptor expression by RNA interference allows for inhibition of HIV-1 replication, by Martínez et al. |journal=AIDS |volume=17 Suppl 4 |pages=S103–5 |year=2003 |pmid=15080188 |url=http://www.medscape.com/viewarticle/467320}}</ref> ಹೆಪಟೈಟೀಸ್ ಎ ನಿರಾಕರಣೆ<ref name="Kusov">{{cite journal |author=Kusov Y, Kanda T, Palmenberg A, Sgro J, Gauss-Müller V |title=Silencing of hepatitis A virus infection by small interfering RNAs |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-virology_2006-06_80_11/page/5599 |journal=J Virol |volume=80 |issue=11 |pages=5599–610 |year=2006 |pmid=16699041 |doi=10.1128/JVI.01773-05 |pmc=1472172}}</ref>,ಮತ್ತು ಹೆಪಟೈಟೀಸ್ ಬಿ ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳು,<ref name="Jia">{{cite journal |author=Jia F, Zhang Y, Liu C |title=A retrovirus-based system to stably silence hepatitis B virus genes by RNA interference |url=https://archive.org/details/biotechnology-letters_2006-10_28_20/page/1679 |journal=Biotechnol Lett |volume=28 |issue=20 |pages=1679–85 |year=2006 |pmid=16900331 |doi=10.1007/s10529-006-9138-z}}</ref> ಇನ್‌ಫ್ಲೂಯೆಂಜಾ ನಿರಾಕರಣೆ ವಂಶವಾಹಿನಿ ಹಿಂಡುವಿಕೆ,<ref name="Li"/> ಮತ್ತು ದಡಾರ ವೈರಸ್ ಹಿಮ್ಮಡಿಕೆ ಪ್ರತಿಬಂಧದಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಐ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Hu">{{cite journal |author=Hu L, Wang Z, Hu C, Liu X, Yao L, Li W, Qi Y |title=Inhibition of Measles virus multiplication in cell culture by RNA interference |journal=Acta Virol |volume=49 |issue=4 |pages=227–34 |year=2005 |pmid=16402679}}</ref> ನರ ಅವನತಿ ಹೊಂದುವ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿಯೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್‌ನ ಕಾಯಿಲೆಯಂತಹ ಪಾಲಿಗ್ಲುಟೇಮೈನ್ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಲಕ್ಷ್ಯವಹಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Raoul">{{cite journal |author=Raoul C, Barker S, Aebischer P |title=Viral-based modelling and correction of neurodegenerative diseases by RNA interference |journal=Gene Ther |volume=13 |issue=6 |pages=487–95 |year=2006 |pmid=16319945 |doi=10.1038/sj.gt.3302690}}</ref> ನಿರಾಕರಣೆ ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳನ್ನು ಭೇದಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಗಡ್ಡೆ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಪ್‌ರೆಗ್ಯುಲೆಟೇಡ್ ಅಥವಾ ವಂಶವಾನಿಗಳನ್ನು ಕೋಶ ವಿಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಆಶಾದಾಯಕ ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Putral">{{cite journal |author=Putral L, Gu W, McMillan N |title=RNA interference for the treatment of cancer |journal=Drug News Perspect |volume=19 |issue=6 |pages=317–24 |year=2006 |pmid=16971967 |doi=10.1358/dnp.2006.19.6.985937}}</ref><ref name="Izquierdo">{{cite journal |author=Izquierdo M |title=Short interfering RNAs as a tool for cancer gene therapy |journal=Cancer Gene Ther |volume=12 |issue=3 |pages=217–27 |year=2005 |pmid=15550938 |doi=10.1038/sj.cgt.7700791}}</ref> ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಅನ್ವಯಿಕ ಸುರಕ್ಷಿತ ಪ್ರಸವ ಪದ್ಧತಿ ವಿಕಾಸ,ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೈರಲ್ ವಿದಿಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ವಂಶವಾಹಿನಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ ಮಾದರಿಯನ್ನೆ ಹೋಲುತ್ತವೆ.<ref name="Li_delivery">{{cite journal |author=Li C, Parker A, Menocal E, Xiang S, Borodyansky L, Fruehauf J |title=Delivery of RNA interference |journal=Cell Cycle |volume=5 |issue=18 |pages=2103–9 |year=2006 |pmid=16940756}}</ref><ref name="Takeshita">{{cite journal |author=Takeshita F, Ochiya T |title=Therapeutic potential of RNA interference against cancer |url=https://archive.org/details/sim_cancer-science_2006-08_97_8/page/689 |journal=Cancer Sci |volume=97 |issue=8 |pages=689–96 |year=2006 |pmid=16863503 |doi=10.1111/j.1349-7006.2006.00234.x}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಅರ್‌ಎನ್‌ಎಐ-ಆಧಾರಿತ ಔಷಧಗಳಿಗೆ ಆಶಾದಾಯಕ ಕೋಶ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಸರಣ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಸಂಭಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಕಳವಳಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ "ಆಫ್-ಟಾರ್ಗೆಟ್" ಪರಿಣಾಮಗಳು ವಂಶವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿದ ವಂಶಾವಾಹಿನಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೂಡ ಅದೇ ತೆರನಾದ ಅನುಕ್ರಮ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Tong">{{cite journal |author=Tong A, Zhang Y, Nemunaitis J |title=Small interfering RNA for experimental cancer therapy |journal=Curr Opin Mol Ther |volume=7 |issue=2 |pages=114–24 |year=2005 |pmid=15844618}}</ref> ಕಾಂಪ್ಯುಟೇಶನಲ್ ನೀನೋಮಿಕ್ಸ್ ಅಧ್ಯಯನವು ಆಫ್-ಟಾರ್ಗೆಟ್ ದೋಷ ಪ್ರಮಾಣವು 10% ಎಂದು ಅಂದಾಜುಮಾಡಿದೆ.<ref name="Qiu" /> ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಠರ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಯನವು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ, ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಾದಿಯ "ಹೆಚ್ಚು ಆರ್ದ್ರೀಕರಣ" ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹೀಗಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Grimm">{{cite journal |author=Grimm D, Streetz K, Jopling C, Storm T, Pandey K, Davis C, Marion P, Salazar F, Kay M |title=Fatality in mice due to oversaturation of cellular microRNA/short hairpin RNA pathways |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-05-25_441_7092/page/537 |journal=Nature |volume=441 |issue=7092 |pages=537–41 |year=2006 |pmid=16724069 |doi=10.1038/nature04791}}</ref> ಸಕ್ರಿಯ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ shRNAs ಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಪಡಿಸಿ ನಂತರ ಸೈಟೋಪ್ಲಾಸ್ಮ್‌ಗೆ ಕಳಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಈ ಎಲ್ಲವುಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯತೆಯ ಅಧೀನದ ಪರಿಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿಯೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಉಪಯೋಗಗಳು ಅದರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್‌‍ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಆಧಾರಿತ ಅನ್ವಯಿಕ ಎಚ್‌ಐವಿ-1 ಸೋಂಕಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಫಲಿತಾಂಶ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಸತತವಾದ ಗುರಿಯಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಎಚ್‌ಐವಿ-1 ನಂತಹ ವೈರಸ್‌ಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ-ದಾಳಿಗೆ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳು ಪಾರಾಗುವ-ಪ್ರವೃತ್ತಿಯವು, ಈ ಕಾಂಬಿನೆಶನಲ್ ಅಗತ್ಯಗಳು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ತಂತ್ರವು ವೈರಲ್ ಪರಾರಿಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿವೈರಲ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಭವಿಷ್ಯವು ತುಂಬಾ ಆಶಾದಾಯಕವಾಗಿದೆ,ಆದರೆ ಇದು ಪ್ರಿ-ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಒಪ್ಪಿದವರು ವಿವರಿಸುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ-ಅನುಕ್ರಮ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Berkhout1">{{cite book |author= Berkhout, B; ter Brake, O| year=2010 |chapter=RNAi Gene Therapy to Control HIV-1 Infection|title=RNA Interference and Viruses: Current Innovations and Future Trends | publisher=Caister Academic Press | isbn= 978-1-904455-56-1}}</ref> ===ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ)=== ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಪರಿಶ್ರಮ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ,ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಹಾರ ಸಸ್ಯಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಟಾಕ್ಸಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಇಂಜನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯದ ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ವಾರಸುದಾರನಿಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಪೆನೊಟೈಪ್ ಕೆಲವು ತಂತ್ರಗಳ ಲಾಭವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹತ್ತಿ ಬೀಜಗಳು ಡಯಟರಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಟೆರ್ಪೆನಾಯ್ಡ್ ಉತ್ಪಾದಿತ ಗಾಸಿಪೊಲ್ ಹೊಂದಿದ್ದು ಮಾನವ ಉಪಭೋಗಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆರ್ಏನ್ಎಐ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಹತ್ತಿ ತಳಿಯ ಬೀಜಗಳು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಡೆಲ್ಟಾ-ಕ್ಯಾಡಿನೆನೆ ಸಿಂಥಾಸ್ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಸಸ್ಯದ ಇತರೆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಿಣ್ವ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪರಿಣಾಮದ ಹೊರತಾಗಿ,ಗಾಸಿಪೊಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕಿಣ್ವವಾಗಿದೆ,ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೀಟಗಳಿಂದಾಗುವ ಹಾನಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಗಾಸಿಪೊಲ್ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.<ref name="Sunilkumar">{{cite journal |author=Sunilkumar G, Campbell L, Puckhaber L, Stipanovic R, Rathore K |title=Engineering cottonseed for use in human nutrition by tissue-specific reduction of toxic gossypol |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=103 |issue=48 |pages=18054–9 |year=2006 |pmid=17110445 |doi=10.1073/pnas.0605389103 |pmc=1838705}}</ref> ಕ್ಯಾಸ್ಸಾವ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಸಯಾನೊಜೆನಿಕ್ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದ ಲಿನಾಮೆರಿನ್ ಎಂಬ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದರ ಕಡೆಗೆ ಇಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹಾಗಿದ್ದಗ್ಯೂ ಯಾವುದೇ ಆರ್ಎನ್‌ಐ-ಆಧಾರಿತ‌ ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಸಸ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳು ಇಲ್ಲ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಟೋಮೆಟೋ ಸಸ್ಯಗಳ ಅಲರ್ಜಿಕ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ<ref name="Le_tomato">{{cite journal |author=Le L, Lorenz Y, Scheurer S, Fötisch K, Enrique E, Bartra J, Biemelt S, Vieths S, Sonnewald U |title=Design of tomato fruits with reduced allergenicity by dsRNAi-mediated inhibition of ns-LTP (Lyc e 3) expression |journal=Plant Biotechnol J |volume=4 |issue=2 |pages=231–42 |year=2006 |pmid=17177799 |doi=10.1111/j.1467-7652.2005.00175.x}}</ref>, ಮತ್ತು ತಂಬಾಕು ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರು ಜನಕ ಅಗ್ರಗಾಮಿಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Gavilano">{{cite journal |author=Gavilano L, Coleman N, Burnley L, Bowman M, Kalengamaliro N, Hayes A, Bush L, Siminszky B |title=Genetic engineering of Nicotiana tabacum for reduced nornicotine content |journal=J Agric Food Chem |volume=54 |issue=24 |pages=9071–8 |year=2006 |pmid=17117792 |doi=10.1021/jf0610458}}</ref> ಇತರೆ ಸಸ್ಯಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮಾದಕವಸ್ತುವಲ್ಲದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳ ತಯಾರಿಕೆ,ಅಫೀಮು ಗಸಗಸೆ ಗಿಡ<ref name="Allen">{{cite journal |author=Allen R, Millgate A, Chitty J, Thisleton J, Miller J, Fist A, Gerlach W, Larkin P |title=RNAi-mediated replacement of morphine with the nonnarcotic alkaloid reticuline in opium poppy |url=https://archive.org/details/sim_nature-biotechnology_2004-12_22_12/page/1559 |journal=Nat Biotechnol |volume=22 |issue=12 |pages=1559–66 |year=2004 |pmid=15543134 |doi=10.1038/nbt1033}}</ref> ಸಾಧಾರಣ ಸಸ್ಯಗಳ ವೈರಸ್‌ಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು,<ref name="Zadeh">{{cite journal |author=Zadeh A, Foster G |title=Transgenic resistance to tobacco ringspot virus |journal=Acta Virol |volume=48 |issue=3 |pages=145–52 |year=2004 |pmid=15595207}}</ref> ಮತ್ತು ಡಯಟರಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ ಹೊಂದಿರುವ ಟೋಮೆಟೋದಂತಹ ಸಸ್ಯಗಳ ಸಾರವರ್ಧನೆ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="Niggeweg">{{cite journal |author=Niggeweg R, Michael A, Martin C |title=Engineering plants with increased levels of the antioxidant chlorogenic acid |url=https://archive.org/details/sim_nature-biotechnology_2004-06_22_6/page/746 |journal=Nat Biotechnol |volume=22 |issue=6 |pages=746–54 |year=2004 |pmid=15107863 |doi=10.1038/nbt966}}</ref> ಫ್ಲಾವ್ರ್ ಸಾರ್ವ್ ಟೋಮೆಟೊ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕಲ್ಟಿವರ್ಸ್ ರಿಂಗ್‌ಸ್ಪಾಟ್-ನಿರೋಧಕ ಪಪಾಯ ಒಳಗೊಂಡ ಮೊದಲಿನ ವಾಣೀಜ್ಯಕ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳು,ಮೂಲತಃ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಸೆನ್ಸ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಆದರೆ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಹಾದಿಯನ್ನು ಲಾಭಕರವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="Sanders">{{cite journal |author=Sanders R, Hiatt W |title=Tomato transgene structure and silencing |url=https://archive.org/details/sim_nature-biotechnology_2005-03_23_3/page/287 |journal=Nat Biotechnol |volume=23 |issue=3 |pages=287–9 |year=2005 |pmid=15765076 |doi=10.1038/nbt0305-287b}}</ref><ref name="Chiang">{{cite journal |author=Chiang C, Wang J, Jan F, Yeh S, Gonsalves D |title=Comparative reactions of recombinant papaya ringspot viruses with chimeric coat protein (CP) genes and wild-type viruses on CP-transgenic papaya |journal=J Gen Virol |volume=82 |issue=Pt 11 |pages=2827–36 |year=2001 |pmid=11602796}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ == [[File:Rnai phenotype petunia crop.png|thumb|250px|right|ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪಿಟ್ಯೂನಿಯಾ ಸಸ್ಯಗಳು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಧಿಸಿದ ವಂಶವಾಹಿಗಳು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯ ನಿಲ್ಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.ಎಡಭಾಗದ ಸಸ್ಯವು ಕಾಡು-ಜಾತಿಯದ್ದಾಗಿದೆ; ಬಲಭಾಗದ ಸಸ್ಯಗಳು ಹೂವಿನ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯರಹಿತ ಬಿಳಿಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ, ಟಾನ್ಸ್‌ಜೀನ್ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ವರ್ಧಕ ವಂಶವಾಹಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ಎರಡರ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ವಂಶವಾಹಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Matzke">[285]</ref>]] ಜೀವಾಂತರ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಸೆನ್ಸ್ ಆರ್ಎನ್‌ಎ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಕಲಿನ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಅವಲೋಕನದಿಂದ ಮೊದಲ ಆರ್ಎನ್‌ಎಐ ಸಂಶೋಧನೆಯಾಗಿದೆ,<ref name="Ecker_1986">{{cite journal |author=Ecker JR, Davis RW |title=Inhibition of gene expression in plant cells by expression of antisense RNA |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=83 |issue=15 |pages=5372–5376 |year=1986 | doi= 10.1073/pnas.83.15.5372 | pmid=16593734 |pmc=386288}}</ref> ಮತ್ತು 1990ರ ಮೊದಲಿಗೆ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್]] ಮತ್ತು [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] ಸಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಯೋಗ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ವರದಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ನೇರವಾಗಿ ಬಂದಿವೆ.<ref name="Napoli_1990">{{cite journal |author=Napoli C, Lemieux C, Jorgensen R |title=Introduction of a Chimeric Chalcone Synthase Gene into Petunia Results in Reversible Co-Suppression of Homologous Genes in trans |journal=Plant Cell |volume=2 |issue=4 |pages=279–289 |year=1990 |pmid=12354959 |doi=10.1105/tpc.2.4.279 |pmc=159885}}</ref> ಪೆಟುನಿಯಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತಿತ ಹೂವಿನ ಬಣ್ಣದ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಸಂಶೋಧಕರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಂಶವಾಹಿನಿ ನಕಲು ಚಾಲ್ಕೊನೆ ಸಿಂಥಾಸೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು, ಪೆಟುನಿಯಾ ಸಸ್ಯಗಳಳೊಳಗೆ ಹೂವಿನ ವರ್ಣಕತೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಹೂವಿನ ಬಣ್ಣದ ಕಿಣ್ವ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತ ವಂಶವಾಹಿನಿ ಗಾಢ ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪರಿಣಾಮ ಕಾಣಬಹುದು,ಆದರೆ ಬದಲಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವರ್ಣಕತೆ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ,ಪೂರ್ಣ ಅಥವಾ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಿಳಿ ಹೂಗಳು,ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಚಾಲ್ಕೊನೆ ಸಿಂಥಾಸೆ ಚಟುವಟಿಕೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ,ನಿಜವಾಗಿ,ಎರಡು ಎಂಡೊಜೆನೊಸ್ ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವಾಂತರಗಳು ಬಿಳಿ ಹೂವಿನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಮಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಕೂಡಲೆ, ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಸಂಗದ ಅವಧಿಯ '' ದಮನಗೊಳಿಸುವಿಕೆ'' ಫಂಗಸ್ ''ನ್ಯೂರೊಸ್ಪೋರಾ ಕ್ರಾಸಾ'' ದಲ್ಲಿ ಗುರುತಾಗಿದೆ,<ref name="Romano">{{cite journal |author=Romano N, Macino G |title=Quelling: transient inactivation of gene expression in Neurospora crassa by transformation with homologous sequences |url=https://archive.org/details/sim_molecular-microbiology_1992-11_6_22/page/3343 |journal=Mol Microbiol |volume=6 |issue=22 |pages=3343–53 |year=1992 |pmid=1484489 |doi=10.1111/j.1365-2958.1992.tb02202.x}}</ref> ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ತಕ್ಷಣವೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ. ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಶೋಧನೆ ವಿದ್ಯಮಾನವು ಎಂಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅವನತಿ ಹೆಚ್ಚಳದ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೂಲಕ ವಂಶವಾಹಿನಿ ಹಿಂಡುವಿಕೆ ಪೋಸ್ಟ್-ನಕಲಿನ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಕೆಳನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Van_Blokland_1994">{{cite journal | author = Van Blokland R, Van der Geest N, Mol JNM, Kooter JM | title = Transgene-mediated suppression of chalcone synthase expression in ''Petunia hybrida'' results from an increase in RNA turnover | journal = Plant J | year = 1994 | volume = 6 | pages = 861&ndash;77 | url=http://doi.org/10.1046/j.1365-313X.1994.6060861.x | doi = 10.1046/j.1365-313X.1994.6060861.x}}</ref> ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ''ಕೋ-ಸಪ್ರೆಶನ್ ಆಫ್ ಜೀನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಶನ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮೊಲಾಕ್ಯೂಲರ್ ಯಾಂತ್ರಿಕ ರಚನೆ ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿಯೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | title=Antisense nucleic acids and proteins: fundamentals and applications | url=https://archive.org/details/antisensenucleic0000unse | author=Mol JNM, van der Krol AR| year=1991| pages=[https://archive.org/details/antisensenucleic0000unse/page/4 4], 136| publisher=M. Dekker| isbn=0824785169}}</ref> ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ, ಸಸ್ಯ ವೈರಸ್ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ವೈರಲ್ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಅದೇತೆರನಾದ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ವಿದ್ಯಮಾನದಿಂದ ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತಾ ಸುಧಾರಿತ ಸಸ್ಯ ನಿರೋಧಕದ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳು ವೈರಲ್ ಸೋಂಕಿಗೆ ವೈರಲ್ -ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪೋಟೀನ್ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸಿ ಅಧಿಕ ತಾಳ್ಮೆ ಅಥವಾ ನಿರೋಧ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ,ಇದೇ ತೆರನಾದ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಟ್ಟಯಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಕೇವಲ ಚಿಕ್ಕ,ವೈರಲ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅನುಕ್ರಮದ ನಾನ್-ಕೋಡಿಂಗ್ ರೀಜನ್ಸ್ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾಗದು. ವೈರಲ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯು ಜೀವಾಂತರದಿಂದ ಹಾಗೆಯೇ ವೈರಲ್ ಹಿಮ್ಮಡಿಕೆ ಪ್ರತಿರೋಧವು ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Covey_1997">{{cite journal | author = Covey S, Al-Kaff N, Lángara A, Turner D | title = Plants combat infection by gene silencing | journal = Nature | year = 1997 | volume = 385 | pages = 781&ndash;2 | doi= 10.1038/385781a0 }}</ref> ಪ್ರತಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ.ಸಸ್ಯ ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳ ಸಣ್ಣ ಅನುಕ್ರಮಗನ್ನು ವೈರಸ್‌ಗಳೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿಸಿದಾಗ,ಗುರಿಯಾಗಿಸಿದ ವಂಶವಾಹಿನಿ ರೋಗದ ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಪ್ರೆಸ್ಡ್ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ "ವೈರಸ್-ಪ್ರಚೋದಿತ ವಂಶವಾಹಿನಿ ನಿಶ್ಯಬ್ದಾಗಿಸುವಿಕೆ" (ವಿಐಜಿಎಸ್)ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕ್ರಿಪ್ಶನಲ್ ಜೀನ್ ಸೈಲೆನ್ಸಿಂಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Ratcliff_1997">{{cite journal | author = Ratcliff F, Harrison B, Baulcombe D| title = A Similarity Between Viral Defense and Gene Silencing in Plants | url = https://archive.org/details/sim_science_1997-06-06_276_5318/page/1558| journal = Science | year = 1997 | volume = 276 | pages = 1558&ndash;60 | doi= 10.1126/science.276.5318.1558 }}</ref> ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅವಲೋಕನಗಳ ನಂತರ,ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಗಳು ಇತರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದರು.<ref name="Guo">{{cite journal |author=Guo S, Kemphues K |title=par-1, a gene required for establishing polarity in C. elegans embryos, encodes a putative Ser/Thr kinase that is asymmetrically distributed |url=https://archive.org/details/cell_1995-05-19_81_4/page/611 |journal=Cell |volume=81 |issue=4 |pages=611–20 |year=1995 |pmid=7758115 |doi=10.1016/0092-8674(95)90082-9}}</ref><ref name="Pal-Bhadra">{{cite journal |author=Pal-Bhadra M, Bhadra U, Birchler J |title=Cosuppression in Drosophila: gene silencing of Alcohol dehydrogenase by white-Adh transgenes is Polycomb dependent |url=https://archive.org/details/cell_1997-08-08_90_3/page/479 |journal=Cell |volume=90 |issue=3 |pages=479–90 |year=1997 |pmid=9267028 |doi=10.1016/S0092-8674(00)80508-5}}</ref> ''ಸಿ.ಎಲೆಗಾನ್ಸ್'' ‌ ಒಳಗಡೆ ದ್ವಿ ಎಳೆಯ ಆರ್ಎನ್‌ಎ ಚುಚ್ಚಿದ ನಂತರ ಸಮರ್ಥವಾದ ವಂಶವಾಹಿನಿ ನಿಶ್ಯಬ್ದ ಪರಿಣಾಮವು ಕ್ರೈಗ್ ಸಿ. ಮೆಲ್ಲೊ ಮತ್ತು ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ರ್ಯೂ ಫೈರ್‌'ರ 1998 ''ನೇಚರ್'' ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಯಿತು. ಮಾಂಸಖಂಡ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪರಿಶೋಧನಾ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ,ಎಂಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಸೆನ್ಸ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಇವೆರಡಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಚುಚ್ಚುಮದ್ದುಗಳು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದನ್ನು ಅವರು ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆ,ಆದರೆ ದ್ವಿ-ಎಳೆಯ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿದ ವಂಶವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿಶ್ಯಬ್ದವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅವರು ''ಆರ್ಎನ್‌ಎಐ'' ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫೈರ್ ಮತ್ತು ಮೆಲ್ಲೊರ ಸಂಶೋಧನೆಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಉತ್ಪಾದಕ ಏಜೆಂಟ್ ಆಗಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಪೈರ್ ಮತ್ತು ಮೆಲ್ಲೊ 2006ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೋಬೆಲ್ ಬಹುಮಾನ ಪಡೆದರು.<ref name="Daneholt2006" /> ==ನೋಡಿ== *[[ವಂಶವಾಹಿ]] *[[ಜೀವಕೋಶ]] *ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ *[[ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ]] ==ಆಕರಗಳು== {{reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Wikiversity}} *''ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನೇಕೆಡ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ'' ಗಳಿಂದ [http://www.thenakedscientists.com/HTML/articles/article/rna-interference-explained/ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಪರಿಶೀಲನೆ] *''[[ನೇಚರ್ (ನಿಯತಕಾಲಿಕ )|ನೇಚರ್‌]]'' ನಿಂದ [http://www.nature.com/focus/rnai/animations/animation/animation.htm ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಎನಿಮೇಷನ್] *[http://www.pbs.org/wgbh/nova/sciencenow/3210/02.html ನೋವಾ ಸೈನ್ಸ್ ನವ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಅನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ] - ಪಿಬಿಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 26, 2005 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ''ನೋವಾ'' ಪ್ರಸಾರ ಮಾಧ್ಯಮದ ಒಂದು 15 ನಿಮಿಷದ ವೀಡಿಯೋ *{{PLoSlink |link=http://www.plosbiology.org/plosonline/?request=get-document&doi=10.1371/journal.pbio.0020133 |title=Planting the Seeds of a New Paradigm }} *[http://www.silencinggenomes.org ಜಿನೋಮ್‌ಗಳ ನಿಶ್ಯಬ್ದವಾಗಿಸುವಿಕೆ] ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಲುವಾಗಿ ಸಿ. ಎಲಿಗಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ (RNAi) ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಮಾಹಿತಿಗಳು. ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯ ಡೋಲನ್ ಡಿಎನ್‌ಎ ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ. *[http://www.natureprotocols.com/2006/07/19/rnai_screens_in_c_elegans_in_a.php ಒಂದು -ಒಳ್ಳೆಯ ದ್ರವ ಆಕಾರದಲ್ಲಿನ ಸಿ. ಎಲಿಗಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಪರದೆಗಳು ಮತ್ತು ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯ (ಒಂದು ಪ್ರೊಟೊಕೋಲ್) ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061116000124/http://www.natureprotocols.com/2006/07/19/rnai_screens_in_c_elegans_in_a.php |date=2006-11-16 }} *[https://www.nytimes.com/2006/10/03/science/03nobel.html?ex=1180065600&amp;en=e26ec371cb398ea0&amp;ei=5070 ಅಮೇರಿಕಾದ 2 ’ವೋರ್ಮ್ ಪೀಪಲ್’ ಎನ್‌ವೈ ಟೈಮ್ಸ್ ದಿಂದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು]'''' * [http://www.nature.com/mt/webfocus/rnai/index.html#2008 ''ಅಣುಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆ'' ವೆಬ್ ಫೋಕಸ್: "ಒಂದು ಚಿಕಿತ್ಸಕ ತಂತ್ರವಾಗಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐದ್ ಬೆಳವಣಿಗೆ"], ಒಂದು ಚಿಕಿತ್ಸಕ ತಂತ್ರವಾಗಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐದ ಬಗೆಗಿನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಲೇಖನಗಳ ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹ. {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆರ್‌ಎನೆಐ]] [[ವರ್ಗ:ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ]] [[ವರ್ಗ:ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಅಣುಗಳ ಆನುವಂಶಿಕತೆ]] 6qsw31l45o59bp8nnzq3vddu3f1076v 10 24877 1427622 689143 2023-08-11T06:04:19Z en>Koavf 0 Oh, "f:" is working. 1427622 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Sister project links|main}}{{main other|{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=[[Category:Pages using Sister project links with unknown parameters|_VALUE_]]|preview=unknown parameter "_VALUE_"|1|author|auto|b|c|collapsible|commons|commonscat|cookbook|d|display|f|iw|iw1|iw2|m|mw|n|position|q|qid|s|species|species_author|style|v|voy|wikt}}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> dngr1l69u7xnk57kq5v00oqun1vrvof 1427623 1264844 2026-09-07T09:49:55Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Sister_project_links]] 1264844 wikitext text/x-wiki {| class="metadata plainlinks mbox-small{{#ifeq:{{lc:{{{position|}}}}}|left|-left}}" style="padding:0.25em 0.5em 0.5em 0.75em;border:1px solid var(--border-color-base,#a2a9b1);background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;{{{style|}}}" |- style="height:25px;"<!----logos below all 25 by 25px----> |colspan="2" style="padding-bottom:0.5em;border-bottom:1px solid var(--border-color-base,#a2a9b1);margin:auto;text-align:center;"| Find more about '''{{{display|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}''' at Wikipedia's [[Wikipedia:Wikimedia sister projects|sister projects]] |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{wikt}}}|no | | {{!}}style="padding-top:0.75em;"{{!}} [[File:Wiktionary-logo-kn.svg|25x25px|link={{fullurl:wikt:{{{wikt|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|Search Wiktionary]] {{!}}style="padding-top:0.75em;"{{!}} [[wikt:{{{wikt|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|Definitions and translations]] from Wiktionary }} |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{commons}}}|no | | {{!}} [[File:Commons-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:commons:{{{commons|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|Search Commons]] {{!}} [[commons:{{{commons|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|Media]] from Commons }} |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{v}}}|no | | {{!}} [[File:Wikiversity-logo-Snorky.svg|25x25px|link={{fullurl:v:{{{v|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|Search Wikiversity]] {{!}} [[v:{{{v|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|Learning resources]] from Wikiversity }} |- style="height:25px;" <includeonly>{{#if:{{{n|}}}| {{#switch:{{lc:{{{n}}}}} |yes = {{!}}</includeonly><noinclude>|</noinclude> [[File:Wikinews-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:n:Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}|alt=|Search Wikinews]] <includeonly>{{!}}</includeonly><noinclude>|</noinclude> [[n:Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}|News stories]] from Wikinews <includeonly>|no = |{{!}} [[File:Wikinews-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:n:{{{n}}}}}|alt=|Search Wikinews]] {{!}} [[n:{{{n}}}|News stories]] from Wikinews }} }}</includeonly> |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{q}}}|no | | {{!}} [[File:Wikiquote-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:q:{{{q|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|Search Wikiquote]] {{!}} [[q:{{{q|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|Quotations]] from Wikiquote }} |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{s}}}|no | | {{#ifeq:{{{author|no}}}|yes | {{!}} [[File:Wikisource-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:s:Special:Search/Author:{{{s|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|Search Wikisource]] {{!}} [[s:Special:Search/Author:{{{s|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|Source texts]] from Wikisource | {{!}} [[File:Wikisource-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:s:{{{s|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|Search Wikisource]] {{!}} [[s:{{{s|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|Source texts]] from Wikisource }} }} |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{b}}}|no | | {{!}} [[File:Wikibooks-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:b:{{{b|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|Search Wikibooks]] {{!}} [[b:{{{b|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|Textbooks]] from Wikibooks }} |- style="height:25px;" {{#if:{{{voy|}}} |{{#ifeq:{{{voy|}}}|no | | {{!}} [[File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|25x25px|link={{fullurl:voy:{{{voy|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|Search Wikivoyage]] {{!}} [[voy:{{{voy|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|Travel {{#if: {{{voy|}}}| guide| information}}]] from Wikivoyage }} |{{#ifeq:{{#property:P107}}|geographical feature | {{!}} [[File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|25x25px|link={{fullurl:voy:{{{voy|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|Search Wikivoyage]] {{!}} [[voy:{{{voy|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|Travel {{#if: {{{voy|}}}| guide| information}}]] from Wikivoyage }} }} |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{d<includeonly>|no</includeonly>}}}|no | | {{!}} [[File:Wikidata-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:d:{{{d<noinclude>|Special:ItemByTitle/enwiki/{{{1|{{PAGENAME}}}}}</noinclude>}}}}}|alt=|Search Wikidata]] {{!}} [[d:{{{d<noinclude>|{{{1|Special:ItemByTitle/enwiki/{{PAGENAME}}}}}</noinclude>}}}|Database entry {{ucfirst:{{{d<noinclude>|</noinclude>}}}}}]] on Wikidata }} |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{species<includeonly>|no</includeonly>}}}|no | | {{!}} [[File:Wikispecies-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:species:{{{species<noinclude>|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}</noinclude>}}}}}|alt=|Search Wikispecies]] {{!}} [[species:{{{species<noinclude>|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}</noinclude>}}}|Species directories {{{species<noinclude>|</noinclude>}}}]] from Wikispecies }} |}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 4ldy6hy8czgfuin5zpp48mphl2aazmc 1427640 1427623 2026-09-07T09:51:20Z A826 72368 1427640 wikitext text/x-wiki {| class="metadata plainlinks mbox-small{{#ifeq:{{lc:{{{position|}}}}}|left|-left}}" style="padding:0.25em 0.5em 0.5em 0.75em;border:1px solid var(--border-color-base,#a2a9b1);background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;{{{style|}}}" |- style="height:25px;"<!----logos below all 25 by 25px----> |colspan="2" style="padding-bottom:0.5em;border-bottom:1px solid var(--border-color-base,#a2a9b1);margin:auto;text-align:center;"| '''{{{display|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}''' ಬಗ್ಗೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ [[Wikipedia:Wikimedia sister projects|ಸಹೋದರ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಇನ್ನಷ್ಟು ತಿಳಿಯಿರಿ |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{wikt}}}|no | | {{!}}style="padding-top:0.75em;"{{!}} [[File:Wiktionary-logo-kn.svg|25x25px|link={{fullurl:wikt:{{{wikt|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|ವಿಕ್ಷನರಿಯಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}}style="padding-top:0.75em;"{{!}} [[wikt:{{{wikt|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|ವಿಕ್ಷನರಿಯಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಅನುವಾದಗಳು]] }} |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{commons}}}|no | | {{!}} [[File:Commons-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:commons:{{{commons|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[commons:{{{commons|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಮಾಧ್ಯಮ]] }} |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{v}}}|no | | {{!}} [[File:Wikiversity-logo-Snorky.svg|25x25px|link={{fullurl:v:{{{v|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|ವಿಕಿವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[v:{{{v|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|ವಿಕಿವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಲಿಕಾ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು]] }} |- style="height:25px;" <includeonly>{{#if:{{{n|}}}| {{#switch:{{lc:{{{n}}}}} |yes = {{!}}</includeonly><noinclude>|</noinclude> [[File:Wikinews-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:n:Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}|alt=|ವಿಕಿಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] <includeonly>{{!}}</includeonly><noinclude>|</noinclude> [[n:Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}|ವಿಕಿಸುದ್ದಿಯ ಸುದ್ದಿಗಳು]] <includeonly>|no = |{{!}} [[File:Wikinews-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:n:{{{n}}}}}|alt=|ವಿಕಿಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[n:{{{n}}}|ವಿಕಿಸುದ್ದಿಯ ಸುದ್ದಿಗಳು]] }} }}</includeonly> |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{q}}}|no | | {{!}} [[File:Wikiquote-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:q:{{{q|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|ವಿಕಿಕೋಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[q:{{{q|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|ವಿಕಿಕೋಟ್‌ನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು]] }} |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{s}}}|no | | {{#ifeq:{{{author|no}}}|yes | {{!}} [[File:Wikisource-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:s:Special:Search/Author:{{{s|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[s:Special:Search/Author:{{{s|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್‌ನ ಮೂಲ ಪಠ್ಯಗಳು]] | {{!}} [[File:Wikisource-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:s:{{{s|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[s:{{{s|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್‌ನ ಮೂಲ ಪಠ್ಯಗಳು]] }} }} |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{b}}}|no | | {{!}} [[File:Wikibooks-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:b:{{{b|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|ವಿಕಿಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[b:{{{b|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|ವಿಕಿಪುಸ್ತಕಗಳ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು]] }} |- style="height:25px;" {{#if:{{{voy|}}} |{{#ifeq:{{{voy|}}}|no | | {{!}} [[File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|25x25px|link={{fullurl:voy:{{{voy|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|ವಿಕಿಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[voy:{{{voy|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|ಪ್ರಯಾಣ {{#if: {{{voy|}}}| ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ| ಮಾಹಿತಿ}}]] ವಿಕಿಪ್ರಯಾಣದಿಂದ }} |{{#ifeq:{{#property:P107}}|geographical feature | {{!}} [[File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|25x25px|link={{fullurl:voy:{{{voy|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|ವಿಕಿಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[voy:{{{voy|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|ಪ್ರಯಾಣ {{#if: {{{voy|}}}| ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ| ಮಾಹಿತಿ}}]] ವಿಕಿಪ್ರಯಾಣದಿಂದ }} }} |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{d<includeonly>|no</includeonly>}}}|no | | {{!}} [[File:Wikidata-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:d:{{{d<noinclude>|Special:ItemByTitle/enwiki/{{{1|{{PAGENAME}}}}}</noinclude>}}}}}|alt=|ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[d:{{{d<noinclude>|{{{1|Special:ItemByTitle/enwiki/{{PAGENAME}}}}}</noinclude>}}}|ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿನ ದತ್ತಸಂಚಯ ನಮೂದು {{ucfirst:{{{d<noinclude>|</noinclude>}}}}}]] }} |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{species<includeonly>|no</includeonly>}}}|no | | {{!}} [[File:Wikispecies-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:species:{{{species<noinclude>|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}</noinclude>}}}}}|alt=|ವಿಕಿಸ್ಪೀಶೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[species:{{{species<noinclude>|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}</noinclude>}}}|ವಿಕಿಸ್ಪೀಶೀಸ್‌ನ ಪ್ರಭೇದಗಳ ನಿರ್ದೇಶಿಕೆಗಳು {{{species<noinclude>|</noinclude>}}}]] }} |}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 9pper3moh26kkqkzzikh2q5e6bey42m 1427641 1427640 2026-09-07T09:52:51Z A826 72368 1427641 wikitext text/x-wiki {| class="metadata plainlinks mbox-small{{#ifeq:{{lc:{{{position|}}}}}|left|-left}}" style="padding:0.25em 0.5em 0.5em 0.75em;border:1px solid var(--border-color-base,#a2a9b1);background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;{{{style|}}}" |- style="height:25px;"<!----logos below all 25 by 25px----> |colspan="2" style="padding-bottom:0.5em;border-bottom:1px solid var(--border-color-base,#a2a9b1);margin:auto;text-align:center;"| '''{{{display|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}''' ಬಗ್ಗೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಇತರ ಸಹೋದರ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ತಿಳಿಯಿರಿ |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{wikt}}}|no | | {{!}}style="padding-top:0.75em;"{{!}} [[File:Wiktionary-logo-kn.svg|25x25px|link={{fullurl:wikt:{{{wikt|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|ವಿಕ್ಷನರಿಯಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}}style="padding-top:0.75em;"{{!}} [[wikt:{{{wikt|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|ವಿಕ್ಷನರಿಯಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಅನುವಾದಗಳು]] }} |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{commons}}}|no | | {{!}} [[File:Commons-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:commons:{{{commons|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[commons:{{{commons|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಮಾಧ್ಯಮ]] }} |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{v}}}|no | | {{!}} [[File:Wikiversity-logo-Snorky.svg|25x25px|link={{fullurl:v:{{{v|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|ವಿಕಿವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[v:{{{v|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|ವಿಕಿವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಲಿಕಾ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು]] }} |- style="height:25px;" <includeonly>{{#if:{{{n|}}}| {{#switch:{{lc:{{{n}}}}} |yes = {{!}}</includeonly><noinclude>|</noinclude> [[File:Wikinews-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:n:Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}|alt=|ವಿಕಿಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] <includeonly>{{!}}</includeonly><noinclude>|</noinclude> [[n:Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}|ವಿಕಿಸುದ್ದಿಯ ಸುದ್ದಿಗಳು]] <includeonly>|no = |{{!}} [[File:Wikinews-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:n:{{{n}}}}}|alt=|ವಿಕಿಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[n:{{{n}}}|ವಿಕಿಸುದ್ದಿಯ ಸುದ್ದಿಗಳು]] }} }}</includeonly> |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{q}}}|no | | {{!}} [[File:Wikiquote-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:q:{{{q|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|ವಿಕಿಕೋಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[q:{{{q|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|ವಿಕಿಕೋಟ್‌ನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು]] }} |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{s}}}|no | | {{#ifeq:{{{author|no}}}|yes | {{!}} [[File:Wikisource-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:s:Special:Search/Author:{{{s|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[s:Special:Search/Author:{{{s|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್‌ನ ಮೂಲ ಪಠ್ಯಗಳು]] | {{!}} [[File:Wikisource-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:s:{{{s|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[s:{{{s|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್‌ನ ಮೂಲ ಪಠ್ಯಗಳು]] }} }} |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{b}}}|no | | {{!}} [[File:Wikibooks-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:b:{{{b|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|ವಿಕಿಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[b:{{{b|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|ವಿಕಿಪುಸ್ತಕಗಳ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು]] }} |- style="height:25px;" {{#if:{{{voy|}}} |{{#ifeq:{{{voy|}}}|no | | {{!}} [[File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|25x25px|link={{fullurl:voy:{{{voy|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|ವಿಕಿಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[voy:{{{voy|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|ಪ್ರಯಾಣ {{#if: {{{voy|}}}| ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ| ಮಾಹಿತಿ}}]] ವಿಕಿಪ್ರಯಾಣದಿಂದ }} |{{#ifeq:{{#property:P107}}|geographical feature | {{!}} [[File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|25x25px|link={{fullurl:voy:{{{voy|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}}}|alt=|ವಿಕಿಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[voy:{{{voy|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|ಪ್ರಯಾಣ {{#if: {{{voy|}}}| ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ| ಮಾಹಿತಿ}}]] ವಿಕಿಪ್ರಯಾಣದಿಂದ }} }} |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{d<includeonly>|no</includeonly>}}}|no | | {{!}} [[File:Wikidata-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:d:{{{d<noinclude>|Special:ItemByTitle/enwiki/{{{1|{{PAGENAME}}}}}</noinclude>}}}}}|alt=|ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[d:{{{d<noinclude>|{{{1|Special:ItemByTitle/enwiki/{{PAGENAME}}}}}</noinclude>}}}|ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿನ ದತ್ತಸಂಚಯ ನಮೂದು {{ucfirst:{{{d<noinclude>|</noinclude>}}}}}]] }} |- style="height:25px;" {{#ifeq:{{{species<includeonly>|no</includeonly>}}}|no | | {{!}} [[File:Wikispecies-logo.svg|25x25px|link={{fullurl:species:{{{species<noinclude>|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}</noinclude>}}}}}|alt=|ವಿಕಿಸ್ಪೀಶೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ]] {{!}} [[species:{{{species<noinclude>|Special:Search/{{{1|{{PAGENAME}}}}}</noinclude>}}}|ವಿಕಿಸ್ಪೀಶೀಸ್‌ನ ಪ್ರಭೇದಗಳ ನಿರ್ದೇಶಿಕೆಗಳು {{{species<noinclude>|</noinclude>}}}]] }} |}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> a02qi8ituatfk9jfe4ngq97xsorhxu3 0 25889 1427519 1380856 2026-09-06T23:04:30Z InternetArchiveBot 69876 Add 2 books for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427519 wikitext text/x-wiki {{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}} {{Infobox disease | Name = Huntington&#39;s disease | Image = Neuron with mHtt inclusion.jpg | Alt = Several neurons coloured yellow and having a large central core with up to two dozen tendrils branching out of them, the core of the neuron in the foreground contains an orange blob about a quarter of its diameter | Caption = A microscope image of [[Medium spiny neuron]]s (yellow) with [[Inclusion bodies|nuclear inclusions]] (orange), which occur as part of the disease process, image width 360&nbsp;[[micrometre|µm]] | DiseasesDB = 6060 | ICD10 = {{ICD10|G|10||g|10}}, {{ICD10|F|02|2|f|00}} | ICD9 = {{ICD9|333.4}}, {{ICD9|294.1}} | ICDO = | OMIM = ೧೪೩೧೦೦ | MedlinePlus = ೦೦೦೭೭೦ | eMedicineSubj = article | eMedicineTopic = ೧೧೫೦೧೬೫ | eMedicine_mult = {{eMedicine2|article|792600}} {{eMedicine2|article|289706}} | MeshID = D೦೦೬೮೧೬ }} '''ಹಂಟಿಗ್ಟನ್‌‌ನ ಕಾಯಿಲೆ''', '''ಕರಿಯಾ''' ಅಥವಾ '''ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ''' (ಡಿಸಾರ್ಡರ್‌) (ಎಚ್‌‌ಡಿ) ಎಂಬುದು ನರ ಸಂಬಂಧಿ ಕೋಶಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖಗೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಜೆನೆಟಿಕ್‌ ಡಿಸಾರ್ಡ್‌‌ರ್‌. ನರ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಇನ್ನಿಲ್ಲದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆ|ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆಗೆ]] ಹಾದಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವುದು ಮಧ್ಯವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ. ಕರಿಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೇಹದ ಅವಯವಗಳು ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಹಾಗೂ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಿಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುವ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗೂ ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್‌‌ನ ಕಾಯಿಲೆಯೇ ಮೂಲ ಕಾರಣ. ಆದರೆ ಏಷ್ಯಾ ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕಾ ಜನತೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಈ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಯೂರೋಪ್‌ನ ಜನತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಎನ್ನಬಹುದು. ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಹಂಟಿಂಗ್ಟನಿ ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳ ಜೋಡಿಯ ಮೇಲಾಗುವ ಆಟೊಸೋಮಲ್‌ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಈ ಕಾಯಿಲೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಹಂಟಿಂಗ್ಟನಿ ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳ ಮೇಲಾಗುವ ಯಾವುದೇ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮದ ದೆಸೆಯಿಂದಾಗಿ ರೋಗಪೀಡಿತರ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆ ಅಂದರೆ ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಹುಟ್ಟಿದಾರಭ್ಯ ತಮ್ಮ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳ ಕಾಯಿಲೆಯ ವಾರಸುದಾರರಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಶೇ. ೫೦ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಅಪರೂಪದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳಿಬ್ಬರೂ ಕಾಯಿಲೆ ಬಾಧಿತ ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ, ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಕಾಯಿಲೆ ಬಾಧಿತ ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಈ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು. ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್‌ ಕಾಯಿಲೆಯ ದೈಹಿಕ ಸೂಚನೆಗಳು ಬಾಲ್ಯದಿಂದ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದವರೆಗೆ ಯಾವ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಾದರೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದರೂ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ೩೫ ವರ್ಷದಿಂದ ೪೦ ವರ್ಷದ ಒಳಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಕಿನೆಟಿಕ್‌ ರಿಜಿಡ್‌ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌ನ ದೆಸೆಯಿಂದಾಗಿ ೨೧ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಭವನೀಯತೆ ಶೇ.೬ ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಮೂರು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ '''ಜುವೆನೈಲ್''', ಎರಡನೆಯದಾಗಿ '''ಅಕಿನೆಟಿಕ್‌-ರಿಜಿಡ್‌''' ಅಥವಾ''' ವೆಸ್ಟ್‌ಫಾಲ್‌ ವೇರಿಯಂಟ್‌''' ಎಚ್‌ಡಿ. ಹಂಟಿಗ್ಟಿನ್ ಜೀನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳಿಗೆ ಜೆನೆಟಿಕ್ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನ್ನೂ ಹಂಟಿಂಗ್ಟಿನ್ ಎಂದೇ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಂಟಿಂಗ್ಟಿನ್ ವಂಶವಾಹಿನಿಯ ಸಂದೇಶಗಳು ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಪಾಡು ಹೊಂದುತ್ತವಾದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳು ತಮ್ಮ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಲೇ ಮೆದುಳಿನ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಲಯಗಳನ್ನು ಘಾಸಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಘಾಸಿಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಂದಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಜೆನೆಟಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಯಾವ ಹಂತದಲ್ಲಾದರೂ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದರ ಸೂಚನೆಗಳು ದೊರೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಆ ಕುರಿತು ವಿಸ್ತೃತ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಲೋಕವಲ್ಲದೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ನೈತಿಕ ಸ್ಥರಗಳಲ್ಲೂ ಚರ್ಚೆಗೊಳಪಟ್ಟ ಸಂಗತಿ. ಯಾವ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗ್ಗೆ, ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗೊಳಪಡಿಸುವ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳ ನೈತಿಕ ಹಕ್ಕಿನ ಕುರಿತು ಹಾಗೂ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಗೌಪ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಕುರಿತು ನಾನಾ ಬಗೆಯ ವಾದಗಳು ಕೇಳಿ ಬರುತ್ತಿವೆ. ಜೀನ್‌ಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಯಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವ ಹಾಗೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇಂದು ಜೀನ್‌ಗಳ ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚನೆ ಬೆಳೆದಿದೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ತನ್ಮೂಲಕ ಇನ್ನಿತರ ಜೀನ್‌ಗಳ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೂ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೆ ಎಚ್‌ಡಿ ಸೋಂಕು ತಗುಲುವ ಮಾರ್ಗಗಳು ಹಲವಾರಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಭಿನ್ನತೆ ಇದೆ ಎಂದರೆ ಒಂದೇ ಕುಟುಂಬದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಹಲವು ವಿಧಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಅದರ ದೈಹಿಕ ಸೂಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಹುತೇಕ ಸಾಮ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾರಂಭದ ದೈಹಿಕ ಸೂಚನೆಗಳೆಂದರೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಕೊರತೆ ಹಾಗೂ ನಡಿಗೆಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಾಗುವ ವಿಲಕ್ಷಣ ಬದಲಾವಣೆ. ಕಾಯಿಲೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ರಹಿತ, ಒಲಾಡುವ ದೈಹಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಮಾನಸಿಕ ದೃಢತೆ, ಹಾವಭಾವ ಹಾಗೂ ಮನಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ತೊಂದರೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗುತ್ತವೆ. ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಚಲನೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ತ್ರಾಸದಾಯಕವಾದಂತೆ ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣ ಕುಸಿತವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಮಾನಸಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಕ್ರಮೇಣ [[ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆ|ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ]]ಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಅಂದರೆ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ, ಹೃದ್ರೋಗ ಹಾಗೂ ಆಯ ತಪ್ಪಿ ಬೀಳುವುದರಿಂದ ಆಗುವ ದೈಹಿಕ ಗಾಯಗಳಿಂದಾಗಿ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾಲದಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಜೀವಿತಾವಧಿ ಮೊಟಕುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಎಚ್‌ಡಿಯ ಬಲೆಗೆ ಬಿದ್ದವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ದಾಖಲೆ ಇಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಕಾಯಿಲೆಯ ನಂತರದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ರೋಗಿಗಳ ಪಾಲನೆ ಮಾಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದರ ಕೆಲವು ದೈಹಿಕ ಸೂಚನೆಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಲು ಕೆಲವು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು ದಿನೇ ದಿನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಎಡೆಬಿಡದೇ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿವೆ. ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ನೈತಿಕ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬುತ್ತಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಜೊತೆ ರೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೂ ಒತ್ತಾಸೆಯಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ. ಮೊದಲ ಬೆಂಬಲ ಸಂಘಟನೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಹೆರೆಡಿಟರಿ ಡಿಸೀಸ್ ಫೌಂಡೇಷನ್ ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಈ ಜೀನ್‌ಅನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿತು.ಅಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳ ಜೈತ್ರಯಾತ್ರೆ ಇಂದಿಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಈ ಕಾಯಿಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಿವೆ. ದಿನಂಪ್ರತಿ ಹೊಸ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಕಾಯಿಲೆಯ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹವನ್ನು ಭೇದಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಇಮ್ಮಡಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕಾಯಿಲೆಯ ದೈಹಿಕ ಸೂಚನೆಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವ ಹಾಗೂ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾಯಿಲೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಘಾಸಿಗೊಳಗಾದ ಮೆದುಳಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳ ದುರಸ್ಥಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಟೆಮ್ ಸೆಲ್ ಥೆರಪಿಯಂಥ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಹೊಸ ಹಾದಿಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಹಾಗು ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳು == ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್ ಕಾಯಿಲೆಯ ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೩೫ ಹಾಗೂ ೪೪ ವರ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅವು ಶೈಶವಾಸ್ಥೆಯಿಂದ ಯಾವ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಾದರೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref name="lancet218">{{cite journal |author=Walker FO |title=Huntington's disease |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_january-19-26-2007_369_9557/page/218 |journal=Lancet |volume=369 |issue=9557 |page=218 |year=2007 |pmid=17240289 |doi=10.1016/S0140-6736(07)60111-1 }}</ref><ref name="genereviews">{{cite web |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/bookshelf/br.fcgi?book=gene&part=huntington#huntington.Management |title=Huntington Disease |accessdate=2009-03-12 |work=genereviews bookshelf |publisher=University of Washington |date=2007-07-19}}</ref> ಅದರ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ, ಗ್ರಹಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ದೈಹಿಕ ಕೌಶಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="lancet218" /> ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವುದೆಂದರೆ ಅದು ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಿಕೆ ಹಾಗೂ ಮನಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅವೇನು ಅಷ್ಟು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎಂದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="lancet218" /> ಹಂಟಿಗ್ಟನ್ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಬಳಲುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ದೈಹಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನಾದರೂ ಗ್ರಹಿಕೆ ಹಾಗೂ ಮನಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="OxfordMonographclinical">{{cite book |author=Kremer B|chapter=Clinical neurology of Huntington's disease |editor=Bates G, Harper P, and Jones L| title=Huntington's Disease – Third Edition|url=https://archive.org/details/huntingtonsdisea0000unse_p9f4| publisher=Oxford University Press| location=Oxford| year=2002| isbn=0-19-851060-8|pages=[https://archive.org/details/huntingtonsdisea0000unse_p9f4/page/28 28]–53 }}</ref><ref>{{cite journal|last=Wagle|first=A C|coauthors=Wagle SA, Marková IS, Berrios GE|year=2000|title=Psychiatric Morbidity in Huntington's disease.|journal=Neurology, Psychiatry and Brain Research|issue=8|pages=5–16}}</ref> ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಎಂದರೆ ಅಂಗಾಂಗಗಳ ಅನೈಚ್ಛಿಕ ಸೆಳೆತ, ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಹಾಗೂ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಚಲನೆಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕರಿಯಾ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="lancet218" /> ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ವೇಗ, ಚಿಕ್ಕ ಅನುದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಅಥವಾ ಅಸಂಪೂರ್ಣ ಚಲನೆಗಳು, ಸಹಯೋಜನೆಯ ಕೊರತೆ, ಅಥವಾ ಕಣ್ಣುಗಳ ಅಸಹಜ ಚಲನೆಗಳಿಂದ ಕರಿಯಾ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="lancet218" /> ಈ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಸಹಜ ಚಲನೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ ಅಪಸಾಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="OxfordMonographclinical" /> ಅನಾವಶ್ಯಕ ಸೆಡೆತ, ಅನೈಚ್ಛಿಕ ದೈಹಿಕ ಚಲನೆ ಅಥವಾ ಅಸಹಜ ದೈಹಿಕ ನಿಲುವು ಮುಂತಾದ ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಯಿಲೆ ಬೆಳೆದಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿತೊಡಗುತ್ತವೆ.<ref name="lancet219">{{cite journal |author=Walker FO |title=Huntington's disease |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_january-19-26-2007_369_9557/page/219 |journal=Lancet |volume=369 |issue=9557 |page=219 |year=2007 |pmid=17240289 |doi=10.1016/S0140-6736(07)60111-1 }}</ref> ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಮೆದುಳಿನ ಭಾಗದ ಮೇಲಾದ ಘಾಸಿಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಾಗಿ ಈ ಅಸಹಜತೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು.<ref name="pmid16496032">{{cite journal|author=Montoya A, Price BH, Menear M, Lepage M|title=Brain imaging and cognitive dysfunctions in Huntington's disease|journal=J Psychiatry Neurosci|volume=31|issue=1|pages=21–9|year=2006|pmid=16496032|pmc=1325063|url=http://www.cma.ca/multimedia/staticContent/HTML/N0/l2/jpn/vol-31/issue-1/pdf/pg21.pdf|format=PDF|accessdate=2009-04-01|archive-date=2016-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323102506/https://www.cma.ca/multimedia/staticcontent/html/n0/l2/jpn/vol-31/issue-1/pdf/pg21.pdf|url-status=dead}}</ref> ಸ್ನಾಯುಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ದುರಸ್ಥಿಯಾಗದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಮನಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಚಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಕುಂಠಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ದೈಹಿಕ ನಿಸ್ತೇಜತೆ ಅಸಹಜ ಹಾವಭಾವ ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಜಗಿಯಲು, ನುಂಗಲು ಹಾಗೂ ಮಾತನಾಡಲು ಕಷ್ಟವಾಗುವುದು ಇದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಎನ್ನಬಹುದು.<ref name="lancet219" /> ಆಹಾರ ನುಂಗುವುದರಲ್ಲಾಗುವ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದಾಗಿ ದೇಹದ ತೂಕ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕುಗ್ಗುವುದು ಹಾಗೂ ಅಪೌಷ್ಠಿಕತೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು.<ref name="pmid19165531">{{cite journal |author=Aziz NA, van der Marck MA, Pijl H, Olde Rikkert MG, Bloem BR, Roos RA |title=Weight loss in neurodegenerative disorders |journal=J. Neurol. |volume=255 |issue=12 |pages=1872–80 |year=2008 |pmid=19165531 |doi=10.1007/s00415-009-0062-8 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hdac.org/caregiving/pdf/Caregiver_Handbook.pdf |format=PDF |title=Booklet by the Huntington Society of Canada |accessdate=2008-08-10 |work=Caregiver's Handbook for Advanced-Stage Huntington Disease |publisher=HD Society of Canada |date=2007-04-11 |archive-date=2008-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080625160929/http://www.hdac.org/caregiving/pdf/Caregiver_Handbook.pdf |url-status=deviated |archivedate=2008-06-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080625160929/http://www.hdac.org/caregiving/pdf/Caregiver_Handbook.pdf }}</ref> ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ ಕೂಡ ಈ ಎಲ್ಲಾ ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಜುವೆನೈಲ್ ಎಚ್‌ಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಬಗೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.<ref name="pmid19075719">{{cite journal |author=Gagnon JF, Petit D, Latreille V, Montplaisir J |title=Neurobiology of sleep disturbances in neurodegenerative disorders |journal=Curr. Pharm. Des. |volume=14 |issue=32 |pages=3430–45 |year=2008 |pmid=19075719 |doi= 10.2174/138161208786549353 }}</ref> ಎಕೆಂದರೆ ಕಾಯಿಲೆ ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಕರಿಯಾ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸೆಡೆತ ತುಸು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಎಚ್‌ಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರ್ಛೆ ರೋಗ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆನ್ನಬಹುದು.<ref name="lancet219" /> {|align="right" border="2"| class="wikitable" style="text-align:center;margin-left:15px" |+ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ ಕಾಯಿಲೆಯಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಲಾದ ನಡತೆ ಮತ್ತು ಮನಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು.{0/} |- ಸಿಡುಕುತನ | ೩೮–೭೩% |- | ಅನಾಸಕ್ತಿ | ೩೪–೭೬% |- | ಉದ್ವೇಗ | ೩೪–೬೧% |- | ಖಿನ್ನತೆಯ ಭಾವನೆ ೩೩.೬೯ |- | ಗೀಳು | ೧೦–೫೨% |- | ಮಾನಸಿಕ | ೩–೧೧% |} ಗ್ರಹಿಕಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಮೊಟಕುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref name="pmid16496032" /> ಯೋಜನೆ, ಗ್ರಹಿಕಾ ನಮ್ಯತೆ, ಅಮೂರ್ತ ಚಿಂತನೆ, ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆ, ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲದ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಂಥ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಕಾರ್ಯಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="pmid16496032" /> ಕಾಯಿಲೆ ಕೆರಳಿದಂತೆ [[ನೆನಪು|ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿ]]ಯ ಕೊರತೆ ಕಂಡುಬರತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಸಂಗಿಕ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, (ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನ ಜೀವನದ ಕುರಿತ ನೆನಪುಗಳು), ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಸಂಬಂಧಿ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು(ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ದೇಹದ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿ) ಹಾಗೂ ನೆನಪಿನ ಕಾರ್ಯಶೀಲತೆಯ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅಲ್ಪಕಾಲಾವಧಿಯ ಮರೆಗುಳಿತನದಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಮರೆಗುಳಿತನದವರೆಗೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗುತ್ತವೆ.<ref name="pmid16496032" /> ದಿನ ಕಳೆದಂತೆ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉಲ್ಭಣಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆ|ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆಗೆ]] ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ.<ref name="pmid16496032" /> ಈ ಬಗೆಯ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಝೇಮರ್ ಕಾಯಿಲೆಗಳಂಥ ಕಾರ್ಟಿಕಲ್ ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ’ಸಬ್‌ಕಾರ್ಟಿಕಲ್ ಡಿಮೆನ್ಷಿಯಾ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="pmid16496032" /> ನ್ಯುರೋಮನಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ತೋರುಗಾಣಿಕೆಯ ಸಂಗತಿಗಳು ಎಂದರೆ ಉದ್ವೇಗ, ಖಿನ್ನತೆ, ಭಾವನೆಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಾಗುವ ಅಸಹಜತೆ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಿತ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ, ಆಕ್ರಮಣ ಮನೋಭಾವ ಹಾಗೂ ಅಂತರ್ನಿರ್ಬಂಧ ಮನೋವೃತ್ತಿ (ಕಂಪಲ್ಸಿವ್). ಈ ಅಂತರ್ನಿರ್ಬಂಧ ಮನೋವೃತ್ತಿ ನಂತರ [[ಮದ್ಯದ ಗೀಳು|ಮದ್ಯಪಾನ]], ಜೂಜು ಹಾಗೂ ಅತೀವ ಲೈಂಗಿಕ ವಾಂಛೆಯಂತಹ ವ್ಯಸನಗಳನ್ನು ಇಮ್ಮಡಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="pmid18070848">{{cite journal |author=van Duijn E, Kingma EM, van der Mast RC |title=Psychopathology in verified Huntington's disease gene carriers |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-neuropsychiatry-and-clinical-neurosciences_fall-2007_19_4/page/441 |journal=J Neuropsychiatry Clin Neurosci |volume=19 |issue=4 |pages=441–8 |year=2007 |pmid=18070848 |doi=10.1176/appi.neuropsych.19.4.441 }}</ref> ಇನ್ನಿತರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನೂ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗದಂಥ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref name="pmid16496032" /><ref name="pmid16496032" /> ಈ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮುಂದುವರಿದಂತೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಬಗೆಯ ಮನಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವೈಪರಿತ್ಯಗಳ ವ್ಯಾಪಕತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ.೩೩ರಿಂದ ಶೇ.೭೬ ನಡುವೆ ಇದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref name="pmid18070848" /> ಹಲವಾರು ಬಲಿಪಶುಗಳು ಹಾಗೂ ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರ ಪಾಲಿಗೆ ಈ ಬಗೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಯಿಲೆಯ ಯಾತನಾಮಯ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದು ಸಾಂಸ್ಥೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯವಿರುವ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು, ದಿನನಿತ್ಯದ ನಡವಳಿಕೆ ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಬಾಧಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="pmid18070848" /> ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆತ್ಯಹತ್ಯಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಸಹಜ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ.<ref name="lancet218" /> ಪರಿವರ್ತಿತ ಹಂಟಿಗ್ಟಿನ್ ಇಡೀ ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಕ್ತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಮೆದುಳಿನ ಹೊರಭಾಗದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಹೊರಮೈಯ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅಸಹಜತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸ್ನಾಯು ಸವೆತ, ಹೃದಯ ವೈಫಲ್ಯ, ಗ್ಲುಕೋಸ್ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆ, ದೇಹದ ತೂಕ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು, [[ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌|ಮೂಳೆಗಡಸು ರೋಗ]] ಹಾಗೂ ವೃಷಣ ಸವೆತಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ದೈಹಿಕ ಅಸಹಜತೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref>ವ್ಯಾನ್ ಡರ್ ಬರ್ಗ್ ಜೆಎಮ್, ಜೊರ್ಕೆವಿಸ್ಟ್ ಎಮ್, ಬ್ರುಂಡಿನ್ ಪಿ.(೨೦೦೯). ಮೆದುಳಿನ ನಂತರ: ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್‌ ರೋಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣ ಶಾಸ್ತ್ರ. ಲ್ಯಾನ್ಸೆಟ್ ನ್ಯೂರೊಲ್. ೮(೮):೭೬೫–೭೪. {{doi|10.1016/S1474-4422(09)70178-4}} PMID ೧೯೬೦೮೧೦೨</ref> == ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ == ಹಂಟಿಗ್ಟನ್ ಜೀನ್‌ಗಳು ''(HTT)'' ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಇರುವಂಥವು. ಇವುಗಳು [[ಪ್ರೋಟೀನ್]] ಹಂಟಿಗ್ಟಿನ್(Htt)ಗಳಿಗೆ ಸಂಕೇತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಜೀನ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗ ಟ್ರೈನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್ ಆವರ್ತನೆಯ ಒಂದು ಆವರ್ತನಾ ಘಟಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಉದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹಾಗೂ ತಲೆಮಾರುಗಳ ನಡುವೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆವರ್ತನಾ ಘಟಕದ ಉದ್ದ ಒಂದು ಹಂತ ತಲುಪಿದ ಬಳಿಕ ಇದು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಮಾರ್ಪಾಟುಗೊಂಡ ಸ್ವರೂಪವೊಂದನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿತ ಹಂಟಿಗ್ಟಿನ್ ಪ್ರೋಟೀನ್(mHtt) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಆ ಮೂಲಕ ಕಾಯಿಲೆಯ ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಂಟಿಗ್ಟನ್ ಕಾಯಿಲೆಯ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಜೆನೆಟಿಕ್ ಮೂಲ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿದ್ದು, ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಬೇಧಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬಲ್ಲವಾಗಿವೆ: ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನ ''HTT'' ಜೀನ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದರ ಪರಿವರ್ತನೆ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಲಿಂಗವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವಂಶವಾಹಿಯೇನಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಜೀನ್‌ನ ಆವರ್ತನ ಘಟಕದ ಉದ್ದ ಹಾಗೂ ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಗಂಭೀರತೆ ಈ ರೋಗದಿಂದ ಬಾಧೆಗೊಳಗಾದ ಪೋಷಕರ ಲಿಂಗವನ್ನೂ ಆಧರಿಸಿರಬಹುದು.<ref name="lancet221">{{cite journal |author=Walker FO |title=Huntington's disease |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_january-19-26-2007_369_9557/page/221 |journal=Lancet |volume=369 |issue=9557 |page=221 |year=2007 |pmid=17240289 |doi=10.1016/S0140-6736(07)60111-1 }}</ref> === ತಳಿ ಆವರ್ತನೆ === ಹಲವಾರು ಗಂಭೀರ ಟ್ರೈನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್ ಆವರ್ತನಾ ವೈಪರಿತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎಚ್‌ಡಿ ಕೂಡ ಒಂದು. ಜೀನ್‌ನ ಆವರ್ತನ ಘಟಕದ ಉದ್ದ ತನ್ನ ಮಿತಿ ಮೀರಿದಾಗ ಈ ವೈಪರಿತ್ಯಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="lancet220">{{cite journal |author=Walker FO |title=Huntington's disease |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_january-19-26-2007_369_9557/page/220 |journal=Lancet |volume=369 |issue=9557 |page=220 |year=2007 |pmid=17240289 |doi=10.1016/S0140-6736(07)60111-1 }}</ref> ''HTT'' ಜೀನ್ ೪<ref name="lancet220" /> at ೪p೧೬.೩.ರಲ್ಲಿರುವ ಶಾರ್ಟ್ ಆರ್ಮ್ ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್‌ನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.<ref name="lancet220" /> (ಅಂದರೆ CAGCAGCAG...) ಇವುಗಳನ್ನೇ ಟ್ರೈನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್ ಆವರ್ತನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="lancet220" /> CAG ಎಂಬುದು ಅಮಿನೋ ಆಸಿಡ್ ಗ್ಲುಟಮಿನ್‌ನ ಜೆನೆಟಿಕ್ ಸಂಕೇತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇವುಗಳ ಸರಣಿಯ ದೆಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಗ್ಲುಟಮಿನ್‌ಗಳ ಸರಣಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಗ್ಲ್ಯುಟಮಿನ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟ್ (ಅಥವಾ ಅಥವಾ ಪಾಲಿಕ್ಯೂ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟ್) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಜೀನ್‌ನ ಆವರ್ತನಾ ಘಟಕವನ್ನು ''ಪಾಲಿಕ್ಯೂ ರೀಜನ್'' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal |author=Katsuno M, Banno H, Suzuki K, ''et al.'' |title=Molecular genetics and biomarkers of polyglutamine diseases |journal=Curr. Mol. Med. |volume=8 |issue=3 |pages=221–34 |year=2008 |pmid=18473821 |doi=10.2174/156652408784221298 |url=http://www.bentham-direct.org/pages/content.php?CMM/2008/00000008/00000003/0005M.SGM |accessdate=2009-04-01 |archive-date=2009-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213052225/http://www.bentham-direct.org/pages/content.php?CMM%2F2008%2F00000008%2F00000003%2F0005M.SGM |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" border="1" style="float:left;margin-left:15px;text-align:center" |+ಟ್ರೈನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್ ಆವರ್ತನೆಯ ವರ್ಗೀಕರಣ, ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಬಂದ ರೋಗದ ಸ್ಥಿತಿಯು CAG ಪುನರಾವರ್ತನೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<td><ref name="lancet220" /></td> |- ! ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಸಂಖ್ಯೆ ! ವರ್ಗೀಕರಣ ! ರೋಗದ ಸ್ಥಿತಿ |- | <28 | ಸಾಮಾನ್ಯ | ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿಲ್ಲ |- | 28-35 | ಮಧ್ಯಮ ಸ್ಥಿತಿ | ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿಲ್ಲ |- | 36–40 | ಕಡಿಮೆಯಾದ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆ | +/- ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ |- | >40 | ಸಂಪೂರ್ಣ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆ | ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ |} ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಮನುಷ್ಯರು ಪಾಲಿ ಕ್ಯೂ ರೀಜನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆವರ್ತನೆಗೊಂಡ ೩೬ ಗ್ಲ್ಯುಟಮಿನ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ದೆಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಸೈಟೋಪ್ಲಾಸ್ಮಿಕ್ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಹಂಟಿಗ್ಟಿನ್‌ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="lancet220" /> ೩೬ರ ಅನುಕ್ರಮ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗ್ಲ್ಯುಟಮಿನ್‌ಗಳಿಂದಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="lancet220" /> mHtt ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡ ಈ ಹೊಸ ರೂಪ ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಇನ್ನಿಲ್ಲದಂತೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.ಮೆದುಳಿನ ಕೆಲವು ವಲಯಗಳು ನ್ಯೂರಾನ್ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಗೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು ಆ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿಯೇ ಬಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="lancet219" /> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಘಾಸಿಗೊಳಗಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅಂಉ ಆವರ್ತನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಆಧರಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಅದು ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶೇ೬೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಿನ್ನತೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ವಾತಾವರಣ ಹಾಗೂ ಇತರ ಜೀನುಗಳ ದೆಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂಥವುಗಳು. ಅವುಗಳು ಎಚ್‌ಡಿಯ ಕಾರ್ಯವಿನ್ಯಾಸವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತವೆ.<ref name="lancet220" /> ೩೬-೪೦ ಆವರ್ತನೆಗಳು ಕಾಯಿಲೆಯ ಕ್ಷಯಗೊಂಡ ಪೆನೆಟ್ರಾನ್ಸ್ ರೂಪಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಕಾಯಿಲೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳ ನಿಧಾನಗತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳೇ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸಬಹುದು.<ref name="lancet222">{{cite journal |author=Walker FO |title=Huntington's disease |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_january-19-26-2007_369_9557/page/222 |journal=Lancet |volume=369 |issue=9557 |page=222 |year=2007 |pmid=17240289 |doi=10.1016/S0140-6736(07)60111-1 }}</ref> ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಆವರ್ತನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಎಚ್‌ಡಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೆನೆಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಗಳಿಂದಲೇ ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು ಹಾಗೂ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ವಯಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಕಂಡುಬರಬಹುದು. ಆಗ ಅದನ್ನು ಜುವೆನೈಲ್ ಎಚ್‌ಡಿ, ಅಕಿನೆಟಿಕ್-ರಿಜಿಡ್, ಅಥವಾ ವೆಸ್ಟ್‌ಫಾಲ್ ವೇರಿಯಂಟ್ ಎಚ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶೇ.೭ರಷ್ಟು ಎಚ್‌ಡಿ ವಾಹಕಗಳಿಗೆ ಇದೇ ಮೂಲಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="juvenilehd">{{cite journal |author=Nance MA, Myers RH |title=Juvenile onset Huntington's disease—clinical and research perspectives |journal=Ment Retard Dev Disabil Res Rev |volume=7 |issue=3 |pages=153–7 |year=2001 |pmid=11553930 |doi=10.1002/mrdd.1022}}</ref> === ಆನುವಂಶಿಕತೆ === [[ಚಿತ್ರ:Autosomal Dominant Pedigree Chart2.svg|thumb|270px|right|alt=Diagram showing an father carrying the gene and an unaffected mother leading to some of their offspring being affected, those affected are also shown with some affected offspring, whilst those unaffected having no affected offspring|ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್‌ ರೋಗವು ಅಲಿಂಗ ವರ್ಣತಂತು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ವಂಶಪಾರಪರ್ಯ ರೋಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಸಂತತಿಯ ವಂಶಪಾರ್ಯತೆಯ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯು ಜೀನಿನ ಮೇಲೆ 50%ರಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ವಂಶಪಾರಪರ್ಯತೆಯು ಲಿಂಗವನ್ನವಲಂಬಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಜೀನು ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮುಂದುವರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.]] ಹಂಟಿಂಗ್ ಟನ್ಸ್ ಕಾಯಿಲೆಯು ಆಟೋಸೊಮಲ್ ಡೋಮಿನಂಟ್ ಧಾತುವಿನ ಆನುವಂಶಿಕ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಇದು ಕಾಯಿಲೆಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಆನವಂಶಿಕ ಮಾದರಿಯ ಧಾತುವಿನ ಒಂದು ಭಾಗವು ಕಾಯಿಲೆ ಹೊಂದಿದ ಪೋಷಕರಿಂದ ಟ್ರಿನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್ ಆವರ್ತಕವನ್ನು (ರೂಪಾಂತರಿಕವಾಗಿ ಎರಡು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಗುಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಆನುವಂಶಿಕ ಜೀನುಗಳ (ಧಾತು) ಜೋಡಿ) ಹರಡುತ್ತದೆ.<ref name="lancet218" /> ವಂಶವಾಹಿನಿಯ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪ್ರಕಾರದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬದಲಾದ ಅಂಶದ ಧಾತುವು ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಆನುವಂಶಿಕ ಮಾದರಿಯು, ಎಲ್ಲ ಸಂತತಿಯಲ್ಲೂ ಅದರ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಶೇಕಡಾ ೫೦ರಷ್ಟು ಆನುವಂಶಿಕ ರೋಗವು ಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ದೇಹದ (ದೇಹದ ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿ) ಸಮತೋಲನವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.(ಚಿತ್ರವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ) ಈ ಸಾಧ್ಯಂತವು ಲಿಂಗ-ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="basicgenetics">{{cite book | last=Passarge | first=E | title=Color Atlas of Genetics | url=https://archive.org/details/coloratlasofgene0000pass | publisher=Thieme | edition=2nd | year=2001 | page=[https://archive.org/details/coloratlasofgene0000pass/page/142 142] | isbn=0-86577-958-9 }}</ref> ಟ್ರೈನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್ ಸಿಎಜಿ ಆವರ್ತಕಗಳು ಸುಮಾರು ೨೮ಬಾರಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಪುನರ್‌ಮಾದರಿ ತಯಾರಾಗುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಇದು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="lancet222" /> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಂಶಾವಳಿಗಳು ಹೋದಂತೆ ಹೊಸ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅಥವಾ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಟ್ರಿನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್ ಆವರ್ತಕವನ್ನು ಅದರ ನಿಖರ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿ ಪುನರ್ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="lancet220" /> ಇದು ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಆವರ್ತಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಯಶಸ್ವಿ ಸಂತಾನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಾದ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೊಳಪಡದ ಪೋಷಕರ ಧಾತುವಿನ ಮಧ್ಯಂತರ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಆವರ್ತಕಗಳಾದ (೨೮-೩೦), ಅಥವಾ ವಂಶವಾಹಿನಿಯ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪ್ರಕಾರದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿ (reduced penetrance) (೩೬-೪೦), ಧಾತುವಿನ ಪ್ರತಿರೂಪದ ಜತೆ ಆವರ್ತಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಂಶವಾಹಿನಿಯ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪ್ರಕಾರದ ಪ್ರಮಾಣವಾದ ಎಚ್ ಡಿ (ಹೆಚ್‌ಡಿ)ಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="lancet220" /> ಅದೇ ರೀತಿ ಆವರ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾದಾಗ (ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯುಳ್ಳ ಕಾಯಿಲೆಗಳು) ಯಶಸ್ವಿ ವಂಶಾವಳಿಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿನ ಪೂರ್ವಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="lancet220" /> ಅಸ್ಥಿರತೆಯು ಅಂಡಾಣುವಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿಗಿಂತ ರೇತ್ರೋತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="lancet220" /> ತಾಯಿಯ ಎರಡು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಗುಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಎರಡು ಜೀನುಗಳ ಜೋಡಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಆವರ್ತಕವು ಉದ್ದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಂತೆ ತಂದೆಯ ಆನುವಂಶೀಯ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೇಹದ ಉದ್ದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಅಧಿಕ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="lancet220" /><ref>{{cite journal| author=Ridley RM, Frith CD, Crow TJ, Conneally PM| title=Anticipation in Huntington's disease is inherited through the male line but may originate in the female| journal=Journal of Medical Genetics| year=1988| volume=25| pages=589–595| url=http://jmg.bmjjournals.com/cgi/content/abstract/25/9/589| pmid=2972838| doi=10.1136/jmg.25.9.589| issue=9| pmc=1051535}}</ref> ಹೊಸ ರೂಪಾಂತರದ ಕಾರಣದಿಂದ ಹಂಟಿಂಗ್ ಟನ್ಸ್ ಕಾಯಿಲೆ ಬರುವುದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಸಂತಾನಕಾರರು ೩೬ ಸಿಎಜಿ ಆವರರ್ತಕಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಒಂದೇ ರಕ್ತ ಸಂಬಂಧದ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.<ref name="pmid12615650">{{cite journal |author=Squitieri F, Gellera C, Cannella M, ''et al.'' |title=Homozygosity for CAG mutation in Huntington disease is associated with a more severe clinical course |journal=Brain |volume=126 |issue=Pt 4 |pages=946–55 |year=2003 |pmid=12615650 |doi= 10.1093/brain/awg077|url=http://brain.oxfordjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=12615650}}</ref> ಕೆಲ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಚ್ ಡಿ ಒಂದನ್ನು ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವಾಗ ಎರಡನೇ ರೂಪಾಂತರ ಧಾತುವು ಲಕ್ಷಣಗಳ ಮತ್ತು ಮುನ್ನಡೆಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರದೇ ಇದ್ದಾಗ ಇದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="pmid12615650"/> ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಕ್ತಗಳಿಂದಾದ ಸಂತಾನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಅಸಹಜ ಧಾತುವಿದ್ದು, ಇದು ಅವುಗಳಲ್ಲೊಂದರ ಆನುವಂಶಿಕ ಗುಣವನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಖಚಿತವಾಗಿ ಆನುವಂಶಿಕ ಕಾಯಿಲೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಸಂತಾನದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಜನ್ಮದಾತರ ಒಂದು ಅಸಹಜ ಜೀನ್ (ಧಾತುವಿನ) ವು ಶೇಕಡಾ ೭೫ ಹೆಚ್‌ಡಿ ಆನುವಂಶಿಕ ಲಕ್ಷಣದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆ ಶೇಕಡಾ ೨೫ ಆನುವಂಶೀಯ ಗುಣಗಳ ತೊಂದರೆಯು ಎರಡು ಅಸಹಜ ಧಾತುವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. [[ಅವಳಿ ಜವಳಿ(ಜನಿಸುವಿಕೆ)|ಅವಳಿ]]ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಾದರೆ, ಅವರು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಧಾತುವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾದಂತೆ ಗುಣಗಳು ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="pmid12615650" /> == ಕಾರ್ಯರೀತಿ == ಎಚ್ ಟಿ ಟಿ ಪ್ರೋಟೀನ್ ವು ೧೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿವಿಧ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಗಳ ಜತೆ ಪರಸ್ಪರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಬಹು ಅಂಶಗಳುಳ್ಳ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="pmid15383276">{{cite journal |author=Goehler H, Lalowski M, Stelzl U, ''et al.'' |title=A protein interaction network links GIT1, an enhancer of Huntingtin aggregation, to Huntington's disease |journal=Mol. Cell |volume=15 |issue=6 |pages=853–65 |year=2004 |pmid=15383276 |doi=10.1016/j.molcel.2004.09.016 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1097276504005453 |accessdate=2009-04-27}}</ref> ವಿಕೃತಗೊಂಡ ಅಥವಾ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡ ಎಂ ಎಚ್ ಟಿ ಟಿ ಪ್ರೋಟೀನ್ ನ ವರ್ತನೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇದು ನಂಜಿನ ಅಥವಾ ವಿಷದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕೆಲಸ ವಿಧದ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಟ್ರಿಯಾಟಮ್ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಾನಿಯಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕಾಯಿಲೆಯು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ, ಮೆದುಳಿದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಸಹ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ರೋಗ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಹಾನಿಯು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದಂತೆ, ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಭಾಗಗಳ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಲಕ್ಷಣಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಯೋಜನಬದ್ಧ ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯ ನಡೆಯು ಸ್ಟ್ರಿಯಾಟಮ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಇವುಗಳು ಈ ಆರಂಭಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="lancet221" /> === ಎಚ್ ಟಿ ಟಿ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆ === {{See also|Huntingtin}} ಎಚ್ ಟಿ ಟಿ ಎಲ್ಲ ಸಸ್ತನಿ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಇವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೆದುಳು ಮತ್ತು ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ [[ವೃಷಣ|ವೃಷಣಗಳ]] ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು[[ಯಕೃತ್ತು|ಲಿವರ್]], [[ಹೃದಯ]] ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಂದಗತಿಯದಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="lancet221" /> ಎಚ್ ಟಿ ಟಿ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯು ಮಾನವರಲ್ಲಿ ನಿಖರವಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಜೊತೆ ಪರಸ್ಪರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದರ ಜತೆ ಅವುಗಳ ನಕಲಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಸಾಧಾರಣ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜೀವಕೋಶವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="lancet221" /><ref name="pmid12932731">{{cite journal |author=Harjes P, Wanker EE |title=The hunt for huntingtin function: interaction partners tell many different stories |journal=Trends Biochem. Sci. |volume=28 |issue=8 |pages=425–33 |year=2003 |pmid=12932731 |doi= 10.1016/S0968-0004(03)00168-3|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0968000403001683 |accessdate=2009-04-27}}</ref> ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಎಚ್‌ಡಿಯನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸಲಾಗುವುದು. ಎಚ್‌ಟಿಟಿಯ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಲಾಗಿದೆ.<ref name="Httfunction">{{cite journal |author=Cattaneo E, Zuccato C, Tartari M |title=Normal huntingtin function: an alternative approach to Huntington's disease |journal=Nat. Rev. Neurosci. |volume=6 |issue=12 |pages=919–30 |year=2005 |pmid=16288298 |doi=10.1038/nrn1806 |url=}}</ref> ಇಂಥ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಚ್ ಟಿ ಟಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಭ್ರೂಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯು ಭ್ರೂಣದ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಯೋಜಿತ ಕೋಶ ಮರಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ [[ಅಪೊಪ್ಟೋಸಿಸ್|ಪ್ರತಿ-ಅಪೊಪ್ಟೊಟಿಕ್]] ಘಟಕವಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿನಿಂದ-ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ನ್ಯೂರೋಟ್ರೊಫಿಕ್ ಅಂಶಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಮೆದುಳಿನಿಂದ-ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ನ್ಯೂರೋಟ್ರೊಫಿಕ್ ಅಂಶವು ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತು ನ್ಯೂರೋಜೆನೆಸಿಸ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರೋಟಿನ್ ಆಗಿದೆ. ಎಚ್‌ಟಿಟಿಯೂ ಕೂಡ ಕೋಶೀಯ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಸಿನಾಪ್ಟಿಕ್ ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನರಗಳ ವಂಶವಾಹಿ ಪ್ರತಿನಕಲನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Httfunction" /> ಎಚ್‌ಟಿಟಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯು ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಚ್‌ಟಿಟಿಯು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಮೆದುಳಿನ ಕೋಶದ ಉಳಿಯುವಿಕೆಯು ಸುಧಾರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಮ್‌ಎಚ್‌ಟಿಟಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಎಚ್‌ಟಿಟಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಫಲಿತಾಂಶದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಎಮ್‌ಎಚ್‌ಟಿಟಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Httfunction" /> ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಂಶವಾಹಿಯ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ರೋಗವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="lancet221" /> ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ರೋಗವು ಎಚ್‌ಟಿಟಿಯ ಅಸಮರ್ಪಕವಾದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಎಮ್‌ಎಚ್‌ಟಿಟಿಯ ಒಂದು ವಿಷಯುಕ್ತ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಉಂಟಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="lancet221" /> === ಎಮ್‌ಎಚ್‌ಟಿಟಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಕೋಶೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Neuron with mHTT inclusion zoomed.jpg|thumb|left|alt=Closer view of neuron having a large central core with several tendrils branching out some of which branche again, the core of the contains an orange blob about a quarter of its diameter|ಹೆಚ್‌ಡಿಯಿಂದಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದಲ್ಲಿನ ಒಳಗೂಡಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗಿನ ನತತಂತುವಿನ ಚಿತ್ರ (ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣ ಬದಲಿಸಿದೆ), ಚಿತ್ರದ ಅಗಲ 250&nbsp;ಮೈಕ್ರೊ ಮೀಟರ್‌.]] ಅಲ್ಲಿ ಎಮ್‌ಎಚ್‌ಟಿಟಿಯ ವಿಷಯುಕ್ತ ಕಾರ್ಯದ ಮೂಲಕ ಉಂಟಾಗುವ ಬಹುವಿಧದ ಕೋಶೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟಗೋಚರವಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಎಚ್‌ಡಿ ರೋಗಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದು.<ref name="pmid14585171">{{cite journal |author=Rubinsztein DC, Carmichael J |title=Huntington's disease: Molecular basis of neurodegeneration |journal=Expert Rev Mol Med |volume=5 |issue=20 |pages=1–21 |year=2003 |pmid=14585171 |doi=10.1017/S1462399403006549 }}</ref><ref name="pmid2136787">{{cite journal |author=Bloch M, Hayden MR |title=Opinion: predictive testing for Huntington disease in childhood: challenges and implications |journal=Am. J. Hum. Genet. |volume=46 |issue=1 |pages=1–4 |year=1990 |pmid=2136787 |pmc=1683548 }}</ref> ಎಚ್‌ಎಚ್‌ಟಿಟಿಯ ಪ್ರತಿನಕಲಿನ ನಂತರದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಜೀವವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪ್ರೋಟೀನ್‌‌ನ ವಿಚ್ಛೇದನವು ಪಾಲಿಗ್ಲುಟಾಮಿನ್ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡ ಸಣ್ಣ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಬಹುದು.<ref name="pmid14585171" /> ಗ್ಲುಟಾಮಿನ್‌ನ ಧ್ರುವೀಯ ಸ್ವಭಾವವು ಎಚ್‌ಟಿಟಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲುಟಾಮೇಟ್ ಹೇರಳವಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಎಚ್‌ಟಿಟಿ ಅಣುಗಳ ತಂತುಗಳು ಪರಸ್ಪರರ ಜೊತೆಗೆ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ (ಜಲಜನಕ) ಬಂಧಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಅವು ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಡಿಕೆ ಹೊಂದುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸಂಯೋಜನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="urlHuntingtin Protein and Protein Aggregation | HOPES - A guide to the science of Huntingtons disease">{{cite web |url=http://hopes.stanford.edu/n3413/hd-genetics/huntingtin-protein-and-protein-aggregation |title=Huntingtin Protein and Protein Aggregation &#124; HOPES - A guide to the science of Huntington's disease |format= |work= |accessdate= |archive-date=2010-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100831001209/http://hopes.stanford.edu/n3413/hd-genetics/huntingtin-protein-and-protein-aggregation |url-status=dead }}</ref> ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಸಂಯೋಜನಗಳು ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತವೆ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವುಗಳು ನರಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ತುಣುಕುಗಳು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೋಶಗಳ ಒಳಗೆ ಸಂಯೋಜಕ ಕಾಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಏಕೀಕರಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ದೋಷಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮಡಚಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಂದಾಗಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="pmid14585171" /><ref name="urlHuntingtin Protein and Protein Aggregation | HOPES - A guide to the science of Huntingtons disease"/> ನರಗಳ ಸಂಯೋಜನಗಳು ಅಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರೋಟಿನ್ ಏಕೀಕರಣಗಳು (ಸಂಯೋಜನಗಳು) ಎಕ್ಸಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಗುಂಪಾಗಿ ಮತ್ತು ನ್ಯುರಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಡೆಂಡ್ರೈಟ್‌ಗಳಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಅದು ನರಸಂವೇದಕಗಳ ಸಂವಹನವನ್ನು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಕೋಶಕ (ಕುಹರ)ಗಳು (ನರಸಂವೇದಕಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ) ಇನ್ನೂ ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಸೈಟೋಸ್ಕೆಲಿಟನ್ ಮೂಲಕ ಸಾಗಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ನರಸಂವೇದಕಗಳು ನರಗಳ ಸಂಯೋಜನಗಳು ಬೆಳೆದಂತೆಲ್ಲಾ ಇತರ ನರಗಳ ಸಂಕೇತೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ದೊರಕಬಲ್ಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="urlHuntingtin Protein and Protein Aggregation | HOPES - A guide to the science of Huntingtons disease"/> ಸಂಯೋಜಕ ಕಾಯಗಳು [[ಜೀವಕಣದ ಬೀಜಕಣ|ಕೋಶ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ (ಬೀಜಕೇಂದ್ರ)]] ಮತ್ತು ಸೈಟೋಪ್ಲಾಸ್ಮ್ ಈ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref name="pmid14585171" /> ಮೆದುಳಿನ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಯೋಜಕ ಕಾಯಗಳು ಮುಂಚಿನ ರೋಗಲಕ್ಷಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಅವು ಕೋಶಕ್ಕೆ ವಿಷಯುಕ್ತವಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿವೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳು ದೇಹದ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಾ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕೋಶಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಇತರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು (ಪ್ರಯೋಗಗಳು) ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟವು.<ref name="pmid14585171" /> ಎಮ್‌ಎಚ್‌ಟಿಟಿಯು ಕೋಶದ ಮರಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಹಲವಾರು ಮಾರ್ಗಗಳು ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇವುಗಳು ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ: ಚಾಪರೋನ್ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳು, ಅವು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಮಡಚುವಿಕೆಗೆ ಮತ್ತು ದೋಷಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮಡಚಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಕ್ಯಾಸ್ಪಾಸ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಅವು [[ಅಪೊಪ್ಟೋಸಿಸ್|ಕೋಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಕ್ರಿಯೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ; ನರ ಕೋಶಗಳ ಮೇಲೆ ಗ್ಲುಟಾಮೇಟ್‌ನ ವಿಷಯುಕ್ತ ಪರಿಣಾಮಗಳು; ಕೋಶಗಳ ಒಳಗೆ ಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವಿಕೆ; ಮತ್ತು ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳು. ಎಮ್‌ಎಚ್‌ಟಿಟಿಯ ಸೈಟೋಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಪರಿಣಾಮಗಳು ''ಆರ್‌ಎಚ್‌ಇಎಸ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಜೊತೆಗಿನ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿ ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಆರ್‌ಎಚ್‌ಇಎಸ್ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಒಂದು ಸ್ಟ್ರೈಟಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="pmid19498170">{{cite journal |author=Subramaniam S, Sixt KM, Barrow R, Snyder SH |title=Rhes, a striatal specific protein, mediates mutant-huntingtin cytotoxicity |journal=Science |volume=324 |issue=5932 |pages=1327–30 |year=2009 |pmid=19498170 |doi=10.1126/science.1172871 |pmc=2745286}}</ref> ಆರ್‌ಎಚ್‌ಇಎಸ್ ಇದು ಎಮ್‌ಎಚ್‌ಟಿಟಿಯ ಸೊಮೊಯ್ಲೇಷನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಚೊದಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅದು ಪ್ರೋಟೀನ್‍ಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ-ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಸಮೂಹಗಳು ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ವಿಧಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಷಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕೋಶದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟವು.<ref name="pmid19498170" /> ಕೋಶದ ಕ್ರಿಯೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಧವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಎಚ್‌ಡಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅದು ಸ್ಟ್ರೈಟಲ್ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ (ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯಲ್ ಚಯಾಪಚಯ ಕೊರತೆಯ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು) ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯಾಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಂಟಿಗ್ಟನ್ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಗ್ಲುಟಾಮಿನ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭೇದ್ಯತೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ, ಅದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಎಕ್ಸೈಟೋಟೊಕ್ಸಿನ್ ಆಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಎಕ್ಸೈಟೋಟೊಕ್ಸಿನ್‌ಗಳು ಹಲವಾರು ಕೋಶೀಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಗ್ಲುಟಾಮಿನ್ ತೀವ್ರವಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೇದ್ಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಗ್ಲುಟಾಮಿನ್‌ಗಳೂ ಕೂಡ ಎಕ್ಸೈಟೋಟೊಕ್ಸಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸುವುದಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಕ್ಯಾಪಾಸ್‌ಗಳ ಮೇಲಿನ ಸಂವೇದನತ್ವದ ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆಗಳು ಪಾಲಿಗ್ಲುಟಾಮಿನ್‌ಗಳ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂವೇದನತ್ವದ ಹೆಚ್ಚಳದ ಕಾರಣದ ಮೂಲಕ ಕ್ರಿಯಶೀಲವಾಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಕ್ಯಾಪಾಸ್ ಮೂಲಕ ಸಣ್ಣ ತುಣುಕಗಳಾಗಿ ವಿಚ್ಛೆದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ (ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತವೆ); ಈ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಸಂಯೋಜಕಗಳು ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳ ಬೀಜಕೇಂದ್ರದ ಒಳಗೆ "ಜಾರುವಿಕೆಯ" ಮೂಲಕ ಪ್ರೋಟಿನ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿನಕಲನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="urlThe Basic Neurobiology of Huntingtons Disease (Text and Audio) | HOPES - A guide to the science of Huntingtons disease">{{cite web |url=http://hopes.stanford.edu/n3419/hd-and-brain/neurobiology/basic-neurobiology-huntingtons-disease-text-and-audio |title=The Basic Neurobiology of Huntington's Disease (Text and Audio) &#124; HOPES - A guide to the science of Huntington's disease |format= |work= |accessdate= |archive-date=2010-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101120184808/http://hopes.stanford.edu/n3419/hd-and-brain/neurobiology/basic-neurobiology-huntingtons-disease-text-and-audio |url-status=dead }}</ref><ref name="urlNature Clinical Practice Neurology | Mechanisms of Disease: histone modifications in Huntingtons disease | Article">{{cite web |url=http://www.nature.com/nrneurol/journal/v2/n6/full/ncpneuro0199.html |title=Nature Clinical Practice Neurology &#124; Mechanisms of Disease: histone modifications in Huntington's disease &#124; Article |format= |work= |accessdate=}}</ref> ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಮೂಲಕ ಉಂಟಾದ ಕೋಶೀಯ ಒತ್ತಡವು ಅಪೊಪ್ಟೊಸಿಸ್ ಸಂಭವಿಸುವವರೆಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಂಟಿಗ್ಟನ್ ಅನ್ನು ಮುರಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="urlThe Basic Neurobiology of Huntingtons Disease (Text and Audio) | HOPES - A guide to the science of Huntingtons disease"/> === ಎಮ್‌ಎಚ್‌ಟಿಟಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿಕ್ (ಸ್ಥೂಲಗೋಚರ) ಬದಲಾವಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:BrainCaudatePutamen.svg|thumb|alt=Diagram of a sideview of the brain and part of spinal cord, the front of the brain is to the left, in the centre are orange and purple masses about a quarter of the size of the whole brain, the purple mass largely overlaps the orange and has an arm that starts at its leftmost region and forms a spiral a little way out tapering off and ending in a nodule directly below the main mass |ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್‌ ರೋಗದಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಮೆದುಳಿನ ಪ್ರದೇಶ – ಸ್ಟ್ರೈಟಮ್ (ಕೆನ್ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದೆ.)]] ಎಚ್‌ಡಿಯು ಮೆದುಳಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಮುಂಚಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳು ನಿಯೋಸ್ಟ್ರೈಟಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕನಿಷ್ಠಮಿತಿಯ ಗ್ಯಾಂಗ್ಲಿಯಾದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಅದು ಬಾಲವುಳ್ಳ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯೂಟಮೆನ್‌ಗಳಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="lancet221" /> ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲ್ಪಡುವ ಇತರ ಭಾಗಗಳು ಸಬ್‌ಸ್ಟಾನ್ಷಿಯಾ ನಿಗ್ರಾ, ಮೆದುಳಿನ ಕವಚದ ೩, ೫ ಮತ್ತು ೬ ಪದರಗಳು, ಹಿಪೋಕ್ಯಾಂಪಸ್, ಉಪಮಸ್ತಿಷ್ಕದಲ್ಲಿನ ಪುರ್ಕಿಂಜೆ ಕೋಶಗಳು, ಹೈಪೋಥಾಲಮಸ್‌ನ ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥ ಟ್ಯೂಬೆರಲ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿ ಮತ್ತು ಥಾಲಮಸ್‌ನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="lancet220" /> ಈ ಭಾಗಗಳು ಅವುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ನರಗಳ ವಿಧಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳು ಕೋಶಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಂತೆ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="lancet220" /> ಸ್ಟ್ರೈಟಲ್ ಸ್ಪೈನಿ ನರಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಭೇದ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬಾಹಿಕ ಗ್ಲೋಬಸ್ ಪ್ಯಾಲಿಡಸ್ ಕಡೆಗಿನ ಮುನ್ನೂಹೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಆಂತರಿಕ ಪ್ಯಾಲಿಡಿಯಮ್ ಕಡೆಗೆ ಊಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಆಂತರಿಕ ನರಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪೈನಿ ಕೋಶಗಳು ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ.<ref name="lancet220" /><ref>{{cite book | author = Purves D, Augustine GA, Fitzpatrick D, Hall W, LaMantia A-S, McNamara JO, Williams SM | editor = Purves D| title = Neuroscience | url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?call=bv.View..ShowTOC&rid=neurosci.TOC&depth=2 | edition = 2nd | publisher = Sinauer Associates | location = Sunderland, MA | isbn = 0-87893-742-0 | chapter = Modulation of Movement by the Basal Ganglia – Circuits within the Basal Ganglia System | chapterurl = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?highlight=Huntington's%20disease&rid=neurosci.section.1251 | accessdate = 2009-04-01 | year = 2001}}</ref> ಎಚ್‌ಡಿಯು ಆಸ್ಟ್ರೋಸೈಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಪಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="pmid17965655">{{cite journal |author=Lobsiger CS, Cleveland DW |title=Glial cells as intrinsic components of non-cell-autonomous neurodegenerative disease |journal=Nat. Neurosci. |volume=10 |issue=11 |pages=1355–60 |year=2007 |pmid=17965655 |doi=10.1038/nn1988}}</ref> ತಳದ ಗ್ಯಾಂಗ್ಲಿಯಾ-ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಎಚ್‌ಡಿ ಯಿಂದ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಮೆದುಳಿನ ಭಾಗ-ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಮತು ನಡುವಳಿಕೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ ಅವುಗಳು ಜ್ಞಾನಗ್ರಹಣ ನಿರ್ವಾಹಕಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ<ref name="pmid16496032" /> ಮತ್ತು ಮೋಟರ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ನ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="pmid10923984" /> ತಳದ ಗ್ಯಾಂಗ್ಲಿಯಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ಗಳ ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಚಲನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದಕ್ಕೆ, ಕಿರುಮೆದುಳಿನ ಕವಚವು ತಳದ ಗ್ಯಾಂಗ್ಲಿಯಾಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಂಕೇತವನ್ನು ಕಳಿಸುತ್ತದೆ ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗದೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತಳದ ಗ್ಯಾಂಗ್ಲಿಯಾಕ್ಕೆ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿಯು ಅನಿಯತವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಅನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅದು ಚಲನೆ ಅಥವಾ ಚಲನೆಗಳು, ಅಥವಾ ಮುಂಚೆ ನಿಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಚಲನೆ, ಅಥವಾ ಅದರ ಉದ್ದೆಶಿತ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಿಂತ ಮುಂಚಿನ ಚಲನೆಯು ಅನುದ್ದೇಶಿತವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಕುಶಲ ಪ್ರಾರಂಭಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಉಂಟಾದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಹಾನಿಗಳು ಎಚ್‌ಡಿ ಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾದ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಚಲನೆಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="pmid10923984">{{cite journal |author=Crossman AR |title=Functional anatomy of movement disorders |journal=J. Anat. |volume=196 (Pt 4) |issue= |pages=519–25 |year=2000 |pmid=10923984 |pmc=1468094 |doi=10.1046/j.1469-7580.2000.19640519.x |url=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/119004203/PDFSTART |format=PDF }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ತಳದ ಗ್ಯಾಂಗ್ಲಿಯಾವು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಬಲ್ಲ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ: ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ (ನೇರವಾಗಿ) ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ. ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ನರಸಂವೆದಕಗಳು ಆಂತರಿಕ ಗ್ಲೋಬಸ್ ಪ್ಯಾಲಿಡಸ್ (ಐಜಿಪಿ) ಅನ್ನು ಕಳಿಸುತ್ತವೆ, ಅದು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಕದಲ್ಲಿನ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಿಕೆಯಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ನರಸಂವೇದಕಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಥಾಲಮಸ್ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನರಸಂವೇದಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಅದು ಪ್ರತಿಬಂಧಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಟರ್ ಕವಚಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ನರಸಂವೇದಕಗಳನ್ನು ಕಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಮೋಟರ್ ಕವಚವು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಚೋದಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಲನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಮಾರ್ಗವು ಬಾಹಿಕ ಗ್ಲೋಬಸ್ ಪ್ಯಾಲಿಡಸ್ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನರಸಂವೇದಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಇದು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರತಿಬಂಧಕದ ಸಂಕೇತದ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಿಕೆಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ನರಸಂವೇದಕಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ. ಉಪಥಾಲಮಿಕ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯು (ಎಸ್‌ಟಿಎನ್) ಬಾಹಿಕ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಪ್ಯಾಲಿಡಸ್‌ನಿಂದ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ನರಸಂವೇದಕಗಳ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಐಜಿಪಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ನರಸಂವೇದಕಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಐಜಿಪಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಎಸ್‌ಟಿಎನ್‌ನ ಕಾರ್ಯವು ಐಜಿಪಿಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ, ಐಜಿಪಿಯು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ನರಸಂವೇದಕಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಥಾಮಲಸ್ ಮೂಲಕ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಡಿಮೆ ನರಸಂವೇದಕಗಳು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಮೋಟರ್ ಕವಚವು ಹೆಚ್ಚಿನ ನರಸಂವೇದಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚೋದಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ನರವ್ಯಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಳೆತದ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಟ್ರೈಟಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಗಳ ನರಗಳು ಇರುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ವಿಭಿನ್ನ ನರತಂತು (ಆಕ್ಸಾನ್) ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಿತ ಕವಲುಚಾಚಿಕೆಗಳ (ಡೆಂಡ್ರೈಟ್) ಜೊತೆಗಿನ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ನರವು ಪ್ರತಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಚೋದಿತಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ (ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ನರಸಂವೇದಕ ಜಿಎಬಿಎ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಕೂಡ) ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡೂ ಕೂಡ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಮಾರ್ಗವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಹಾನಿಗೆ ಒಳಗಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅದು ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ನರವ್ಯಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ನರಗಳ ಎರಡೂ ವಿಧಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿತವಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="urlThe Basic Neurobiology of Huntingtons Disease (Text and Audio) | HOPES - A guide to the science of Huntingtons disease"/> === ಪ್ರತಿನಕಲಿನ ಅನಿಯಂತ್ರಣ === ಒಂದು ಪ್ರತಿನಕಲಿನ ಘಟಕವಾದ ಸಿಆರ್‌ಇಬಿ-ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಪ್ರೋಟೀನ್ (ಸಿಬಿಪಿ) ಇದು ಕೋಶಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಚೋದಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಹಕ್ರಿಯಾಶಿಲಕವಾಗಿ ಇದು ಮಾರ್ಗಗಳ ಉಳಿಯುವಿಕೆಗಾಗಿ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಪ್ರತಿನಕಲನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="urlNature Clinical Practice Neurology | Mechanisms of Disease: histone modifications in Huntingtons disease | Article"/> ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸಿಬಿಪಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಅಮಿನೋ ಆಮ್ಲಗಳು ಒಂದು ಸ್ಟ್ರಿಪ್ ೧೮ ಗ್ಲುಟಾಮಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸಿಬಿಪಿಯ ಮೇಲಿನ ಗ್ಲುಟಾಮಿನ್‌ಗಳು ಎಚ್‌ಟಿಟಿ ಸರಪಳಿಯ ಮೇಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗ್ಲುಟಾಮಿನ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಿಬಿಪಿಯು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸ್ಥಾನವಾದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ನ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ದೂಕಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="urlAnalysis of Strand Slippage in DNA Polymerase Expansions of CAG/CTG Triplet Repeats Associated with Neurodegenerative Disease — JBC">{{cite web |url=http://www.jbc.org/content/273/9/5204.long |title=Analysis of Strand Slippage in DNA Polymerase Expansions of CAG/CTG Triplet Repeats Associated with Neurodegenerative Disease — JBC |format= |work= |accessdate=}}</ref> ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಸಿಆರ್‌ಬಿಯು ಒಂದು ಆಸಿಟೈಲ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರೇಸ್ ಕಾಂತಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಸ್ಟೀಫನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ, ೫೧ ಗ್ಲುಟಾಮಿನ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಒಂದು ಎಚ್‌ಟಿಟಿ ಎಕ್ಸಾನ್ ೧ ಇದು ಸಿಬಿಪಿಯಲ್ಲಿನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಂಧಿಸಿರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="urlNature Clinical Practice Neurology | Mechanisms of Disease: histone modifications in Huntingtons disease | Article"/> ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್ ರೋಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸ್ವಯಂಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮೆದುಳುಗಳು ಸಿಬಿಪಿಯ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="urlAnalysis of Strand Slippage in DNA Polymerase Expansions of CAG/CTG Triplet Repeats Associated with Neurodegenerative Disease — JBC"/><ref name="urlAnalysis of Strand Slippage in DNA Polymerase Expansions of CAG/CTG Triplet Repeats Associated with Neurodegenerative Disease — JBC"/> ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಸಿಬಿಪಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪಾಲಿಗ್ಲುಟಾಮಿನ್-ಪ್ರಚೋದಿತ ಮರಣವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅದು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆಂದರೆ ಸಿಬಿಪಿಯು ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="urlNature Clinical Practice Neurology | Mechanisms of Disease: histone modifications in Huntingtons disease | Article"/> == ರೋಗ ನಿರ್ಣಯ == ಎಚ್‌ಡಿಯ ಆಕ್ರಮಣದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ರೋಗನಿರ್ಣಯವು ರೋಗಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಬೌತಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಪ್ರಕಟವಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="lancet218" /> ಎಚ್‌ಡಿ ರೋಗದ ಕುಟುಂಬದ ಇತಿಹಾಸವು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಒಂದು ಭೌತಿಕ ರೋಗನಿರ್ಣಯವನ್ನು ನಿಖರಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಆನುವಂಶಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯೂ ಕೂಡ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆಯೇ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಭ್ರೂಣವು ''ಎಚ್‌ಟಿಟಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಟ್ರೈನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯ ಒಂದು ವಿಸ್ತರಿತ ನಕಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೋ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅನುವಂಶಿಕ ಸಲಹೆ (ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ)ಯು ಪರೀಕ್ಷಾ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ, ಮತ್ತು ಒಂದು ನಿಖರವಾದ ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಮೇಲೆ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮ, ವೃತ್ತಿ, ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನಾ ನಿರ್ಣಯಗಳು, ಸಂಬಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮುಂಚಿನ-ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ದೊರಕುವಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಎಚ್‌ಡಿ ರೋಗವನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೇವಲ ೫% ಜನರು ಮಾತ್ರ ಮುಂಚಿನ-ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="lancet221" /> === ವೈದ್ಯಕೀಯ === [[ಚಿತ್ರ:Huntington.jpg|thumb|alt=Cross section of a brain showing undulating tissues with gaps between them, there are two large gaps evenly spaced about the centre|ಕೌಡೇಟ್‌ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ನ ಶಿರದ ಆಟ್ರೋಫಿ, ಪಾರ್ಶ್ವದ ದೇಹದೊಳಗಿನ-ಕುಹರದ ಮುಂಭಾಗದ ಕೊಂಬಿನ ವರ್ಧನೆ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಿಸಿದ ಆಟ್ರೋಫಿಯ ಹೊರಪದರವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಹೆಚ್‌ಡಿಯಿರುವ ರೋಗಿಯ ಎಮ್‌ಆರ್ ಮೆದುಳಿನ ಕರೋನಲ್ ಛೇದನದ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ ದೃಶ್ಯ.<ref>[142]</ref>]] ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಭೌತಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ರೋಗದ ಆಕ್ರಮಣವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.<ref name="lancet218" /> ದೇಹದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದ ತೀವ್ರವಾದ ಅನುದ್ದೇಶಿತ ಚಲನೆಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳು ಅಸಂಗತವಾಗಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಸಮಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿಂಗಡನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಅವುಗಳು ಎಚ್‌ಡಿಯ ಒಂದು ರೋಗನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನಗ್ರಹಣದ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ವಿರಳವಾಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ ವಿಶ್ಲೆಷಣೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳು ಕೇವಲ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಅಥವ ಅವು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ರೋಗವು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ''ಏಕೀಕೃತ ಹಂಟಿಗ್ಟನ್ ರೋಗ ಮಾಪನ ಮಾನದಂಡ'' ದ ಮೂಲಕ ಮಾಪನ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅದು ಮೋಟರ್, ನಡುವಳಿಕೆ, ಜ್ಞಾನಗ್ರಹಣ, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಒಂದು ಒಟ್ಟಾರೆ ಮಾಪನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="pmid19111470">{{cite journal |author=Rao AK, Muratori L, Louis ED, Moskowitz CB, Marder KS |title=Clinical measurement of mobility and balance impairments in Huntington's disease: validity and responsiveness |journal=Gait Posture |volume=29 |issue=3 |pages=433–6 |year=2009 |pmid=19111470 |doi=10.1016/j.gaitpost.2008.11.002 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0966-6362(08)00363-9 |accessdate=2009-04-14}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.huntington-study-group.org/Resources/UHDRS/tabid/67/Default.aspx |title=Unified Huntington's Disease Rating Scale (UHDRS) |accessdate=2009-04-14 |work=UHDRS and Database |publisher=HSG |date=2009-02-01 |archive-date=2009-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090502234023/http://www.huntington-study-group.org/Resources/UHDRS/tabid/67/Default.aspx |url-status=deviated |archivedate=2009-05-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090502234023/http://www.huntington-study-group.org/Resources/UHDRS/tabid/67/Default.aspx }}</ref> ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿತ್ರಣ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರೀಕೃತ ತಲಲೇಖನ (ಸಿಟಿ) ಮತ್ತು ಕಾಂತೀಯ ಪ್ರತಿಫಲನ ಚಿತ್ರಣ (ಎಮ್‌ಆರ್‌ಐ)ಗಳು, ರೋಗದ ಮುಂದುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕಿರುಮೆದುಳಿನ ಗೋಚರ ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ನರಚಿತ್ರಣ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಗಳು ಅಂದರೆ ಎಫ್‌ಎಮ್‌ಆರ್‌ಐ ಮತ್ತು ಪಿಇಟಿ ಗಳು ಭೌತಿಕ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಮೆದುಳಿನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="lancet220" /> === ವಂಶವಾಹಿ ಕಾರಣಗಳು === {{See also|Genetic testing}} ಎಚ್‌ಡಿಯು ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗವನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಒಂದು ರೊಗನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಲವಾದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಎಚ್‌ಡಿಡಿಯ ಆನುವಂಶಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಪ್ರತಿ ''ಎಚ್‌ಟಿಟಿ'' ಆಲೀಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸಿಎಜಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡುವ ಒಂದು ರಕ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="pmid15717026">{{cite journal |author=Myers RH |title=Huntington's disease genetics |journal=NeuroRx |volume=1 |issue=2 |pages=255–62 |year=2004 |pmid=15717026 |pmc=534940 |doi=10.1602/neurorx.1.2.255 }}</ref> ಒಂದು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶವು ರೋಗಲಕ್ಷಣವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕಿಂದ ದಶಕಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಒಂದು ರೋಗವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯೆಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ವಂಶವಾಹಿಯ ವಿಸ್ತರಿತ ನಕಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವನಲ್ಲಿ ಎಚ್‌ಡಿಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುವ ಸಂಭವನೀಯತೆಯು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.<ref name="lancet220" /> [[wiktionary:pre-symptomatic|ರೋಗಲಕ್ಷಣಕ್ಕೂ-ಮುಂಚಿನ]] ಒಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಜೀವನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಒಂದು ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ತೀರಾ ವೈಯುಕ್ತಿಕವಾದ ನಿರ್ಣಯವಾಗಿದೆ.<ref name="lancet220" /> ಎಚ್‌ಡಿಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ನೀಡಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವು ಯಾವುದೆಂದರೆ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ನಿರ್ಣಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.<ref name="lancet220" /> ಎಚ್‌ಡಿಯನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ೯೫% ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="lancet220" /> ಒಂದು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ ಅವರು ಎಚ್‌ಡಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಭವನೀಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳದಿರುವುದರ ಬಗೆಗೆನ ಅನುಭವಗಳು ಒಂದು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶದ ಪರಿಣಾಮದ ಜೊತೆಗೆ ತುಲನೆ ಮಾಡಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="lancet221" />. ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆಯೇ, ಒತ್ತಡದ ಮಟ್ಟಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಅಂಶಗಳು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಒಂದು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="lancet221" /> ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ರೋಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿರುವ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಜೀವಂತ ದೋಷಿತ್ವದ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಅಂಶವು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="lancet221" /> ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವಾಗ ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಇತರ ಅಂಶಗಳು ವಿಂಗಡನೆ ಮಾಡುವ ಸಂಭವನೀಯತೆ ಮತ್ತು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಪೋಷಕನು ಒಂದು ಸೋಂಕು ಹೊಂದಿದ ವಂಶವಾಹಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಿಬ್ಲಿಂಗ್ (ಒಬ್ಬನೇ ತಂದೆಯ ಅಥವಾ ಒಬ್ಬಳೇ ತಾಯಿಯ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು) ಈ ರೋಗವನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಸ್ಯೆ ಇದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref name="lancet221" /> ಎಚ್‌ಡಿಯಲ್ಲಿ ಆನುವಂಶಿಕ ಸಲಹೆಯು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನಿರ್ಣಯ-ಮಾಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ, ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಆ ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="geneticcounselling">{{cite journal |author=Burson CM, Markey KR |title=Genetic counseling issues in predictive genetic testing for familial adult-onset neurologic diseases |journal=Semin Pediatr Neurol |volume=8 |issue=3 |pages=177–86 |year=2001 |pmid=11575847 |doi=10.1053/spen.2001.26451 }}</ref> ಎಚ್‌ಡಿಯ ಆನುವಂಶಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಬಳಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಸಲಹೆ ನೀಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳು ಆಟೋಸೋಮಲ್ ಸೆರಿಬೆಲ್ಲರ್ ಅಟಾಕ್ಸಿಯಾಸ್‌ಗಳಂತಹ ಇತರ ಆನುವಂಶಿಕ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿವೆ.<ref name="lancet221" /><ref name="pmid12849232">{{cite journal |author=Hayden MR |title=Predictive testing for Huntington's disease: a universal model? |journal=Lancet Neurol |volume=2 |issue=3 |pages=141–2 |year=2003 |month=March |pmid=12849232 |doi= 10.1016/S1474-4422(03)00317-X|url=}}</ref><ref>{{cite journal |author= |title=Guidelines for the molecular genetics predictive test in Huntington's disease. International Huntington Association (IHA) and the World Federation of Neurology (WFN) Research Group on Huntington's Chorea |url=https://archive.org/details/sim_neurology_1994-08_44_8/page/n230|journal=Neurology |volume=44 |issue=8 |pages=1533–6 |year=1994 |pmid=8058167 }}</ref> ಎಚ್‌ಡಿಯ ರೋಗಲಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಪೆಲಿಸಿಸ್ಟಿಕ್ ಕಿಡ್ನಿ ರೋಗ, ಫೆಮಿಯಲ್ ಆಲ್ಜೈಮೆರ್‌ನ ರೋಗ ಮತ್ತು ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳಂತಹ ಆನುವಂಶಿಕ ಅಸ್ಥಿರಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಇತರ ರೋಗಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಯೂ ಕೂಡ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದೆ.<ref name="pmid12849232" /> === ಭ್ರೂಣೀಯ ಕಾರಣ === ಇನ್ ವಿಟ್ರೋ ಫಲವತ್ತೀಕರಣವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಭ್ರೂಣಗಳು ಪ್ರೀಇಂಪ್ಲಿಮೆಂಟೇಷನ್ ಆನುವಂಶಿಕ ರೋಗವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಎಚ್‌ಡಿಯನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯು, ಎಲ್ಲಿ ಒಂದು ಏಕೈಕ ಕೋಶವು ಒಂದು ೪ ರಿಂದ ೮ ರವರೆಗಿನ ಕೋಶ ಭ್ರೂಣದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಆನುವಂಶಿಕ ಅಪಸಾಮಾನ್ಯತೆಗಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅದು ನಂತರದಲ್ಲಿ ''ಎಚ್‌ಟಿಟಿ'' ಯಿಂದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಲ್ಪಟ್ಟ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಭ್ರೂಣಗಳು ಒಳಸೇರಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸಂತತಿಯು ಈ ರೋಗವನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಗರ್ಭಾಶಯದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಭ್ರೂಣದ ಅಥವಾ ಫೀಟಸ್‌ನ ಒಂದು ಪ್ರಸವಪೂರ್ವ ರೋಗವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಕೂಡ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="pmid15758612">{{cite journal |author=Kuliev A, Verlinsky Y |title=Preimplantation diagnosis: A realistic option for assisted reproduction and genetic practice |journal=Curr. Opin. Obstet. Gynecol. |volume=17 |issue=2 |pages=179–83 |year=2005 |pmid=15758612 |doi=10.1097/01.gco.0000162189.76349.c5 |url=http://meta.wkhealth.com/pt/pt-core/template-journal/lwwgateway/media/landingpage.htm?issn=1040-872X&volume=17&issue=2&spage=179 |accessdate=2009-04-01 |archive-date=2011-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813092802/http://meta.wkhealth.com/pt/pt-core/template-journal/lwwgateway/media/landingpage.htm?issn=1040-872X&volume=17&issue=2&spage=179 |url-status=dead }}</ref> === ರೋಗನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿಯ ಬೇಧಗಳು === ಎಚ್‌ಡಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ವಿಸ್ತರಿತ ಟ್ರೈನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್ ಪುನರಾವರ್ತಿತವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಕ್ಕೆ ಎಚ್‌ಡಿ ರೋಗನಿದಾನದ ಸುಮಾರು ೯೦% ವು ಆನುವಂಶಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ರೋಗದ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿವೆ. ಉಳಿದ ಇತರವುಗಳು ಎಚ್‌ಡಿ-ತರಹದ ರೋಗಗಳು (ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="lancet219" /><ref name="HD-LIKE">{{cite journal |author=Schneider SA, Walker RH, Bhatia KP |title=The Huntington's disease-like syndromes: what to consider in patients with a negative Huntington's disease gene test |journal=Nat Clin Pract Neurol |volume=3 |issue=9 |pages=517–25 |year=2007 |pmid=17805246 |doi=10.1038/ncpneuro0606|accessdate=2009-03-18}}</ref> ಇತರ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳು ಸಂಘಟಿತವಾಗಿ ಎಚ್‌ಡಿ-ತರಹದ (ಎಚ್‌ಡಿಎಲ್) ರೋಗಗಳು ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="HD-LIKE" /> ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಚ್‌ಡಿಎಲ್ ರೋಗಗಳ ಕಾರಣಗಳು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪ್ರಿಯೊನ್ ಪ್ರೋಟೀನ್ ವಂಶವಾಹಿ (ಎಚ್‌ಡಿಎಲ್‌ಐ), ಜಂಕ್ಟೋಫಿಲಿನ್ ೩ ವಂಶವಾಹಿ (ಎಚ್‌ಡಿಎಲ್ ೨), ಒಂದು ಹಿಂಸರಿತ ಆನುವಂಶಿಕ ''ಎಚ್‌ಟಿಟಿ'' ವಂಶವಾಹಿ (ಎಚ್‌ಡಿಎಲ್೩-ಕೇವಲ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿರಳವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ), ಮತ್ತು ಟಿಎಟಿಎ ಬಾಕ್ಸ್-ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ವಂಶವಾಹಿ (ಎಚ್‌ಡಿಎಲ್೪/ಎಸ್‌ಸಿಎ೧೭)ಗಳ ರೂಪಾಂತರತೆಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name="HD-LIKE" /> ಎಚ್‌ಡಿ ಎಂಬಂತೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಲ್ಪಡುವ ಇತರ ಅಲಿಂಗ ವರ್ಣತಂತುಗಳ ಪ್ರಭಲತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗಗಳೆಂದರೆ ಡೆಂಟಾಟೊರುಬ್ರಲ್-ಪ್ಯಾಲಿಡೊಲುಯ್ಸಿಯನ್ ಆಟ್ರೊಫಿ ಮತ್ತು ನ್ಯೂರೋಫೆರಿಟಿನೊಪಥಿ.<ref name="HD-LIKE" /> ಅಲ್ಲಿ ಎಚ್‌ಡಿಯ ವಿರಳ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಇತರ ಆಟೋಸೋಮಲ್ ರಿಸೆಸ್ಸಿವ್ ರೋಗಗಳೂ ಕೂಡ ಇವೆ. ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ ನರವ್ಯಾಧಿ ಅಕಾಂಥೋಸೈಟೊಸಿಸ್, ಪ್ಯಾಂಥೋಥೆನೇಟ್ ಕಿನೇಸ್-ಸಂಬಂಧಿತ ನ್ಯ್ರೂರೋಡೀಜನರೇಷನ್ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್-ಸಂಬಂಧಿತ ಮ್ಯಾಕ್‌ಲಿಯೋಡ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್.<ref name="HD-LIKE" /> == ನಿರ್ವಹಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Tetrabenazine structure.svg|thumb|left|alt=diagram showing 19 carbon, 27 hydrogen, 3 oxygen and 1 nitrogen atom bonded together|ಹೆಚ್‌ಡಿಯಲ್ಲಿನ ಕರಿಯಾದ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮತವಾದ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ ಟೆಟ್ರಬೆನಜೈನ್‌ನ ರಾಸಾಯನಿಕ ರಚನೆ.]] ಹೆಚ್‌ಡಿಗೆ ಯಾವ ಪರಿಹಾರವೂ ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇದರ ಕೆಲವು ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref name="HDDRUGS">{{cite journal | author = Frank S, Jankovic J. | title = Advances in the Pharmacological Management of Huntington's Disease | url = http://adisonline.com/drugs/Abstract/2010/70050/Advances_in_the_Pharmacological_Management_of.4.aspx | journal = Drugs | volume = 70 | issue = 5 | pages = 561–71 | year = 2010 | doi = 10.2165/11534430-000000000-00000 | pmid = 20329804 | access-date = 2010-10-25 | archive-date = 2011-10-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111008155523/http://adisonline.com/drugs/Abstract/2010/70050/Advances_in_the_Pharmacological_Management_of.4.aspx | url-status = dead }}</ref> ಈ ಹಲವು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ, ಹೆಚ್‌ಡಿಯ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸಿದ್ಧ ಪಡಿಸುವ ವಿಸ್ತಾರ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯದ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿವೆ.<ref name="HDDRUGS"/>{1/} ರೋಗ ವೃದ್ಧಿಯಾದಂತೆ ಹಾಗೂ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಾಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಬಹುಶಿಸ್ತಿನ ಕಾಳಜಿ ನೀಡುವ ನಿರ್ವಾಹಣೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="lancet224" /> ಟೆಟ್ರಾಬೆನ್‌ಜೈನ್ ಹೆಚ್‌ಡಿ ಯಲ್ಲಿನ ನರವ್ಯಾಧಿಯ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಕಸಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತು,<ref name="lancet224" /> US ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆಗೆ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಮನ್ನಣೆ ದೊರಕಿತು.<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://www.fda.gov/bbs/topics/NEWS/2008/NEW01874.html |title=FDA Approves First Drug for Treatment of Chorea in Huntington's Disease |accessdate=2008-08-10 |work=FDA Approves First Drug for Treatment of Chorea in Huntington's Disease |publisher=U.S. Food and Drug Administration |date=August 15, 2008 |archive-date=2012-06-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/686ELz87F?url=http://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/default.htm |url-status=dead }}</ref> ನರವ್ಯಾಧಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಇತರ ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯುರೊಲೆಪ್ಟಿಕ್ ಹಾಗೂ ಬೆಂಜೊಡೈಯಜೆಪೈನ್ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref name="genereviews" /> ಅಮಂಟಡೈನ್ ಅಥವಾ ರೆಮಸೆಮೈಡ್ ಅಂತಹ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಇನ್ನು ಕೂಡ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇವೆ ಆದರೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ತೋರಿಸಿವೆ.<ref name="lancet225">{{cite journal |author=Walker FO |title=Huntington's disease |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_january-19-26-2007_369_9557/page/225 |journal=Lancet |volume=369 |issue=9557 |page=225 |year=2007 |pmid=17240289 |doi=10.1016/S0140-6736(07)60111-1 }}</ref> ಹೈಪೊಕಿನೆಸಿಯ ಹಾಗೂ ಸೆಡೆತಿರುವತೆಯನ್ನು ಆಂಟಿಪಾರ್ಕಿಂಸೊನಿಯನ್ ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸಿಸಬಹುದು, ಹಾಗೂ ಮಯೊಕ್ಲೊನಿಕ್ ಹೈಪರ್‌ಕಿನೆಸಿಯವನ್ನು ವ್ಯಾಲ್‌ಪ್ರೊಯಿಕ್ ಆಮ್ಲದಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸಿಸಬಹುದು.<ref name="genereviews" /> ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದಂತಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಂದ ಮಾನಸಿಕ ರೊಗ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸಿಸಬಹುದು.<ref name="lancet224" /><ref name="pmid15076012" /> ಆಯ್ದ ಸೆರೊಟೊನಿನ್ ರೆಪ್ಟೆಕ್ ಪ್ರತಿರೋಧಕಗಳು ಹಾಗೂ ಮಿರ್ಟಜಪೈನ್‌ಗಳನ್ನು ಖಿನ್ನತೆಗಾಗಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪ ಹಾಗೂ ವರ್ತನಾತ್ಮಕ ತೊಂದರೆಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಲ್ಲದ ಆಂಟಿಸೈಖೊಟಿಕ್ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="pmid15076012" /> ಡಿಸ್ಫಾಜಿಯದ ಕಾರಣ ತೂಕ ಇಳಿಯುವುದು ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ನಾಯುಗಳ ಅಸಂಘಟಿತವಾಗುವಿಕೆ ಸಹಜ, ಹೀಗೆ ರೋಗ ಅಧಿಕವಾದಂತೆ ಪೋಷಣೆಯ ನಿರ್ವಾಹಣೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="lancet224" /> ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿಸುವ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ದ್ರವಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಅವು ಗಟ್ಟಿ ದ್ರವಗಳಾಗುತ್ತವೆ, ಹೀಗೆ ಅವು ನುಂಗಲು ಸುಲಭ ಹಾಗೂ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="lancet224" /> ಗಂಟಲು ಕಟ್ಟುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ರೋಗಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ಚಿಕ್ಕ ತುತ್ತುಗಳನ್ನು ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನೆನೆಸುವುದು ಲಾಭದಾಯಿಕವಿರಬಹುದು.<ref name="lancet224" /> ಆಹಾರ ಸೇವನೆ ತುಂಬಾ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಥವಾ ಅಹಿತಕಾರಿಯಾದರೆ, ಪರ್ಕುಟೆನಿಯಸ್ ಎಂಡೊಸ್ಕೋಪಿಕ್ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಸ್ಟೊಮಿ ಆಯ್ಕೆಯು ಬಳಸಲು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಉಣಿಸುವ ಕೊಳವೆ, ಇದನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉದರದ ಮೂಲಕ ಲಗತ್ತಿಸಿ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗೆ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಆಹಾರವನ್ನು ಹೀರಿ ತೆಗೆಯುವ ಅಪಾಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಉನ್ನತ ಪೋಷಣೆಯ ನಿರ್ವಾಹಣೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="pmid18390785">{{cite journal |author=Panagiotakis PH, DiSario JA, Hilden K, Ogara M, Fang JC |title=DPEJ tube placement prevents aspiration pneumonia in high-risk patients |journal=Nutr Clin Pract |volume=23 |issue=2 |pages=172–5 |year=2008 |pmid=18390785 |doi=10.1177/0884533608314537 |url=http://ncp.sagepub.com/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=18390785 }}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹೆಚ್‌ಡಿಯ ತಿಳಿದ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯವಾಗುವ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಾಯಾಮ ಹಾಗೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ದೈಹಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಹಾಗೂ ಉಪನ್ಯಾಸ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಉಪಯೋಗ್ತತೆಯ ಕೆಲವು ಪುರಾವೆಗಳು ಇವೆ. ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಲು ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಅಗತ್ಯೆಯಿದೆ.<ref name="pmid12645441">{{cite journal |author=Bilney B, Morris ME, Perry A |title=Effectiveness of physiotherapy, occupational therapy, and speech pathology for people with Huntington's disease: a systematic review |journal=Neurorehabil Neural Repair |volume=17 |issue=1 |pages=12–24 |year=2003 |pmid=12645441 |doi=10.1177/0888439002250448 |url=http://nnr.sagepub.com/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=12645441 }}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅಸಮರ್ಥತೆಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲು ಒಂದು ಬಹುಶಿಸ್ತಿನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರಬಹುದು.<ref name="pmid17702702">{{cite journal |author=Zinzi P, Salmaso D, De Grandis R, ''et al.'' |title=Effects of an intensive rehabilitation programme on patients with Huntington's disease: a pilot study |journal=Clin Rehabil |volume=21 |issue=7 |pages=603–13 |year=2007 |pmid=17702702 |doi=10.1177/0269215507075495 |url=http://cre.sagepub.com/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=17702702 }}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹೆಚ್‌ಡಿಯನ್ನು ವಂಶಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದ ಅಥವಾ ಪಡೆಯುವ ಅಪಾಯವುಳ್ಳ ವೈಯುಕ್ತಿಕರ ಪರಿವಾರಗಳು, ಪ್ರಾಯಶಃ ಹಳತುಗೊಂಡ ಹೆಚ್‌ಡಿಯ ತಲತಲಾಂತರ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಇತ್ತಿಚಿನ ಹೊಸಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ತಳಿಗಳ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಕುಂಟುಂಬ ಯೋಜನೆಯ ಆಯ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾಳಜಿ ನಿರ್ವಾಹಣೆ, ಹಾಗೂ ಇತರ ಗಣನೆಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯೂನರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ತಳಿಗಳ ಸಲಹೆಯಿಂದ ಈ ವೈಯುಕ್ತಿಕರು ತಮ್ಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಧುನಿಕಗೊಳಿಸಲು ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಇರುವಂತಹ ಕಲ್ಪಿತ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="lancet221" /><ref name="OxfordMonographtesting">{{cite book |author=Harper P|chapter=Genetic counselling and presymptomatic testing |editor=Bates G, Harper P, and Jones L| title=Huntington's Disease – Third Edition|url=https://archive.org/details/huntingtonsdisea0000unse_p9f4| publisher=Oxford University Press| location=Oxford| year=2002| isbn=0-19-851060-8|pages= [https://archive.org/details/huntingtonsdisea0000unse_p9f4/page/198 198]–242}}</ref> == ರೋಗದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ == ರೋಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೬೦%ರಷ್ಟು ಟ್ರೈನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್ ಆವರ್ತನೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ರೋಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿರುವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಆವರ್ತನ ಪರಿಣಾಮ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="lancet220" /><ref>{{cite journal |author=Harper PS |title=Huntington's disease: A clinical, genetic and molecular model for polyglutamine repeat disorders |journal=Philos. Trans. R. Soc. Lond., B, Biol. Sci. |volume=354 |issue=1386 |pages=957–61 |year=1999 |pmid=10434293 |doi=10.1098/rstb.1999.0446 |pmc=1692597}}</ref> ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಟ್ರೈನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್ ಆವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅರವತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾರಿ ಆವರ್ತನದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದರೇ ಅ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೆ ರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಲವತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆವರ್ತನ ಹೊಂದಿದ್ದರೇ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal |author=Andrew SE, Goldberg YP, Kremer B, ''et al.'' |title=The relationship between trinucleotide (CAG) repeat length and clinical features of Huntington's disease |journal=Nat. Genet. |volume=4 |issue=4 |pages=398–403 |year=1993 |pmid=8401589 |doi=10.1038/ng0893-398}}</ref> ವಾತಾವರಣದ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಜೀನ್‌ಗಳು ರೋಗದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ರಚನೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರಿಂದ ಬದಲಾವಣೆ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="lancet220" /> ಎಚ್‌ಡಿ ರೋಗ ಆರಂಭವಾಗಿ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೀವಿತವಿರುವುದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.<ref name="lancet219" /> ಸ್ನಾಯು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಅಂಶದಿಂದ ಅಥವಾ ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ಕ್ಷೀಣತೆಯಿಂದ ಒಂದು ಹಂತದ ವರೆಗೆ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣತೆ ಉಂಟಾಗಿ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೆದರಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ ಉಂಟಾಗುವುದು, ಇದು ಈ ರೋಗ ಇರುವವರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ಜನರು ಸಾವಿಗೆ ಈಡಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸರಿಯಾದ ದೈಹಿಕ ಚಲನೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕುಂಠಿತಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದಾಗಿ, ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಸಮಸ್ಯೆಯುಂಟಾಗಿ ಆಹಾರ ಅಥವಾ ದ್ರವಾಹಾರ ಅಥವಾ ಎರಡನ್ನೂ ಶ್ವಾಸಕೋಶದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳು ನ್ಯುಮೋನಿಯಾಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ ಹೃದಯದ ಕಾಯಿಲೆ, ಅದು ಎಚ್‌ಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಕಾಲುಭಾಗದಷ್ಟು ಜನರ ಮರಣಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="lancet219" /> ಮರಣದಲ್ಲಿನ ನಂತರದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ, ಇದು ಎಚ್‌ಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭.೩% ರೋಗಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೨೭% ರೋಗಿಗಳು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಮಾನಸಿಕ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಅವುಗಳು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಜೀವನದ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಅಥವಾ ರೋಗದ ನಂತರದ ಹಂತಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="OxfordMonographNeuro">{{cite book |author=Crauford D and Snowden J|chapter=Neuropyschological and neuropsychiatric aspects of Huntington's disease |editor=Bates G, Harper P, and Jones L| title=Huntington's Disease – Third Edition|url=https://archive.org/details/huntingtonsdisea0000unse_p9f4| publisher=Oxford University Press| location=Oxford| year=2002| isbn=0-19-851060-8|pages= [https://archive.org/details/huntingtonsdisea0000unse_p9f4/page/62 62]–87}}</ref><ref>{{cite journal |author=Di Maio L, Squitieri F, Napolitano G, ''et al.'' |title=Suicide risk in Huntington's disease |journal=J. Med. Genet. |volume=30 |issue=4 |pages=293–5 |year=1993 |pmid=8487273 |doi=10.1136/jmg.30.4.293 |pmc=1016335}}</ref><ref name="OxfordMonographepi">{{cite book |author=Harper P|chapter=The epidemiology of Huntington's disease |editor=Bates G, Harper P, and Jones L| title=Huntington's Disease – Third Edition|url=https://archive.org/details/huntingtonsdisea0000unse_p9f4| publisher=Oxford University Press| location=Oxford| year=2002| isbn=0-19-851060-8|pages= [https://archive.org/details/huntingtonsdisea0000unse_p9f4/page/159 159]–189}}</ref> ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಚಾಕಿಂಗ್, ಬೀಳುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ದೈಹಿಕ ಹಾನಿ, ಮತ್ತು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref name="lancet219" /> == ಸೋಂಕು ಶಾಸ್ತ್ರ == ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್‌ ರೋಗದ ತಡವಾದ ದಾಳಿ ಎಂದರೆ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="lancet221" /> ಜಗತ್ತಾದ್ಯಂತ ಹೆಚ್‌ಡಿಯ ಪ್ರಭುತ್ವ ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿ ೧೦೦,೦೦೦ ಜನರಲ್ಲಿ ೫-೧೦ ರೋಗಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ,<ref name="emedicine">{{cite web |url=http://emedicine.medscape.com/article/289706-overview |title=Huntington Disease Dementia |author= Sharon I|coauthors=Sharon R, Wilkens JP, Ersan T|year=2010 |work=emedicine, WebMD |publisher=Medscape|accessdate=2010-05-16}}</ref><ref name="Driver-Dunckley2007">{{cite book |author=Driver-Dunckley E, Caviness JN.|chapter=Huntington's disease|editor=Schapira AHV| title=Neurology and Clinical Neuroscience| publisher=Mosby Elsevier|year=2007| isbn=978-0323033541|pages=879–885}}</ref> ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿನ ವಲಸೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಂತಹ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಕಾರಣ ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="lancet221" /> ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ವಾಡಿಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಯೂರೋಪಿ ವಂಶದ ಜನರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಗತಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು, ಸರಿಸುಮಾರು ಪ್ರತಿ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಲ್ಲಿ ಎಪ್ಪತ್ತು ಜನರಿಗಿರುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಜಗತ್ತಿನ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ, ಉದಾ. ಏಷ್ಯಾ ಹಾಗೂ ಆಫ್ರಿಕನ್ ವಂಶದವರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="lancet221" /> ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಕೆಲವು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶಿಕ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಾಡಿಕೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="lancet221" /> [[ವೆನೆಜುವೆಲಾ|ವೆನೆಜುಯೆಲ]]ದ ಮ್ಯಾರಕೈಬೊ ತಳ ಪ್ರದೇಶದಂತಹ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಂದು ವಾಡಿಕೆ ಇದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್‌ಡಿಯು ಪ್ರತಿ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಲ್ಲಿ ಏಳು ಸಾವಿರ ಜನರಲ್ಲಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="lancet221" /><ref>{{cite journal |author= Avila-Giron R.|title= Medical and Social Aspects of Huntington's chorea in the state of Zulia, Venezuela |journal=Advances in Neurology |volume=1 |pages=261–6 |year=1973 |pmid=|pmc= |doi= |url=}}</ref> ಹೆಚ್ಚು ಸೀಮಿತವಾದ ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ ಟಸ್ಮೇನಿಯ ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲಂಡ್|ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]]‌, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು [[ಸ್ವೀಡನ್|ಸ್ವೀಡನ್‌]]ನ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳು.<ref name="OxfordMonographepi" /> ಫಂಡರ್ ಪರಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಾಡಿಕೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ವಾಹಕಗಳ ಮೊಲಕ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದ ಭೌಗೋಳಿಕವಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವಿಕೆಯಿಂದಾದ ವಲಸೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="OxfordMonographepi" /><ref name="dnamark">{{cite journal |author=Gusella JF, Wexler NS, Conneally PM, ''et al.'' |title=A polymorphic DNA marker genetically linked to Huntington's disease |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1983-11-17_306_5940/page/234 |journal=Nature |volume=306 |issue=5940 |pages=234–8 |year=1983 |pmid=6316146| doi = 10.1038/306234a0 }}</ref> ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕೆಲವು ವಾಹಕಗಳನ್ನು ವಂಶಪರಂಪರೆಯ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದು.<ref name="OxfordMonographepi" /> ವಂಶವಾಹಿನಿಯ ಹಪ್ಲೊಟೈಪ್‌ಗಳು ವಾಡಿಕೆಯ ಭೌಗೋಳಿಕವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕುರುಹನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="OxfordMonographepi" /><ref name="pmid7881406">{{cite journal |author=Squitieri F, Andrew SE, Goldberg YP, ''et al.'' |title=DNA haplotype analysis of Huntington disease reveals clues to the origins and mechanisms of CAG expansion and reasons for geographic variations of prevalence|journal=Hum. Mol. Genet. |volume=3 |issue=12 |pages=2103–14 |year=1994 |pmid=7881406 | doi = 10.1093/hmg/3.12.2103 |url=http://hmg.oxfordjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=7881406}}</ref> ಜೀನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವವರೆಗೂ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ರೋಗನಿರ್ಣಯವನ್ನಾಧರಿಸಿದ ಭೌತಿಕ ರೋಗ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹೆಚ್‌ಡಿಯ ಕೌಟಂಬಿಕ ಹಿನ್ನಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಬೇರೆ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಸತ್ತವರ ಕಾರಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುಯಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಈಗ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ರೋಗ ಉಂಟಾಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಗಾಢತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಹುದು.<ref name="OxfordMonographepi" /><ref name="pmid11595021">{{cite journal |author=Almqvist EW, Elterman DS, MacLeod PM, Hayden MR |title=High incidence rate and absent family histories in one quarter of patients newly diagnosed with Huntington disease in British Columbia |journal=Clin. Genet. |volume=60 |issue=3 |pages=198–205 |year=2001 |pmid=11595021 |doi= 10.1034/j.1399-0004.2001.600305.x|url=http://doi.org/10.1034/j.1399-0004.2001.600305.x}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:On Chorea with photo.jpg|thumb|alt=On the right is a young man, dressed in suit and tie, sporting a moustache and tuft of hair on the chin; on the left is the top half of a medical journal titled 'Medical and Surgical Reporter' |1872ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪ್ರಬಂಧವಾದ "ಆನ್ ಕರಿಯಾ"ದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ ವಿವರಿಸಿರುವ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ, ಪುಟ 22.<ref name="onchorea">[243]</ref>]] ೧೮೪೨ರಲ್ಲಿ ರಾಬ್ಲಿ ಡಂಗ್ಲಿಸನ್‌ನ "''ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್'' ‌"ನ ಮೊದಲನೇ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ತನ್ನ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಓಸ್ಕರ್ ವಾಟರ್ಸ್‌ "ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್" ರೋಗದ ಬಗೆಗಿನ ಮೊದಲ ಖಚಿತ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ವಾಟರ್ಸ್ ಇದನ್ನು "ಮ್ಯಾಗ್ರಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನರವ್ಯಾಧಿಯ ಒಂದು ರೂಪ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದು, ನರವ್ಯಾಧಿಯ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು, ಅದು ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುವುದು, ಮತ್ತು ಈ ರೋಗದ ಅನುವಂಶಿಕತೆ ಈ ಬಗ್ಗೆ ನಿಖರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref name="OxfordMonographHistory">{{cite book |author=Harper P|chapter=Huntington's disease: a historical background |editor=Bates G, Harper P, and Jones L| title=Huntington's Disease – Third Edition|url=https://archive.org/details/huntingtonsdisea0000unse_p9f4| publisher=Oxford University Press| location=Oxford| year=2002| isbn=0-19-851060-8|pages= [https://archive.org/details/huntingtonsdisea0000unse_p9f4/page/3 3]–24}}</ref> ೧೮೪೬ರಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಗಾರ್ವನ್ ಕೆಲವು ಸೀಮಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟು ಬೇಗ ಈ ಖಾಯಿಲೆಯ ಸೋಂಕು ಹರಡಬಲ್ಲುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref name="OxfordMonographHistory" /> ಜಾಫರ‍್ಸನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ<ref name="Wexler2008">{{cite book |title=The Woman Who Walked Into the Sea. Huntington's and the Making of a Genetic Disease|year=2008 |publisher=Yale University Press |location= |isbn=9780300105025 |page=288 |url=http://yalepress.yale.edu/yupbooks/book.asp?isbn=9780300105025|author=Wexler A, Wexler N }}</ref> ಡಂಗ್ಲಿಸನ್‌ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಾದ ಗಾರ್ಮನ್ ಹಾಗೂ ವಾಟರ್ಸ್ ಇವರ ಹೊರತಾಗಿ, ೧೮೬೦ರಲ್ಲಿ ಜೋಹನ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯನ್ ಲಂಡ್ ಕೂಡಾ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಮೊದಲ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref name="OxfordMonographHistory" /> [[ನಾರ್ವೇ|ನಾರ್ವೆ]]ಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ ಸೆಟೆಸ್‌ಡಲೆನ್ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮರೆಗುಳಿತನ (ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆ) ಖಾಯಿಲೆಯ ಸೋಂಕಿನ ಜೊತೆ ಆ ಕುಟುಂಬದ ಜನರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ವಿಧದ ಸ್ನಾಯು ಸೆಡೆತ ಕಾಯಿಲೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಈತ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಣೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite journal | last=Lund JC| title= Chorea Sti Viti i Sætersdalen. Uddrag af Distriktslæge J. C. Lunds Medicinalberetning for 1860| journal=Beretning om Sundhedstilstanden | location =Norway | volume= | issue= | year=1860 | pages=137–138 }}</ref> ಈ ಕಾಯಿಲೆಯ ಮೊದಲ ಪರಿಷ್ಕೃತ ವಿವರಣೆಯು ೧೮೭೨ರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್‌ನಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸಮಾನ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸಿದ ಒಂದೇ ಕುಟುಂಬದ ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವರದಿಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಜತೆಗೂಡಿಸಿ, ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಅವುಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕೆಂಬ ನೈಜತೆಯನ್ನು ಅರಿತು ಆ ಬಗ್ಗೆ ನಿಖರವಾದ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ವರದಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿದನು. ಮೆಂಡೆಲಿಯನ್‌ನ ಅನುವಂಶಿಕತೆಯು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರುವ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ತನಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಅಲಿಂಗ ವರ್ಣತಂತುಗಳ ಪ್ರಭಲತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗದ ಕುರಿತು ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. "ಅನುವಂಶಿಕ ರೋಗ"ವನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಸಹಿತ ಕರಾರುವಕ್ಕಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದನು. "ಈ ರೋಗದ ಅನುವಂಶಿಕ ಲಕ್ಷಣದ ಪ್ರಕಾರ, ತಂದೆ-ತಾಯಿಯಿಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಅಥವಾ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರಲ್ಲೊಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗದ ಯಾವ ಕುರುಹೂ ಕಂಡುಬರದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಮುಂದಿನ ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂತತಿಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಈ ರೋಗದಿಂದ ನರಳಬಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ, ಆದರೆ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಆ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲದೇ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದಲ್ಲಿ, ರೋಗದ ವಂಶವಾಹಿ ಎಳೆಯು ಕಡಿದು ಬದಲಾವಣೆಯ ಕರ್ತೃಗಳಾದ ಈ ಹೆತ್ತವರ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಮರಿಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಜನಾಂಗ ಈ ರೋಗದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಬಲ್ಲರೆಂಬ ಭರವಸೆ ನೀಡಬಹುದು." <ref name="onchorea" /><ref>{{cite journal |author=Lanska DJ |title=George Huntington (1850–1916) and hereditary chorea |journal=J Hist Neurosci|volume=9 |issue=1 |pages=76–89 |year=2000 |pmid=11232352 |doi= 10.1076/0964-704X(200004)9:1;1-2;FT076 }}</ref> ನರವ್ಯಾಧಿ ಹಾಗೂ ಸ್ನಾಯು ಸೆಳೆತದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವತಃ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳ, ಹಾಗೂ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಬಂಧದಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆಗೊಂಡ ಸರ್ ವಿಲಿಯಂ ಓಸ್ಲರ್ "''ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೋಗವು ನಿಖರವಾಗಿ, ಸಚಿತ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಗಳೊಡನೆ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿರುವ ಕೆಲವೇ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ'' " ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.<ref name="OxfordMonographHistory" /><ref>{{cite journal |author= Irwin A Brody, Robert H Wilkins |title=Huntington's Chorea|journal=Arch Neurol.|volume=17 |issue=3 |page=331 |year=1967|url=http://archneur.ama-assn.org/cgi/content/summary/17/3/331 |pmid= 4228262 |doi= 10.1001/archneur.1967.00470270109013 |doi_brokendate= 2009-12-18 }}</ref> ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ ರೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆತನಿಗಿರುವ ಪ್ರಭಾವ ಈ ರೋಗದ ಬಗೆಗಿನ ಜಾಗೃತಿಯು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಹರಡಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು.<ref name="OxfordMonographHistory" /> ಲೂಯಿಸ್ ಥೀಯೋಫೈಲ್ ಜೋಸೆಫ್ ಲಾಂಡೌಝಿ, ಡಿಸೈರ್ ಮಲ್ಗೋರಿ ಬೌರ್ನೆವಿಲ್ಲೆ, ಕೆಮಿಲ್ಲೋ ಗೋಲ್ಗಿ ಮತ್ತು ಜೋಸೆಫ್ ಜೂಲ್ಸ್ ಡಿಜೆರಿನ್‌ರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಯೂರೋಪ್‌ನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಆ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ರೋಗದ ಬಗೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಯೂರೋಪ್ ಮೂಲದಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="OxfordMonographHistory" /> ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ಬಗೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವರದಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡು ಈ ರೋಗಸ್ಥಿತಿಯು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="OxfordMonographHistory" /> ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮೆಂಡೆಲ್‌ನ ಅನುವಂಶಿಕತೆಯು ಪುನಃಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್‌ ರೋಗವು "ಅನುವಂಶಿಕ ಅಲಿಂಗ ವರ್ಣತಂತುಗಳ ಪ್ರಭಲತೆ" ಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="OxfordMonographHistory" /> ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ವಿಲಿಯಂ ಬೇಟ್ಸನ್ ರೋಗಪೀಡಿತ ಕುಟುಂಬಗಳ ವಂಶಾವಳಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ರೋಗವು "ಅಲಿಂಗ ವರ್ಣತಂತುಗಳ ಪ್ರಭಲತೆ" ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಅನುವಂಶಿಕತೆಯ ರೂಪ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದನು.<ref name="Wexler2008" /> ಪ್ರಭಲ ಅನುವಂಶೀಯ ಮಾದರಿಯು ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧಕರನ್ನು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಹಿಂದಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಬಳಸಿದ ಕುಟುಂಬದ ಜನರನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿತು. ಇಂತಹ ಸಂಶೋಧಕರಲ್ಲಿ ಸ್ಮಿತ್ ಎಲಿ ಜೆಲ್ಲಿಫ್ಫೆ ಒಬ್ಬ.<ref name="OxfordMonographHistory" /> ಜೆಲ್ಲಿಫ್ಫೆ ಇಡೀ ನೂಯಾರ್ಕ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್‌ ರೋಗದ ವಂಶಾವಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು.<ref>{{cite journal |author=Jelliffe SE, Muncey EB, Davenport CB |title=Huntington's Chorea: A Study in Heredity |journal=The Journal of Nervous and Mental Disease |volume=40|issue=12 |page=796 |year=1913|doi= |url=http://journals.lww.com/jonmd/Citation/1913/12000/Huntington_s_Chorea__A_Study_in_Heredity.10.aspx }}</ref> ಈತನ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಈತನ ಕಾಲೇಜು ಗೆಳೆಯ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾವನ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನನ್ನು ಎಚ್ಚರಗೊಳಿದ್ದು ಈತ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಮುನ್ಸಿಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಿ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿನ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ರೋಗಪೀಡಿತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿ ಅವರ ವಂಶಾವಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಖರ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದನು.<ref name="davenportmuncey">{{cite journal |author=Davenport CB, Muncey EB |title=Huntington's chorea in relation to heredity and eugenics |journal=American Journal of Insanity |volume=73 |pages=195–222 |year=1916 |doi=10.1176/appi.ajp.73.2.195 |url=http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/content/abstract/73/2/195 |doi_brokendate=2010-08-25 |access-date=2010-10-25 |archive-date=2011-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611235634/http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/content/abstract/73/2/195 |url-status=dead }}</ref> ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಇವನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನರ ಮೇಲೆ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ರೋಗ ಬೀರುವ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಹಾಗೂ ಯುಎಸ್‌‌ಎನಲ್ಲಿನ ಕನಿಷ್ಟ ಕೆಲವರನ್ನು ಈ ರೋಗದಿಂದ ಗುಣಮುಖರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲಿಸಲು ಬಳಸಿದನು.<ref name="davenportmuncey" /> ೧೯೩೨ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಪಿ.ಆರ್. ವೆಸ್ಸಿಯಿಂದ ಪರಿಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ೧೬೩೦ಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ್ನು ತೊರೆದು ಬಾಸ್ಟನ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂವರು ಸಹೋದರರೇ ಯುಎಸ್‌ಎ ಯಲ್ಲಿ ಈ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ರೋಗದ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣರೆಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು.<ref>{{Cite journal | last=Vessie | first=PR | title=On the transmission of Huntington's chorea for 300 years – the Bures family group | journal=Nervous and Mental Disease | location=Baltimore | volume=76 | issue=6 | year=1932 | pages=553–573 | url=http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=info:12mCk4CjFKAJ:scholar.google.com/&output=viewport&pg=1 | accessdate=2009-04-01 | doi=10.1097/00005053-193212000-00001 }}</ref> ಹಿಂದಿನ ಸಂತಾನೋತ್ಪಾದಕರು ದೃಢಪಡಿಸಿದ ತಮ್ಮ ಬೇಡಿಕೆ ಹಾಗೂ ಮುನ್ಸಿ, ಡಾವನ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಪೀಡಿತ ಉತ್ತಮ ಸಂತಾನಪಡೆಯುವ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಸಿ ನೆಡೆಸಿದ ಸಾಧನೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್‌ ರೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆಯುಂಟಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="Wexler2008" /> ಮುನ್ಸಿ ಮತ್ತು ಡಾವನ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಹಿಂದಿನ ಕೆಲವು ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ಪೀಡಿತ ಜನರು ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು, ಮಾಟಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಿಂದ ಹತ್ತಿಕ್ಕಲ್ಪಟ್ಟವರು ಅಥವಾ ಬಹಿಷ್ಕೃತಗೊಂಡವರು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯು ಜನರಲ್ಲಿ ಮೂಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="pmid12486915">{{cite journal |author=Wexler AR |title=Chorea and community in a 19th-century town |journal=Bull Hist Med |volume=76 |issue=3 |pages=495–527 |year=2002 |pmid=12486915 |doi= 10.1353/bhm.2002.0150|url=https://archive.org/details/sim_bulletin-of-the-history-of-medicine_fall-2002_76_3/page/495}}</ref><ref name="pmid6233902">{{cite journal |author=Conneally PM |title=Huntington disease: genetics and epidemiology |journal=Am. J. Hum. Genet. |volume=36 |issue=3 |pages=506–26 |year=1984 |pmid=6233902 |pmc=1684448 }}</ref> ಈ ಕಲ್ಪನೆಯು ರುಜುವಾತಾಗಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿದ ಸಾಕ್ಷಿಯಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜಾರ್ಜ್ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್‌ ಪೀಡಿತ ಜನರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದೊಳಗೇ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.<ref name="Wexler2008" /><ref name="pmid12486915" /> ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಯಿಲೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮುಂದುವರೆದು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಯಶಸ್ಸಿನ ಘಟ್ಟ ತಲುಪಿದ್ದು ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ. ಯುಎಸ್-[[ವೆನೆಜುವೆಲಾ|ವೆನೆಜ್ಯುಯೆಲಾ]] ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್‌ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಜೀನ್‌ನ ಅಂದಾಜು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು.<ref name="dnamark" /> ಇದು ೧೯೭೯ರಲ್ಲಿ ರೋಗದ ಸೋಂಕು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹರಡಿದ ವೆನೆಜುವೆಲದ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿತ ಹಳ್ಳಿಗಳಾದ ಬರ್ರಾಕ್ವಿಟಸ್ ಮತ್ತು ಲಾಗ್ಯುನೆಟಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ವಿಸ್ತೃತ ಅಧ್ಯಯನದ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ನಡೆಸಿದ ಇತರ ಹೊಸ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ "ಹ್ಯೂಮನ್ ಜೀನೋಮ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌"ನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಹಂತವಾದ "ಡಿಎನ್‌ಎಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ವಿಧಾನ" ವೂ ಒಂದು.<ref>{{cite web |url=http://www.hdfoundation.org/html/venezuela_huntington.php |title=The Venezuela Huntington's disease project |accessdate=2008-09-08 |work=Hereditary Disease Foundation website |publisher=Hereditary Disease Foundation |year=2008 |archive-date=2008-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081026090157/http://www.hdfoundation.org/html/venezuela_huntington.php |url-status=deviated |archivedate=2008-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081026090157/http://www.hdfoundation.org/html/venezuela_huntington.php }}</ref> ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಶೋಧಕರ ತಂಡ ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಜೀನ್‌ನ ನಿಖರವಾದ ಸ್ಥಳ ೪ಪಿ೧೬.೩<ref name="pmid8458085">{{cite journal |author= Macdonald M|title=A novel gene containing a trinucleotide repeat that is expanded and unstable on Huntington's disease chromosomes. The Huntington's Disease Collaborative Research Group |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=72 |issue=6 |pages=971–83 |year=1993|pmid=8458085 |doi= 10.1016/0092-8674(93)90585-E|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0092-8674(93)90585-E}}</ref> ನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ ಇದನ್ನು ಜನೆಟಿಕ್ ಲಿಂಕೇಜ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್ ನಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಅಲಿಂಗ ವರ್ಣತಂತು ರೋಗಸ್ಥಾನ ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಿದರು.<ref name="pmid8458085" /><ref name="pmid15931380">{{cite journal |author=Bertram L, Tanzi RE |title=The genetic epidemiology of neurodegenerative disease |journal=[[J. Clin. Invest.]] |volume=115 |issue=6 |pages=1449–57 |year=2005 |pmid=15931380 |pmc=1137006 |doi=10.1172/JCI24761|accessdate=2009-03-22}}</ref> ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರೋಗದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆದು ಅನಿತಾ ಹಾರ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಸಂಶೋಧಕರ ತಂಡ ಕಂಡುಹಿಡಿದ "ಜೀನ್‌ನ ಉದ್ದದ ಪರಿಣಾಮ" ಕೂಡಾ ಒಂದು.<ref name="pmid1303283">{{cite journal |author=La Spada AR, Roling DB, Harding AE, ''et al.'' |title=Meiotic stability and genotype-phenotype correlation of the trinucleotide repeat in X-linked spinal and bulbar muscular atrophy |journal=Nat. Genet. |volume=2 |issue=4 |pages=301–4 |year=1992 |pmid=1303283 |doi=10.1038/ng1292-301}}</ref> ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಜನಿಕ್ ಇಲಿಯು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು. ಮಾನವರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಕಡಿಮೆ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಫಲಿತಾಂಶವು ಬೇಗನೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದು.<ref name="transgenmodels">{{cite journal |author=Sathasivam K, Hobbs C, Mangiarini L, ''et al.'' |title=Transgenic models of Huntington's disease |journal=[[Philos. Trans. R. Soc. Lond., B, Biol. Sci.]] |volume=354 |issue=1386 |pages=963–9 |year=1999 |pmid=10434294 |pmc=1692600 |doi=10.1098/rstb.1999.0447 |url=http://journals.royalsociety.org/openurl.asp?genre=article&issn=0962-8436&volume=354&issue=1386&spage=963 |access-date=2010-10-25 |archive-date=2020-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223013738/http://journals.royalsociety.org/openurl.asp?genre=article&issn=0962-8436&volume=354&issue=1386&spage=963 |url-status=dead }}</ref><ref name="pmid16389308">{{cite journal |author=Li JY, Popovic N, Brundin P |title=The use of the R6 transgenic mouse models of Huntington's disease in attempts to develop novel therapeutic strategies |journal=NeuroRx|volume=2 |issue=3 |pages=447–64 |year=2005 |pmid=16389308 |pmc=1144488 |doi= 10.1602/neurorx.2.3.447|url= }}</ref> ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಎಮ್ಎಚ್‌ಟಿಟಿ ಭಾಗಗಳ ತಪ್ಪಿದ ಮಡಿಕೆಗಳು ಆವಿಷ್ಕಾರಗೊಂಡು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಂದುಂಟಾಗುವ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಾರ್ ಇನ್‌ಕ್ಲೂಶನ್ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಯಿತು.<ref name="pmid9302293">{{cite journal |author=DiFiglia M, Sapp E, Chase KO, ''et al.'' |title=Aggregation of huntingtin in neuronal intranuclear inclusions and dystrophic neurites in brain |url=https://archive.org/details/sim_science_1997-09-26_277_5334/page/1990 |journal=Science |volume=277 |issue=5334 |pages=1990–3 |year=1997 |pmid=9302293 |doi=10.1126/science.277.5334.1990}}</ref> ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಒಳಗೊಂಡಿರುವಿಕೆ, ಪ್ರಭಲವಾದ ಔಷಧೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು, ಶುಶ್ರೂಶಾ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಜೀನ್‌ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು.<ref name="OxfordMonographHistory" /><ref>{{cite web |url=http://www.hdfoundation.org/achievements.php |title=Achievements of Hereditary Disease Foundation |accessdate=2008-08-10 |work=Achievements of Hereditary Disease Foundation |publisher=Hereditary Disease Foundation |date= |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716024649/http://www.hdfoundation.org/achievements.php |url-status=deviated |archivedate=2011-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716024649/http://www.hdfoundation.org/achievements.php }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hda.org.uk/charity/research.html |title=HDA research news—medical research into treatment & prevention on hda.org.uk |accessdate=2008-08-10 |work= |publisher=Huntington's Disease Association-United Kingdom |year=2009 |archive-date=2009-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090531081256/http://www.hda.org.uk/charity/research.html |url-status=deviated |archivedate=2009-05-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090531081256/http://www.hda.org.uk/charity/research.html }}</ref> == ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{See also|List of Huntington's disease media depictions}} === ನೈತಿಕತೆ === {{See also|In vitro fertilisation#Ethics|Stem cell controversy}} ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ರೋಗ, ಅದರಲ್ಲೂ ರೋಗದ ಮೇಲಿನ ಅನುವಂಶಿಕತೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಬಳಕೆ ಕೆಲವೊಂದು ನೈತಿಕ ವಿಷಯಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನುವಂಶಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಆ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಲು ಆತ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರೌಢತೆಯುಳ್ಳವನು, ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಫಲಿತಾಂಶದ ಗೋಪ್ಯತೆ, ಈ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಜೀವವಿಮೆ, ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಹಣಕಾಸಿನ ವಿಷಯವಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಂಶಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ೧೯೧೦ರಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡವನ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ರೋಗವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ರೋಗಗ್ರಸ್ಥರಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾದ ಸಂತಾನಹರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸುವುದು ಹಾಗೂ ಅವರ ವಲಸೆ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದಾಗ ಜನಾಂಗ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಚಳುವಳಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಅಲ್ಲೊಂದು ವಾಗ್ಯುದ್ಧವೇ ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref>{{cite journal |author=Davenport CB |title=Huntington's chorea in relation to heredity and eugenics |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=1 |issue=5 |pages=283–5 |year=1915|pmid=16575999 |pmc=1090803 |doi= 10.1073/pnas.1.5.283}}</ref> ಭ್ರೂಣಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಪ್ರನಾಳ ಶಿಶು ವಿಧಾನದ ಪುನರುತ್ಪಾದನೆಯೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಿರೋಧವನ್ನೆದುರಿಸಿತು. ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು, ಭ್ರೂಣಗಳ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ರೋಗದ ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧನೆಗಳೂ ನೈತಿಕವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite journal|last=Rollin|first=Bernard E.|year=2006|title=The Regulation of Animal Research and the Emergence of Animal Ethics: A Conceptual History|journal=Theoretical Medicine and Bioethics|volume=27|issue=4|pages=285–304|doi=10.1007/s11017-006-9007-8|pmid=16937023 }}</ref><ref name="pmid18181947">{{cite journal |author=Doerflinger RM |title=The problem of deception in embryonic stem cell research |journal=Cell Prolif. |volume=41 Suppl 1 |issue= |pages=65–70 |year=2008 |pmid=18181947 |doi=10.1111/j.1365-2184.2008.00492.x |doi_brokendate=2009-12-18}}</ref> ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ರೋಗ ನಿರ್ಣಯದ ನಿಖರವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗಗಳು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ, ನೈತಿಕ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Chapman MA |title=Predictive testing for adult-onset genetic disease: ethical and legal implications of the use of linkage analysis for Huntington disease |journal=Am. J. Hum. Genet. |volume=47 |issue=1 |pages=1–3 |year=1990 |pmid=2140926 |pmc=1683745}}</ref><ref>{{cite journal |author=Huggins M, Bloch M, Kanani S, ''et al.'' |title=Ethical and legal dilemmas arising during predictive testing for adult-onset disease: the experience of Huntington disease |journal=Am. J. Hum. Genet. |volume=47 |issue=1 |pages=4–12 |year=1990 |pmid=1971997 |pmc=1683755}}</ref> ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ, ಹೇಗೆ ಮತ್ತು ಯಾರಿಗೆ ಇದರ ಲಭ್ಯತೆ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ಸೂಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಧಾನಗಳು ದಕ್ಷ, ಕ್ರಮಬದ್ಧ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿವೆ.<ref name="lancet221" /> ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾದರೆ ಆತನ ಮೇಲೆ ಅನುವಂಶಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಯೋಗ, ಜೀವ ವಿಮೆ ಇತ್ಯಾದಿ ವ್ಯವಹಾರ ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಾಧಿಸುತ್ತವೆ. ಯುಎಸ್‌ನ ಹಲವು ಜೀವವಿಮಾ ಕಂಪನಿಗಳು ವಿಮಾ ಫಾಲಿಸಿ ಬರೆಯುವಾಗ ಈ ಬಗೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಫಾಲಿಸಿಯಲ್ಲಿ ೨೦೧೪ರವರೆಗೆ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿವೆ.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7452909.stm |title= BBC article: Genetic data banned for insurers|accessdate=2008-08-10 |work= |publisher=BBC |date=2008-06-13 }}</ref> ಇತರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದೇ ಇರುವ ಅನುವಂಶಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಗು ಅಥವಾ ಒಬ್ಬ ತರುಣನ ಮೇಲೆ ರೋಗಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮೂಡುವ ಮುನ್ನ ಇಂತಹ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ವೈದ್ಯಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲದುದರಿಂದ ಅದು ಪ್ರಶ್ನಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.<ref name="pmid2136787" /><ref name="pmid8950670">{{cite journal |author=Binedell J, Soldan JR, Scourfield J, Harper PS |title=Huntington's disease predictive testing: the case for an assessment approach to requests from adolescents |journal=J. Med. Genet. |volume=33 |issue=11 |pages=912–8 |year=1996 |pmid=8950670 |pmc=1050784 |doi= 10.1136/jmg.33.11.912|url=}}</ref><ref name="pmid18704981">{{cite journal |author=Borry P, Goffin T, Nys H, Dierickx K |title=Predictive genetic testing in minors for adult-onset genetic diseases |journal=Mt. Sinai J. Med. |volume=75 |issue=3 |pages=287–96 |year=2008 |pmid=18704981 |doi=10.1002/msj.20038 |url=}}</ref> ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಪರವಾಗಿ ಹೆತ್ತವರು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರಾದರೂ, ಒಬ್ಬ ಪ್ರೌಢ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಅನುವಂಶಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಮ್ಮತದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ.<ref name="pmid2136787" /><ref name="pmid8950670" /><ref name="pmid18704981" /> ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಲಭ್ಯವಾದಲ್ಲಿ, ಆತ ಪ್ರೌಢನಾದರೂ ಸಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಅನೈತಿಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="pmid2136787" /><ref name="pmid8950670" /><ref name="pmid18704981" /> ಜನನಪೂರ್ವದ ಅನುವಂಶಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಥವಾ ಗರ್ಭ ನಿಲ್ಲುವ ಮುನ್ನ ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ಮಗು ಈ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲು ನಡೆಸುವ ಅನುವಂಶಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯೂ ನೈತಿಕ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ.<ref name="pmid9949442">{{cite journal |author=Braude PR, De Wert GM, Evers-Kiebooms G, Pettigrew RA, Geraedts JP |title=Non-disclosure preimplantation genetic diagnosis for Huntington's disease: practical and ethical dilemmas |url=https://archive.org/details/sim_prenatal-diagnosis_1998-12_18_13/page/1422 |journal=Prenat. Diagn. |volume=18 |issue=13 |pages=1422–6 |year=1998 |pmid=9949442|doi=10.1002/(SICI)1097-0223(199812)18:13<1422::AID-PD499>3.0.CO;2-R |accessdate=2009-04-01}}</ref> ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜನನಪೂರ್ವ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಗರ್ಭಪಾತ ಮಾಡಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="pmid9949442" /> ಗರ್ಭ ನಿಲ್ಲುವ ಮುನ್ನ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ರೋಗದ ಪತ್ತೆಗೆ ಪ್ರನಾಳಶಿಶುಗರ್ಭಧಾರಣೆಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಭ್ರೂಣಗಳ ಎರಡರಷ್ಟು ಭ್ರೂಣಗಳು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಧನಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ತೀವ್ರಸ್ವರೂಪದ ಕಾಯಿಲೆಯಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆತ್ತವರು ತಮ್ಮ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದಂತಹ ಕೆಲವೊಂದು ಕ್ಲಿಷ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಒದಗಿಬರಬಹುದು, ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ವಿಷಯಗಳು ಹೆತ್ತವರಿಂದ ಗೋಪ್ಯವಾಗಿರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="pmid9949442" /> === ಸಹಕಾರೀ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Woody Guthrie NYWTS.jpg|thumb|alt=A black-and-white photograph taken indoors of Woody Guthrie wearing pinstripe trousers, a tartan shirt with top button undone, and a cap. He sits playing a six-string acoustic guitar, which is supported on one knee, and he appears to be singing. 'This Machine Kills Fascists' is written in all capital letters on a rectangular sticker, which is fixed onto the guitar.|ವೂಡಿ ಗ್ಯಾದ್ರಿಯ ಸಾವು ಕಮಿಟಿ ಟು ಕೊಂಬಾಟ್‌ ಟು ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್‌ ರೋಗ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.]] ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ಕುಟುಂಬದ ಜನರಲ್ಲಿ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ರೋಗವಿದ್ದುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಸ್ಪೂರ್ತಿಗೊಂಡ ಡಾ. ಮಿಲ್ಟನ್ ವೆಕ್ಸ್‌ಲರ್ ಅನುವಂಶೀಯ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಆ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರ ನೀಡುವ ಗುರಿಯನ್ನಿಟ್ಟು "ಹೆರಿಡಟರಿ ಡಿಸೀಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್" (ಎಚ್.ಡಿ.ಎಫ್) ನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು.<ref name="HDF-About Us">{{cite web|url=http://www.hdfoundation.org/aboutus.php|title=Hereditary Disease Foundation – About Us|year=2008|work=|publisher=Hereditary disease foundation|accessdate=2009-03-27|archive-date=2009-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090312054743/http://www.hdfoundation.org/aboutus.php|url-status=deviated|archivedate=2009-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090312054743/http://www.hdfoundation.org/aboutus.php}}</ref> ಈ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾನ ಮತ್ತು ಡಾ. ಮಿಲ್ಟನ್ ವೆಕ್ಸ್‌ಲರ್‌ರ ಮಗಳು ನಾನ್ಸಿ ವೆಕ್ಸ್‌ಲರ್‌ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ರೋಗ ತರಬಲ್ಲ ಜೀನ್‌ನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ವೆನೆಜುವೆಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಸಂಶೋಧನಾ ತಂಡದ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು.<ref name="HDF-About Us" /> ೨೦೦೯ ರವರೆಗೆ, ನಾನ್ಸಿ ವೆಕ್ಸ್‌ಲರ್‌ ಈ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="HDF-About Us" /> ಸುಮಾರು ಎಚ್.ಡಿ.ಎಫ್ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗಂಡ ವುಡೀ ಗುಥ್ರಿಯು ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ರೋಗದ ತೀವ್ರತೆಯಿಂದ ಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿದ ನಂತರ ಮಾರ್ಜೊರಿ ಗುಥ್ರಿ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ರೋಗದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಲು ಒಂದು ಕಮ್ಮಿಟಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. (ಈಗಿನ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ಡಿಸೀಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ).<ref name="HDSA-History">{{cite web |url=http://www.hdsa.org/about/hdsa-history.html |title=Huntington's Disease Society of America – History |year=2008 |publisher=Huntington's Disease Society of America |accessdate=2009-03-17 |archive-date=2010-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124031939/http://hdsa.org/about/hdsa-history.html |url-status=deviated |archivedate=2010-11-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101124031939/http://hdsa.org/about/hdsa-history.html }}</ref> ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರೀ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಸಹಕರಿಸಿದವು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಮತ್ತು ಯೂರೋಎಚ್‌ಡಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.huntington-assoc.com/ihapro.htm |title=IHA Profile |accessdate=2009-04-03 |publisher=International Huntington Association |year=2004 |archive-date=2011-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612043936/http://www.huntington-assoc.com/ihapro.htm |url-status=dead }}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಸಹಕಾರೀ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ರೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸರಕಾರದಿಂದ ಅನುಮೋದನೆಗೊಳಪಟ್ಟಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಯುಎಸ್ ಶಾಸನ ಸಭೆಯು ಜೂನ್ ೬ನ್ನು "ಅಂತರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ರೋಗ ಜಾಗೃತಾ ದಿನ" ವನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.hdsa.org/static/resolutionhdprint.pdf |format=PDF |title=US Senate s. resolution 531 |accessdate=2008-08-10 |work=S. Res. 531 |publisher=US Senate |date=2008-04-06 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721180821/http://www.hdsa.org/static/resolutionhdprint.pdf |url-status=deviated |archivedate=2011-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721180821/http://www.hdsa.org/static/resolutionhdprint.pdf }}</ref> == ಸಂಶೋಧನೆಯ ನಿರ್ದೇಶನಗಳು == ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ರೋಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಎಚ್‌ಟಿಟಿ( ಪ್ರೋಟೀನ್ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟಿನ್) ನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ, ಎಮ್ಎಚ್‌ಟಿಟಿ (ಮ್ಯೂಟೆಂಟ್ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟಿನ್) ಅದರಿಂದ ಹೇಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಅದರ ಜೊತೆ ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರದೊಂದಿಗೆ ರೋಗವುಂಟಾವುವಂತೆ ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿದೆ.<ref name="pmid14585171" /> ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೇ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ರೋಗವುಂಟಾಗುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ತ ಔಷಧಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲು ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಾಣಿಯು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ.<ref name="lancet223">{{cite journal |author=Walker FO |title=Huntington's disease |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_january-19-26-2007_369_9557/page/223 |journal=Lancet |volume=369 |issue=9557 |page=223 |year=2007 |pmid=17240289 |doi=10.1016/S0140-6736(07)60111-1 }}</ref> ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟಿನ್ಸ್ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಚೋದನೆಗೊಂಡ ಇಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೋತಿಗಳು ಮೊದಲು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref name="lancet223" /><ref name="pmid8731">{{cite journal |author=Coyle JT, Schwarcz R |title=Lesion of striatal neurones with kainic acid provides a model for Huntington's chorea |journal=Nature |volume=263 |issue=5574 |pages=244–6 |year=1976 |pmid=8731 |doi= 10.1038/263244a0|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1976-09-16_263_5574/page/244}}</ref><ref>{{cite journal |author=Brouillet E, Hantraye P, Ferrante RJ, Dolan R, Leroy-Willig A, Kowall NW, Beal MF |title=Chronic mitochondrial energy impairment produces selective striatal degeneration and abnormal choreiform movements in primates |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=92 | year=1995 |pages=7105–7109 |pmid=7624378 |doi=10.1073/pnas.92.15.7105 |issue=15 |pmc=41480 }}</ref> ಆದರೆ ಇವು ಆ ರೋಗದ ಮುಂದುವರೆದ ಲಕ್ಷಣಗಲನ್ನು ಅನುಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟಿನ್ ಜೀನ್ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಜನಿಕ್ ಅನಿಮಲ್ಸ್ (ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು) (ಇಲಿ,<ref name="lancet223" /><ref>{{cite journal |author=Carter RJ, Lione LA, Humby T, Mangiarini L, Mahal A, Bates GP, Dunnett SB, and Morton AJ |title=Characterization of Progressive Motor Deficits in Mice Transgenic for the Human Huntington's Disease Mutation |journal=The Journal of Neuroscience |volume=19 |issue=8 | date=15 April 1999|pages=3248–3257 |pmid= 10191337| url=http://www.jneurosci.org/cgi/content/full/19/8/3248| accessdate=2009-04-01 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Mangiarini L, Sathasivam K, Seller M, Cozens B, Harper A, Hetherington C, Lawton M, Trottier Y, Lehrach H, Davies SW, Bates GP |title=Exon 1 of the HD gene with an expanded CAG repeat is sufficient to cause a progressive neurological genotype in transgenic mice |url=https://archive.org/details/cell_1996-11-01_87_3/page/493 |journal=Cell |volume=87 |issue=3 | year=1996 |pages=493–506 |pmid=8898202 |doi=10.1016/S0092-8674(00)81369-0}}</ref> ''ಡ್ರೋಸೊಫಿಲ'' ಹಣ್ಣಿನ ಕೀಟಗಳು<ref name="lancet223" /><ref>{{cite journal |author=Marsh JL, Pallos J and Thompson LM |title=Fly models of Huntington's disease |journal=Human Molecular Genetics |volume=12 |issue=2 | year=2003 |pages=187–193 |pmid=12925571 |doi=10.1093/hmg/ddg271| url=http://hmg.oxfordjournals.org/cgi/content/full/12/suppl_2/R187| accessdate=2009-04-01}}</ref> ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮಂಗಗಳು<ref>{{cite web |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2008/05/080518152643.htm |title=First Transgenic Monkey Model Of Huntington's Disease Developed |accessdate=2008-08-10 |publisher=ScienceDaily |date=2008-05-19}}</ref>) ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟಿನ್ಸ್ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವಂತೆ ಅವುಗಳ ಜೀನ್‌ಗೆ ಸಿ.ಎ.ಜಿ ರಿಪೀಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪಾನ್‌ಶನ್‌ನನ್ನು ಜೀನ್‌ನ ಓಳಗೆ ತೂರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೀನ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನೆಮೆಟೋಡ ಹುಳಗಳೂ ಉತ್ತಮ ಮಾದರಿಯಾಗಬಲ್ಲುದು.<ref name="lancet223" /><ref>{{cite journal |author=Voisine C, Varma H, Walker N, Bates EA, Stockwell BR, Hart AC |title=Identification of potential therapeutic drugs for huntington's disease using Caenorhabditis elegans |journal=PLoS ONE |volume=2 |issue=6 |pages=e504 |year=2007 |pmid=17551584 |pmc=1876812 |doi=10.1371/journal.pone.0000504 |url=http://www.plosone.org/article/info:doi/10.1371/journal.pone.0000504}}</ref> ''ಡ್ರೊಸೊಫಿಲಾ'' ಕೀಟಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಟ್ರಾ ಬಾಡೀಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಜನೆಟಿಕ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿ ಕೋಶಗಳೊಳಗೆ ತಯಾರಿಸಿದ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಕಣಗಳ ಭಾಗಗಳು ಈ ಕೀಟಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕೀಟಗಳ ಮರಣಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಗಮನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯು ಎಮ್ಎಚ್‌ಟಿಟಿ (ಮ್ಯೂಟೆಂಟ್ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟಿನ್) ಯು ಒಟ್ಟಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="lancet223" /><ref>{{cite journal |author=Lecerf JM, Shirley TL, Zhu Q, ''et al.'' |title=Human single-chain Fv intrabodies counteract in situ huntingtin aggregation in cellular models of Huntington's disease |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=98 |issue=8 |pages=4764–9 |year=2001 |pmid=11296304 |doi=10.1073/pnas.071058398 |pmc=31908}}</ref><ref>{{cite journal |author=Miller TW, Zhou C, Gines S, ''et al.'' |title=A human single-chain Fv intrabody preferentially targets amino-terminal huntingtin's fragments in striatal models of Huntington's disease |journal=Neurobiol. Dis. |volume=19 |issue=1–2 |pages=47–56 |year=2005 |pmid=15837560 |doi=10.1016/j.nbd.2004.11.003}}</ref> ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ ಒಂದೇ ಜೀನ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಜೀನ್ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ (ಜೀನ್ ಸೈಲೆನ್ಸಿಂಗ್) ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಇಲಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಇದು ಜೀನ್ ನಾಕ್‌ಡೌನ್ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತವೆ. ಎಮ್ಎಚ್‌ಟಿಟಿ (ಮ್ಯೂಟೆಂಟ್ ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟಿನ್) ಯ ಪ್ರಭಾವ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೇ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.<ref name="lancet225" /><ref name="pmid15811941">{{cite journal |author=Harper SQ, Staber PD, He X, ''et al.'' |title=RNA interference improves motor and neuropathological abnormalities in a Huntington's disease mouse model |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=102 |issue=16 |pages=5820–5 |year=2005 |pmid=15811941 |doi=10.1073/pnas.0501507102 |pmc=556303}}</ref><ref>{{cite journal| author=Díaz-Hernández M, Torres-Peraza J, Salvatori-Abarca A, ''et al.''| title=Full Motor Recovery Despite Striatal Neuron Loss and Formation of Irreversible Amyloid-Like Inclusions in a Conditional Mouse Model of Huntington's Disease| url=https://archive.org/details/sim_journal-of-neuroscience_2005-10-19_25_42/page/9773| journal=The Journal of Neuroscience|year=2005| volume=25| issue=42| pages=9773–9781| doi=10.1523/JNEUROSCI.3183-05.2005| pmid=16237181}}</ref> ಸ್ಟೆಮ್ ಸೆಲ್ಲ್ ಚಿಕಿತ್ಸಾವಿಧಾನವು ಘಾಸಿಯಾದ ಮೆದುಳಿನ ಭಾಗದ ಕೆಟ್ಟುಹೋದ ನರಕೋಶಗಳ [ನ್ಯೂರಾನ್ಸ್] ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಟೆಮ್ ಸೆಲ್ಸ್‌ನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಯೋಗವು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಧನಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.<ref name="pmid18341412">{{cite journal |author=Clelland CD, Barker RA, Watts C |title=Cell therapy in Huntington disease |journal=Neurosurg Focus |volume=24 |issue=3–4 |page=E9 |year=2008 |pmid=18341412 |doi=10.3171/FOC/2008/24/3-4/E8 }}</ref> ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಯೋಜನ ಬೀರಬಲ್ಲ ಕ್ರಿಯಾಟೈನ್, ಕೊ-ಎನ್‌ಜೈಮ್ Q೧೦ ಮತ್ತು ಆಂಟಿಬಾಟಿಕ್ ಮಿನೋಸೈಕ್ಲಿನ್‌ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಜೌಷಧಿಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ.<ref name="lancet225" /> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಖಾಸಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೂ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಇವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿವೆ.<ref name="lancet225" /> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{clear}} {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{wikisource|On Chorea}} * ಒಪನ್ ಡೈರೆಕ್ಟರಿ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿನ [http://www.dmoz.org/Health/Conditions_and_Diseases/Neurological_Disorders/Huntington's_Disease/ ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್‌ ರೋಗವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಡೈರೆಕ್ಟರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225065002/http://www.dmoz.org/Health/Conditions_and_Diseases/Neurological_Disorders/Huntington%27s_Disease/ |date=2011-02-25 }} {{DEFAULTSORT:Huntington's Disease}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್‌ ರೋಗ]] [[ವರ್ಗ:ಅನುವಂಶಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಕ್ಷೀಣವಾಗಿಸುವಿಕೆಯು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ನರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ]] [[ವರ್ಗ:ನರ ಸಂಬಂಧಿ ಕೋಶಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖಗೊಳ್ಳುವ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ]] 5bw6wfrpscz6l46iqooh6bagg1r6rkk 0 26374 1427516 1381437 2026-09-06T22:42:44Z InternetArchiveBot 69876 Add 9 books for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427516 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease |Name = Lung cancer |Image = Pathology of the lung (cancer).jpg |Caption = Cross section of a human lung. The white area in the upper lobe is cancer; the black areas are discoloration due to [[Tobacco smoking|smoking]]. |DiseasesDB = 7616 |ICD10 = {{ICD10|C|33||c|30}}-{{ICD10|C|34||c|30}} |ICD9 = {{ICD9|162}} |ICDO = |OMIM = |MedlinePlus = 007194 |eMedicineSubj = med |eMedicineTopic = 1333 |eMedicine_mult = {{eMedicine2|med|1336}} {{eMedicine2|emerg|335}} {{eMedicine2|radio|807}} {{eMedicine2|radio|405}} {{eMedicine2|radio|406}} |MeshID = D002283 }} '''ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್''' ಎಂಬುದು ಒಂದು ಕಾಯಿಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿನ ಅನಿಯಂತ್ರಿತವಾದ ಜೀವಕೋಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸ್ಥಾನಾಂತರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು; ಅಂದರೆ ಇದು ಪಕ್ಕದ ಅಂಗಾಂಶದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳಿಂದ ಆಚೆಗಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಒಳವ್ಯಾಪಿಸುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಪ್ರಧಾನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳ ಪೈಕಿಯ ಬಹುಪಾಲು ನಿದರ್ಶನಗಳು '''ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಗಳಾಗಿದ್ದು''' , ಹೊರಪದರದ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ಅವು ಜನ್ಯವಾದವುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್-ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾವುಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿರುವ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್|ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]], ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಕಂಡುಬರುವ [[:ವರ್ಗ:Deaths from lung cancer|1.3 ದಶಲಕ್ಷ ಸಾವುಗಳಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೊಣೆಗಾರನಾಗಿದೆ. ಈ ಅಂಕಿ-ಅಂಶವು 2004ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="WHO" /> ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅಲ್ಪತೆ, ಕೆಮ್ಮುವಿಕೆ (ಕೆಮ್ಮಿದಾಗ ರಕ್ತವು ಹೊರಬರುವುದೂ ಸೇರಿದಂತೆ) ಮತ್ತು ತೂಕನಷ್ಟ ಇವುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Harrison" /> ''ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ'' ಮತ್ತು ''ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ'' - ಇವು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಮುಖ್ಯ ಬಗೆಗಳಾಗಿವೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಬಗೆಯ ಅನುಸಾರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ ಈ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು (ನಾನ್‌-ಸ್ಮಾಲ್‌ ಸೆಲ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ-NSCLC) ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉಪಚರಿಸಲಾದರೆ, ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು (ಸ್ಮಾಲ್‌-ಸೆಲ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ-SCLC) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Cancer Medicine" /> ತಂಬಾಕು ಹೊಗೆಗೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="Merck" /> ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಈಡಾಗುವ ಪ್ರಮಾಣವು ಒಟ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳ<ref name="Thun" /> ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 15%ನಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ; ಆನುವಂಶಿಕ ಅಂಶಗಳು,<ref name="Gorlova" /><ref name="Hackshaw" /> [[ರೇಡಾನ್|ರೇಡಾನ್‌]] ಅನಿಲ,<ref name="Catelinois" /> ಕಲ್ನಾರು,<ref name="O'Reilly" /> ಮತ್ತು ಅನ್ಯಮೂಲದ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ<ref name="Kabir" /><ref name="Coyle" /><ref name="Chiu" /> ಇವುಗಳ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೆಯು ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಅನೇಕವೇಳೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="AUTOREF" /><ref name="AUTOREF1" /> ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಸಿ ಮಾಡಲಾದ ತಲಲೇಖನದ (ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಟೋಮೋಗ್ರಫಿ) (CT ಕ್ಷಿಪ್ರಬಿಂಬ) ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. [[ಬಾಯಾಪ್ಸಿ|ಅಂಗಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಯೊಂದನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ರೋಗನಿರ್ಣಯವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಂಕೋಸ್ಕೋಪಿ ಅಥವಾ CT-ನಿರ್ದೇಶಿತ ಅಂಗಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಗೆ, ಹಂತ (ಹರಡಿಕೆಯ ಮಟ್ಟ), ಮತ್ತು ರೋಗಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಲೆಯ ಮುನ್ನರಿವು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಂಭಾವ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಕಾಯಿಲೆಯ ಹಂತ, ಒಟ್ಟಾರೆ ಆರೋಗ್ಯ, ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ರೋಗಿಯ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾಯಿಲೆಯಿರುವುದು ಪತ್ತೆಯಾದ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಒಟ್ಟಾರೆ ಐದು-ವರ್ಷಗಳ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು 14%ನಷ್ಟಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು.<ref name="Harrison" /> == ವರ್ಗೀಕರಣ == ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಗೆಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾಯಿಲೆಯ ನೈದಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಮುನ್ನರಿವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಈ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚಿತ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಬಹುಪಾಲು ನಿದರ್ಶನಗಳು ಕಾರ್ಸಿನೋಮಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಹೊರಪದರದ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ವಿಷಮತೆಗಳಾಗಿವೆ. ''ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶ'' ದ ಮತ್ತು ''ಸಣ್ಣ-ಜೀವಕೋಶ'' ದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಬಗೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ, ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಗೆಗಳಾಗಿವೆ; ಓರ್ವ ಊತಕರೋಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನು ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕವೊಂದರ ನೆರವಿನಿಂದ ಕಂಡುಕೊಂಡಂತೆ, ಪ್ರಾಣಾಂತಕ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಹೊರನೋಟದಿಂದ ಈ ಬಗೆಗಳು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="Travis">{{Cite journal | last=Travis | first=WD | coauthors=Travis LB, Devesa SS | title=Lung cancer | journal=Cancer | volume=75 | issue=Suppl. 1 | pages=191–202 | month=January | year=1995 | pmid =8000996 | doi=10.1002/1097-0142(19950101)75:1+<191::AID-CNCR2820751307>3.0.CO;2-Y }}</ref> ಕಾಯಿಲೆಯ ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಪ್ರಭೇದವು <span class="goog-gtc-fnr-highlight">ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ</span> ಅತ್ಯಂತ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬಗೆಯಾಗಿದೆ (ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ನೋಡಿ). {| class="wikitable floatright" style="text-align:center;font-size:90%;width:45%;margin-left:1em" |+ style="background:#E5AFAA"|<td>'''ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಗೆಗಳ ಆವರ್ತನ''' <ref name="Travis" /></td> |- style="background:#E5AFAA;text-align:center;font-size:90%" ! ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಗೆ ! ಆವರ್ತನ |- | ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ-ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ | 80.4 |- | ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ | 16.8 |- | ‌ಕಾರ್ಸಿನಾಯ್ಡ್<ref name="AUTOREF2" /> | 0.8 |- | ಸಾರ್ಕೋಮ<ref name="AUTOREF3" /> | 0.1 |- | ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ | 1.9 |} ==== ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ (NSCLC) ==== [[ಚಿತ್ರ:Squamous carcinoma lung 2 cytology.jpg|thumb|left|ಚಿಕ್ಕದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಒಂದು ಬಗೆಯಾಗಿರುವ, ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.FNA ಮಾದರಿ. ಗರ್ಭಕೋಶ ಕಂಠದ ಕಲೆ.]] ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಗಳ ಮುನ್ನರಿವು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಗುಂಪುಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಉಪ-ಬಗೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ, ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮ, ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ. {| class="wikitable floatright" style="text-align:center;width:45%;margin-left:1em" |+ style="font-size:90%;background:#E5AFAA"|<td>'''ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಉಪ-ಬಗೆಗಳು:''' <br />'''ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ''' <ref name="Bryant">{{cite journal | last=Bryant | first=A | coauthors=Cerfolio RJ | title=Differences in epidemiology, histology, and survival between cigarette smokers and never-smokers who develop non-small cell lung cancer | journal=Chest | volume=132 | issue=1 | pages=198–192 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/132/1/185 | doi=10.1378/chest.07-0442 | month=July | year=2007 | pmid=17573517 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-12-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081206095832/http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/132/1/185 | url-status=dead }}</ref> ಕಂಡುಬರುವಂಥದ್ದು</td> |- style="background:#E5AFAA;font-size:90%;text-align:center" ! colspan="2" rowspan="2" style="vertical-align:bottom"| ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉಪ-ಬಗೆ ! colspan="2"| ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳ ಆವರ್ತನ (%) |- ! ಧೂಮಪಾನಿಗಳು ! ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರು |- | colspan="2"| ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ | 42 | 33 |- | rowspan="2"| ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೊಮ | ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮ (ಅನ್ಯಥಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗದ್ದು) | 39 | 35 |- | ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕವಲಿನ ಕಿರುಗುಳಿಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ | 4 | 10 |- | colspan="2"| ಕಾರ್ಸಿನಾಯ್ಡ್‌ | 7 | 16 |- | colspan="2"| ಇತರೆ | 8 | 6 |} ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳ<ref name="ReferenceA">ಟ್ರಾವಿಸ್‌ WD. ಪೆಥಾಲಜಿ ಆಫ್‌ ಲಂಗ್‌‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್. ಕ್ಲಿನ್‌ ಚೆಸ್ಟ್‌ ಮೆಡ್‌ 2002;23:65-81</ref> ಪೈಕಿ 25%ನಷ್ಟು ಪಾಲು ಹೊಂದಿರುವ ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು, ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಯೊಂದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಗೆಡ್ಡೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಗ್ಗಾದ ಕುಹರ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಊತಕದ ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸೂಕ್ತವಾಗಿ-ಪ್ರಭೇದ ಕಲ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳು, ಇತರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬಗೆಗಳಿಗಿಂತ ಅನೇಕವೇಳೆ ತುಂಬಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="Cancer Medicine" /> ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಪಾಲು 40%ನಷ್ಟಿದೆ.<ref name="ReferenceA" /> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಹೊರಮೈನ ಅಂಗಾಂಶದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಕರಣಗಳು ಧೂಮಪಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎಂದಿಗೂ ಧೂಮಪಾನಮಾಡದ ಜನರಲ್ಲಿ ("ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರು") ಕಂಡುಬರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಪೈಕಿ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮವು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Subramanian">{{cite journal | last =Subramanian | first =J | coauthors =Govindan R | title =Lung cancer in never smokers: a review | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-oncology_2007-02-10_25_5/page/561 | journal =Journal of Clinical Oncology | volume =25 | issue =5 | pages =561–570 | publisher =American Society of Clinical Oncology | month =February | year =2007 | pmid =17290066 | doi =10.1200/JCO.2006.06.8015 }}</ref> ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕವಲಿನ ಕಿರುಗುಳಿಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಎಂಬುದು ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಒಂದು ಉಪಬಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನಗಳು ದೊರೆಯಬಹುದು.<ref name="Raz" /> ==== ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ (SCLC) ==== [[ಚಿತ್ರ:Lung small cell carcinoma (1) by core needle biopsy.jpg|thumb|left|ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ (ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸೂಜಿ ಅಂಗಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶೀಯ ನೋಟ).]] ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು ಅಪರೂಪವೆಂಬಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹಿಂದೆ "ಓಟ್‌ ಜೀವಕೋಶ"ದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಎಂಬುದಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>[http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000122.htm ಲಂಗ್‌‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ - ಸ್ಮಾಲ್‌ ಸೆಲ್‌‌] ಮೆಡ್‌ಲೈನ್‌ ಪ್ಲಸ್‌. 2010ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 5ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು</ref> ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಕರಣಗಳು ದೊಡ್ಡದಾದ ವಾಯುಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ (ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯಕ ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಗಳು) ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="Collins" /> ಸಣ್ಣಕಾಳುಗಳಂಥ ರಚನೆಯುಳ್ಳ ದಟ್ಟವಾದ ನರಸ್ರಾವಕಗಳನ್ನು (ನರ-ಅಂತಃಸ್ರಾವಕ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೋಶಕಗಳು) ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇವು ಈ ಗೆಡ್ಡೆಗೆ ಒಂದು ಅಂತಃಸ್ರಾವಕ/ಸದೃಶನವೋತಕದ ಸಹಲಕ್ಷಣಗಳ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref name="Rosti" /> ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಇದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂವೇದನಾಶೀಲವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ, ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನೇಕವೇಳೆ ಸ್ಥಾನಾಂತರಣದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂದು ಕೆಟ್ಟದಾದ ಕಾಯಿಲೆಯ ಮುನ್ನರಿವನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಎರಡು ಹಂತಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಸೀಮಿತ ಹಂತದ ಕಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ಹಂತದ ಕಾಯಿಲೆ. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಈ ಬಗೆಯು ಧೂಮಪಾನದೊಂದಿಗೆ ದೃಢವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Barbone" /> {{clearleft}} ==== ಇತರ ಬಗೆಗಳು ==== ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳು ಅತೀವವಾದ ಮಿಶ್ರರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಷಮತೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಪಬಗೆಯನ್ನು ಇದರ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="RoggliVollmer">ರೊಗ್ಲಿ VL, ವೋಲ್ಮರ್‌‌ RT, ಗ್ರೀನ್‌ಬರ್ಗ್‌ SD, ಮೆಕ್‌ಗಾವ್ರಾನ್‌ MH, ಸ್ಪುಟ್‌ HJ, ಯೆಸ್ನರ್‌ R. ಲಂಗ್‌‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಹೆಟೆರೋಜೀನಿಯಿಟಿ: ಎ ಬ್ಲೈಂಡೆಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ರ್ಯಾಂಡಮೈಸ್ಡ್‌ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್‌ 100 ಕಾನ್ಸಿಕ್ಯುಟಿವ್‌ ಕೇಸಸ್‌. ಹಮ್‌ ಪ್ಯಾಥಾಲ್‌ 1985; 16: 569-79.</ref> ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಮತ್ತು ಎದೆಗೂಡಿನ ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರಭೇದ ಕಲ್ಪಿಸುವಿಕೆಯ 4ನೇ ಪರಿಷ್ಕೃತ ರೂಪವು, ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಮತ್ತು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ವರ್ಗೀಕರಣ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ; ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಇಂಟರ್‌‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವತಿಯಿಂದ ಆದ ಒಂದು ಸಹಕಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಈ ಪರಿಷ್ಕೃತ ರೂಪವು 2004ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹಲವಾರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಪಬಗೆಗಳಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾದ, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಇತರ ಹಲವಾರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಊತಕ-ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ಇದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ; ಸಾರ್ಕೋಮಾಟಾಯ್ಡ್‌ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ, ಲಾಲಾ ಗ್ರಂಥಿಯ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು, ಕಾರ್ಸಿನಾಯ್ಡ್‌ ಗೆಡ್ಡೆ, ಮತ್ತು ಅಡಿನೋಸ್ಕ್ವಾಮಸ್‌ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಇವು ಇಂಥ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಪಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ್ದರ ಪೈಕಿ ಕೊನೆಯ ಉಪಬಗೆಯು, ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ತಲಾ 10%ನಷ್ಟು ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಮತ್ತು ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಗೆಡ್ಡೆಯೊಂದು ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಾಗ, ಇದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಒಂದು ಭಿನ್ನರೂಪವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಯೋಜಿತ ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು, ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಏಕೈಕ ಭಿನ್ನರೂಪವಾಗಿದೆ. ಶಿಶುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ, ಪ್ಲ್ಯೂರೋಪಲ್ಮನರಿ ಬ್ಲಾಸ್ಟೋಮಾ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಸಿನಾಯ್ಡ್‌ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌‌ಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="pmid18605764">{{Cite journal | author = Dishop MK, Kuruvilla S | title = Primary and metastatic lung tumors in the pediatric population: a review and 25-year experience at a large children's hospital | journal = Arch. Pathol. Lab. Med. | volume = 132 | issue = 7 | pages = 1079–103 | year = 2008 | month = July | pmid = 18605764 | doi = | url = http://journals.allenpress.com/jrnlserv/?request=get-abstract&issn=0003-9985&volume=132&page=1079 | issn = }}</ref> ==== ದ್ವಿತೀಯಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:Colorectal adenocarcinoma cytology low mag.jpg|thumb|right|ಸ್ಥಾನಾಂತರಣದ ಕೋಲೋರೆಕ್ಟಲ್‌ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಯೊಂದರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕಲೆ.]] ಶ್ವಾಸಕೋಶವು ಶರೀರದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಆಗುವ ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಸ್ಥಾನಾಂತರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ದ್ವಿತೀಯಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಹುಟ್ಟಿನ ತಾಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಶ್ವಾಸಕೋಶಕ್ಕೆ ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ ಎದೆಯಭಾಗದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ''ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಾನಾಂತರಣಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ದುಂಡನೆಯ ಹೊರನೋಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ‌.<ref name="Seo" /> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಒಂಟಿಯಾಗಿರುವ ದುಂಡನೆಯ ಗಂಟುಗಳು, ಒಂದು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾದ ವ್ಯಾಧಿಕಾರಣ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅನುಸಾರ ವಿರಳವಾಗಿರದ ರಚನೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ [[ಬಾಯಾಪ್ಸಿ|ಅಂಗಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಯೊಂದನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು. ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳ ಬಹುಪಾಲು ನಿದರ್ಶನಗಳು ದ್ವಿತೀಯಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="pmid18605764" /> ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಡ್ರೀನಲ್‌ ಗ್ರಂಥಿಗಳು, ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ, ಮಿದುಳು, ಮತ್ತು ಮೂಳೆಗೆ ಸ್ವತಃ ಸ್ಥಾನಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref name="Cancer Medicine" /> === ಹಂತ ನಿರ್ಣಯಿಸುವಿಕೆ === {{see also|Lung cancer staging}} ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌‌ನ ಹಂತದ ನಿರ್ಣಯಿಸುವಿಕೆಯು, ತನ್ನ ಮೂಲ ಆಕರದಿಂದ ಹರಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಮಟ್ಟದ ಒಂದು ನಿರ್ಧಾರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಕಾಯಿಲೆಯ ಮುನ್ನರಿವು ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು IA ಹಂತದಿಂದ ("ಒಂದು A"; ಕಾಯಿಲೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮುನ್ನರಿವು) IV ಹಂತದವರೆಗೆ ("ನಾಲ್ಕು"; ಕಾಯಿಲೆಯ ಕೆಟ್ಟ ಮುನ್ನರಿವು) ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="AUTOREF4" /> ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು ಒಂದುವೇಳೆ ಎದೆಯ ಒಂದರ್ಧ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಅದು ಒಂದು ಏಕ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ''ಸೀಮಿತ ಹಂತ'' ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ, ಅದನ್ನು ''ವ್ಯಾಪಕ ಹಂತ'' ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Collins" /> == ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಹಾಗೂ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು == ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ:<ref name="Hamilton" /> <div class="references-small"> * ಕಟ್ಟುಸಿರು (ಉಸಿರಿನ ಅಲ್ಪತೆ) * ಹಿಮೋಪ್ಟೈಸಿಸ್‌ (ರಕ್ತದ ಕೆಮ್ಮುವಿಕೆ) * ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕೆಮ್ಮುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಕೆಮ್ಮುವಿಕೆಯ ನಿಯತವಾದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆ * ಉಬ್ಬಸಪಡುವಿಕೆ * ಎದೆ ನೋವು ಅಥವಾ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ನೋವು * ಸೊರಗಿ ಹೋಗಿರುವಿಕೆ (ತೂಕದ ನಷ್ಟ), ಬಳಲಿಕೆ, ಮತ್ತು ಹಸಿವಿನ ನಷ್ಟ * ಡಿಸ್ಫೋನಿಯಾ (ಒರಟೊರಟಾದ ಧ್ವನಿ) * ಬೆರಳ ಉಗುರುಗಳ ಒಂದುಗೂಡುವಿಕೆ (ವಿರಳವಾದುದು) * ಡಿಸ್‌ಫ್ಯಾಜಿಯಾ (ನುಂಗುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ತೊಡಕು). </div> ಒಂದು ವೇಳೆ ವಾಯುಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬೆಳೆದಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ಅದು ಗಾಳಿಯ ಹರಿವಿಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಅದರಿಂದಾಗಿ ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿನ ತೊಡಕುಗಳು ಕಂಡುಬರಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಡೆಗಟ್ಟಿದ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ರವಿಕೆಗಳು ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡು, ರೋಗಿಯು ನ್ಯುಮೋನಿಯಾಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವಂಥ ಸ್ಥಿತಿಯು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅನೇಕ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಸಮೃದ್ಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರಕ್ತದ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಮೇಲ್ಮೈ ಭಾಗವು ನವಿರಾಗಿರಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌‌ ಭಾಗದಿಂದ ವಾಯುಮಾರ್ಗದೊಳಗೆ ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದೇ ರಕ್ತವು ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಕೆಮ್ಮಲ್ಪಡಬಹುದು. ಗೆಡ್ಡೆಯ ಬಗೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಸದೃಶ ನವೋತಕದ ಸಂಗತಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಲೆಯೆಡೆಗೆ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಬಹುದು.<ref name="Honnorat" /> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿ, ಈ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿರಬಹುದು: ಲ್ಯಾಂಬರ್ಟ್‌-ಏಟನ್‌ ಸ್ನಾಯು ದೌರ್ಬಲ್ಯದ ಸಹಲಕ್ಷಣಗಳು (ಸ್ವತಂತ್ರ-ಪ್ರತಿಕಾಯಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸ್ನಾಯು ದುರ್ಬಲತೆ), ಹೈಪರ್‌ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಮಿಯಾ, ಅಥವಾ ಅನುಚಿತವಾದ ಮೂತ್ರವರ್ಧನ-ನಿರೋಧಕ ಹಾರ್ಮೋನಿನ ಸಹಲಕ್ಷಣಗಳು (ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌ ಆಫ್‌ ಇನ್‌ಅಪ್ರೋಪ್ರಿಯೇಟ್‌ ಆಂಟಿಡೈಯುರೆಟಿಕ್‌ ಹಾರ್ಮೋನ್‌-SIADH). ಪ್ಯಾನ್‌ಕೋಸ್ಟ್‌ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು<ref name="Jones" /> ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ (ಶೃಂಗದಲ್ಲಿ) ಇರುವ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ಅನುವೇದನಾ ನರವ್ಯೂಹದ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡಬಹುದು; ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಬೆವರುವಿಕೆಯ ಮಾದರಿಗಳು ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಡುವುದು ಹಾಗೂ ಕಣ್ಣಿನ ಸ್ನಾಯು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು (ಹಾರ್ನರ್‌‌ನ ಸಹಲಕ್ಷಣಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೆ) ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ತೋಳಿನ ನರಜಾಲದ ಮೇಲೆ ಆಗುವ ಆಕ್ರಮಣದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾಯು ದುರ್ಬಲತೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಅನೇಕ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು (ಮೂಳೆ ನೋವು, [[ಜ್ವರ]], ಮತ್ತು ತೂಕ ನಷ್ಟ) ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ; ವಯಸ್ಸಾದವರಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರೋಗಲಕ್ಷಣದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯು ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.<ref name="Cancer Medicine" /> ಅನೇಕ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗೆ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಅರಿವಾಗಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿಗಾವಣೆಯನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ವೇಳೆಗೆ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತನ್ನ ಮೂಲತಾಣದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಹರಡಿಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಾನಾಂತರಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಿದುಳು, ಮೂಳೆ, ಅಡ್ರೀನಲ್‌ ಗ್ರಂಥಿಗಳು, ವಿರುದ್ಧ-ಪಾರ್ಶ್ವದ (ಎದುರಿನ) ಶ್ವಾಸಕೋಶ, ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ, ಹೃದಯಾವರಣ, ಮತ್ತು [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name="ajcc" /> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಜನರ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 10%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ನಡೆಸುವ ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳು ಗೌಣವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="Harrison" /> == ಕಾರಣಗಳು == ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರಿನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರು ಜನಕಗಳು (ತಂಬಾಕು ಹೊಗೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಂಥವು), ಅಯಾನೀಕರಿಸುವ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಮತ್ತು ವೈರಾಣುವಿನ ಸೋಂಕು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಈ ತೆರನಾದ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು, ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳ ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ಅಂಗಾಂಶದಲ್ಲಿನ (ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಯ ಕವಲುಗಳ ಹೊರಪದರವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಊತಕ) DNAಗೆ ಸಂಚಿತ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಅಂಗಾಂಶವು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದಂತೆ, ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಒಂದು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref name="Cancer Medicine" /> === ಧೂಮಪಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Cancer smoking lung cancer correlation from NIH.svg|thumb|right|U.S.ನ ಪುರುಷ ಜನಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿನ ತಂಬಾಕು ಧೂಮಪಾನ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪ್ರಮಾಣದ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹಾಗೂ ಕಾಲಾಂತರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ NIH ರೇಖಾಚಿತ್ರ.]] ಧೂಮಪಾನವು, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಿಗರೇಟು‌ಗಳನ್ನು ಸೇದುವ ಅಭ್ಯಾಸವು, ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಮುಖ್ಯ ಕೊಡುಗೆದಾರನಾಗಿದೆ.<ref name="AUTOREF5" /> ಸಿಗರೇಟಿನ ಹೊಗೆಯು 60ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜ್ಞಾತ ಕ್ಯಾನ್ಸರು ಜನಕಗಳನ್ನು<ref name="Hecht" /> ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ರೇಡಾನ್|ರೇಡಾನ್‌]] ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆಯ ಸರಣಿಯಿಂದ ಬಂದ ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಐಸೊಟೋಪುಗಳು, ನೈಟ್ರೋಸಮೈನ್‌, ಮತ್ತು ಬೆಂಜೋಪೈರೀನ್‌ ಸೇರಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಂಗಾಂಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಪ್ರಾಣಾಂತಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಗೆ ತೋರಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನೆಯನ್ನು ನಿಕೋಟಿನ್‌ ತಗ್ಗಿಸುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="AUTOREF6" /> ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಕಂಡುಬರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಬಂಧಿ ಸಾವುಗಳ ಪೈಕಿ ಸರಿಸುಮಾರು 90%ನಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳು ಧೂಮಪಾನದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Peto" /> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಸುಮಾರು 87%ನಷ್ಟು (ಪುರುಷರಲ್ಲಿ 90% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ 85%) ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಧೂಮಪಾನವೇ ಕಾರಣ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Samet2" /> ಪುರುಷ ಧೂಮಪಾನಿಗಳ ಪೈಕಿ, ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಅಪಾಯವು 17.2%ನಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಮಹಿಳಾ ಧೂಮಪಾನಿಗಳ ಪೈಕಿ ಈ ಅಪಾಯವು 11.6%ನಷ್ಟಿದೆ. ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಈ ಅಪಾಯವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದು, ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಅದು 1.3%ನಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ 1.4%ನಷ್ಟಿದೆ.<ref name="Villeneuve" /> ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುವ (ಹಿಂದಿನ ಧೂಮಪಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಕ್ತ ಧೂಮಪಾನಿಗಳು) ಮತ್ತು ಹಾರ್ಮೋನು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದಾಗಿ ಸಾಯುವ ಅಪಾಯವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಚೆಲ್‌ಬೊವ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ''ಇತರರಿಂದ'' ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟು 2009ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದ್ದ ಅಂಶದ ಅನುಸಾರ, ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಒಂದು ಹುಸಿಮದ್ದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಾಯುವ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯು ಸುಮಾರು 60%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಆಶ್ಚರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದವೇ ಇಲ್ಲವೆಂಬಂತೆ, ಪ್ರಸಕ್ತ ಧೂಮಪಾನಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಪಾಯವು ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರೆ, ಹಿಂದೆ ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರದು ನಂತರದ ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ ಧೂಮಪಾನಿಗಳಾಗಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆಯದಾಗಿತ್ತು. ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರ ಪೈಕಿ (ಹಿಂದಿನ ಅಥವಾ ಪ್ರಸಕ್ತ ಧೂಮಪಾನಿಗಳು), ಹಾರ್ಮೋನು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ 3.4%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಿಂದ ಸತ್ತಿದ್ದರೆ, ಹುಸಿಮದ್ದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು 2.3%ನಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{cite journal |title=Non-small cell lung cancer and estrogen plus progestin use in postmenopausal women in the Women’s Health Initiative randomized clinical trial|author=Chlebowski RT et al|journal=Journal of Clinical Oncology|date=2009|volume=27|issue=155|page=CRA1500}}</ref> ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮಾಡುವ ಧೂಮಪಾನದ ಅವಧಿಯು (ಮತ್ತು ಧೂಮಪಾನದ ಪ್ರಮಾಣವು), ಸದರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯೋರ್ವನು ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ, ಈ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ತಗ್ಗುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳಿಗೆ ಆಗುವ ಹಾನಿಯು ದುರಸ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಕಣಗಳು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ತೆಗೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="USDHHS1990" /> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲಿ<ref name="Nordquist" /> ಕಂಡುಬರುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿನ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ ಕಾಯಿಲೆಯು ಒಂದು ಉತ್ತಮವಾದ ಮುನ್ನರಿವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಧೂಮಪಾನದ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟವರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುವ ರೋಗಿಗಳು, ಮೊಟುಕಾಗಿಸಿದ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಪುರಾವೆಯಿದೆ.<ref name="Tammemagi" /> ಮತ್ತೋರ್ವರು ಮಾಡುವ ಧೂಮಪಾನದಿಂದ ಹೊರಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊಗೆಯ ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎನಿಸಿರುವ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಧೂಮಪಾನವು, ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗೆ ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಓರ್ವ ಧೂಮಪಾನಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಥವಾ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಯಾರಾದರೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಓರ್ವ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಧೂಮಪಾನಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಧೂಮಪಾನಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿರುವವರ ಪೈಕಿ ಕಂಡುಬರುವ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿರುವುದನ್ನು U.S.,<ref name="AUTOREF7">{{Cite journal | title=1986 Surgeon General's report: the health consequences of involuntary smoking | publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention|CDC]] | month=December | year=1986 | url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00000837.htm | pmid=3097495 | accessdate=2007-08-10 | author1=Centers for Disease Control (CDC) | volume=35 | issue=50 | pages=769–70 | journal=MMWR. Morbidity and mortality weekly report }}<br />[62].<br />* {{Cite paper | author=EPA | authorlink=United States Environmental Protection Agency | title=Respiratory health effects of passive smoking: lung cancer and other disorders | publisher=EPA | year=1992 | url=http://cfpub2.epa.gov/ncea/cfm/recordisplay.cfm?deid=2835 | accessdate=2007-08-10 | archive-date=2010-06-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100630140355/http://cfpub2.epa.gov/ncea/cfm/recordisplay.cfm?deid=2835 | url-status=dead }}<br />* {{Cite journal | last=California Environmental Protection Agency | title=Health effects of exposure to environmental tobacco smoke | journal=Tobacco Control | volume=6 | issue=4 | pages=346–353 | year=1997 | url=http://www.druglibrary.org/schaffer/tobacco/caets/ets-main.htm | pmid=9583639 | doi=10.1136/tc.6.4.346 | pmc=1759599 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2007-08-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070808045344/http://druglibrary.org/schaffer/tobacco/caets/ets-main.htm | url-status=dead }}<br />* {{Cite journal | last=CDC | authorlink=Centers for Disease Control and Prevention | title=State-specific prevalence of current cigarette smoking among adults, and policies and attitudes about secondhand smoke—United States, 2000 | journal=Morbidity and Mortality Weekly Report | volume=50 | issue=49 | pages=1101–1106 | publisher=CDC | location=Atlanta, Georgia | month=December | year=2001 | url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5049a1.htm | pmid=11794619 | author1=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) }}<br />* {{Cite journal | last=Alberg | first=AJ | coauthors=Samet JM | title=Epidemiology of lung cancer | journal=Chest | volume=123 | issue=S1 | pages=21S–49S | publisher=American College of Chest Physicians | month=January | year=2003 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/123/1_suppl/21S | pmid=12527563 | doi=10.1378/chest.123.1_suppl.21S | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-05-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080509082453/http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/123/1_suppl/21S | url-status=dead }}</ref> ಯುರೋಪ್‌,<ref name="Boffetta" /> UK,<ref name="Committee">{{cite web | title=Report of the Scientific Committee on Tobacco and Health | publisher=Department of Health | month=March | year=1998 | url=http://www.archive.official-documents.co.uk/document/doh/tobacco/contents.htm | accessdate=2007-07-09 }}<br />* {{Cite journal | last=Hackshaw | first=AK | title=Lung cancer and passive smoking | journal=Statistical Methods in Medical Research | volume=7 | issue=2 | pages=119–136 | month=June | year=1998 | pmid=9654638 | doi=10.1191/096228098675091404 }}</ref> ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ<ref name="NHMRC" /> ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸುಸಂಗತವಾಗಿ ತೋರಿಸಿವೆ. ಪಾರ್ಶ್ವಹರಿವಿನ ಹೊಗೆಯ ಕುರಿತಾದ ಇತ್ತೀಚಿನ ತನಿಖೆಯು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ನೇರವಾಗಿ ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಧೂಮಪಾನದ ಹೊಗೆಗಿಂತ ಪಾರ್ಶ್ವಹರಿವಿನ ಹೊಗೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Schick" /> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಈಡಾದ 10–15%ನಷ್ಟು ರೋಗಿಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.<ref name="AUTOREF8" /> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡದ 20,000ರಿಂದ 30,000ದಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಈಡಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಇದರರ್ಥ. ಐದು-ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡದ ಜನರು U.S.ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ; ರಕ್ತದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌, ಅಂಡಾಶಯದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ಅಥವಾ AIDSನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ರೋಗಿಗಳ ಸಾವಿಗಿಂತ ಇವರ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ.<ref name="AUTOREF9" /> === ರೇಡಾನ್‌ ಅನಿಲ === [[ರೇಡಾನ್|ರೇಡಾನ್‌]] ಎಂಬುದು ಒಂದು ವರ್ಣರಹಿತ ಮತ್ತು ವಾಸನೆರಹಿತ [[ಅನಿಲ]]ವಾಗಿದ್ದು, ವಿಕಿರಣಶೀಲ ರೇಡಿಯಂನ ವಿಘಟನೆಯಿಂದ ಅದು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ವಿಕಿರಣಶೀಲ ರೇಡಿಯಂ ಕೂಡಾ ಭೂಮಿಯ ಹೊರಪದರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಯುರೇನಿಯಮ್|ಯುರೇನಿಯಂ]]ನ ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆಯ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ತಳೀಯ ಮೂಲದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಅಯಾನುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ (ಅಂದರೆ, ಅಯಾನೀಕರಿಸುವುದರಿಂದ) ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಯುಕ್ತವಾಗಿಯೂ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ರೇಡಾನ್‌ಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಎರಡನೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಧೂಮಪಾನದ<ref name="Catelinois" /> ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ರೇಡಾನ್‌<ref>{{cite journal |author=Schmid K, Kuwert T, Drexler H |title=Radon in indoor spaces: an underestimated risk factor for lung cancer in environmental medicine |journal=Dtsch Arztebl Int |volume=107 |issue=11 |pages=181–6 |year=2010 |month=March |pmid=20386676 |pmc=2853156 |doi=10.3238/arztebl.2010.0181 |url=}}</ref> ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ 100 Bq/m^3 ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಅಪಾಯದ ಪ್ರಮಾಣವು 8%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳಗೊಂಡು 16%ನಷ್ಟು ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವು ಈ ಕಳವಳಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿನೀಡುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಾಣ ಹಾಗೂ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ರೇಡಾನ್‌ ಅನಿಲದ ಮಟ್ಟಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, UKಯಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲ್‌‌ನಂಥ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ (ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಗ್ರಾನೈಟ್‌‌‌ನ್ನು ಉಪ-ಸ್ತರಶ್ರೇಣಿಗಳಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ), ರೇಡಾನ್‌ ಅನಿಲವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ರೇಡಾನ್‌ ಅನಿಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಪಂಖಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬಲವಂತವಾಗಿ-ಗಾಳಿಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪರಿಸರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು (ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್‌ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿ-EPA) ಅಂದಾಜಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, U.S.ನಲ್ಲಿನ 15 ಮನೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಫಾರಿತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ 4 ಪಿಕೋಕ್ಯೂರಿಗಳಷ್ಟು ಇರಬೇಕಾದುದಕ್ಕಿಂತ (pCi/L) (148 Bq/m³) ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರೇಡಾನ್‌ ಮಟ್ಟಗಳಿವೆ.<ref name="EPA radon" /> ಐಯೊವಾ ನಗರವು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಸರಾಸರಿ ರೇಡಾನ್‌ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಿರೂಪಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, EPAಯು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿರುವ ಕ್ರಿಯಾ ಮಟ್ಟವಾದ 4 pCi/Lಗಿಂತ ಮೇಲಿರುವ ಪ್ರಮಾಣದ ರೇಡಾನ್‌ಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗೆ ಈಡಾಗುವ ಅಪಾಯವು 50%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Field" /><ref name="EPA Iowa" /> === ಕಲ್ನಾರು === [[ಚಿತ್ರ:Ferruginous body.jpg|thumb|right|100px|ಊತಕ-ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಕಂಡುಕೊಂಡಿರುವಂತೆ ಕಲ್ನಾರು ರೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತುಕ್ಕಿನ ಬಣ್ಣದ ಕಾಯಗಳು. H&amp;E ಕಲೆ.]] ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೇರಿದಂತೆ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಕಲ್ನಾರು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲದು. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ತಂಬಾಕು ಸೇದುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ನಾರಿನ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಹಕ್ರಿಯೆಯ ಪರಿಣಾಮವಿದೆ.<ref name="O'Reilly" /> UKಯಲ್ಲಿನ ಪುರುಷ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಬಂಧಿ ಸಾವಿನ ನಿದರ್ಶನಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 2–3%ನಷ್ಟು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಲ್ನಾರು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Darnton" /> ಮೀಸೋಥೆಲಿಯೋಮಾ (ಇದು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶಾವರಣದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗೂ ಸಹ ಕಲ್ನಾರು ಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲದು. === ವೈರಾಣುಗಳು === [[ವೈರಾಣು]]ಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ<ref name="Leroux" /><ref name="Palmarini" /> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದು, ಮಾನವರಲ್ಲಿಯೂ ಅಂಥದೊಂದು ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅವು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪುರಾವೆಯು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ವೈರಾಣುಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಮಾನವ ಪ್ಯಾಪಿಲ್ಲೋಮಾ ವೈರಾಣು,<ref name="Cheng" /> JC ವೈರಾಣು,<ref name="Zheng" /> ಸಿಮಿಯನ್‌ ವೈರಾಣು 40 (SV40), BK ವೈರಾಣು, ಮತ್ತು ಸೈಟೋಮೆಗಾಲೊ ವೈರಾಣು.<ref name="Giuliani" /> ಈ ವೈರಾಣುಗಳು ಜೀವಕೋಶ ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು ಮತ್ತು [[ಅಪೊಪ್ಟೋಸಿಸ್|ಅಪೋಪ್ಟೋಸಿಸ್‌‌]]ನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಬಹುದು; ಇದರಿಂದಗಿ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಜೀವಕೋಶ ವಿಭಜನೆಗೆ ಅವಕಾಶನೀಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. === ಪೃಥಕ್ಕಣ ವಸ್ತು === ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೊಸೈಟಿಯು ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನೀಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೃಥಕ್ಕಣ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಡುವೆ ಒಂದು ನೇರವಾದ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ವೇಳೆ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿನ ಕಣಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕೇವಲ 1%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳಗೊಂಡರೂ ಸಹ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಅಪಾಯವು 14%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.<ref name="AUTOREF37" /><ref>{{cite journal |journal=J Toxicol Environ Health A |date=2005 Jul 9-23 |volume=68 |issue=13-14 |pages=1093–109 |title=Mortality and long-term exposure to ambient air pollution: ongoing analyses based on the American Cancer Society cohort|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-toxicology-and-environmental-health-part-a_july-9-23-2005_68_13-14/page/1093 |author=Krewski D, Burnett R, Jerrett M, Pope CA, Rainham D, Calle E, Thurston G, Thun M |pmid=16024490 |doi=10.1080/15287390590935941}}</ref> ಮೇಲಾಗಿ, ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುವ ಕಣಗಳು ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳೊಳಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ತೂರಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಕಣಗಳ ಗಾತ್ರವೂ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸಮರ್ಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite journal|journal=J Environ Sci Health C Environ Carcinog Ecotoxicol Rev.|date=2008 Oct-Dec|volume=26|issue=4|pages=339–62|title=Airborne particulate matter and human health: toxicological assessment and importance of size and composition of particles for oxidative damage and carcinogenic mechanisms|author=Valavanidis A, Fiotakis K, Vlachogianni T|pmid=19034792|doi=10.1080/10590500802494538}}</ref> == ರೋಗೋತ್ಪತ್ತಿ == {{main|Carcinogenesis}} ಇತರ ಅನೇಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ಗೆಡ್ಡೆ ನಿರೋಧಕ ಜೀನುಗಳ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಕರಣ ಅಥವಾ ಗ್ರಂಥಿಜನಕ ಜೀನುಗಳ ಚುರುಕುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ (ಸಕ್ರಿಯೀಕರಣ) ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಚಾಲನೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.<ref name="Fong" /> ಗ್ರಂಥಿಜನಕ ಜೀನುಗಳು, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಜನರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈಡಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿರುವ ಜೀನುಗಳಾಗಿವೆ. ಮೂಲ-ಗ್ರಂಥಿಜನಕ ಜೀನುಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಯಾನ್ಸರು ಜನಕಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅವು ಗ್ರಂಥಿಜನಕ ಜೀನುಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="Salgia" /> ''K-ರಾಸ್‌'' ಮೂಲ-ಗ್ರಂಥಿಜನಕ ಜೀನಿನಲ್ಲಿನ ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಗಳು 10–30%ನಷ್ಟು ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮಗಳಿಗೆ ಹೊಣೆಗಾರರಾಗಿವೆ.<ref name="NEJM-molecular" /><ref name="Aviel-Ronen" /> ಹೊರಚರ್ಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಶದ ಗ್ರಾಹಿಯು (ಎಪಿಡರ್ಮಲ್‌ ಗ್ರೋತ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ ರಿಸೆಪ್ಟಾರ್‌-EGFR), ಜೀವಕೋಶದ ತ್ವರಿತ ಪ್ರಸರಣ, [[ಅಪೊಪ್ಟೋಸಿಸ್|ಅಪೋಪ್ಟೋಸಿಸ್‌]], ರಕ್ತನಾಳದ-ಜನ್ಯತೆ, ಮತ್ತು ಗೆಡ್ಡೆಯ ಆಕ್ರಮಣ ಇವುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="NEJM-molecular" /> EGFRನ ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವಿಕೆಗಳು ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು EGFR-ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳೊಂದಿಗಿನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆಧಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. Her2/neu ಎಂಬುದು ವಿರಳವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="NEJM-molecular" /> ವರ್ಣತಂತುವಿನ ಹಾನಿಯು ಭಿನ್ನಯುಗ್ಮಜೀಯತೆಯ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲದು. ಇದು ಗೆಡ್ಡೆ ನಿರೋಧಕ ಜೀನುಗಳ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಕರಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. 3p, 5q, 13q, ಮತ್ತು 17p ವರ್ಣತಂತುಗಳಿಗೆ ಆಗುವ ಹಾನಿಯು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 17p ವರ್ಣತಂತುವಿನ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ''p53'' ಗೆಡ್ಡೆ ನಿರೋಧಕ ಜೀನು, 60-75%ನಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Devereux" /> ಅನೇಕವೇಳೆ ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇತರ ಜೀನುಗಳೆಂದರೆ, ''c-MET'' , ''NKX2-1'' , ''LKB1'' , ''PIK3CA'' , ಮತ್ತು ''BRAF'' .<ref name="NEJM-molecular" /> ಹಲವಾರು ತಳೀಯ ಬಹುರೂಪತೆಗಳು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇಂಟರ್‌ಲ್ಯೂಕಿನ್‌-1,<ref name="Engels" /> ಸೈಟೋಕ್ರೋಮ್‌ P450ಗಳಿಗೆ<ref name="Wenzlaff" /> ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂಕೇತಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಜೀನುಗಳಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಪ್ಸೇಸ್‌-8ನಂಥ<ref name="Son" /> [[ಅಪೊಪ್ಟೋಸಿಸ್|ಅಪೋಪ್ಟೋಸಿಸ್‌]] ಪ್ರವರ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು XRCC1ನಂಥ DNA ದುರಸ್ತಿ ಕಣಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬಹುರೂಪತೆಗಳು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name="Yin" /> ಈ ಬಹುರೂಪತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜನರು, ಕ್ಯಾನ್ಸರು ಜನಕಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಸೂಚಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, MDM2 309G ಆಲೀಲ್‌ ಎಂಬುದು ಏಷ್ಯನ್ನರಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬೆಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರುವ, ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ-ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಅಪಾಯದ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.<ref name="pmid19264458" /> == ರೋಗನಿರ್ಣಯ == [[ಚಿತ್ರ:Thorax pa peripheres Bronchialcarcinom li OF markiert.jpg|thumb|ಎಡಗಡೆಯ ಶ್ವಾಸಕೋಶದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌‌ಯುಕ್ತ ಗೆಡ್ಡೆಯೊಂದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌.]] ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದಾದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಂದು ವೇಳೆ ರೋಗಿಯೊಬ್ಬನು ವರದಿಮಾಡಿದರೆ, ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಮೊದಲ ಹಂತವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ರಾಶಿ, ವಿಭಾಜಕ ಭಿತ್ತಿಯು ಅಗಲವಾಗಿರುವಿಕೆ (ಅಲ್ಲಿರುವ ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಗಳಿಗೆ ಹರಡಿಕೆಯಾಗಿರುವುದರ ಸೂಚಕ), ಅಟಿಲೆಕ್ಟಾಸಿಸ್‌ (ಕುಸಿತ), ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ (ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ), ಅಥವಾ ಎದೆಗೂಡಿನ ನಿಸ್ರಾವ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹಬಹುದು. ಒಂದು ವೇಳೆ, ರೇಡಿಯೋಗ್ರಫಿ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಕಾಯಿಲೆಯ ಕುರಿತಾದ ಯಾವುದೇ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರದಿದ್ದರೂ ಶಂಕೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದರೆ (ಅಂದರೆ, ಸಂಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ರಕ್ತದ-ಕಲೆಯಿರುವ ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ಉಗುಳುವ ಓರ್ವ ಮಿರಿಮೀರಿದ ಧೂಮಪಾನಿಯಾಗಿರುವಂಥ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ), ಬ್ರಾಂಕೋಸ್ಕೋಪಿ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಒಂದು CT ಕ್ಷಿಪ್ರಬಿಂಬವು ಅವಶ್ಯಕ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು. ಬ್ರಾಂಕೋಸ್ಕೋಪಿ ಅಥವಾ CT-ನಿರ್ದೇಶಿತ [[ಬಾಯಾಪ್ಸಿ|ಅಂಗಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಯನ್ನು ಗೆಡ್ಡೆಯ ಬಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲೆಂದು ಅನೇಕವೇಳೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Harrison" /> ಶ್ಲೇಷ್ಮದಲ್ಲಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅತಿರೇಕದ ಅಂಶಗಳು ("ಏಟಿಪಿಯಾ"), ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಈಡಾಗಿರುವ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇತರ ರೋಗನಿದಾನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶ್ಲೇಷ್ಮದ ಕೋಶವಿಜ್ಞಾನದ ಪರೀಕ್ಷೆಯು, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಬಹುದು.<ref name="pmid19265088" /> [[ಚಿತ್ರ:Thorax CT peripheres Brronchialcarcinom li OF.jpg|thumb|left|ಎಡಗಡೆಯ ಶ್ವಾಸಕೋಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಯುಕ್ತ ಗೆಡ್ಡೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ CT ಬಿಂಬ.]] ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ರೋಗನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ ಪ್ರಾಣಾಂತಕವಲ್ಲದ ಕಾಯಿಲೆಗಳೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. [[ಕ್ಷಯ|ಕ್ಷಯರೋಗ]] ಅಥವಾ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾದಂಥ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಕಾರಣಗಳು, ಅಥವಾ ಸಾರ್ಕಾಯ್ಡೋಸಿಸ್‌‌‌ನಂಥ ಉರಿಯೂತಕಾರಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಇವು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಮೀಡಿಯಸ್ಟೀನಲ್‌ ಲಿಂಫಾಡೆನೊಪತಿ ಅಥವಾ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಗಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾವಸಾನಗೊಳ್ಳಬಹುದು, ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅನುಕರಿಸಬಹುದು.<ref name="Cancer Medicine" /> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಪ್ರಾಸಂಗಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಗಿರಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ: ಸಂಬಂಧಿಸದ ಕಾರಣವೊಂದಕ್ಕಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌ ಅಥವಾ CT ಕ್ಷಿಪ್ರಬಿಂಬದ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಒಂಟಿಯಾಗಿರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಗಂಟು (ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಾಣ್ಯದಂತಿರುವ ಹಾನಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಇದಕ್ಕೊಂದು ನಿದರ್ಶನ. {{clear}} ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಅದರ ವರ್ಗೀಕರಣ (ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು) ಇವುಗಳು, ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ಅಂಗಾಂಶವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. == ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ == {{see also|Smoking ban|List of smoking bans}} ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವುದಕ್ಕೆಂದು ಇರುವ ಅತ್ಯಂತ ವೆಚ್ಚ-ಪರಿಣಾಮಶೀಲ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಗೃಹಬಳಕೆಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರು ಜನಕಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ತಂಬಾಕು ಧೂಮಪಾನವು ಈಗಲೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದೆ. ತಂಬಾಕು ಸೇದುವಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನದ ನಿಲುಗಡೆಯು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಿರೋಧಕ ಸಾಧನ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="Vineis" /> ಯುವಜನತೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿರುವ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅತೀವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 1998ರಲ್ಲಿ, ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಸೆಟ್ಲ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಅಗ್ರಿಮೆಂಟ್‌ ಎಂಬ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯು, ತಂಬಾಕು ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಬರಬೇಕಾದ ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಪಾವತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ USAಯಲ್ಲಿನ 46 ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref name="TFK" /> ಫೈಸಲಾತಿಯ ಹಣ ಮತ್ತು ತಂಬಾಕು ತೆರಿಗೆಗಳ ನಡುವೆ, ಪ್ರತಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಕುರಿತಾದ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳಿಗೆ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ ಯಾವೊಂದೂ ಸಹ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಡಿಸೀಸ್‌ ಕಂಟ್ರೋಲ್‌ ವತಿಯಿಂದ ಶಿಫಾರಿತವಾಗಿರುವ ಮೊತ್ತದವರೆಗೆ ಖರ್ಚುಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ; ಅಂದರೆ ಈ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮೇಲೆ ಅವು, ತಂಬಾಕು ತೆರಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಫೈಸಲಾತಿ ಆದಾಯಗಳ ಪೈಕಿಯ 15 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಖರ್ಚುಮಾಡುತ್ತಿವೆ.<ref name="TFK" /> ಭೋಜನಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಂಥ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು ಅನೇಕ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿನೀಡುವಂತೆ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಒಂದು ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು 1998ರಲ್ಲಿ ಮುಂದಾಯಿತು. 2004ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರವೊಂದನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಈ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯನ್ನು ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ನಾರ್ವೆ 2005ರಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಿದರೆ, 2006ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ದೇಶಗಳು, 2007ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಂಡ್‌, 2008ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು 2009ರಲ್ಲಿ ಟರ್ಕಿ ಈ ಬಗೆಯ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಮುಂದಾದವು. ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ದೇಶವು 2004ರ ವೇಳೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು. [[ಭೂತಾನ್|ಭೂತಾನ್‌]] ರಾಜ್ಯವು 2005ರಿಂದಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಧೂಮಪಾನ ನಿಷೇಧದ ಕಟ್ಟುಪಾಡೊಂದನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.<ref name="Bhutan" /> ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಇದೇ ರೀತಿಯ ನಿಷೇಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒತ್ತಡದ ಗುಂಪುಗಳು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. 2007ರಲ್ಲಿ, [[ಚಂಡೀಗಡ|ಚಂಡೀಗಢ]] ನಗರವು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಹೊಗೆ-ಮುಕ್ತ ನಗರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಭಾರತವು 2008ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 2ರಂದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹೇರುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಧೂಮಪಾನದ ಅಪರಾಧೀಕರಣ, ಕಳ್ಳ ಸಾಗಾಣಿಕೆಯ ಅಪಾಯವು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುವುದು, ಮತ್ತು ಇಂಥದೊಂದು ನಿಷೇಧವು ಜಾರಿಮಾಡಲಾಗದಿರುವಂಥ ಅಪಾಯ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇಂಥ ನಿಷೇಧಗಳ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಾದಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Gray" /> C ಜೀವಸತ್ವ, E ಜೀವಸತ್ವ ಮತ್ತು ಫೋಲೇಟ್‌ನಂಥ ಪೂರಕವಾದ ಬಹುಜೀವಸತ್ವಗಳ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಬಳಕೆಯು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. E ಜೀವಸತ್ವದ ಪೂರಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯವರೆಗೆ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಈಡಾಗುವ ಅಪಾಯವು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಲೂಬಹುದು.<ref name="pmid17989343" /> ಯುವಜನತೆಯು ಧೂಮಪಾನದೆಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲೆಂದು, ತಂಬಾಕು ಜಾಹೀರಾತಿನ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹೇರುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಘಟನೆ|ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಕರೆನೀಡಿದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಇಂಥ ನಿಷೇಧಗಳು ಹೇರಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆಯು 16%ನಷ್ಟು ತಗ್ಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಕಿ-ಅಂಶವನ್ನು ಅದು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದೆ.<ref name="AUTOREF10">{{Cite press release |title=UN health agency calls for total ban on tobacco advertising to protect young |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=26857 |publisher=[[United Nations]] News service |date=30 May 2008}}</ref> == ರೋಗನಿದಾನ == {{main|Lung cancer screening}} ರೋಗವಾಹಕರಾಗಿರುವ ಜನರಲ್ಲಿನ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲೆಂದು ಬಳಸಲಾಗುವ [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಗಳಿಗೆ ರೋಗನಿದಾನ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಸಂಭಾವ್ಯ ರೋಗನಿದಾನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌ ಅಥವಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಸಿ ಮಾಡಲಾದ ತಲಲೇಖನ (CT) ಇವು ಸೇರಿವೆ. 2009ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ರೋಗನಿದಾನದ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal |author=van Klaveren RJ, Oudkerk M, Prokop M, ''et al.'' |title=Management of lung nodules detected by volume CT scanning |journal=N. Engl. J. Med. |volume=361 |issue=23 |pages=2221–9 |year=2009 |month=December |pmid=19955524 |doi=10.1056/NEJMoa0906085 |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2009-12-03_361_23/page/2221}}</ref><ref name="Gohagan" /> == ಚಿಕಿತ್ಸೆ == {{main|Treatment of lung cancer}} ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌‌ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜೀವಕೋಶದ ಬಗೆ, ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅದು ಹರಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ರೋಗಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸ್ಥಿತಿಯೇನು ಎಂಬ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಇವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name="Harrison" /><ref name="Partnership" /> === ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ === {{main|Lung cancer surgery}} [[ಚಿತ್ರ:Lung cancer.jpg|thumb|right|ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಒಂದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶಛೇದನೆಯೊಂದರ ಮಾದರಿಯ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಒಟ್ಟಾರೆ ನೋಟ; ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ (ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಳಿಯದಾದ ಗೆಡ್ಡೆ) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.]] ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇರುವುದನ್ನು ಒಂದು ವೇಳೆ ತನಿಖೆಗಳು ದೃಢೀಕರಿಸಿದರೆ, ಕಾಯಿಲೆಯು ಸ್ಥಳೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಗ್ಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಅಥವಾ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂಲಕವೂ ವಾಸಿಮಾಡಲಾಗದ ಹಂತಕ್ಕೆ ಅದು ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಲು, CT ಕ್ಷಿಪ್ರಬಿಂಬ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಅನೇಕವೇಳೆ ಪಾಸಿಟ್ರಾನ್‌ ಉತ್ಸರ್ಜನ ತಲಲೇಖನವನ್ನು (ಪಾಸಿಟ್ರಾನ್‌ ಎಮಿಷನ್‌ ಟೋಮೋಗ್ರಫಿ-PET) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಗಿಯು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೊಳಗಾಗುವಷ್ಟು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು, ರಕ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಮಾಪನಗಳೂ (ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಚಟುವಟಿಕೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವಿಕೆ) ಸಹ ಅವಶ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಮಾಪನವು ಉಸಿರಾಟದ ಮೀಸಲು ಕಳಪೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹಿದರೆ (ಅನೇಕವೇಳೆ ಇದು ತಡೆಯೊಡ್ಡುವ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ), ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ವಿರುದ್ಧಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು. ರೋಗಿಯ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಸುಮಾರು 4.4%ನಷ್ಟಿರುವ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದಾದ ಸಾವಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Strand" /> ಒಂದು ಶ್ವಾಸಕೋಶಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ, IIIA ಹಂತದವರೆಗೆ ತಲುಪಿರುವ, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆಯಷ್ಟೇ. ಇದನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬಿಂಬಚಿತ್ರಣದ ವಿಧಾನವನ್ನು (ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಸಿ ಮಾಡಲಾದ ತಲಲೇಖನ, ಪಾಸಿಟ್ರಾನ್‌ ಉತ್ಸರ್ಜನ ತಲಲೇಖನ) ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಗಾಂಶವು ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ-ಮುಂಚಿನ ಒಂದು ಉಸಿರಾಟದ ಮೀಸಲು ಹೇರಳವಾಗಿರಬೇಕಾದುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿವೆ: ಬೆಣೆರಚನೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅಂಶಛೇದನ (ಹಾಲೆಯೊಂದರ ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು), ಸೆಗ್ಮೆಂಟೆಕ್ಟಮಿ (ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಾಲೆಯೊಂದರ ಅಂಗರಚನೆಯ ವಿಭಾಗವೊಂದನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು), ಹಾಲೆಕಡಿತ (ಒಂದು ಹಾಲೆ), ಎರಡು ಹಾಲೆಕಡಿತ (ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳು), ಅಥವಾ ಶ್ವಾಸಕೋಶಛೇದನೆ (ಇಡೀ ಶ್ವಾಸಕೋಶ). ಹಾಲೆಕಡಿತವು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರತ್ಯಾವರ್ತನೆಯ ಅವಕಾಶವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದರಿಂದ, ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಟದ ಮೀಸಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಲೆಕಡಿತವು ಆದ್ಯತೆಯ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಒಂದು ವೇಳೆ ರೋಗಿಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ, ಬೆಣೆರಚನೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅಂಶಛೇದನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು.<ref name="El-Sherif" /> ಬೆಣೆರಚನೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಛೇದನದ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುವ ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಅಯೋಡಿನ್‌ ಹೃಸ್ವಚಿಕಿತ್ಸೆಯು, ಹಾಲೆಕಡಿತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರತ್ಯಾವರ್ತನೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಬಹುದು.<ref name="Fernando" /> ದೃಶ್ಯಭಾಗದ-ನೆರವಿನ ಥೊರಾಕೋಸ್ಕೋಪಿಕ್‌ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು VATS ಹಾಲೆಕಡಿತದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಕನಿಷ್ಟತಮ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲವಾಗಿರುವ ವಿಧಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿವೆ; ಕ್ಷಿಪ್ರವಾದ ಚೇತರಿಕೆ, ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ-ವಾಸ ಮತ್ತು ತಗ್ಗಿದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ-ವೆಚ್ಚಗಳಂಥ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಈ ವಿಧಾನಗಳು ಹೊಂದಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.<ref name="AUTOREF11">{{Cite journal | author = Casali G, Walker WS | title = Video-assisted thoracic surgery lobectomy: can we afford it? | journal = [[Eur J Cardiothorac Surg]] | volume = 35 | issue = 3 | pages = 423–8 | year = 2009 | month = March | pmid = 19136272 | doi = 10.1016/j.ejcts.2008.11.008 | url = | issn = }}</ref> === ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ === ಗೆಡ್ಡೆಯ ಬಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಕಟ್ಟುಪಾಡು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ<ref>{{cite journal |author=Hann CL, Rudin CM |title=Management of small-cell lung cancer: incremental changes but hope for the future |journal=Oncology (Williston Park)|date=2008 Nov 30|volume=22|issue=13|pages=1486–92}}</ref> ನೆರವಿನಿಂದ ಉಪಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದಲ್ಲಿ, ಸಿಸ್‌ಪ್ಲೇಟಿನ್‌ ಮತ್ತು ಎಟೊಪೊಸೈಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Murray" /> ಕಾರ್ಬೋಪ್ಲೇಟಿನ್‌, ಜೆಮ್ಸಿಟ್ಯಾಬೈನ್‌, ಪ್ಯಾಕ್ಲಿಟ್ಯಾಕ್ಸೆಲ್‌, ವಿನೋರೆಲ್ಬೈನ್‌‌, ಟೋಪೋಟೆಕಾನ್‌, ಮತ್ತು ಇರಿನೋಟೆಕಾನ್‌ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Azim" /><ref name="MacCallum" /> ವ್ಯಾಪಕ-ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿರುವ ಸಣ್ಣ-ಜೀವಕೋಶ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿ, ಸೆಲೆಕೋಕ್ಸಿಬ್‌ ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಬಹುದು.<ref name="pmid19266367" /> ಸ್ಥಾನಾಂತರಣದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನೂ ಸಹ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದುವರಿದ ಹಂತದ, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಸಿಸ್‌ಪ್ಲೇಟಿನ್‌ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಬೋಪ್ಲೇಟಿನ್‌ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅನೇಕವೇಳೆ ಉಪಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೆಮ್ಸಿಟ್ಯಾಬೈನ್‌, ಪ್ಯಾಕ್ಲಿಟ್ಯಾಕ್ಸೆಲ್‌, ಡೊಸೆಟ್ಯಾಕ್ಸೆಲ್‌, ಎಟೊಪೊಸೈಡ್‌, ಅಥವಾ ವಿನೋರೆಲ್ಬೈನ್‌‌‌‌‌ನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷ.<ref name="Clegg" /> ಸಮಂಜಸವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 70 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ಯಾಕ್ಲಿಟ್ಯಾಕ್ಸೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಪ್ಲೇಟಿನ್‌ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಉಪಚರಿಸಲಾದ ಪೊರೆರಹಿತ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಬೆವಾಸಿಜುಮಾಬ್ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |doi=10.1056/NEJMoa061884 |author=Sandler A, Gray R, Perry MC, et al. |title=Paclitaxel-carboplatin alone or with bevacizumab for non-small-cell lung cancer |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2006-12-14_355_24/page/2542 |journal=[[N Engl J Med]] |year=2006 |volume=355 |issue=24 |pages=2542–50 |pmid=17167137}}</ref> ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಕಿರುಗುಳಿಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಎಂಬುದು, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಒಂದು ಉಪಬಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಜೆಫಿಟಿನಿಬ್‌<ref>{{cite journal |doi=10.1200/JCO.2005.04.9890 |author=West HL, Franklin WA, McCoy J, et al. |title=Gefitinib therapy in advanced brochoalveolar carcinoma. Southwest Oncology Group study S0126 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-oncology_2006-04-20_24_12/page/1807 |journal=[[J Clin Oncol]] |year=2006 |volume=24 |issue=12 |pages=1807–13 |pmid=16622257}}</ref> ಮತ್ತು ಎರ್ಲೋಟಿನಿಬ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |doi=10.1200/JCO.2007.13.0062 |author=Miller VA, Riely GJ, Zakowski MF, et al. |title=Molecular characteristics of bronchoalveolar carcinoma and adenocarcinoma, brochoalveolar carcinoma subtype, predict response to erlotinib |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-oncology_2008-03-20_26_9/page/1472 |journal=[[J Clin Oncol]] |year=2008 |volume=26 |issue=9 |pages=1472–8 |pmid=18349398}}</ref> ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ, ಆಣ್ವಿಕ ಆನುವಂಶಿಕ ಉಪಬಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವಿಕೆಯು, ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದ ಆರಂಭಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು<ref>{{cite journal |author=Aggarwal C et al. |title=Biomarkers with predictive and prognostic function in non-small cell lung cancer: ready for prime time? |journal=[[J Natl Compr Canc Netw]] |year=2010 |volume=8 |pages=822–32}}</ref> ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಬಹುದು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹೊರಚರ್ಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಶದ ಗ್ರಾಹಿ ಜೀನಿನ<ref>{{cite journal |doi=10.1056/NEJMoa0904554 |last1=Rosell |first1=R |last2=Moran |first2=T |last3=Queralt |first3=C |last4=Porta |first4=R |last5=Cardenal |first5=F |last6=Camps |first6=C |last7=Majem |first7=M |last8=Lopez-Vivanco |first8=G |last9=Isla |first9=D |title=Screening for epidermal growth factor receptor mutations in lung cancer |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2009-09-03_361_10/page/958 |journal=[[N Engl J Med]] |year=2009 |volume=361 |issue=10 |pages=958–67 |pmid=19692684}}</ref> ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಯು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಾಡುವ ಆರಂಭಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯೇ ಅಥವಾ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಾಡುವ ಆರಂಭಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಮುನ್ನುಡಿಯಬಹುದು.<ref>{{cite journal |doi=10.1056/NEJMoa0810699 |author=Mok TS et al. |title=Gefitinib or carboplatin-paclitaxel in pulmonary adenocarcinoma |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2009-09-03_361_10/page/947 |journal=[[N Engl J Med]] |year=2009 |volume=361 |issue=10 |pages=947–57 |pmid=19692680}}</ref> ಮುಂದುವರಿದ ಹಂತದ ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿ, ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ದೊರಕಿದ ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನದ ನಂತರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Eaton KD, Martins RG |title=Maintenance chemotherapy in non-small cell lung cancer |journal=[[J Natl Compr Canc Netw]] |date=2010 Jul |volume=8 |issue=7 |pages=815–21 |pmid=20679540}}</ref> ಆರಂಭಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಿಂತಲೂ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಔಷಧೀಕರಣಗಳಿಗೆ ಸ್ವಿಚ್ಚು ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೆಮೆಟ್ರೆಕ್ಸ್‌‌ಡ್‌‌,<ref>{{cite journal |doi=10.1016/S0140-6736(09)61497-5 |author=Ciuleanu T, Brodowicz T, Zielinski C, et al. |title=Maintenance pemetrexed plus best supportive care versus placebo plus best supportive care for non-small-cell lung cancer: a randomised, double-blind, phase 3 study |journal=[[Lancet]] |year=2009 |volume=374 |pages=1432–40}}</ref> ಎರ್ಲೋಟಿನಿಬ್‌,<ref>{{cite journal |doi=10.1016/S1470-2045(10)70112-1 |author=Cappuzzo F, Ciuleanu T, Stelmakh L, et al. |title=Erlotinib as maintenance treatment in advanced non-small-cell lung cancer: a multicentre, randomised, placebo-controlled phase 3 study |journal=[[Lancet|Lancet Oncol]] |year=2010 |volume=11 |pages=521–9}}</ref> ಮತ್ತು ಡೊಸೆಟ್ಯಾಕ್ಸೆಲ್‌<ref>{{cite journal |doi=10.1200/JCO.2008.17.1405 |author=Fidias PM, Dakhil SR, Lyss AP, et al. |title=Phase III study of immediate compared with delayed docetaxel after front-line therapy with gemcitabine plus carboplatin in advanced non-small-cell lung cancer |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-oncology_2009-02-01_27_4/page/591 |journal=[[J Clin Oncol]] |year=2009 |volume=27 |issue=4 |pages=591–8 |pmid=19075278}}</ref> ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಅದು ಬಳಸಬಲ್ಲದಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಪೊರೆರಹಿತ NSCLCಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಪೆಮೆಟ್ರೆಕ್ಸ್‌‌ಡ್‌‌ನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.lungcan.2009.06.006 |author=Rossi A, Ricciardi S, Maione P, de Marinis F, Gridelli C |journal=[[Lung Cancer (journal)|Lung Cancer]] |year=2009 |volume=66 |issue=2 |pages=141–9 |title=Pemetrexed in the treatment of advanced non-squamous lung cancer |pmid=19577816}}</ref> ==== NSCLCಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಹೌಷಧದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ==== ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸಹೌಷಧದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಗಳಿಂದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ಮಾದರಿಗಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೆ, ರೋಗಿಯು IIನೇ ಹಂತದ ಅಥವಾ IIIನೇ ಹಂತದ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ, ಸಹೌಷಧದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು 15%ನಷ್ಟರವರೆಗೆ ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು.<ref name="Winton" /><ref name="Douillard">{{Cite journal | last=Douillard | first=JY | coauthors=Rosell R, De Lena M et al. | title=Adjuvant vinorelbine plus cisplatin versus observation in patients with completely resected stage IB-IIIA non-small-cell lung cancer (Adjuvant Navelbine International Trialist Association <nowiki>[ANITA]</nowiki>): a randomised controlled trial | journal=Lancet Oncology | volume=7 | issue=9 | pages=719–727 | publisher=Elsevier | month=September | year=2006 | pmid=16945766 | doi=10.1016/S1470-2045(06)70804-X }}</ref> ಪ್ಲಾಟಿನಮ್‌-ಆಧರಿಸಿದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು (ಸಿಸ್‌ಪ್ಲೇಟಿನ್‌ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಬೋಪ್ಲೇಟಿನ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ನೀಡುವುದು ಅನೇಕವೇಳೆ ಪ್ರಮಾಣಕ ಪರಿಪಾಠ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Tsuboi" /> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ಲಾಟಿನಮ್‌-ಆಧರಿತ ಸಹೌಷಧದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪ್ರಯೋಜನವು, ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ERCC1 (ಎಕ್ಸಿಷನ್‌ ರಿಪೇರ್‌ ಕ್ರಾಸ್‌-ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟಿಂಗ್‌‌ 1) ಚಟುವಟಿಕೆಯೊಂದಿಗಿನ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.<ref>‌ಒಲೌಸ್ಸೆನ್ KA, ಡ್ಯೂನಾಂಟ್‌ A, ಫೌರೆಟ್‌ P, ಮತ್ತು ಇತರರು: DNA ರಿಪೇರ್‌ ಬೈ ERCC1 ಇನ್‌ ನಾನ್‌-ಸ್ಮಾಲ್‌-ಸೆಲ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಂಡ್‌ ಸಿಸ್‌ಪ್ಲಾಟಿನ್‌-ಬೇಸ್ಡ್‌ ಅಡ್ಜುವೆಂಟ್‌ ಕೀಮೋಥೆರಪಿ. N ಎಂಗ್ಲ್‌ J ಮೆಡ್ 2006;355:983-991</ref> IB ಹಂತದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಹೌಷಧದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ, ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಪ್ರಯೋಜನವೊಂದನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿಲ್ಲ.<ref name="Horn" /><ref name="Wakelee" /> ಅಂಶಚ್ಛೇದನ ಮಾಡಬಲ್ಲ, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದಲ್ಲಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ-ಮುಂಚಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ (ಪುನರುಜ್ಜೀವಿತವಾದ-ಸಹೌಷಧದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಅನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ.<ref name="Clinical evidence" /> === ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ === ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಅರ್ಹರಲ್ಲದವರು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಕ್ಕೆ ಈಡಾಗಿರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ರೋಗಪರಿಹಾರಕ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಉನ್ನತ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ''ರೋಗಮೂಲಹಾರಿ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="OTO" /> ನಿರಂತರವಾಗಿದ್ದು ಅಧಿಕವಾಗಿ-ಅಂಶೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಿದ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ (ಕಂಟಿನ್ಯುಯಸ್‌ ಹೈಪರ್‌‌ಫ್ರಾಕ್ಷನೇಟೆಡ್‌ ಆಕ್ಸಿಲರೇಟೆಡ್‌ ರೇಡಿಯೋಥೆರಪಿ-CHART) ಎಂಬುದು ಈ ಕೌಶಲದ ಒಂದು ಪರಿಷ್ಕೃತ ರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಪ್ರಮಾಣದ ಒಂದು ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಒಂದು ಅಲ್ಪ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Saunders" /> ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ವಾಸಿಮಾಡಬಹುದಾದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಎದೆಯ ವಿಕಿರಣದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Wagner" /> ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ರೋಗಪರಿಹಾರಕ ಆಶಯದ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು, ಸಹೌಷಧದ ಎದೆಗೂಡಿನ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ಪರಿಪಾಠಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಸಮರ್ಥನೆಯು ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಏನಾದರೂ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿದ್ದರೆ, ಮೀಡಿಯಸ್ಟೀನಲ್‌ ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಗಳಿಗೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಗೆಡ್ಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಅದು ಸೀಮಿತವಾಗಿರಬಹುದು.<ref name="PORT Meta-analysis Trialists Group" /><ref name="Lally" /> ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದಂಥ ಎರಡೂ ಪ್ರಭೇದಗಳ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ರೋಗಲಕ್ಷಣದ ಹತೋಟಿಯ (ಉಪಶಾಮಕ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಸಣ್ಣದಾದ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಎದೆಗೆ ನೀಡಬಹುದು. ಇತರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರೋಗನಿರ್ಣಯವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸದೆಯೇ ಉಪಶಾಮಕ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಯ ಒಂದು ಕಿರುವಿಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತನ್ನ ಸೋಂಕನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದಾಗ, ಹೃಸ್ವಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು (ಸ್ಥಳೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ವಾಯುಮಾರ್ಗದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ನೀಡಬಹುದು.<ref name="Raben" /> ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಲಾಗದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ದೊಡ್ಡ ವಾಯುಮಾರ್ಗವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದಾಗ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Celebioglu" /> ಸೀಮಿತ ಹಂತದ ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪಾಲದ ರೋಗನಿರೋಧಕ ವಿಕಿರಣ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು (ಪ್ರೊಫೈಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್‌ ಕ್ರೇನಿಯಲ್‌ ಇರ್ರೇಡಿಯೇಷನ್‌-PCI) ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಿದುಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಒಂದು ಬಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಥಾನಾಂತರಣದ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Ng" /> ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿರುವ ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ ಹೊಂದಿರುವವರಲ್ಲಿ, PCI ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಒಂದು ಅನುಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ ನಂತರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ಮಿದುಳು ಸ್ಥಾನಾಂತರಣಗಳ ಸಂಚಿತ ಅಪಾಯವನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗಾಗಿ 40.4%ನಿಂದ 14.6%ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ PCI ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref name="Slotman" /> ಗುರಿಮಾಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಿಂಬವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಆರಂಭಿಕ-ಹಂತದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಉಪಚಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕಪಾಲದ ಹೊರಗಣ ಸ್ಟಿರಿಯೋಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್‌ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಈ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ, ಗುರಿಮಾಡುವಿಕೆಯ ಸ್ಟಿರಿಯೋಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್‌ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಿರುವ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥಿಗಳಾಗಿರದ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Hof" /> === ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ವಿಕಿರಣಶೀಲತೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರ === ರೇಡಿಯೋ ಆವೃತ್ತಿಯ ಅಂಗಚ್ಛೇದನವನ್ನು ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ, ಶ್ವಾಸನಾಳಜನ್ಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ತನಿಖಾತ್ಮಕ ಕೌಶಲವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಗೆಡ್ಡೆಯ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಸಲುವಾಗಿ ಗೆಡ್ಡೆಯೊಳಗೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣದಾದ ಬಿಸಿ ಶೋಧಕವನ್ನು ತೂರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Simon" /> === ನಿರ್ದೇಶಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ === ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಂದುವರಿದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಆಣ್ವಿಕ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೆಫಿಟಿನಿಬ್‌ (ಇರೆಸ್ಸಾ) ಎಂಬುದು ಇಂಥದೊಂದು ಔಷಧಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊರಚರ್ಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಶ ಗ್ರಾಹಿಯ (ಎಪಿಡರ್ಮಲ್‌ ಗ್ರೋತ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ ರಿಸೆಪ್ಟರ್‌-EGFR) ಟೈರೋಸಿನ್‌ ಕೈನೇಸ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅದು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಇದು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಮಹಿಳೆಯರು, ಏಷ್ಯನ್ನರು, ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರು, ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕವಲಿನ ಕಿರುಗುಳಿಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು, ಜೆಫಿಟಿನಿಬ್‌ನಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Raz" /><ref name="Bencardino" /> ಮತ್ತೊಂದು ಟೈರೋಸಿನ್‌ ಕೈನೇಸ್‌ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವಾಗಿರುವ ಎರ್ಲೋಟಿನಿಬ್‌ (ಟಾರ್ಸೆವಾ), ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ<ref name="Feld" /> ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರಿದ ಹಂತದ ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಎರಡನೇ-ಹಂತದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ FDAಯಿಂದ ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಜೆಫಿಟಿನಿಬ್‌‌ನ್ನು ಹೋಲುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ಇದೂ ಸಹ ಮಹಿಳೆಯರು, ಏಷ್ಯನ್ನರು, ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರು, ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕವಲಿನ ಕಿರುಗುಳಿಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ; ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, EGFRನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚು.<ref name="Bencardino" /> ರಕ್ತನಾಳದ-ಜನನದ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವಾಗಿರುವ ಬೆವಾಸಿಜುಮಾಬ್‌, (ಪ್ಯಾಕ್ಲಿಟ್ಯಾಕ್ಸೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಪ್ಲೇಟಿನ್‌ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ), ಮುಂದುವರಿದ ಹಂತದ ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Sandler" /> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ರಕ್ತಸ್ರಾವದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಪಾಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕೋಶವಿಷದ ಔಷಧಿಗಳು,<ref name="Edelman" /> ಫಾರ್ಮ್ಯಾಕೋಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌<ref name="Danesi" /> ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಿತ ಔಷಧಿ ವಿನ್ಯಾಸ<ref name="Blackhall" /> ದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿಗಳು ಭರವಸೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿವೆ. ಹಲವಾರು ಉದ್ದೇಶಿತ ಕಾರಕವಸ್ತುಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಸೈಕ್ಲೋ-ಆಕ್ಸಿಜನೇಸ್‌-2 ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳು,<ref name="AUTOREF12" /> [[ಅಪೊಪ್ಟೋಸಿಸ್|ಅಪೋಪ್ಟೋಸಿಸ್‌]] ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಕ್ಸಿಸುಲಿಂಡ್‌,<ref name="AUTOREF13" /> ಪ್ರೋಟಿಯಾಸೋಮ್‌ ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳು,<ref name="Scagliotti" /> ಬೆಕ್ಸರೊಟೀನ್‌,<ref name="Dragnev" /> ಹೊರಚರ್ಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಶದ ಗ್ರಾಹಿ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವಾದ ಸೆಟುಕ್ಸಿಮ್ಯಾಬ್‌,<ref name="AUTOREF14" /> ಮತ್ತು ಲಸಿಕೆಗಳು.<ref name="AUTOREF15" /> ಸಂಶೋಧನೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ರಾಸ್‌ ಮೂಲ-ಗ್ರಂಥಿಜನಕ ಜೀನು ಪ್ರತಿಬಂಧ, ಫಾಸ್ಫೋಇನೋಸಿಟೈಡ್‌ 3-ಕೈನೇಸ್‌ ಪ್ರತಿಬಂಧ, ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಡೀಅಸಿಟೈಲೇಸ್‌ ಪ್ರತಿಬಂಧ, ಮತ್ತು ಗೆಡ್ಡೆ ನಿರೋಧಕ ಜೀನು ಬದಲಾವಣೆ.<ref name="AUTOREF16" /> == ವ್ಯಾಧಿಯ ಮುನ್ನರಿವು == {{main|Non-small cell lung carcinoma staging|Manchester score}} ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಪೂರ್ವಸೂಚಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಹಾಜರಿ ಅಥವಾ ಗೈರುಹಾಜರಿ, ಗೆಡ್ಡೆಯ ಗಾತ್ರ, ಜೀವಕೋಶದ ಬಗೆ (ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರ), ಹರಡಿಕೆಯ ಮಟ್ಟ (ಹಂತ) ಮತ್ತು ಅನೇಕ ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಗಳಿಗೆ ಆಗುವ ಸ್ಥಾನಾಂತರಣಗಳು, ಹಾಗೂ ನಾಳೀಯ ಅತಿಕ್ರಮಣ. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಲಾಗದ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕಳಪೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೂ 10%ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೂಕದ ನಷ್ಟ ಇವುಗಳು ಕಾಯಿಲೆಯ ಮುನ್ನರಿವಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.<ref name="AUTOREF17"> {{cite web |url=http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/non-small-cell-lung/HealthProfessional/page2 |title=Non-Small Cell Lung Cancer Treatment |publisher=National Cancer Institute |work=PDQ for Health Professionals |accessdate=2008-11-22}}</ref> ಸಣ್ಣ-ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಪೂರ್ವಸೂಚಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಸ್ಥಿತಿ, ಲಿಂಗ, ಕಾಯಿಲೆಯ ಹಂತ, ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ನರವ್ಯೂಹ ಅಥವಾ [[ಯಕೃತ್ತು|ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ]]ದ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ.<ref name="AUTOREF18" /> ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಕ್ಕೆ (NSCLC) ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕಾಯಿಲೆಯ ಮುನ್ನರಿವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳಪೆಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ. IA ಹಂತದ ಕಾಯಿಲೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಂಶಛೇದನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುವ, ಐದು-ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯು 67%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. IB ಹಂತದ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಐದು-ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯು 57%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Mountain" /> IV ಹಂತದ NSCLCಯೊಂದಿಗಿನ ರೋಗಿಗಳ ಐದು-ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು 1%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Merck" /> ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕಾಯಿಲೆಯ ಮುನ್ನರಿವೂ ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳಪೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. SCLCಯೊಂದಿಗಿನ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಐದು-ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯು ಸುಮಾರು 5%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Harrison" /> ವ್ಯಾಪಕ-ಹಂತದ SCLCಯೊಂದಿಗಿನ ರೋಗಿಗಳು 1%ಗೂ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಐದು-ವರ್ಷ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಸರಾಸರಿ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಸೀಮಿತ-ಹಂತದ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಸಮಯವು 20 ತಿಂಗಳುಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ 20%ನಷ್ಟಿರುವ ಐದು-ವರ್ಷ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಅವಧಿಯನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Merck" /> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವತಿಯಿಂದ ಒದಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದತ್ತಾಂಶದ ಅನುಸಾರ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಸಾವಿನ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ವಯಸ್ಸು 70 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟಿದೆ, ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಸ್ಥ ವಯಸ್ಸು 71 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟಿದೆ.<ref name="AUTOREF19" /> == ಸೋಂಕುಶಾಸ್ತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Trachea, bronchus, lung cancers world map - Death - WHO2004.svg|thumb|2004ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 100,000 ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಶ್ವಾಸನಾಳದ, ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಯ ಕವಲುಗಳ, ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ವಯೋಮಾನ-ಪ್ರಮಾಣಕವಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾವು.<ref name="AUTOREF20" />[206][207][208][209][210][211][212][213][214][215][216][217][218]]] [[ಚಿತ್ರ:Lung cancer US distribution.gif|right|thumb|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಹರಡಿಕೆ]] ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಮರಣ-ಪ್ರಮಾಣ ಈ ಎರಡೂ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು (ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ 1.35 ದಶಲಕ್ಷ ಹೊಸ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು 1.18 ದಶಲಕ್ಷ ಸಾವುಗಳು), ಯುರೋಪ್‌ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="AUTOREF21" /> ಧೂಮಪಾನದ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯೋಮಾನದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಲಯವು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಈಡಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ಬಹುತೇಕ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ವರೂಪ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸಾವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌-ಸಂಬಂಧಿತ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. 20 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಿಂದ ಇಳಿಯಲು ಶುರುಮಾಡಿರುವ, ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮರ್ತ್ಯತೆಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಿಂದ ಸಾಯುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಳೆದ ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ಏರುತ್ತಲೇ ಇದ್ದು, ಕೇವಲ ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ಅದು ಸ್ಥಿರಗೊಳ್ಳಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="AUTOREF22" /> "ತಂಬಾಕು ಉದ್ಯಮ"ದ ವಿಕಸನವು ಧೂಮಪಾನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Lum" /> 1970ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ, ತಂಬಾಕು ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ "ಲಘು" ಮತ್ತು "ಕಡಿಮೆ-ಟಾರಿನ ಅಂಶವುಳ್ಳ" ಸಿಗರೇಟುಗಳನ್ನು, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿಯರ ವಲಯಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವೆಡೆಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.tobaccofreekids.org/reports/women/ |title=Deadly in Pink |publisher=Tobaccofreekids.org |date= |accessdate=2010-09-26 |archive-date=2009-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206145811/http://tobaccofreekids.org/reports/women/ |url-status=dead }}</ref> ಜೀವನಪರ್ಯಂತ ಧೂಮಪಾನಿಗಳಾಗಿರದಿದ್ದವರ ಪೈಕಿ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಪುರುಷರು ಉನ್ನತವಾದ, ವಯೋಮಾನವನ್ನು-ಪ್ರಮಾಣಕವಾಗಿಸಿದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಾವಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಧೂಮಪಾನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಧೂಮಪಾನದ ಪಾತ್ರವು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಒಂದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಲೇ ಇವೆ; ಇತರರ ತಂಬಾಕು ಹೊಗೆಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಬಯಸದ ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರ ಹಿತರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲೆಂದು ಅಥವಾ ಅಂಥದೊಂದು ಸನ್ನಿವೇಶವು ಎದುರಾಗುವುದನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲೆಂದು ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು ಜಾರಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಇವು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ವಾಹನಗಳು, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಉತ್ಸರ್ಜನಗಳೂ ಸಹ ಸಮರ್ಥ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡುತ್ತವೆ.<ref name="Kabir" /><ref name="Chiu" /><ref name="Parent" /> [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್|ಪೂರ್ವದ ಯುರೋಪ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ, ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್-ಸಂಬಂಧಿ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಉತ್ತರದ ಯುರೋಪ್‌ ಮತ್ತು U.S.ಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ವಿರಳವಾಗಿದೆ.<ref name="AUTOREF23" /> ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನದ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಮುಂದಿನ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು, ಅದರಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಚೀನಾ<ref name="AUTOREF24" /> ಮತ್ತು ಭಾರತ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="AUTOREF25" /> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು (ದೇಶದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ) ಬಿಸಿಲು ಮತ್ತು [[ಅತಿನೇರಳೆ ವಿಕಿರಣ|UVB]]ಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ವಿಲೋಮ ಸ್ವರೂಪದ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. D ಜೀವಸತ್ವದ (ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದಾಗಿ ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇದು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಒಂದು ನಿರೋಧಕ ಪರಿಣಾಮವು ಒಂದು ಸಂಭಾವ್ಯ ವಿವರಣೆಯಾಗಿದೆ .<ref name="AUTOREF26" /> 1950ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಇತರ ಬಗೆಗಳಿಗೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref name="Chen" /> ಫಿಲ್ಟರ್‌‌ ಸಿಗರೇಟುಗಳ ಪರಿಚಯವು ಇದಕ್ಕೆ ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಫಿಲ್ಟರ್‌‌ಗಳ ಬಳಕೆಯು ತಂಬಾಕು ಸೇದುವಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೊಡ್ಡದಾದ ಕಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದರಿಂದ, ದೊಡ್ಡದಾದ ವಾಯುಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಸಂಚಯನಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಧೂಮಪಾನಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಆಳವಾಗಿ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಸಣ್ಣ ವಾಯುಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ ಸಂಚಯನದ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಚೋದನೆ ಸಿಕ್ಕಂತಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Charloux" /> 1999ರಿಂದಲೂ, U.S.ನಲ್ಲಿನ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಕುಸಿದಿದೆ. ಪರಿಸರೀಯ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದಲ್ಲಿನ ಕಡಿತವು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.<ref name="Chen" /> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾರತದಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಸೋಂಕುಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು ಪ್ರಬಲವಾದ ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಗೆಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ.<ref>‌ಸಿಂಗ್ N, ಅಗರ್‌ವಾಲ್‌ AN, ಗುಪ್ತಾ D, ಮತ್ತು ಇತರರು. ಅನ್‌ಚೇಂಜಿಂಗ್‌ ಕ್ಲಿನಿಕೊ-ಎಪಿಡೆಮಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್‌ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ ಆಫ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್‌ ನಾರ್ತ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಓವರ್‌ ಥ್ರೀ ಡಿಕೇಡ್ಸ್‌. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಎಪಿಡೆಮಿಯೋಲ್‌ 2010; 34(1): 101-104</ref><ref>‌‌ರಾವತ್ J, ಸಿಂಧ್ವಾನಿ G, ಗೌರ್‌‌ D, ಮತ್ತು ಇತರರು. ಕ್ಲಿನಿಕೊ-ಪೆಥಲಾಜಿಕಲ್‌ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ ಆಫ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್‌ ಉತ್ತರಾಖಾಂಡ್‌. ಲಂಗ್‌ ಇಂಡಿಯಾ. 2009 ಜುಲೈ;26(3):74-6.</ref><ref>‌ಖಾನ್ NA, ಆಫ್ರೋಜ್‌ F, ಲೋನ್‌ MM, ಮತ್ತು ಇತರರು. ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ ಆಫ್‌ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್‌ ಕಾಶ್ಮೀರ್‌, ಇಂಡಿಯಾ: ಎ ಫೈವ್‌-ಇಯರ್‌ ಸ್ಟಡಿ.ಇಂಡಿಯನ್‌ J ಚೆಸ್ಟ್‌ ಡಿಸ್‌ ಅಲೈಡ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ 2006 ಜುಲೈ-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌;48(3):187-90.</ref> ಜನಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ತಂಬಾಕು ಸೇದುವಿಕೆಯ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಅಥವಾ ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆಯ ಮಾದರಿಯು ಸಂಭಾವ್ಯ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರಬಹುದು. == ಇತಿಹಾಸ == ಸಿಗರೇಟು ಸೇದುವಿಕೆಯು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವಿರಳವಾಗಿತ್ತು; 1761ರವರೆಗೂ ಇದನ್ನೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಾಯಿಲೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="AUTOREF27" /> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ವಿಭಿನ್ನ ಮಗ್ಗುಲುಗಳನ್ನು ಮುಂದೊಮ್ಮೆ 1810ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="AUTOREF28" /> 1878ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಶವಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಪ್ರಾಣಾಂತಕ ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಪಾಲು ಕೇವಲ 1%ನಷ್ಟಿತ್ತು; ಆದರೆ 1900ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು 10–15%ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿತ್ತು.<ref name="Witschi" /> 1912ರಲ್ಲಿ<ref name="AUTOREF29" /> ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಕರಣದ ವರದಿಗಳು ಕೇವಲ 374ರಷ್ಟು ಇತ್ತಾದರೂ, ಶವಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಒಂದು ಅವಲೋಕನವು ತೋರಿಸಿದ ಅನುಸಾರ, 1852ರಲ್ಲಿ 0.3%ನಷ್ಟಿದ್ದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು 1952ರ ವೇಳೆಗೆ 5.66%ಗೆ ಏರಿತ್ತು.<ref name="Grannis" /> 1929ರಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ಫ್ರಿಟ್ಜ್‌ ಲಿಕಿಂಟ್‌ ಎಂಬ ವೈದ್ಯನು ಧೂಮಪಾನ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್<ref name="Witschi" /> ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ; ಇದು ಒಂದು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲವಾದ ಧೂಮಪಾನ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="Proctor" /> 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಡಾಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಸ್ಟಡಿ ಎಂಬ ಕೃತಿಯು, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಧೂಮಪಾನದ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸುವ ಸೋಂಕುಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೊದಲ ಬಲವಾದ ಪುರಾವೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="Doll" /> ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 1964ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪ್ರಧಾನ ವೈದ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯು, ಧೂಮಪಾನಿಗಳು ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸತಕ್ಕದ್ದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ.<ref name="AUTOREF30" /> [[ರೇಡಾನ್|ರೇಡಾನ್‌]] ಅನಿಲದ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಯಾಕ್ಸನಿಯ ಸ್ಕ್ನೀಬರ್ಗ್‌ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಅದಿರು ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಗಣಿಗಾರರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. 1470ರಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲಿ [[ಬೆಳ್ಳಿ]]ಯನ್ನು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಾಡಿ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಗಣಿಗಳು [[ಯುರೇನಿಯಮ್|ಯುರೇನಿಯಂ]]ನ್ನು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಹೊಂದಿವೆ; ಅದರ ಜೊತೆಗೂಡಿಕೊಂಡಿರುವ ರೇಡಿಯಂ ಹಾಗೂ ರೇಡಾನ್‌ ಅನಿಲವು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಇಲ್ಲಿನ ಗಣಿಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಷಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೊತ್ತದ ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಕಾಯಿಲೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿತು; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇದು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಎಂಬುದಾಗಿ 1870ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಹಿಂದಿನ ಗಣಿಗಾರರ ಪೈಕಿ 75%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಿಂದ ಸತ್ತರು.<ref name="AUTOREF31" /> ಈ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಯುರೇನಿಯಂಗಾಗಿ USSR ವತಿಯಿಂದ ಬಂದ ಬೇಡಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ 1950ರ ದಶಕದವರೆಗೂ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯು ಮುಂದುವರಿಯಿತು.<ref name="Greaves" /> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವೀ ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಛೇದನೆಯನ್ನು 1933ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="AUTOREF32" /> ಉಪಶಾಮಕವಾಗಿರುವ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು 1940ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗಿದೆ.<ref name="Edwards" /> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ರೋಗಮೂಲಹಾರಿ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು, ದೊಡ್ಡದಾದ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು; ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನ್ಯಥಾ ಸಮರ್ಥರಲ್ಲದ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="AUTOREF33" /> 1997ರಲ್ಲಿ, ನಿರಂತರವಾದ ಅಧಿಕವಾಗಿ-ಅಂಶೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಿದ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು (ಕಂಟಿನ್ಯುಯಸ್‌ ಹೈಪರ್‌ಫ್ರಾಕ್ಷನೇಟೆಡ್‌ ಆಕ್ಸಿಲರೇಟೆಡ್‌ ರೇಡಿಯೋಥೆರಪಿ-CHART), ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೋಗಮೂಲಹಾರಿ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾದ ಒಂದು ಸುಧಾರಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref name="Saunders" /> ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಂಶಛೇದನ<ref name="AUTOREF34" /> ಮತ್ತು ರೋಗಮೂಲಹಾರಿ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ<ref name="AUTOREF35" /> ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲಗೊಂಡಿದ್ದವು. 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಯಶಸ್ವೀ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref name="AUTOREF36" /> == ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ == <gallery> File:X-ray(Chest)Cancer.jpg|ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌. </gallery> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕವಲಿನ ಕಿರುಗುಳಿಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ * ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾಲುವೆಯ ಗೆಡ್ಡೆ * ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|refs= <ref name="WHO">{{cite web | author =WHO | authorlink =World Health Organization | title =Cancer | publisher =[[World Health Organization]] | month=February | year=2006 | url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs297/en/ | accessdate =2007-06-25 }}</ref> <ref name="Harrison">{{Cite book | last=Minna | first=JD | coauthors=Schiller JH | title=Harrison's Principles of Internal Medicine | url=https://archive.org/details/harrisonsprincip0000unse_b7u9 | publisher=McGraw-Hill | year=2008 | pages =[https://archive.org/details/harrisonsprincip0000unse_b7u9/page/n584 551]–562 | edition=17th | isbn=0-07-146633-9 }}</ref> <ref name="Cancer Medicine">{{Cite book | last=Vaporciyan | first=AA | coauthors=Nesbitt JC, Lee JS et al. | title=Cancer Medicine | publisher=B C Decker | year=2000 | pages=1227–1292 | isbn=1-55009-113-1 }}</ref> <ref name="Thun">{{Cite journal | last=Thun | first=MJ | coauthors=Hannan LM, Adams-Campbell LL et al. | title=Lung Cancer Occurrence in Never-Smokers: An Analysis of 13 Cohorts and 22 Cancer Registry Studies | journal=PLoS Medicine | volume=5 | issue=9 | pages=e185 | year=2008 | doi=10.1371/journal.pmed.0050185 | pmid=18788891 | pmc=2531137 }}</ref> <ref name="Gorlova">{{Cite journal | last=Gorlova | first=OY | coauthors=Weng SF, Zhang Y et al. | title=Aggregation of cancer among relatives of never-smoking lung cancer patients | journal=International Journal of Cancer | volume=121 | issue=1 | pages=111–118 | month=July | year=2007 | pmid=17304511 | doi=10.1002/ijc.22615 }}</ref> <ref name="Hackshaw">{{Cite journal | last=Hackshaw | first=AK | coauthors=Law MR, Wald NJ | title=The accumulated evidence on lung cancer and environmental tobacco smoke | journal=British Medical Journal | volume=315 | issue=7114 | pages=980–988 | url=http://www.bmj.com/cgi/content/full/315/7114/980 | pmid=9365295 | date=1997-10-18 | pmc=2127653 }}</ref> <ref name="Kabir">{{Cite journal | last=Kabir | first=Z | coauthors=Bennett K, Clancy L | title=Lung cancer and urban air-pollution in dublin: a temporal association? | journal=Irish Medical Journal | volume=100 | issue=2 | pages=367–369 | month=February | year=2007 | pmid=17432813 }}</ref> <ref name="Coyle">{{Cite journal | last=Coyle | first=YM | coauthors=Minahjuddin AT, Hynan LS, Minna JD | title=An ecological study of the association of metal air pollutants with lung cancer incidence in Texas | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=1 | issue=7 | pages=654–661 | month=September | year=2006 | pmid=17409932 | doi=10.1097/01243894-200609000-00009 }}</ref> <ref name="Chiu">{{Cite journal | last=Chiu | first=HF | coauthors=Cheng MH, Tsai SS et al. | title=Outdoor air pollution and female lung cancer in Taiwan | journal=Inhalation Toxicology | volume=18 | issue=13 | pages=1025–1031 | month=December | year=2006 | pmid=16966302 | doi=10.1080/08958370600904561 }}</ref> <ref name="AUTOREF">{{cite web |url=http://www.surgeongeneral.gov/library/secondhandsmoke |author=Carmona, RH |publisher=U.S. Department of Health and Human Services |title=The Health Consequences of Involuntary Exposure to Tobacco Smoke: A Report of the Surgeon General |date=2006-06-27 |quote=Secondhand smoke exposure causes disease and premature death in children and adults who do not smoke.}}</ref> <ref name="AUTOREF1">{{Cite journal |url=http://monographs.iarc.fr/ENG/Monographs/vol83/volume83.pdf |format=PDF |publisher=WHO International Agency for Research on Cancer |title=Tobacco Smoke and Involuntary Smoking |journal=IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans |volume=83 |year=2002 |quote=There is sufficient evidence that involuntary smoking (exposure to secondhand or 'environmental' tobacco smoke) causes lung cancer in humans. [...] Involuntary smoking (exposure to secondhand or 'environmental' tobacco smoke) is carcinogenic to humans (Group 1).}}</ref> <ref name="AUTOREF2">{{Cite journal | last=Morandi | first=U | coauthors=Casali C, Rossi G | title=Bronchial typical carcinoid tumors | journal=Seminars in Thoracic and Cardiovascular Surgery | volume=18 | issue=3 | pages=191–198 | year=2006 | pmid=17185178 | doi=10.1053/j.semtcvs.2006.08.005 }}</ref> <ref name="AUTOREF3">{{Cite journal | last=Etienne-Mastroianni | first=B | coauthors=Falchero L, Chalabreysse L et al. | title=Primary sarcomas of the lung: a clinicopathologic study of 12 cases | url=https://archive.org/details/lung-cancer_2002_38_1-3/page/283 | journal=Lung Cancer | volume=38 | issue=3 | pages=283–289 | month=December | year=2002 | pmid=12445750 | doi=10.1016/S0169-5002(02)00303-3 }}</ref> <ref name="Rosti">{{Cite journal | last=Rosti | first=G | coauthors=Bevilacqua G, Bidoli P et al. | title=Small cell lung cancer | journal=Annals of Oncology | volume=17 | issue=Suppl. 2 | pages=5–10 | month =March | year =2006 | url=http://annonc.oxfordjournals.org/cgi/reprint/17/suppl_2/ii5 | pmid=16608983 | doi=10.1093/annonc/mdj910 }}</ref> <ref name="Barbone">{{Cite journal | last =Barbone | first =F | coauthors=Bovenzi M, Cavallieri F, Stanta G | title =Cigarette smoking and histologic type of lung cancer in men | journal =Chest | volume =112| issue=6 | pages =1474–1479 | publisher =American College of Chest Physicians | month =December | year =1997 | url =http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/112/6/1474 | format = PDF | pmid = 9404741 | doi =10.1378/chest.112.6.1474 }}</ref> <ref name="Seo">{{Cite journal | last =Seo | first =JB | coauthors=Im JG, Goo JM et al. | title =Atypical pulmonary metastases: spectrum of radiologic findings | journal =Radiographics | volume =21 | issue=2 | pages =403–417 | url =http://radiographics.rsnajnls.org/cgi/content/full/21/2/403 | pmid = 11259704 | date =1 March 2001 | month =March }}</ref> <ref name="AUTOREF4">{{Cite book | last =Mountain | first =CF | authorlink = | coauthors =Libfluffz HI, Hermes KE | title =A Handbook for Staging, Imaging, and Lymph Node Classification | publisher =Charles P Young | year =2003 | url =http://www.ctsnet.org/book/mountain/index.html | accessdate =2007-09-01 | archive-date =2008-12-06 | archive-url =https://web.archive.org/web/20081206025903/http://www.ctsnet.org/book/mountain/index.html | url-status =dead }}</ref> <ref name="Collins">{{Cite journal | last = Collins | first = LG | coauthors = Haines C, Perkel R, Enck RE | title = Lung cancer: diagnosis and management | journal = American Family Physician | volume = 75 | issue = 1 | pages = 56–63 | publisher = American Academy of Family Physicians | month = January | year = 2007 | url = http://www.aafp.org/afp/20070101/56.html | pmid = 17225705 | access-date = 2010-11-23 | archive-date = 2007-09-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070929104510/http://www.aafp.org/afp/20070101/56.html | url-status = dead }}</ref> <ref name="Hamilton">{{Cite journal | last=Hamilton | first=W | coauthors=Peters TJ, Round A, Sharp D | title=What are the clinical features of lung cancer before the diagnosis is made? A population based case-control study | journal =Thorax | volume =60 | issue=12 | pages=1059–1065 | publisher=BMJ Publishing Group | month=December | year=2005 | pmid=16227326 | doi=10.1136/thx.2005.045880 | pmc=1747254 }}</ref> <ref name="Honnorat">{{Cite journal | last=Honnorat | first=J | coauthors=Antoine JC | title=Paraneoplastic neurological syndromes | journal=Orphanet Journal of Rare Diseases | volume=2 | page=22 | publisher=BioMed Central | month=May | year=2007 | url=http://www.ojrd.com/content/2/1/22 | pmid=17480225 | doi=10.1186/1750-1172-2-22 | pmc=1868710 }}</ref> <ref name="Jones">{{Cite journal | last=Jones | first=DR | coauthors=Detterbeck FC | title=Pancoast tumors of the lung | journal=Current Opinion in Pulmonary Medicine | volume=4 | issue=4 | pages=191–197 | month=July | year=1998 | pmid=10813231 | doi=10.1097/00063198-199807000-00001 }}</ref> <ref name="ajcc">{{Cite book |author=Greene, Frederick L. |title=AJCC cancer staging manual |url=https://archive.org/details/ajcccancerstagin0000unse |publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |year=2002 |pages= |isbn=0-387-95271-3 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> <ref name="AUTOREF5">{{Cite journal | last=Biesalski | first=HK | coauthors=Bueno de Mesquita B, Chesson A et al. | title=European Consensus Statement on Lung Cancer: risk factors and prevention. Lung Cancer Panel | journal=CA Cancer J Clin | volume=48 | issue=3 | pages=167–176; discussion 164–166 | year=1998 | pmid=9594919 | url=http://caonline.amcancersoc.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=9594919 | doi=10.3322/canjclin.48.3.167 | location=Smoking is the major risk factor, accounting for about 90% of lung cancer incidence. }}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="Peto">{{Cite book | last=Peto | first=R | coauthors=Lopez AD, Boreham J et al. | title=Mortality from smoking in developed countries 1950–2000: Indirect estimates from National Vital Statistics | publisher=Oxford University Press | year=2006 | url=http://www.ctsu.ox.ac.uk/~tobacco/ | isbn=0-19-262535-7 }}</ref> <ref name="Samet2">{{Cite journal | last=Samet | first=JM | coauthors=Wiggins CL, Humble CG, Pathak DR | title=Cigarette smoking and lung cancer in New Mexico | journal=American Review of Respiratory Disease | volume=137 | issue=5 | pages=1110–1113 | month=May | year=1988 | pmid=3264122 }}</ref> <ref name="Villeneuve">{{Cite journal | last=Villeneuve | first=PJ | coauthors=Mao Y | title=Lifetime probability of developing lung cancer, by smoking status, Canada | url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-public-health_november-december-1994_85_6/page/n30 | journal=Canadian Journal of Public Health | volume=85 | issue=6 | pages=385–388 | month=November | year=1994 | pmid=7895211 }}</ref> <ref name="Hecht">{{Cite journal | last=Hecht | first=S | title=Tobacco carcinogens, their biomarkers and tobacco-induced cancer | journal=Nature Reviews. Cancer | volume=3 | issue=10 | pages=733–744 | publisher=Nature Publishing Group | month=October | year=2003 | url=http://www.nature.com/nrc/journal/v3/n10/abs/nrc1190_fs.html | doi=10.1038/nrc1190 | pmid=14570033 }}</ref> <ref name="AUTOREF6">{{Cite journal | last=Sopori | first=M | title=Effects of cigarette smoke on the immune system | journal=Nature Reviews. Immunology | volume=2 | issue=5 | pages=372–7 | month=May | year=2002 | pmid=12033743 | doi=10.1038/nri803 }}</ref> <ref name="USDHHS1990">{{cite web | author=US Department of Health and Human Services | title=The Health Benefits of Smoking Cessation: a Report of the Surgeon General | publisher=Centers for Disease Control (CDC), Office on Smoking and Health. | url=http://profiles.nlm.nih.gov/NN/B/B/C/T/_/nnbbct.pdf | format=PDF | pages=vi, 130, 148, 152, 155, 164, 166 | accessdate=2007-11-18 | date=1990-09-30 }}</ref> <ref name="Nordquist">{{Cite journal | last=Nordquist | first=LT | coauthors=Simon GR, Cantor A et al. | title=Improved survival in never-smokers vs current smokers with primary adenocarcinoma of the lung | journal=Chest | volume=126 | issue=2 | pages=347–351 | publisher=American College of Chest Physicians | month=August | year=2004 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/126/2/347 | pmid=15302716 | doi=10.1378/chest.126.2.347 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-12-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081206095807/http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/126/2/347 | url-status=dead }}</ref> <ref name="Tammemagi">{{Cite journal | last=Tammemagi | first=CM | coauthors=Neslund-Dudas C, Simoff M, Kvale P | title=Smoking and lung cancer survival: the role of comorbidity and treatment | journal=Chest | volume=125 | issue=1 | pages=27–37 | publisher=American College of Chest Physicians | month=January | year=2004 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/125/1/27 | pmid=14718417 | doi=10.1378/chest.125.1.27 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-12-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081206095756/http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/125/1/27 | url-status=dead }}</ref> <ref name="Boffetta">{{Cite journal | last=Boffetta | first=P | coauthors=Agudo A, Ahrens W et al. | title=Multicenter case-control study of exposure to environmental tobacco smoke and lung cancer in Europe | journal=Journal of the National Cancer Institute | volume=90 | issue=19 | pages=1440–1450 | publisher=Oxford University Press | month=October | year=1998 | url=http://jnci.oxfordjournals.org/cgi/reprint/90/19/1440 | pmid=9776409 | doi=10.1093/jnci/90.19.1440 | format={{dead link|date=July 2010}} }}</ref> <ref name="NHMRC">{{Cite paper | author=National Health and Medical Research Council | title=The health effects and regulation of passive smoking | publisher=Australian Government Publishing Service | date=April 1994 | url=http://www.obpr.gov.au/publications/submission/healthef/index.html | accessdate=2007-08-10 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070929025344/http://www.obpr.gov.au/publications/submission/healthef/index.html |archivedate = September 29, 2007|deadurl=yes}}</ref> <ref name="Schick">{{Cite journal | last=Schick | first=S | coauthors=Glantz S | title=Philip Morris toxicological experiments with fresh sidestream smoke: more toxic than mainstream smoke | journal=Tobacco Control | volume=14 | issue=6 | pages=396–404 | month=December | year=2005 | pmid=16319363 | doi=10.1136/tc.2005.011288 | pmc=1748121 }}</ref> <ref name="AUTOREF8">Thun, M.J., S.J. Henley, D Burns, et al., ''Lung cancer death rates in lifelong nonsmokers.'' J. Natl Cancer Inst, 2006. 98: p.691.</ref> <ref name="AUTOREF9">Sun, S., J.H. Schiller and A.F. Gazdar, ''Lung cancer in never-smokers: A different disease.'' Nat Rev Cancer, 2007. 7: p.778-90.</ref> <ref name="Catelinois">{{Cite journal |author=Catelinois O, Rogel A, Laurier D, ''et al.'' |title=Lung cancer attributable to indoor radon exposure in france: impact of the risk models and uncertainty analysis |journal=Environ. Health Perspect. |volume=114 |issue=9 |pages=1361–6 |year=2006 |month=September |pmid=16966089 |pmc=1570096 |doi=10.1289/ehp.9070 |url=http://www.ehponline.org/members/2006/9070/9070.html |doi_brokendate=2010-03-16 |access-date=2010-11-23 |archive-date=2009-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090120005024/http://www.ehponline.org/members/2006/9070/9070.html |url-status=dead }}</ref> <ref name="EPA radon">{{cite web | last=EPA | authorlink=United States Environmental Protection Agency | title=Radiation information: radon | publisher=EPA | month=October | year=2006 | url=http://www.epa.gov/rpdweb00/radionuclides/radon.html | accessdate=2007-08-11 }}</ref> <ref name="Field">{{Cite journal | last=Field | first=RW | coauthors=Steck DJ, Smith BJ et al. | title=Residential radon gas exposure and lung cancer: the Iowa Radon Lung Cancer Study | journal=American Journal of Epidemiology | volume=151 | issue=11 | pages=1091–1102 | publisher=Oxford Journals | month=June | url=http://aje.oxfordjournals.org/cgi/reprint/151/11/1091 | pmid=10873134 | date=1 June 2000 }}</ref> <ref name="EPA Iowa">{{cite web | last=EPA | authorlink=United States Environmental Protection Agency | title=Iowa Radon Lung Cancer Study | publisher=EPA | month=June | year=2000 | url=http://www.epa.gov/radon/iowastudy.html | accessdate=2007-08-11 | archive-date=2008-12-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081225095118/http://www.epa.gov/radon/iowastudy.html | url-status=dead }}</ref> <ref name="O'Reilly">{{Cite journal | last=O'Reilly | first=KM | coauthors=Mclaughlin AM, Beckett WS, Sime PJ | title=Asbestos-related lung disease | journal=American Family Physician | volume=75 | issue=5 | pages=683–688 | month=March | year=2007 | url=http://www.aafp.org/afp/20070301/683.html | pmid=17375514 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2007-09-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070929083111/http://www.aafp.org/afp/20070301/683.html | url-status=dead }}</ref> <ref name="Darnton">{{Cite journal | last=Darnton | first=AJ | coauthors =McElvenny DM, Hodgson JT | title =Estimating the number of asbestos-related lung cancer deaths in Great Britain from 1980 to 2000 | journal=Annals of Occupational Hygiene | volume=50 | issue=1 | pages=29–38 | month=January | year=2006 | url=http://annhyg.oxfordjournals.org/cgi/content/full/50/1/29 | pmid=16126764 | doi =10.1093/annhyg/mei038 }}</ref> <ref name="Leroux">{{Cite journal | last=Leroux | first=C | coauthors=Girard N, Cottin V et al. | title=Jaagsiekte Sheep Retrovirus (JSRV): from virus to lung cancer in sheep |journal=Veterinary Research | volume=38 | issue=2 | pages=211–228 | date =March-April 2007 | pmid=17257570 | doi=10.1051/vetres:2006060 }}</ref> <ref name="Palmarini">{{Cite journal | last=Palmarini | first=M | coauthors=Fan H | title=Retrovirus-induced ovine pulmonary adenocarcinoma, an animal model for lung cancer | journal=Journal of the National Cancer Institute | volume=93 | issue=21 | pages=1603–1614 | publisher=Oxford University Press | month=November | year=2001 | url=http://jnci.oxfordjournals.org/cgi/content/full/93/21/1603 | pmid=11698564 | doi=10.1093/jnci/93.21.1603 }}</ref> <ref name="Cheng">{{Cite journal | last=Cheng | first=YW | coauthors=Chiou HL, Sheu GT et al. | title=The association of human papillomavirus 16/18 infection with lung cancer among nonsmoking Taiwanese women | journal=Cancer Research | volume=61 | issue=7 | pages=2799–2803 | publisher=American Association for Cancer Research | month=April | url=http://cancerres.aacrjournals.org/cgi/content/full/61/7/2799 | pmid=11306446 | date=1 April 2001 }}</ref> <ref name="Zheng">{{Cite journal | last=Zheng | first=H | coauthors=Aziz HA, Nakanishi Y et al. | title=Oncogenic role of JC virus in lung cancer | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-pathology_2007-07_212_3/page/306 | journal=Journal of Pathology | volume=212 | issue=3 | pages=306–315 | month=May | year=2007 | pmid=17534844 | doi=10.1002/path.2188 }}</ref> <ref name="Giuliani">{{Cite journal | last=Giuliani | first=L | coauthors=Jaxmar T, Casadio C et al. | title=Detection of oncogenic viruses (SV40, BKV, JCV, HCMV, HPV) and p53 codon 72 polymorphism in lung carcinoma | journal=Lung Cancer | volume=57 |issue=3 | pages=273–281 | month=September | year=2007 | pmid=17400331 | doi=10.1016/j.lungcan.2007.02.019 }}</ref> <ref name="Fong">{{Cite journal | last=Fong | first=KM | coauthors=Sekido Y, Gazdar AF, Minna JD | title=Lung cancer. 9: Molecular biology of lung cancer: clinical implications | url=https://archive.org/details/sim_thorax_2003-10_58_10/page/892 | journal=Thorax | volume=58 | issue=10 | pages=892–900 | publisher=BMJ Publishing Group Ltd. | month=October | year=2003 | pmid=14514947 | doi=10.1136/thorax.58.10.892 | pmc=1746489 }}</ref> <ref name="Salgia">{{Cite journal | last=Salgia | first=R | coauthors=Skarin AT | title=Molecular abnormalities in lung cancer | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-oncology_1998-03_16_3/page/n542 | journal=Journal of Clinical Oncology | volume=16 | issue=3 | pages=1207–1217 | month=March | year=1998 | pmid=9508209 }}</ref> <ref name="NEJM-molecular">{{Cite journal | last=Herbst | first=RS | coauthors=Heymach JV, Lippman SM | title=Molecular origins of cancer: lung cancer | journal=N Engl J Med | volume=359 | issue=13 | pages=1367–1380 | month=September | year=2008 | url=http://content.nejm.org/cgi/content/full/359/13/1367 | doi=10.1056/NEJMra0802714 | pmid=18815398 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-09-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080928073051/http://content.nejm.org/cgi/content/full/359/13/1367 | url-status=dead }}</ref> <ref name="Aviel-Ronen">{{Cite journal | last=Aviel-Ronen | first=S | coauthors=Blackhall FH, Shepherd FA, Tsao MS | title=K-ras mutations in non-small-cell lung carcinoma: a review | journal=Clinical Lung Cancer | volume=8 | issue=1 | pages=30–38 | publisher=Cancer Information Group | month=July | year=2006 | pmid=16870043 | doi=10.3816/CLC.2006.n.030 }}</ref> <ref name="Devereux">{{Cite journal | last=Devereux | first=TR | coauthors=Taylor JA, Barrett JC | title=Molecular mechanisms of lung cancer. Interaction of environmental and genetic factors | journal=Chest | volume=109 | issue=Suppl 3 | pages=14S–19S | publisher=American College of Chest Physicians | month=March | year=1996 | pmid=8598134 | doi=10.1378/chest.109.3_Supplement.14S }}</ref> <ref name="Engels">{{Cite journal | last=Engels | first=EA | coauthors=Wu X, Gu J et al. | title=Systematic evaluation of genetic variants in the inflammation pathway and risk of lung cancer | url=https://archive.org/details/sim_cancer-research_2007-07-01_67_13/page/6520 | journal=Cancer Research | volume=67 | issue=13 | pages=6520–6527 | publisher=American Association for Cancer Research | month=July | year=2007 | pmid=17596594 | doi=10.1158/0008-5472.CAN-07-0370 }}</ref> <ref name="Wenzlaff">{{Cite journal | last =Wenzlaff | first =AS | coauthors=Cote ML, Bock CH et al. | title=CYP1A1 and CYP1B1 polymorphisms and risk of lung cancer among never smokers: a population-based study | journal=Carcinogenesis | volume=26 | issue=12 | pages=2207–2212 | publisher=Oxford University Press | month=December | year=2005 | pmid=16051642 | doi=10.1093/carcin/bgi191 }}</ref> <ref name="Son">{{Cite journal | last=Son | first=JW | coauthors=Kang HK, Chae MH et al. | title=Polymorphisms in the caspase-8 gene and the risk of lung cancer | journal=Cancer Genetics and Cytogenetics | volume=169 | issue=2 | pages=121–127 | month=September | year=2006 | pmid=16938569 | doi=10.1016/j.cancergencyto.2006.04.001 }}</ref> <ref name="Yin">{{Cite journal | last=Yin | first=J | coauthors=Vogel U, Ma Y et al. | title=The DNA repair gene XRCC1 and genetic susceptibility of lung cancer in a northeastern Chinese population | journal=Lung Cancer | volume=56 | issue=2 | pages=153–160 | month=May | year=2007 | pmid=17316890 | doi=10.1016/j.lungcan.2006.12.012 }}</ref> <ref name="pmid19264458">{{Cite journal |author=Tomoda K, Ohkoshi T, Hirota K, ''et al.'' |title=Preparation and properties of inhalable nanocomposite particles for treatment of lung cancer |journal=[[Colloids Surf B Biointerfaces]] |volume= 71|issue= 2|page= 177|year=2009 |month=February |pmid=19264458 |doi=10.1016/j.colsurfb.2009.02.001 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0927-7765(09)00055-1 }}</ref> <ref name="pmid19265088">{{Cite journal | last=Fan | first=YG | coauthors=Hu P, Jiang Y, et al. |title=Association between sputum atypia and lung cancer risk in an occupational cohort in yunnan, china | url=https://archive.org/details/sim_chest_2009-03_135_3/page/778 |journal=Chest |volume=135 |issue=3 |pages=778–85 |year=2009 |month=March |pmid=19265088 |doi=10.1378/chest.08-1469 }}</ref> <ref name="Vineis">{{Cite journal | last=Vineis | first=P | coauthors=Hoek G, Krzyzanowski M et al. | title=Lung cancers attributable to environmental tobacco smoke and air pollution in non-smokers in different European countries: a prospective study | journal=Environmental Health | volume=6 | page=7 | publisher=BioMed Central | month=February | year=2007 | doi=10.1186/1476-069X-6-7 | pmid=17302981 |pmc=1803768 }}</ref> <ref name="TFK">{{cite web |url=http://www.tobaccofreekids.org/reports/settlements/2009/fullreport.pdf |format=PDF |publisher=Campaign for Tobacco-Free Kids |title=A Decade of Broken Promises: The 1998 State Tobacco Settlement Ten Years Later |accessdate=2008-12-03 |archive-date=2008-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217024507/http://www.tobaccofreekids.org/reports/settlements/2009/fullreport.pdf |url-status=dead }}</ref> <ref name="Bhutan">{{cite news | last=Pandey | first=G | title=Bhutan's smokers face public ban | publisher=BBC | month=February | year=2005 | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4305715.stm | accessdate=2007-09-07 }}</ref> <ref name="Gray">{{Cite journal | last=Gray | first=N | title=A global approach to tobacco policy | journal=Lung Cancer | volume=39 | issue=2 | pages=113–117 | publisher=BioMed Central | month=February | year=2003 | pmid=12581561 | doi=10.1016/S0169-5002(02)00456-7 }}</ref> <ref name="pmid17989343">{{Cite journal |last=Slatore | first=CG | coauthors=Littman AJ, Au DH, Satia JA, White E |title=Long-term use of supplemental multivitamins, vitamin C, vitamin E, and folate does not reduce the risk of lung cancer |journal=American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine |volume=177 |issue=5 |pages=524–30 |year=2008 |pmid=17989343 |doi=10.1164/rccm.200709-1398OC |pmc=2258445}}</ref> <ref name="Gohagan">{{Cite journal | last=Gohagan | first=JK | coauthors=Marcus PM, Fagerstrom RM et al. |title=Final results of the Lung Screening Study, a randomized feasibility study of spiral CT versus chest X-ray screening for lung cancer | url=https://archive.org/details/lung-cancer_2005_47_1-3/page/9 |journal=Lung Cancer |volume=47 |issue=1 |pages=9–15 | month=January | year=2005 |pmid=15603850 |doi=10.1016/j.lungcan.2004.06.007}}</ref> <ref name="Partnership">{{cite web | author=Schiller JH, Vidaver RM, Novello S, Brahmer J, Monroe L | title=Living with a Diagnosis of Lung Cancer | publisher=[National Lung Cancer Partnership] | year=2007 | url=http://www.nationallungcancerpartnership.org/index.cfm?page=treatment | accessdate=2008-12-01 | archive-date=2009-09-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090923220859/http://www.nationallungcancerpartnership.org/index.cfm?page=treatment | url-status=dead }}</ref> <ref name="Strand">{{Cite journal | last =Strand | first =TE | coauthors =Rostad H, Damhuis RA, Norstein J | title =Risk factors for 30-day mortality after resection of lung cancer and prediction of their magnitude | journal =Thorax | publisher =BMJ Publishing Group | month =June | year =2007 | pmid =17573442 | pmc =2117132 | doi =10.1136/thx.2007.079145 | volume =62 | page =991 | issue =11 }}</ref> <ref name="El-Sherif">{{Cite journal | last =El-Sherif | first =A | coauthors =Gooding WE, Santos R et al. | title =Outcomes of sublobar resection versus lobectomy for stage I non-small cell lung cancer: a 13-year analysis | url =https://archive.org/details/sim_annals-of-thoracic-surgery_2006-08_82_2/page/408 | journal =Annals of Thoracic Surgery | volume =82 | issue =2 | pages =408–415 | month =August | year =2006 | pmid =16863738 | doi =10.1016/j.athoracsur.2006.02.029 }}</ref> <ref name="Fernando">{{Cite journal | last =Fernando | first =HC | coauthors =Santos RS, Benfield JR et al. | title =Lobar and sublobar resection with and without brachytherapy for small stage IA non-small cell lung cancer | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-thoracic-and-cardiovascular-surgery_2005-02_129_2/page/261 | journal =Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery | volume =129 | issue =2 | pages =261–267 | month =February | year =2005 | pmid =15678034 | doi =10.1016/j.jtcvs.2004.09.025 }}</ref> <ref name="Clegg">{{Cite journal | last=Clegg | first=A | coauthors=Scott DA, Hewitson P et al. | title=Clinical and cost effectiveness of paclitaxel, docetaxel, gemcitabine, and vinorelbine in non-small cell lung cancer: a systematic review | journal=Thorax | volume=57 | issue=1 | pages=20–28 | publisher=BMJ Publishing Group | month=January | year=2002 | pmid=11809985 | doi=10.1136/thorax.57.1.20 | pmc=1746188 }}</ref> <ref name="Murray">{{Cite journal | last=Murray | first=N | coauthors=Turrisi AT | title=A review of first-line treatment for small-cell lung cancer | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=1 | issue=3 | pages=270–278 | month=March | year=2006 | pmid=17409868 }}</ref> <ref name="Azim">{{Cite journal | last=Azim | first=HA | coauthors=Ganti AK | title=Treatment options for relapsed small-cell lung cancer | journal=Anticancer drugs | volume=18 | issue=3 | pages=255–261 | month=March | year=2007 | pmid=17264756 | doi=10.1097/CAD.0b013e328011a547 }}</ref> <ref name="MacCallum">{{Cite journal | last=MacCallum | first=C | coauthors=Gillenwater HH | title=Second-line treatment of small-cell lung cancer | journal=Current Oncology Reports | volume=8 | issue=4 | pages=258–264 | month=July | year=2006 | pmid=17254525 | doi=10.1007/s11912-006-0030-8 }}</ref> <ref name="pmid19266367">{{Cite journal |author=Araujo AM, Mendez JC, Coelho AL, ''et al.'' |title=Phase II Study of Celecoxib with Cisplatin Plus Etoposide in Extensive-Stage Small Cell Lung Cancer |journal=[[Cancer Invest.]] |volume= 27|issue= 4|page=1 |year=2009 |month=March |pmid=19266367 |doi=10.1080/07357900802232756 |url=http://www.informaworld.com/openurl?genre=article&doi=10.1080/07357900802232756&magic=pubmed&#124;&#124;1B69BA326FFE69C3F0A8F227DF8201D0 |issn=}}</ref> <ref name="Winton">{{Cite journal | last=Winton | first=T | coauthors=Livingston R, Johnson D, et al. | title=Vinorelbine plus cisplatin vs. observation in resected non-small-cell lung cancer | url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2005-06-23_352_25/page/2589 | journal=New England Journal of Medicine | volume=352 | issue=25 | pages=2589–2597 | publisher=Massachusetts Medical Society | month=June | year=2005 | pmid=15972865 | doi=10.1056/NEJMoa043623 |quote=Adjuvant vinorelbine plus cisplatin has an acceptable level of toxicity and prolongs disease-free and overall survival among patients with completely resected early-stage non-small-cell lung cancer. }}</ref> <ref name="Tsuboi">{{Cite journal | last=Tsuboi | first=M | coauthors=Ohira T, Saji H et al. | title=The present status of postoperative adjuvant chemotherapy for completely resected non-small cell lung cancer | journal=Annals of Thoracic and Cardiovascular Surgery | volume=13 | issue=2 | pages=73–77 | month=April | year=2007 | url=http://www.atcs.jp/pdf/2007_13_2/73.pdf | format=PDF | pmid=17505412 }}</ref> <ref name="Horn">{{Cite journal | last=Horn | first=L | coauthors=Sandler AB, Putnam JB Jr, Johnson DH | title=The rationale for adjuvant chemotherapy in stage I non-small cell lung cancer | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=2 | issue=5 | pages=377–383 | month=May | year=2007 | pmid=17473651 | doi=10.1097/01.JTO.0000268669.64625.bb }}</ref> <ref name="Wakelee">{{Cite journal | last=Wakelee | first=HA | coauthors=Schiller JH, Gandara DR | title=Current status of adjuvant chemotherapy for stage IB non-small-cell lung cancer: implications for the New Intergroup Trial | journal=Clinical Lung Cancer | volume=8 | issue=1 | pages=18–21 | publisher=Cancer Information Group | month=July | year=2006 | pmid=16870041 | doi=10.3816/CLC.2006.n.028 }}</ref> <ref name="Clinical evidence">{{Cite book | last=BMJ | authorlink=British Medical Journal | title=Clinical evidence concise : the international resource of the best available evidence for effective health care. | url=https://archive.org/details/clinicalevidence00lond | publisher=BMJ Publishing Group | location=London | month=December | year=2005 | issue=14 | pages=[https://archive.org/details/clinicalevidence00lond/page/486 486]–488 | isbn=1-905545-00-2 | issn=1475-9225 }}</ref> <ref name="OTO">{{Cite book | last=Arriagada | first=R | coauthors=Goldstraw P, Le Chevalier T | title=Oxford Textbook of Oncology | publisher=Oxford University Press | year=2002 | page=2094 | edition=2nd | isbn=0-19-262926-3 }}</ref> <ref name="Wagner">{{Cite journal | last=Wagner | first=H | title=Radiation therapy in the management of limited small cell lung cancer: when, where, and how much? | journal=Chest | volume=113 | issue=Suppl. 1 | pages=92S–100S | publisher=American College of Chest Physicians | month=January | year=1998 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/113/1/92S | pmid=9438697 | doi=10.1378/chest.113.1_Supplement.92S | format={{dead link|date=May 2009}} | access-date=2010-11-23 | archive-date=2007-11-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071109144817/http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/113/1/92S | url-status=dead }}</ref> <ref name="PORT Meta-analysis Trialists Group">{{Cite journal |author= |title=Postoperative radiotherapy for non-small cell lung cancer |journal=Cochrane database of systematic reviews (Online) |issue=2 |pages=CD002142 |year=2005 |pmid=15846628 |url=http://mrw.interscience.wiley.com/cochrane/clsysrev/articles/CD002142/frame.html |doi=10.1002/14651858.CD002142.pub2 |author1= PORT Meta-analysis Trialists Group}}</ref> <ref name="Lally">{{Cite journal | last=Lally | first=BE | coauthors=Zelterman D, Colasanto JM et al. | title=Postoperative Radiotherapy for Stage II or III Non–Small-Cell Lung Cancer Using the Surveillance, Epidemiology, and End Results Database | journal=Journal of Clinical Oncology | volume=24 | issue=19 | pages=2998–3006 | publisher=John Wiley & Sons | month=July | year=2006 | url=http://jco.ascopubs.org/cgi/content/full/24/19/2998 | pmid=16769986 | doi=10.1200/JCO.2005.04.6110}}</ref> <ref name="Raben">{{Cite journal | last=Raben | first=A | coauthors=Mychalczak B | title=Brachytherapy for non-small cell lung cancer and selected neoplasms of the chest | journal=Chest | volume=112 | issue=Suppl. 4 | pages=276S–286S | publisher=American College of Chest Physicians | month=October | year=1997 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/112/4_Supplement/276S | pmid=9337304 | doi=10.1378/chest.112.4_Supplement.276S | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-12-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081208042747/http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/112/4_Supplement/276S | url-status=dead }}</ref> <ref name="Celebioglu">{{Cite journal | last=Celebioglu | first=B | coauthors=Gurkan OU, Erdogan S et al. | title=High dose rate endobronchial brachytherapy effectively palliates symptoms due to inoperable lung cancer | journal=Japanese Journal of Clinical Oncology | volume=32 | issue=11 | pages=443–448 | publisher=Oxford University Press | month=November | year=2002 | url=http://jjco.oxfordjournals.org/cgi/content/full/32/11/443 | pmid=12499415 | doi=10.1093/jjco/hyf102 }}</ref> <ref name="Ng">{{Cite journal | last=Ng | first=M | coauthors=Chong J, Milner A et al. | title =Tolerability of accelerated chest irradiation and impact on survival of prophylactic cranial irradiation in patients with limited-stage small cell lung cancer: review of a single institution's experience | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=2 | issue=6 | pages=506–513 | publisher=International Association for the Study of Lung Cancer | month=June | year=2007 | pmid=17545845 | doi=10.1097/JTO.0b013e318060095b }}</ref> <ref name="Slotman">{{Cite journal | last=Slotman | first=B | coauthors=Faivre-Finn C, Kramer G et al. | title=Prophylactic cranial irradiation in extensive small-cell lung cancer | journal=New England Journal of Medicine | volume=357 | issue=7 | pages=664–672 | month=August | year=2007 | url=http://content.nejm.org/cgi/content/full/357/7/664 | pmid=17699816 | doi=10.1056/NEJMoa071780 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2010-03-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100301042240/http://content.nejm.org/cgi/content/full/357/7/664 | url-status=dead }}</ref> <ref name="Hof">{{Cite journal | last=Hof | first=H | coauthors=Muenter M, Oetzel D et al. | title=Stereotactic single-dose radiotherapy (radiosurgery) of early stage nonsmall-cell lung cancer (NSCLC) | journal=Cancer | volume=110 | issue=1 | pages=148–155 | publisher=Wiley InterScience | month=July | year=2007 | url=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/114265991/PDFSTART | pmid=17516437 | doi=10.1002/cncr.22763 }}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="Simon">{{Cite journal | last=Simon | first=CJ | coauthors=Dupuy DE, DiPetrillo TA et al. | title=Pulmonary radiofrequency ablation: long-term safety and efficacy in 153 patients | url=https://archive.org/details/sim_radiology_2007-04_243_1/page/268 | journal=Radiology | volume=243 | issue=1 | pages=268–275 | month=April | year=2007 | pmid=17392258 | doi=10.1148/radiol.2431060088 }}</ref> <ref name="Raz">{{Cite journal | last=Raz | first=DJ | coauthors=He B, Rosell R, Jablons DM | title=Bronchioloalveolar carcinoma: a review | journal=Clinical Lung Cancer | volume=7 | issue=5 | pages=313–322 | month=March | year=2006 | pmid=16640802 | doi=10.3816/CLC.2006.n.012 }}</ref> <ref name="Feld">{{Cite journal | last=Feld | first=R | coauthors=Sridhar SS, Shepherd FA et al. | title=Use of the epidermal growth factor receptor inhibitors gefitinib and erlotinib in the treatment of non-small cell lung cancer: a systematic review | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=1 | issue=4 | pages=367–376 | publisher=International Association for the Study of Lung Cancer | month=May | year=2006 | pmid=17409886 | doi=10.1097/01243894-200605000-00018 }}</ref> <ref name="Bencardino">{{Cite journal | last=Bencardino | first=K | coauthors=Manzoni M, Delfanti S et al. | title=Epidermal growth factor receptor tyrosine kinase inhibitors for the treatment of non-small-cell lung cancer: results and open issues | journal=Internal and Emergency Medicine | volume=2 | issue=1 | pages=3–12 | month=March | year=2007 | pmid=17551677 | doi=10.1007/s11739-007-0002-5 | pmc=2780603 }}</ref> <ref name="Sandler">{{Cite journal | last=Sandler| first=A | coauthors=Gray R, Perry M et al. | title=Paclitaxel–carboplatin alone or with bevacizumab for non–small cell lung cancer | url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2006-12-14_355_24/page/2542| journal=New England Journal of Medicine | volume=355 | issue=24 | pages=2542–2550 | publisher=Massachusetts Medical Society | month=December | year=2006 | pmid=17167137 | doi=10.1056/NEJMoa061884 }}</ref> <ref name="Edelman">{{Cite journal | last=Edelman | first=MJ | title=Novel cytotoxic agents for non-small cell lung cancer | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=1 | issue=7 | pages=752–755 | month=September | year=2006 | pmid=17409954 | doi=10.1097/01243894-200609000-00032 }}</ref> <ref name="Danesi">{{Cite journal | last=Danesi | first=R | coauthors=Pasqualetti G, Giovannetti E, Del Tacca M | title=The role of pharmacogenetics in adjuvant treatment of non-small cell lung cancer | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=2 | issue=5 Suppl. | pages=S27–S30 | month=May | year=2007 | pmid=17457227 | doi=10.1097/01.JTO.0000268638.10332.07}}</ref> <ref name="Blackhall">{{Cite journal | last=Blackhall | first=FH | coauthors=Shepherd FA | title=Small cell lung cancer and targeted therapies | journal=Current Opinion in Oncology | volume=19 | issue=2 | pages=103–108 | month=March | year=2007 | pmid=17272981 | doi=10.1097/CCO.0b013e328011bec3 }}</ref> <ref name="AUTOREF12">{{Cite journal | last=Lee | first=JM | coauthors=Mao JT, Krysan K, Dubinett SM | title=Significance of cyclooxygenase-2 in prognosis, targeted therapy and chemoprevention of NSCLC | journal=Future Oncology | volume=2 | issue=2 | pages=149–153 | month=April | year=2007 | pmid=17381414 | doi=10.2217/14796694.3.2.149 }}</ref> <ref name="AUTOREF13">{{Cite journal | last=Whitehead | first=CM | coauthors=Earle KA, Fetter J et al. | title=Exisulind-induced Apoptosis in a Non-Small Cell Lung Cancer Orthotopic Lung Tumor Model Augments Docetaxel Treatment and Contributes to Increased Survival | journal=Molecular Cancer Therapeutics | volume=2 | pages=479–488 | month=May | url=http://mct.aacrjournals.org/cgi/content/full/2/5/479 | pmid=12748310 | date=1 May 2003 | issue=5 }}</ref> <ref name="Scagliotti">{{Cite journal | last =Scagliotti | first =G | title =Proteasome inhibitors in lung cancer | journal =Critical Reviews in Oncology/Haematology | volume =58 | issue =3 | pages =177–189 | month =June | year =2006 | pmid = 16427303 | doi =10.1016/j.critrevonc.2005.12.001 }}</ref> <ref name="Dragnev">{{Cite journal | last =Dragnev | first =KH | coauthors =Petty WJ, Shah SJ et al. | title =A proof-of-principle clinical trial of bexarotene in patients with non-small cell lung cancer | journal =Clinical Cancer Research | volume =13 | issue =6 | pages =1794–1800 | publisher =American Association for Cancer Research | month =March | year =2007 | pmid = 17363535 | doi =10.1158/1078-0432.CCR-06-1836 }}</ref> <ref name="AUTOREF14">{{Cite journal | last=Reade | first=CA | coauthors=Ganti AK | title=EGFR targeted therapy in non-small cell lung cancer: potential role of cetuximab | journal=Biologics | volume=3 | pages=215–224 | month=July | year=2009 | url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pubmed&pubmedid=19707410 | pmid=19707410 | pmc=2726075 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="AUTOREF15">{{Cite journal | last=Albright | first=C | coauthors=Garst J | title=Vaccine therapy in non-small cell lung cancer | journal=Current Oncology Reports | volume=9 | issue=4 | pages=241–246 | month=July | year=2007 | pmid=17588347 | doi=10.1007/s11912-007-0029-9 }}</ref> <ref name="AUTOREF16">{{Cite journal | last=Sun | first=S | coauthors=Schiller JH, Spinola M, Minna JD | title=New molecularly targeted therapies for lung cancer | journal=Journal of Clinical Investigation | volume=117 | issue=10 | pages=2740–2750 | publisher=American Society for Clinical Investigation | month=October | year=2007 | url=http://www.jci.org/cgi/content/full/117/10/2740 | pmid=17909619 | doi=10.1172/JCI31809 | pmc=1994616 }}</ref> <ref name="AUTOREF18">{{cite web |title=-Small Cell Lung Cancer Treatment |publisher=National Cancer Institute |url=http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/small-cell-lung/healthprofessional |work=PDQ for Health Professionals |accessdate=2008-11-22}}</ref> <ref name="Mountain">{{Cite journal | last =Mountain | first =CF | title =Revisions in the international system for staging lung cancer | journal =Chest | volume =111 | pages =1710–1717 | publisher =American College of Chest Physicians | year =1997 | url =http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/111/6/1710 | format =PDF | pmid =9187198 | doi =10.1378/chest.111.6.1710 | issue =6 | access-date =2010-11-23 | archive-date =2008-12-06 | archive-url =https://web.archive.org/web/20081206095918/http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/111/6/1710 | url-status =dead }}</ref> <ref name="Merck">{{cite web | title=Lung Carcinoma: Tumors of the Lungs | publisher = Merck Manual Professional Edition, Online edition | url=http://www.merck.com/mmpe/sec05/ch062/ch062b.html#sec05-ch062-ch062b-1405 | accessdate=2007-08-15 }}</ref> <ref name="AUTOREF19">{{cite web |url=http://seer.cancer.gov/cgi-bin/csr/1975_2002/search.pl#results |title=Cancer Statistics Review 1975-2002 - Search |work=Surveillance Epidemiology and End Results (SEER) |accessdate=2007-11-18 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070706000830/http://seer.cancer.gov/cgi-bin/csr/1975_2002/search.pl#results |archivedate = July 06, 2007|deadurl=yes}}</ref> <ref name="AUTOREF20">{{cite web |url=http://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/estimates_country/en/index.html |title=WHO Disease and injury country estimates |year=2009 |work=World Health Organization |accessdate=November 11, 2009}}</ref> <ref name="AUTOREF21">{{cite web | title=Commonly diagnosed cancers worldwide | publisher=Cancer Research UK | month=April | year=2005 | url=http://info.cancerresearchuk.org/cancerstats/geographic/world/commoncancers/ | accessdate=2008-01-11 | archive-date=2008-01-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080110233828/http://info.cancerresearchuk.org/cancerstats/geographic/world/commoncancers/ | url-status=dead }}</ref> <ref name="AUTOREF22">Jemal, A., R.C. Tiwari, T. Murray, A. Ghafoor, A. Samuels, El. Ward, E.J. Feuer, and M.J. Thun, Cancer statistics, 2004. CA Cancer J Clin, 2004. 54(1): p.8-29.</ref> <ref name="Lum">{{Cite journal | last=Lum | first=KL | coauthors=Polansky JR, Jackler RK, Glantz SA | title=Signed, sealed and delivered: "big tobacco" in Hollywood, 1927-1951 | journal=Tobacco Control | volume=17 | issue=5 | pages=313–323 | month=October | year=2008 | url=http://tobaccocontrol.bmj.com/cgi/content/full/17/5/313 | pmid=18818225 | doi=10.1136/tc.2008.025445 | pmc=2602591 }}</ref> <ref name="Parent">{{Cite journal | last=Parent | first=ME | coauthors=Rousseau MC, Boffetta P et al. | title=Exposure to diesel and gasoline engine emissions and the risk of lung cancer | url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-epidemiology_2007-01-01_165_1/page/53 | journal=American Journal of Epidemiology | volume=165 | issue=1 | pages=53–62 | month=January | year=2007 | pmid=17062632 | doi=10.1093/aje/kwj343 }}</ref> <ref name="AUTOREF23">{{cite web | title=Gender in lung cancer and smoking research | publisher=[[World Health Organization]] | year=2004 | url=http://www.who.int/gender/documents/en/lungcancerlow.pdf | format=PDF | accessdate=2007-05-26 }}</ref> <ref name="AUTOREF24">{{Cite journal | last=Liu | first=BQ | coauthors=Peto R, Chen ZM et al. | title=Emerging tobacco hazards in China: 1. Retrospective proportional mortality study of one million deaths | journal=British Medical Journal | volume=317 | issue=7170 | pages=1411–1422 | url=http://www.bmj.com/cgi/content/full/317/7170/1411 | pmid=9822393 | date=1998-11-21 | pmc=28719 }}</ref> <ref name="AUTOREF25">{{Cite journal | last=Behera | first=D | coauthors=Balamugesh T | title=Lung cancer in India | journal=Indian Journal of Chest Diseases and Allied Sciences | volume=46 | issue=4 | pages=269–281 | year=2004 | pmid=15515828 | url=http://www.vpci.org.in/upload/Journals/pic130.pdf#page=27 | format=PDF | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-12-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081217024508/http://www.vpci.org.in/upload/Journals/pic130.pdf#page=27 | url-status=dead }}</ref> <ref name="AUTOREF26">{{Cite journal | last=Mohr | first=SB | coauthors=Garland CF, Gorham ED et al. | title=Could ultraviolet B irradiance and vitamin D be associated with lower incidence rates of lung cancer? | journal=Journal of Epidemiology and Community Health | volume=62 | issue=1 | pages=69–74 | year=2008 | pmid=18079336 | doi=10.1136/jech.2006.052571 }}</ref> <ref name="Chen">{{Cite journal | last=Chen | first=F | coauthors=Bina WF, Cole P | title=Declining incidence rate of lung adenocarcinoma in the United States | journal=Chest | volume=131 | issue=4 | pages=1000–1005 | month=April | year=2007 | pmid=17426202 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/131/4/1000 | doi=10.1378/chest.06-1695 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-12-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081206095822/http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/131/4/1000 | url-status=dead }}</ref> <ref name="Charloux">{{Cite journal | last=Charloux | first=A | coauthors=Quoix E, Wolkove N et al. | title=The increasing incidence of lung adenocarcinoma: reality or artefact? A review of the epidemiology of lung adenocarcinoma | journal=International Journal of Epidemiology | volume=26 | issue=1 | pages=14–23 | month=February | year=1997 | pmid=9126499 | url=http://ije.oxfordjournals.org/cgi/reprint/26/1/14 | doi=10.1093/ije/26.1.14 }}</ref> <ref name="AUTOREF27">{{Cite book | last=Morgagni | first=Giovanni Battista | title=De sedibus et causis morborum per anatomen indagatis | year=1761 |url=https://books.google.com/?id=A3IFAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=editions:0gslDCsk4Fm2hLne }}</ref> <ref name="AUTOREF28">{{Cite book | last=Bayle | first=Gaspard-Laurent | title=Recherches sur la phtisie pulmonaire |place=Paris |language=French | year=1810 }}</ref> <ref name="Witschi">{{Cite journal | last=Witschi | first=H | title=A short history of lung cancer | journal=Toxicological Sciences | volume=64 | issue=1 | pages=4–6 | month=November | year=2001 | url=http://toxsci.oxfordjournals.org/cgi/content/full/64/1/4 |pmid=11606795 | doi=10.1093/toxsci/64.1.4 }}</ref> <ref name="AUTOREF29">{{Cite book|author=Adler, I |year=1912 |title=Primary Malignant Growths of the Lungs and Bronchi |url=https://archive.org/details/primarymalignan00adlegoog |place= New York |publisher=Longmans, Green, and Company |oclc=14783544}}, cited in {{Cite journal |author=Spiro SG, Silvestri GA |title=One hundred years of lung cancer |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-respiratory-critical-care-medicine_2005-09-01_172_5/page/523 |journal=American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine |volume=172 |issue=5 |pages=523–529 |year=2005 |pmid=15961694 |doi=10.1164/rccm.200504-531OE}}</ref> <ref name="Grannis">{{cite web | last=Grannis | first=FW |title=History of cigarette smoking and lung cancer | publisher=smokinglungs.com | url=http://www.smokinglungs.com/cighist.htm | accessdate=2007-08-06 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070718174754/http://www.smokinglungs.com/cighist.htm| archivedate = July 18, 2007}}</ref> <ref name="Proctor">{{Cite book | last=Proctor | first=R | title=The Nazi War on Cancer | url=https://archive.org/details/naziwaroncancer0000proc | publisher=Princeton University Press | year=2000 | pages=[https://archive.org/details/naziwaroncancer0000proc/page/173 173]–246 | isbn=0-691-00196-0 }}</ref> <ref name="Doll">{{Cite journal | last=Doll | first=R | coauthors=Hill AB | title=Lung cancer and other causes of death in relation to smoking; a second report on the mortality of British doctors | journal=British Medical Journal | volume=2 | issue=5001 | pages=1071–1081 | month=November | year=1956 | pmid=13364389 | doi=10.1136/bmj.2.5001.1071 | pmc=2035864 }}</ref> <ref name="AUTOREF30">{{cite web | author=US Department of Health Education and Welfare | title=Smoking and health: report of the advisory committee to the Surgeon General of the Public Health Service | location=Washington, DC | publisher=US Government Printing Office | year=1964 | url=http://profiles.nlm.nih.gov/NN/B/B/M/Q/_/nnbbmq.pdf | format=PDF }}</ref> <ref name="AUTOREF31">{{Cite journal | last=Pirozynski | first=M | title=100 years of Lung Cancer | journal=Respiratory Medicine | volume=100 | issue=12 | pages=2073–2084 | month=December | year=2006 | pmid=17056245 | doi=10.1016/j.rmed.2006.09.002 }}</ref> <ref name="Greaves">{{Cite book | last=Greaves | first=M | title=Cancer: the Evolutionary Legacy | url=https://archive.org/details/cancerevolutiona00grea | publisher=Oxford University Press | year=2000 | pages=196–197 | isbn=0-19-262835-6 }}</ref> <ref name="AUTOREF32">{{Cite journal | last=Horn | first=L | coauthors=Johnson DH | title=Evarts A. Graham and the first pneumonectomy for lung cancer | journal=Journal of Clinical Oncology | volume=26 | issue=19 | pages=3268–3275 | month=July | year=2008 | pmid=18591561 | url=http://jco.ascopubs.org/cgi/pdf_extract/26/19/3268 | doi=10.1200/JCO.2008.16.8260 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2020-03-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200317080747/https://ascopubs.org/cgi/pdf_extract/26/19/3268 | url-status=dead }}</ref> <ref name="Edwards">{{Cite journal | last=Edwards | first=AT | title=Carcinoma of the bronchus | journal=Thorax | volume=1 | issue=1 | pages=1–25 | year=1946 | pmc = 1018207 | doi=10.1136/thx.1.1.1}}</ref> <ref name="AUTOREF33">{{Cite journal | last=Kabela | first=M | title=[Experience with radical irradiation of bronchial cancer] | language=German | journal=Ceskoslovenská Onkológia | volume=3 | issue=2 | pages=109–115 | year=1956 | pmid=13383622 }}</ref> <ref name="Saunders">{{Cite journal | last=Saunders | first=M | coauthors=Dische S, Barrett A et al. | title=Continuous hyperfractionated accelerated radiotherapy (CHART) versus conventional radiotherapy in non-small-cell lung cancer: a randomised multicentre trial | url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_1997-07-19_350_9072/page/161 | journal=Lancet | volume=350 | issue=9072 | pages=161–165 | publisher=Elsevier | month=July | year=1997 | pmid=9250182 | doi=10.1016/S0140-6736(97)06305-8 }}</ref> <ref name="AUTOREF34">{{Cite journal | last=Lennox | first=SC | coauthors=Flavell G, Pollock DJ et al. | title=Results of resection for oat-cell carcinoma of the lung | url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_1968-11-02_2_7575/page/925 | journal=Lancet | volume=2 | issue=7575 | pages=925–927 | publisher=Elsevier | month=November | year=1968 | pmid=4176258 | doi=10.1016/S0140-6736(68)91163-X }}</ref> <ref name="AUTOREF35">{{Cite journal | last=Miller | first=AB | coauthors=Fox W, Tall R | title=Five-year follow-up of the Medical Research Council comparative trial of surgery and radiotherapy for the primary treatment of small-celled or oat-celled carcinoma of the bronchus | journal=Lancet | volume=2 | issue=7619 | pages=501–505 | publisher=Elsevier | month=September | year=1969 | pmid=4184834 | doi=10.1016/S0140-6736(69)90212-8 }}</ref> <ref name="AUTOREF36">{{Cite journal | last=Cohen | first=M | coauthors= Creaven PJ, Fossieck BE Jr et al. | title=Intensive chemotherapy of small cell bronchogenic carcinoma | url=https://archive.org/details/sim_cancer-treatment-reports_may-june-1977_61_3/page/349 | journal=Cancer Treatment Reports | volume=61 | issue=3 | pages=349–354 | year=1977 | pmid=194691 }}</ref> <ref name="AUTOREF37">{{Cite journal | last=Pope | first=CA 3rd | coauthors=Burnett RT, Thun MJ, Calle EE, Krewski D, Ito K, Thurston GD | title=Lung cancer, cardiopulmonary mortality, and long-term exposure to fine particulate air pollution. | journal=Journal of the American Medical Association | volume=287 | issue=9 | pages=1132–1141 | year=2002 | pmid=11879110 |url=http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/287/9/1132 | doi=10.1001/jama.287.9.1132}}</ref> |2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commonscat|Lung cancers}} * [http://www.cancer.org/docroot/CRI/CRI_2_3x.asp?dt=16 ಡೀಟೇಲ್ಡ್‌ ಗೈಡ್‌: ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ - ಸ್ಮಾಲ್‌ ಸೆಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091102012012/http://www.cancer.org/docroot/CRI/CRI_2_3x.asp?dt=16 |date=2009-11-02 }} ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೊಸೈಟಿ * [http://www.cancer.org/docroot/CRI/CRI_2_3x.asp?dt=15 ಡೀಟೇಲ್ಡ್‌ ಗೈಡ್‌: ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ - ನಾನ್‌-ಸ್ಮಾಲ್‌ ಸೆಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100627133855/http://www.cancer.org/docroot/CRI/CRI_2_3x.asp?dt=15 |date=2010-06-27 }} ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೊಸೈಟಿ * [http://www.britishpathe.com/record.php?id=34465 1957 ಫಿಲ್ಮ್‌ ಆನ್‌ ಲಿಂಕ್‌ ಬಿಟ್ವೀನ್‌ ಸ್ಮೋಕಿಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611064110/http://www.britishpathe.com/record.php?id=34465 |date=2011-06-11 }} ಧೂಮಪಾನ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕುರಿತಾದ ಆರಂಭಿಕ ದೃಶ್ಯಭಾಗ * [http://www.chestradiology.net/ ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಟ್ಯುಟೋರಿಯಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217020540/http://www.chestradiology.net/ |date=2007-12-17 }} ಎದೆವಿಕಿರಣಶೀಲತೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರ.net * {{dmoz|Health/Conditions_and_Diseases/Cancer/Lung/}} * [http://www.lungcancer.org/ LungCancer.org] — ಉಚಿತ ಆಕರಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲದ ಸೇವೆಗಳು * [http://www.cancer.gov/cancertopics/types/lung ಶ್ವಾಸಕೋಶದ‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಸ್ಥೆ * [https://web.archive.org/web/20060211201310/http://www-cie.iarc.fr/htdocs/indexes/vol83index.html ತಂಬಾಕು ಹೊಗೆ ಮತ್ತು ಅನೈಚ್ಛಿಕ ಧೂಮಪಾನ, ವರದಿಮಾಡಲಾದ ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಸಾರಾಂಶ] (2004) IARC * [http://www.nci.nih.gov/cancerinfo/types/lung ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಲೇಖನಗಳು & ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907044231/http://www.nci.nih.gov/cancerinfo/types/lung |date=2008-09-07 }}- ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಧೂಮಪಾನ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ * {{Cite pmid|19254045}} * [http://www.webmd.com/lung-cancer/default.htm ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ವೆಬ್‌MD: ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಹೆಲ್ತ್‌ ಸೆಂಟರ್‌] * [http://www.mayoclinic.com/health/lung-cancer/DS00038 ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಮೇಯೋಕ್ಲಿನಿಕ್‌: ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್] {{DEFAULTSORT:Lung Cancer}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶ್ವಾಸಸಂಬಂಧಿ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಬಗೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] 4qigcf8onrz43s65ag4g9jazjnv6rc3 0 29229 1427505 1379153 2026-09-06T21:03:50Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427505 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = Childhood obesity | Image = Variation in body fat 12577.JPG | Caption = Children with varying degrees of body fat. | DiseasesDB = ೯೦೯೯ | ICD10 = {{ICD10|E|66| |e|65}} | ICD9 = {{ICD9|278}} | MedlinePlus = ೦೦೩೧೦೧ | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic =೧೬೫೩ | MeshName = Obesity | MeshNumber = C೨೩.೮೮೮.೧೪೪.೬೯೯.೫೦೦ }} ದೇಹದ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನ ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಥೂಲಕಾಯ [[ಭೌತಿಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಸೂಚಿ|ಬಿಎಂಐ]] ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥೂಲಕಾಯ ಮತ್ತು ಅದು ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಬೀರುತ್ತಿರುವ ಹಲವಾರು ಪರಿಣಾಮಗಳು ಗಂಭೀರವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯವಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="Kopelman2005" /> ==ಬಾಲ್ಯದ ಸ್ಥೂಲಕಾಯ== ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾದ ದೇಹದ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶವು ಮಕ್ಕಳ ಆರೋಗ್ಯ ಅಥವಾ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು '''ಬಾಲ್ಯದ ಸ್ಥೂಲಕಾಯ ತೆ''' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿರುವ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಸ್ಥೂಲ ಕಾಯತೆ ಅನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ’ಹೆಚ್ಚಿನ ತೂಕ’ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಕ್ಕಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥೂಲ ಕಾಯತೆ ಅನ್ನುವ ಶಬ್ಧ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Bessesen DH 2008 2027–34">{{cite journal |author=Bessesen DH |title=Update on obesity |journal=J. Clin. Endocrinol. Metab. |volume=93 |issue=6 |pages=2027–34 |year=2008 |month=June |pmid=18539769 |doi=10.1210/jc.2008-0520 }}</ref> == ವರ್ಗೀಕರಣ == {| border="0" style="background:none;float:right" |- | [[File:BMIBoys 1.svg|thumb|2ರಿಂದ 20 ವರ್ಷದ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳ ವಯಸ್ಸಿನ ಶೇಕಡಕಗಳ ಬಿಎಂಐ.]] | [[File:BMIGirls 1.svg|thumb|2ರಿಂದ 20 ವರ್ಷದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ವಯಸ್ಸಿನ ಶೇಕಡಕಗಳ ಬಿಎಂಐ]] |} *ಎರಡು ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡವರಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲಕಾಯ ಅಳೆಯಲು[[ಭೌತಿಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಸೂಚಿ|ಬಾಡಿ ಮಾಸ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್]] (ಬಿಎಂಐ) ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕರೀಸ ಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Deurenberg P, Weststrate JA, Seidell JC |title=Body mass index as a measure of body fatness: age- and sex-specific prediction formulas |journal=Br. J. Nutr. |volume=65 |issue=2 |pages=105–14 |year=1991 |month=March |pmid=2043597 |doi= 10.1079/BJN19910073|url=http://journals.cambridge.org/abstract_S0007114591000193}}</ref> *ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಲಿಂಗಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಬಿಎಂಐ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಥೂಲಕಾಯದಲ್ಲಿ ೯೫ನೇ ಪರ್ಸೆಂಟೈಲ್‌ಗಿಂತ ಬಿಎಂಐ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಡಿಸೀಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ಥೂಲಕಾಯದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಕೋಷ್ಠಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cdc.gov/nccdphp/dnpa/healthyweight/assessing/bmi/childrens_BMI/about_childrens_BMI.htm |title=Healthy Weight: Assessing Your Weight: BMI: About BMI for Children and Teens |work=CDC |accessdate=}}</ref> == ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲುಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳು == *ಸ್ಥೂಲಕಾಯ ಹೊಂದಿರುವ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="GB2004">{{cite book |author=Great Britain Parliament House of Commons Health Committee |title=Obesity - Volume 1 - HCP 23-I, Third Report of session 2003-04. Report, together with formal minutes |url=http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200304/cmselect/cmhealth/23/2302.htm |accessdate=2007-12-17|year=2004 |month=May|publisher=TSO (The Stationery Office) |location=London, UK |isbn=978-0-215-01737-6}}</ref> *ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಸ್ಥೂಲಕಾಯವು ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯ ತರುವ ಸ್ಥಿತಿಗಳಾದ [[ಮಧುಮೇಹ]], ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ, ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಕಾಯಿಲೆ, ನಿದ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್|ಅರ್ಬುದ]] ಮತ್ತು ಇತರೆ ಹಲವಾರು ಖಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.<ref>[http://edition.cnn.com/2006/HEALTH/09/13/child.obesity.ap/index.html ]{{Dead link|date=March 2008}}</ref><ref name="autogenerated1">{{Cite web |url=http://www.ext.colostate.edu/pubs/foodnut/09317.html |title=ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆ |access-date=2011-04-22 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924005132/http://www.ext.colostate.edu/pubs/foodnut/09317.html |url-status=dead }}</ref> ಇನ್ನೂ ಇತರೆ ಖಾಯಿಲೆಗಳಾದ [[ಯಕೃತ್ತು|ಯಕೃತ್ತಿನ ಖಾಯಿಲೆ]], ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಫ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಗೆ ತಲುಪುವುದು ಅಥವಾ ರಜಸ್ವಲೆಯಾಗುವುದು, ತಿನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಾದ ಅಗ್ನಿಮಾಂದ್ಯ (ಹಸಿವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ) ಮತ್ತು ಹಸಿವು ಹೆಚ್ಚಿರುವುದು, ಚರ್ಮದ ಸೋಂಕು, ಮತ್ತು ಉಬ್ಬಸ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆಗಳು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.mayoclinic.com/health/childhood-obesity/DS00698/DSECTION=6 ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆ: ತೊಡಕುಗಳು - MayoClinic.com]</ref> *ಸ್ಥೂಲದೇಹಿ ಮಕ್ಕಳು ಮುಂದೆಯು ಸ್ಥೂಲ ದೇಹಿಗಳಾಗಿಯೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿವೆ.<ref name="autogenerated1" /> ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥೂಲಕಾಯ ಕಂಡು ಬಂದರೆ ಅಂತವರು ವಯಸ್ಕರಾದಾಗ ಅವರಲ್ಲಿ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{cite journal |author=Must A, Jacques PF, Dallal GE, Bajema CJ, Dietz WH |title=Long-term morbidity and mortality of overweight adolescents. A follow-up of the Harvard Growth Study of 1922 to 1935 |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1992-11-05_327_19/page/1350 |journal=The New England journal of medicine |volume=327 |issue=19 |pages=1350–5 |year=1992 |month=November |pmid=1406836 |doi= 10.1056/NEJM199211053271904}}</ref> *ಸ್ಥೂಲದೇಹಿ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಸಹವರ್ತಿಗಳಿಂದ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ<ref>{{cite journal |author=Janssen I, Craig WM, Boyce WF, Pickett W |title=Associations between overweight and obesity with bullying behaviors in school-aged children |url=https://archive.org/details/sim_pediatrics_2004-05_113_5/page/n38 |journal=Pediatrics |volume=113 |issue=5 |pages=1187–94 |year=2004 |pmid=15121928 |doi=10.1542/peds.113.5.1187}}</ref><ref name="autogenerated2">[57] ^ Obesity.Org [http://www.obesity.org/discrimination/educa.shtml Org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929043717/http://www.obesity.org/discrimination/educa.shtml |date=2007-09-29 }}</ref> ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದಿಂದಲೇ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ.<ref name="autogenerated2" /> ಸ್ಟೆರಿಯೋಟೈಪ್ಸ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಖಿನ್ನತೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.saferoutesinfo.org/guide/introduction/health_risks.cfm |title=ಎಸ್‌ಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ: ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು |access-date=2011-04-22 |archive-date=2011-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110321131823/http://www.saferoutesinfo.org/guide/introduction/health_risks.cfm |url-status=dead }}</ref> *ಶೀರ್ಷ ಅಪಧಮನಿ (carotid ಅರ್ತೆರಿಎಸ್) ಸ್ಥೂಲತೆ ಉಂಟಾದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿಗೆ [[ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌|ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್]] ಮಟ್ಟವು ವಿಪರೀತ ವಾಗಿರುವುದು ಎಂದು [[೨೦೦೮|2008]] ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.ctv.ca/ servlet/ ArticleNews/story/CTVNews/20081111/kids_arteries_081111/20081111?hub=TopStories|title=Obese kids have arteries of 45-year-olds: study|accessdate=2008-11-11|publisher=[[CTV News]]|archive-date=2014-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429152747/http://www.ctv.ca/|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |- ! ವ್ಯವಸ್ಥೆ ! ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ! ವ್ಯವಸ್ಥೆ ! ಪರಿಸ್ಥಿತಿ |- | ಎಂಡೊಕ್ರೈನ್ | * ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಗ್ಲುಕೋಸ್ ಟಾಲರೆನ್ಸ್ * [[ಮಧುಮೇಹ|ಮಧುಮೇಹ ಮೆಲ್ಲಿಟಸ್]] * ಚಯಾಪಚಯಿಕ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳು * ಹೈಪರ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ರೊಜೆನಿಸಂ * ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮಗಳು * ನಲ್ಲಿಪರಿಟಿ ಮತ್ತು ನಲ್ಲಿಗ್ರೆವಿಡಿಟಿ<ref>{{cite journal |author=Polotsky AJ, Hailpern SM, Skurnick JH, Lo JC, Sternfeld B, Santoro N |title=Association of adolescent obesity and lifetime nulliparity—the Study of Women's Health Across the Nation (SWAN) |journal=Fertil. Steril. |volume=93 |issue=6 |pages=2004–11 |year=2010 |month=April |pmid=19185860 |pmc=2891509 |doi=10.1016/j.fertnstert.2008.12.059 }}</ref> | ಕಾರ್ಡಿಯೋವೆಸ್ಕ್ಯೂಲರ್‌ | * ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ * ಅಧಿಕ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶ * ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಪರಿಧಮನಿ ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಕಾಯಿಲೆಯ ಅಪಾಯ |- | ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಇಂಟೆಸ್ಟಿನಲ್ | * ಆಲ್ಕಹಾಲ್ ಇಲ್ಲದ ಕೊಬ್ಬಿನ ಪಿತ್ತ ಜನಕಾಂಗದ ಖಾಯಿಲೆ * ಕೊಲೆಲಿಥೈಸಿಸ್ | ಉಸಿರಾಟ | * ನಿದ್ರಾ ಆಪ್ನಿಯಾ ಪ್ರತಿರೋಧಕ * ಸ್ಥೂಲಕಾಯ ಹೈಪೊವೆಂಟಿಲೇಶನ್ ರೋಗಲಕ್ಷಣ |- | ಮಸ್ಕ್ಯೂಲೋಸ್ಕೆಲೆಟಲ್ | * ಮುಖ್ಯ ತೊಡೆಯೆಲುಬಿನ ಮೂಳೆ ತುದಿಯ ಜಾರುವಿಕೆ (ಎಸ್‌ಸಿಎಫ್‌ಸಿ) * ಟಿಬಿಯಾ ವಾರಾ (ಬ್ಲೌಂಟ್ ಕಾಯಿಲೆ) | ನರಶಾಸ್ತ್ರೀಯ | * ತಲೆ ಬುರುಡೆಯೊಳಗಿನ ಸ್ವಯಂಜನ್ಯ ರೋಗದ ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ |- | ಮಾನಸಿಕ | * ಸಹವರ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹಳಸಿದ ಸಂಬಂಧ * ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಕೊರತೆ <ref>{{cite journal |author=Cornette R |title=The emotional impact of obesity on children |journal=Worldviews Evid Based Nurs |volume=5 |issue=3 |pages=136–41 |year=2008 |pmid=19076912 |doi=10.1111/j.1741-6787.2008.00127.x }}</ref> * | ಉದ್ವೇಗ * [[ಖಿನ್ನತೆ|ಮಾನಸಿಕ ಖಿನ್ನತೆ]] | ಚರ್ಮ | * ಫ್ಯೂರನ್‌ ಕ್ಯೂಲೋಸಿಸ್ * ಇಂಟರ್‌ಟ್ರಿಗೊ |} <ref>Uptodate.com|http://www.uptodate.com/online/content/topic.do?topicKey=pedigast/13911#25</ref> == ಕಾರಣಗಳು == *ಹಲವು ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯದ ಸ್ಥೂಲಕಾಯವು ಹಲವಾರು ಸಂಯುಕ್ತ ಅಂಶಗಳ ಮೂಲಕ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Ebbeling CB, Pawlak DB, Ludwig DS |title=Childhood obesity: public-health crisis, common sense cure |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2002-08-10_360_9331/page/473 |journal =Lancet |volume=360 |issue=9331 |pages=473–82 |year=2002 |pmid=12241736 |doi=10.1016/S0140-6736(02)09678-2}}</ref><ref>{{cite journal |author=Dietz WH |title=Health consequences of obesity in youth: childhood predictors of adult disease |journal=Pediatrics |volume=101 |issue=3 Pt 2 |pages=518–25 |year=1998 |pmid=12224658 |doi=}}</ref><ref>{{cite journal |author=Speiser PW, Rudolf MC, Anhalt H, ''et al.'' |title=Childhood obesity |journal=J. Clin. Endocrinol. Metab. |volume=90 |issue=3 |pages=1871–87 |year=2005 |pmid=15598688 |doi=10.1210/jc.2004-1389}}</ref><ref>{{cite journal |author=Kimm SY, Obarzanek E |title=Childhood obesity: a new pandemic of the new millennium |url=https://archive.org/details/sim_pediatrics_2002-11_110_5/page/n180 |journal=Pediatrics |volume=110 |issue=5 |pages=1003–7 |year=2002 |pmid=12415042 |doi=10.1542/peds.110.5.1003}}</ref><ref>{{cite journal |author=Miller J, Rosenbloom A, Silverstein J |title=Childhood obesity |journal=J. Clin. Endocrinol. Metab. |volume=89 |issue=9 |pages=4211–8 |year=2004 |pmid=15356008 |doi=10.1210/jc.2004-0284}}</ref> === ಪಥ್ಯ === *ತಿನ್ನುವ ಅಭ್ಯಾಸವು ಬಾಲ್ಯದ ಸ್ಥೂಲಕಾಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಮೂರನೇಯ ದರ್ಜೆಯ ಸುಮಾರು ೧,೭೦೪ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ವಿಧವಾದ ಆರೋಗ್ಯಕರ ವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ವ್ಯಾಯಾಮದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಆಹಾರ ಪಡೆಯುವ ಗುಂಪಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಪಥ್ಯದ ಮೂಲಕ ನೀಡಲಾದ ಆಹಾರವು ದೇಹದ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. *ಮಕ್ಕಳು ತಾವು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಕೊಂಡರೂ ಕೂಡ ಅವರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ಯಾಲೊರಿಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಮಧ್ಯಂತರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗು ವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯು ವ್ಯಯವಾಗುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು. ಪಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ೩೪% ರಿಂದ ೨೭%ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal |author=Caballero B, Clay T, Davis SM, ''et al.'' |title=Pathways: a school-based, randomized controlled trial for the prevention of obesity in American Indian schoolchildren |journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=78 |issue=5 |pages=1030–8 |year=2003 |month=November |pmid=14594792 |url=http://www.ajcn.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=14594792}}</ref> *೫,೧೦೬ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ನಡೆದಂತ ಎರಡನೇಯ ಅಧ್ಯಯನವು ಇದೇ ರೀತಿಯಾದ ಫಲಿಲಾಂಶವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಮಕ್ಕಳು ಸುಧಾರಿತವಾದ ಪಧ್ಯವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದಾಗಲು ಅವರ ಬಿಎಂಐ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal |author=Nader PR, Stone EJ, Lytle LA, ''et al.'' |title=Three-year maintenance of improved diet and physical activity: the CATCH cohort. Child and Adolescent Trial for Cardiovascular Health |journal=Arch Pediatr Adolesc Med |volume=153 |issue=7 |pages=695–704 |year=1999 |month=July |pmid=10401802 |url=http://archpedi.ama-assn.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=10401802 |access-date=2011-04-22 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://archive.is/20090202065604/http://archpedi.ama-assn.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=10401802 |url-status=dead }}</ref> *ಈ ಎಲ್ಲ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಾಲ್ಯದ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿವೆ. ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮೊದಲಿಗೆ ಶಾಲೆಯ ವಾತವರಣದ ಜೊತೆಗೆ ಮನೆ ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರಬೇಕು.<ref name="Kolata2007">{{cite book |author=Kolata,Gina |title=Rethinking Thin: The new science of weight loss — and the myths and realities of dieting |publisher=Picador |year=2007 |isbn=978-0-312-42785-6}}</ref> *ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಕ್ಯಾಲೋರಿ ಹೊಂದಿರುವ ಪಾನೀಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಿಯೇ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಸಕ್ಕರೆಯಂಶ ಹೊಂದಿರುವ ಲಘು ಪಾನೀಯಗಳ ಬಳಕೆಯು ಬಾಲ್ಯದ ಸ್ಥೂಲಕಾಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಬಹುದು. ಲಘು ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ದಿನ ನಿತ್ಯವು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ೫೪೮ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ೧.೬ ಪಟ್ಟು ಸ್ಥೂಲಕಾಯ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಂಭವವಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ೧೯ ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=James J, Kerr D |title=Prevention of childhood obesity by reducing soft drinks |journal=Int J Obes (Lond) |volume=29 |issue=Suppl 2 |pages=S54–7 |year=2005 |pmid=16385753 |doi=10.1038/sj.ijo.0803062}}</ref> *ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕ್ಯಾಲೋರಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಸಿದ್ಧ ಸ್ನ್ಯಾಕ್ಸ್‌ಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥೂಲಕಾಯವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದು, ಶಾಲೆಗಳು ಇರುವಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮಾರುವಂತಹ ಮಷಿನುಗಳನ್ನು ಇಡುವುದನ್ನು ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ದರ್ಶಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ೭ ರಿಂದ ೧೨ನೆಯ ದರ್ಜೆಯ ೭೫% ರಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಾರದಲ್ಲಿ ತಿನ್ನುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ.<ref>{{cite journal |author=French SA, Story M, Neumark-Sztainer D, Fulkerson JA, Hannan P |title=Fast food restaurant use among adolescents: associations with nutrient intake, food choices and behavioral and psychosocial variables |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-obesity_2001-12_25_12/page/1823 |journal=Int. J. Obes. Relat. Metab. Disord. |volume=25 |issue=12 |pages=1823–33 |year=2001 |pmid=11781764 |doi=10.1038/sj.ijo.0801820}}</ref> *ಬಾಲ್ಯದ ಸ್ಥೂಲಕಾಯ ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ಉದ್ಯಮಗಳು ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿವೆ. ಈ ಉದ್ಯಮಗಳು ಹದಿಹರೆಯವರನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು $೪೨ ಬಿಲಿಯನ್ ಹಣವನ್ನು ಜಾಹೀರಾತಿನ ಮೇಲೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಒಂದೇ ಹದಿಮೂರು ಜಾಲತಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ೩೬೫,೦೦೦ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ೨೯೪,೦೦೦ ಹದಿಹರೆಯದವರು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. *ಇದಲ್ಲದೇ, ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ದರ್ಶಿನಿಗಳು ಮಕ್ಕಳ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು ಇದು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮರಳು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಶೇಕಡ ನಲವತ್ತರಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳು ದಿನದ ಆಧಾರ ದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಪೋಷಕರನ್ನು ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ದರ್ಶಿನಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ೩೦೦೦ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ಮೆನುವಿನನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುವುದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿಸಿದೆ. *ಹದಿಹರೆಯದ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ನೀಡಲು ತಿಳಿಸಿರುವ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹದಿಮೂರು ಮಾತ್ರ ಇದರಲ್ಲಿವೆ.<ref>ಟ್ರೇಸಿ, ಬೆನ್. "ಫಾಸ್ಟ್‌ ಫುಡ್ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್ಸ್‌ ನಾಟ್‌ ಫೈಟಿಂಗ್‌ ಚೈಲ್ಡ್‌ ಒಬೆಸಿಟಿ-ಸಿಬಿಎಸ್ ಇವನಿಂಗ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌-ಸಿಬಿಎಸ್ ನ್ಯೂಸ್‌." ವಿರಾಮದ ಸುದ್ದಿಯ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು: ಉದ್ಯೋಗ ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಸುದ್ದಿ - ಸಿಬಿ ಎಸ್ ಸುದ್ದಿ ಸಿಬಿಎಸ್ ಸಂಜೆಯ ಸುದ್ದಿ, ೮ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦. ಜಾಲ. ೨೨ Nov. ೨೦೧೦. <http://www.cbsnews.com/stories/2010/11/08/eveningnews/main7035550.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110423154841/http://www.cbsnews.com/stories/2010/11/08/eveningnews/main7035550.shtml |date=2011-04-23 }}>.</ref> *ಕೆಲವೊಂದು ಸಾಹಿತ್ಯಗಳು ಕೂಡ ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ಸೇವಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥೂಲಕಾಯದ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿವೆ.<ref>{{cite journal |author= Thompson OM, Ballew C, Resnicow K, ''et al.'' |title=Food purchased away from home as a predictor of change in BMI z-score among girls |journal=Int. J. Obes. Relat. Metab. Disord. |volume=28 |issue=2 |pages=282–9 |year=2004 |pmid=14647177 |doi=10.1038/sj.ijo.0802538}}</ref> ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಶಾಲೆಗೆ ಸಮೀಪವಿರುವ ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲಕಾಯದ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.<ref>{{cite journal |author=Davis B, Carpenter C |title=Proximity of Fast-Food Restaurants to Schools and Adolescent Obesity |journal=Am J Public Health |volume= 99|issue= 3|page= 505|year=2008 |month=December |pmid=19106421 |doi=10.2105/AJPH.2008.137638 }}</ref> *ಒಂದರಿಂದ ಎರಡು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳು [[ಹಾಲು|ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಾಲನ್ನು]] ಸೇವಿಸುವುದು ಮತ್ತು ೨% ಹಾಲು ಸೇವನೆ ಮಾಡುವುದು ಅವರ ತೂಕ, ಎತ್ತರ, ಅಥವಾ ದೇಹದ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಾಲು ಸೇವನೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡ ಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಹಾಲನ್ನು ಸಿಹಿ ಉಂಟು ಮಾಡಲು ಬೆರೆಸುವ ಸಿಹಿ ಪಾನೀಯವು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತೂಕ ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author= Allen RE, Myers AL |title=Nutrition in toddlers |url= https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2006-11-01_74_9/page/1527 |journal=American Family Physician |volume=74 |issue=9 |pages=1527–32 |year=2006 |month=November |pmid=17111891 }}</ref> === ಕುಳಿತೆ ಇರುವ ಜೀವನಶೈಲಿ === *ಮಕ್ಕಳು ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸದೆ ಇರುವುದು ಒಂದು ಗಂಭೀರವಾದ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸದಿರುವುದು ಸ್ಥೂಲ ಕಾಯ ಬರುವ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಸಂಶೋಧಕರು ೧೩೩ ಮಕ್ಕಳ ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮೂರು ವಾರಗಳಿಗಿಂತಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಗುವಿನ ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷಕ ಮಾಪಕದ ಮೂಲಕ ಅಳತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. *ಇದರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಸ್ಥೂಲಕಾಯ ಹೊಂದಿರದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಸ್ಥೂಲಕಾಯದ ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ೩೫%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ೬೫%ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳಾಗಿರುವಾಗ ಸೋಮಾರಿಯಾದ ಮಕ್ಕಳು ವಯಸ್ಕರಾದ ನಂತರವು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ತೋರುವುದಿಲ್ಲ. *೬,೦೦೦ ಜನ ವಯಸ್ಕರ ಮೇಲೆ ನಡೆದಂತಹ ಫಿಟ್‌ನೆಸ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೧೪ ರಿಂದ ೧೯ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ಹೊಂದಿರದ ೨% ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಈ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ ವಯಸ್ಕರಾದಾಗಲೂ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಇವರನ್ನೆ ಈಗಿನ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಯುವಜನಾಂಗ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನಕಾರರು ಕಂಡು ಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite journal |author=Ortega FB, Ruiz JR, Castillo MJ, Sjöström M |title=Physical fitness in childhood and adolescence: a powerful marker of health |journal=Int J Obes (Lond) |volume=23 |issue= 1 |pages=1–11 |year=2007 |pmid=18043605 |doi=10.1038/sj.ijo.0803774}}</ref> * ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಡೆಸದೇ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಶಕ್ತಿಯು ಕೊಬ್ಬಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಶೋಧಕರು ೧೬ ಜನ ಗಂಡಸರಿಗೆ ೧೪ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದಿನಗಳು ಅವರಿಗೆ ದಿನನಿತ್ಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಶಕ್ತಿಗಿಂತ ೫೦% ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೆಟ್ಸ್ ನೀಡಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೆಟ್‌ನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀಡಿಕೆಯು ಶಕ್ತಿಯ ೭೫–೮೫% ಅಧಿಕ ದೇಹದ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶವಾಗಿ ಶೇಖರವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ನೀಡಿದಾಗ ೯೦–೯೫% ಅಧಿಕ ದೇಹದ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶವಾಗಿ ಶೇಖರವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="pmid7598063">{{cite journal |author=Horton TJ, Drougas H, Brachey A, Reed GW, Peters JC, Hill JO |title=Fat and carbohydrate overfeeding in humans: different effects on energy storage |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-clinical-nutrition_1995-07_62_1/page/19 |journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=62 |issue=1 |pages=19–29 |year=1995 |pmid=7598063 }}</ref> *ಹಲವಾರು ಮಕ್ಕಳು ಗಣಕಯಂತ್ರದ ಬಳಕೆ, ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಟಿವಿ ನೋಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದರಿಂದ ವ್ಯಾಯಮ ಮಾಡಲು ವಿಫಲರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಟಿವಿ ಅಥವಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಮಕ್ಕಳು ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಡೆಸದಂತಿರಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಸಂಶೋಧಕರು ೧೪, ೧೬,ಮತ್ತು ೧೮ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ೪,೫೬೧ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. *ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ ೪ ತಾಸಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಟಿವಿ ನೋಡಿದಾಗ ೨೧.೫%, ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ತಾಸು [[ಗಣಕ ಯಂತ್ರ|ಗಣಕಯಂತ್ರ]] ಬಳಸಿದಾಗ ೪.೫% ತೂಕ ಅಧಿಕವಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್‌ಗಳ ಆಟವು ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಂಭವನೀಯತೆ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿಲ್ಲ.<ref name="pmid7598063" /> ಟಿವಿ ನೋಡುವುದು ಮತ್ತು ಗಣಕಯಂತ್ರ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ವಯಸ್ಸಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಬಿಎಂಐ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು; *ಕಡಿಮೆ ಕ್ಯಾಲೋರಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೂಡ ಬಿಎಂಐ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಗಣನೀಯವಾದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಯಾದೃಚ್ಛೀಕರಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ತೋರಿಸಿ ಕೊಟ್ಟಿದೆ.<ref name="pmid18316661">{{cite journal |author=Epstein LH, Roemmich JN, Robinson JL, ''et al.'' |title=A randomized trial of the effects of reducing television viewing and computer use on body mass index in young children |journal=Arch Pediatr Adolesc Med |volume=162 |issue=3 |pages=239–45 |year=2008 |month=March |pmid=18316661 |pmc=2291289 |doi=10.1001/archpediatrics.2007.45 |url=http://archpedi.ama-assn.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=18316661 |access-date=2011-04-22 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://archive.is/20090202065608/http://archpedi.ama-assn.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=18316661 |url-status=dead }}</ref> *ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಬಾಲ್ಯದ ಸ್ಥೂಲಕಾಯಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯ ಹೊಂದಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳು ಕೂಡ ಮಕ್ಕಳ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಳದಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ೧೧–೧೨ ವಯಸ್ಸಿನ ೧೯೪ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮೂರುವಾರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ(ಎಸ್‌ಇಎಸ್) ಮತ್ತು ದೇಹದ ರಚನೆಯ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರು ಕಂಡು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. *ತೂಕ, ಸೊಂಟದ ಸುತ್ತಳತೆ, ಎತ್ತರವಾಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ,, ಚರ್ಮದ ಮಡಿಕೆ, ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಟಿವಿ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಇಎಸ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ; ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಕೆಳವರ್ಗದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಇಎಸ್‌ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರು ಕಂಡು ಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite journal |author=Lluch A, Herbeth B, Méjean L, Siest G |title=Dietary intakes, eating style and overweight in the Stanislas Family Study |journal=Int. J. Obes. Relat. Metab. Disord. |volume=24 |issue=11 |pages=1493–9 |year=2000 |pmid=11126347 |doi=10.1038/sj.ijo.0801425|url=http://www.nature.com/ijo/journal/v24/n11/full/0801425a.html}}</ref> *[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಮಕ್ಕಳು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಗಿಲ್ಲದೆ ಸ್ಥೂಲಕಾಯ ಹೊಂದುವುದಕ್ಕೂ ಅವರು ದೊಡ್ಡವರಾದ ನಂತರ ಅಧಿಕ ತೂಕದಿಂದ ಬಳಲುವುದಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನದ ೮೯% ಮಕ್ಕಳ ಶಾಲೆಯ ದಿನ ಪ್ರಾರಂಭ ಕೂಡ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಹೊರಗಡೆ ಕೂಡ ೫೬ % ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕೂಡ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದೆ ಆಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ೨೦೦೯ ರ ಪ್ರೀಸ್ಕೂಲ್ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿದಿದೆ. *ಗೊಂಬೆಗಳು, ಚೆಂಡುಗಳು ದೊರೆಯುವುದರಿಂದ ಮಕ್ಕಳು ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಆಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೊರತೆಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಶಿಕ್ಷಕರ ಹುರಿದುಂಬಿಸುವಿಕೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು.<ref name="Inactivity" /><ref name="Inactivity">{{Cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = The Inactivity Of Preschoolers Amid Rising Childhood Obesity | work = | publisher = Medical News Today | date = February 2009 | url = http://www.medicalnewstoday.com/articles/138289.php | format = Summarized from Child Development, Vol. 80, Issue 1, Social and Environmental Factors Associated with Preschoolers' Non-sedentary Physical Activity by Brown, WH (University of South Carolina), Pfeiffer, KA (Michigan State University), McIver, KL (East Carolina University), Dowda, M, Addy, CL, and Pate, RR (University of South Carolina). | doi = | accessdate = September 25, 2010 | archive-date = ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090211154526/http://www.medicalnewstoday.com/articles/138289.php | url-status = dead }}</ref> === ತಳಿ ವಿಜ್ಞಾನ === *ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಾಲ್ಯದ ಸ್ಥೂಲಕಾಯಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಅಂತರ್‌ಕ್ರಿಯೆಯ ಪರಿಣಾಮವು ಆಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ವಿಧವಾದ ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳಲ್ಲಿನ ಪಾಲಿಮಾರ್ಫಿಸಂಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲೋರಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದಾಗ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಚಯಾಪಚಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಡದಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಸ್ಥೂಲಕಾಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. *ಕೆಲವೊಂದು ಅಪರೂಪದ ವಂಶವಾಹಿನಿ ಪರಿಸ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲಕಾಯವು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ಪ್ರೇಡರ್-ವಿಲ್ಲಿ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್- ಬದುಕಿರುವ ೧೨,೦೦೦ದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಮತ್ತು ೧೫,೦೦೦ದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಬರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಅಧಿಕ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ತನ್ಮಯತೆಯು ಅಧಿಕವಾದ ತೂಕಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ವಾಗುತ್ತದೆ. * ಬಾರ್ಡೆಟ್-ಬಿಯೆಲ್-ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ * ಮೊಮೊ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ * ಲೆಪ್ಟಿನ್ ಗ್ರಾಹಿಗಳ ರೂಪಾಂತರ * ಜನ್ಮಜಾತ ಲೆಪ್ಟಿನ್ ಕೊರತೆ * ಮೆಲನಾಕೊರ್ಟಿನ್ ಗ್ರಾಹಿ ರೂಪಾಂತರಗಳು *ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆ ಇರುವ ( ಹತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಸ್ಥೂಲ ಕಾಯತೆ ಇರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರು ಗುಣ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಒಟ್ಟೂ ತೂಕವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.) ೭%ನಷ್ಟು ಒಂದು ಹ್ಜಂತದ ಅಧಿಕೃತ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Farooqi S, O'Rahilly S |title=Genetics of obesity in humans |journal=Endocr. Rev. |volume=27 |issue=7 |pages=710–18 |year=2006 |month=December |pmid=17122358 |doi=10.1210/er.2006-0040 |url=http://edrv.endojournals.org/cgi/content/full/27/7/710 |access-date=2011-04-22 |archive-date=2010-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100710170521/http://edrv.endojournals.org/cgi/content/full/27/7/710 |url-status=dead }}</ref> *ಸ್ಥೂಲಕಾಯ ಹೊಂದಿರುವ ಪೀಳಿಗೆಯ ಎರಡು ತಂದೆತಾಯಿಯರು ೮೦% ಸ್ಥೂಲಕಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು ಪೀಳಿಗೆ ಯ ಪೋಷಕರು ೧೦% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಥೂಲಕಾಯ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಕಂಡು ಹಿಡಿದಿದೆ.<ref name="Kopelman2005">{{cite book| author=Peter G. Kopelman|title=Clinical obesity in adults and children: In Adults and Children |publisher=Blackwell Publishing| location= |year=2005 |isbn=978-1-4051-1672-5|url=http:// books. google.com/?id=u7RvldSr5M0C&pg=PA87&dq=80+percent+of+ the+offspring+of+two+ obese+parents+ become +obese| page=493}}</ref><ref name="Kolata2007" /> ಪರೀಕ್ಷೆಗೊಳಪಡಿಸಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ೬% ರಿಂದ ೮೫% ಸ್ಥೂಲಕಾಯವು ಅನುವಂಶೀಯತೆಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Yang W, Kelly T, He J |title=Genetic epidemiology of obesity |journal=Epidemiol Rev |volume=29 |pages=49–61 |year=2007 |pmid=17566051 |doi=10.1093/epirev/mxm004 }}</ref> ಹೋಲಿಕೆ: ಸೆಕೆಂಡ್‌ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಥೂಲಕಾಯ. === ಮನೆಯ ವಾತಾವರಣ === *ಕುಟುಂಬದ ಊಟ ಕೂಡ ಮಕ್ಕಳ ಆಹಾರದ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಸಂಶೋಧಕರು ೧೧–೨೧ ವರ್ಷ ವಯೋಮಾನದ ೧೮,೧೭೭ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಿನ್ನುವ ಆಹಾರದ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಐವರ ನಾಲ್ಕು ತಂದೆ ತಾಯಿಯರು ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಆಹಾರವನ್ನು ತಾವೆ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡು ಕೊಂಡರು. ಹದಿವಯಸ್ಕ ಮಕ್ಕಳು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾರಕ್ಕೆ ಮೂರು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದಿನ ಊಟ ಮಾಡುವ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ವಾರಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕರಿಂದ ಐದು ಸಲ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡುವ ಮಕ್ಕಳು ೧೯%ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತರಕಾರಿ ಸೇವನೆ, ೨೨% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಹಣ್ಣುಗಳ ಸೇವನೆ, ಮತ್ತು ೧೯% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸೇವನೆ ಮಾಡುವುದು ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ. *ವಾರಕ್ಕೆ ಆರರಿಂದ ಏಳು ದಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಊಟ ಮಾಡುವ ಹದಿವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಮೂರು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಊಟ ಮಾಡುವ ಮಕ್ಕಳು ೩೮% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತರಕಾರಿ ಸೇವನೆ, ೩೧% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಹಣ್ಣುಗಳ ಸೇವನೆ, ಮತ್ತು ೨೭% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸೇವನೆ ಮಾಡುವುದು ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Videon TM, Manning CK |title=Influences on adolescent eating patterns: the importance of family meals |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-adolescent-health_2003-05_32_5/page/365 |journal=J Adolesc Health |volume=32 |issue=5 |pages=365–73 |year=2003 |pmid=12729986 |doi=10.1016/S1054-139X(02)00711-5}}</ref> *೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ತಂದೆ ತಾಯಿಯರಿಗಿಂತ ವಯಸ್ಕರಾದಾಗ ತಮ್ಮ ಅಜ್ಜ‌ ಅಜ್ಜಿಯ ರಿಂದ ಸ್ಥೂಲಕಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/8513112.stm | work=BBC News | title=Grandparents 'boost obesity risk' | date=2010-02-15 | accessdate=2010-04-28}}</ref> *೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ತಾಯಿಯರ ಮಕ್ಕಳು ಹೆಚ್ಚು ತೂಕವನ್ನು ಅಥವಾ ಸ್ಥೂಲಕಾಯ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news|title=Childhood obesity risk tied to amount of work mother does lineup announced |url=http://www.smh.com.au/lifestyle/wellbeing/kids-of-working-mums-fatter-study-20110208-1al0g.html |publisher=Sydney Morning Hearld |date=8 February 2011 |accessdate=8 February 2011}}</ref> === ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವಿಷಯಗಳು === *ಹಲವಾರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವಿಷಯಗಳು ಸ್ಥೂಲಕಾಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಎದೆ-ಹಾಲುಣಿಸುವುದು ಸ್ಥೂಲಕಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಭವಿಷ್ಯದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ತೂಕ ಉಂಟಾಗುವಿಕೆಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡುತ್ತದೆ.<ref name= "naspghan2008">{{cite web|title=North American Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition|url=http://www.naspghan.org/user-assets/Documents/|format=PDF|access-date=2014-08-05|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222202/http://www.naspghan.org/user-assets/Documents/|url-status=dead}}</ref> *ಮಗುವಿನ ದೈಹಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ರೀತಿಯು ತೂಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಬಹುದು. ಸಂಶೋಧಕರ ತಂಡವು ೮೪೮ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಂಘಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ ವರ್ಗೀಕೃತ ವಿಭಾಗದ (ಎಸ್‌ಡಿ[ತೂಕ ಮತ್ತು ಉದ್ದ]) ಅಂಕಿಅಂಶವುಳ್ಳ ಮಾನದಂಡವೊಂದನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ೦.೬೭ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಎಸ್‌ಡಿ ಪ್ರಮಾಣವುಳ್ಳ ಶಿಶುಗಳಿಗೆ(ಹೆಚ್ಚಿನ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದಾದವರು) ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ೦.೬೭ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಸ್‌ಡಿ ಪ್ರಮಾಣವುಳ್ಳ ಮಕ್ಕಳು(ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಲಾರದವರು) ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite journal |author=Ong KK, Ahmed ML, Emmett PM, Preece MA, Dunger DB |title=Association between postnatal catch-up growth and obesity in childhood: prospective cohort study |journal=BMJ |volume=320 |issue=7240 |pages=967–71 |year=2000 |pmid=10753147 |doi=10.1136/bmj.320.7240.967 |pmc=27335}}</ref> *ಒಂದು ವೇಳೆ ಶಿಶುವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದರ ತೂಕವೂ ಕೂಡಾ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಸಂಶೋಧಕರ ತಂಡವು ಏಳು ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ೧೯,೩೯೭ ಮಕ್ಕಳ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ, ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ದಪ್ಪವಾದ ಮಕ್ಕಳು ಸಹಜ ತೂಕದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಅವರಿಗೆ ಏಳು ವರ್ಷ ತುಂಬುವುದರೊಳಗೆ ೧.೩೮ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ತೂಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. *ದಪ್ಪವಾಗಿರುವ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಮಕ್ಕಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ತೂಕದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ೭ ವರ್ಷದೊಳಗೆ ೧.೧೭ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal |author=Stettler N, Zemel BS, Kumanyika S, Stallings VA |title=Infant weight gain and childhood overweight status in a multicenter, cohort study |url=https://archive.org/details/sim_pediatrics_2002-02_109_2/page/194 |journal=Pediatrics |volume=109 |issue=2 |pages=194–9 |year=2002 |pmid=11826195 |doi=10.1542/peds.109.2.194}}</ref> === ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ === *ಕುಶಿಂಗ್ಸ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್(ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಟಿಸೋಲ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಶರೀರ) ಸಹ ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥೂಲಕಾಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಸಂಶೋಧಕರು ಅಸಹಜ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಿರುವ ೧೬ ವಯಸ್ಕರ [[ಜೀವ ಕಣ|ಜೀವಕೋಶ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಐಸೋಫಾರ್ಮ್ಸ್ (ಇತರ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಂತೆ ಅದೇ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಅನುವಂಶೀಯತೆಯ ಪರಿವಿಡಿಗೊಳಪಟ್ಟಿರುವ) ಅನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. *ಅವರು ಕಂಡು ಹಿಡಿದ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಐಸೋಫಾರ್ಮ್ಸ್, ಒಎಕ್ಸ್‌ಒ- ರಿಡಕ್ಟಸ್‌ನ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ (ಕಾರ್ಟಿಸೋನ್‌ನಿಂದ ಕಾರ್ಟಿಸೋಲ್‌ಗೆ ರೂಪಾಂತರ) ಮತ್ತು ಈ ಗತಿವಿಧಿಯು ೧೨೭.೫ ಪಿಎಮ್‌ಓಎಲ್‌ನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವಾಗ ಒಂದು ಬೇರೆ ಜಾತಿಯ ಐಸೋಫಾರ್ಮ್ಸ್, ಕಾರ್ಟಿಸೋಲ್ ಮತ್ತು ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಜೊತೆಗೆ ಕ್ರಿಯೆಯೆನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆಯೋ, ಆಗ ಕಾರ್ಟಿಸೋಲ್ ಮತ್ತು ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ನ ಗತಿವಿಧಿಯ ಸಂಭವನೀಯತೆಯು ಕುಶಿಂಗ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌ ಅನ್ನು ಸಕ್ರೀಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Bujalska IJ, Kumar S, Stewart PM |title=Does central obesity reflect "Cushing's disease of the omentum"? |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_1997-04-26_349_9060/page/1210 |journal=Lancet |volume=349 |issue=9060 |pages=1210–3 |year=1997 |pmid=9130942 |doi=10.1016/S0140-6736(96)11222-8}}</ref> *ಹೈಪೋ ಥೈರಾಯ್ಡಿಸಮ್ ಎಂಬ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಗೆ ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಯಾವ ದಪ್ಪವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಯಾವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಇರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಹೈಪೋ ಥೈರೈಡಿಸಮ್ ಹೊಂದಿರುವ ೧೦೮ ಸ್ಥೂಲಕಾಯದ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ೧೩೧ ಸ್ಥೂಲಕಾಯದವರೊಡನೆ ತುಲನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. *ಇದರಿಂದ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಕಂಡು ಬಂದಿದ್ದೇನೆಂದರೆ ಹೈಪೋಥೈರೈಡಿಸಮ್ ರಹಿತ ರೋಗಿಗಳ ತುಲನೆಯಲ್ಲಿ ಹೈಪೋಥೈರೈಡ್‌ಯುಕ್ತ ರೋಗಿಗಳ ಕ್ಯಾಲೋರಿಯ ಅಂತರ್ಗೃಹಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಕೇವಲ ೦.೦೭೭ ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳು ಅಧಿಕವಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite journal |author=Tagliaferri M, Berselli ME, Calò G, ''et al.'' |title=Subclinical hypothyroidism in obese patients: relation to resting energy expenditure, serum leptin, body composition, and lipid profile |journal=Obes. Res. |volume=9 |issue=3 |pages=196–201 |year=2001 |pmid=11323445 |doi=10.1038/oby.2001.21}}</ref> === ಮಾನಸಿಕ ಕಾರಣಗಳು === *ಸಂಶೋಧಕರು ೯ರಿಂದ ೧೦ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ೧,೫೨೦ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಿರಂತರ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಕಂಡು ಬಂದಿದ್ದೇನೆಂದರೆ, ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಗೌರವದ ಕೊರತೆಯ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಅವರು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ವಿಷಯವೇನೆಂದರೆ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಅಥವಾ ಆತ್ಮ ಗೌರವದ ಕೊರತೆಯಿದಾಗಿ ಆ ಸ್ಥೂಲಕಾಯದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ೧೯% ಮಕ್ಕಳು ದುಃಖಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. *ಅವರಲ್ಲಿ ೪೮% ಮಕ್ಕಳು ಬೇಸರ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ೨೧% ಮಕ್ಕಳು ಸಂಕೋಚ ಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ತುಲನೆಯಲ್ಲಿ, ಸಹಜ ತೂಕದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ೮% ಮಕ್ಕಳು ದುಃಖಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ೪೨% ಮಕ್ಕಳು ಬೇಸರಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ೧೨% ಮಕ್ಕಳು ಸಂಕೋಚ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite journal |author=Strauss RS |title=Childhood obesity and self-esteem |journal=Pediatrics |volume=105 |issue=1 |pages=e15 |year=2000 |pmid=10617752 |doi=10.1542/peds.105.1.e15}}</ref> *ಒತ್ತಡವೂ ಸಹ ಮಗುವಿನ ತಿನ್ನುವ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಶೋಧಕರು ೨೮ ಕಾಲೇಜ್ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿದ ಪ್ರಕಾರ, ತಿನ್ನುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿತ ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗುಂಪು ಪಡೆದ ೧೫.೧೯ ಅಂಕಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಯಾರು ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಒತ್ತಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ೧೫.೧೯ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite journal |author=Ogg EC, Millar HR, Pusztai EE, Thom AS |title=General practice consultation patterns preceding diagnosis of eating disorders |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-eating-disorders_1997-07_22_1/page/89 |journal=Int J Eat Disord |volume=22 |issue=1 |pages=89–93 |year=1997 |pmid=9140741 |doi=10.1002/(SICI)1098-108X(199707)22:1<89::AID-EAT12>3.0.CO;2-D}}</ref> ಈ ಆಧಾರವೂ ಕೂಡಾ ತಿನ್ನುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. *ಖಿನ್ನತೆಯ ಭಾವನೆಗಳೂ ಸಹ ಮಗುವಿನ ಅತಿಯಾದ ತೂಕಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಂಶೋಧಕರು ೭ರಿಂದ ೧೨ನೆ ತರಗತಿಯ ೯,೩೭೪ ಕಿಶೋರರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸಂದರ್ಶನ ನಡೆಸಿ,ಮಕ್ಕಳ ತಿನ್ನುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡದ ನಡುವೆ ನೇರವಾದ ಸಂಬಂಧ ಇಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ, ಸ್ಥೂಲಕಾಯ ರಹಿತ ೮.೯% ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥೂಲಕಾಯದ ಕಿಶೋರರಲ್ಲಿ, ೮.೨% ಮಕ್ಕಳು ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite journal |author=Goodman E, Whitaker RC |title=A prospective study of the role of depression in the development and persistence of adolescent obesity |url=https://archive.org/details/sim_pediatrics_2002-09_110_3/page/n50 |journal=Pediatrics |volume=110 |issue=3 |pages=497–504 |year=2002 |pmid=12205250 |doi=10.1542/peds.110.3.497}}</ref> *ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್‌ಗಳು ಮಕ್ಕಳ ಸ್ಥೂಲಕಾಯದ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಸಂಶೋಧಕರು ೪೮೭ ಅತಿ ತೂಕ/ ಸ್ಥೂಲತೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ಜನರಿಗೆ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಕಂಡು ಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆಂದರೆ, ಖಿನ್ನತಾ ರೋಧಿ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ, ಖಿನ್ನತೆಯ ಕಡಿಮೆ ಲಕ್ಷಣಗಳುಳ್ಳ ೭% ಜನರ ಬಿಎಮ್‌ಐ ಸ್ಕೋರ್ ೪೪.೩ ಇತ್ತು. ಖಿನ್ನತಾ ರೋಧಿ ಔಷಧಿಗಳ ಉಪಯೋಗ ಮಾಡುವ ಖಿನ್ನತೆಯ ಮಧ್ಯಮ ಲಕ್ಷಣಗಳುಳ್ಳ ೨೭% ಜನರಲ್ಲಿ ಬಿಎಮ್‌ಐ ಸ್ಕೋರ್ ೪೪.೭ ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಖಿನ್ನತಾ ರೋಧಿ ಔಷಧಗಳ ಉಪಯೋಗ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕ ಖಿನ್ನತೆಯ ಲಕ್ಷಣವುಳ್ಳ ೩೧% ಜನರಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಬಿಎಮ್‌ಐ ಸ್ಕೋರ್ ೪೪.೨ ಇತ್ತು.<ref>{{cite journal |author=Dixon JB, Dixon ME, O'Brien PE |title=Depression in association with severe obesity: changes with weight loss |journal=Arch. Intern. Med. |volume=163 |issue=17 |pages=2058–65 |year=2003 |pmid=14504119 |doi=10.1001/archinte.163.17.2058}}</ref> == ನಿರ್ವಹಣೆ == === ಜೀವನಶೈಲಿ === ಎಲ್ಲಾ ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳಿಗೆ ಅವರ ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಲಾಭಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ತನ್ಯ ಪಾನದ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲಕಾಯ ತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="naspghan2008" /> === ಔಷಧಗಳು === *ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.<ref name="naspghan2008" /> ಕಿಶೋರರಲ್ಲಿನ ಸ್ಥೂಲ ಕಾಯಕ್ಕೆ ಆರ್ಲಿಸ್ಟಂಟ್ ಮತ್ತು ಸಿಬುಟ್ರಮೈನ್ ಸಿಬುಟ್ರಮೈನ್ ಅನ್ನು೧೬ ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತಲೆಯ ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಹಸಿವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. *ಓರ್ಲಿಸ್ಟಾಟ್ ಅನ್ನು ೧೨ ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಕಿಶೋರರಿಗಾಗಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕರುಳುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಬ್ಬಿನ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.mayoclinic.com/health/childhood-obesity/DS00698/DSECTION=7 ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆ: ಉಪಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಗಳು - ಮಯೋಕ್ಲಿನಿಕ್.ಕಾಮ್]</ref> == ಸೋಂಕು ಶಾಸ್ತ್ರ == [[File:Figures1.gif|thumb|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 2 ರಿಂದ 19 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲಕಾಯ ಹೆಚ್ಚು]] ೧೯೮೦ ರಿಂದ ೨೦೧೦ ರ ನಡುವೆ ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥೂಲಕಾಯದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ.<ref name="Lancet2010">{{cite journal |author=Han JC, Lawlor DA, Kimm SY |title=Childhood obesity |journal=Lancet |volume=375 |issue=9727 |pages=1737–48 |year=2010 |month=May |pmid=20451244 |doi=10.1016/S0140-6736(10)60171-7 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0140-6736(10)60171-7}}</ref> ಸಧ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ೧೦% ಮಕ್ಕಳು ಅತಿಯಾದ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಅಥವಾ ಸ್ಥೂಲಕಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Bessesen DH 2008 2027–34" /> === ಕೆನಡಾ === ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಕೆನಡಾದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ತೂಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥೂಲಕಾಯದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ೧೧%ರ ಪ್ರಮಾಣವು, ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ೩೦%ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.<ref name="Flynn2006">{{cite journal |author=Flynn MA, McNeil DA, Maloff B, ''et al.'' |title=Reducing obesity and related chronic disease risk in children and youth: a synthesis of evidence with 'best practice' recommendations |journal=Obes Rev |volume=7 |issue=Suppl 1 |pages=7–66 |year=2006 |month=February |pmid=16371076 |doi=10.1111/j.1467-789X.2006.00242.x }}</ref> === ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ === ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಝಿಲ್ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ೪% ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಅತಿಯಾದ ತೂಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು,೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ೧೪ %ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಳವಾಯಿತು.<ref name="Flynn2006" /> === ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು === *ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕರ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ೧೯೮೦ರ ಆರಂಭದಿಂದ ೨೦೦೦ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ೨೦೦೦ ಮತ್ತು ೨೦೦೬ರ ನಡುವೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇಕಡಾ ೧೭ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite journal |author= Ogden CL, Carroll MD, Flegal KM |title=High body mass index for age among US children and adolescents, 2003–2006 |url= https://archive.org/details/sim_jama_2008-05-28_299_20/page/n52 |journal=JAMA |volume=299 |issue=20 |pages=2401–5 |year=2008 |month=May |pmid=18505949 |doi=10.1001/jama.299.20.2401 }}</ref> *೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳ ಅತಿಯಾದ ತೂಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು೩೨%ಗಳಷ್ಟು ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ಇದು ತನ್ನ ಏರುಗತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=90880182 ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಹಂತದ ನಿಯಂತ್ರಣ]</ref> === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ === ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾವು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಪ್ರಕಾರ, ಇಲ್ಲಿಯ ಮಕ್ಕಳ ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥೂಲಕಾಯವು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅನು ಸರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಷಯ ಸಂಗ್ರಹದ ಮುಕ್ತಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಹೆಚ್ಚಳವು, ಪೋಷಕಾಂಷಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಕೆಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ದೋಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. === ಭಾರತ === ಭಾರತದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಯ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥೂಲಕಾಯವು ಒಂದು ನಿಶ್ಯಬ್ಧ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಂತಿದೆ. == ಸಂಶೋಧನೆ == *[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ವು ಕೊಲಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ, ೨ರಿಂದ ೧೨ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ೧೮೦೦ ಮಕ್ಕಳ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಮಿತಗೊಳಿಸಿದ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು (ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬನೇಟ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯವಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳಾಗಲೀ ಇರಲಿಲ್ಲ) ಮತ್ತು ವ್ಯಾಯಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿತು. ಈ ನಡುವೆ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ, ಶಾಲೆಯ ನಂತರದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ೬೮% ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ತರಲಾಯಿತು. *ಟಿವಿ ನೋಡುವ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ೨೧%ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಮೂಹದ ತುಲನೆಯಲ್ಲಿ, ತೂಕದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ೧ ಕೆ.ಜಿ ಯಷ್ಟು ಇಳಿಕೆ ಕಂಡು ಬಂತು.<ref>" [http://www.theage.com.au/news/national/obesity-study-bears-fruit/2006/08/ 24/ 1156012648038.html ಒಬೆಸಿಟಿ ಸ್ಟಡಿ ಬಿಯರ್ಸ್ ಫ್ರೂಟ್t]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}", ''ಜಾಮಿ ಒಲಿವರ್'', ೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೬.</ref> *ಅಮೇರಿಕನ್ ಒಬೆಸಿಟಿ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌, ಅತಿಯಾದ ತೂಕವುಳ್ಳ ಮಕ್ಕಳ ಪೋಷಕರ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಅವಲೋಕನ( ಸರ್ವೆ)ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪೋಷಕರು ವಿರಾಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಾರದು ಅಥವಾ ಯಥಾ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇಡಬಾರದು ಎಂದು ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೦% ಪೋಷಕರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿತ ರಾಗಿದ್ದರೆ, ೩೫% ಪೋಷಕರು, ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಶಾಲೆಗಳು ಅವರಿಗೆ ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥೂಲತೆಯ ಬಗೆಗೆ ಅವರಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ೫%ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೋಷಕರು ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥೂಲತೆಯು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದೆಂದು ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.obesity.org/research/parent_survey.shtml ಪೋಷಕರ, ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ತೂಕದ ಬಗೆಗಿನ ಗೃಹಿಕೆಯ ಅವಲೋಕನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071017001241/http://obesity.org/research/parent_survey.shtml |date=2007-10-17 }}, ಅಮೇರಿಕನ್ ಒಬೆಸಿಟಿ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೦. ೨೦೦೬-೧೧-೨೧ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> *ನಾರ್ಥ್‌ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಸೂಚನೆಯಂತೆ ನಿದ್ರೆಯು, ಮಕ್ಕಳ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿನ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಸೌಖ್ಯದ ಮೇಲೆ ವಿರುದ್ಧ ಪರಿಣಾಮ ವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಅತಿಯಾದ ತೂಕದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವವನ್ನು ಮಾಡಿದ, ನಿದ್ರೆ ಮತ್ತು ಬಾಡಿ ಮಾಸ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ (ಬಿಎಮ್‌ಐ) ನಡುವಿನ ನೇರ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ೩ ರಿಂದ ೧೮ ವರ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ತೂಕದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. *ಒಂದು ಅದ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿದ್ದೆಗಿಂತ ಒಂದು ತಾಸು ಹೆಚ್ಚು ನಿದ್ದೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಈ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದು ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಇದು ೩೬%ರಿಂದ ೩೦% ಇದ್ದದ್ದು ೩೪%ರಿಂದ ೩೦%ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ.<ref>{{cite journal | last = Snell | first = Emily | coauthors = Adam, Emma K. and Duncan, Greg J. | date = January/February | year = 2007 | title = Sleep and the Body Mass Index and Overweight Status of Children and Adolescents | url = https://archive.org/details/sim_child-development_january-february-2007_78_1/page/309 | journal = Child Development | pages=309–23 |publisher = Society for Research in Child Development's | volume = 78 | issue = 1 | pmid = 17328707 |doi = 10.1111/j.1467-8624.2007.00999.x}}</ref> *ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ ಮೇಲೆ, ನಂತರದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತಿನ್ನುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news|title=How To Deal With Overweight/Obese Children|url=http://www.smh.com.au/lifestyle/wellbeing/chewing-the-fat-20101019-16s2d.html |publisher=Sydney Morning Hearld |date=19 October 2010 |accessdate=20 October 2010}}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌== *''ಪೀಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಒಬೆಸಿಟಿಯ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ'' *ಬಾಲ್ಯದ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನವಿಡಲು ಟಾಸ್ಕ್‌ ಫೋರ್ಸ್‌ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌ == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌ == * [http://www.myfamilywellness.org/MainMenuCategories/FamilyHealthCenter/ChildhoodObesity.aspx ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629001318/http://www.myfamilywellness.org/MainMenuCategories/FamilyHealthCenter/ChildhoodObesity.aspx |date=2011-06-29 }}, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯಲ್ಲಿ [http://www.goodmedicine.org ಉತ್ತಮ ಔಷಧಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090801102113/http://www.goodmedicine.org/ |date=2009-08-01 }} * {{cite journal |author=Dubois L, Girard M, Potvin Kent M |title=Breakfast eating and overweight in a pre-school population: is there a link? |journal=Public Health Nutr |volume=9 |issue=4 |pages=436–42 |year=2006 |month=June |pmid=16870015 |url=http://journals.cambridge.org/abstract_S1368980006000760}} * ಮನಸೋ ಇಚ್ಛೆ ತಿನ್ನುವುದು ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಂಡ್ ಲ್ಯಾಬ್ * [http://www.mayoclinic.com/health/childhood-obesity/FL00058 ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಯೋ ಕ್ಲಿನಿಕ್ ಲೇಖನ] * {{cite web |url=http://www.sirc.org/articles/fattened_statistics.shtml |title=Fattened statistics |accessdate=2007-04-21 |last=March |first=Peter |work=Social Issues Research Center |archive-date=2011-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725023551/http://www.sirc.org/articles/fattened_statistics.shtml |url-status=dead }} * {{cite web|url=http://www.ericdigests.org/pre-9218/obesity.htm|title=Childhood Obesity|accessdate=2007-08-04|last=Summerfield|first=Liane M.|work=[[Education Resources Information Center]] Clearinghouse on Teacher Education, [[Washington, DC]]|archive-date=2007-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702162607/http://www.ericdigests.org/pre-9218/obesity.htm|url-status=dead}} * [http://www.myriad.com/news/release/350345 ಅನುವಂಶೀಯ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060316083211/http://www.myriad.com/news/release/350345 |date=2006-03-16 }} * {{cite journal |author=Lewis LA, Page IH |title=Hereditary obesity: relation to serum lipoproteins and protein concentrations in swine |journal=Circulation |volume=14 |issue=1 |pages=55–9 |year=1956 |month=July |pmid=13356457 |url=http://circ.ahajournals.org/cgi/reprint/14/1/55.pdf |format=PDF}} * [http://www.daa.org.uk/e_tribune%5Ce_1997_09.htm ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯ ಜೀನ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.leadershipforhealthycommunities.org/ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಸಮಾಜಗಳಿಗಾಗಿ ಮುಂದಾಳತ್ವ - ರಾಬರ್ಟ್ ವುಡ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಸಂಸ್ಥೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110415133352/http://leadershipforhealthycommunities.org/ |date=2011-04-15 }} * {{cite journal |author=Farooqi IS |title=Genetic and hereditary aspects of childhood obesity |journal=Best Pract. Res. Clin. Endocrinol. Metab. |volume=19 |issue=3 |pages=359–74 |year=2005 |month=September |pmid=16150380 |doi=10.1016/j.beem.2005.04.004 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1521-690X(05)00036-9}} * {{cite web|url=http://www.ur.umich.edu/0708/Jul14_08/34.php|title=Obesity No. 1 health concern for kids in 2008|last=Hopson|first=Krista|work=[http://www.ur.umich.edu/ The University Record], [[University of Michigan]], [[Ann Arbor, Michigan]]|access-date=2011-04-22|archive-date=2011-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110610194723/http://ur.umich.edu/0708/Jul14_08/34.php|url-status=dead}} * {{cite web|title=North American Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition|url=http://www.naspghan.org/user-assets/Documents/pdf/WG%20Reports%202008/obesity.pdf|format=PDF|access-date=2011-04-22|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214359/http://www.naspghan.org/user-assets/Documents/pdf/WG%20Reports%202008/obesity.pdf|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.medpagetoday.com/Pediatrics/Obesity/12307|title=Overweight and Obesity in Kids Underdiagnosed|last=Fiore|first=Kristina|work=}} {{Nutritional pathology}} {{DEFAULTSORT:Childhood Obesity}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಾಲ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆ]] [[ವರ್ಗ:ಮೆಟಾಬಾಲಿಕ್ ಅನಾರೋಗ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪೋಷಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ತೂಕ ಇಳಿಕೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]] [[ವರ್ಗ:ದೇಹದಾಕಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಶಿಶು ವೈದ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ]] [[ca:Obesitat#Obesitat infantil]] e0y4oamxj2prpkq07maa4wexv9mtft0 10 40357 1427566 1087542 2026-09-07T09:05:40Z A826 72368 1427566 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = {{if empty|{{{template_name|}}}| {{#if:{{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}}| {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename}}}}}}}}}}}} ವಿಷಯಗಳು}} | {{FULLPAGENAME}} }} |state = {{{state|{{{1|}}}}}} |border = {{{border|}}} |bodyclass = hlist |basestyle = {{{basestyle|}}} <!---------------------- ಶೀರ್ಷಿಕೆಪಟ್ಟಿ -----------------------> |titleclass = {{{titleclass|}}} |title = <includeonly>{{#ifexist:{{{country|{{{territory|{{{region|}}}}}}}}} | [[{{#invoke:redirect|main|{{{country|{{{territory|{{{region}}}}}}}}}}}{{#if:{{{titlename|}}}|{{!}}{{{titlename}}}}}]]&nbsp;|{{{titlename|{{{country|{{{territory|{{{region|<span style="white-space:nowrap;color:red;">[ಅಗತ್ಯವಿರುವ ನಿಯತಾಂಕ ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ!]</span>}}}}}}}}}}}}&nbsp;<!--(ಹೆಸರು ಮತ್ತು "ಲೇಖನಗಳು" ಪದದ ನಡುವಿನ ಅಂತರ (ನಿಗ್ರಹಿಸದಿದ್ದರೆ)) -->}}<!---- "topics" ---- -->{{#if:{{{_notopicsword|}}} | |{{#ifexist:Index of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}}-related articles|[[{{#invoke:redirect|main|Index of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename}}}}}}}}}}}}-related articles}}|ಲೇಖನಗಳು]]|ಲೇಖನಗಳು}}}}</includeonly> <!------------------ ಚಿತ್ರ (ಐಚ್ಛಿಕ) -------------------> |imagestyle = {{{imagestyle|}}} |image = {{{image|}}} <!-------------- "ಮೇಲಿನ" ಸಾಲು (ಐಚ್ಛಿಕ) ----------------> |abovestyle = {{{abovestyle|}}} |above = {{{above|}}}{{{addtoabove|}}} |group1 = {{{custom1|}}} |list1 = {{{list1|}}} <noinclude> <!--=================================================== ಇತಿಹಾಸ ===================================================--> </noinclude> |group2 = {{#ifexist:History of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}} | [[{{#invoke:redirect|main|fulltext=y|History of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}}}}|ಇತಿಹಾಸ]] | ಇತಿಹಾಸ }} |list2 = {{{history|}}} |group3 = {{{custom2|}}} |list3 = {{{list2|}}} <noinclude> <!--=================================================== ಭೂಗೋಳ / ಉಪವಿಭಾಗಗಳು ===================================================--> </noinclude> |group4 = {{#ifexist:Geography of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}} | [[{{#invoke:redirect|main|fulltext=y|Geography of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename}}}}}}}}}}}}}}|ಭೂಗೋಳ]] | ಭೂಗೋಳ }} |list4 = {{#if:{{{geography|}}}{{{subdivisions|}}} | {{Navbox|child |basestyle = {{{basestyle|}}} |groupstyle = padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal;{{{subgroupstyle|}}} |list1 = {{{geography|}}} |group2 = <!--(ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ)--> {{#if:{{{subdivisions_link|}}} | [[{{{subdivisions_link}}}|ಉಪವಿಭಾಗಗಳು]] | {{#ifexist:Administrative divisions of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}} | [[Administrative divisions of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}}|ಉಪವಿಭಾಗಗಳು]] | ಉಪವಿಭಾಗಗಳು }} }} |list2 = {{{subdivisions|}}} }} }} |group5 = {{{custom3|}}} |list5 = {{{list3|}}} <noinclude> <!--=================================================== ರಾಜಕೀಯ / ಸರ್ಕಾರ / ಸೇನೆ ===================================================--> </noinclude> |group6 = {{#if:{{{politics_link|}}} |[[{{{politics_link}}}|ರಾಜಕೀಯ]] | {{#ifexist:Politics of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}} | [[{{#invoke:redirect|main|fulltext=y|Politics of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename}}}}}}}}}}}}}}|ರಾಜಕೀಯ]] | ರಾಜಕೀಯ }} }} |list6 = {{#if:{{{politics|}}}{{{governance|}}}{{{government|}}}{{{military|}}} | {{Navbox|child |basestyle = {{{basestyle|}}} |groupstyle = padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal;{{{subgroupstyle|}}} |list1 = {{{politics|}}} |group2 = <!--(ಆಡಳಿತವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ)--> {{#if:{{{governance_link|}}}|[[{{{governance_link}}}|ಆಡಳಿತ]]| {{#ifexist:Governance of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}} | [[Governance of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename}}}}}}}}}}}}|ಆಡಳಿತ]] | ಆಡಳಿತ }} }} |list2 = {{{governance|}}} |group3 = <!--(ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ)--> {{#if:{{{government_link|}}}|[[{{{government_link}}}|ಸರ್ಕಾರ]]| {{#ifexist:Government of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}} | [[Government of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename}}}}}}}}}}}}|ಸರ್ಕಾರ]] | ಸರ್ಕಾರ }} }} |list3 = {{{government|}}} |group4 = <!--(ಸೇನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ)--> {{#if:{{{military_link|}}}|[[{{{military_link}}}|ಸೇನೆ]]| {{#ifexist:Military of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}} | [[Military of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename}}}}}}}}}}}}|ಸೇನೆ]] | ಸೇನೆ }} }} |list4 = {{{military|}}} }} }} |group7 = {{{custom4|}}} |list7 = {{{list4|}}} <noinclude> <!--=================================================== ಆರ್ಥಿಕತೆ / ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ / ಸಾರಿಗೆ ===================================================--> </noinclude> |group8 = {{#ifexist:Economy of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}} | [[{{#invoke:redirect|main|fulltext=y|Economy of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename}}}}}}}}}}}}}}|ಆರ್ಥಿಕತೆ]] | ಆರ್ಥಿಕತೆ }} |list8 = {{#if:{{{economy|}}}{{{infrastructure|}}}{{{transport|}}} | {{Navbox|child |basestyle = {{{basestyle|}}} |groupstyle = padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal;{{{subgroupstyle|}}} |list1 = {{{economy|}}} |group2 = <!--(ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ)--> {{#ifexist:Infrastructure of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}} | [[Infrastructure of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}}|ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ]] | ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ }} |list2 = {{{infrastructure|}}} |group3 = <!--(ಸಾರಿಗೆ ಒದಗಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ)--> {{#ifexist:Transport in {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}} | [[Transport in {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename}}}}}}}}}}}}|ಸಾರಿಗೆ]] | ಸಾರಿಗೆ }} |list3 = {{{transport|}}} }} }} |group9 = {{{custom5|}}} |list9 = {{{list5|}}} <noinclude> <!--=================================================== ಸಮಾಜ/ಸಂಸ್ಕೃತಿ / ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ / ಧರ್ಮ / ಸಂಕೇತಗಳು ===================================================--> </noinclude> |group10 = <!----ಸಮಾಜವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರೆ, ಗುಂಪಿನ ಹೆಸರು "ಸಮಾಜ":----> {{#if:{{{society|}}} <!----society_link ಒದಗಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಲು ಬಳಸಿ,----> | {{#if:{{{society_link|}}} | [[{{{society_link}}}|ಸಮಾಜ]] <!----...ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ "Category:(adjective) or (place's name) society" ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ,----> | {{#ifexist:Category:{{{adjective|{{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename}}}}}}}}}}}}}}} society | [[:Category:{{{adjective|{{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename}}}}}}}}}}}}}}} society|ಸಮಾಜ]] <!----...ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಸರಳ "ಸಮಾಜ"ಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ:----> | ಸಮಾಜ }} }} <!----...ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ culture/demographics/religion/symbols ಒದಗಿಸಿದರೆ, ಗುಂಪಿನ ಹೆಸರು "ಸಂಸ್ಕೃತಿ":----> | {{#if:{{{culture|}}}{{{demographics|}}}{{{religion|}}}{{{symbols|}}} | {{#ifexist:Culture of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}} | [[{{#invoke:redirect|main|fulltext=y|Culture of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}}}}|ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] | ಸಂಸ್ಕೃತಿ }} }} }} |list10 = {{#if:{{{society|}}}{{{culture|}}}{{{demographics|}}}{{{religion|}}}{{{symbols|}}}| {{Navbox|child |basestyle = {{{basestyle|}}} |groupstyle = padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal;{{{subgroupstyle|}}} |list1 = {{{society|}}} |group2 = <!----ಸಮಾಜವನ್ನೂ ಒದಗಿಸಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಗುಂಪಿನ ಹೆಸರು ಅಗತ್ಯ:----> {{#if:{{{society|}}} | {{#if:{{{culture|}}} | [[Culture of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename}}}}}}}}}}}}|ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] | ಸಂಸ್ಕೃತಿ }} }} |list2 = {{{culture|}}} |group3 = <!--(ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ)--> {{#ifexist:Demographics of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}} | [[Demographics of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename}}}}}}}}}}}}|ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ]] | ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ }} |list3 = {{{demographics|}}} |group4 = <!--(ಧರ್ಮವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ)--> {{#ifexist:Religion in {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}} | [[Religion in {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename}}}}}}}}}}}}|ಧರ್ಮ]] | ಧರ್ಮ }} |list4 = {{{religion|}}} |group5 = <!--(ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ)--> {{#if:{{{symbols_link|}}} | [[{{{symbols_link}}}|ಸಂಕೇತಗಳು]] | {{#ifexist:National symbols of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}} | [[National symbols of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename}}}}}}}}}}}}|ಸಂಕೇತಗಳು]] | {{#ifexist:Symbols of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename}}}}}}}}}}}} | [[Symbols of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename}}}}}}}}}}}}|ಸಂಕೇತಗಳು]] | ಸಂಕೇತಗಳು }} }} }} |list5 = {{{symbols|}}} }} }} |group11 = {{{custom6|}}} |list11 = {{{list6|}}} |group12 = {{{custom7|}}} |list12 = {{{list7|}}} |group13 = {{{custom8|}}} |list13 = {{{list8|}}} <noinclude> <!--=================================================== "ಕೆಳಗಿನ" ಸಾಲುಗಳು ===================================================--> </noinclude> |belowstyle = {{#if:{{{below|}}} ||font-weight:bold;}} {{{belowstyle|}}} |below = {{#if:{{{_nobelow|}}} |<!--ನಂತರ ಈ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ:--> | {{#if:{{{below|}}} |<!--ನಂತರ ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ-->{{{below}}}<!--ಸಾಲು, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ:--> | <!------------------------------------- ರೂಪರೇಖೆ, ಸೂಚಿ, ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು ------------------------------------- -->{{bulleted list|style=margin-bottom:-0.4em; |1= {{#ifexist:Outline of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}} | {{nobold|[[{{#invoke:redirect|main|fulltext=y|Outline of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}}}}|ರೂಪರೇಖೆ]]}} }} |2= {{#ifexist:Index of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}}-related articles | {{nobold|[[{{#invoke:redirect|main|fulltext=y|Index of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}}-related articles}}|ಸೂಚಿ]]}} | <!-- ಸ್ಥಳವು ಅಥವಾ ಆಗಬಹುದಾದುದು "the [placename]" ಆಗಿರುವ, ಆದರೆ ಅದರ ವಿಶೇಷಣವು "[placename]-related" ಆಗಿರುವ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು; ಅಂದರೆ "the" ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯವಿಲ್ಲದ ಸಂದರ್ಭ. ಮೊದಲು ಒಂದೇ ಪದದ ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಹೈಫನ್-ಮೈನಸ್ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇವೆ: --> {{#ifexist:Index of {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}}-related articles | {{nobold|[[{{#invoke:redirect|main|fulltext=y|Index of {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}}-related articles}}|ಸೂಚಿ]]}} | <!-- ಅದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಬಹುಪದದ ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಎನ್ ಡ್ಯಾಶ್ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ: --> {{#ifexist:Index of {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}}–related articles | {{nobold|[[{{#invoke:redirect|main|fulltext=y|Index of {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}}–related articles}}|ಸೂಚಿ]]}} }} }} }} |3= {{#ifexist:Bibliography of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}} | {{nobold|[[{{#invoke:redirect|main|fulltext=y|Bibliography of {{{prefix|}}} {{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}}}}|ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ]]}} }}<!-- -->}}<!---------------------------------------------- ವರ್ಗ, ಪೋರ್ಟಲ್ ---------------------------------------------- --> {{#ifexist:Category:{{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}} |* <!--{{icon|Category}}--> [[:Category:{{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}}|ವರ್ಗ]] }}{{#ifeq: {{yesno-no|{{{noportal|}}}}}|no|<!-- "noportal" ಅನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ -->{{#ifexist:Portal:{{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}}<!-- -->|* <!--{{icon|Portal}}--> [[{{#invoke:redirect|main|fulltext=y|Portal:{{{country|{{{territory|{{{region|{{{titlename|}}}}}}}}}}}}}}|ಪೋರ್ಟಲ್]]<!-- -->}}<!--(end #ifexist:Portal) -->}}<!-- (end #ifeq: {{yesno-no|{{{noportal}}}}}) -->{{#if:{{{addtobelow|}}} |{{{addtobelow}}} }}<!-- -->}}<!--(end #if:below) -->}}<!--(end #if:_nobelow) -->}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=[[Category:Pages using country topics with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]|preview={{main other||Page using [[Template:Country topics]] with unknown parameter "_VALUE_"}} | template_name | country | territory | region | titlename | titleclass | state | 1 | border | basestyle | _notopicsword | prefix | imagestyle | image | abovestyle | above | addtoabove | custom1 | list1 | custom2 | list2 | custom3 | list3 | custom4 | list4 | custom5 | list5 | custom6 | list6 | custom7 | list7 | custom8 | list8 | history | geography | subdivisions | subgroupstyle | subdivisions_link | politics_link | politics | governance_link | governance | government |government_link | military_link | military | economy | infrastructure | transport | society | society_link | adjective | culture | demographics | religion | symbols | symbols_link | below | belowstyle | _nobelow | addtobelow | noportal }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 81k9cxrzlljpsz7vlbszzgzi5bsvft4 10 40530 1427580 444461 2025-11-20T19:45:32Z en>Pppery 0 - 1427580 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst:<noinclude/>#invoke:Percentage|main|{{{1|0}}}|{{{2|100}}}|{{{3|}}}|pad={{{pad|}}}|sigfig={{{sigfig|}}}|%={{{%|%}}}|nonscinote={{{nonscinote|}}} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> ma6gmcwg3uizk7es6a6xf2g18cjrxin 1427581 1427580 2026-09-07T09:13:31Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Percentage]] 1427580 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst:<noinclude/>#invoke:Percentage|main|{{{1|0}}}|{{{2|100}}}|{{{3|}}}|pad={{{pad|}}}|sigfig={{{sigfig|}}}|%={{{%|%}}}|nonscinote={{{nonscinote|}}} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> ma6gmcwg3uizk7es6a6xf2g18cjrxin 10 41022 1427569 1068637 2026-09-07T09:10:05Z A826 72368 1427569 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = ಆಂಗ್ಲ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಬಹುದಾದ ನಕ್ಷೆ | title = [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ#ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿತರಣೆ|ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷಿಕ ಜಗತ್ತು]] | bodyclass = hlist | state = {{{state|autocollapse}}} | list1style = text-align: left; color: darkblue; | list3 = <center> ''ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಣ್ಣದ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ:'' </center> <imagemap> Image:Anglospeak(800px)Countries.png|center|600px|ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ದೇಶಗಳು poly 311 122 366 105 369 124 413 126 415 118 393 118 397 107 404 98 397 55 410 27 359 29 339 55 345 76 326 84 314 96 308 109 [[ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] circle 364 120 7 [[ಮಾಲ್ಟಾದ ಭಾಷೆಗಳು]] poly 89 33 62 54 67 58 70 62 70 66 66 71 64 78 62 75 61 85 69 86 72 84 133 85 146 88 149 94 153 94 152 97 150 103 174 95 172 91 167 89 167 81 166 74 169 66 156 59 165 50 173 50 182 49 190 48 200 47 206 53 214 54 226 39 210 24 229 16 253 3 192 8 127 22 [[ಕೆನಡಾದ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] poly 196 48 177 56 168 73 168 81 167 90 173 94 184 90 202 89 217 78 200 75 200 72 206 69 209 59 [[ಕ್ವಿಬೆಕ್‌ನ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] poly 211 55 206 70 198 69 199 75 204 77 215 78 214 80 207 87 187 90 187 96 190 98 224 87 224 68 [[ಕೆನಡಾದ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] poly 89 31 58 58 40 60 6 71 6 62 32 36 58 30 87 29 [[ಅಲಾಸ್ಕಾದ ಭಾಷೆಗಳು]] circle 211 353 15 [[ಫಾಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] rect 323 54 335 71 [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] poly 328 73 314 70 310 81 323 83 [[ಹೈಬರ್ನೋ-ಆಂಗ್ಲ]] rect 311 64 324 73 [[ಮಿಡ್-ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] poly 328 72 325 84 336 83 342 68 [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] poly 402 288 395 294 407 308 412 297 [[ಲೆಸೊಥೊದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ]] poly 406 308 394 295 402 287 414 298 419 286 407 288 407 284 410 284 409 277 405 275 393 284 390 282 385 287 382 282 378 291 371 289 374 307 403 310 [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] poly 412 282 407 286 407 289 411 289 418 289 419 277 [[ಸ್ವಾಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಭಾಷೆಗಳು]] poly 452 247 438 258 436 284 450 290 460 249 [[ಮಡಗಾಸ್ಕರ್‌ನ ಭಾಷೆಗಳು]] circle 476 274 21 [[ಮಾರಿಷಸ್#ಭಾಷೆ]] poly 299 202 311 192 306 187 293 190 [[ಸಿಯೆರಾ ಲಿಯೋನ್#ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ]] poly 299 204 310 194 318 199 312 211 [[ಲೈಬೀರಿಯಾದ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] rect 324 183 338 210 [[ಘಾನಾದ ಭಾಷೆಗಳು]] poly 348 259 385 262 379 290 354 292 [[ನಾಮ್ಲಿಷ್]] poly 397 264 386 263 381 279 384 287 388 280 392 283 403 276 [[ಬೋಟ್ಸ್‌ವಾನಾದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ#ಭಾಷೆಗಳು]] poly 406 258 401 264 404 274 411 274 415 266 415 259 [[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆಯ ಭಾಷೆಗಳು]] poly 389 263 402 264 414 252 417 242 409 238 402 240 402 246 390 243 385 252 [[ಜಾಂಬಿಯಾದ ಭಾಷೆಗಳು]] poly 414 238 413 254 420 262 426 255 422 244 [[ಮಲಾವಿಯ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] poly 429 227 416 219 409 219 405 228 407 237 418 241 424 246 442 246 441 227 [[ಟಾಂಜಾನಿಯಾ#ಭಾಷೆ]] poly 399 215 410 221 404 228 395 224 [[ರುವಾಂಡಾದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ]] rect 408 205 418 225 [[ಉಗಾಂಡಾದ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] poly 421 204 418 213 418 218 429 226 440 220 439 204 [[ಕೀನ್ಯಾದ ಭಾಷೆಗಳು]] poly 394 155 386 181 399 205 425 205 416 193 425 155 [[ಸುಡಾನ್‌ನ ಭಾಷೆಗಳು]] poly 425 168 423 177 429 177 433 187 439 187 434 177 [[ಎರಿಟ್ರಿಯಾದ ಭಾಷೆಗಳು]] poly 416 195 427 204 437 204 443 199 447 193 435 189 429 177 423 177 [[ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದ ಭಾಷೆಗಳು]] poly 342 176 338 199 337 208 351 210 355 203 357 195 363 196 373 182 368 176 [[ನೈಜೀರಿಯಾದ ಭಾಷೆಗಳು]] poly 371 188 358 196 354 211 362 219 376 215 378 194 [[ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] poly 515 121 505 123 511 130 504 139 502 143 504 148 492 163 475 153 470 132 499 109 508 108 516 114 [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] poly 540 133 544 140 554 142 560 135 569 140 558 160 537 170 528 192 519 195 505 169 499 156 503 146 501 142 510 129 507 123 520 114 [[ಭಾರತೀಯ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] poly 665 343 636 312 582 316 593 256 651 244 689 245 710 285 700 317 [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] poly 729 302 694 328 695 352 754 347 770 301 [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] rect 682 213 702 254 [[ಪಪುವಾ ನ್ಯೂ ಗಿನಿಯ ಭಾಷೆಗಳು]] rect 705 220 730 254 [[ಸೊಲೊಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳ#ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ]] circle 659 202 10 [[ಪಲಾವು#ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ]] poly 671 182 663 191 708 211 726 207 728 201 [[ಮೈಕ್ರೋನೇಷ್ಯಾದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ#ಭಾಷೆಗಳು]] rect 754 245 802 281 [[ಫಿಜಿಯ ಭಾಷೆಗಳು]] rect 580 200 625 212 [[ಮಲೇಷಿಯಾದ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] circle 590 215 5 [[ಸಿಂಗಾಪುರದ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] rect 615 163 657 207 [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್‌ನ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] circle 608 155 8 [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್‌ನ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] circle 734 187 15 [[ಮಾರ್ಷಲ್ ದ್ವೀಪಗಳ#ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] circle 746 217 10 [[ನೌರುವಿನ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ#ಭಾಷೆ]] poly 143 138 139 151 159 162 168 153 159 140 [[ಬಹಾಮಾಸ್‌ನ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] poly 69 85 135 86 154 93 156 100 190 87 194 92 181 99 157 125 143 133 142 147 139 149 127 139 100 149 38 122 55 87 [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] circle 134 164 7 [[ಕೇಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ#ಭಾಷೆಗಳು]] circle 144 171 8 [[ಜಮೈಕಾದ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] rect 109 159 126 180 [[ಬೆಲೀಜ್‌ನ ಭಾಷೆಗಳು]] circle 320 261 20 [[ಸೇಂಟ್ ಹೆಲೆನಾದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ]] rect 176 193 202 224 [[ಗಯಾನಾದ ಭಾಷೆಗಳು]] rect 164 156 175 178 [[ಪ್ಯೂರ್ಟೊ ರಿಕೊ#ಭಾಷೆಗಳು]] rect 175 156 198 193 [[ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ವಿಂಡ್‌ವರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಲೀವರ್ಡ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] circle 184 129 12 [[ಬರ್ಮುಡಾದ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] desc none </imagemap> <!-- ನಕ್ಷೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ: poly 543 133 544 142 551 145 557 137 555 129 546 130 [[ಭೂತಾನ್]] circle 511 202 12 [[ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್]] --> | list4 = {{navbox | child | group1style = background: blue; | group1 = {{pad}} | list1 = {{navbox | child | above = * '''ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ಅಥವಾ ಬಹುಪಾಲು ಜನರ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು''' | group1 = [[ಆಫ್ರಿಕಾದ ಭಾಷೆಗಳು|ಆಫ್ರಿಕಾ]] | list1 = * ''[[ಸೇಂಟ್ ಹೆಲೆನಾ]]'' * [[ಲೈಬೀರಿಯಾ]] | group2 = [[ಆಂಗ್ಲೋ-ಅಮೆರಿಕಾ|ಅಮೆರಿಕಾಗಳು]] | list2 = * ''[[ಆಂಗ್ವಿಲ್ಲಾ]]'' * [[ಆಂಟಿಗುವಾ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡಾ]] * [[ಬಹಾಮಾಸ್]] * [[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್]] * [[ಬೆಲೀಜ್]] * ''[[ಬರ್ಮುಡಾ]]'' * ''[[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವರ್ಜಿನ್ ದ್ವೀಪಗಳು]]'' * [[ಕೆನಡಾ]] * ''[[ಕೇಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳು]]'' * [[ಡೊಮಿನಿಕಾ]] * ''[[ಫಾಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳು]]'' * [[ಗ್ರೆನಾಡಾ]] * [[ಗಯಾನಾ]] * [[ಜಮೈಕಾ]] * ''[[ಮಾಂಟ್ಸೆರಾಟ್]]'' * ''[[ಸಾಬಾ]]'' * [[ಸೇಂಟ್ ಕಿಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ನೆವಿಸ್]] * [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಸಿಯಾ]] * [[ಸೇಂಟ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೆನಡೈನ್ಸ್]] * ''[[ಸಿಂಟ್ ಯೂಸ್ಟೇಟಿಯಸ್]]'' * ''[[ಸಿಂಟ್ ಮಾರ್ಟನ್]]'' * ''[[ದಕ್ಷಿಣ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚ್ ದ್ವೀಪಗಳು]]'' * [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬಾಗೊ]] * ''[[ಟರ್ಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೈಕೋಸ್ ದ್ವೀಪಗಳು]]'' * [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] * ''[[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವರ್ಜಿನ್ ದ್ವೀಪಗಳು]]'' | group3 = [[ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಯುರೋಪ್]] | list3 = * ''[[ಗುರ್ನ್ಸಿ]]'' * [[ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಐರ್ಲೆಂಡ್]] * ''[[ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್]]'' * ''[[ಜೆರ್ಸಿ]]'' * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] | group4 = [[ಓಷಿಯಾನಿಯಾದ ಭಾಷೆಗಳು|ಓಷಿಯಾನಿಯಾ]] | list4 = * [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] * [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]] * ''[[ನಾರ್ಫೋಕ್ ದ್ವೀಪ]]'' }} | group2style = background: lightblue; | group2 = {{pad}} | list2 = {{navbox | child | above = * '''ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ, ಆದರೆ ಬಹುಪಾಲು ಜನರ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿರದ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು''' | group1 = ಆಫ್ರಿಕಾ | list1 = * [[ಬೋಟ್ಸ್‌ವಾನಾ]] * [[ಕ್ಯಾಮರೂನ್]] * [[ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ]] * [[ಎರಿಟ್ರಿಯಾ]] * [[ಗ್ಯಾಂಬಿಯಾ]] * [[ಘಾನಾ]] * [[ಕೀನ್ಯಾ]] * [[ಲೆಸೊಥೊ]] * [[ಮಲಾವಿ]] * [[ಮಾರಿಷಸ್]] * [[ನಮೀಬಿಯಾ]] * [[ನೈಜೀರಿಯಾ]] * [[ರುವಾಂಡಾ]] * [[ಸಿಯೆರಾ ಲಿಯೋನ್]] * ''[[ಸೊಮಾಲಿಲ್ಯಾಂಡ್]]'' * [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] * [[ದಕ್ಷಿಣ ಸುಡಾನ್]] * [[ಸುಡಾನ್]] * [[ಸ್ವಾಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]] * [[ಟಾಂಜಾನಿಯಾ]] * [[ಉಗಾಂಡಾ]] * [[ಜಾಂಬಿಯಾ]] * [[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ]] | group2 = ಅಮೆರಿಕಾಗಳು | list2 = * ''[[ಪ್ಯೂರ್ಟೊ ರಿಕೊ]]'' | group3 = [[ಏಷ್ಯಾದ ಭಾಷೆಗಳು|ಏಷ್ಯಾ]] | list3 = * ''[[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ದ್ವೀಪ]]'' * ''[[ಕೊಕೊಸ್ (ಕೀಲಿಂಗ್) ದ್ವೀಪಗಳು]]'' * ''[[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]]'' * [[ಭಾರತ]] * [[ಮಲೇಷ್ಯಾ]] * [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] * [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್]] * [[ಸಿಂಗಾಪುರ]] | group4 = [[ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಯುರೋಪ್]] | list4 = * ''[[ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್]]'' * [[ಮಾಲ್ಟಾ]] | group5 = ಓಷಿಯಾನಿಯಾ | list5 = * ''[[ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಮೋವಾ]]'' * [[ಕುಕ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] * [[ಫಿಜಿ]] * ''[[ಗುವಾಮ್]]'' * [[ಕಿರಿಬಾಟಿ]] * [[ಮಾರ್ಷಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] * [[ಮೈಕ್ರೋನೇಷ್ಯಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು|ಮೈಕ್ರೋನೇಷ್ಯಾ]] * [[ನೌರು]] * [[ನಿಯು]] * ''[[ಉತ್ತರ ಮರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳು]]'' * [[ಪಲಾವು]] * [[ಪಪುವಾ ನ್ಯೂ ಗಿನಿ]] * ''[[ಪಿಟ್‌ಕೈರ್ನ್ ದ್ವೀಪಗಳು]]'' * [[ಸಮೋವಾ]] * [[ಸೊಲೊಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] * ''[[ಟೊಕೆಲಾವ್]]'' * [[ಟುವಾಲು]] * [[ವನುಆಟು]] }} }} | group1 = ಪಟ್ಟಿಗಳು | list1 = * [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಕಾರ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] | group2 = ಲೇಖನಗಳು | list2 = * [[ಆಂಗ್ಲೋಸ್ಫಿಯರ್]] * [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯ ಇತಿಹಾಸ]] * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] * [[ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್]] * [[ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] | below = * {{Icon|Portal}} [[ಪೋರ್ಟಲ್:ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೋರ್ಟಲ್]] * {{Icon|Portal}} [[ಪೋರ್ಟಲ್:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಪೋರ್ಟಲ್]] }}<noinclude> {{collapsible option}} {{documentation}} [[ವರ್ಗ:ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷಿಕ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು| ]] [[ವರ್ಗ:ಖಂಡವಾರು ಭಾಷಾ ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳು]] </noinclude> 2n7cbkab2hlitfxtpwbgmvh6j7n63n1 10 41045 1427568 1080920 2026-09-07T09:09:07Z A826 72368 1427568 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು | title = [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] | bodyclass = hlist | state = {{{state|autocollapse}}} | above = * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಪರಿಭಾಷೆ|ಪರಿಭಾಷೆ]] ** [[ಅಲ್ಬಾ]] ** [[ಅಲ್ಬಿಯನ್]] ** [[ಬ್ರಿಟನ್]] ** [[ಏರೆ]] ** [[ಹೈಬರ್ನಿಯಾ]] * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಹೆಸರಿಸುವಿಕೆ ವಿವಾದ|ಹೆಸರಿಸುವಿಕೆ ವಿವಾದ]] | group1 = ರಾಜಕೀಯ | list1 = {{Navbox subgroup | groupstyle = width: 11.0em; font-weight: normal; | liststyle = width: auto; | group1 = [[ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] | list1 = * [[ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಐರ್ಲೆಂಡ್]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] ** [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ** [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ** [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] ** [[ವೇಲ್ಸ್]] | group2 = [[ಕಿರೀಟ ಅವಲಂಬಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] | list2 = * [[ಗುರ್ನ್ಸಿ]] * [[ಜೆರ್ಸಿ]] * [[ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್]] | group3 = ರಾಜಕೀಯ ಸಹಕಾರ | list3 = * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ]] * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್–ಐರಿಷ್ ಮಂಡಳಿ]] * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್–ಐರಿಷ್ ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಸಮ್ಮೇಳನ]] * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್–ಐರಿಷ್ ಸಂಸದೀಯ ಸಭೆ]] * [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಯಾಣ ಪ್ರದೇಶ]] }} | group2 = ಭೂಗೋಳ | list2 = {{Navbox subgroup | groupstyle = width: 11.0em; font-weight: normal; | liststyle = width: auto; | evenodd = swap | group1 = ದ್ವೀಪ ಸಮೂಹಗಳು | list1 = * [[ಚಾನೆಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] * [[ಕ್ಲೈಡ್‌ನ ದ್ವೀಪಗಳು]] * [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]] * [[ಹೆಬ್ರಿಡೀಸ್]] ** [[ಒಳ ಹೆಬ್ರಿಡೀಸ್|ಒಳ]] ** [[ಹೊರ ಹೆಬ್ರಿಡೀಸ್|ಹೊರ]] * [[ಐರ್ಲೆಂಡ್]] * [[ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್]] * [[ಉತ್ತರ ದ್ವೀಪಗಳು]] ** [[ಓರ್ಕ್ನಿ]] ** [[ಶೆಟ್ಲೆಂಡ್]] * [[ಐಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಸಿಲ್ಲಿ]] | group2 = ದ್ವೀಪಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳು | list2 = * [[ಗುರ್ನ್ಸಿ ಬೈಲಿವಿಕ್‌ನ ದ್ವೀಪಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಗುರ್ನ್ಸಿ ಬೈಲಿವಿಕ್]] * [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ದ್ವೀಪಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಐರ್ಲೆಂಡ್]] * [[ಜೆರ್ಸಿ ಬೈಲಿವಿಕ್‌ನ ದ್ವೀಪಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜೆರ್ಸಿ ಬೈಲಿವಿಕ್]] * [[ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್‌ನ ದ್ವೀಪಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ದ್ವೀಪಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] ** [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ದ್ವೀಪಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ** [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ದ್ವೀಪಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] ** [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ದ್ವೀಪಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ವೇಲ್ಸ್]] }} | group3 = ಇತಿಹಾಸ | list3 = {{Navbox subgroup | groupstyle = width: 11.0em; font-weight: normal; | liststyle = width: auto; | evenodd = swap | group1 = ದ್ವೀಪ ಸಮೂಹಗಳು | list1 = * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಇತಿಹಾಸ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] * [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ|ಐರ್ಲೆಂಡ್]] | group2 = ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜ್ಯಗಳು | list2 = * [[ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ|ಐರ್ಲೆಂಡ್]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಇತಿಹಾಸ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] ** [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ** [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ** [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] ** [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ|ವೇಲ್ಸ್]] * [[ಗುರ್ನ್ಸಿಯ ಇತಿಹಾಸ|ಗುರ್ನ್ಸಿ]] * [[ಜೆರ್ಸಿಯ ಇತಿಹಾಸ|ಜೆರ್ಸಿ]] * [[ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ|ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್]] | group3 = ಹಿಂದಿನ ರಾಜ್ಯಗಳು | list3 = * [[ಐರಿಷ್ ಮುಕ್ತ ರಾಜ್ಯ]] * [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ** [[ವೇಲ್ಸ್ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ]] * [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] * [[ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] * [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] }} | group4 = ಸಮಾಜ | list4 = {{Navbox subgroup | groupstyle = width: 11.0em; font-weight: normal; | liststyle = width: auto; | evenodd = swap | group1 = ಆಧುನಿಕ ಭಾಷೆಗಳು | list1 = ; [[ಜರ್ಮಾನಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು]] : [[ಆಂಗ್ಲ]] : [[ಸ್ಕಾಟ್ಸ್]] ; [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು]] : [[ಕಾರ್ನಿಷ್]] : [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಗೇಲಿಕ್]] : [[ಐರಿಷ್]] : [[ಮ್ಯಾಂಕ್ಸ್]] : [[ವೆಲ್ಶ್]] ; [[ರೋಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಭಾಷೆಗಳು]] : [[ಆರೆಗ್ನೈಸ್]] : [[ಫ್ರೆಂಚ್]] : [[ಗುರ್ನೆಸಿಯೈಸ್]] : [[ಜೆರೆಸಿಯೈಸ್]] : [[ಸರ್ಕ್ವಿಯೈಸ್]] ; ಇತರೆ: [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಕೇತ ಭಾಷೆ|BSL]] : [[ಐರಿಷ್ ಸಂಕೇತ ಭಾಷೆ|ISL]] : [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಂಕೇತ ಭಾಷೆ|NISL]] : [[ಶೆಲ್ಟಾ]] | group2 = ಜನರು | list2 = * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನರು|ಬ್ರಿಟಿಷ್]] * [[ಕಾರ್ನಿಷ್ ಜನರು|ಕಾರ್ನಿಷ್]] * [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜನರು|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] * [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರೋಮಾನಿ ಜನರು|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜಿಪ್ಸಿಗಳು]] * [[ಐರಿಷ್ ಜನರು|ಐರಿಷ್]] * [[ಐರಿಷ್ ಪ್ರವಾಸಿ ಜನರು|ಐರಿಷ್ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್]] * [[ಕಾಲೆ]] * [[ಮ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಜನರು|ಮ್ಯಾಂಕ್ಸ್]] * [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಜನರು|ಸ್ಕಾಟಿಷ್]] * [[ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಜನರು|ಅಲ್ಸ್ಟರ್-ಸ್ಕಾಟ್ಸ್]] * [[ವೆಲ್ಶ್ ಜನರು|ವೆಲ್ಶ್]] }} }}<noinclude> {{documentation}} <!-- Please add metadata to the <includeonly> section at the bottom of the /doc subpage --> </noinclude> 8j6cugg6axve6ivyk87o8b0s3qabis5 10 41372 1427565 1022352 2026-09-07T09:04:10Z A826 72368 1427565 wikitext text/x-wiki {{Country topics | country = United Kingdom | state = <includeonly>{{{state|{{{1|autocollapse}}}}}}</includeonly><noinclude>expanded</noinclude> | prefix = the | adjective = ಬ್ರಿಟಿಷ್ <!----------------------- ಇತಿಹಾಸ ------------------------> | history = {{Navbox |child |groupwidth=6.5em |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; | group1 = [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸದ ಕಾಲರೇಖೆ|ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ]] | list1 = * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರಚನೆಯ ಇತಿಹಾಸ|ರಚನೆ]] * [[ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಯುಗ]] * [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಯುಗ]] * [[ಎಡ್ವರ್ಡಿಯನ್ ಯುಗ]] * [[ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಇತಿಹಾಸ|ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಇತಿಹಾಸ#ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿ|ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಇತಿಹಾಸ#ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ|ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಇತಿಹಾಸ (1945–ಇಂದಿನವರೆಗೆ)|1945ರ ನಂತರದ ಯುಕೆ]] | group2 = ವಿಷಯವಾರು | list2 = <!--Alphabetical:--> * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸ|ಆರ್ಥಿಕ]] * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ನೌಕಾ ಇತಿಹಾಸ|ನೌಕಾ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸೇನಾ ಇತಿಹಾಸ|ಸೇನಾ]] }} <!---------------------- ಭೂಗೋಳ -----------------------> | geography = {{Navbox |child |groupwidth=6.5em |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; | group1 = [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಭೂಗೋಳ|ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ]] | list1 = * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ದೇಶಗಳು]] * [[ಕ್ರೌನ್ ಅವಲಂಬಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಸಾಗರೋತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ನಗರ ಸ್ಥಾನಮಾನ|ನಗರ ಸ್ಥಾನಮಾನ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪಟ್ಟಣಗಳು]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತುಗಳು]] | group2 = [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಭೂಗೋಳ|ಭೌತಿಕ]] | list2 = <!--Alphabetical:--> * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] ** [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಪರಿಭಾಷೆ|ಪರಿಭಾಷೆ]] ** [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]] * [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ|ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]] ** [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಭೂಗೋಳ#ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಲಾಕ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಲಾಕ್‌ಗಳು]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪರ್ವತಗಳು]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ನದಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ನದಿಗಳು]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು]] }} <!--------------------- ಆಡಳಿತ -----------------------> | governance = <!--Alphabetical:--> {{Navbox |child |groupwidth=6.5em |groupstyle=padding-left:0.5em;padding-right:0.5em;font-weight:normal; | list1 = <!--Alphabetical:--> * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂವಿಧಾನ|ಸಂವಿಧಾನ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು|ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಚುನಾವಣೆಗಳು|ಚುನಾವಣೆಗಳು]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳು|ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳು]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ನ್ಯಾಯಾಂಗ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಕಾನೂನು|ಕಾನೂನು]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ|ಕಾನೂನು ಜಾರಿ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ|ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ]] ** [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜರ ಪಟ್ಟಿ|ರಾಜರು]] * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಕಾನೂನು|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂಸತ್ತು|ಸಂಸತ್ತು]] ** [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಕಾಮನ್ಸ್ ಸಭೆ|ಕಾಮನ್ಸ್ ಸಭೆ]] ** [[ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರಾಜಕೀಯ|ರಾಜಕೀಯ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು]] | group2 = [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸರ್ಕಾರ|ಸರ್ಕಾರ]] | list2 = <!--Alphabetical:--> * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್|ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್]] ** [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಹರ್ ಮೆಜೆಸ್ಟಿಯ ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ವಿಸ್|ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ವಿಸ್]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಸರ್ಕಾರದ ಇಲಾಖೆಗಳು|ಇಲಾಖೆಗಳು]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] ** [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪಟ್ಟಿ]] | group3 = [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು|ಸೇನೆ]] | list3 = * [[ರಾಯಲ್ ನೇವಿ]] * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಮಿ|ಸೇನೆ]] * [[ರಾಯಲ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿನಾಶದ ಆಯುಧಗಳು|ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿನಾಶದ ಆಯುಧಗಳು]] }} <!----------------------- ಆರ್ಥಿಕತೆ ------------------------> | economy = <!--Alphabetical:--> * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು]] ** [[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಬಜೆಟ್|ಬಜೆಟ್]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಆರ್ಥಿಕ ಭೂಗೋಳ|ಆರ್ಥಿಕ ಭೂಗೋಳ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಇಂಧನ|ಇಂಧನ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ|ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]] * [[ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್|ಪೌಂಡ್ {{small|(ಕರೆನ್ಸಿ)}}]] * [[ಲಂಡನ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್|ಷೇರು ವಿನಿಮಯ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ|ತೆರಿಗೆ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕ|ದೂರಸಂಪರ್ಕ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ|ಸಾರಿಗೆ]] <!----------------------- ಸಮಾಜ ------------------------> | society = <!--Alphabetical:--> * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ|ಅಪರಾಧ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ|ಶಿಕ್ಷಣ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು|ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ|ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ]] * [[1922ರ ನಂತರ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂಗೆ ವಲಸೆ|ವಲಸೆ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಭಾಷೆಗಳು|ಭಾಷೆಗಳು]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಬಡತನ|ಬಡತನ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆ|ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜಾದಿನಗಳು|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜಾದಿನಗಳು]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೈಕೆ|ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೈಕೆ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆ|ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆ]] | culture = <!--Alphabetical:--> * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಕಲೆ|ಕಲೆ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಿನಿಮಾ|ಸಿನಿಮಾ]] * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ನೆಸ್|ಗುರುತು]] * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಾಹಿತ್ಯ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಮಾಧ್ಯಮ|ಮಾಧ್ಯಮ]] ** [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ|ದೂರದರ್ಶನ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂಗೀತ|ಸಂಗೀತ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ|ಧರ್ಮ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡೆ|ಕ್ರೀಡೆ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ, ಚಾನೆಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್‌ನ ಸಂಕೇತಗಳು|ಸಂಕೇತಗಳು]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರಂಗಭೂಮಿ|ರಂಗಭೂಮಿ]] <!---------------- ಘಟಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು -----------------> | list6 = {{Navbox with collapsible sections |child |selected = {{{1|}}} |sect1 = [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ದೇಶಗಳು]] |abbr1 = ದೇಶಗಳು |list1 = {{Navbox |child | group1 = [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] | list1 = * [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸ]] ** [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸ|ಸಾಮಾಜಿಕ]] ** [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಇತಿಹಾಸದ ಕಾಲರೇಖೆ|ಕಾಲರೇಖೆ]] * [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಭೂಗೋಳ|ಭೂಗೋಳ]] * [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ|ರಾಜಕೀಯ]] * [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನು|ಕಾನೂನು]] * [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆ|ಆರ್ಥಿಕತೆ]] ** [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] * [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ|ಶಿಕ್ಷಣ]] * [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ|ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ]] * [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ|ಧರ್ಮ]] * [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] * [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಕೇತಗಳು|ಸಂಕೇತಗಳು]] | group2 = [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] | list2 = * [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸ]] * [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್#ಭೂಗೋಳ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ|ಭೂಗೋಳ]] * [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ|ರಾಜಕೀಯ]] ** [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ|ಅಸೆಂಬ್ಲಿ]] ** [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗ|ಕಾರ್ಯಾಂಗ]] ** [[ಪ್ರಥಮ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಉಪ ಪ್ರಥಮ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಥಮ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಉಪ]] * [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾನೂನು|ಕಾನೂನು]] * [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆ|ಆರ್ಥಿಕತೆ]] ** [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] * [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ|ಶಿಕ್ಷಣ]] * [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೈಕೆ|ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ]] * [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] * [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ|ಧರ್ಮ]] * [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್#ಸಂಕೇತಗಳು|ಸಂಕೇತಗಳು]] | group3 = [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] | list3 = * [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸ]] ** [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸದ ಕಾಲರೇಖೆ|ಕಾಲರೇಖೆ]] * [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಭೂಗೋಳ|ಭೂಗೋಳ]] * [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ|ರಾಜಕೀಯ]] ** [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು|ಸಂಸತ್ತು]] ** [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ|ಸರ್ಕಾರ]] ** [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರಥಮ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಥಮ ಮಂತ್ರಿ]] * [[ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಕಾನೂನು|ಕಾನೂನು]] * [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆ|ಆರ್ಥಿಕತೆ]] ** [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] * [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ|ಶಿಕ್ಷಣ]] * [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ|ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ]] * [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] * [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ|ಧರ್ಮ]] * [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಕೇತಗಳು|ಸಂಕೇತಗಳು]] | group4 = [[ವೇಲ್ಸ್]] | list4 = * [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸ]] * [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಭೂಗೋಳ|ಭೂಗೋಳ]] * [[ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರ]] * [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ|ರಾಜಕೀಯ]] ** [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ|ಅಸೆಂಬ್ಲಿ]] ** [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಥಮ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಥಮ ಮಂತ್ರಿ]] * [[ವೆಲ್ಶ್ ಕಾನೂನು|ಕಾನೂನು]] * [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆ|ಆರ್ಥಿಕತೆ]] ** [[ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] * [[ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ|ಶಿಕ್ಷಣ]] * [[ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ|ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ]] * [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] * [[ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ|ಧರ್ಮ]] * [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಕೇತಗಳು|ಸಂಕೇತಗಳು]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option|statename=optional}} {{documentation}} </noinclude> ocws4r15hiudui6gdf21rbgdp5oosjn 10 44676 1427567 1067114 2026-09-07T09:07:00Z A826 72368 1427567 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು |state = {{{state|autocollapse}}} |title = {{flagicon|United Kingdom}} ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ದೇಶಗಳು, ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅವಲಂಬಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು |listclass = hlist |group1 = [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ದೇಶಗಳು|ಘಟಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] |list1 = * {{flagicon|England}} [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] * {{flagicon|Scotland}} [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] * {{flagicon|Wales}} [[ವೇಲ್ಸ್]] * [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] |group2 = [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಸಾಗರೋತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] |list2 = * [[ಅಕ್ರೊಟಿರಿ ಮತ್ತು ಡೆಕೆಲಿಯಾ]]† * [[ಆಂಗ್ವಿಲ್ಲಾ]] * [[ಬರ್ಮುಡಾ]] * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಪ್ರದೇಶ]]‡ * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಪ್ರದೇಶ]] * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವರ್ಜಿನ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] * [[ಕೇಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] * [[ಫಾಕ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] * [[ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್]] * [[ಮಾಂಟ್‌ಸೆರಾಟ್]] * [[ಪಿಟ್‌ಕೈರ್ನ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] * [[ಸೇಂಟ್ ಹೆಲೆನಾ, ಅಸೆನ್ಶನ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಸ್ಟನ್ ದ ಕುನ್ಹಾ]] * [[ದಕ್ಷಿಣ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] * [[ಟರ್ಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೈಕೋಸ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] |group3 = [[ಕ್ರೌನ್ ಅವಲಂಬಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] |list3 = * [[ಗ್ವೆರ್ನ್ಸಿ]] ** [[ಆಲ್ಡರ್ನಿ]] ** [[ಸಾರ್ಕ್]] * [[ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್]] * [[ಜರ್ಸಿ]] |group5 = ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತುಗಳು |list5 = [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] |below = †[[ಸಾರ್ವಭೌಮ ನೆಲೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ‡[[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಒಪ್ಪಂದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಕಾರಣ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಭಾಗಶಃ ಅಮಾನತು }}<noinclude> {{collapsible option}} <!--Categories--> [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳು|ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] </noinclude> r9yfz4y1jw4oe5oeajh9etnv0ll0v7l 828 60738 1427612 1331416 2026-09-06T09:38:18Z en>Primefac 0 deprecated parameter tracking cat empty; removing code 1427612 Scribunto text/plain local libUtil = require('libraryUtil') local checkType = libUtil.checkType local mTableTools = require('Module:TableTools') local p = {} local listTypes = { ['bulleted'] = true, ['unbulleted'] = true, ['horizontal'] = true, ['ordered'] = true, ['horizontal_ordered'] = true } function p.makeListData(listType, args) -- Constructs a data table to be passed to p.renderList. local data = {} -- Classes and TemplateStyles data.classes = {} data.templatestyles = '' if listType == 'horizontal' or listType == 'horizontal_ordered' then table.insert(data.classes, 'hlist') data.templatestyles = mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Hlist/styles.css' } } elseif listType == 'unbulleted' then table.insert(data.classes, 'plainlist') data.templatestyles = mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Plainlist/styles.css' } } end table.insert(data.classes, args.class) -- Main div style data.style = args.style -- Indent for horizontal lists if listType == 'horizontal' or listType == 'horizontal_ordered' then local indent = tonumber(args.indent) indent = indent and indent * 1.6 or 0 if indent > 0 then data.marginLeft = indent .. 'em' end end -- List style types for ordered lists -- This could be "1, 2, 3", "a, b, c", or a number of others. The list style -- type is either set by the "type" attribute or the "list-style-type" CSS -- property. if listType == 'ordered' or listType == 'horizontal_ordered' then data.listStyleType = args.list_style_type or args['list-style-type'] data.type = args['type'] -- Detect invalid type attributes and attempt to convert them to -- list-style-type CSS properties. if data.type and not data.listStyleType and not tostring(data.type):find('^%s*[1AaIi]%s*$') then data.listStyleType = data.type data.type = nil end end -- List tag type if listType == 'ordered' or listType == 'horizontal_ordered' then data.listTag = 'ol' else data.listTag = 'ul' end -- Start number for ordered lists data.start = args.start if listType == 'horizontal_ordered' then -- Apply fix to get start numbers working with horizontal ordered lists. local startNum = tonumber(data.start) if startNum then data.counterReset = 'listitem ' .. tostring(startNum - 1) end end -- List style -- ul_style and ol_style are included for backwards compatibility. No -- distinction is made for ordered or unordered lists. data.listStyle = args.list_style -- List items -- li_style is included for backwards compatibility. item_style was included -- to be easier to understand for non-coders. data.itemStyle = args.item_style or args.li_style data.items = {} for _, num in ipairs(mTableTools.numKeys(args)) do local item = {} item.content = args[num] item.style = args['item' .. tostring(num) .. '_style'] or args['item_style' .. tostring(num)] item.value = args['item' .. tostring(num) .. '_value'] or args['item_value' .. tostring(num)] table.insert(data.items, item) end return data end function p.renderList(data) -- Renders the list HTML. -- Return the blank string if there are no list items. if type(data.items) ~= 'table' or #data.items < 1 then return '' end -- Render the main div tag. local root = mw.html.create('div') for _, class in ipairs(data.classes or {}) do root:addClass(class) end root:css{['margin-left'] = data.marginLeft} if data.style then root:cssText(data.style) end -- Render the list tag. local list = root:tag(data.listTag or 'ul') list :attr{start = data.start, type = data.type} :css{ ['counter-reset'] = data.counterReset, ['list-style-type'] = data.listStyleType } if data.listStyle then list:cssText(data.listStyle) end -- Render the list items for _, t in ipairs(data.items or {}) do local item = list:tag('li') if data.itemStyle then item:cssText(data.itemStyle) end if t.style then item:cssText(t.style) end item :attr{value = t.value} :wikitext(t.content) end return data.templatestyles .. tostring(root) end function p.makeList(listType, args) if not listType or not listTypes[listType] then error(string.format( "bad argument #1 to 'makeList' ('%s' is not a valid list type)", tostring(listType) ), 2) end checkType('makeList', 2, args, 'table') local data = p.makeListData(listType, args) local list = p.renderList(data) return list end for listType in pairs(listTypes) do p[listType] = function (frame) local mArguments = require('Module:Arguments') local origArgs = mArguments.getArgs(frame, { frameOnly = ((frame and frame.args and frame.args.frameonly or '') ~= ''), valueFunc = function (key, value) if not value or not mw.ustring.find(value, '%S') then return nil end if mw.ustring.find(value, '^%s*[%*#;:]') then return value else return value:match('^%s*(.-)%s*$') end return nil end }) -- Copy all the arguments to a new table, for faster indexing. local args = {} for k, v in pairs(origArgs) do args[k] = v end return p.makeList(listType, args) end end return p lyheh2t5yqhjixmg8vlktt3t9sq2ewi 1427613 1427612 2026-09-07T09:31:06Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:List]] 1427612 Scribunto text/plain local libUtil = require('libraryUtil') local checkType = libUtil.checkType local mTableTools = require('Module:TableTools') local p = {} local listTypes = { ['bulleted'] = true, ['unbulleted'] = true, ['horizontal'] = true, ['ordered'] = true, ['horizontal_ordered'] = true } function p.makeListData(listType, args) -- Constructs a data table to be passed to p.renderList. local data = {} -- Classes and TemplateStyles data.classes = {} data.templatestyles = '' if listType == 'horizontal' or listType == 'horizontal_ordered' then table.insert(data.classes, 'hlist') data.templatestyles = mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Hlist/styles.css' } } elseif listType == 'unbulleted' then table.insert(data.classes, 'plainlist') data.templatestyles = mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Plainlist/styles.css' } } end table.insert(data.classes, args.class) -- Main div style data.style = args.style -- Indent for horizontal lists if listType == 'horizontal' or listType == 'horizontal_ordered' then local indent = tonumber(args.indent) indent = indent and indent * 1.6 or 0 if indent > 0 then data.marginLeft = indent .. 'em' end end -- List style types for ordered lists -- This could be "1, 2, 3", "a, b, c", or a number of others. The list style -- type is either set by the "type" attribute or the "list-style-type" CSS -- property. if listType == 'ordered' or listType == 'horizontal_ordered' then data.listStyleType = args.list_style_type or args['list-style-type'] data.type = args['type'] -- Detect invalid type attributes and attempt to convert them to -- list-style-type CSS properties. if data.type and not data.listStyleType and not tostring(data.type):find('^%s*[1AaIi]%s*$') then data.listStyleType = data.type data.type = nil end end -- List tag type if listType == 'ordered' or listType == 'horizontal_ordered' then data.listTag = 'ol' else data.listTag = 'ul' end -- Start number for ordered lists data.start = args.start if listType == 'horizontal_ordered' then -- Apply fix to get start numbers working with horizontal ordered lists. local startNum = tonumber(data.start) if startNum then data.counterReset = 'listitem ' .. tostring(startNum - 1) end end -- List style -- ul_style and ol_style are included for backwards compatibility. No -- distinction is made for ordered or unordered lists. data.listStyle = args.list_style -- List items -- li_style is included for backwards compatibility. item_style was included -- to be easier to understand for non-coders. data.itemStyle = args.item_style or args.li_style data.items = {} for _, num in ipairs(mTableTools.numKeys(args)) do local item = {} item.content = args[num] item.style = args['item' .. tostring(num) .. '_style'] or args['item_style' .. tostring(num)] item.value = args['item' .. tostring(num) .. '_value'] or args['item_value' .. tostring(num)] table.insert(data.items, item) end return data end function p.renderList(data) -- Renders the list HTML. -- Return the blank string if there are no list items. if type(data.items) ~= 'table' or #data.items < 1 then return '' end -- Render the main div tag. local root = mw.html.create('div') for _, class in ipairs(data.classes or {}) do root:addClass(class) end root:css{['margin-left'] = data.marginLeft} if data.style then root:cssText(data.style) end -- Render the list tag. local list = root:tag(data.listTag or 'ul') list :attr{start = data.start, type = data.type} :css{ ['counter-reset'] = data.counterReset, ['list-style-type'] = data.listStyleType } if data.listStyle then list:cssText(data.listStyle) end -- Render the list items for _, t in ipairs(data.items or {}) do local item = list:tag('li') if data.itemStyle then item:cssText(data.itemStyle) end if t.style then item:cssText(t.style) end item :attr{value = t.value} :wikitext(t.content) end return data.templatestyles .. tostring(root) end function p.makeList(listType, args) if not listType or not listTypes[listType] then error(string.format( "bad argument #1 to 'makeList' ('%s' is not a valid list type)", tostring(listType) ), 2) end checkType('makeList', 2, args, 'table') local data = p.makeListData(listType, args) local list = p.renderList(data) return list end for listType in pairs(listTypes) do p[listType] = function (frame) local mArguments = require('Module:Arguments') local origArgs = mArguments.getArgs(frame, { frameOnly = ((frame and frame.args and frame.args.frameonly or '') ~= ''), valueFunc = function (key, value) if not value or not mw.ustring.find(value, '%S') then return nil end if mw.ustring.find(value, '^%s*[%*#;:]') then return value else return value:match('^%s*(.-)%s*$') end return nil end }) -- Copy all the arguments to a new table, for faster indexing. local args = {} for k, v in pairs(origArgs) do args[k] = v end return p.makeList(listType, args) end end return p lyheh2t5yqhjixmg8vlktt3t9sq2ewi 0 76074 1427531 1381856 2026-09-07T01:45:21Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427531 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Pre-mRNA-1ysv-tubes.png|thumb|ಪೂರ್ವ-mRNA ಯಿಂದ ಬಂದ ಒಂದು ಹೇರ್‌ಪಿನ್ ಲೂಪ್. ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಬೇಸ್‌ಗಳು (ಹಸಿರು) ಮತ್ತು ರೈಬೋಸ್-ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಬೆನ್ನೆಲುಬು (ನೀಲಿ) ಹೈಲೈಟ್ ಆಗಿವೆ. ಇದು RNA ಯ ಒಂದೇ ಎಳೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ತಾನೇ ಮಡಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.]]   '''ರೈಬೋನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಿಕ್ ಆಮ್ಲ''' ( '''ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ''' ) ಒಂದು ಪಾಲಿಮರಿಕ್ ಅಣುವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೈವಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಇದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ( ಕೋಡಿಂಗ್ ಮಾಡದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ) ಅಥವಾ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ( ಮೆಸೆಂಜರ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ) ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಮೂಲಕ. ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಮತ್ತು [[ಡಿಎನ್ಎ -(DNA)|ಡಿಯೋಕ್ಸಿರೈಬೋನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಿಕ್ ಆಮ್ಲ]] (ಡಿಎನ್‌ಎ) [[ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಿಕ್ ಆಮ್ಲ|ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳಾಗಿವೆ]] . ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳು ಎಲ್ಲಾ ತಿಳಿದಿರುವ [[ಜೀವನ|ಜೀವ]] ರೂಪಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮಾಲಿಕ್ಯೂಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅನ್ನು [[ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್|ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್‌ಗಳ]] ಸರಪಳಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೀವಕೋಶ ಜೀವಿಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಆನುವಂಶಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ( ಗ್ವಾನೈನ್, ಯುರಾಸಿಲ್, ಅಡೆನಿನ್ ಮತ್ತು ಸೈಟೋಸಿನ್‌ನ ಸಾರಜನಕ ಬೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ) ರವಾನಿಸಲು ಮೆಸೆಂಜರ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಎಂಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ [[ವೈರಾಣು|ವೈರಸ್‌ಗಳು]] ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ [[ಜಿನೊಮ್|ಜೀನೋಮ್]] ಬಳಸಿ ತಮ್ಮ ಆನುವಂಶಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಎನ್‌ಕೋಡ್ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅಣುಗಳು ಜೈವಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವೇಗವರ್ಧಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಜೀನ್ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ಸಂಕೇತಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಕ್ರಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಪ್ರೋಟೀನ್ ಜೈವಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ|ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]], ಇದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅಣುಗಳು [[ರೈಬೋಸೋಮ್‌|ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳ]] ಮೇಲೆ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು [[ರೈಬೋಸೋಮ್‌|ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗೆ]] [[ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲ|ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು]] ತಲುಪಿಸಲು ವರ್ಗಾವಣೆ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಟಿಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) ಅಣುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ರೈಬೋಸೋಮಲ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಆರ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) ನಂತರ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ ಕೋಡೆಡ್ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. [[ಜೀವ ವಿಕಾಸವಾದ|ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಜೀವ ಇತಿಹಾಸದ]] ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಡಿಎನ್‌ಎ ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ಪ್ರೋಟೀನ್-ಆಧಾರಿತ ಕಿಣ್ವಗಳ ವಿಕಸನಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, " ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪ್ರಪಂಚ " ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ <ref>{{Cite journal|title=The origin of the RNA world: co-evolution of genes and metabolism|journal=Bioorganic Chemistry|volume=35|issue=6|pages=430–443|date=December 2007|pmid=17897696|doi=10.1016/j.bioorg.2007.08.001|quote=The proposal that life on Earth arose from an RNA World is widely accepted.}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಆನುವಂಶಿಕ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಜೀವಂತ ಜೀವಿಗಳ ಶೇಖರಣಾ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು - ಇಂದು ಡಿಎನ್‌ಎ ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ವೈರಸ್‌ಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ - ಮತ್ತು ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ವೇಗವರ್ಧಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ - ಇಂದು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಕಿಣ್ವಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಕಾರ್ಯ, ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ ಗಮನಾರ್ಹ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಅಪವಾದದೊಂದಿಗೆ, ಇದು ರೈಬೋಜೈಮ್ ಆಗಿದೆ. == ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ರಾಸಾಯನಿಕ ರಚನೆ == === ಮೂಲ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ === [[ಚಿತ್ರ:Piwi-siRNA-basepairing.png|thumb|siRNA ಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್-ಕ್ರಿಕ್ ಬೇಸ್ ಜೋಡಿಗಳು. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಮಾಣುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.]] ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು [[ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್]] ರೈಬೋಸ್ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳು 1' ರಿಂದ 5' ವರೆಗೆ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. 1' ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬೇಸ್ ಲಗತ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಅಡೆನಿನ್ (ಎ), ಸೈಟೋಸಿನ್ (ಸಿ), ಗ್ವಾನಿನ್ (ಜಿ), ಅಥವಾ ಯುರಾಸಿಲ್ (ಯು). ಅಡೆನಿನ್ ಮತ್ತು ಗ್ವಾನಿನ್ ಪ್ಯೂರಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸೈಟೋಸಿನ್ ಮತ್ತು ಯುರಾಸಿಲ್ ಪಿರಿಮಿಡಿನ್‌ಗಳು . ಒಂದು ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಗುಂಪನ್ನು ಒಂದು ರೈಬೋಸ್‌ನ 3' ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನದಕ್ಕೆ 5' ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಗುಂಪುಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಋಣಾತ್ಮಕ ಆವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇದು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯನ್ನು ಚಾರ್ಜ್ಡ್ ಅಣುವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ (ಪಾಲಿಯಾನಿಯನ್). ಬೇಸ್‌ಗಳು ಸೈಟೋಸಿನ್ ಮತ್ತು ಗ್ವಾನಿನ್ ನಡುವೆ ಮತ್ತು ಅಡೆನಿನ್ ಮತ್ತು ಯುರಾಸಿಲ್ ನಡುವೆ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಬಂಧಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಗ್ವಾನಿನ್ ಮತ್ತು ಯುರಾಸಿಲ್ ಕ್ಯಾನೊನಿಕಲ್ ಅಲ್ಲದ ಜಿ–ಯು ವೋಬಲ್ ಬೇಸ್ ಜೋಡಿಯ ಮೂಲಕ ಜೋಡಿಯಾಗಬಹುದು. <ref name="pmid15561141">{{Cite journal|title=Diversity of base-pair conformations and their occurrence in rRNA structure and RNA structural motifs|url=https://archive.org/details/journal-of-molecular-biology_2004-12-10_344_5/page/1225|journal=Journal of Molecular Biology|volume=344|issue=5|pages=1225–49|date=December 2004|pmid=15561141|doi=10.1016/j.jmb.2004.09.072}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಾಧ್ಯ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಉಬ್ಬುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಬಂಧಿಸುವ ಅಡೆನಿನ್ ಬೇಸ್‌ಗಳ ಗುಂಪು, <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |title=RNA biochemistry and biotechnology |vauthors=Barciszewski J, Frederic B, Clark C |date=1999 |publisher=Springer |isbn=978-0-7923-5862-6 |pages=73–87 |oclc=52403776}}</ref> ಅಥವಾ ಗ್ವಾನಿನ್-ಅಡೆನಿನ್ ಬೇಸ್-ಜೋಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ GNRA ಟೆಟ್ರಾಲೂಪ್ . <ref name="pmid15561141" /> === ಡಿಎನ್ಎ ಮತ್ತು ಆರ್ಎನ್ಎ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:50S-subunit_of_the_ribosome_3CC2.png|thumb|50S ರೈಬೋಸೋಮಲ್ ಉಪಘಟಕದ ಮೂರು ಆಯಾಮದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ. ರೈಬೋಸೋಮಲ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ, ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿವೆ. ಸಕ್ರಿಯ ತಾಣವು ಆರ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.]] <div style="overflow:hidden"> ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ರಚನೆಯು [[ಡಿಎನ್ಎ -(DNA)|ಡಿಎನ್‌ಎಯಂತೆಯೇ]] ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮೂರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ: * ಡಬಲ್-ಸ್ಟ್ರಾಂಡೆಡ್ ಡಿಎನ್‌ಎಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಅನೇಕ ಜೈವಿಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಲ್-ಸ್ಟ್ರಾಂಡೆಡ್ ಅಣು (ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) <ref name="University of Utah-2015">{{Cite web |year=2015 |title=RNA: The Versatile Molecule |url=https://learn.genetics.utah.edu/content/basics/rna/ |publisher=[[University of Utah]]}}</ref> ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್‌ಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಚಿಕ್ಕ ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=Nucleotides and Nucleic Acids |url=http://www.chem.ucla.edu/harding/notes/notes_14C_nucacids.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923202511/http://www.chem.ucla.edu/harding/notes/notes_14C_nucacids.pdf |archive-date=2015-09-23 |access-date=2015-08-26 |publisher=[[University of California, Los Angeles]]}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಆರ್.ಎನ್.ಎ|ಡಬಲ್-ಸ್ಟ್ರಾಂಡೆಡ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ]] (ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಮತ್ತು (ಇದಲ್ಲದೆ) ಒಂದೇ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅಣುವು ಪೂರಕ ಬೇಸ್ ಜೋಡಣೆಯ ಮೂಲಕ, ಟಿಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯಂತೆ ಇಂಟ್ರಾಸ್ಟ್ರಾಂಡ್ ಡಬಲ್ ಹೆಲಿಕ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬಹುದು. * ಡಿಎನ್‌ಎಯ ಸಕ್ಕರೆ-ಫಾಸ್ಫೇಟ್ "ಬೆನ್ನೆಲುಬು" ''ಡಿಯೋಕ್ಸಿರೈಬೋಸ್ ಅನ್ನು'' ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಬದಲಿಗೆ ''ರೈಬೋಸ್ ಅನ್ನು'' ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |url=https://books.google.com/books?id=7-UKCgAAQBAJ&q=dna+contains+deoxyribose+rna+ribose&pg=PT386 |title=Analysis of Chromosomes |vauthors=Shukla RN |date=2014 |publisher=Agrotech Press |isbn=978-93-84568-17-7}}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot}}</ref> ರೈಬೋಸ್ 2' ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೆಂಟೋಸ್ ಉಂಗುರಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್ ಗುಂಪನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಡಿಯೋಕ್ಸಿರೈಬೋಸ್ ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ರೈಬೋಸ್ ಬೆನ್ನೆಲುಬಿನಲ್ಲಿರುವ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್ ಗುಂಪುಗಳು ಜಲವಿಚ್ಛೇದನೆಯ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯನ್ನು ಡಿಎನ್‌ಎಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಲೇಬಲ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ. * ಡಿಎನ್‌ಎಯಲ್ಲಿ ಅಡೆನೈನ್‌ಗೆ ಪೂರಕ ಬೇಸ್ ಥೈಮಿನ್ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯಲ್ಲಿ ಇದು ಯುರಾಸಿಲ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಥೈಮಿನ್‌ನ ಮೀಥೈಲೇಟೆಡ್ ಅಲ್ಲದ ರೂಪವಾಗಿದೆ. <ref name="Biochemistry">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |title=Biochemistry |vauthors=Berg JM, Tymoczko JL, Stryer L |date=2002 |publisher=WH Freeman and Company |isbn=978-0-7167-4684-3 |edition=5th |pages=118–19, 781–808 |oclc=179705944}}</ref> ಡಿಎನ್‌ಎಯಂತೆ, mRNA, tRNA, rRNA, snRNAಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕೋಡಿಂಗ್ ಮಾಡದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೈವಿಕವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಡಚಲು ಮತ್ತು ಡಬಲ್ ಹೆಲಿಕ್‌ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಲು ಅನುಮತಿಸುವ ಸ್ವಯಂ-ಪೂರಕ ಅನುಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಅವು ಹೆಚ್ಚು ರಚನೆಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ. ಡಿಎನ್‌ಎಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಅವುಗಳ ರಚನೆಗಳು ಉದ್ದವಾದ ಡಬಲ್ ಹೆಲಿಕ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಲುವ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲಾದ ಸಣ್ಣ ಹೆಲಿಕ್‌ಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>{{Cite journal|title=How RNA folds|url=https://archive.org/details/journal-of-molecular-biology_1999-10-22_293_2/page/271|journal=Journal of Molecular Biology|volume=293|issue=2|pages=271–81|date=October 1999|pmid=10550208|doi=10.1006/jmbi.1999.3001}}</ref> ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ರಾಸಾಯನಿಕ [[ವೇಗವರ್ಧನೆ|ವೇಗವರ್ಧನೆಯನ್ನು]] ಸಾಧಿಸಬಹುದು (ಕಿಣ್ವಗಳಂತೆ). <ref>{{Cite journal|title=RNA secondary structure: physical and computational aspects|url=https://archive.org/details/sim_quarterly-reviews-of-biophysics_2000-08_33_3/page/199|journal=Quarterly Reviews of Biophysics|volume=33|issue=3|pages=199–253|date=August 2000|pmid=11191843|doi=10.1017/S0033583500003620}}</ref> ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ವೇಗವರ್ಧಿಸುವ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ ರಚನೆಯ ನಿರ್ಣಯವು ಅದರ ಸಕ್ರಿಯ ತಾಣವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. <ref name="ribosome_activity">{{Cite journal|title=The structural basis of ribosome activity in peptide bond synthesis|url=https://archive.org/details/sim_science_2000-08-11_289_5481/page/920|journal=Science|volume=289|issue=5481|pages=920–30|date=August 2000|pmid=10937990|doi=10.1126/science.289.5481.920|bibcode=2000Sci...289..920N}}</ref> </div> ಡಿಎನ್‌ಎಯಿಂದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ರಚನಾತ್ಮಕ ಅಂಶವೆಂದರೆ ರೈಬೋಸ್ ಸಕ್ಕರೆಯ 2' ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್ ಗುಂಪಿನ ಉಪಸ್ಥಿತಿ. ಈ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಗುಂಪಿನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಹೆಲಿಕ್ಸ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎ-ರೂಪದ ಜ್ಯಾಮಿತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, <ref>{{Cite journal|title=The DNA strand in DNA.RNA hybrid duplexes is neither B-form nor A-form in solution|journal=Biochemistry|volume=32|issue=16|pages=4207–15|date=April 1993|pmid=7682844|doi=10.1021/bi00067a007}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಏಕ ಸ್ಟ್ರಾಂಡ್ ಡೈನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ವಿರಳವಾಗಿ ಡಿಎನ್‌ಎಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬಿ-ರೂಪವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. <ref>{{Cite journal|title=RNA approaches the B-form in stacked single strand dinucleotide contexts|journal=Biopolymers|volume=105|issue=2|pages=65–82|date=February 2016|pmid=26443416|doi=10.1002/bip.22750}}</ref> ಎ-ರೂಪದ ಜ್ಯಾಮಿತಿಯು ಬಹಳ ಆಳವಾದ ಮತ್ತು ಕಿರಿದಾದ ಪ್ರಮುಖ ತೋಡು ಮತ್ತು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಅಗಲವಾದ ಸಣ್ಣ ತೋಡಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|title=RNA bulges as architectural and recognition motifs|journal=Structure|volume=8|issue=3|pages=R47–54|date=March 2000|pmid=10745015|doi=10.1016/S0969-2126(00)00110-6}}</ref> 2'-ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್ ಗುಂಪಿನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯ ಎರಡನೇ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅಣುವಿನ (ಅಂದರೆ, ಡಬಲ್ ಹೆಲಿಕ್ಸ್ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿಲ್ಲ) ಅನುರೂಪವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅದು ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯನ್ನು ಸೀಳಲು ಪಕ್ಕದ ಫಾಸ್ಫೋಡೈಸ್ಟರ್ ಬಂಧವನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಿಸಬಹುದು. <ref>{{Cite journal|title=The mechanism of the metal ion promoted cleavage of RNA phosphodiester bonds involves a general acid catalysis by the metal aquo ion on the departure of the leaving group|journal=Journal of the Chemical Society, Perkin Transactions 2|date=1999|pages=1619–26|doi=10.1039/a903691a|issue=8}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:RNA_chemical_structure.GIF|left|class=skin-invert-image|thumb|ಗ್ವಾನೋಸಿಲ್ ಉಪಘಟಕವನ್ನು ತೋರಿಸುವ RNA ತುಣುಕಿನ ರಚನೆ.]] === ದ್ವಿತೀಯ ಮತ್ತು ತೃತೀಯಕ ರಚನೆಗಳು === ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಂತೆಯೇ, ಏಕ-ಎಳೆಯ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅಣುಗಳ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ರೂಪಕ್ಕೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ತೃತೀಯ ರಚನೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ರಚನೆಗೆ ಸ್ಕ್ಯಾಫೋಲ್ಡ್ ಅನ್ನು ಅಣುವಿನೊಳಗಿನ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಬಂಧಗಳಾದ ದ್ವಿತೀಯ ರಚನಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೇರ್ಪಿನ್ ಲೂಪ್‌ಗಳು, ಉಬ್ಬುಗಳು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಲೂಪ್‌ಗಳಂತಹ ದ್ವಿತೀಯ ರಚನೆಯ ಹಲವಾರು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ "ಡೊಮೇನ್‌ಗಳು" ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|title=Incorporating chemical modification constraints into a dynamic programming algorithm for prediction of RNA secondary structure|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=101|issue=19|pages=7287–92|date=May 2004|pmid=15123812|pmc=409911|doi=10.1073/pnas.0401799101|bibcode=2004PNAS..101.7287M}}</ref> ಯಾವುದೇ ದ್ವಿತೀಯ ರಚನೆಗೆ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲು, ಅಂದರೆ, ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಬೇಸ್‌ಗಳು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಾಲ್ಕು ಬೇಸ್‌ಗಳು ಸಾಕು. <ref>{{Cite journal|title=RNA secondary structure design|journal=Physical Review E|volume=75|issue=2|date=February 2007|doi=10.1103/PhysRevE.75.021920|pmid=17358380|url=https://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevE.75.021920|arxiv=physics/0609135|bibcode=2007PhRvE..75b1920B}}</ref> ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪ್ರಕೃತಿಯು ನಾಲ್ಕು ಬೇಸ್ ವರ್ಣಮಾಲೆಯನ್ನು "ಆಯ್ಕೆ" ಮಾಡಿದೆ: ನಾಲ್ಕಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲಾ ರಚನೆಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಾಲ್ಕಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಸ್‌ಗಳು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಚಾರ್ಜ್ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅನೇಕ ದ್ವಿತೀಯ ಮತ್ತು ತೃತೀಯ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು [[ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್|Mg ²⁺]] ನಂತಹ ಲೋಹದ ಅಯಾನುಗಳು ಅಗತ್ಯವಿದೆ. <ref>{{Cite journal|title=Salt dependence of nucleic acid hairpin stability|journal=Biophysical Journal|volume=95|issue=2|pages=738–52|date=July 2008|pmid=18424500|pmc=2440479|doi=10.1529/biophysj.108.131524|bibcode=2008BpJ....95..738T}}</ref> ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯ ಎನಾಂಟಿಯೋಮರ್ <small>ಡಿ-</small> ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು <small>ಡಿ</small> -ರೈಬೋನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್‌ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕೈರಲಿಟಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು <small>ಡಿ</small> -ರೈಬೋಸ್‌ನಲ್ಲಿವೆ. <small>ಎಲ್</small> -ರೈಬೋಸ್ ಅಥವಾ <small>ಎಲ್-</small> ರೈಬೋನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ, <small>ಎಲ್</small> -ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅನ್ನು ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು. <small>ಎಲ್</small> -ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಆರ್‌ನೇಸ್‌ನಿಂದ ಅವನತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. <ref name="pmid25236655">{{Cite journal|title=Turning mirror-image oligonucleotides into drugs: the evolution of Spiegelmer(®) therapeutics|journal=Drug Discovery Today|volume=20|issue=1|pages=147–55|date=January 2015|pmid=25236655|doi=10.1016/j.drudis.2014.09.004}}</ref> ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಂತಹ ಇತರ ರಚನಾತ್ಮಕ [[ಬಯೋಪಾಲಿಮರ್|ಬಯೋಪಾಲಿಮರ್‌ಗಳಂತೆ]], ಮಡಿಸಿದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅಣುವಿನ ಟೋಪೋಲಜಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಡಿಸಿದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯೊಳಗಿನ ಇಂಟ್ರಾ-ಚೈನ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಜೋಡಣೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಟೋಪೋಲಜಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ರಾಸಾಯನಿಕ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Ciliate_telomerase_RNA.JPG|class=skin-invert-image|thumb|ಟೆಲೋಮರೇಸ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯ ದ್ವಿತೀಯಕ ರಚನೆ]] ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಬೇಸ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ (ಅಡೆನಿನ್, ಸೈಟೋಸಿನ್, ಗ್ವಾನಿನ್ ಮತ್ತು ಯುರಾಸಿಲ್) ಲಿಪ್ಯಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |url=https://archive.org/details/clinicalgeneanal0000unse/page/14 |title=Clinical gene analysis and manipulation: Tools, techniques and troubleshooting |vauthors=Jankowski JA, Polak JM |date=1996 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-47896-0 |page=[https://archive.org/details/clinicalgeneanal0000unse/page/14 14] |oclc=33838261}}</ref> ಆದರೆ ಈ ಬೇಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಲಗತ್ತಿಸಲಾದ ಸಕ್ಕರೆಗಳನ್ನು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಪಕ್ವವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಬಹುದು. ಸ್ಯೂಡೋರಿಡಿನ್ (Ψ), ಇದರಲ್ಲಿ ಯುರಾಸಿಲ್ ಮತ್ತು ರೈಬೋಸ್ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವು ಸಿ–ಎನ್ ಬಂಧದಿಂದ ಸಿ–ಸಿ ಬಂಧಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ರೈಬೋಥೈಮಿಡಿನ್ (ಟಿ) ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ (ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು ಟಿಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯ ಟಿΨಸಿ ಲೂಪ್‌ನಲ್ಲಿವೆ). <ref>{{Cite journal|title=Identification of critical elements in the tRNA acceptor stem and T(Psi)C loop necessary for human immunodeficiency virus type 1 infectivity|journal=Journal of Virology|volume=75|issue=10|pages=4902–6|date=May 2001|pmid=11312362|pmc=114245|doi=10.1128/JVI.75.10.4902-4906.2001}}</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಬೇಸ್ ಹೈಪೋಕ್ಸಾಂಥೈನ್, ಇದು ಡಿಅಮಿನೇಟೆಡ್ ಅಡೆನಿನ್ ಬೇಸ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದರ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಇನೋಸಿನ್ (I) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೆನೆಟಿಕ್ ಕೋಡ್‌ನ ವೊಬಲ್ ಊಹೆಯಲ್ಲಿ ಇನೋಸಿನ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|title=Inosine biosynthesis in transfer RNA by an enzymatic insertion of hypoxanthine|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_1984-02-25_259_4/page/2407|journal=The Journal of Biological Chemistry|volume=259|issue=4|pages=2407–10|date=February 1984|doi=10.1016/S0021-9258(17)43367-9|pmid=6365911}}</ref> 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಸೈಡ್‌ಗಳಿವೆ. <ref>{{Cite journal|title=The RNA Modification Database, RNAMDB: 2011 update|journal=Nucleic Acids Research|volume=39|issue=Database issue|pages=D195-201|date=January 2011|pmid=21071406|pmc=3013656|doi=10.1093/nar/gkq1028}}</ref> ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ರಚನಾತ್ಮಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು tRNA ಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು, <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |title=TRNA: Structure, biosynthesis, and function |url=https://archive.org/details/trnastructurebio0012unse |vauthors=Söll D, RajBhandary U |date=1995 |publisher=ASM Press |isbn=978-1-55581-073-3 |page=[https://archive.org/details/trnastructurebio0012unse/page/165 165] |oclc=183036381}}</ref> ಆದರೆ ಸ್ಯೂಡೋರಿಡಿನ್ ಮತ್ತು 2'-O-ಮೀಥೈಲ್‌ರೈಬೋಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಸೈಡ್‌ಗಳು rRNA ಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite journal|title=Small nucleolar RNA-guided post-transcriptional modification of cellular RNAs|journal=The EMBO Journal|volume=20|issue=14|pages=3617–22|date=July 2001|pmid=11447102|pmc=125535|doi=10.1093/emboj/20.14.3617}}</ref> RNA ಯಲ್ಲಿನ ಈ ಹಲವು ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರೈಬೋಸೋಮಲ್ RNA ಯಲ್ಲಿ, ಪೆಪ್ಟಿಡಿಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರೇಸ್ ಸೆಂಟರ್ <ref>{{Cite journal|title=The Peptidyl Transferase Center: a Window to the Past.|journal=Microbiol Mol Biol Rev|volume=85|issue=4|pages=e0010421|date=November 2021|pmid=34756086|doi=10.1128/MMBR.00104-21|pmc=8579967|bibcode=2021MMBR...85...21T}}</ref> ಮತ್ತು ಸಬ್‌ಯೂನಿಟ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್‌ನಂತಹ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪೋಸ್ಟ್-ಲಿಪ್ಯಂತರ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅವು ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|title=Ribosome structure and activity are altered in cells lacking snoRNPs that form pseudouridines in the peptidyl transferase center|journal=Molecular Cell|volume=11|issue=2|pages=425–35|date=February 2003|pmid=12620230|doi=10.1016/S1097-2765(03)00040-6}}</ref> == ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ವಿಧಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Full_length_hammerhead_ribozyme.png|thumb|ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ರೈಬೋಜೈಮ್, ಹ್ಯಾಮರ್‌ಹೆಡ್ ರೈಬೋಜೈಮ್‌ನ ರಚನೆ.]] ಮೆಸೆಂಜರ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಎಂಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) ಎಂಬುದು ಡಿಎನ್‌ಎಯಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು [[ರೈಬೋಸೋಮ್‌|ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗೆ]] ಸಾಗಿಸುವ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಜೀವಕೋಶದ ಸೈಟೋಪ್ಲಾಸಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ ( ಅನುವಾದ ) ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. ಎಮ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯ ಕೋಡಿಂಗ್ ಅನುಕ್ರಮವು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ [[ಪ್ರೋಟೀನ್|ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನಲ್ಲಿ]] [[ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲ|ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲ]] ಅನುಕ್ರಮವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="The_Cell">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |title=The Cell: A Molecular Approach |url=https://archive.org/details/cellmolecularapp0000_3rded |vauthors=Cooper GC, Hausman RE |date=2004 |publisher=Sinauer |isbn=978-0-87893-214-6 |edition=3rd |pages=[https://archive.org/details/cellmolecularapp0000_3rded/page/261 261]–76, 297, 339–44 |oclc=174924833}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅನೇಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗೆ ಕೋಡ್ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ (ಯುಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 97% ಪ್ರತಿಲೇಖನದ ಔಟ್‌ಪುಟ್ ಪ್ರೋಟೀನ್-ಅಲ್ಲದ ಕೋಡಿಂಗ್ ಆಗಿದೆ <ref>{{Cite journal|title=The evolution of controlled multitasked gene networks: the role of introns and other noncoding RNAs in the development of complex organisms|url=https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_2001-09_18_9/page/1611|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=18|issue=9|pages=1611–30|date=September 2001|pmid=11504843|doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a003951}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Non-coding RNAs: the architects of eukaryotic complexity|journal=EMBO Reports|volume=2|issue=11|pages=986–91|date=November 2001|pmid=11713189|pmc=1084129|doi=10.1093/embo-reports/kve230}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Challenging the dogma: the hidden layer of non-protein-coding RNAs in complex organisms|journal=BioEssays|volume=25|issue=10|pages=930–39|date=October 2003|pmid=14505360|doi=10.1002/bies.10332|url=http://www.imb-jena.de/jcb/journal_club/mattick2003.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090306105646/http://www.imb-jena.de/jcb/journal_club/mattick2003.pdf|archivedate=2009-03-06}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=The hidden genetic program of complex organisms|url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_2004-10_291_4/page/n61|journal=Scientific American|volume=291|issue=4|pages=60–67|date=October 2004|pmid=15487671|doi=10.1038/scientificamerican1004-60|bibcode=2004SciAm.291d..60M}}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=June 2016|bot=medic}}</ref> ). ಈ ಕೋಡಿಂಗ್ ಮಾಡದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ("ಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ಎನ್‌ಎ") ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಸ್ವಂತ ಜೀನ್‌ಗಳಿಂದ (ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಜೀನ್‌ಗಳು) ಎನ್‌ಕೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಎಮ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಇಂಟ್ರಾನ್‌ಗಳಿಂದಲೂ ಪಡೆಯಬಹುದು. <ref name="transcriptome">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |url=http://kth.diva-portal.org/smash/get/diva2:10803/FULLTEXT01 |title=Mining the transcriptome&nbsp;– methods and applications |vauthors=Wirta W |date=2006 |publisher=School of Biotechnology, Royal Institute of Technology |isbn=978-91-7178-436-0 |location=Stockholm |oclc=185406288}}</ref> ಕೋಡಿಂಗ್ ಮಾಡದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಟಿಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) ಮತ್ತು ರೈಬೋಸೋಮಲ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಆರ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ), ಇವೆರಡೂ ಅನುವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿವೆ. <ref name="Biochemistry" /> ಜೀನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕೋಡಿಂಗ್ ಮಾಡದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಸಹ ಇವೆ. ಕೆಲವು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಇತರ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅಣುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಬಂಧಿಸುವುದು, <ref>{{Cite journal|title=Ribozyme diagnostics comes of age|journal=Chemistry & Biology|volume=11|issue=7|pages=894–95|date=July 2004|pmid=15271347|doi=10.1016/j.chembiol.2004.07.002}}</ref> ಮತ್ತು [[ರೈಬೋಸೋಮ್‌|ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪೆಪ್ಟೈಡ್ ಬಂಧ ರಚನೆಯ ವೇಗವರ್ಧನೆ ಮುಂತಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು [[ವೇಗವರ್ಧನೆ|ವೇಗವರ್ಧಿಸಲು]] ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ; <ref name="ribosome_activity" /> ಇವುಗಳನ್ನು ರೈಬೋಜೈಮ್‌ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸರಪಳಿಯ ಉದ್ದದ ಪ್ರಕಾರ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸಣ್ಣ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. <ref name="Noncoding RNA">{{Cite journal|title=An expanding universe of noncoding RNAs|url=https://archive.org/details/sim_science_2002-05-17_296_5571/page/1260|journal=Science|volume=296|issue=5571|pages=1260–63|date=May 2002|pmid=12016301|doi=10.1126/science.1072249|bibcode=2002Sci...296.1260S}}</ref> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸಣ್ಣ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು 200 ಕ್ಕಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತವೆ&nbsp;[[ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್|nt]] ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಉದ್ದವಾದ RNAಗಳು 200 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತವೆ.&nbsp;[[ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್|nt]] ಉದ್ದ. <ref name="lncRNA">{{Cite journal|title=Long non-coding RNAs: new players in cell differentiation and development|journal=Nature Reviews Genetics|volume=15|issue=1|pages=7–21|date=January 2014|pmid=24296535|doi=10.1038/nrg3606|url=https://hal-riip.archives-ouvertes.fr/pasteur-01160208/document}}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=November 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref> ದೊಡ್ಡ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಉದ್ದವಾದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉದ್ದವಾದ ಕೋಡಿಂಗ್ ಮಾಡದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಎಲ್‌ಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) ಮತ್ತು ಎಮ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಸಣ್ಣ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 5.8 ಎಸ್ ರೈಬೋಸೋಮಲ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ), 5 ಎಸ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ, ವರ್ಗಾವಣೆ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಟಿಆರ್‌ಎನ್‌ಎ), ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಮೈಆರ್‌ಎನ್‌ಎ), ಸಣ್ಣ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಸಿಆರ್‌ಎನ್‌ಎ), ಸಣ್ಣ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಲಾರ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಸ್ನೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು), ಪಿವಿ-ಸಂವಹನ ಮಾಡುವ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಪಿಆರ್‌ಎನ್‌ಎ), ಟಿಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಪಡೆದ ಸಣ್ಣ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಟಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) <ref name="tsRNA">{{Cite journal|display-authors=6|title=Sperm tsRNAs contribute to intergenerational inheritance of an acquired metabolic disorder|journal=Science|volume=351|issue=6271|pages=397–400|date=January 2016|pmid=26721680|doi=10.1126/science.aad7977|bibcode=2016Sci...351..397C|url=https://escholarship.org/content/qt6x66v4k6/qt6x66v4k6.pdf?t=plrd95}}</ref> ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಆರ್‌ಡಿಎನ್‌ಎ-ಪಡೆದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. <ref name="srRNA">{{Cite journal|title=Profiling and identification of small rDNA-derived RNAs and their potential biological functions|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=2|date=2013|pmid=23418607|pmc=3572043|doi=10.1371/journal.pone.0056842|bibcode=2013PLoSO...856842W}}</ref> ಹ್ಯಾಲೊಕೊಕಸ್ ( [[ಆರ್ಕೀಯ|ಆರ್ಕಿಯಾ]] ) ಕುಲದ ಸದಸ್ಯರ 5 ಎಸ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಪವಾದಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳು ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಅದರ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite journal|title=An archaebacterial 5S rRNA contains a long insertion sequence.|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1981-10-29_293_5835/page/755|journal=Nature|year=1981|volume=293|issue=5835|pages=755–756|pmid=6169998|doi=10.1038/293755a0|bibcode=1981Natur.293..755L}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Very similar strains of Halococcus salifodinae are found in geographically separated permo-triassic salt deposits.|journal=Microbiology|volume=145|issue=Pt 12|pages=3565–3574|date=1999|pmid=10627054|doi=10.1099/00221287-145-12-3565}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Cryo-Electron Microscopy Visualization of a Large Insertion in the 5S ribosomal RNA of the Extremely Halophilic Archaeon ''Halococcus morrhuae''|journal=FEBS Open Bio|date=August 2020|volume=10|issue=10|pages=1938–1946|pmid=32865340|doi=10.1002/2211-5463.12962|pmc=7530397|bibcode=2020FEBOB..10.1938T}}</ref> === ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು === ಮೆಸೆಂಜರ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಎಂಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನುಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಜೀವಕೋಶದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸಂಶ್ಲೇಷಣಾ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಾದ [[ರೈಬೋಸೋಮ್‌|ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳಿಗೆ]] ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಮೂರು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್‌ಗಳು (ಒಂದು ಕೋಡಾನ್ ) ಒಂದು ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುವಂತೆ ಇದನ್ನು ಕೋಡ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ . ಯುಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ವಗಾಮಿ mRNA (ಪೂರ್ವ-mRNA) ಅನ್ನು DNA ಯಿಂದ ಲಿಪ್ಯಂತರ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅದನ್ನು ಪ್ರೌಢ mRNA ಗೆ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಅದರ ಇಂಟ್ರಾನ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ - ಪೂರ್ವ-mRNA ಯ ಕೋಡಿಂಗ್ ಮಾಡದ ವಿಭಾಗಗಳು. ನಂತರ mRNA ಅನ್ನು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ನಿಂದ [[ಕೋಶ ದ್ರವ|ಸೈಟೋಪ್ಲಾಸಂಗೆ]] ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅದು ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಬಂಧಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು tRNA ಸಹಾಯದಿಂದ ಅದರ ಅನುಗುಣವಾದ ಪ್ರೋಟೀನ್ ರೂಪಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ . ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಮತ್ತು ಸೈಟೋಪ್ಲಾಸಂ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಪ್ರೊಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ, mRNA ಅನ್ನು DNA ಯಿಂದ ಲಿಪ್ಯಂತರ ಮಾಡುವಾಗ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಬಂಧಿಸಬಹುದು. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಸಂದೇಶವು ರೈಬೋನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೇಸ್‌ಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅದರ ಘಟಕ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್‌ಗಳಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |title=The Cell: A Molecular Approach |url=https://archive.org/details/cellmolecularapp0000_3rded |vauthors=Cooper GC, Hausman RE |date=2004 |publisher=Sinauer |isbn=978-0-87893-214-6 |edition=3rd |pages=[https://archive.org/details/cellmolecularapp0000_3rded/page/261 261]–76, 297, 339–44 |oclc=174924833}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCooperHausman2004">Cooper GC, Hausman RE (2004). ''The Cell: A Molecular Approach'' (3rd&nbsp;ed.). Sinauer. pp.&nbsp;<span class="nowrap">261–</span>76, 297, <span class="nowrap">339–</span>44. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-87893-214-6|<bdi>978-0-87893-214-6</bdi>]]. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/174924833 174924833].</cite></ref> ವರ್ಗಾವಣೆ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಟಿಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) ಸುಮಾರು 80 [[ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್|ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್‌ಗಳ]] ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸರಪಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಅನುವಾದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ ರೈಬೋಸೋಮಲ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪಾಲಿಪೆಪ್ಟೈಡ್ ಸರಪಳಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲ ಜೋಡಣೆಗೆ ತಾಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಬಂಧದ ಮೂಲಕ ಮೆಸೆಂಜರ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅನುಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂಧಿಸುವ ಕೋಡಾನ್ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಆಂಟಿಕೋಡಾನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref name="transcriptome" /> [[ಚಿತ್ರ:Translation_of_mRNA.svg|thumb|ಪಾಲಿಪೆಪ್ಟೈಡ್ ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು mRNA ಅನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ರೇಖಾಚಿತ್ರ.]] ರೈಬೋಸೋಮಲ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಆರ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳ ವೇಗವರ್ಧಕ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಆರ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅನುವಾದವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಯುಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳು ನಾಲ್ಕು ವಿಭಿನ್ನ ಆರ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅಣುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ: 18S, 5.8S, 28S ಮತ್ತು 5S ಆರ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ. ಆರ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅಣುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ಕಿರು ಕೋಶಕೇಂದ್ರ|ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಲಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಂದನ್ನು ಬೇರೆಡೆ ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೈಟೋಪ್ಲಾಸಂನಲ್ಲಿ, ರೈಬೋಸೋಮಲ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸೇರಿ ರೈಬೋಸೋಮ್ ಎಂಬ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ರೈಬೋಸೋಮ್ ಎಮ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಎಮ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗೆ ಜೋಡಿಸಬಹುದು. <ref name="The_Cell" /> ವಿಶಿಷ್ಟ ಯುಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಆರ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ವರ್ಗಾವಣೆ-ಸಂದೇಶಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಟಿಎಂಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) ಅನೇಕ [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ|ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಡ್|ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಎಂಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳಿಂದ ಎನ್‌ಕೋಡ್ ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅವು ಅವನತಿಗೆ ಸ್ಟಾಪ್ ಕೋಡಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ರೈಬೋಸೋಮ್ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|title=The tmRNA website: reductive evolution of tmRNA in plastids and other endosymbionts|journal=Nucleic Acids Research|volume=32|issue=Database issue|pages=D104–08|date=January 2004|pmid=14681369|pmc=308836|doi=10.1093/nar/gkh102}}</ref> === ನಿಯಂತ್ರಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ === ಜೀನ್ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆರಂಭಿಕ ನಿಯಂತ್ರಕಗಳು ರೆಪ್ರೆಸರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆಕ್ಟಿವೇಟರ್‌ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದವು - ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕಾದ ಜೀನ್‌ಗಳ ಬಳಿ ವರ್ಧಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಣ್ಣ ಬಂಧಕ ತಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿಯಂತ್ರಕಗಳು. <ref>{{Cite journal|year=1961|title=Genetic Regulatory Mechanisms in the Synthesis of Proteins|journal=Journal of Molecular Biology|volume=3|issue=3|pages=318–56|doi=10.1016/s0022-2836(61)80072-7|pmid=13718526}}</ref>&nbsp;ನಂತರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಜೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿವೆ. ಯುಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಜೀನ್‌ಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಅವಲಂಬಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ|ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವು]] ಜೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಲೇಖನದ ನಂತರ ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದು, ದೀರ್ಘ ಕೋಡಿಂಗ್ ಮಾಡದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್‌ನ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು [[ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌|ಎಪಿಜೆನೆಟಿಕ್ ಆಗಿ]] ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿದ ಜೀನ್ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ವರ್ಧಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು . <ref name="Morris-2014">{{Cite journal|year=2014|title=The rise of regulatory RNA|journal=Nature Reviews Genetics|volume=15|issue=6|pages=423–37|doi=10.1038/nrg3722|pmid=24776770|pmc=4314111}}</ref> ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ಆರ್ಕಿಯಾಗಳು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಸಣ್ಣ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿಆರ್‌ನಂತಹ ನಿಯಂತ್ರಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="Gottesman-2005">{{Cite journal|year=2005|title=Micros for microbes: non-coding regulatory RNAs in bacteria|url=https://archive.org/details/sim_trends-in-genetics_2005-07_21_7/page/399|journal=Trends in Genetics|volume=21|issue=7|pages=399–404|doi=10.1016/j.tig.2005.05.008|pmid=15913835}}</ref> ಫೈರ್ ಮತ್ತು ಮೆಲ್ಲೊಗೆ 2006 ರ [[ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ನೀಡಲಾಯಿತು, ಇದು ಎಮ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೇಸ್-ಜೋಡಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಣ್ಣ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅಣುಗಳಾಗಿವೆ. === ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಮೈಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಸಿಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) === ಅನೇಕ ಜೀನ್‌ಗಳ ಪ್ರತಿಲೇಖನದ ನಂತರದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮಟ್ಟವನ್ನು [[ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ|ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ]] ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮೈಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಣ್ಣ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅಣುಗಳು, ಎಮ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ದಮನಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಿಸುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite journal|display-authors=etal|year=1998|title=Potent and Specific Genetic Interference by double stranded RNA in Ceanorhabditis elegans|journal=Nature|volume=391|issue=6669|pages=806–11|doi=10.1038/35888|pmid=9486653|bibcode=1998Natur.391..806F|url=http://www.dspace.cam.ac.uk/handle/1810/238264}}</ref> ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಪ್ರೇರಿತ ಸೈಲೆನ್ಸಿಂಗ್ ಸಂಕೀರ್ಣದಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಬೇಸ್ ಪೇರಿಂಗ್ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪೂರಕ ಎಂಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮೈಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಂಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯನ್ನು ಕೆಡಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಅದರ ಅನುವಾದವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Pratt|first=Ashley J.|last2=MacRae|first2=Ian J.|date=2009-07-03|title=The RNA-induced Silencing Complex: A Versatile Gene-silencing Machine *|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2009-07-03_284_27/page/17897|journal=Journal of Biological Chemistry|language=English|volume=284|issue=27|pages=17897–17901|doi=10.1074/jbc.R900012200|issn=0021-9258|pmc=2709356|pmid=19342379}}</ref> ==== ದೀರ್ಘ ಸಂಕೇತಿಸದ RNAಗಳು ==== ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಮುಂದಿನ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಲಾದವು Xist ಮತ್ತು X ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ದೀರ್ಘ ನಾನ್‌ಕೋಡಿಂಗ್ RNAಗಳು .&nbsp;ಮೊದಲಿಗೆ ನಿಗೂಢವಾಗಿ ಕಂಡ ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಜೀನಿ ಟಿ. ಲೀ ಮತ್ತು ಇತರರು ಪಾಲಿಕಾಂಬ್ ಸಂಕೀರ್ಣದ ನೇಮಕಾತಿಯ ಮೂಲಕ ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ನಿಶ್ಯಬ್ದಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ತೋರಿಸಿದರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೆಸೆಂಜರ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯನ್ನು ಅವುಗಳಿಂದ ನಕಲು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. <ref>{{Cite journal|year=2008|title=Polycomb proteins targeted by a short repeat RNA to the mouse X chromosome|journal=Science|volume=322|issue=5902|pages=750–56|pmid=18974356|doi=10.1126/science.1163045|pmc=2748911|bibcode=2008Sci...322..750Z}}</ref> ಕೋಡಿಂಗ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರದ 200 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಸ್ ಜೋಡಿಗಳ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಎಲ್‌ಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು, <ref name="Rinn-2012">{{Cite journal|year=2012|title=Genome regulation by long noncoding RNAs|journal=Annu. Rev. Biochem.|volume=81|pages=1–25|doi=10.1146/annurev-biochem-051410-092902|pmid=22663078|pmc=3858397}}</ref> [[ಆಕರ ಕೋಶ|ಕಾಂಡಕೋಶ]] ಪ್ಲುರಿಪೊಟೆನ್ಸಿ ಮತ್ತು [[ಅಣುಕೋಶ ವಿಭಜನೆ|ಕೋಶ ವಿಭಜನೆಯ]] ನಿಯಂತ್ರಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. <ref name="Rinn-2012" /> ==== ವರ್ಧಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ==== ನಿಯಂತ್ರಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ಮೂರನೇ ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪನ್ನು ವರ್ಧಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="Rinn-2012" />&nbsp;ಅವು ವಿವಿಧ ಉದ್ದಗಳ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗವೇ ಅಥವಾ ಎಂಬುದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ.&nbsp;lncRNA ಗಳ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಉಪವಿಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.&nbsp;ಯಾವುದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಜೀನ್‌ಗಳ ಬಳಿ ಇರುವ ಡಿಎನ್‌ಎಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿರುವ ನಿಯಂತ್ರಕ ತಾಣಗಳಾದ ವರ್ಧಕಗಳಿಂದ ನಕಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="Rinn-2012" /> <ref>{{Cite journal|year=2009|title=Evolution, biogenesis and function of promoter- associated RNAs|journal=Cell Cycle|volume=8|issue=15|pages=2332–38|doi=10.4161/cc.8.15.9154|pmid=19597344}}</ref>&nbsp;ಅವು ಲಿಪ್ಯಂತರ ಮಾಡಲಾದ ವರ್ಧಕದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಜೀನ್(ಗಳ) ನಕಲು ಪ್ರತಿಲೇಖನವನ್ನು ಉನ್ನತ-ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. <ref name="Rinn-2012" /> <ref>{{Cite journal|display-authors=etal|year=2010|title='Long noncoding RNAs with enhancer-like function in human cells|url=https://archive.org/details/cell_2010-10-01_143_1/page/46|journal=Cell|volume=143|issue=1|pages=46–58|pmid=20887892|doi=10.1016/j.cell.2010.09.001|pmc=4108080}}</ref> === ಪ್ರೊಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ RNA === ==== ಸಣ್ಣ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ==== ಮೊದಲಿಗೆ, ನಿಯಂತ್ರಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಯುಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್ ವಿದ್ಯಮಾನವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಉನ್ನತ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಊಹಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿಲೇಖನ ಏಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಸಂಶೋಧಕರು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸಂಭವನೀಯ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ನಿಯಂತ್ರಕಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ, ಅವರು ಅಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="Gottesman-2005" /> ಪ್ರಸ್ತುತ, ಜೀನ್‌ಗಳ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸರ್ವತ್ರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ವಿಶ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="Morris-2014" /> ಎಂಟರೊಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಲ್ ಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ವಿವಿಧ ಕೋಶೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಪೊರೆಯ ಒತ್ತಡ, ಹಸಿವಿನ ಒತ್ತಡ, ಫಾಸ್ಫೋಸುಗರ್ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಡಿಎನ್‌ಎ ಹಾನಿಯಂತಹ ಒತ್ತಡದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚನೆಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಒತ್ತಡದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ವಿಕಸನಗೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಶಾರೀರಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ತ್ವರಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತವೆ. <ref name="University of Utah-2015" /> ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಸಣ್ಣ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಮ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಜೊತೆ ಆಂಟಿಸೆನ್ಸ್ ಜೋಡಣೆಯ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಸ್ಥಿರತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸಿಸ್-ಬಂಧಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. <ref name="Morris-2014" /> ರೈಬೋಸ್ವಿಚ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅವು ಸಿಸ್-ನಟಿಸುವ ನಿಯಂತ್ರಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅನುಕ್ರಮಗಳಾಗಿವೆ, ಅವು ಅಲೋಸ್ಟೆರಿಕಲ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಮೆಟಾಬಾಲೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದಾಗ ಆಕಾರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವು ಜೀನ್‌ಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್ ಅನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite journal|year=2005|title=Riboswitches and the role of noncoding RNAs in bacterial metabolic control|journal=Curr. Opin. Chem. Biol.|volume=9|issue=6|pages=594–602|doi=10.1016/j.cbpa.2005.09.016|pmid=16226486}}</ref> <ref>{{Cite journal|year=2005|title=Riboswitches as versatile gene control elements|journal=Curr. Opin. Struct. Biol.|volume=15|issue=3|pages=342–48|doi=10.1016/j.sbi.2005.05.003|pmid=15919195}}</ref> ==== CRISPR RNA ==== ಆರ್ಕಿಯಾವು ನಿಯಂತ್ರಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. <ref>{{Cite journal|year=2000|title="&nbsp;"Biological significance of a family of regularly spaced repeats in the genomes of archaea, bacteria and mitochondria|journal=Mol. Microbiol.|volume=36|issue=1|pages=244–46|doi=10.1046/j.1365-2958.2000.01838.x|pmid=10760181}}</ref> ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಡಿಎನ್‌ಎಯನ್ನು ''ಸಿತುನಲ್ಲಿ'' ಸಂಪಾದಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿಆರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ಆರ್ಕಿಯಾ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳಲ್ಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ಮೂಲಕ ವೈರಸ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸಲು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|year=2014|title=The rise of regulatory RNA|journal=Nature Reviews Genetics|volume=15|issue=6|pages=423–37|doi=10.1038/nrg3722|pmid=24776770|pmc=4314111}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMorrisMattick2014">Morris K, Mattick J (2014). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4314111 "The rise of regulatory RNA"]. ''Nature Reviews Genetics''. '''15''' (6): <span class="nowrap">423–</span>37. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1038/nrg3722|10.1038/nrg3722]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4314111 4314111]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24776770 24776770].</cite></ref> <ref>{{Cite journal|year=2008|title=Small CRISPR RNAs guide antiviral defense in prokaryotes|journal=Science|volume=321|issue=5891|pages=960–64|doi=10.1126/science.1159689|pmid=18703739|pmc=5898235|bibcode=2008Sci...321..960B}}</ref> == ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆ == === ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ === ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜೀವಕೋಶದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಿಣ್ವ - ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪಾಲಿಮರೇಸ್ - ಡಿಎನ್‌ಎಯನ್ನು ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ನಂತೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವೇಗವರ್ಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಲೇಖನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಲೇಖನದ ಪ್ರಾರಂಭವು ಡಿಎನ್‌ಎಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರವರ್ತಕ ಅನುಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಕಿಣ್ವವನ್ನು ಬಂಧಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜೀನ್‌ನ "ಅಪ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್" ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ). ಡಿಎನ್‌ಎ ಡಬಲ್ ಹೆಲಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಕಿಣ್ವದ ಹೆಲಿಕೇಸ್ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಬಿಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕಿಣ್ವವು 3' ರಿಂದ 5' ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಸ್ಟ್ರಾಂಡ್‌ನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ, 5' ರಿಂದ 3' ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ದವಾಗುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಪೂರಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅಣುವನ್ನು ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ. ಡಿಎನ್‌ಎ ಅನುಕ್ರಮವು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮುಕ್ತಾಯ ಎಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|title=Transcription termination and anti-termination in E. coli|journal=Genes to Cells|volume=7|issue=8|pages=755–68|date=August 2002|pmid=12167155|doi=10.1046/j.1365-2443.2002.00563.x}}</ref> ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರತಿಲಿಪಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಲಿಪಿಯ ನಂತರ ಕಿಣ್ವಗಳಿಂದ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ . ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪಾಲಿ(ಎ) ಬಾಲ ಮತ್ತು 5' ಕ್ಯಾಪ್ ಅನ್ನು ಯುಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್ ಪ್ರಿ-ಎಂಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇಂಟ್ರಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಪ್ಲೈಸೋಸೋಮ್ ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಹೊಸ RNA ತಂತುವಿನ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಗಾಗಿ RNA ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಆಗಿ ಬಳಸುವ ಹಲವಾರು RNA-ಅವಲಂಬಿತ RNA ಪಾಲಿಮರೇಸ್‌ಗಳು ಸಹ ಇವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹಲವಾರು RNA ವೈರಸ್‌ಗಳು (ಪೋಲಿಯೊವೈರಸ್‌ನಂತಹವು) ತಮ್ಮ ಆನುವಂಶಿಕ ವಸ್ತುವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲು ಈ ರೀತಿಯ ಕಿಣ್ವವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite journal|title=Structure of the RNA-dependent RNA polymerase of poliovirus|journal=Structure|volume=5|issue=8|pages=1109–22|date=August 1997|pmid=9309225|doi=10.1016/S0969-2126(97)00261-X}}</ref> ಅಲ್ಲದೆ, RNA-ಅವಲಂಬಿತ RNA ಪಾಲಿಮರೇಸ್ ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ|RNA ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ]] ಮಾರ್ಗದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite journal|title=RNA-dependent RNA polymerases, viruses, and RNA silencing|url=https://archive.org/details/sim_science_2002-05-17_296_5571/page/1270|journal=Science|volume=296|issue=5571|pages=1270–73|date=May 2002|pmid=12016304|doi=10.1126/science.1069132|bibcode=2002Sci...296.1270A}}</ref> === ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸಂಸ್ಕರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:Synthesis_of_Pseudouridine.svg|class=skin-invert-image|thumb|ಯೂರಿಡಿನ್ ನಿಂದ ಸ್ಯೂಡೋರಿಡಿನ್ ಆಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರ್ಎನ್ಎ ಮಾರ್ಪಾಡು.]] ಅನೇಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಇತರ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇಂಟ್ರಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವ-ಎಂಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯಿಂದ ಸ್ಪ್ಲೈಸೋಮ್‌ಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇವು ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು (ಎಸ್‌ಎನ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, <ref name="Biochemistry" /> ಅಥವಾ ಇಂಟ್ರಾನ್‌ಗಳು ಸ್ವತಃ ಸ್ಪ್ಲೈಸ್ ಮಾಡಲಾದ ರೈಬೋಜೈಮ್‌ಗಳಾಗಿರಬಹುದು. <ref>{{Cite journal|title=A general two-metal-ion mechanism for catalytic RNA|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=90|issue=14|pages=6498–502|date=July 1993|pmid=8341661|pmc=46959|doi=10.1073/pnas.90.14.6498|bibcode=1993PNAS...90.6498S}}</ref> ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯನ್ನು ಅದರ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್‌ಗಳನ್ನು ಎ, ಸಿ, ಜಿ ಮತ್ತು ಯು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇತರ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್‌ಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕವೂ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಯುಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್‌ಗಳ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಲಾರ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಸ್ನೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎ; 60–300 nt), <ref name="transcriptome" /> [[ಕಿರು ಕೋಶಕೇಂದ್ರ|ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಲಸ್]] ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಜಲ್ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. snoRNAಗಳು ಕಿಣ್ವಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆ RNA ಗೆ ಬೇಸ್‌ಜೋಡಣೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು RNA ಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಕಿಣ್ವಗಳು ನಂತರ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. rRNAಗಳು ಮತ್ತು tRNAಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ snRNAಗಳು ಮತ್ತು mRNAಗಳು ಸಹ ಬೇಸ್ ಮಾರ್ಪಾಡಿನ ಗುರಿಯಾಗಿರಬಹುದು. <ref>{{Cite journal|title=Sno/scaRNAbase: a curated database for small nucleolar RNAs and cajal body-specific RNAs|journal=Nucleic Acids Research|volume=35|issue=Database issue|pages=D183–87|date=January 2007|pmid=17099227|pmc=1669756|doi=10.1093/nar/gkl873}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=RNA-modifying machines in archaea|journal=Molecular Microbiology|volume=48|issue=3|pages=617–29|date=May 2003|pmid=12694609|doi=10.1046/j.1365-2958.2003.03483.x}}</ref> RNA ಅನ್ನು ಸಹ ಮೀಥೈಲೇಟ್ ಮಾಡಬಹುದು. <ref>{{Cite journal|title=Targeted ribose methylation of RNA in vivo directed by tailored antisense RNA guides|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-10-24_383_6602/page/732|journal=Nature|volume=383|issue=6602|pages=732–35|date=October 1996|pmid=8878486|doi=10.1038/383732a0|bibcode=1996Natur.383..732C}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Site-specific ribose methylation of preribosomal RNA: a novel function for small nucleolar RNAs|url=https://archive.org/details/cell_1996-06-28_85_7/page/1077|journal=Cell|volume=85|issue=7|pages=1077–88|date=June 1996|pmid=8674114|doi=10.1016/S0092-8674(00)81308-2}}</ref> == ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ == === ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಜೀನೋಮ್‌ಗಳು === ಡಿಎನ್‌ಎಯಂತೆ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಆನುವಂಶಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಾಗಿಸಬಲ್ಲದು. ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ವೈರಸ್‌ಗಳು ಹಲವಾರು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಎನ್‌ಕೋಡ್ ಮಾಡುವ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯಿಂದ ಕೂಡಿದ [[ಜಿನೊಮ್|ಜೀನೋಮ್‌ಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿವೆ. ವೈರಸ್ ಜೀನೋಮ್ ಅನ್ನು ಆ ಕೆಲವು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಿಂದ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ವೈರಸ್ ಕಣವು ಹೊಸ ಹೋಸ್ಟ್ ಕೋಶಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವಾಗ ಇತರ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಜೀನೋಮ್ ಅನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವೈರಾಣು|ವೈರಾಯ್ಡ್‌ಗಳು]] ರೋಗಕಾರಕಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಗುಂಪಾಗಿದ್ದು, ಆದರೆ ಅವು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಯಾವುದೇ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನ್ನು ಎನ್‌ಕೋಡ್ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹೋಸ್ಟ್ ಸಸ್ಯ ಕೋಶದ ಪಾಲಿಮರೇಸ್‌ನಿಂದ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite journal|title=Viroids: an Ariadne's thread into the RNA labyrinth|journal=EMBO Reports|volume=7|issue=6|pages=593–98|date=June 2006|pmid=16741503|pmc=1479586|doi=10.1038/sj.embor.7400706}}</ref> === ಪ್ರತಿಲೇಖನವನ್ನು ಹಿಮ್ಮುಖಗೊಳಿಸಿ === ರಿವರ್ಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕ್ರೈಬಿಂಗ್ ವೈರಸ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯಿಂದ ಡಿಎನ್‌ಎ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ರಿವರ್ಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕ್ರೈಬ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಜೀನೋಮ್‌ಗಳನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಈ ಡಿಎನ್‌ಎ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ನಂತರ ಹೊಸ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗೆ ನಕಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೆಟ್ರೋಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋಸನ್‌ಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಡಿಎನ್‌ಎ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು ನಕಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹರಡುತ್ತವೆ, <ref>{{Cite journal|title=Large retrotransposon derivatives: abundant, conserved but nonautonomous retroelements of barley and related genomes|journal=Genetics|volume=166|issue=3|pages=1437–50|date=March 2004|pmid=15082561|pmc=1470764|doi=10.1534/genetics.166.3.1437}}</ref> ಮತ್ತು ಟೆಲೋಮರೇಸ್ ಯುಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್ ವರ್ಣತಂತುಗಳ ತುದಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ನಂತೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|title=The telomerase database|journal=Nucleic Acids Research|volume=36|issue=Database issue|pages=D339–43|date=January 2008|pmid=18073191|pmc=2238860|doi=10.1093/nar/gkm700}}</ref> === ಡಬಲ್-ಸ್ಟ್ರಾಂಡೆಡ್ ಆರ್ಎನ್ಎ === [[ಚಿತ್ರ:Double-stranded_RNA.gif|thumb|ಡಬಲ್-ಸ್ಟ್ರಾಂಡೆಡ್ ಆರ್ಎನ್ಎ]] ಡಬಲ್-ಸ್ಟ್ರಾಂಡೆಡ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) ಎಂಬುದು ಎರಡು ಪೂರಕ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಆಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಡಿಎನ್‌ಎಯಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಯುರಾಸಿಲ್‌ನಿಂದ ಥೈಮಿನ್ ಅನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಒಂದು ಆಮ್ಲಜನಕ ಪರಮಾಣುವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ. ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಕೆಲವು [[ವೈರಾಣು|ವೈರಸ್‌ಗಳ]] ಆನುವಂಶಿಕ ವಸ್ತುವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ( ಡಬಲ್-ಸ್ಟ್ರಾಂಡೆಡ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ವೈರಸ್‌ಗಳು ). ವೈರಲ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅಥವಾ ಸಿಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯಂತಹ ಡಬಲ್-ಸ್ಟ್ರಾಂಡೆಡ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ, ಯುಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ|ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವನ್ನು]] ಪ್ರಚೋದಿಸಬಹುದು, ಜೊತೆಗೆ [[ಕಶೇರುಕ|ಕಶೇರುಕಗಳಲ್ಲಿ]] [[ಇಂಟರ್ಫೆರಾನ್]] ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಬಹುದು. <ref>{{Cite journal|title=Four plant Dicers mediate viral small RNA biogenesis and DNA virus induced silencing|journal=Nucleic Acids Research|volume=34|issue=21|pages=6233–46|date=2006|pmid=17090584|pmc=1669714|doi=10.1093/nar/gkl886}} </ref> <ref>{{Cite journal|title=RNA interference: potential therapeutic targets|url=https://archive.org/details/applied-microbiology-and-biotechnology_2004-11_65_6/page/649|journal=Applied Microbiology and Biotechnology|volume=65|issue=6|pages=649–57|date=November 2004|pmid=15372214|doi=10.1007/s00253-004-1732-1}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Virol|first=J|date=May 2006|title=Double-Stranded RNA Is Produced by Positive-Strand RNA Viruses and DNA Viruses but Not in Detectable Amounts by Negative-Strand RNA Viruses|journal=Journal of Virology|volume=80|issue=10|pages=5059–5064|doi=10.1128/JVI.80.10.5059-5064.2006|pmid=16641297|pmc=1472073}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=The interferon system of non-mammalian vertebrates|journal=Developmental and Comparative Immunology|volume=28|issue=5|pages=499–508|date=May 2004|pmid=15062646|doi=10.1016/j.dci.2003.09.009}}</ref> ಯುಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಡಬಲ್-ಸ್ಟ್ರಾಂಡೆಡ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (ಡಿಎಸ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ) ವೈರಲ್ ಸೋಂಕುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಹಜ ರೋಗನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|title=Silencing or stimulation? siRNA delivery and the immune system|journal=Annual Review of Chemical and Biomolecular Engineering|volume=2|pages=77–96|year=2011|pmid=22432611|doi=10.1146/annurev-chembioeng-061010-114133}}</ref> === ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ === ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾದ ಒಂದೇ ಎಳೆ ಸಹವೇಲೆನ್ಸಿಯಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿದ, ಅಂದರೆ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ರೂಪವಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಯಿತು ( ಸರ್ಕ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ನೋಡಿ). <ref>{{Cite journal|title=Electron microscopic evidence for the circular form of RNA in the cytoplasm of eukaryotic cells|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1979-07-26_280_5720/page/339|language=En|journal=Nature|volume=280|issue=5720|pages=339–40|date=July 1979|pmid=460409|doi=10.1038/280339a0|bibcode=1979Natur.280..339H}}</ref> ಸರ್ಕ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು "ಬ್ಯಾಕ್-ಸ್ಪ್ಲೈಸ್" ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಲೈಸೋಸೋಮ್ ಅಪ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್ 3' ಸ್ವೀಕಾರಕವನ್ನು ಡೌನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್ 5' ದಾನಿ ಸ್ಪ್ಲೈಸ್ ಸೈಟ್‌ಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಸರ್ಕ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ಕಾರ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಗೆ ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸ್ಪಂಜಿಂಗ್ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:R_Holley.jpg|thumb|210x210px|ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ರಾಬರ್ಟ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಹಾಲಿ, ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನಾ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಪೋಸ್ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.]] ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಜೈವಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು [[ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ]] ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [[ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಿಕ್ ಆಮ್ಲ|ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು]] 1868 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಮಿಷರ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು, ಅವರು ಈ ವಸ್ತುವನ್ನು [[ಜೀವಕಣದ ಬೀಜಕಣ|ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬಂದ ಕಾರಣ 'ನ್ಯೂಕ್ಲಿನ್' ಎಂದು ಕರೆದರು. <ref>{{Cite journal|title=Friedrich Miescher and the discovery of DNA|journal=Developmental Biology|volume=278|issue=2|pages=274–88|date=February 2005|pmid=15680349|doi=10.1016/j.ydbio.2004.11.028}}</ref> ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಹೊಂದಿರದ ಪ್ರೊಕ್ಯಾರಿಯೋಟಿಕ್ ಕೋಶಗಳು ಸಹ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂತರ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪಾತ್ರವನ್ನು 1939 ರಲ್ಲೇ ಶಂಕಿಸಲಾಗಿತ್ತು. <ref>{{Cite journal|journal=Nature|title=Pentose nucleotides in the cytoplasm of growing tissues|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1939-04-08_143_3623/page/602|date=1939|volume=143|doi=10.1038/143602c0|pages=602–03|issue=3623|bibcode=1939Natur.143..602C}}</ref> ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಬಲ್ಲ ಕಿಣ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ನಂತರ [[ಸೆವಿರೋ ಒಚಾವಾ|ಸೆವೆರೊ ಓಚೋವಾ]] 1959 ರ [[ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ( [[ಆರ್ಥರ್ ಕಾರ್ನ್ಬರ್ಗ್|ಆರ್ಥರ್ ಕಾರ್ನ್‌ಬರ್ಗ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು) ಗೆದ್ದರು. <ref>{{Cite web |date=1959 |title=Enzymatic synthesis of ribonucleic acid |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1959/ochoa-lecture.pdf |website=Nobel Lecture}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಓಚೋವಾ ( ಪಾಲಿನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್ ಫಾಸ್ಫೊರಿಲೇಸ್ ) ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಕಿಣ್ವವು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಅಲ್ಲ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅವನತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂತರ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು. 1956 ರಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್ಸ್ ರಿಚ್ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಡೇವಿಸ್ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಮಾಡಿ ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದಾದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯ ಮೊದಲ ಸ್ಫಟಿಕವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. <ref>{{Cite journal|title=A New Two-Stranded Helical Structure: Polyadenylic Acid and Polyuridylic Acid|journal=Journal of the American Chemical Society|date=1956|volume=78|issue=14|doi=10.1021/ja01595a086|pages=3548–49|bibcode=1956JAChS..78R3548R}}</ref> ಯೀಸ್ಟ್ ಟಿಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯ 77 ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್‌ಗಳ ಅನುಕ್ರಮವನ್ನು 1965 ರಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಹಾಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು, <ref>{{Cite journal|title=Structure of a ribonucleic acid|url=https://archive.org/details/sim_science_1965-03-19_147_3664/page/1462|journal=Science|volume=147|issue=3664|pages=1462–65|date=March 1965|pmid=14263761|doi=10.1126/science.147.3664.1462|bibcode=1965Sci...147.1462H|display-authors=1}}</ref> ಹಾಲಿಗೆ 1968 ರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ( [[ಹರಗೋಬಿಂದ ಖುರಾನ|ಹರ್ ಗೋಬಿಂದ್ ಖೋರಾನಾ]] ಮತ್ತು ಮಾರ್ಷಲ್ ನೈರೆನ್‌ಬರ್ಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು) ಗೆದ್ದರು. 1970 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ರೆಟ್ರೊವೈರಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರಿವರ್ಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕ್ರಿಪ್ಟೇಸ್ ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು, ಇದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಿಣ್ವಗಳು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯನ್ನು ಡಿಎನ್‌ಎಗೆ ನಕಲಿಸಬಹುದು ಎಂದು ತೋರಿಸಿತು (ಆನುವಂಶಿಕ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಸರಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ). ಈ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ, ಡೇವಿಡ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್, ರೆನಾಟೊ ಡಲ್ಬೆಕೊ ಮತ್ತು ಹೊವಾರ್ಡ್ ಟೆಮಿನ್ ಅವರಿಗೆ 1975 ರಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. 1976 ರಲ್ಲಿ, ವಾಲ್ಟರ್ ಫಿಯರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅವರ ತಂಡವು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ವೈರಸ್ ಜೀನೋಮ್‌ನ ಮೊದಲ ಸಂಪೂರ್ಣ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್ ಅನುಕ್ರಮವನ್ನು, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೊಫೇಜ್ ಎಂಎಸ್ 2 ಅನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. <ref>{{Cite journal|title=Complete nucleotide sequence of bacteriophage MS2 RNA: primary and secondary structure of the replicase gene|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1976-04-08_260_5551/page/500|journal=Nature|volume=260|issue=5551|pages=500–07|date=April 1976|pmid=1264203|doi=10.1038/260500a0|bibcode=1976Natur.260..500F|display-authors=1}}</ref> ೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ, ಸಸ್ತನಿ ವೈರಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವಕೋಶೀಯ ಜೀನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಟ್ರಾನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸ್ಪ್ಲೈಸಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಫಿಲಿಪ್ ಶಾರ್ಪ್ ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌ಗೆ ೧೯೯೩ ರ ನೊಬೆಲ್ ದೊರೆಯಿತು. ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವೇಗವರ್ಧಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಅಣುಗಳು ( ರೈಬೋಜೈಮ್‌ಗಳು ) ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ೧೯೮೯ ರ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಥಾಮಸ್ ಸೆಕ್ ಮತ್ತು ಸಿಡ್ನಿ ಆಲ್ಟ್‌ಮನ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ, ''ಪೆಟೂನಿಯಾದಲ್ಲಿ'' ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಜೀನ್‌ಗಳು ಸಸ್ಯದ ಸ್ವಂತ ಜೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಮೌನಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ, ಈಗ [[ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ|ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ]] ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. <ref>{{Cite journal|title=Introduction of a Chimeric Chalcone Synthase Gene into Petunia Results in Reversible Co-Suppression of Homologous Genes in trans|journal=The Plant Cell|volume=2|issue=4|pages=279–89|date=April 1990|pmid=12354959|pmc=159885|doi=10.1105/tpc.2.4.279}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=pSAT RNA interference vectors: a modular series for multiple gene down-regulation in plants|journal=Plant Physiology|volume=145|issue=4|pages=1272–81|date=December 2007|pmid=17766396|pmc=2151715|doi=10.1104/pp.107.106062}}</ref> ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಈಗ ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ 22 ಎನ್‌ಟಿ ಉದ್ದದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳು ''ಸಿ. ಎಲೆಗನ್ಸ್‌ನ'' ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. <ref>{{Cite journal|title=Molecular biology. Glimpses of a tiny RNA world|url=https://archive.org/details/sim_science_2001-10-26_294_5543/page/797|journal=Science|volume=294|issue=5543|pages=797–99|date=October 2001|pmid=11679654|doi=10.1126/science.1066315}}</ref> ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು 2006 ರಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಫೈರ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೇಗ್ ಮೆಲ್ಲೊ ಅವರಿಗೆ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[ರೋಜರ್ ಡಿ.ಕಾನ್ಬರ್ಗ್|ರೋಜರ್ ಕಾರ್ನ್‌ಬರ್ಗ್‌ಗೆ]] ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪ್ರತಿಲೇಖನದ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು. ಜೀನ್ ನಿಯಂತ್ರಕ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರವು ಜೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಮೌನಗೊಳಿಸಲು ಸಿಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯಂತಹ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite journal|title=The potential of oligonucleotides for therapeutic applications|url=https://archive.org/details/sim_trends-in-biotechnology_2006-12_24_12/page/563|journal=Trends in Biotechnology|volume=24|issue=12|pages=563–70|date=December 2006|pmid=17045686|doi=10.1016/j.tibtech.2006.10.003}}</ref> ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಕುರಿತಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ನೊಬೆಲ್ ಬಹುಮಾನಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, 2009 ರಲ್ಲಿ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ ಪರಮಾಣು ರಚನೆಯ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ [[ವೆಂಕಟ್ರಾಮನ್ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್|ವೆಂಕಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್]], ಥಾಮಸ್ ಎ. ಸ್ಟೀಟ್ಜ್ ಮತ್ತು [[ಅಡಾ ಯೋನತ್|ಅದಾ ಯೋನಾಥ್]] ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. 2023 ರಲ್ಲಿ ಕೋವಿಡ್-19 ವಿರುದ್ಧ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಮ್‌ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಲಸಿಕೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಸೈಡ್‌ಗಳ ಕುರಿತಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕ್ಯಾಟಲಿನ್ ಕರಿಕೊ ಮತ್ತು ಡ್ರೂ ವೈಸ್‌ಮನ್ ಅವರಿಗೆ [[ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ನೀಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2023 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2023/press-release/ |access-date=2023-10-03 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2023-10-02 |title=Hungarian and US scientists win Nobel for COVID-19 vaccine discoveries |url=https://www.reuters.com/article/nobel-prize-medicine-idCAKCN3120KJ |access-date=2023-10-03 |work=Reuters |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2023 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2023/kariko/facts/ |access-date=2023-10-03 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref> === ಪ್ರಿಬಯಾಟಿಕ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅಜೈವಿಕ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ === 1968 ರಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಲ್ ವೋಸ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ವೇಗವರ್ಧಕವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಊಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಜೀವ ರೂಪಗಳು (ಸ್ವಯಂ-ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಅಣುಗಳು) ಆನುವಂಶಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವೇಗವರ್ಧಿಸಲು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು - ಇದು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪ್ರಪಂಚ . <ref>{{Cite web |date=2006 |title=Common sequence structure properties and stable regions in RNA secondary structures |url=http://deposit.ddb.de/cgi-bin/dokserv?idn=982323891&dok_var=d1&dok_ext=pdf&filename=982323891.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309212648/http://deposit.ddb.de/cgi-bin/dokserv?idn=982323891&dok_var=d1&dok_ext=pdf&filename=982323891.pdf |archive-date=March 9, 2012 |website=Dissertation, Albert-Ludwigs-Universität, Freiburg im Breisgau |page=1}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=The origin of the genetic code: amino acids as cofactors in an RNA world|journal=Trends in Genetics|volume=15|issue=6|pages=223–29|date=June 1999|pmid=10354582|doi=10.1016/S0168-9525(99)01730-8}}</ref> ಮೇ 2022 ರಲ್ಲಿ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪೂರ್ವ-ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾದ ಪ್ರಿಬಯಾಟಿಕ್ ಬಸಾಲ್ಟ್ ಲಾವಾ ಗಾಜಿನ ಮೇಲೆ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. <ref name="AST-20220519">{{Cite journal|last=Jerome, Craig A.|display-authors=et al.|title=Catalytic Synthesis of Polyribonucleic Acid on Prebiotic Rock Glasses|date=19 May 2022|journal=[[Astrobiology (journal)|Astrobiology]]|volume=22|issue=6|pages=629–636|doi=10.1089/ast.2022.0027|pmid=35588195|pmc=9233534|bibcode=2022AsBio..22..629J}}</ref> <ref name="PO-20220603">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Foundation for Applied Molecular Evolution |date=3 June 2022 |title=Scientists announce a breakthrough in determining life's origin on Earth—and maybe Mars |url=https://phys.org/news/2022-06-scientists-breakthrough-life-earthand-mars.html |access-date=3 June 2022 |work=[[Phys.org]]}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2015 ರಲ್ಲಿ, ಯುರಾಸಿಲ್, ಸೈಟೋಸಿನ್ ಮತ್ತು ಥೈಮಿನ್ ಸೇರಿದಂತೆ [[ಡಿಎನ್ಎ -(DNA)|ಡಿಎನ್ಎ]] ಮತ್ತು ಆರ್ಎನ್ಎ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಬೇಸ್ಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ, ಉಲ್ಕಾಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಾವಯವ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ ಪಿರಿಮಿಡಿನ್ ನಂತಹ ಆರಂಭಿಕ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ. ಪಾಲಿಸಿಕ್ಲಿಕ್ ಆರೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳಂತೆ (ಪಿಎಹೆಚ್‌ಗಳು) ಪಿರಿಮಿಡಿನ್ [[ವಿಶ್ವ|ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುವ ಅತ್ಯಂತ ಇಂಗಾಲ-ಸಮೃದ್ಧ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯರಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅಂತರತಾರಾ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿರಬಹುದು. <ref name="NASA-20150303">{{Cite web |last=Marlaire |first=Ruth |name-list-style=vanc |date=3 March 2015 |title=NASA Ames Reproduces the Building Blocks of Life in Laboratory |url=http://www.nasa.gov/content/nasa-ames-reproduces-the-building-blocks-of-life-in-laboratory |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305083306/http://www.nasa.gov/content/nasa-ames-reproduces-the-building-blocks-of-life-in-laboratory/ |archive-date=5 March 2015 |access-date=5 March 2015 |website=[[NASA]]}}</ref> ಜುಲೈ 2022 ರಲ್ಲಿ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು [[ಕ್ಷೀರಪಥ|ಕ್ಷೀರಪಥ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ]] ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಭವನೀಯ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಿಬಯಾಟಿಕ್ ಅಣುಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. <ref name="SA-20220708">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Starr |first=Michelle |date=8 July 2022 |title=Loads of Precursors For RNA Have Been Detected in The Center of Our Galaxy |url=https://www.sciencealert.com/scientists-have-found-a-bunch-of-rna-precursors-in-the-galactic-center |access-date=9 July 2022 |work=[[ScienceAlert]]}}</ref> <ref name="FASS-20220708">{{Cite journal|last=Rivilla, Victor M.|display-authors=et al.|title=Molecular Precursors of the RNA-World in Space: New Nitriles in the G+0.693–0.027 Molecular Cloud|date=8 July 2022|journal=[[Frontiers in Astronomy and Space Sciences]]|volume=9|doi=10.3389/fspas.2022.876870|arxiv=2206.01053|bibcode=2022FrASS...9.6870R}}</ref> == ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು == ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಅರ್ಧ-ಜೀವಿತಾವಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸಕಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ, ಸ್ಥಿರೀಕರಣದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಸಂಕೀರ್ಣ ರಚನೆಗಳಾಗಿ ಮಡಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು, ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಅಣುಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ವೇಗವರ್ಧಕ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite journal|last=Cech|first=Thomas R.|last2=Steitz|first2=Joan A.|date=March 2014|title=The Noncoding RNA Revolution—Trashing Old Rules to Forge New Ones|journal=Cell|volume=157|issue=1|pages=77–94|doi=10.1016/j.cell.2014.03.008|issn=0092-8674|pmid=24679528}}</ref> ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಬದಲಾದ ರೋಗಕಾರಕಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಲಸಿಕೆಗಳಿಗಿಂತ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಆಧಾರಿತ ಲಸಿಕೆಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಸುಲಭ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ರೋಗಕಾರಕವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಲಸಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಆಣ್ವಿಕ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲು, ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಬಳಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ತಿಂಗಳುಗಳು ಅಥವಾ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ ಅಣುಗಳು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಮತ್ತು ಡಿಎನ್‌ಎ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಬಹುದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹೊಸ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದಿತ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸುವ ಸಣ್ಣ ಅಣುಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ವಿರಳವಾಗಿದೆ. ರಿಬಾವಿರಿನ್, ಬ್ರಾನಾಪ್ಲಾಮ್ ಮತ್ತು ಅಟಾಲುರೆನ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಔಷಧಿಗಳಾಗಿವೆ, ಅದು ಡಬಲ್-ಸ್ಟ್ರಾಂಡೆಡ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಲೈಸಿಂಗ್ ಅನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Palacino|first=James|last2=Swalley|first2=Susanne E|last3=Song|first3=Cheng|last4=Cheung|first4=Atwood K|last5=Shu|first5=Lei|last6=Zhang|first6=Xiaolu|last7=Van Hoosear|first7=Mailin|last8=Shin|first8=Youngah|last9=Chin|first9=Donovan N|date=2015-06-01|title=SMN2 splice modulators enhance U1–pre-mRNA association and rescue SMA mice|url=|journal=Nature Chemical Biology|volume=11|issue=7|pages=511–517|doi=10.1038/nchembio.1837|issn=1552-4450|pmid=26030728}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Roy|first=Bijoyita|last2=Friesen|first2=Westley J.|last3=Tomizawa|first3=Yuki|last4=Leszyk|first4=John D.|last5=Zhuo|first5=Jin|last6=Johnson|first6=Briana|last7=Dakka|first7=Jumana|last8=Trotta|first8=Christopher R.|last9=Xue|first9=Xiaojiao|date=2016-10-04|title=Ataluren stimulates ribosomal selection of near-cognate tRNAs to promote nonsense suppression|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=113|issue=44|pages=12508–12513|bibcode=2016PNAS..11312508R|doi=10.1073/pnas.1605336113|issn=0027-8424|pmc=5098639|pmid=27702906}}</ref> ಪ್ರೋಟೀನ್-ಕೋಡಿಂಗ್ mRNAಗಳು ಹೊಸ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ, RNA ಬದಲಿಯು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಆದರೆ ಧಾರಾಕಾರ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. <ref name="dx.doi.org">{{Cite journal|last=Qadir|first=Muhammad Imran|last2=Bukhat|first2=Sherien|last3=Rasul|first3=Sumaira|last4=Manzoor|first4=Hamid|last5=Manzoor|first5=Majid|date=2019-09-03|title=RNA therapeutics: Identification of novel targets leading to drug discovery|url=|journal=Journal of Cellular Biochemistry|volume=121|issue=2|pages=898–929|doi=10.1002/jcb.29364|issn=0730-2312|pmid=31478252}}</ref> ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಳೆ ಪುನರುತ್ಪಾದನೆ, ಪ್ಲುರಿಪೊಟೆನ್ಸಿ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು ಇನ್ ವಿಟ್ರೊ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕ್ರಿಬ್ಟೆಡ್ mRNAಗಳು (IVT-mRNA) ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. <ref>{{Cite journal|last=Balmayor|first=Elizabeth R.|last2=Geiger|first2=Johannes P.|last3=Aneja|first3=Manish K.|last4=Berezhanskyy|first4=Taras|last5=Utzinger|first5=Maximilian|last6=Mykhaylyk|first6=Olga|last7=Rudolph|first7=Carsten|last8=Plank|first8=Christian|date=May 2016|title=Chemically modified RNA induces osteogenesis of stem cells and human tissue explants as well as accelerates bone healing in rats|url=|journal=Biomaterials|volume=87|pages=131–146|doi=10.1016/j.biomaterials.2016.02.018|issn=0142-9612|pmid=26923361}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Plews|first=Jordan R.|last2=Li|first2=JianLiang|last3=Jones|first3=Mark|last4=Moore|first4=Harry D.|last5=Mason|first5=Chris|last6=Andrews|first6=Peter W.|last7=Na|first7=Jie|date=2010-12-30|title=Activation of Pluripotency Genes in Human Fibroblast Cells by a Novel mRNA Based Approach|journal=PLOS ONE|volume=5|issue=12|bibcode=2010PLoSO...514397P|doi=10.1371/journal.pone.0014397|issn=1932-6203|pmc=3012685|pmid=21209933}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Preskey|first=David|last2=Allison|first2=Thomas F.|last3=Jones|first3=Mark|last4=Mamchaoui|first4=Kamel|last5=Unger|first5=Christian|date=May 2016|title=Synthetically modified mRNA for efficient and fast human iPS cell generation and direct transdifferentiation to myoblasts|url=|journal=Biochemical and Biophysical Research Communications|volume=473|issue=3|pages=743–751|doi=10.1016/j.bbrc.2015.09.102|issn=0006-291X|pmid=26449459|bibcode=2016BBRC..473..743P}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Warren|first=Luigi|last2=Manos|first2=Philip D.|last3=Ahfeldt|first3=Tim|last4=Loh|first4=Yuin-Han|last5=Li|first5=Hu|last6=Lau|first6=Frank|last7=Ebina|first7=Wataru|last8=Mandal|first8=Pankaj K.|last9=Smith|first9=Zachary D.|date=November 2010|title=Highly Efficient Reprogramming to Pluripotency and Directed Differentiation of Human Cells with Synthetic Modified mRNA|url=|journal=Cell Stem Cell|volume=7|issue=5|pages=618–630|doi=10.1016/j.stem.2010.08.012|issn=1934-5909|pmc=3656821|pmid=20888316}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Elangovan|first=Satheesh|last2=Khorsand|first2=Behnoush|last3=Do|first3=Anh-Vu|last4=Hong|first4=Liu|last5=Dewerth|first5=Alexander|last6=Kormann|first6=Michael|last7=Ross|first7=Ryan D.|last8=Rick Sumner|first8=D.|last9=Allamargot|first9=Chantal|date=November 2015|title=Chemically modified RNA activated matrices enhance bone regeneration|url=|journal=Journal of Controlled Release|volume=218|pages=22–28|doi=10.1016/j.jconrel.2015.09.050|issn=0168-3659|pmc=4631704|pmid=26415855}}</ref> SiRNAಗಳು, ಸಣ್ಣ RNA ಅಣುಗಳು, ವೈರಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೊಮಾಟಿನ್ ರಚನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸಹಜ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಮೌನಗೊಳಿಸಲು ಅವುಗಳನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಬಹುದು, ಇದು ಜೀನ್ ಕಾರ್ಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಗುರಿ ಮೌಲ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಔಷಧ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="dx.doi.org" /> mRNA ಲಸಿಕೆಗಳು ಲಸಿಕೆಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹೊಸ ವರ್ಗವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ, mRNA ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. COVID-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ದೊಡ್ಡ-ಪ್ರಮಾಣದ ಅನ್ವಯವು [[ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಲಸಿಕೆ|COVID-19 ಲಸಿಕೆಗಳ]] ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು.   == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|32em}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆರ್.ಎನ್.ಎ]] [[ವರ್ಗ:ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] 6i55e8rbzqx90z1k6dgo0psv9wx0jar 10 90453 1427630 1238264 2026-08-15T14:49:09Z en>Paine Ellsworth 0 per edit request on talk page - include light brown 1427630 wikitext text/x-wiki [[{{ {{{|safesubst:}}}#switch:{{ {{{|safesubst:}}}lc:{{{color|{{{colour|}}}}}} }} |red |rd |r =File:X mark.svg |darkred |dkred |drd |dr =File:Dark red x.svg |orange |or |o =File:Orange x.svg |yellow |yel |y =File:Dark yellow x.svg |lightbrown |lbr |lb =File:Light brown x.svg |black |blk |k =File:Black x.svg |grey |gray |gry |gy =File:SemiTransBlack x.svg <!--default--> |File:X mark.svg }}|{{Str number/trim|{{ {{{|safesubst:}}}#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|20}}}}px|link=|alt=X mark]]<span style="display:none">N</span><!--template:Xmark--><noinclude> {{documentation}} </noinclude> qf2x6lw33ss2o1dll4p07cpm84wxnk9 1427631 1427630 2026-09-07T09:49:55Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Xmark]] 1427630 wikitext text/x-wiki [[{{ {{{|safesubst:}}}#switch:{{ {{{|safesubst:}}}lc:{{{color|{{{colour|}}}}}} }} |red |rd |r =File:X mark.svg |darkred |dkred |drd |dr =File:Dark red x.svg |orange |or |o =File:Orange x.svg |yellow |yel |y =File:Dark yellow x.svg |lightbrown |lbr |lb =File:Light brown x.svg |black |blk |k =File:Black x.svg |grey |gray |gry |gy =File:SemiTransBlack x.svg <!--default--> |File:X mark.svg }}|{{Str number/trim|{{ {{{|safesubst:}}}#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|20}}}}px|link=|alt=X mark]]<span style="display:none">N</span><!--template:Xmark--><noinclude> {{documentation}} </noinclude> qf2x6lw33ss2o1dll4p07cpm84wxnk9 0 99994 1427534 1338009 2026-09-07T02:00:54Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427534 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Boti_with_coconut_grater.JPG|thumb|ಎಡಗಡೆ ಕೊಬ್ಬರಿ ತುರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಈಳಿಗೆಮಣೆ. ಬಲಗಡೆಯದನ್ನು ಹಣ್ಣು, ತರಕಾರಿ, ಮಾಂಸ, ಮೀನು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ]]. '''ಈಳಿಗೆಮಣೆ'''ಯು ಒಂದು ಕತ್ತರಿಸುವ ಉಪಕರಣ,<ref>{{cite journal|first= Banerji|last= Chitrita|journal= Gastronomica|date=Spring 2001|page= 23-26|volume=1|issue=2|title= The Bengali Bonti|url= https://archive.org/details/gastronomica_spring-2001_1_2/page/23}}</ref> ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ. [[File:Muttathi.jpg|thumb|left|ಮೆಟ್ಟುಗತ್ತಿ]] '''ಈಳಿಗೆ''' ಎಂದರೆ ಒಂದು ಉದ್ದನೆಯ, ಬಾಗಿರುವ ಅಲಗು. ಇದನ್ನು ಕಾಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಿ ಹಿಡಿದು ಕತ್ತರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವುದುನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಅಲಗಿನ ಮೇಲೆ ಚಲಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚೂಪಾಗಿರುವ ಬದಿಯು ಬಳೆಕದಾರನ ಎದುರಿಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Citation|last=WildFilmsIndia|title=Women cutting vegetables at a Bengali wedding - India|date=2015-02-19|url=https://www.youtube.com/watch?v=ky713rmjorA|accessdate=2017-07-26}}</ref> ಈ ವಿಧಾನವು ಕತ್ತರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಏನನ್ನಾದರೂ ಕತ್ತರಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು, ಸಣ್ಣದಾದ ಸೀಗಡಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೊಡ್ಡ ಕುಂಬಳಕಾಯಿವರೆಗೆ. ಈಳಿಗೆಮಣೆಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡದಾದ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ, ಅಲಗು ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಮೀನನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈಳಿಗೆಮಣೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ, ಕೊಬ್ಬರಿ ತುರಿಯಲು ಈಳಿಗೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ, ದುಂಡಗಿನ ತುದಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ, ಚೂಪಾದ ತಿಮಿಂಗಲದಂತಹ ಹಲ್ಲುಗಳಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇದು ಕೊಬ್ಬರಿ ತುರಿಯಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲತಃ ಇದು ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವವರಿಗಾಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ತರಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಮಾಂಸವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲನ್ನು ಮಡಚಿ ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಕಾಲನ್ನು ಚಾಚಬಹುದು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕತ್ತರಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳು]] g0yktmju6s5iyjkg999b0ze4cnw3tdn 0 116089 1427525 1380166 2026-09-07T01:13:47Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427525 wikitext text/x-wiki [[File:River algae Sichuan.jpg|thumb|313x313px|ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಶನ್ ಚೀನಾದ [[:en:Chengdu|ಚೆಂಗ್ಡು]] ಬಳಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಹಾನಿಕಾರಕ ಪಾಚಿ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದಾದ ದೃಶ್ಯ.]] '''ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್''' ಎಂಬುದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವ [[:en:nutrients|ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು]] ವಿವರಿಸುವ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿ|ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ]] ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ನೀರಿನ [[ಆಮ್ಲಜನಕ|ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು]] ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Nutrients and Eutrophication {{!}} U.S. Geological Survey |url=https://www.usgs.gov/mission-areas/water-resources/science/nutrients-and-eutrophication#:~:text=Eutrophication%20is%20a%20natural%20process,and%20clogging%20water-intake%20pipes. |access-date=February 9, 2024 |website=www.usgs.gov}}</ref><ref>{{Cite journal |title=What Is the Nitrogen Cycle and Why Is It Key to Life? |year=2019 |language=en |doi=10.3389/frym.2019.00041 |doi-access=free |last1=Aczel |first1=Miriam R. |journal=Frontiers for Young Minds |volume=7 |hdl=10044/1/71039 |hdl-access=free }}</ref> ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಮಾನವ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. [[ :en:sewage|ಒಳಚರಂಡಿ]], [[:en: industrial wastewater|ಕೈಗಾರಿಕಾ ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರು]], [[:en: fertilizer runoff|ರಸಗೊಬ್ಬರ ಹರಿವು]] ಮತ್ತು ಇತರ ಪೋಷಕಾಂಶ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Cultural eutrophication {{!}} ecology {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/cultural-eutrophication |access-date=February 9, 2024 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ಇಂತಹ [[:en:nutrient pollution|ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಮಾಲಿನ್ಯವು]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ :en:algal blooms|ಪಾಚಿ ಹೂವುಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ|ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ]] ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ [[:en: dissolved oxygen|ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕದ]] [[ಸವಕಳಿ]] ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[:en:environmental degradation|ಪರಿಸರ ಅವನತಿಗೆ]] ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |doi=10.1073/pnas.0806112105|pmid=18685114|title=Phosphorus control is critical to mitigating eutrophication|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=105|issue=32|pages=11039–11040|year=2008|last1=Carpenter|first1=S. R.|bibcode=2008PNAS..10511039C|doi-access=free|pmc=2516213}}</ref> ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಿಮ್ಮುಖಗೊಳಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಚರಂಡಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಇತರ [[:en: nonpoint pollution|ಬಿಂದುವಲ್ಲದ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮೂಲಗಳಿಂದ]] [[:en:point source pollution|ಬಿಂದು ಮೂಲ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು]] ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಸೇರಿವೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ, [[:en: shellfish |ಚಿಪ್ಪುಮೀನು]] ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ಜೊಂಡಿನಂತಹ ಪಾಚಿ-ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಜೀವಿಗಳ ಪರಿಚಯವು ಸಾರಜನಕ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು [[ :en:harmful algae blooms|ಹಾನಿಕಾರಕ ಪಾಚಿ ಹೂವುಗಳ]] ಮುಖ್ಯ ಮೂಲವಾದ [[:en: cyanobacteria|ಸೈನೋಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ]] ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Eutrophication and Oyster Aquaculture in the Potomac River Estuary |url=https://coastalscience.noaa.gov/project/eutrophication-oyster-aquaculture-potomac-river/ |access-date=February 9, 2024 |website=NCCOS Coastal Science Website |language=en-US}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪರಿಭಾಷೆ== "ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್" ಎಂಬ ಪದವು [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ|ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯ]] ''ಯುಟ್ರೋಫೋಸ್‌ನಿಂದ'' ಬಂದಿದೆ.<ref>{{citation |title=eutrophia |date=2016 |url=https://www.thefreedictionary.com/eutrophia |website=American Heritage Dictionary of the English Language |edition=Fifth |publisher=Houghton Mifflin Harcourt Publishing Company |access-date=March 10, 2018 |archive-date=March 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180311021548/https://www.thefreedictionary.com/eutrophia |url-status=live }}</ref> ಇದರರ್ಥ "ಉತ್ತಮ ಪೋಷಣೆ". ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಲಮೂಲಗಳನ್ನು [[:en:oligotrophic|ಆಲಿಗೋಟ್ರೋಫಿಕ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಲಮೂಲಗಳನ್ನು [[:en:mesotrophic|ಮೆಸೊಟ್ರೋಫಿಕ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|last=Wetzel|first=Robert|title=Limnology|url=https://archive.org/details/limnology0000wetz|publisher=W.B. Saunders|year=1975|isbn=0-7216-9240-0|location=Philadelphia-London-Toronto|pages=[https://archive.org/details/limnology0000wetz/page/743 743]}}</ref> ಸುಧಾರಿತ ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಅನ್ನು [[:en:dystrophic|ಡಿಸ್ಟ್ರೋಫಿಕ್]] ಮತ್ತು ಹೈಪರ್ಟ್ರೋಫಿಕ್ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ, ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಅನ್ನು "ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಅವನತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಅತಿಯಾದ ಸಸ್ಯ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಪಾಚಿ]]) ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೊಳೆಯುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |last1=Smil |first1=Vaclav |title=Nitrogen Cycle and World Food Production |url=https://vaclavsmil.com/wp-content/uploads/docs/smil-article-worldagriculture.pdf |access-date=2025-01-05 |archive-date=2024-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913113039/https://www.vaclavsmil.com/wp-content/uploads/docs/smil-article-worldagriculture.pdf |url-status=dead }}</ref> ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಅನ್ನು [[:en:water pollution|ನೀರಿನ ಮಾಲಿನ್ಯ]] ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು.<ref>Rodhe, W. (1969) "Crystallization of Eutrophication Concepts in North Europe". In: ''Eutrophication, Causes, Consequences, Correctives''. National Academy of Sciences, Washington D.C., {{ISBN|9780309017008}} <!--Not 10 or 13 digits long-->, pp. 50–64.</ref> ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಾದ]] ಒಂಟಾರಿಯೊದ [[:en:Experimental Lakes Area|ಎಕ್ಸ್‌ಪರಿಮೆಂಟಲ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಏರಿಯಾ]] (ಇಎಲ್ಎ) ನಡೆಸಿದ ಮಹತ್ವದ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೂಲಗಳು ರಂಜಕ-ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಇಎಲ್ಎ ಇಡೀ [[:en: ecosystem approach|ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು]] ಮತ್ತು [[ಸಿಹಿ ನೀರು|ಸಿಹಿನೀರಿನ]] ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ, ಸಂಪೂರ್ಣ-ಸರೋವರದ ತನಿಖೆಗಳನ್ನು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Schindler |first=David |date=1974 |title=Eutrophication and Recovery in Experimental Lakes: Implications for Lake Management |url=https://archive.org/details/sim_science_1974-05-24_184_4139/page/897 |journal=Science |volume=184 (4139) |issue=4139 |pages=897–899 |bibcode=1974Sci...184..897S |doi=10.1126/science.184.4139.897 |pmid=17782381 |s2cid=25620329}}</ref> ==ಕಾರಣಗಳು== [[Image:Sodium tripolyphosphate.svg|thumb|[[:en:Sodium triphosphate|ಸೋಡಿಯಂ ಟ್ರೈಫಾಸ್ಫೇಟ್]], ಒಮ್ಮೆ ಅನೇಕ ಡಿಟರ್ಜೆಂಟ್‌ಗಳ ಘಟಕವಾಗಿದ್ದು, ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಶನ್‌ಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.|230x230px]] [[File:NRCSTN83003 - Tennessee (6251)(NRCS Photo Gallery).jpg|thumb|212x212px|[[:en:Tennessee|ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀನಲ್ಲಿ]] ಫಲವತ್ತಾದ ಹೊಲಗಳಿಂದ ಮಣ್ಣು ಹೇಗೆ ಚಂಡಮಾರುತದ ನಂತರ ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ತೊರೆಗಳಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ನೀರಿಗೆ ಹರಿಯುವ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.]] ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಅತಿಯಾದ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[:en: phosphates|ಫಾಸ್ಫೇಟ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು [[:en:nitrates|ನೈಟ್ರೇಟ್‌ಗಳು]], ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಸ್ಥಳದೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>Schindler, David and Vallentyne, John R. (2004) ''Over fertilization of the World's Freshwaters and Estuaries'', University of Alberta Press, p. 1, {{ISBN|0-88864-484-1}}</ref> ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೊದಲು, ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಹೊಂದಿರುವ [[ಮಾರ್ಜಕ|ಮಾರ್ಜಕಗಳು]] ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್‌ಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವು.<ref>Werner, Wilfried (2002) "Fertilizers, 6. Environmental Aspects". ''Ullmann's Encyclopedia of Industrial Biology'', Wiley-VCH, Weinheim. {{doi|10.1002/14356007.n10_n05}}</ref> ಅಂದಿನಿಂದ, ಒಳಚರಂಡಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಪ್ರಬಲ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಮೂಲಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ. ಸಾರಜನಕ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲಗಳೆಂದರೆ, ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕೃಷಿ ಹರಿವು, ಒಳಚರಂಡಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ದಹನ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಸಾರಜನಕದ ವಾತಾವರಣದ ಶೇಖರಣೆಯಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite journal|author1-link=David Fowler (physicist)|last1=Fowler|first1=David|last2=Coyle|first2=Mhairi|last3=Skiba|first3=Ute|last4=Sutton|first4=Mark A.|last5=Cape|first5=J. Neil|last6=Reis|first6=Stefan|last7=Sheppard|first7=Lucy J.|last8=Jenkins|first8=Alan|last9=Grizzetti|first9=Bruna|last10=Galloway|first10=James N.|last11=Vitousek|first11=Peter|date=2013|title=The global nitrogen cycle in the twenty-first century|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=368|issue=1621|pages=20130164|doi=10.1098/rstb.2013.0164|pmc=3682748|pmid=23713126}}</ref> ಯಾವುದೇ ಜಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯ ಮಿತಿಯು ಪೂರೈಕೆಯ ದರ (ಬಾಹ್ಯ ಮೂಲಗಳಿಂದ) ಮತ್ತು ನೀರಿನ ದೇಹದಿಂದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವುದರೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Moore |first1=C. M. |last2=Mills |first2=M. M. |last3=Arrigo |first3=K. R. |last4=Berman-Frank |first4=I. |last5=Bopp |first5=L. |last6=Boyd |first6=P. W. |last7=Galbraith |first7=E. D. |last8=Geider |first8=R. J. |last9=Guieu |first9=C. |last10=Jaccard |first10=S. L. |last11=Jickells |first11=T. D. |last12=La Roche |first12=J. |last13=Lenton |first13=T. M. |last14=Mahowald |first14=N. M. |last15=Marañón |first15=E. |date=September 2013 |title=Processes and patterns of oceanic nutrient limitation |url=https://www.nature.com/articles/ngeo1765 |journal=Nature Geoscience |language=en |volume=6 |issue=9 |pages=701–710 |doi=10.1038/ngeo1765 |bibcode=2013NatGe...6..701M |s2cid=249514 |issn=1752-0908}}</ref> ಇದರರ್ಥ, ಕೆಲವು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Elser |first1=James J. |last2=Bracken |first2=Matthew E.S. |last3=Cleland |first3=Elsa E. |last4=Gruner |first4=Daniel S. |last5=Harpole |first5=W. Stanley |last6=Hillebrand |first6=Helmut |last7=Ngai |first7=Jacqueline T. |last8=Seabloom |first8=Eric W. |last9=Shurin |first9=Jonathan B. |last10=Smith |first10=Jennifer E. |date=July 2007 |title=Global analysis of nitrogen and phosphorus limitation of primary producers in freshwater, marine and terrestrial ecosystems |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1461-0248.2007.01113.x |journal=Ecology Letters |language=en |volume=10 |issue=12 |pages=1135–1142 |doi=10.1111/j.1461-0248.2007.01113.x |pmid=17922835 |bibcode=2007EcolL..10.1135E |hdl=1903/7447 |s2cid=12083235 |issn=1461-023X|hdl-access=free }}</ref> [[ಸಿಹಿ ನೀರು|ಸಿಹಿನೀರಿನ]] ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ [[ರಂಜಕ|ರಂಜಕವು]] ಸೀಮಿತ ಅಂಶವಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |title=Phosphorus Basics: Understanding Phosphorus Forms and Their Cycling in the Soil |url=https://www.aces.edu/blog/topics/crop-production/understanding-phosphorus-forms-and-their-cycling-in-the-soil/ |access-date=February 10, 2024 |website=Alabama Cooperative Extension System |language=en-US}}</ref> ಮತ್ತು ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಮಣ್ಣಿನ ಕಣಗಳಿಗೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗದ್ದೆಗಳು, [[ಸರೋವರ|ಸರೋವರಗಳಂತಹ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |last=US EPA |first=OW |date=November 27, 2013 |title=Indicators: Phosphorus |url=https://www.epa.gov/national-aquatic-resource-surveys/indicators-phosphorus |access-date=February 10, 2024 |website=www.epa.gov |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Schindler |first=David W. |date=2012 |title=The dilemma of controlling cultural eutrophication of lakes |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=279 |issue=1746 |pages=4322–4333 |doi=10.1098/rspb.2012.1032 |pmc=3479793 |pmid=22915669}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅದರ ಹರಡುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಿಹಿನೀರಿನ ದೇಹಗಳ ಒಳಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ರಂಜಕವು ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Reay |first=Dave |date=November 9, 2002 |title=Nitrous oxide Sources - Oceans |url=https://www.ghgonline.org/nitrousoceans.htm#:~:text=As%20with%20methane%2C%20man's%20impact,in%20estuaries%20and%20coastal%20waters. |access-date=February 11, 2024 |website=ghgonline |archive-date=December 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207225440/http://ghgonline.org/nitrousoceans.htm#:~:text=As%20with%20methane%2C%20man's%20impact,in%20estuaries%20and%20coastal%20waters. |url-status=dead }}</ref> [[:en: marine ecosystems|ಸಮುದ್ರ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ]], [[ಸಾರಜನಕ|ಸಾರಜನಕವು]] ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವ ಪೋಷಕಾಂಶವಾಗಿದೆ. [[:en:nitrous oxide|ನೈಟ್ರಸ್ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ([[ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯ ಇಂಧನ|ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳ]] ದಹನದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ) ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣದಿಂದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅದರ ಶೇಖರಣೆಯು ಸಾರಜನಕದ ಮಟ್ಟಗಳ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Bristow |first1=L. |last2=Mohr |first2=W. |date=2017 |title=Nutrients that limit growth in the ocean |url=https://doi.org/10.1016/j.cub.2017.03.030 |url-status=live |journal=Current Biology |volume=27 |issue=11 |pages=R431–R510 |doi=10.1016/j.cub.2017.03.030 |pmid=28586682 |bibcode=2017CBio...27.R474B |s2cid=21052483 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928180557/https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(17)30328-7?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS0960982217303287%3Fshowall%3Dtrue |archive-date=September 28, 2022 |access-date=June 17, 2021 |hdl-access=free |hdl=21.11116/0000-0001-C1AA-5}}</ref> ===ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್=== ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಥವಾ [[:en: anthropogenic |ಮಾನವಜನ್ಯ]] ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಎಂಬುದು ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |last1=Smith |first1=Val H. |last2=Schindler |first2=David W. |date=2009 |title=Eutrophication science: Where do we go from here? |journal=Trends in Ecology & Evolution |volume=24 |issue=4 |pages=201–207 |doi=10.1016/j.tree.2008.11.009 |pmid=19246117}}</ref><ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/146210/cultural-eutrophication Cultural eutrophication] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504105403/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/146210/cultural-eutrophication |date=May 4, 2015 }} (2010) ''Encyclopedia Britannica''. Retrieved April 26, 2010, from Encyclopedia Britannica Online:</ref> ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ನಂತರ (೧೯೦೦ ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ) ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal|last=Smil|first=Vaclav|date=November 2000|title=Phosphorus in the Environment: Natural Flows and Human Interferences|journal=[[Annual Review of Energy and the Environment]]|volume=25|issue=1|pages=53–88|doi=10.1146/annurev.energy.25.1.53|doi-access=free|issn=1056-3466}}</ref> ರಂಜಕ ಮತ್ತು ಸಾರಜನಕವು ನೀರನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite journal|last=Moss|first=Brian|date=1983|title=The Norfolk Broadland: Experiments in the Restoration of a Complex Wetland|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1469-185X.1983.tb00399.x|journal=Biological Reviews|language=en|volume=58|issue=4|pages=521–561|doi=10.1111/j.1469-185X.1983.tb00399.x|s2cid=83803387|issn=1469-185X|access-date=February 8, 2022|archive-date=February 8, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220208192439/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1469-185X.1983.tb00399.x|url-status=live}}</ref> ಇದು ಕೆಲವು ಜಲ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಾಚಿಗಳಿಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಅರಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಪಾಚಿ ಹೂವುಗಳು ಬೆಂಥಿಕ್ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ನೆರಳು ನೀಡಬಹುದು. ಆ ಮೂಲಕ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಸ್ಯ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಪಾಚಿಗಳು ಸತ್ತಾಗ, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಿಂದ ಅವುಗಳ ಅವನತಿಯು [[ಆಮ್ಲಜನಕ|ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು]] ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ, ಅನಾಕ್ಸಿಕ್ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ [[:en: anoxic|ಅನಾಕ್ಸಿಕ್]] ಪರಿಸರವು ಜಲಮೂಲದಲ್ಲಿನ ಏರೋಬಿಕ್ ಜೀವಿಗಳನ್ನು (ಉದಾ. ಮೀನು ಮತ್ತು ಅಕಶೇರುಕಗಳು) ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಬಾಧಿತ ನೀರಿಗೆ ಅವುಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ (ಉದಾ. ಕುಡಿಯುವ ಮೂಲಗಳಾಗಿ). ಪೋಷಕಾಂಶ-ಸಮೃದ್ಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಬಲ್ಲ ಕ್ಷಾರೀಯ ಮತ್ತು ಜಲವಾಸಿ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಆಯ್ಕೆಯು ಇಡೀ ಜಲ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಆಹಾರ ಜಾಲಗಳಿಗೆ ರಚನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಭೇದಗಳ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಫಲವತ್ತಾದ ಹೊಲಗಳು, ಹುಲ್ಲುಹಾಸುಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಲ್ಫ್ ಮೈದಾನಗಳಿಂದ ಹರಿದುಹೋಗುವುದು. ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ಒಳಚರಂಡಿ, ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರು ಮತ್ತು ಸಾರಜನಕ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಇಂಧನಗಳ ಆಂತರಿಕ ದಹನ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಅತಿಯಾದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಹಲವಾರು ಮೂಲಗಳಿವೆ.<ref>Schindler, David W., Vallentyne, John R. (2008). ''The Algal Bowl: Overfertilization of the World's Freshwaters and Estuaries'', University of Alberta Press, {{ISBN|0-88864-484-1}}.</ref> ಶುದ್ಧ ನೀರು ಮತ್ತು ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಆಳವಿಲ್ಲದ ನೀರು ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ತೀರದ ಸಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಸರುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಅಲೆಗಳಿಂದ ಮರುಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Qin|first1=Boqiang|last2=Yang|first2=Liuyan|last3=Chen|first3=Feizhou|last4=Zhu|first4=Guangwei|last5=Zhang|first5=Lu|last6=Chen|first6=Yiyu|date=October 1, 2006|title=Mechanism and control of lake eutrophication|journal=Chinese Science Bulletin|language=en|volume=51|issue=19|pages=2401–2412|doi=10.1007/s11434-006-2096-y|bibcode=2006ChSBu..51.2401Q|s2cid=198137333|issn=1861-9541}}</ref> ಇದು ಹೂಳುಗಳಿಂದ ಅತಿಯಾದ ನೀರಿಗೆ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Citation|last1=Khan|first1=M. Nasir|title=Eutrophication: Challenges and Solutions|date=2014|work=Eutrophication: Causes, Consequences and Control: Volume 2|pages=1–15|editor-last=Ansari|editor-first=Abid A.|publisher=Springer Netherlands|language=en|doi=10.1007/978-94-007-7814-6_1|isbn=978-94-007-7814-6|last2=Mohammad|first2=Firoz|editor2-last=Gill|editor2-first=Sarvajeet Singh}}</ref> ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್‌ನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಕ್ಷೀಣಿಸುವಿಕೆಯು ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಕುಡಿಯುವ ಸರಬರಾಜು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬಳಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಾನವ ಬಳಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. [[File:Mono Lake sat zoomed.jpg|thumb|260x260px|[[:en:Mono Lake|ಮೊನೊ ಲೇಕ್]] ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಶನ್, ಇದು [[:en:cyanobacteria|ಸೈನೋಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ]]-ಸಮೃದ್ಧ [[:en:soda lake|ಸೋಡಾ ಸರೋವರ]].]] ===ನೈಸರ್ಗಿಕ ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್=== ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಒಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಕೆಸರು ಹಾಗೂ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಕ್ರಮೇಣ ಶೇಖರಣೆಯ ಮೂಲಕ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ, ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿದ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ [[ಖನಿಜ|ಖನಿಜಗಳು]] ಮತ್ತು ಸತ್ತ ಸಸ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶೇಖರಣೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Sawyer">{{cite journal|title=Basic Concepts of Eutrophication|author=Clair N. Sawyer|journal=Journal (Water Pollution Control Federation)|date=May 1966|volume=38|number=5|pages=737–744|publisher=Wiley|jstor=25035549|url=https://www.jstor.org/stable/25035549|access-date=February 12, 2021|archive-date=June 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603164556/https://www.jstor.org/stable/25035549|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Addy |first=Kelly |date=1996 |title=Phosphorus and Lake Aging |url=https://web.uri.edu/watershedwatch/files/Phosphorus.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210728121848/https://web.uri.edu/watershedwatch/files/Phosphorus.pdf |archive-date=July 28, 2021 |access-date=June 16, 2021 |website=Natural Resources Facts - University of Rhode Island}}</ref> ನೈಸರ್ಗಿಕ ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸರೋವರಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ [[ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ]], [[ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಸಹ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿವೆ ಎಂದು [[:en:Paleolimnologists|ಪ್ಯಾಲಿಯೊಲಿಮ್ನಾಲಜಿಸ್ಟ್‌ಗಳು]] ಈಗ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಕೃತಕ ಸರೋವರಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು (ಮಿಯೋಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್<ref>{{Cite book|last=Wetzel|first=Robert G.|url=https://www.worldcat.org/oclc/46393244|title=Limnology: lake and river ecosystems|date=2001|publisher=Academic Press|isbn=0-12-744760-1|edition=3rd|location=San Diego|oclc=46393244|access-date=February 8, 2022|archive-date=November 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201102154226/https://www.worldcat.org/oclc/46393244|url-status=live}}</ref>) ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಕಳಪೆ ಒಳಹರಿವು ಸರೋವರದ ಪೋಷಕಾಂಶ ಸಮೃದ್ಧ ನೀರಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕುವುದರಿಂದ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ.<ref>Walker, I. R. (2006) "Chironomid overview", pp. 360–366 in S.A. EIias (ed.) ''Encyclopedia of Quaternary Science'', Vol. 1, Elsevier,</ref><ref>{{Cite journal|last1=Whiteside|first1=M. C.|year=1983|title=The mythical concept of eutrophication|journal=Hydrobiologia|volume=103|pages=107–150|doi=10.1007/BF00028437|s2cid=19039247}}</ref> ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕೃತಕ ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಅವು ಮೊದಲು ಭರ್ತಿಯಾದಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಯುಟ್ರೋಫಿಕ್ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಸಮಯದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಲಿಗೊಟ್ರೋಫಿಕ್ ಆಗಬಹುದು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವಜನ್ಯ ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ತುಂಬಾ ನಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮಯ ಮಾಪಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.<ref>Callisto, Marcos; Molozzi, Joseline and Barbosa, José Lucena Etham (2014) "Eutrophication of Lakes" in A. A. Ansari, S. S. Gill (eds.), ''Eutrophication: Causes, Consequences and Control'', Springer Science+Business Media Dordrecht. {{doi|10.1007/978-94-007-7814-6_5}}. {{ISBN|978-94-007-7814-6}}.</ref> ==ಪರಿಣಾಮಗಳು== [[File:Caspian Sea from orbit.jpg|thumb|306x306px|ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಿದ [[:en:Caspian Sea|ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ]] ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[:en:turbidity|ಟರ್ಬಿಡಿಟಿ]] ಹೆಚ್ಚಿರುವಂತೆ ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಶನ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.]] ====ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮಗಳು==== ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು: [[:en: phytoplankton|ಫೈಟೊಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್‌ಗಳ]] ಹೆಚ್ಚಿದ ಜೀವರಾಶಿ, [[ :en:macrophyte|ಮ್ಯಾಕ್ರೋಫೈಟ್]] [[:en:species composition|ಜಾತಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ]] ಮತ್ತು [[:en:biomass|ಜೀವರಾಶಿಯಲ್ಲಿನ]] ಬದಲಾವಣೆಗಳು, [[:en:dissolved oxygen |ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕದ]] ಸವಕಳಿ, [[:en: fish kills|ಮೀನುಗಳ ಹತ್ಯೆಯ]] ಹೆಚ್ಚಿದ ಘಟನೆಗಳು, ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಮೀನು ಪ್ರಭೇದಗಳ ನಷ್ಟ.<ref>{{Cite web |title=Nutrients and Eutrophication {{!}} U.S. Geological Survey |url=https://www.usgs.gov/mission-areas/water-resources/science/nutrients-and-eutrophication#:~:text=Eutrophication%20is%20a%20natural%20process,and%20clogging%20water-intake%20pipes |access-date=2024-09-29 |website=www.usgs.gov}}</ref> ====ಕಡಿಮೆಯಾದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆ==== ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಾಗ, [[:en: primary producers|ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉತ್ಪಾದಕರು]] ಮೊದಲು ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜಲ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಪಾಚಿಗಳಂತಹ ಜಾತಿಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ (ಇದನ್ನು [[ :en:algal bloom|ಆಲ್ಗಲ್ ಬ್ಲೂಮ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ಆಲ್ಗಲ್ ಹೂವುಗಳು ತಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನ]] ಬೆಳಕನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿದ [[ಆಮ್ಲಜನಕ|ಆಮ್ಲಜನಕದ]] ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಏರೋಬಿಕ್ ಆಗಿ [[ಉಸಿರಾಟ|ಉಸಿರಾಡುವ]] ಎಲ್ಲಾ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಚಿಗಳನ್ನು [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]] ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಹಗಲು ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮರುಪೂರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುಟ್ರೋಫಿಕ್ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕವು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಕತ್ತಲಾದ ನಂತರ ಉಸಿರಾಡುವ ಪಾಚಿಗಳು ಮತ್ತು ಸತ್ತ ಪಾಚಿಗಳ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳಿಂದ ಬಹಳವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Horrigan|first1=L.|last2=Lawrence|first2=R. S.|last3=Walker|first3=P.|year=2002|title=How sustainable agriculture can address the environmental and human health harms of industrial agriculture|journal=Environmental Health Perspectives|volume=110|issue=5|pages=445–456|doi=10.1289/ehp.02110445|pmc=1240832|pmid=12003747}}</ref> ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಮಟ್ಟವು [[:en:hypoxic|ಹೈಪೋಕ್ಸಿಕ್]] ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದಾಗ, [[ಮೀನು]] ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಉಸಿರುಗಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, [[ಮೀನು]], [[ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿ|ಸಿಗಡಿ ]] ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[:en:marine animals|ಸಮುದ್ರ ಜೀವಿಗಳು]] ಸಾಯುತ್ತವೆ. ವಿಪರೀತ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, [[ :en:anaerobic|ಆಮ್ಲಜನಕರಹಿತ]] ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ|ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯದ]] ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಭವಿಸುವ ವಲಯಗಳನ್ನು [[ :en:dead zones|ಸತ್ತ ವಲಯಗಳು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ====ಹೊಸ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಆಕ್ರಮಣ==== ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[:en: limiting nutrient|ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವ ಪೋಷಕಾಂಶವನ್ನು]] ಹೇರಳವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ [[:en: species composition|ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ]] ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಾರಜನಕದ ಹೆಚ್ಚಳವು ಹೊಸ, [[:en:competitive species|ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ]] ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಮೀರಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last1=Bertness|first1=M. D.|last2=Ewanchuk|first2=P. J.|last3=Silliman|first3=B. R.|year=2002|title=Anthropogenic modification of New England salt marsh landscapes|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=99|issue=3|pages=1395–1398|bibcode=2002PNAS...99.1395B|doi=10.1073/pnas.022447299|jstor=3057772|pmc=122201|pmid=11818525|doi-access=free}}</ref> ಇದು [[ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] [[:en:salt marshes|ಉಪ್ಪು ಜವುಗು]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಯುರೋಪ್]] ಮತ್ತು [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]], [[:en: common carp|ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಪ್]] ಮೀನುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಯೂಟ್ರೋಫಿಕ್ ಅಥವಾ ಹೈಪರ್ಯುಟ್ರೋಫಿಕ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ನಂತರ, ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಸಾಹತುಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಭಾಗಶಃ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ====ವಿಷತ್ವ==== ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್‌ನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕೆಲವು [[:en: harmful algal blooms|ಹಾನಿಕಾರಕ ಪಾಚಿ ಹೂವುಗಳು]] ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ವಿಷಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಿಹಿನೀರಿನ ಕ್ಷಾರೀಯ ಹೂವುಗಳು ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು.<ref>{{cite journal|author=Anderson D. M.|year=1994|title=Red tides|url=http://www.whoi.edu/cms/files/Anderson_1994_SciAm-redtides_31132.pdf|journal=Scientific American|volume=271|issue=2|pages=62–68|bibcode=1994SciAm.271b..62A|doi=10.1038/scientificamerican0894-62|pmid=8066432|access-date=March 31, 2013|archive-date=May 11, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511185552/http://www.whoi.edu/cms/files/Anderson_1994_SciAm-redtides_31132.pdf|url-status=live}}</ref> ಪಾಚಿಗಳು ಸತ್ತಾಗ ಅಥವಾ ತಿನ್ನುವಾಗ, [[:en:neuro|ನ್ಯೂರೋ]]- ಮತ್ತು [[:en: hepatotoxins|ಹೆಪಟೊಟಾಕ್ಸಿನ್‌ಗಳು]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಹುದು ಮತ್ತು ಮಾನವರಿಗೆ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು.<ref>{{cite journal|last=Lawton|first=L.A.|author2=G.A. Codd|year=1991|title=Cyanobacterial (blue-green algae) toxins and their significance in UK and European waters|journal=Journal of Soil and Water Conservation|volume=40|issue=4|pages=87–97|doi=10.1111/j.1747-6593.1991.tb00643.x}}</ref><ref name="Martin 1994">{{cite journal|last=Martin|first=A.|author2=G.D. Cooke|year=1994|title=Health risks in eutrophic water supplies|journal=Lake Line|volume=14|pages=24–26}}</ref> ಕ್ಷಾರೀಯ ಜೀವಾಣುಗಳು ಮಾನವರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, [[:en: shellfish|ಶೆಲ್ಫಿಶ್]] [[ವಿಷ]]. ಪಾಚಿ ಹೂಬಿಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಬಯೋಟಾಕ್ಸಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಶೆಲ್ಫಿಶ್ ([[:en:mussels|ಮಸೆಲ್‌ಗಳು]], [[:en:oysters|ಸಿಂಪಿಗಳು]]) ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Shumway|first1=S. E.|year=1990|title=A Review of the Effects of Algal Blooms on Shellfish and Aquaculture|journal=Journal of the World Aquaculture Society|volume=21|issue=2|pages=65–104|doi=10.1111/j.1749-7345.1990.tb00529.x|bibcode=1990JWAS...21...65S }}</ref> ಇದು ಈ ಮಾನವ ಆಹಾರಗಳು ವಿಷತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಮಾನವರಿಗೆ ವಿಷವನ್ನು ನೀಡಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ, [[ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು]], ನ್ಯೂರೋಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಮತ್ತು [[ಅತಿಸಾರ]] ಶೆಲ್ಫಿಶ್ ವಿಷ ಸೇರಿವೆ. ಇತರ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಂತಹ ಜೀವಾಣುಗಳಿಗೆ ವಾಹಕಗಳಾಗಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[:en: ciguatera|ಸಿಗುವಾಟೆರಾ]], ಅಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಭಕ್ಷಕ ಮೀನು, ಅದು ವಿಷವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಮಾನವರಿಗೆ ವಿಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ===ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು=== ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ [[:en:water treatment |ನೀರಿನ ಸಂಸ್ಕರಣಾ]] ವೆಚ್ಚಗಳು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಶೆಲ್ಫಿಶ್ ನಷ್ಟಗಳು, ಮನರಂಜನಾ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ನಷ್ಟಗಳು (ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಬಹುದಾದ ಮೀನು ಮತ್ತು [[:en: shellfish|ಶೆಲ್ಫಿಶ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಡಿತ) ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಆದಾಯ (ಜಲಮೂಲದ ಗ್ರಹಿಸಿದ ಸೌಂದರ್ಯದ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆ) ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಮತ್ತು ಹಾನಿಕಾರಕ ಪಾಚಿ ಹೂವುಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಬಹುದು.<ref>{{Cite web |last=US EPA |first=OW |date=2013 |title=The Effects: Economy |url=https://www.epa.gov/nutrientpollution/effects-economy |access-date=February 15, 2022 |website=www.epa.gov |language=en |archive-date=September 28, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928180552/https://www.epa.gov/nutrientpollution/effects-economy |url-status=live }}</ref> ನೀರಿನ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯಲ್ಲಿನ ಇಳಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ (ಹೆಚ್ಚಿದ [[:en: turbidity|ಟರ್ಬಿಡಿಟಿ]]) ನೀರಿನ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ವಾಸನೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಇರಬಹುದು. ===ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ=== ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್‌ ಮಾನವನ ಆರೋಗ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೈಟ್ರೇಟ್ ಮತ್ತು ವಿಷಕಾರಿ ಪಾಚಿಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite web |last=Xiao |date=2017-06-02 |title=Water Eutrophication and its Effect • EnvGuide |url=https://us.envguide.com/eutrop/#:~:text=Drinking,%20accidentally%20swallowing%20or%20swimming,cause%20serious%20health%20problems%20including:&text=Rashes&text=Stomach%20or%20liver%20illness&text=Respiratory%20problems |access-date=2024-10-28 |website=EnvGuide |language=en-US}}</ref> ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ನೈಟ್ರೇಟ್‌ಗಳು ಶಿಶುಗಳಲ್ಲಿ [[:en: blue baby syndrome|ಬ್ಲೂ ಬೇಬಿ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌ಗೆ]] ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ [[ :en:disinfection by-products|ಸೋಂಕುನಿವಾರಕ ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು]] ರಚಿಸಲು ನೀರನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲು ಬಳಸುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=March 1, 2021 |title=The Effects: Human Health |url=https://www.epa.gov/nutrientpollution/effects-human-health |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219144746/https://www.epa.gov/nutrientpollution/effects-human-health |archive-date=February 19, 2020 |access-date=February 21, 2022 |website=Nutrient Pollution |publisher=EPA}}</ref> [[ಈಜು]] ಅಥವಾ [[ಮದ್ಯಪಾನ|ಮದ್ಯಪಾನದ]] ಮೂಲಕ ವಿಷಕಾರಿ ಪಾಚಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ದದ್ದುಗಳು, [[ಹೊಟ್ಟೆ]] ಅಥವಾ [[ಯಕೃತ್ತು|ಯಕೃತ್ತಿನ]] ಕಾಯಿಲೆ, [[ಉಸಿರಾಟ|ಉಸಿರಾಟದ]] ಅಥವಾ [[ನರವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು|ನರವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಗೆ]] ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.<ref>{{Cite web |last=US EPA |first=OW |date=2013 |title=The Effects: Human Health |url=https://www.epa.gov/nutrientpollution/effects-human-health |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219144746/https://www.epa.gov/nutrientpollution/effects-human-health |archive-date=February 19, 2020 |access-date=February 15, 2022 |website=www.epa.gov |language=en}}</ref> ==ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಜಲಮೂಲಗಳಿಗೆ ಕಾರಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳು== [[File:Algal bloom in the Lake Valencia - Venezuela.jpg|thumb|253x253px|ವೆನೆಜುವೆಲಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸರೋವರವಾದ ಲೇಕ್ ವೆಲೆನ್ಸಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪಾಚಿಯ ಹೂವುಗಳು. ೧೯೭೬ ರಿಂದ ಸರೋವರವು ತ್ಯಾಜ್ಯ ನೀರಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಶನ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ.]] ===ಸಿಹಿನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು=== [[:en: aquatic ecosystems|ಜಲ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯೆಂದರೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪಾಚಿಗಳ ತ್ವರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ. ಇದು ಕ್ಷಾರೀಯ ಅರಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. [[:en:freshwater ecosystems|ಸಿಹಿನೀರಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ]], ತೇಲುವ ಪಾಚಿ ಹೂವುಗಳ ರಚನೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾರಜನಕ-ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ [[:en: cyanobacteria|ಸೈನೋಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ]] (ನೀಲಿ-ಹಸಿರು ಪಾಚಿ) ಆಗಿದೆ. ಕರಗುವ ಸಾರಜನಕವು ಸೀಮಿತವಾಗಿದಾಗ ಮತ್ತು ರಂಜಕದ ಒಳಹರಿವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಉಳಿದಾಗ ಈ ಫಲಿತಾಂಶವು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last1=Schindler|first1=David W.|last2=Hecky|first2=R.E.|last3=Findlay|first3=D.L.|last4=Stainton|first4=M.P.|last5=Parker|first5=B.R.|last6=Paterson|first6=M.J.|last7=Beaty|first7=K.G.|last8=Lyng|first8=M.|last9=Kasian|first9=S. E. M.|title=Eutrophication of lakes cannot be controlled by reducing nitrogen input: Results of a 37-year whole-ecosystem experiment|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|date=August 2008|volume=105|issue=32|pages=11254–11258|doi=10.1073/pnas.0805108105|pmid=18667696|pmc=2491484|doi-access=free}}</ref> [[ :en:Nutrient pollution|ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಮಾಲಿನ್ಯವು]] ಕ್ಷಾರೀಯ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಜಲಚರ ಸಸ್ಯಗಳ ಅತಿಯಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನ]] ಬೆಳಕು, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕಕ್ಕಾಗಿ ಜನದಟ್ಟಣೆಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಿಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಇಡೀ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಜಾಲಗಳಿಗೆ ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ, ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಭೇದಗಳ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.<ref>{{cite journal|last1=Rabalais|first1=NN|title=Nitrogen in aquatic ecosystems|url=https://archive.org/details/ambio_2002-03_31_2/page/102|journal=Ambio: A Journal of the Human Environment|date=Mar 2002|volume=31|issue=2|pages=102–112|doi=10.1579/0044-7447-31.2.102|pmid=12077998|bibcode=2002Ambio..31..102R |s2cid=19172194}}</ref> ಅತಿಯಾಗಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ [[:en: macrophytes|ಮ್ಯಾಕ್ರೋಫೈಟ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು ಪಾಚಿಗಳು ಯುಟ್ರೋಫಿಕ್ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸತ್ತಾಗ, ಅವುಗಳ ವಿಭಜನೆಯು ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸೇವಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಮಟ್ಟವು [[:en: fish kills|ಮೀನುಗಳ ಸಾವಿಗೆ]] ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಇತರ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಅನಾಕ್ಸಿಕ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ನೀರಿನ ಸ್ತಂಭದ ಶ್ರೇಣೀಕರಣದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಆಳವಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶರತ್ಕಾಲದ ತಿರುವಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಹರಿವಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮತ್ತೆ ಲಭ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಸರೋವರಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ಒಳಹರಿವಿನಿಂದ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸತ್ತ ಪಾಚಿ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಹೊರೆ ತಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[:en:anaerobic digestion |ಆಮ್ಲಜನಕರಹಿತ ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಗೆ]] ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮೀಥೇನ್]] ಮತ್ತು ಸಿಒ೨ ನಂತಹ [[:en:greenhouse gases|ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲಗಳನ್ನು]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಮೀಥೇನ್ ಅನಿಲವು [[:en:Methylococcus capsulatus|''ಮಿಥೈಲೋಕೊಕಸ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸುಲೇಟಸ್‌ನಂತಹ'']] ಆಮ್ಲಜನಕರಹಿತ [[:en:methane oxidation bacteria|ಮೀಥೇನ್ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಿಂದ]] ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣಗೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref>{{cite web |url= https://www.igb-berlin.de/en/news/climate-gases-water-bodies |title= Climate gases from water bodies |access-date= September 22, 2018 |archive-date= February 2, 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190202042542/https://www.igb-berlin.de/en/news/climate-gases-water-bodies |url-status= live }}</ref> ಇದು [[:en: zooplankton|ಝೂಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ]] ಆಹಾರ ಮೂಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ, ಜಲಮೂಲದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ [[ :en:phytoplankton|ಫೈಟೊಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್]] ಮತ್ತು ಝೂಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ [[:en:primary food source|ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆಹಾರ ಮೂಲವನ್ನು]] ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಸ್ವಯಂ-ಸುಸ್ಥಿರ ಜೈವಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ನಡೆಯಬಹುದು.<ref>{{cite web |url= https://www.ntva.no/wp-content/uploads/2014/01/04-huslid.pdf |title= Nature's Value Chain... |access-date= September 22, 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20161221084521/https://www.ntva.no/wp-content/uploads/2014/01/04-huslid.pdf |archive-date= December 21, 2016 |url-status= dead }}</ref> ಜಲಚರ ಸಸ್ಯವರ್ಗ, ಫೈಟೊಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಪಾಚಿ ಹೂವುಗಳ ವರ್ಧಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಮೀನು]] ಮತ್ತು [[ :en:shellfish|ಶೆಲ್ಫಿಶ್]] ಬದುಕುಳಿಯಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಕೊರತೆಯಂತಹ ವಿವಿಧ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Jeppesen|first1=Erik|last2=Søndergaard|first2=Martin|last3=Jensen|first3=Jens Peder|last4=Havens|first4=Karl E.|last5=Anneville|first5=Orlane|last6=Carvalho|first6=Laurence|last7=Coveney|first7=Michael F.|last8=Deneke|first8=Rainer|last9=Dokulil|first9=Martin T.|last10=Foy|first10=Bob|last11=Gerdeaux|first11=Daniel|date=2005|title=Lake responses to reduced nutrient loading – an analysis of contemporary long-term data from 35 case studies|journal=Freshwater Biology|language=en|volume=50|issue=10|pages=1747–1771|doi=10.1111/j.1365-2427.2005.01415.x|issn=1365-2427|doi-access=free|bibcode=2005FrBio..50.1747J }}</ref> ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಪಾಚಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಆಳವಾದ ನೀರಿಗೆ ನೆರಳು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಥಿಕ್ ಆಶ್ರಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ [[ನದಿ|ನದಿಗಳು]], [[ಸರೋವರ|ಸರೋವರಗಳು]] ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಆನಂದದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸಹ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಯೂಟ್ರೋಫಿಕ್ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕುಡಿಯುವ [[:en: water treatment|ನೀರಿನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ]] ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿದಾಗ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು.<ref>Bartram, J., Wayne W. Carmichael, Ingrid Chorus, Gary Jones, and [[Olav M. Skulberg]] (1999). "Chapter 1. Introduction", in: ''Toxic Cyanobacteria in Water: A guide to their public health consequences, monitoring and management''. [[World Health Organization]]. URL: [https://www.who.int/water_sanitation_health/resourcesquality/toxicyanbact/en/ WHO document] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070124215138/http://www.who.int/water_sanitation_health/resourcesquality/toxicyanbact/en/ |date=January 24, 2007 }}</ref> ಒಳಚರಂಡಿ ಕೊಳವೆಗಳಿಂದ "ಪಾಯಿಂಟ್ ಸೋರ್ಸ್" ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ [[ರಂಜಕ|ರಂಜಕವನ್ನು]] ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾಚಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳ ಪೋಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿಯು ನೀರಿನಲ್ಲಿನ ರಂಜಕದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂಟಾರಿಯೊದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸರೋವರಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ರಂಜಕದ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮತ್ತು ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ದರದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸಿವೆ.<ref>{{cite journal |last1=Higgins |first1=Scott N. |last2=Paterson |first2=Michael J. |last3=Hecky |first3=Robert E. |last4=Schindler |first4=David W. |last5=Venkiteswaran |first5=Jason J. |last6=Findlay |first6=David L. |title=Biological Nitrogen Fixation Prevents the Response of a Eutrophic Lake to Reduced Loading of Nitrogen: Evidence from a 46-Year Whole-Lake Experiment |journal=Ecosystems |date=November 27, 2017 |volume=21 |issue=6 |pages=1088–1100 |doi=10.1007/s10021-017-0204-2 |s2cid=26030685 }}</ref> ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್‌ನ ನಂತರದ ಹಂತಗಳು ರಂಜಕದ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ ಸಾರಜನಕ-ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಸೈನೋಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಅರಳುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ರಂಜಕ-ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಅನ್ನು ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಹರಿಸಲಾಗಿದೆ. ===ಕರಾವಳಿ ನೀರು=== <gallery mode=packed heights=200px> IMAGE-Map of measured Gulf hypoxia zone, July 25-31, 2021-LUMCON-NOAA.png|ಅಳತೆ ಮಾಡಿದ ಗಲ್ಫ್ ಹೈಪೋಕ್ಸಿಯಾ ವಲಯದ ನಕ್ಷೆ, ಜುಲೈ ೨೫–೩೧, ೨೦೨೧, ಎಲ್‌ಯುಎಮ್‌ಸಿಒಎನ್-ಎನ್‌ಒಎ‌ಎ UNESCO global ocean deoxygenation map.png|ಆಮ್ಲಜನಕದ ಕನಿಷ್ಠ ವಲಯಗಳು (ಒಎಮ್‌ಝಡ್) (ನೀಲಿ) ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿ ಹೈಪೋಕ್ಸಿಯಾ (ಕೆಂಪು) ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು. </gallery> [[:en: coastal waters|ಕರಾವಳಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ]] ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ [[ಸಾರಜನಕ|ಸಾರಜನಕದ]] ಮೂಲಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕರಾವಳಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ, ಸಾರಜನಕವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[:en: marine waters|ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನ]] ಪ್ರಮುಖ ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವ ಪೋಷಕಾಂಶವಾಗಿದೆ (ಸಿಹಿನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ರಂಜಕವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೀಮಿತ ಪೋಷಕಾಂಶವಾಗಿದೆ).<ref>{{Cite journal|last1=Paerl|first1=Hans W.|last2=Valdes|first2=Lexia M.|last3=Joyner|first3=Alan R.|last4=Piehler|first4=Michael F.|last5=Lebo|first5=Martin E.|date=2004|title=Solving problems resulting from solutions: Evolution of a dual nutrient management strategy for the eutrophying Neuse River Estuary, North Carolina|url=https://archive.org/details/environmental-science-technology_2004-06-01_38_11/page/3068|journal=Environmental Science and Technology|volume=38|issue=11|pages=3068–3073|doi=10.1021/es0352350|pmid=15224737|bibcode=2004EnST...38.3068P}}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ, ಉಪ್ಪು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು [[ರಂಜಕ|ರಂಜಕದ]] ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಸಾರಜನಕದ ಮಟ್ಟವು ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ಸಿಹಿ ನೀರು|ಸಿಹಿನೀರು]] ಮತ್ತು ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ನಡುವಿನ ಅಂತರಸಂಪರ್ಕವಾಗಿ ನದೀಮುಖಗಳು ರಂಜಕ ಮತ್ತು ಸಾರಜನಕ ಎರಡನ್ನೂ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ನದೀಮುಖಗಳಲ್ಲಿನ ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಳದ ನೀರಿನ ಹೈಪೋಕ್ಸಿಯಾ ಅಥವಾ ಅನಾಕ್ಸಿಯಾಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last1=Huang|first1=Jing|last2=Xu|first2=Chang-chun|last3=Ridoutt|first3=Bradley|last4=Wang|first4=Xue-chun|last5=Ren|first5=Pin-an|date=August 2017|title=Nitrogen and phosphorus losses and eutrophication potential associated with fertilizer application to cropland in China|journal=Journal of Cleaner Production|volume=159|pages=171–179|doi=10.1016/j.jclepro.2017.05.008}}</ref> ಇದು ಮೀನುಗಳ ಸಾವು ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ಅವನತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಕರಾವಳಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತವು ಆಳವಾದ, ಪೋಷಕಾಂಶಭರಿತ ನೀರನ್ನು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಸಾಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಪಾಚಿಗಳಿಂದ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕರಾವಳಿ ನೀರಿಗೆ ಸಾರಜನಕ-ಸಮೃದ್ಧ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮಾನವಜನ್ಯ ಮೂಲಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಪಂಜರದ [[:en:fish farming|ಮೀನು ಸಾಕಣೆ]] ಮತ್ತು [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು|ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಿಂದ]] ಕೋಕ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ [[ :en:ammonia|ಅಮೋನಿಯಾ]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web|date=2019|title=Recovery of Ammonia during Production of Coke from Coking Coal|url=https://www.ispatguru.com/recovery-of-ammonia-during-production-of-coke-from-coking-coal/|url-status=live|access-date=June 17, 2021|website=Ispat Guru|archive-date=June 24, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624200906/https://www.ispatguru.com/recovery-of-ammonia-during-production-of-coke-from-coking-coal/}}</ref> ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹರಿಯುವ ನೀರು, ಮೀನು ಸಾಕಣೆಯಿಂದ ಬರುವ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಮೋನಿಯಾ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ವಾತಾವರಣದ [[ :en:fixed nitrogen|ಸ್ಥಿರ ಸಾರಜನಕವು]] ತೆರೆದ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪೋಷಕಾಂಶ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಗರದ ಬಾಹ್ಯ (ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡದ) ಸಾರಜನಕ ಪೂರೈಕೆಯ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಹೊಸ [[ಸಾಗರ]] ಜೈವಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ೩% ವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು.<ref>{{cite journal | last1 = Duce | first1 = R A | display-authors = etal | year = 2008 | title = Impacts of Atmospheric Anthropogenic Nitrogen on the Open Ocean | journal = Science | volume = 320 | issue = 5878| pages = 893–89 | doi=10.1126/science.1150369 | pmid=18487184| bibcode = 2008Sci...320..893D| s2cid = 11204131 | hdl = 21.11116/0000-0001-CD7A-0 | hdl-access = free }}</ref> ಕರಾವಳಿ ನೀರು ಆವೃತ [[:en:estuaries|ನದೀಮುಖಗಳಿಂದ]] ಹಿಡಿದು ಭೂಖಂಡದ ಶೆಲ್ಫ್‌ನ [[:en: open waters|ತೆರೆದ ನೀರಿನವರೆಗೆ]] ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ [[:en: marine habitats|ಸಮುದ್ರ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕರಾವಳಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಫೈಟೊಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯು ಪೋಷಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನ ಪೂರೈಕೆ ಎರಡನ್ನೂ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದು ತೀರದ ಹತ್ತಿರದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸೀಮಿತ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕೆಸರು ಮರುಬಳಕೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳಕಿನ ನುಗ್ಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನದಿ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲದ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣದ ಮೂಲಕ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕರಾವಳಿ ನೀರಿಗೆ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪೋಷಕಾಂಶ ಭರಿತ ಆಳವಾದ ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನ ಮಿಶ್ರಣದ ಮೂಲಕ ತೆರೆದ ಸಾಗರದಿಂದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವೂ ಇದೆ.<ref>{{Cite journal|last=Jickells|first=T. D.|date=1998|title=Nutrient Biogeochemistry of the Coastal Zone|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.281.5374.217|journal=Science|language=en|volume=281|issue=5374|pages=217–222|doi=10.1126/science.281.5374.217|issn=0036-8075|pmid=9660744}}</ref> [[:en: climate change|ಹವಾಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯು]] ಶೆಲ್ಫ್ ವಿರಾಮದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಾದರೂ, ಸಾಗರದಿಂದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಒಳಹರಿವು ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಸಾರಜನಕ ಮತ್ತು ರಂಜಕದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕರಾವಳಿ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಒಳಹರಿವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Seitzinger|first1=S. P.|last2=Mayorga|first2=E.|last3=Bouwman|first3=A. F.|last4=Kroeze|first4=C.|last5=Beusen|first5=A. H. W.|last6=Billen|first6=G.|last7=Van Drecht|first7=G.|last8=Dumont|first8=E.|last9=Fekete|first9=B. M.|last10=Garnier|first10=J.|last11=Harrison|first11=J. A.|date=2010|title=Global river nutrient export: A scenario analysis of past and future trends: GLOBAL RIVER EXPORT SCENARIOS|url=http://doi.wiley.com/10.1029/2009GB003587|journal=Global Biogeochemical Cycles|language=en|volume=24|issue=4|pages=n/a|doi=10.1029/2009GB003587|s2cid=55095122}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Jickells|first1=T. D.|last2=Buitenhuis|first2=E.|last3=Altieri|first3=K.|last4=Baker|first4=A. R.|last5=Capone|first5=D.|last6=Duce|first6=R. A.|last7=Dentener|first7=F.|last8=Fennel|first8=K.|last9=Kanakidou|first9=M.|last10=LaRoche|first10=J.|last11=Lee|first11=K.|date=2017|title=A reevaluation of the magnitude and impacts of anthropogenic atmospheric nitrogen inputs on the ocean: Atmospheric nitrogen inputs|url=http://doi.wiley.com/10.1002/2016GB005586|journal=Global Biogeochemical Cycles|volume=31 |issue=2 |pages=289–305 |language=en|doi=10.1002/2016GB005586|hdl=1874/348077|s2cid=5158406|hdl-access=free}}</ref> ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಳದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಹಳವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪೋಷಕಾಂಶವಾದ ಕರಗಿದ [[ಸಿಲಿಕಾನ್]] ಅನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ನದಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಡಲಾಚೆಯಿಂದ ಕೆಸರು ಶಿಥಿಲೀಕರಣದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ====ಕರಾವಳಿ ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್‌ನ ಪರಿಣಾಮಗಳು==== ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ [[ಸಾರಜನಕ]] ಮತ್ತು [[ರಂಜಕ]] ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಒಳಹರಿವು ಕರಾವಳಿ ವಲಯಗಳ ಮೇಲೆ ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಜಲಾನಯನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಹೊರೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಈ ಒತ್ತಡಗಳು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಕರಾವಳಿ ವಲಯದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶವು ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಇದು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಹೊರೆ ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣದೊಂದಿಗೆ ಆಮ್ಲಜನಕದ ವಿನಿಮಯವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಒತ್ತಡಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು: * ಹೆಚ್ಚಿದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಒಳಹರಿವಿನಿಂದಾಗಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ [[:en:phytoplankton|ಫೈಟೊಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್]] ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಅಳತೆಯಾಗಿ [[ಕ್ಲೋರೊಫಿಲ್]] ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ ಎಂದು [[:en:satellite monitoring|ಉಪಗ್ರಹ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಿಂದ]] ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Maúre|first1=Elígio de Raús|last2=Terauchi|first2=Genki|last3=Ishizaka|first3=Joji|last4=Clinton|first4=Nicholas|last5=DeWitt|first5=Michael|date=2021|title=Globally consistent assessment of coastal eutrophication|journal=Nature Communications|language=en|volume=12|issue=1|pages=6142|doi=10.1038/s41467-021-26391-9|issn=2041-1723|pmc=8536747|pmid=34686688}}</ref> * ಹೆಚ್ಚಿದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಭಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಫೈಟೊಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್ [[:en: species composition|ಜಾತಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯು]] ಬದಲಾಗಬಹುದು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಾರಜನಕ ಮತ್ತು ರಂಜಕದ ಒಳಹರಿವಿನ ಹೆಚ್ಚಳ, ಸಿಲಿಕಾನ್ ಒಳಹರಿವಿನಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸಾರಜನಕ ಮತ್ತು ರಂಜಕ ಮತ್ತು ಸಿಲಿಕಾನ್ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಪೋಷಕಾಂಶ ಅನುಪಾತಗಳು ಫೈಟೊಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್ ಜಾತಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇತರ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಡಯಾಟಮ್ಗಳಂತಹ ಸಿಲಿಕಾ ಸಮೃದ್ಧ ಫೈಟೊಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಅನಾನುಕೂಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web|last=Ltd|first=Michael Carder|title=Intermediate Assessment 2017|url=https://oap.ospar.org/en/ospar-assessments/intermediate-assessment-2017/|access-date=February 9, 2022|website=oap.ospar.org|language=en|archive-date=February 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209160519/https://oap.ospar.org/en/ospar-assessments/intermediate-assessment-2017/|url-status=live}}</ref> ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ ([[:en: OSPAR Convention|ಒಎಸ್‌ಪಿಎಆರ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್]] ಅನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ) ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಪದ್ರವದ ಆಲ್ಗಲ್ ಹೂವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Mee|first1=Laurence|last2=Friedrich|first2=Jana|last3=Gomoiu|first3=Marian|date=2005|title=Restoring the Black Sea in Times of Uncertainty|journal=Oceanography|volume=18|issue=2|pages=100–111|doi=10.5670/oceanog.2005.45|issn=1042-8275|doi-access=free}}</ref> ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯು [[:en: harmful algal blooms|ಹಾನಿಕಾರಕ ಆಲ್ಗಲ್ ಬ್ಲೂಮ್‌ಗಳಿಗೆ]] (ಎಚ್‌ಎಬಿ) ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಅಂತಹ ಹೂವುಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೋಷಕಾಂಶ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಎಚ್ಎಬಿಗಳ ನಡುವಿನ ಕಾರಣ ಸಂಬಂಧವು ನೇರವಾಗಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite journal|last1=Glibert|first1=Patricia|last2=Burford|first2=Michele|date=2017|title=Globally Changing Nutrient Loads and Harmful Algal Blooms: Recent Advances, New Paradigms, and Continuing Challenges|url=https://tos.org/oceanography/article/globally-changing-nutrient-loads-and-harmful-algal-blooms-recent-advances-n|journal=Oceanography|volume=30|issue=1|pages=58–69|doi=10.5670/oceanog.2017.110|access-date=February 9, 2022|archive-date=January 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121234844/https://tos.org/oceanography/article/globally-changing-nutrient-loads-and-harmful-algal-blooms-recent-advances-n|url-status=live|doi-access=free|hdl=10072/377577|hdl-access=free}}</ref> * ಬಾಲ್ಟಿಕ್‌ನಂತಹ ಕೆಲವು ಕರಾವಳಿ ಸಮುದ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[:en:Oxygen depletion|ಆಮ್ಲಜನಕದ ಸವಕಳಿ]] ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಅಂತಹ, ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಕಾಲಂನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ರಚನೆಯು ನೀರಿನ ಕಾಲಮ್ ಮಿಶ್ರಣ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ನೀರಿನ ಆಮ್ಲಜನಕೀಕರಣವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಂತಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಆಳವಾದ ನೀರಿಗೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಿಂದ ವಿಘಟನೀಯ ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳ ಒಳಹರಿವಿನ ಹೆಚ್ಚಳವು [[:en: oxygen depletion in oceans|ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಸವಕಳಿಯನ್ನು]] ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Breitburg|first1=Denise|last2=Levin|first2=Lisa A.|last3=Oschlies|first3=Andreas|last4=Grégoire|first4=Marilaure|last5=Chavez|first5=Francisco P.|last6=Conley|first6=Daniel J.|last7=Garçon|first7=Véronique|last8=Gilbert|first8=Denis|last9=Gutiérrez|first9=Dimitri|last10=Isensee|first10=Kirsten|last11=Jacinto|first11=Gil S.|date=2018|title=Declining oxygen in the global ocean and coastal waters|journal=Science|language=EN|volume=359|issue=6371|bibcode=2018Sci...359M7240B|doi=10.1126/science.aam7240|pmid=29301986|s2cid=206657115|doi-access=free}}</ref> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಆಲ್ಗಲ್ ಹೂವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Li|first1=Guancheng|last2=Cheng|first2=Lijing|last3=Zhu|first3=Jiang|last4=Trenberth|first4=Kevin E.|last5=Mann|first5=Michael E.|last6=Abraham|first6=John P.|date=2020|title=Increasing ocean stratification over the past half-century|url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-00918-2|journal=Nature Climate Change|language=en|volume=10|issue=12|pages=1116–1123|doi=10.1038/s41558-020-00918-2|bibcode=2020NatCC..10.1116L|s2cid=221985871|issn=1758-678X|access-date=February 18, 2022|archive-date=February 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218194651/https://www.nature.com/articles/s41558-020-00918-2|url-status=live}}</ref> ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀರಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಣೀಕರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಸವಕಳಿ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಉಲ್ಬಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಕರಾವಳಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಸವಕಳಿಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯು ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ೧೯೫೦ ರ ದಶಕದಿಂದೀಚೆಗೆ ೫೦೦೦ ಚದರ ಮೈಲಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಲೋಚಿತ ಅನಾಕ್ಸಿಯಾ ಪ್ರದೇಶವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Rabalais|first1=Nancy N.|last2=Turner|first2=R. Eugene|date=2019|title=Gulf of Mexico Hypoxia: Past, Present, and Future|journal=Limnology and Oceanography Bulletin|language=en|volume=28|issue=4|pages=117–124|doi=10.1002/lob.10351|issn=1539-6088|s2cid=209578424|doi-access=free|bibcode=2019LimOB..28..117R }}</ref> ಈ ಅನಾಕ್ಸಿಯಾವನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಹೆಚ್ಚಿದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯು [[:en: Mississippi river|ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯಿಂದ]] ಪೂರೈಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಿಂದ ಇಂಧನವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. * [[:en:Hypolimnetic |ಹೈಪೋಲಿಮ್ನೆಟಿಕ್]] ಆಮ್ಲಜನಕದ ಸವಕಳಿ ಬೇಸಿಗೆಯ "ಕೊಲ್ಲುವಿಕೆಗೆ" ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಬೇಸಿಗೆಯ [[:en: stratification|ಶ್ರೇಣೀಕರಣದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಒಳಹರಿವುಗಳು ಅಥವಾ ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು [[:en: primary producers|ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉತ್ಪಾದಕರ]] [[ :en:sedimentation |ಸೆಡಿಮೆಂಟೇಶನ್]] [[ :en:hypolimnion|ಹೈಪೋಲಿಮ್ನಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಉಸಿರಾಟದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆಮ್ಲಜನಕದ ಸವಕಳಿ ವಿಪರೀತವಾದರೆ, ಏರೋಬಿಕ್ ಜೀವಿಗಳು (ಮೀನುಗಳಂತಹವು) ಸಾಯಬಹುದು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ "ಬೇಸಿಗೆ ಕೊಲ್ಲುವಿಕೆ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>Wetzel, R. G. (2001). ''Limnology: Lake and river ecosystems''. San Diego: Academic Press.</ref> ==ಸಮಸ್ಯೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ== ಏಷ್ಯಾದ ೫೪% ಸರೋವರಗಳು ಯುಟ್ರೋಫಿಕ್ ಎಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ: [[ಯುರೋಪ್‌|ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ]] ೫೩%, [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ]] ೪೮%, [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ]] ೪೧% ಮತ್ತು [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ]] ೨೮%.<ref>ILEC/Lake Biwa Research Institute [Eds]. 1988–1993 Survey of the State of the World's Lakes. Volumes I-IV. International Lake Environment Committee, Otsu and United Nations Environment Programme, Nairobi.</ref> [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ]], [[ :en:remote sensing|ರಿಮೋಟ್ ಸೆನ್ಸಿಂಗ್]] ಬಳಸಿ ಸಿಎಸ್ಐಆರ್ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನವು ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದ ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ೬೦% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಯುಟ್ರೋಫಿಕ್ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite journal|last1=Matthews|first1=Mark|last2=Bernard|first2=Stewart|year=2015|title=Eutrophication and cyanobacteria in South Africa's standing water bodies: A view from space|journal=South African Journal of Science|volume=111|issue=5/6|pages=1–8 |doi=10.17159/sajs.2015/20140193|doi-access=free}}</ref> [[ :en:World Resources Institute|ವರ್ಲ್ಡ್ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] ವಿಶ್ವದ ೩೭೫ [[:en: hypoxic|ಹೈಪೋಕ್ಸಿಕ್]] ಕರಾವಳಿ ವಲಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ [[ಯುರೋಪ್‌|ಯುರೋಪ್‌ನ]] ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಯುಎಸ್‌ನ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕರಾವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಜಪಾನ್‌|ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ.<ref> Selman, Mindy (2007) ''Eutrophication: An Overview of Status, Trends, Policies, and Strategies.'' World Resources Institute.</ref> ==ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ== ಒಂದು ಸಮಾಜವಾಗಿ, ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಅನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಕೆಲವು ಹಂತಗಳಿವೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಇತರ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅದರ ಹಾನಿಕಾರಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: ===ಒಳಚರಂಡಿಯಿಂದ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು=== ಕಚ್ಚಾ ಕೊಳಚೆನೀರು ಮಾಲಿನ್ಯದ ಬಿಂದು ಮೂಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಅನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜೈವಿಕ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು [[:en: sewage treatment plants|ಒಳಚರಂಡಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು]] ನವೀಕರಿಸಬಹುದು ಇದರಿಂದ ಅವು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಜಲಮೂಲಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಸಾರಜನಕ ಮತ್ತು ರಂಜಕವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಉತ್ತಮ [[:en: secondary treatment|ದ್ವಿತೀಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯೊಂದಿಗೆ]], ಒಳಚರಂಡಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಬರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂತಿಮ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು ನೈಟ್ರೇಟ್, ನೈಟ್ರೈಟ್ ಅಥವಾ ಅಮೋನಿಯಾದಂತಹ ಸಾರಜನಕದ ಗಣನೀಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ದುಬಾರಿ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಒಳಚರಂಡಿಯ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಕಾನೂನುಗಳು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನಾಟಕೀಯ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಜಲಮೂಲಗಳ ಮೂಲವಲ್ಲದ ಮೂಲ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಲೋಡ್‌ಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆದಾರ ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ದೇಶೀಯ ಒಳಚರಂಡಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚು ನಗರೀಕರಣಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ :en:developing countries|ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Smith |first1=V. H. |last2=Tilman |first2=G. D. |last3=Nekola |first3=J. C. |year=1999 |title=Eutrophication: Impacts of excess nutrient inputs on freshwater, marine, and terrestrial ecosystems |url=https://archive.org/details/sim_environmental-pollution_1999_100_1-3/page/n197 |journal=Environmental Pollution |volume=100 |issue=1–3 |pages=179–196 |doi=10.1016/S0269-7491(99)00091-3 |pmid=15093117 |s2cid=969039}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ [[ :en:reuse wastewater|ತ್ಯಾಜ್ಯ ನೀರಿನ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯು ಕೊರತೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮೂಲಗಳಿಂದ ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೀತಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾಳಜಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ===ಕೃಷಿಯಿಂದ ಪೋಷಕಾಂಶ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು=== ಕೃಷಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಅನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಅನೇಕ ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ. ಯು.ಎಸ್. ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆ ಹೊರಡಿಸಿದ ಕೆಲವು ಶಿಫಾರಸುಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ:<ref>{{Cite web|date=March 12, 2013|title=The Sources and Solutions: Agriculture|url=https://www.epa.gov/nutrientpollution/sources-and-solutions-agriculture|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622084443/https://www.epa.gov/nutrientpollution/sources-and-solutions-agriculture|archive-date=June 22, 2021|access-date=|website=United States EPA}}</ref> * ಪೋಷಕಾಂಶ ನಿರ್ವಹಣಾ ತಂತ್ರಗಳು - ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಯಾರಾದರೂ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ವರ್ಷದ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸರಿಯಾದ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ನಿಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ರಸಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಹೊಲಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸಾವಯವವಾಗಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಹೊಲಗಳು "ಹಾನಿಕಾರಕ ನೈಟ್ರೇಟ್ ಸೋರಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು".<ref>{{Cite journal | doi = 10.1073/pnas.0600359103|bibcode = 2006PNAS..103.4522K | title = Reduced nitrate leaching and enhanced denitrifier activity and efficiency in organically fertilized soils | year = 2006 | last1 = Kramer | first1 = S. B. | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 103 | issue = 12 | pages = 4522–4527 | pmid=16537377 | pmc=1450204|doi-access = free }}</ref> ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಗಿಂತ ಸಾವಯವ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>Williams, A.G., Audsley, E. and Sandars, D.L. (2006) [http://randd.defra.gov.uk/Default.aspx?Module=More&Location=None&ProjectID=11442 Determining the environmental burdens and resource use in the production of agricultural and horticultural commodities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180925104257/http://randd.defra.gov.uk/Default.aspx?Module=More&Location=None&ProjectID=11442 |date=September 25, 2018 }}. Main Report. Defra Research Project IS0205. Bedford: Cranfield University and Defra.</ref> [[ಜಪಾನ್‌|ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ]] [[ಜಾನುವಾರು|ಜಾನುವಾರುಗಳು]] ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾರಜನಕದ ಪ್ರಮಾಣವು ಕೃಷಿ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ರಸಗೊಬ್ಬರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal | last1 = Kumazawa | first1 = K. | journal = Nutrient Cycling in Agroecosystems | volume = 63 | issue = 2/3 | pages = 129–137 | doi = 10.1023/A:1021198721003 |title=Nitrogen fertilization and nitrate pollution in groundwater in Japan: Present status and measures for sustainable agriculture| url = https://archive.org/details/nutrient-cycling-in-agroecosystems_2002_63_2-3/page/129 | year = 2002 | bibcode = 2002NCyAg..63..129K | s2cid = 22847510 }}</ref> * ವರ್ಷವಿಡೀ ನೆಲದ ಹೊದಿಕೆ - ಕವರ್ ಬೆಳೆ ಬರಿ ನೆಲದ ಅವಧಿಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಋತುವು ಮುಗಿದ ನಂತರವೂ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಸವೆತ ಮತ್ತು ಹರಿವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. * ಹೊಲದ ಬಫರ್‌ಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದು - ಹೊಲಗಳ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಮರಗಳು, ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದರಿಂದ ಹರಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ನೀರು ಹತ್ತಿರದ ಜಲಮೂಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಕೆಲವು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last1=Carpenter|first1=S. R.|last2=Caraco|first2=N. F.|last3=Correll|first3=D. L.|last4=Howarth|first4=R. W.|last5=Sharpley|first5=A. N.|last6=Smith|first6=V. H.|date=August 1998|title=Nonpoint Pollution of Surface Waters with Phosphorus and Nitrogen|url=https://archive.org/details/sim_ecological-applications_1998-08_8_3/page/559|journal=Ecological Applications|volume=8|issue=3|pages=559|doi=10.2307/2641247|jstor=2641247|hdl-access=free|hdl=1813/60811}}</ref> [[:en: Riparian buffer zones|ನದಿಪಾತ್ರದ ಬಫರ್ ವಲಯಗಳು]] ಹರಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳನ್ನು ಫಿಲ್ಟರ್ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಬಳಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಕೆಸರು]] ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ನೀರಿನ ಬದಲು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೊಲಗಳು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳ ಬಳಿ ಬಫರ್ ವಲಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೂರ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಭಾವ್ಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. * ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಉಳುಮೆ - ಉಳುಮೆಯ ಆವರ್ತನ ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಭೂಮಿಯು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. [[File:Orange like Autumn.jpg|thumb|ಕಾಲುವೆಯಲ್ಲಿ ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಶನ್.]] ===ನೀತಿ=== [[:en: Sustainable Development Goals|ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳಿಗಾಗಿ]] ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಚೌಕಟ್ಟು ಸಮುದ್ರ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್‌ನ ಹಾನಿಕಾರಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. [[:en: Sustainable Development Goal 14|ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿ ೧೪]] (ನೀರಿನ ಕೆಳಗಿನ ಜೀವನ) ದೊಳಗೆ ಕರಾವಳಿ ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಮತ್ತು ತೇಲುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅವಶೇಷಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು (ಐಸಿಇಪಿ) ರಚಿಸಲು ಇದು ಕಾಲಮಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|title=14.1.1 Index of Coastal Eutrophication (ICEP) and Floating Plastic debris Density|url=https://uneplive.unep.org/indicator/index/14_1_1|access-date=October 14, 2020|website=UN Environment|archive-date=August 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813115053/https://uneplive.unep.org/indicator/index/14_1_1|url-status=live}}</ref> ಎಸ್‌ಡಿಜಿ ೧೪ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಈ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: "೨೦೨೫ ರ ವೇಳೆಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸಮುದ್ರ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಮುದ್ರದ ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶ [[ಮಾಲಿನ್ಯ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಭೂ-ಆಧಾರಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ".<ref>{{Cite web|title=Goal 14 targets|url=https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-14-life-below-water/targets.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930060036/https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-14-life-below-water/targets.html|archive-date=September 30, 2020|access-date=September 24, 2020|website=UNDP|language=en}}</ref> ನೀತಿ ಮತ್ತು ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್‌ನ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಸಾಧನಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ಮಾಲಿನ್ಯದ ಬಿಂದುವಲ್ಲದ ಮೂಲಗಳು ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್‌ಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.<ref>[http://www.unep.or.jp/ietc/Publications/TechPublications/TechPub-11/ "Planning and Management of Lakes and Reservoirs: An Integrated Approach to Eutrophication."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121111202652/http://www.unep.or.jp/ietc/Publications/techpublications/TechPub-11/ |date=November 11, 2012 }} United Nations Environment Programme, Newsletter and Technical Publications. International Environmental Technology Centre. Ch.3.4 (2000).</ref> ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಲುಪುವ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅದರ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಬಹುದು, ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸವಕಳಿ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ, [[:en: land degradation|ಭೂಮಿಯ ಅವನತಿಯನ್ನು]] ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸುಸ್ಥಿರ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಭೂಮಿಯ ದಕ್ಷ, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕ, ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಲುಪುವ ಮಣ್ಣಿನ ಹರಿವು ಮತ್ತು ಸಾರಜನಕ ಆಧಾರಿತ ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.<ref>{{cite journal|author1=Oglesby, R. T. |author2=Edmondson, W. T. |title=Control of Eutrophication|journal= Journal (Water Pollution Control Federation)|volume= 38|issue= 9 |year=1966|pages= 1452–1460|jstor=25035632}}</ref> ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಲೇವಾರಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೀರಿ ತಲುಪುವ ಜನರ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಮೂಲವು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದರಿಂದ, ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಒಳನುಸುಳುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಹಕಾರ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳವರೆಗಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಷ್ಟು ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಜಲಮೂಲಗಳ ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಅನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20150111125613/http://dnr.state.md.us/bay/monitoring/limit/index.html Nutrient Limitation]. Department of Natural Resources, Maryland, U.S.</ref> [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]], ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಅನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಯತ್ನವೆಂದರೆ [[:en:Chesapeake Bay|ಚೆಸಾಪೀಕ್ ಕೊಲ್ಲಿ]]. ==ಹಿಮ್ಮುಖ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ== ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಒಳಹರಿವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪೂರ್ವ ಷರತ್ತಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, ಎರಡು ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳಿವೆ: ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಇದು ಬಹಳ ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವಶೇಷಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಒಳಹರಿವಿನ ಸರಳ ಹಿಮ್ಮುಖಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಕಾಗಬಹುದು.<ref>{{Cite journal|last1=May|first1=L|last2=Olszewska|first2=J|last3=Gunn|first3=I D M|last4=Meis|first4=S|last5=Spears|first5=B M|date=2020|title=Eutrophication and restoration in temperate lakes|journal=IOP Conference Series: Earth and Environmental Science|volume=535|issue=1|pages=012001|doi=10.1088/1755-1315/535/1/012001|bibcode=2020E&ES..535a2001M|s2cid=225481650|issn=1755-1307|doi-access=free}}</ref> ಏಕೆಂದರೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಿರ ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ಪರಿಸರ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿವೆ. ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಟೆಡ್ ಸರೋವರಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನವು ನಿಧಾನಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅನೇಕವೇಳೆ ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. [[:en:environmental remediation|ಪರಿಸರ ಪರಿಹಾರದಲ್ಲಿ]], ಪೋಷಕಾಂಶ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು [[:en:biofiltration|ಜೈವಿಕ ಶೋಧನೆಯನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇದು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಜೈವಿಕವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಲು ಜೀವಂತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಪಟ್ಟಿಗಳು, [[:en: riparian|ನದಿಪಾತ್ರದ]] ಪ್ರದೇಶಗಳು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಗದ್ದೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕೊಳಗಳು ಸೇರಿವೆ. ===ಪಾಚಿ ಹೂಬಿಡುವ ಮುನ್ಸೂಚನೆ=== [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಗರ ವಾತಾವರಣದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯು ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್, ಮೈನೆ ಕೊಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಕೊಲ್ಲಿಯಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಸಾಧನವನ್ನು ರಚಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Lake Erie Harmful Algal Bloom Forecast |url=https://coastalscience.noaa.gov/science-areas/habs/hab-forecasts/lake-erie/ |website=NCCOS |publisher=NOAA |access-date=12 February 2024}}</ref> ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಊಹೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ನೇರವಾಗಿ ಬಾಧಿತ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಹೂವುಗಳ ತೀವ್ರತೆ, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಪಥವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ದೇಹಗಳಲ್ಲಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಭವಿಷ್ಯದ ಹೂವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಅಂಶಗಳಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಊಹಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=HAB Forecasts |url=https://coastalscience.noaa.gov/science-areas/habs/hab-forecasts/ |access-date=2024-11-04 |website=NCCOS Coastal Science Website |language=en-US}}</ref> ===ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಜೈವಿಕ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆ=== ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಜೈವಿಕ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆಯು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಜೈವಿಕ ಪರಿಹಾರವಾಗಿದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಲಮೂಲಗಳಿಂದ ಸಾರಜನಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು [[:en: shellfish|ಶೆಲ್ಫಿಶ್]] ಮತ್ತು [[ :en:seaweed|ಕಡಲಕಳೆ]] ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡುವ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಪೋಷಕಾಂಶ ಜೈವಿಕ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಜೈವಿಕ ಕೊಯ್ಲು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=Nutrient Bioextraction Overview|url=http://longislandsoundstudy.net/issues-actions/water-quality/nutrient-bioextraction-overview/|access-date=March 22, 2018|publisher=Long Island Sound Study partnership|location=Stamford, CT|archive-date=October 6, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006062352/http://longislandsoundstudy.net/issues-actions/water-quality/nutrient-bioextraction-overview/|url-status=live}}</ref> ====ನದೀಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಶೆಲ್ಫಿಶ್==== [[File:Mussels at Strawberry Rocks PC013145.JPG|thumb|ಮಸ್ಸೆಲ್ಸ್ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಜೈವಿಕ ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸಾರಜನಕವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಪಾಚಿಗಳನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.|231x231px]] ಸಿಂಪಿ ದಿಬ್ಬಗಳಿಂದ [[ಸಾರಜನಕ|ಸಾರಜನಕವನ್ನು]] ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದರಿಂದ ಇತರ ಪೋಷಕಾಂಶ ವ್ಯಾಪಾರ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಂತೆಯೇ ಸಾರಜನಕ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಮೂಲಗಳಿಗೆ ನಿವ್ವಳ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಸಿಂಪಿಗಳು [[ನದೀಮುಖ|ನದೀಮುಖಗಳಲ್ಲಿ]] ಸಾರಜನಕದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮಿತಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಸಿಂಪಿಗಳು ಜಾರಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಾರಜನಕ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಅನುಸರಣೆ ವೆಚ್ಚಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|last=Kroeger|first=Timm|year=2012|title=Dollars and Sense: Economic Benefits and Impacts from two Oyster Reef Restoration Projects in the Northern Gulf of Mexico|url=http://www.nature.org/ourinitiatives/regions/northamerica/oyster-restoration-study-kroeger.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002313/http://www.nature.org/ourinitiatives/regions/northamerica/oyster-restoration-study-kroeger.pdf|archive-date=March 4, 2016|access-date=May 29, 2013|publisher=The Nature Conservancy}}</ref> ಸಿಂಪಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಸೆಲ್‌ಗಳು ನದೀಮುಖಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾರಜನಕದ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹಲವಾರು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ. ಫಿಲ್ಟರ್ ಫೀಡಿಂಗ್ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಫೈಟೊಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಸೀಕ್ವೆಸ್ಟರ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book| vauthors = Newell RI, Fisher TR, Holyoke RR, Cornwell JC |title=The Comparative Roles of Suspension Feeders in Ecosystems | volume = 47 |publisher=Springer|year=2005| veditors = Dame R, Olenin S |edition=NATO Science Series IV: Earth and Environmental Sciences|location=Netherlands|pages=93–120|contribution=Influence of eastern oysters on nitrogen and phosphorus regeneration in Chesapeake Bay, USA}}</ref><ref>{{cite book| vauthors = Grabowski JH, Petersen CM |title=Restoring oyster reefs to recover ecosystem services|publisher=Elsevier-Academic Press|year=2007| veditors = Cuddington K, Byers JE, Wilson WG, Hastings A |edition=Ecosystem Engineers: Concepts, Theory and Applications|location=Amsterdam|pages=281–298}}</ref><ref>{{cite web|year=2010|title=International Workshop on Bioextractive Technologies for Nutrient Remediation Summary Report|url=http://www.nefsc.noaa.gov/nefsc/publications/|publisher=US Dept Commerce, Northeast Fish Sci Cent Ref Doc. 10-19; 12 p. Available from: National Marine Fisheries Service, 166 Water Street, Woods Hole, MA 02543-1026|vauthors=Rose JM, Tedesco M, Wikfors GH, Yarish C|access-date=February 15, 2022|archive-date=October 29, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029030853/https://www.nefsc.noaa.gov/nefsc/publications/|url-status=live}}</ref> ಇವುಗಳನ್ನು ಶೆಲ್ಫಿಶ್ ಕೊಯ್ಲಿನ ಮೂಲಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು.<ref>Burkholder, JoAnn M. and Sandra E. Shumway. (2011) "Bivalve shellfish aquaculture and eutrophication", in ''Shellfish Aquaculture and the Environment''. Ed. Sandra E. Shumway. John Wiley & Sons, {{ISBN|0-8138-1413-8}}.</ref> ಹೂಳುಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಳಬಹುದು ಅಥವಾ [[:en: denitrification|ಡಿನೈಟ್ರೀಕರಣದ]] ಮೂಲಕ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಶೆಲ್ಫಿಶ್ ಕೃಷಿಯ ಮೂಲಕ ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಕಲ್ಪನೆಯ ಕಡೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆಡ್ ಲಿಂಡಾಲ್ ಮತ್ತು ಇತರರು [[ಸ್ವೀಡನ್|ಸ್ವೀಡನ್‌ನಲ್ಲಿ]] [[ :en:mussels |ಮಸೆಲ್‍ಗಳನ್ನು]] ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಡೆಸಿದರು.<ref>{{Cite journal|last1=Kaspar|first1=H. F.|last2=Gillespie|first2=P. A.|last3=Boyer|first3=I. C.|last4=MacKenzie|first4=A. L.|year=1985|title=Effects of mussel aquaculture on the nitrogen cycle and benthic communities in Kenepuru Sound, Marlborough Sounds, New Zealand|url=https://archive.org/details/sim_marine-biology_1985-02_85_2/page/127|journal=Marine Biology|volume=85|issue=2|pages=127–136|doi=10.1007/BF00397431|bibcode=1985MarBi..85..127K |s2cid=83551118}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Newell|first1=R. I. E.|last2=Cornwell|first2=J. C.|last3=Owens|first3=M. S.|year=2002|title=Influence of simulated bivalve biodeposition and microphytobenthos on sediment nitrogen dynamics: A laboratory study|journal=Limnology and Oceanography|volume=47|issue=5|pages=1367–1379|bibcode=2002LimOc..47.1367N|doi=10.4319/lo.2002.47.5.1367|doi-access=free}}</ref> [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ]], ಪೂರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಶೆಲ್ಫಿಶ್ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Lindahl|first1=O.|last2=Hart|first2=R.|last3=Hernroth|first3=B.|last4=Kollberg|first4=S.|last5=Loo|first5=L. O.|last6=Olrog|first6=L.|last7=Rehnstam-Holm|first7=A. S.|last8=Svensson|first8=J.|last9=Svensson|first9=S.|last10=Syversen|first10=U.|year=2005|title=Improving marine water quality by mussel farming: A profitable solution for Swedish society|url=http://www.aquacircle.org/images/pdfdokumenter/efterret07/ambi3402_131-138.pdf|journal=Ambio|volume=34|issue=2|pages=131–138|citeseerx=10.1.1.589.3995|doi=10.1579/0044-7447-34.2.131|pmid=15865310|bibcode=2005Ambio..34..131L |s2cid=25371433|access-date=November 1, 2017|archive-date=September 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922011833/http://www.aquacircle.org/images/pdfdokumenter/efterret07/ambi3402_131-138.pdf|url-status=live}}</ref><ref>Brumbaugh, R.D. et al. (2006). [http://www.conservationgateway.org/Files/Pages/practitioner%E2%80%99s-guide-desi.aspx A Practitioners Guide to the Design and Monitoring of Shellfish Restoration Projects: An Ecosystem Services Approach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130701024305/http://www.conservationgateway.org/Files/Pages/practitioner%E2%80%99s-guide-desi.aspx |date=July 1, 2013 }}. The Nature Conservancy, Arlington, VA.</ref> ====ಸಮುದ್ರದ ಜೊಂಡಿನ ಕೃಷಿ==== ಸಾರಜನಕದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಸಮುದ್ರದ ಜೊಂಡಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿವೆ. [[:en:Seaweed aquaculture|ಸಮುದ್ರದ ಜೊಂಡಿನ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯು]] ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Kim |first1=Jang K. |last2=Kraemer |first2=George P. |last3=Yarish |first3=Charles |date=2014 |title=Field scale evaluation of seaweed aquaculture as a nutrient bioextraction strategy in Long Island Sound and the Bronx River Estuary |url=https://archive.org/details/sim_aquaculture_2014-09-20_433/page/148 |journal=Aquaculture |volume=433 |pages=148–156 |bibcode=2014Aquac.433..148K |doi=10.1016/j.aquaculture.2014.05.034}}</ref><ref>{{cite web |last1=Kroeger |first1=Timm |date=May 2012 |title=Dollars and Sense: Economic Benefits and Impacts from two Oyster Reef Restoration Projects in the Northern Gulf of Mexico |url=https://www.conservationgateway.org/Files/Pages/dollars-and-sense-economi.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803151420/http://www.conservationgateway.org/Files/Pages/dollars-and-sense-economi.aspx |archive-date=August 3, 2020 |access-date=July 29, 2020 |website=The Nature Conservancy}}</ref> ಕೆಲ್ಪ್‌ನಂತಹ ಸಮುದ್ರದ ಜೊಂಡು [[ರಂಜಕ]] ಮತ್ತು ಸಾರಜನಕವನ್ನು ಸಹ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಮುದ್ರದ ಕಲುಷಿತ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಅತಿಯಾದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|last1=Duarte|first1=Carlos M.|last2=Wu|first2=Jiaping|last3=Xiao|first3=Xi|last4=Bruhn|first4=Annette|last5=Krause-Jensen|first5=Dorte|date=April 12, 2017|title=Can Seaweed Farming Play a Role in Climate Change Mitigation and Adaptation?|journal=Frontiers in Marine Science|volume=4|page=100 |doi=10.3389/fmars.2017.00100|doi-access=free|bibcode=2017FrMaS...4..100D |hdl=10754/623247|hdl-access=free}}</ref> ಕೆಲವು ಕೃಷಿ ಮಾಡಿದ ಸಮುದ್ರದ ಜೊಂಡುಗಳು ಅತ್ಯಧಿಕ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ<ref>{{Cite web|url=https://e360.yale.edu/features/new_breed_of_ocean_farmer_aims_to_revive_global_seas|title=Can We Save the Oceans By Farming Them?|website=Yale E360|access-date=March 8, 2019|archive-date=October 19, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191019150923/https://e360.yale.edu/features/new_breed_of_ocean_farmer_aims_to_revive_global_seas|url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಎನ್, ಪಿ, ಸಿಒ೨ ಅನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಒ೨ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Xiao|first1=X.|last2=Agusti|first2=S.|last3=Lin|first3=F.|last4=Li|first4=K.|last5=Pan|first5=Y.|last6=Yu|first6=Y.|last7=Zheng|first7=Y.|last8=Wu|first8=J.|last9=Duarte|first9=C. M.|year=2017|title=Nutrient removal from Chinese coastal waters by large-scale seaweed aquaculture|journal=Scientific Reports|volume=7|pages=46613|bibcode=2017NatSR...746613X|doi=10.1038/srep46613|pmc=5399451|pmid=28429792}}</ref> ಇದು ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಅನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ.<ref>{{Citation|last=Duarte|first=Carlos M.|title=Coastal eutrophication research: A new awareness |date=2009|work=Eutrophication in Coastal Ecosystems|pages=263–269|publisher=Springer Netherlands|doi=10.1007/978-90-481-3385-7_22|isbn=978-90-481-3384-0}}</ref> ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಜೊಂಡಿನ ಕೃಷಿಯು [[:en: coastal waters|ಕರಾವಳಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿನ]] ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಪರಿಹಾರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ===ಜಿಯೋ-ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್=== [[File:Application of a phosphorus sorbent to a lake - The Netherlands.jpg|thumb|ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಸೋರ್ಬೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವುದು - [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]].]] ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ [[:en: hypoxia|ಹೈಪೋಕ್ಸಿಯಾ]] / ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಅನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ತಂತ್ರವೆಂದರೆ: ಸಂಕುಚಿತ ಗಾಳಿಯ ನೇರ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು, ಇದು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ]] [[ :en:Manchester Ship Canal|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಹಡಗು ಕಾಲುವೆಯ]] [[:en:Salford Docks|ಸಾಲ್ಫೋರ್ಡ್ ಡಾಕ್ಸ್]] ಪ್ರದೇಶದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url= http://www.mangeogsoc.org.uk/egm/5_1.pdf|access-date=December 11, 2007|date=August 21, 2003|title= Exploring Greater Manchester&nbsp;– a fieldwork guide: The fluvioglacial gravel ridges of Salford and flooding on the River Irwell|author= Hindle, P.|publisher=Manchester Geographical Society}} p. 13</ref> ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ ಕೊಳಗಳಂತಹ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರಿಗೆ, ಪಂಪ್ ಗಾಳಿಯಾಡುವಿಕೆಯು ಪ್ರಮಾಣಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url=https://thefishsite.com/articles/pond-aeration | title=Pond Aeration | date=April 10, 2006 }}</ref> ===ರಂಜಕದ ರಾಸಾಯನಿಕ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ=== [[ರಂಜಕ|ರಂಜಕವನ್ನು]] ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದರಿಂದ ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಅನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಬಹುದು.<ref>{{Cite journal|doi=10.1021/es5036267|pmid=25137490|title=Geo-Engineering in Lakes: A Crisis of Confidence?|journal=Environmental Science & Technology|volume=48|issue=17|pages=9977–9979|year=2014|last1=Spears|first1=Bryan M.|last2=Maberly|first2=Stephen C.|last3=Pan|first3=Gang|last4=MacKay|first4=Ellie|last5=Bruere|first5=Andy|last6=Corker|first6=Nicholas|last7=Douglas|first7=Grant|last8=Egemose|first8=Sara|last9=Hamilton|first9=David|last10=Hatton-Ellis|first10=Tristan|last11=Huser|first11=Brian|last12=Li|first12=Wei|last13=Meis|first13=Sebastian|last14=Moss|first14=Brian|last15=Lürling|first15=Miquel|last16=Phillips|first16=Geoff|last17=Yasseri|first17=Said|last18=Reitzel|first18=Kasper|bibcode=2014EnST...48.9977S|url=http://ir.rcees.ac.cn/handle/311016/9551|access-date=September 8, 2020|archive-date=October 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021121418/http://ir.rcees.ac.cn/handle/311016/9551|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.5268/IW-4.4.769|title=Geoengineering in lakes: Welcome attraction or fatal distraction?|journal=Inland Waters|volume=4|issue=4|pages=349–356|year=2014|last1=MacKay|first1=Eleanor|last2=Maberly|first2=Stephen|last3=Pan|first3=Gang|last4=Reitzel|first4=Kasper|last5=Bruere|first5=Andy|last6=Corker|first6=Nicholas|last7=Douglas|first7=Grant|last8=Egemose|first8=Sara|last9=Hamilton|first9=David|last10=Hatton-Ellis|first10=Tristan|last11=Huser|first11=Brian|last12=Li|first12=Wei|last13=Meis|first13=Sebastian|last14=Moss|first14=Brian|last15=Lürling|first15=Miquel|last16=Phillips|first16=Geoff|last17=Yasseri|first17=Said|last18=Spears|first18=Bryan|bibcode=2014InWat...4..349M |hdl=10072/337267|s2cid=55610343|hdl-access=free}}</ref> ಹಲವಾರು ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಸೋರ್ಬೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, [[:en: alum |ಅಲ್ಯೂಮ್]] ([[:en:aluminium sulfate|ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್]]<ref>{{cite web|url=http://www.dnr.state.wi.us/org/water/fhp/papers/alum_brochure.pdf |title=Wisconsin Department of Natural Resources |access-date=August 3, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091128030217/http://www.dnr.state.wi.us/org/water/fhp/papers/alum_brochure.pdf |archive-date=November 28, 2009 }}</ref>) ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅನೇಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಸೋರ್ಬೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಲಮೂಲದ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸರೋವರದ ತಳಕ್ಕೆ ಮುಳುಗಿ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಅನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇಂತಹ ಸೋರ್ಬೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್ ಮತ್ತು ಆಲ್ಗಲ್ ಬ್ಲೂಮ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[:en: Phoslock|ಫಾಸ್ಲಾಕ್]] ಎಂಬ ವಾಣಿಜ್ಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿದೆ).<ref>{{Cite journal|doi=10.1007/s10452-016-9575-2|title=Guiding principles for the development and application of solid-phase phosphorus adsorbents for freshwater ecosystems|journal=Aquatic Ecology|volume=50|issue=3|pages=385–405|year=2016|last1=Douglas|first1=G. B.|last2=Hamilton|first2=D. P.|last3=Robb|first3=M. S.|last4=Pan|first4=G.|last5=Spears|first5=B. M.|last6=Lurling|first6=M.|bibcode=2016AqEco..50..385D |hdl=10072/406333 |s2cid=18154662|url=http://irep.ntu.ac.uk/id/eprint/27767/1/PubSub5337_Pan.pdf|access-date=December 15, 2019|archive-date=September 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919184710/http://irep.ntu.ac.uk/id/eprint/27767/1/PubSub5337_Pan.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1016/J.WATRES.2016.03.035|pmid=27039034|title=Editorial – A critical perspective on geo-engineering for eutrophication management in lakes|journal=Water Research|volume=97|pages=1–10|year=2016|last1=Lürling|first1=Miquel|last2=MacKay|first2=Eleanor|last3=Reitzel|first3=Kasper|last4=Spears|first4=Bryan M.|bibcode=2016WatRe..97....1L |url=http://nora.nerc.ac.uk/id/eprint/513724/1/N513724PP.pdf|access-date=December 15, 2019|archive-date=July 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731023813/http://nora.nerc.ac.uk/id/eprint/513724/1/N513724PP.pdf|url-status=live}}</ref> ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ರಂಜಕದ ಕಡಿತದಲ್ಲಿ ಅಲುಮ್ ನ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ೧೧೪ [[ಸರೋವರ|ಸರೋವರಗಳನ್ನು]] ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ, ಆಲಂ ೧೧ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ರಂಜಕವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite journal |doi=10.1016/j.watres.2015.06.051|pmid=26250754|title=Longevity and effectiveness of aluminum addition to reduce sediment phosphorus release and restore lake water quality|journal=Water Research|volume=97|pages=122–132|year=2016|last1=Huser|first1=Brian J.|last2=Egemose|first2=Sara|last3=Harper|first3=Harvey|last4=Hupfer|first4=Michael|last5=Jensen|first5=Henning|last6=Pilgrim|first6=Keith M.|last7=Reitzel|first7=Kasper|last8=Rydin|first8=Emil|last9=Futter|first9=Martyn|bibcode=2016WatRe..97..122H |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.1016/j.watres.2013.08.019|pmid=24041525|title=Controlling eutrophication by combined bloom precipitation and sediment phosphorus inactivation|journal=Water Research|volume=47|issue=17|pages=6527–6537|year=2013|last1=Lürling|first1=Miquel|last2=Oosterhout|first2=Frank van|bibcode=2013WatRe..47.6527L }}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.1080/10402381.2016.1265618|title=Attempted management of cyanobacteria by Phoslock (Lanthanum-modified clay) in Canadian lakes: Water quality results and predictions|journal=Lake and Reservoir Management|volume=33|issue=2|pages=163–170|year=2017|last1=Nürnberg|first1=Gertrud K.|bibcode=2017LRMan..33..163N |s2cid=89762486}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.1080/10402381.2016.1263693|title=Nine years of phosphorus management with lanthanum modified bentonite (Phoslock) in a eutrophic, shallow swimming lake in Germany|journal=Lake and Reservoir Management|volume=33|issue=2|pages=119–129|year=2017|last1=Epe|first1=Tim Sebastian|last2=Finsterle|first2=Karin|last3=Yasseri|first3=Said|bibcode=2017LRMan..33..119E |s2cid=90314146}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Kennedy |first1=Robert H. |last2=Cook |first2=G. Dennis |title=Control of Lake Phosphorus with Aluminum Sulfate: Dose Determination and Application Techniques |date=June 1982 |url=https://doi.org/10.1111/j.1752-1688.1982.tb00005.x |journal=Journal of the American Water Resources Association |volume=18 |issue=3 |pages=389–395 |doi=10.1111/j.1752-1688.1982.tb00005.x |bibcode=1982JAWRA..18..389K |issn=1093-474X}}</ref> ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯದಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಇದ್ದರೂ (ಆಳವಾದ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ೨೧ ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ೫.೭ ವರ್ಷಗಳು), ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಸರೋವರಗಳೊಳಗಿನ ರಂಜಕವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಲುಮ್ನ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite book |last1=Huser |first1=Brian J. |last2=Egemose |first2=Sara |last3=Harper |first3=Harvey |last4=Hupfer |first4=Michael |last5=Jensen |first5=Henning |last6=Pilgrim |first6=Keith M. |last7=Reitzel |first7=Kasper |last8=Rydin |first8=Emil |last9=Futter |first9=Martyn |date=2016 |title=Longevity and effectiveness of aluminum addition to reduce sediment phosphorus release and restore lake water quality |location=[[Fjärdingen]] |publisher=Uppsala universitet, Limnologi Uppsala universitet |oclc=1233676585 }}</ref> ಆಳವಾದ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಾಹ್ಯ ರಂಜಕದ ಭಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಅಲುಮ್ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯು ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>Cooke, G. D., Welch, E. B., Martin, A. B., Fulmer, D. G., Hyde, J. B., & Schrieve, G. D. (1993). Effectiveness of Al, Ca, and Fe salts for control of internal phosphorus loading in shallow and deep lakes. ''Hydrobiologia'', ''253''(1), 323-335.</ref> ಫಿನ್ನಿಷ್ ರಂಜಕ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಕ್ರಮಗಳು ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಪುರಸಭೆಯ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳಿಂದ ಕಲುಷಿತಗೊಂಡ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Räike|first1=A.|last2=Pietiläinen|first2=O. -P.|last3=Rekolainen|first3=S.|last4=Kauppila|first4=P.|last5=Pitkänen|first5=H.|last6=Niemi|first6=J.|last7=Raateland|first7=A.|last8=Vuorenmaa|first8=J.|year=2003|title=Trends of phosphorus, nitrogen and chlorophyll a concentrations in Finnish rivers and lakes in 1975–2000|journal=Science of the Total Environment|volume=310|issue=1–3|pages=47–59|bibcode=2003ScTEn.310...47R|doi=10.1016/S0048-9697(02)00622-8|pmid=12812730}}</ref> ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ೯೦% ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೂ, ಕೆಲವು ಉದ್ದೇಶಿತ ಬಿಂದು ಮೂಲಗಳು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಹರಿವಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಲಿಲ್ಲ. ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[:en:Biogeochemical cycle|ಜೈವಿಕ ಭೂರಾಸಾಯನಿಕ ಚಕ್ರ]] - ಭೂಮಿಯ ಜೈವಿಕ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕವಲ್ಲದ ಭಾಗಗಳ ನಡುವಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾರ್ಗ. * [[:en:Ecological Quality Ratio|ಪರಿಸರ ಗುಣಮಟ್ಟ ಅನುಪಾತ]] - ನಿರ್ದೇಶನ * [[:en:Effluent |ತ್ಯಾಜ್ಯ]] - ದ್ರವ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ಕೊಳಚೆನೀರನ್ನು ನದಿ ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ * [[:en:Nitrogen cycle|ಸಾರಜನಕ ಚಕ್ರ]] - ಜೈವಿಕ ಭೂರಾಸಾಯನಿಕ ಚಕ್ರ, ಇದರ ಮೂಲಕ ಸಾರಜನಕವನ್ನು ವಿವಿಧ ರಾಸಾಯನಿಕ ರೂಪಗಳಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * [[:en:Trophic state index|ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್]] - ಜೈವಿಕ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನೀರಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅಳತೆ. * [[:en:Upland and lowland (freshwater ecology)|ಮಲೆನಾಡು ಮತ್ತು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶ (ಸಿಹಿನೀರಿನ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ)]] - ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದ ವಿಧಗಳು. * [[:en:Water Framework Directive|ಜಲ ಚೌಕಟ್ಟು ನಿರ್ದೇಶನ]] ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://initrogen.org/ International Nitrogen Initiative] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Interwikineeded}} bcftsz23e90lpa2fuyzbpz29tr7spgc 0 126541 1427533 1379609 2026-09-07T01:52:31Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427533 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Dahlia_x_hybrida.jpg|thumb]] '''ಡೇಲಿಯ''' ('''ಡೇರಾ ಹೂ''') ಆಸ್ಟರೇಸೀ (ಕಂಪಾಸಿóಟೀ) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಅಲಂಕಾರ ಸಸ್ಯ. ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬಲುಸುಂದರವಾದ ಹೂಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದರಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಡಾಲ್ ಎಂಬಾತ 1789ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ. ಇವನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿಯೇ ಈ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಡೇಲಿಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಡೇಲಿಯದಲ್ಲಿ ಷೋ ಅಥವಾ ಡಬಲ್, ಫ್ಯಾನ್ಸಿ, ಪಾಂಪಾನ್, ಡೆಕೊರೇಟಿವ್, ಡಬಲ್ ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್, ಸೆಮಿಡಬಲ್ ಅಥವಾ ಆರ್ಟ್, ಕಾಲರೆಟ್, ಸ್ಟಾರ್, ಸಿಂಗಲ್ ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್, ಸೆಂಚುರಿ, ಟಾಮ್ ತಂಬ್, ಅನಿಮೋನ್ ಫ್ಲವರ್ಡ್, ಆರ್ಕಿಡ್ ಫ್ಲವರ್ಡ್ ಎಂಬ ಅನೇಕ ಬಗೆಗಳುಂಟು. ==ಬಗೆಗಳು== # ಷೋ ಅಥವಾ ಡಬಲ್ ಡೇಲಿಯ : ಇವು ಬಲು ಹಿಂದಿನ ಮಾದರಿಯವು. ಹೂಗಳು ಒರಟು ರೀತಿಯವು. ಆಕಾರ ಚಂಡಿನಂತೆ. ಪುಷ್ಪದಳಗಳು ಒಂದೇ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕುಡಿವೆಯಲ್ಲದೆ ಗರಿಯಂತೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ. # ಫ್ಯಾನ್ಸಿ ಡೇಲಿಯ : ಹೂಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಷೋ ಡೇಲಿಯಗಳಿಗೂ ಇವಕ್ಕೂ ಹೋಲಿಕೆಯುಂಟು. ಆದರೆ ದಳಗಳು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣದವು. ಅಲ್ಲದೆ ತೆಳುವಾಗಿಯೂ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಮೊನಚಾಗಿಯೂ ಪದರಪದರವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಂತೆಯೂ ಇವೆ. # ಪಂಪಾನ್ ಡೇಲಿಯ : ಇವು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದುವು. ಹೂಗಳು ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಷೋ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾನ್ಸಿ ಡೇಲಿಯಗಳಂತಿವೆ. ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣವು. ಬಲು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿವೆ. ಗಿಡಗಳು ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯದೆ ಹರಡಿಕೊಂಡು, ಪೊದೆಯಂತೆ ಬೆಳೆಯುವುವು ಮತ್ತು ಹೂಗಳನ್ನು ಹುಲುಸಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೂ ಮಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೂ ಮಡಿಗಳ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಇವು ಬಲು ಉಪಯುಕ್ತ. # ಡೆಕೊರೇಟಿವ್ ಡೇಲಿಯ : ಹೆಸರಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಗಿಡ ನೋಡಲು ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿ ಪಾಂಪಾನ್ ಡೇಲಿಯದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಹೂಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಇತರ ಬಗೆಗಳಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇದು ಹೂ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹೂಗಳು 9"-10" ಅಗಲವೂ ಚಪ್ಪಟೆಯೂ ಆಗಿದ್ದು ನೋಡಲು ಬಲು ಅಂದವಾಗಿವೆ. ದಳಗಳ ತುದಿ ದುಂಡು ಅಥವಾ ಮೊನಚಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಂಟ್ ಡೆಕೊರೇಟಿವ್ ಡೇಲಿಯ ಎಂಬ ತಳಿಯೊಂದು ಉಂಟು. # ಡಬಲ್ ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್ ಡೇಲಿಯ : ಹೂಗಳು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣದವು. ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿವೆ. ದಳಗಳು ಬಹು ನೀಳವಾಗಿ ಮೊನಚಾಗಿವೆ. # ಸೆಮಿಡಬಲ್ ಅಥವಾ ಆರ್ಟ್ ಡೇಲಿಯ : ಹೂಗಳು ಬಲು ಅಗಲವಾಗಿ, ನೋಡಲು ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಕಾಣುವುವು. ಹೂವಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ್ದು. ಇದರ ಸುತ್ತಲೂ 2-3 ಸಾಲು ಅಗಲವಾದ ತೆಳುವಾದ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ತುದಿಯುಳ್ಳ ದಳಗಳುಂಟು. ಒಳಸಾಲಿನ ದಳಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹೆಣೆದುಕೊಂಡು ಹೂವಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಬಾಗಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ, ಹೂಗಳು ನೋಡಲು ಪೀಯನೀಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವನ್ನು ಪೀಯನೀ ಡೇಲಿಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. # ಕಾಲರೆಟ್ ಡೇಲಿಯ : ಇವು ಪೀಯನೀ ಡೇಲಿಯಗಳಂತೆ ಹೊಸ ಜಾತಿಯವು ಮತ್ತು ಸೆಮಿಡಬಲ್ ರೀತಿಯವು. ಹೂವಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಸುತ್ತಲೂ 1-2 ಸಾಲು ಅಗಲವಾದ, ವರ್ಣರಂಜಿತ ದಳಗಳುಂಟು. ಒಳಸಾಲಿನ ದಳಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. # ಸ್ಟಾರ್ ಡೇಲಿಯ : ಹೂಗಳು ಬಲು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿವೆ. ದಳಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಂಟು. ದಳಗಳು ನೀಳವಾಗಿಯೂ ಅಗಲವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದು ಸುತ್ತಲೂ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. # ಸಿಂಗಲ್ ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್ ಡೇಲಿಯ : ಇವುಗಳ ದಳಗಳು ಗರಿಗಳಂತೆ ನೀಳವಾಗಿಯೂ ಮೊನಚಾಗಿಯೂ ಇವೆ. # ಸೆಂಚುರಿ ಡೇಲಿಯ : ಹೂ ಬಲು ಅಗಲವಾಗಿವೆ. ದಳಗಳು ಚಿಕ್ಕವು ; ಮುತ್ತು ಜೋಡಿಸಿದಂತೆ ಇವೆ. # ಟಾಮ್ ತಂಬ್ ಅಥವಾ ಪಿಗ್ಮಿ ಡೇಲಿಯ : ಗಿಡ ಸುಮಾರು 1'-1ಳಿ' ಎತ್ತರ ಬೆಳೆದು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಹೂಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇವಕ್ಕೆ ಬೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಡೇಲಿಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಉಂಟು. ಇವನ್ನು ಮಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ==ಬೆಳೆಸುವುದು== ಡೇಲಿಯನ್ನು ಬೀಜಗಳಿಂದಲೂ ಕಾಂಡತುಂಡುಗಳಿಂದಲೂ ಗೆಡ್ಡೆಗಳಿಂದಲೂ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಬೀಜಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಮಾಡುವ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸೀಡ್ ಪ್ಯಾನ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಚಿಕ್ಕಚಿಕ್ಕಮಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿತ್ತಿದ 5-6 ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಮೊಳೆಯುತ್ತವೆ. 3"-4" ಎತ್ತರದ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಹೂವಿನ ಮಡಿಗಳಿಗೂ ಕುಂಡಕ್ಕೂ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ ಗಿಡ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಂತೆಲ್ಲ ತುದಿ ಚಿವುಟುವುದು, ಗೊಬ್ಬರ ಕೊಡುವುದು, ಗುಳಿ ಕೆದಕುವುದು ಮುಂತಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೀಜಗಳಿಂದ ಬೆಳೆಸಿದ ಗಿಡಗಳು ಹೂಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಬಿಡುವುವಾದರೂ ಹೂಗಳ ಗಾತ್ರ ತಾಯಿಗಿಡದ ಹೂವಿನಷ್ಟು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಂಡತುಂಡಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಮಾಡುವ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಗಿಡದ ಎರಡು ಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಡುವ ಕವಲುಗಳು 3"-4" ಎತ್ತರ ಬೆಳೆದ ಮೇಲೆ ತಾಯಿ ಗಿಡದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ನೀರು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. 20-25 ದಿನಗಳ ಅನಂತರ, ತುಂಡುಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇರುಬಿಟ್ಟು ಚಿಗುರತೊಡಗುವುವು. ಅನಂತರ, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಈ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಕುಂಡಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಮಡಿಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತುಂಡುಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಮಾಡಿದ ಗಿಡದ ಹೂಗಳು ಎಲ್ಲ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಾಯಿಗಿಡದ ಹೂಗಳನ್ನೇ ಹೋಲುವುವು. ಗೆಡ್ಡೆಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಮಾಡಿದ ಗಿಡದ ಹೂಗಳು ಎಲ್ಲ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಾಯಿ ಗಿಡದ ಹೂಗಳನ್ನೇ ಹೋಲುವುವು. ಗೆಡ್ಡೆಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಮಾಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಗಾತ್ರದ ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಜಾತಿಯ ಹೂಗಳನ್ನು ಬಿಡುವ ತಳಿಗಳಿಂದ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಡುವುದಕ್ಕೆ 6-8 ದಿವಸಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಮರಳಿನಲ್ಲಿಟ್ಟು ನೀರು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. 5-6 ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮೊಳಕೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅನಂತರ ಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಚೂರುಗಳಾಗಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚೂರಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಪಕ್ಷ 2-3 ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವಂತೆ, ಕತ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚೂರುಗಳನ್ನು 12"-14" ಕುಂಡಗಳಲ್ಲಿ, ಮೊಳಕೆಯ ಭಾಗ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ ನೆಡಲಾಗುವುದು. ನೆಟ್ಟ 7-8 ದಿವಸಗಳ ಬಳಿಕ ಎಲೆಗಳು ಹುಟ್ಟುವುವು. ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ನೆಡುವ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಕುಂಡದ ಅರ್ಧಭಾಗದಷ್ಟು ಗೊಬ್ಬರದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು (ಸಾರ್ವೆ ಗೊಬ್ಬರದ) ತುಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. 2 ಭಾಗ ಕುದುರೆ ಗೊಬ್ಬರ, 2 ಭಾಗ ಕೆಂಪುಮಣ್ಣು, 2 ಭಾಗ ಮರಳು, 2 ಭಾಗ ಎಲೆಗೊಬ್ಬರ, 1 ಭಾಗ ಗೋಡು ಮತ್ತು ¼ ಭಾಗ ಇದ್ದಲಿನ ಪುಡಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣವೇ ಸಾರ್ವೆ ಗೊಬ್ಬರ. ಗಿಡ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆದಂತೆ ಬಿಟ್ಟು ಸಾರ್ವೆ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಮೇಲ್ಪದರವಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಕೊಡಬೇಕು. ಹುಚ್ಚೆಳ್ಳು ಮತ್ತು ಹೊಂಗೆ ಹಿಂಡಿಯ ದ್ರವಮಿಶ್ರಣವನ್ನು 4-5 ಸಲ ಹಾಕಲಾಗುವುದು. ಅನಂತರ 40-45ನೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಗಿಡಕ್ಕೂ ಸುಮಾರು ಳಿ ಔನ್ಸಿನಷ್ಟು ಯೂರಿಯ ಮತ್ತು ಮೂಳೆಗೊಬ್ಬರಗಳ ಸಮಭಾಗ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ತುದಿಗಳನ್ನು ಚಿವುಟುತ್ತಿದ್ದು ಗಿಡ 2'-2ಳಿ' ಎತ್ತರ ಬೆಳೆದಾಗ ಗಾಳಿಯ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಹೂವಿನ ಭಾರಕ್ಕೆ ಬಾಗದಂತೆ ಬಿದಿರಿನ ದಬ್ಬೆಗಳನ್ನು ಗಿಡದ ಸುತ್ತಲೂ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. 60-65 ದಿವಸಗಳ ಅನಂತರ ಹೂಗಳೂ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಅರಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುವು. ಪ್ರತಿಗೊಂಚಲಿಗೂ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಹೂಗಳು ಒಳ್ಳೆಯ ಗಾತ್ರದವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸುಮಾರು 2 ತಿಂಗಳವರೆಗೂ ಗಿಡ ಹೂಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಹೂಗಳು ಅರಳಿದಂದಿನಿಂದ 12-15 ದಿವಸಗಳವರೆಗೂ ಬಾಡದೆ ಇರುವುವು. ಗಿಡ ಹೂಬಿಡುವುದುನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದಮೇಲೆ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಕುಂಡಗಳಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಶೀತವಲ್ಲದ ಮತ್ತು ನೆರಳಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ನೆಡುವವರೆಗೂ ಹೂತಿಡಬೇಕು. ಡೇಲಿಯವನ್ನು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಅತಿ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನಾಗಲಿ ಅತಿಚಳಿಯನ್ನಾಗಲಿ ಇದು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾರದು. ==ರೋಗಗಳು== ಡೇಲಿಯಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳ ಬೂಷ್ಟು ರೋಗಗಳ ಬಾಧೆಯುಂಟು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು : # ಏಫಿಡ್ಡುಗಳು : ಇವು ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ ಹುಳುಗಳು ಗಿಡದ ರಸವನ್ನು ಹೀರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಗಿಡದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಕುಂಠಿತವಾಗುವುದಲ್ಲದೆ ಡೇಲಿಯ ಶಬಲ (ಮೋಸೆóೀಯಿಕ್) ಎಂಬ ರೋಗಬರುತ್ತದೆ. 50% ಡಿ.ಡಿ.ಟಿ (1 ಪೌಂಡ್ ಡಿ.ಡಿ.ಟಿ + 30 ಗ್ಯಾಲನ್ ನೀರು) ಅಥವಾ ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪಿನ ದ್ರಾವಣವನ್ನು (1 ಪೌಂಡ್ ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪಿನಪುಡಿ+2 ಗ್ಯಾಲನ್ ನೀರು), 10 ದಿವಸಗಳಿಗೊಂದಾವರ್ತಿ ಸಿಂಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲವೆ 5% ಬಿ.ಎಚ್.ಸಿ. ಪುಡಿಯನ್ನು ಉದುರಿಸುವುದರಿಂದ ಕೀಟಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು. # ನುಸಿ : ಇವು ಕರಿಯ ಇಲ್ಲವೆ ಮಾಸಲು ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಬಹು ಸಣ್ಣ ಕೀಟಗಳು. ಇವುಗಳ ಮರಿಗಳ ಬಣ್ಣ ಹಳದಿ. ಇವು ಹೂಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಗಿಡಕ್ಕೆ ವೈರಸ್ ವಿಲ್ಟ್ ಎಂಬ ರೋಗ ಬರುತ್ತದಲ್ಲದೆ ಗಿಡ ಇದ್ದಕ್ಕಿದಂತೆ ಬಾಡಿಹೋಗುತ್ತದೆ. 50% ಡಿ.ಡಿ.ಟಿ ಅಥವಾ ಫಾಲಿಡಾಲನ್ನು (1mಟ. +1 ಗ್ಯಾಲನ್ ನೀರು) ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು. # ರೆಡ್‍ಸ್ಟೈಡರ್ ಮೈಟ್ಸ್ (ಟೆಟ್ರಾನಿಕಸ್ ಟೆಲ್ಯಾರಿಯಸ್) :ಇವು ಮಾಸಲು ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದವು. ಇವುಗಳ ಉದ್ದ 1/60". ಹವಾಗುಣ ಬೆಚ್ಚಗಿರುವ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಹಾವಳಿ ಹೆಚ್ಚು. ಇವು ಎಲೆಗಳ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ರಸವನ್ನು ಹೀರುವುದರಿಂದ ಎಲೆಗಳು ಹಳದಿ ಇಲ್ಲವೆ ಬೂದುಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಒಣಗಿಹೋಗುತ್ತವೆ. 5% ಡಿ.ಡಿ.ಟಿ. 1% ಪ್ಯಾರಾತಿಯನ್ ಇಲ್ಲವೆ, 5% ಮ್ಯಾಲಾತಿಯನ್ ಪುಡಿಗಳನ್ನು 8 ದಿನಗಳಿಗೊಂದಾವರ್ತಿ ಉದುರಿಸುವುದರಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. # ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್ ತಿಗಣೆಗಳು : ಇವು ಹಸುರುಬಣ್ಣದವು. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಉಂಟು. ಇವುಗಳ ಉದ್ದ ¼" ಇವು ಎಲೆ ಮತ್ತು ಮೊಗ್ಗುಗಳನ್ನು ತಿಂದು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತವೆ. 50% ಬಿ.ಎಚ್.ಸಿ. ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು. # ತಂತಿಹುಳುಗಳು (ವೈರ್‍ವಮ್ರ್ಸ್) : ಇವು ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಕೊರೆದು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಗೆಡ್ಡೆ ನೆಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಪಾತಿಗಳಿಗೆ 5% ಬಿ.ಎಚ್.ಸಿ. ಪುಡಿಯನ್ನು ಉದುರಿಸಬೇಕು. # ಇರುವೆಗಳು : ಇವು ಗಿಡಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಗಳಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಏಫಿಡ್ಡುಗಳು ಗಿಡದಿಂದ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಹರಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಗಿಡದ ಬುಡದ ಸುತ್ತಲೂ ಗ್ಯಾಮಕ್ಸೇನ್ ಅಥವಾ ಬಿ.ಎಚ್.ಸಿ ಪುಡಿಯನ್ನು ಉದುರಿಸುವುದರಿಂದ ಇರುವೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು. # ಡೇಲಿಯ ಸ್ಮಟ್ಸ್ : ಎಂಟೆಲೋ ಮಡೇಲಿಯಿ ಎಂಬ ಬೂಷ್ಟು ರೋಗ ಶೀತ ಹವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಮೊದಮೊದಲು ಎಲೆಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಮಿಶ್ರಿತ ಬೂದಿಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅನಂತರ ಚುಕ್ಕಿಗಳು ಮಾಸಲು ಕಂದುಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ರಂಧ್ರಗಳು ಉಂಟಾಗುವುವು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಗಿಡ ಸಾಯುತ್ತದೆ. 15 ದಿವಸಗಳಿಗೊಂದಾವರ್ತಿ 2-3 ಸಾರಿ ಬೋರ್ಡೋ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ರೋಗವನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡಬಹುದು. # ಡೇಲಿಯ ಕ್ರೌನ್‍ಗಾಲ್ : ಟ್ಯುಮೆಫೇಸಿಯನ್ಸ್ ಎಂಬ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಗಿಡದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಅಣಬೆಗಳು ಬೆಳೆದುಕೊಂಡಿವುದು ಈ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣ. ರೋಗ ಅಷ್ಟು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ರೋಗ ತಗುಲಿರುವ ಗಿಡಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಬೇಕು ; ಅಲ್ಲದೆ ರೋಗಪೀಡಿತ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಾರದು. == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == {{refbegin|30em}} * {{cite web|last1=Bates|first1=Dave|title=The Growing World of Dahlias|url=http://www.dahliaworld.co.uk/|date=2015|ref=harv|access-date=2020-04-05|archive-date=2020-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224215315/http://www.dahliaworld.co.uk/|url-status=dead}} * {{cite web|title=Linda's Dahlias|url=http://www.lindasdahlias.com/Home_Page.php|accessdate=21 June 2015|date=2015|ref={{harvid|Linda's Dahlias|2015}}|archive-date=21 ಜೂನ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150621211154/http://www.lindasdahlias.com/Home_Page.php|url-status=dead}} * {{cite web|last1=Dave's Garden|title=Welcome to Dave's Garden!|url=http://davesgarden.com/|publisher=Internet Brands|accessdate=14 June 2015|date=2015|ref=harv}} * {{cite web|title=The National Dahlia Collection|url=http://www.national-dahlia-collection.co.uk/en/the-collection|accessdate=25 June 2015|ref={{harvid|National Dahlia Collection|2015}}|archive-date=11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151011131811/http://www.national-dahlia-collection.co.uk/en/the-collection|url-status=dead}} * {{cite web|last1=Culbertson|first1=Tim|title=The Stanford Dahlia Project|url=http://web.stanford.edu/group/dahlia_genetics/index.htm|accessdate=2 July 2015|ref={{harvid|Stanford Dahlia Project|2015}}}} * {{cite web|last1=Fides|title=Fides: Our Roots, Your Success|url=http://www.fides.nl/site|date=2015|accessdate=2 July 2015|ref=harv}} * {{cite web|last1=Dümmen Orange|title=One Mission|url=http://dummenorange.com/|accessdate=2 July 2015|date=2015|ref=harv}} * {{cite web|last1=Dahlinova|title=Welcome at Dahlinova|url=http://dahlinova.com/|accessdate=2 July 2015|date=2008|ref=harv|archive-date=16 ಜುಲೈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716082757/http://dahlinova.com/|url-status=dead}} === ಲೇಖನಗಳು === * {{cite journal|last1=Harshberger|first1=John W.|title=The Native Dahlias of Mexico|journal=Science |series=New Series |date=December 17, 1897|volume=6|issue=155|pages=908–910|ref=harv|jstor=1623914|doi=10.1126/science.6.155.908|pmid=17740849|bibcode=1897Sci.....6..908H|url=https://zenodo.org/record/1448291}} * Sherff, Earl Edward, 1951: Epiphytum, a new section of the genus Dahlia Cav. Bot Leaflets: 4,21 * {{cite journal | last1 = Hansen | first1 = H. V. | year = 2004 | title = Simplified keys to four sections with 34 species in the genus Dahlia (Asteraceae-Coreopsideae) | url = | journal = Nordic Journal of Botany | volume = 24 | issue = 5| pages = 549–553 | doi = 10.1111/j.1756-1051.2004.tb01639.x }} * [https://web.archive.org/web/20140810095901/http://commons.lib.niu.edu/handle/10843/10845 Saar, Dayle Ellyn. A phylogenetic analysis of the genius Dahlia (asteraceae): An interdisciplinary study. Ph D Thesis, Northern Illinois University, 1999] * {{cite journal |author=Whitley GR |title=The medicinal and nutritional properties of Dahlia spp |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-ethnopharmacology_1985-09_14_1/page/75 |journal=J Ethnopharmacol |volume=14 |issue=1 |pages=75–82 |date=September 1985 |pmid=3910964 |doi=10.1016/0378-8741(85)90031-5}} * {{cite web|last1=Weland|first1=Gerald|title=The Alpha-Omega of Dahlias|url=http://web.stanford.edu/group/dahlia_genetics/supplemental/the_alpha_and_omega_of_dahlias.pdf|publisher=American Dahlia Society|accessdate=2 July 2015|ref={{harvid|Weland|2015}}}} === ಸಂಘಗಳು === * {{cite web|last1=RHS|title=Royal Horticultural Society|url=https://www.rhs.org.uk/|accessdate=19 June 2015|date=2015|ref=harv}} ** [https://www.rhs.org.uk/advice/profile?PID=592 Dahlia] * {{cite web|title=National Dahlia Society (U.K.)|url=http://www.dahlia-nds.co.uk/index.htm|accessdate=17 June 2015|date=2011|ref={{harvid|NDS|2011}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20150607195443/http://www.dahlia-nds.co.uk/index.htm|archive-date=7 June 2015|url-status=dead}} ** [http://www.dahlia-nds.co.uk/about_dahlias/Specie_Dahlia.htm Dahlia species; The National Dahlia Society (U.K.)] * {{cite web|title=The American Dahlia Society|url=http://www.dahlia.org/|accessdate=17 June 2015|ref={{harvid|ADS|2015}}}} * {{cite web|title=National Dahlia Society Of New Zealand|url=http://www.nzdahliasociety.50megs.com/|accessdate=17 June 2015|ref={{harvid|NDSNZ|2015}}|archive-date=17 ಜೂನ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150617081430/http://www.nzdahliasociety.50megs.com/|url-status=dead}} {{refend}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://wilddahlias.com/Aboutwhilddahlias.html D E Saar. Wild Dahlias]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.national-dahlia-collection.co.uk The United Kingdom National Dahlia Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081018203906/http://www.national-dahlia-collection.co.uk/ |date=2008-10-18 }} * [https://web.archive.org/web/20090828034433/http://www.dahlia.org/index.php?page=dahlia-events-calendar North American Dahlia Shows] * [https://web.archive.org/web/20070614203633/http://www.homegardenguides.com/wiki/Dahlia Dahlia] Flower Care * [http://www.eattheweeds.com/dahlia-pinnata Dahlia Pinnata Eatable Plans] * [http://www.theflowerbulb.com/plants/Dahlia.php Info about care for dahlias] ** [http://www.ibiblio.org/pfaf/cgi-bin/arr_html?Dahlia+rosea&CAN=LATIND ''Dahlia rosea'' at pfaf] ** [http://www.ibiblio.org/pfaf/cgi-bin/arr_html?Dahlia+pinnata&CAN=LATIND ''Dahlia pinnata'' at pfaf] * [https://web.archive.org/web/20080724081108/http://www.dahlia.com/gallery2/ Gallery of Dahlia Images] * [http://apps.rhs.org.uk/planttrials/TrialReports/Dahlia%202008.pdf Hans V. Hansen. Native (wild) Dahlias – taxonomy, historical review, and the derivation of cultivars, in Trial of Dahlia 2008, Final Report. Royal Horticultural Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140811212615/http://apps.rhs.org.uk/planttrials/TrialReports/Dahlia%202008.pdf |date=2014-08-11 }} * [https://web.archive.org/web/20160418212045/https://bigbooklet.com/dahlia.html A history of Dahlia, from «Oxford Junior Encyclopedia»] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಡೇಲಿಯ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಹೂವುಗಳು]] afji3bqhjpvc0a11gmzjrbg7i5r4dwq 0 128200 1427514 1382641 2026-09-06T22:06:54Z InternetArchiveBot 69876 Add 3 books for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427514 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox food | image = Malabar Porotta (cropped).jpg | caption = ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾ | alt = ಗುಂಡಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಪದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿ. | alternate_name = ಪರೋಟಾ, ಬರೋಟಾ | region = [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಕೇರಳ]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] | type = [[ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿ]] | main_ingredient = [[ಮೈದಾ ಹಿಟ್ಟು|ಮೈದಾ]], ಎಣ್ಣೆ, ನೀರು, ಉಪ್ಪು | minor_ingredient = [[ಮೊಟ್ಟೆ|ಮೊಟ್ಟೆಗಳು]], [[ಸಕ್ಕರೆ]] | other = | associated_cuisine = [[ತಮಿಳು ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]], [[ಕೇರಳ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] | variations = [[ರೊಟಿ ಕನೈ]], [[ಕೊತ್ತು ಪರೋಟಾ]] }} '''ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾ''' ಅಥವಾ '''ಪರೋಟಾ''' (ಅಥವಾ '''ಪೊರೋಟಾ''' {{ipa|hi|pɐroːʈːɐ, poroːʈːɐ|ipa}}) [[ಮೈದಾ ಹಿಟ್ಟು|ಮೈದಾ]] (ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಹಿಟ್ಟು) ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಪದರಗಳಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ ಬ್ರೆಡ್|ಭಾರತೀಯ ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ]].<ref>{{Cite web |author=India Today Lifestyle Desk |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/food/story/malabar-parotta-history-not-from-malabar-but-everywhere-else-in-the-world-2890478-2026-04-02 |title=Malabar parotta is not from Malabar but everywhere else in the world |date=2026-04-02 |website=India Today |language=en |access-date=2026-08-15}}</ref> ಇದು ಮೃದು, ಪದರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಎಲೆಗಳಂತೆ ಸುಲಿದು ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು [[ಆಟಾ ಹಿಟ್ಟು|ಆಟಾ]] ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಬಳಸುವ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ [[ಪರಾಠಾ]]ದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಪರೋಟಾದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದದ್ದು '''ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾ''' (ಅಥವಾ '''ಕೇರಳ ಪರೋಟಾ'''), ಇದನ್ನು ಎಣ್ಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ತಿರುಚಿ ನಂತರ ಸಮತಟ್ಟಾಗಿ ಸುತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. '''ವೀಚು ಪರೋಟಾ''', ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ, ಚೌಕಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಡಚಲಾಗುತ್ತದೆ; '''ಸಿಲೋನ್ ಪರೋಟಾ''' ಒಂದೇ ಆದರೆ ತುಂಬುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. [[ಕೊತ್ತು ಪರೋಟಾ]]ವನ್ನು ಹರಿದು ಇತರ ಆಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರೋಟಾದೊಂದಿಗೆ [[ಕುರ್ಮ|ಕೋರ್ಮಾ]], [[ಕೇರಳ ಗೋಮಾಂಸ ಫ್ರೈ|ಗೋಮಾಂಸ ಫ್ರೈ]], ಅಥವಾ ಟೊಮೆಟೊ ಆಧಾರಿತ [[ಸಲ್ನಾ (ಆಹಾರ)|ಸಲ್ನಾ]] ನಂತಹ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಡಿಸಬಹುದು. ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನು [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ]]ಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ನಂತರ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಇದು ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ಪರೋಟಾದಿಂದ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. 20 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗೋಧಿ ಹರಡಿದಂತೆ ಇದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇಂದು, ಪರೋಟಾ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಮನೆಗಳು, ಬೀದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳಿಂದ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರೋಟಾ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗೋಮಾಂಸದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿದಾಗ, ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ [[ರೊಟಿ ಕನೈ]] ಪರೋಟಾವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಸಮಾನ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ. == ಪರಿಭಾಷೆ == ''ಪರೋಟಾ'' ಎಂಬುದು ಹಿಂದಿ ಪದ ''[[ಪರಾಠಾ]]''ದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Sannith" /> ''ಬರೋಟಾ'' ಎಂಬ ಕಾಗುಣಿತವನ್ನು [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ;<ref name="Simon" /> ಇದು [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಉಚ್ಚಾರಣೆಗೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿದ್ದರೆ, ''ಪರೋಟಾ'' [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಉಚ್ಚಾರಣೆಗೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿದೆ.<ref name="Sannith" /> == ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಡಿಸುವಿಕೆ == [[File:A Aesthetic Parota making part 1.ogv|thumb|left|thumbtime=7|alt=ಹಿಟ್ಟಿನ ಒಂದು ವೃತ್ತವನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಎತ್ತಿ ಕೆಳಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಅದು ತುಂಬಾ ತೆಳುವಾಗುವವರೆಗೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ತಿರುಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಟ್ಟಿನ ಮತ್ತೊಂದು ವೃತ್ತವನ್ನು ಸುರಳಿಯಿಂದ ಸಮತಟ್ಟಾಗಿ ಸುತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.|ಪರೋಟಾ ಅಡುಗೆಯವರು ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಆಕಾರಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] ಪರೋಟಾವನ್ನು [[ಮೈದಾ ಹಿಟ್ಟು|ಮೈದಾ]] (ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಹಿಟ್ಟು), ಎಣ್ಣೆ, ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{sfnm|1a1=Indrani|1a2=Jyothsna Rao|1a3=Udaya Sankar|1a4=Venkateswara Rao|1y=2000|1p=323|2a1=Parimala|2a2=Sudha|2y=2015|2p=76|3a1=Prasada Rao|3a2=Hemalatha|3y=2014|3p=288}} ಹಿಟ್ಟಿಗೆ ಎಣ್ಣೆಯ ಅನುಪಾತವು ಸುಮಾರು 5 ರಿಂದ 10 ಪ್ರತಿಶತ, ಆದರೆ ಹಿಟ್ಟಿಗೆ ಉಪ್ಪಿನ ಅನುಪಾತವು ಸುಮಾರು 1.5 ರಿಂದ 2.5 ಪ್ರತಿಶತ.{{sfn|Qarooni|1996|p=89}} ಮೈದಾದ ಬಳಕೆಯು ಬ್ರೆಡ್ ಅನ್ನು ಚೂಯಿಂಗ್ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕೊಬ್ಬು [[ಶಾರ್ಟೆನ್ಡ್ ಡಫ್|ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಶಾರ್ಟನಿಂಗ್]] ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಎಲೆಯಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |last=Ashok |first=Krish |date=23 October 2020 |title=Masala Lab {{!}} Why maida is not the supervillain of the flour world |url=https://www.livemint.com/mint-lounge/food/masala-lab-why-maida-is-not-the-flour-world-villain-111603383026971.html |access-date=4 March 2026 |work=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref> ಹಿಟ್ಟಿನ ಉಂಡೆಗಳನ್ನು ಬಡಿದು ಹಿಗ್ಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,{{sfn|Qarooni|1996|p=89}} ಇದು ಅದನ್ನು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪರೋಟಾದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Nagarajan" /> ಸುಮಾರು 5 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದ ನಂತರ,{{sfn|Qarooni|1996|p=89}} ಹಿಟ್ಟನ್ನು ತೆಳುವಾಗಿ ಹರಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ, ಮತ್ತು ಪದರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಮಡಚಲಾಗುತ್ತದೆ.{{sfn|Parimala|Sudha|2015|p=77}} ನಂತರ ಅದನ್ನು ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ತಿರುಚಿ ಸಮತಟ್ಟಾಗಿ ಸುತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ.{{sfn|Parimala|Sudha|2015|p=76}}<ref name="Sannith" /> ಇದು ಸುಮಾರು {{Convert|15|to|20|cm|in}} ವ್ಯಾಸ ಮತ್ತು {{Convert|5|to|7.5|mm|in}} ದಪ್ಪವಿರುವ ವೃತ್ತವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ,{{sfn|Haridas Rao|Sai Manohar|2003|p=1035}} ಅಥವಾ {{Convert|2|to|3|mm|in}} ದಷ್ಟು ತೆಳುವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,{{sfnm|1a1=Qarooni|1y=1996|1p=89|2a1=Prasada Rao|2a2=Hemalatha|2y=2014|2p=288}} ಅದನ್ನು ತಿರುಗಿಸಲು ಉದ್ದವಾದ ಚಮಚವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Simon" /> ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಶೋಧಕರಾದ ದಸಪ್ಪ ಇಂದ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಗಂಧಂ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂಕ್ತ ಬೇಕಿಂಗ್ ಸಮಯ {{Convert|230|C|F|-1}} ನಲ್ಲಿ 2 ನಿಮಿಷಗಳು.{{sfnm|1a1=Indrani|1a2=Venkateswara Rao|1y=2007|1p=71|2a1=Parimala|2a2=Sudha|2y=2015|2p=77}}{{efn|ಇಂದ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್ ಅವರು ಸೂಕ್ತ ಪಾಕವಿಧಾನವು ಸುಮಾರು 100 ಗ್ರಾಂ ಹಿಟ್ಟು, 60 ಗ್ರಾಂ ನೀರು, 15 ಗ್ರಾಂ ಎಣ್ಣೆ, 10 ಗ್ರಾಂ ಮೊಟ್ಟೆ, 1 ಗ್ರಾಂ ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು 1 ಗ್ರಾಂ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ,{{sfnm|1a1=Indrani|1a2=Venkateswara Rao|1y=2011|1p=28|2a1=Parimala|2a2=Sudha|2y=2015|2p=77}} ಇದನ್ನು 4 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಬೆರೆಸಿ, 30 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದು, 5 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ದಪ್ಪಕ್ಕೆ ಹಿಗ್ಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{sfnm|1a1=Indrani|1a2=Venkateswara Rao|1y=2007|1p=71|2a1=Parimala|2a2=Sudha|2y=2015|2p=77}}}} ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಪದರಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಪರೋಟಾವನ್ನು ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಎಳೆಯಬಹುದು.<ref name="Simon" /> {{Gallery | title=ಪರೋಟಾ ತಯಾರಿಕೆ | width=180 | height=120 | File:മൈദ 6xv .jpg|alt1=ಹಿಟ್ಟಿನ ಉಂಡೆಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಹಿಟ್ಟಿನ ಬಟ್ಟಲು.|ಪರೋಟಾವನ್ನು [[ಮೈದಾ ಹಿಟ್ಟು|ಮೈದಾ]]ದ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. | File:Round spiralled ball of dough.jpg|alt2=ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಹಿಟ್ಟಿನ ಹಲವಾರು ಉಂಡೆಗಳು, ಸಂಕೀರ್ಣ ಪದರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿವೆ.|ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಉಂಡೆಗಳಾಗಿ ಆಕಾರಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಪರೋಟಾಕ್ಕೆ ಅದರ ಎಲೆಯಂತಹ ಪದರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. | File:Parotta (deep fried) in making in Tuticorin district JEG2827.JPG|alt3=ಗೋಚರ ಪದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಿಟ್ಟಿನ ಹಲವಾರು ಸಮತಟ್ಟಾದ ವೃತ್ತಗಳು.|ಆಕಾರಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಸಮತಟ್ಟಾಗಿ ಸುತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. | Kerala Porotta making 02 (cropped).jpg|alt4=ಹಿಟ್ಟಿನ ಎರಡು ವೃತ್ತಗಳು ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂದು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಿವೆ.|ಪರೋಟಾವನ್ನು ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. }} ಪರೋಟಾ ತೆಳುವಾದ, ಪದರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ,<ref name="Nagarajan" /> ಮತ್ತು ಗುಂಡಾಗಿದ್ದು, ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನೋಟದಲ್ಲಿ, ಇದು ಕೆನೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು ಕೆಲವು ತಿಳಿ ಕಂದು ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.{{sfnm|1a1=Parimala|1a2=Sudha|1y=2015|1p=76|2a1=Prasada Rao|2a2=Hemalatha|2y=2014|2p=289}} ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಚೂಯಿಂಗ್ [[ಬಾಯಿ ಅನುಭವ]] ಮತ್ತು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಪರ್ಶಾನುಭವದೊಂದಿಗೆ ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅಗಿಯುವಾಗ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಒಡೆಯುತ್ತದೆ.{{sfnm|1a1=Indrani|1a2=Venkateswara Rao|1y=2011|1p=28|2a1=Parimala|2a2=Sudha|2y=2015|2pp=76–77}} ಪರೋಟಾವನ್ನು ಬಹು-ಪದರದ, [[ಹುಳಿಯದ ಬ್ರೆಡ್|ಹುಳಿಯದ ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿ]] ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.{{sfn|Prasada Rao|Hemalatha|2014|p=288}} ಇದು ಇತರ ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಅನೇಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.{{sfn|Prabhasankar|Indrani|Jyotsna|Venkateswara Rao|2004|p=2131}} ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಪರೋಟಾ ಮೈದಾದ ಬದಲಿಗೆ [[ಆಟಾ ಹಿಟ್ಟು|ಆಟಾ]] (ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೋಧಿ ಹಿಟ್ಟು) ಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ [[ಪರಾಠಾ]]ದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.{{sfn|Prasada Rao|Hemalatha|2014|p=288}}<ref name="Ghose">{{Cite web |last=Ghose |first=Sandip |date=2023-08-27 |title=Paratha, parotta, prata: How a humble flatbread went global |url=https://www.newindianexpress.com/web-only/2023/Aug/19/paratha-parotta-prata-how-a-humble-flatbread-went-global-2606881.html |access-date=2024-10-27 |website=[[The New Indian Express]]}}</ref> ಎರಡೂ ವಿಧಗಳು ಪದರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಹಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆಯಾದರೂ,<ref name="Pillai" /> ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ಪರಾಠಾವನ್ನು [[ಆಳವಿಲ್ಲದ ಕರಿಯುವುದು|ಆಳವಿಲ್ಲದ ಕರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ]],{{sfn|Mir|Shah|2018|p=93}} ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪದರಗಳಾಗಿ ಮಡಚುವ ವಿಭಿನ್ನ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref name="Pillai" /> {{Multiple image | total_width = 270 | image1 = Parotta Beef-a local restaurant-Kerala (cropped).jpg | alt1 = ಕಂದು ಮಾಂಸದ ಬಟ್ಟಲು ಪರೋಟಾದ ತಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ | image2 = Soru from south India parotta salna (cropped).jpg | alt2 = ಕೆಂಪು, ದ್ರವಾಕಾರದ ಜೋಡಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಪರೋಟಾದ ತಟ್ಟೆ. | footer = ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೋಡಣೆಗಳು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ ಗೋಮಾಂಸ ಫ್ರೈ|ಗೋಮಾಂಸ ಫ್ರೈ]] (ಎಡ) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ [[ಸಲ್ನಾ (ಆಹಾರ)|ಸಲ್ನಾ]] (ಬಲ). }} ಪರೋಟಾವನ್ನು ದಿನದ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಿನ್ನಬಹುದು.<ref name="Harikumar" /><ref name="Shrikumar" /> ಇದನ್ನು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಮತ್ತು ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಮೇಲೋಗರಗಳು ಅಥವಾ ಹುರಿದ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಖಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಬಹುದು.{{sfn|Pant|2013|p=32}}<ref name="Outlook India-2023" /> [[ಕೋರ್ಮಾ]] ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ಎರಡರಲ್ಲೂ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿದೆ.{{sfn|Pant|2013|p=32}} ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, [[ಕೇರಳ ಗೋಮಾಂಸ ಫ್ರೈ|ಗೋಮಾಂಸ ಫ್ರೈ]] ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿದೆ,<ref name="Ghose" /><ref name="Outlook India-2023" /> ಆದರೆ ಇತರ ಜೋಡಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕನ್ ಮೇಲೋಗರ ಅಥವಾ [[ಮೊಟ್ಟೆ ಮೇಲೋಗರ]],<ref name="Simon" /><ref name="Pillai" /> ಹಾಗೆಯೇ ತರಕಾರಿ [[ಕೋರ್ಮಾ]] ಅಥವಾ [[ಕಡಲಾ ಮೇಲೋಗರ]] ನಂತಹ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಖಾದ್ಯಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name="Simon" /> ಪರೋಟಾವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸಲ್ನಾ (ಆಹಾರ)|ಸಲ್ನಾ]]ದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಟೊಮೆಟೊ ಆಧಾರಿತ ಮೇಲೋಗರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಚಿಕನ್ ಅಥವಾ ಮಟನ್ನೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ ಬಡಿಸಬಹುದು;<ref name="Sannith" /><ref name="Outlook India-2023" /> ನಂತರದ್ದನ್ನು ಪರೋಟಾ ಸಲ್ನಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Pillai" /> ಸಲ್ನಾ ದಕ್ಷಿಣ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪರೋಟಾದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿದೆ,<ref name="Sannith" /> ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮಧುರೈ]]ನ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name="Sukanya" /> ಪರೋಟಾವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಸಿ, ಸಿಹಿಯಾದ ಚಹಾದೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{sfn|Pant|2013|p=32}} ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಬಾಳೆ ಎಲೆಯ ತಟ್ಟೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪರೋಟಾವನ್ನು ಬಡಿಸುತ್ತವೆ.{{sfn|Tirpude|Singh|2025|p=81}}<ref name="Sukanya" /> == ಪ್ರಭೇದಗಳು == {{Multiple image |perrow=2 |total_width=300 |image1=Porotta 04.jpg |alt1=ಕಂದು ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗುಂಡಾದ, ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿ. |caption1=ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾ ಬಹಳ ಪದರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. |image2=Veechu Rotti.jpg |alt2=ಕೆಲವು ಪರೋಟಾಗಳನ್ನು ಎರಡೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಮಡಚಿ ಚೌಕವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ಮಡಚಲಾಗುತ್ತಿದೆ. |caption2=ವೀಚು ಪರೋಟಾವನ್ನು ಚೌಕಗಳಾಗಿ ಮಡಚಲಾಗುತ್ತದೆ. |image3=Veg Kothu Parotta served in Tamil Nadu (cropped).JPG |alt3=ಚಮಚದೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾದ ಬೇಯಿಸಿದ ಹಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ತರಕಾರಿಗಳ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮಿಶ್ರಣ. |caption3=[[ಕೊತ್ತು ಪರೋಟಾ]]ವನ್ನು ಹರಿದು ಆಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. |image4=Pearl City's Poricha (Fried) Parotta with Mutton Saalna (cropped).jpg |alt4=ಗರಿಗರಿಯಾದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಪರೋಟಾ. |caption4={{lang|ta-Latn|ಪೊರಿಚಾ ಪರೋಟಾ}}ವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಕರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. |image5=Bun Parotta-2-Rasipuram-namakkal-India.jpg |alt5=ಸಾಕಷ್ಟು ದಪ್ಪ ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಬ್ರೆಡ್ಗಳ ಸ್ಟಾಕ್. |caption5=ಬನ್ ಪರೋಟಾ [[ಬನ್ (ಆಹಾರ)|ಬನ್]] ಅನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. |image6=Coin porotta (cropped).jpg |alt6=ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಪದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ, ಗುಂಡಾದ ಪರೋಟಾಗಳ ಸ್ಟಾಕ್. |caption6=ಕಾಯಿನ್ ಪರೋಟಾ ಗರಿಗರಿಯಾದ ಮತ್ತು ಕಚ್ಚುವ ಗಾತ್ರದ್ದಾಗಿದೆ. |image7=Nool porotta (cropped).jpg |alt7=ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಎಳೆದಂತೆ ಕಾಣುವ ಮತ್ತು ರಿಬ್ಬನ್ ಅನ್ನು ಹೋಲುವ ಪರೋಟಾ. |caption7={{lang|ml-Latn|ನೂಲ್ ಪರೋಟಾ}} ಎಳೆಗಳಂತಹ ಪದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. |image8=Beef Kizhi Porotta.jpg |alt8=ಗೋಮಾಂಸದೊಂದಿಗೆ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದ ಪರೋಟಾ, ಬಾಳೆ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ. |caption8={{lang|ml-Latn|ಕಿಝಿ ಪರೋಟಾ}}ವನ್ನು ಬಾಳೆ ಎಲೆಯ ಚೀಲದಲ್ಲಿ ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. }} [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರೋಟಾ ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾ (ಕೇರಳ ಪರೋಟಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ), ಇದು ಹಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುವಾಗ ಕತ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪದರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Ghose" /><ref name="Outlook India-2023" /> ಹಿಟ್ಟು ಹಿಟ್ಟು, ಹಾಲು, ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆದ್ಯತೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿಡಬಹುದು.<ref name="Simon">{{Cite news |last=Simon |first=Steni |date=11 November 2022 |title=We love parotta |url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2022/Nov/11/we-love-parotta-2517387.html |access-date=4 March 2026 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> [[ತೆಂಗಿನ ಎಣ್ಣೆ]]ಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.<ref name="Sannith" /> ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾ ನಯವಾದ ಮತ್ತು ಬಹಳ ಪದರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref name="Outlook India-2023">{{Cite web |date=2023-01-27 |title=A Taste of Kerala: The Malabar Parotta |url=https://www.outlookindia.com/travel/a-taste-of-kerala-the-malabar-parotta-news-203829 |access-date=2024-10-27 |website=[[Outlook India]] |language=en}}</ref> ಇದು ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ [[ಲಚ್ಛಾ ಪರಾಠಾ]]ವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಇದು ಪದರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ತಯಾರಿಕಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಆಟಾದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Ghose" /><ref name="Outlook India-2023" /> ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುವ ಪರೋಟಾಗಳು ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾಗಳಿಗಿಂತ ದಟ್ಟವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Sukanya">{{Cite news |last=Sukanya |first=Indumathy |date=5 December 2022 |title=Have you tasted the legendary parottas of Madurai? |url=https://www.livemint.com/mint-lounge/food/have-you-tasted-the-legendary-parottas-of-madurai-111670223368025.html |access-date=4 March 2026 |work=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref> ವೀಚು ಪರೋಟಾ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಭಾರತದ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದಿಂದ, ತೆಳುವಾದ ಮತ್ತು ಚೌಕಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಡಚಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref name="Ghose" /> ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref name="Simon" /> ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಎಸೆಯುವ ಮೂಲಕ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Sukanya" /> ಸಿಲೋನ್ ಪರೋಟಾ [[ಕೊಚ್ಚಿದ ಮಾಂಸ]]<ref name="Ghose" /> ಅಥವಾ ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಲ್ನಾದ ತುಂಬುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವೀಚು ಪರೋಟಾದ ಸ್ಟಫ್ಡ್ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Sukanya" /> ಇದು ಶ್ರೀಲಂಕಾ (ಹಿಂದೆ ಸಿಲೋನ್) ದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. [[ಚೆನ್ನೈ]], ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ಬುಹಾರಿ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್]]ನಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುವ ಸಿಲೋನ್ ಪರೋಟಾ [[ಮೇಕೆ ಮಾಂಸ|ಮಟನ್ನಿಂದ]] ತುಂಬಿದ್ದು ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಲೇಪಿತವಾದ ಹೊರಪದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Sannith" /> [[ಕೊತ್ತು ಪರೋಟಾ]] ({{translation|ಕತ್ತರಿಸಿದ ಪರೋಟಾ}})<ref name="Simon" /> ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಮಾಂಸ, ಮೊಟ್ಟೆಗಳು, ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಈರುಳ್ಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಬಹುದು.<ref name="Nagarajan" /> ಈ ಖಾದ್ಯದ ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯ ಪರೋಟಾ,<ref name="Simon" /> ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಆವೃತ್ತಿಯು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="Pillai" /> ಇದನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲೂ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Nagarajan" /> ಪರೋಟಾದ ಹಲವಾರು ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ.<ref name="Nagarajan" /><ref name="Ghose" /> {{lang|ta-Latn|ಪೊರಿಚಾ ಪರೋಟಾ}}, ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ವಿರುಧುನಗರ]]ದ ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ನಂತರ ಆಳವಾಗಿ ಕರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು ಗರಿಗರಿಯಾದ ಮತ್ತು [[ಪುರಿ (ಆಹಾರ)|ಪುರಿ]]ಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.<ref name="Nagarajan" /><ref name="Sukanya" /> ಇದನ್ನು ಕಡಲೆ [[ದಾಲ್]] ಅಥವಾ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ [[ಸಬ್ಜಿ (ಆಹಾರ)|ಸಬ್ಜಿ]]ಯಿಂದ ಮೇಲ್ಭಾಗಿಸಬಹುದು.<ref name="Nagarajan" /> ಬನ್ ಪರೋಟಾ, ಮಧುರೈನಿಂದ, ಪರೋಟಾ ಮತ್ತು [[ಬನ್]] ನಡುವಿನ ಸಂಕರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೊಟ್ಟೆಗಳು, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಇದು ದೀರ್ಘ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ತೆಳುವಾಗುವವರೆಗೆ ಎಸೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಗರಿಗರಿಯಾದ ಹೊರಭಾಗ ಮತ್ತು ಮೃದುವಾದ ಒಳಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಪದರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Nagarajan" /><ref name="Sukanya" /> ಇದನ್ನು ಮೇಲೋಗರದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Ghose" /> ಕಾಯಿನ್ ಪರೋಟಾ ಕಚ್ಚುವ ಗಾತ್ರದ್ದಾಗಿದೆ—ಸುಮಾರು {{Convert|2|cm|in|0}} ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ<ref name="Nagarajan" />—ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾಗಿಂತ ಗರಿಗರಿಯಾದದ್ದು, ಅದೇ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref name="Simon" /> ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, {{lang|ml-Latn|ಚಟ್ಟಿ ಪಾಲ್ ಪರೋಟಾ}}ವನ್ನು ಮೂರು ಪರೋಟಾಗಳ ಸ್ಟಾಕ್ನಿಂದ [[ತೆಂಗಿನ ಹಾಲು]] ಮತ್ತು ಮಾಂಸದೊಂದಿಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೋಡಂಬಿ, ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು [[ಹುರಿದ ಈರುಳ್ಳಿ]]ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಎರಡು [[ಬಾಳೆ ಎಲೆ]]ಗಳ ನಡುವೆ ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. {{lang|ml-Latn|ಕಿಝಿ ಪರೋಟಾ}}ವು ಪರೋಟಾ ಮತ್ತು ಮಾಂಸದ ಖಾದ್ಯವನ್ನು ಬಾಳೆ ಎಲೆಯ ಚೀಲದಲ್ಲಿ ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Nagarajan" /> [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಗರದಲ್ಲಿ {{lang|ml-Latn|ಕಿಝಿ ಪರೋಟಾ}}ದ ಒಂದು ರೂಪವನ್ನು {{lang|ml-Latn|ತುಕ್ಕು ಪರೋಟಾ}} ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Simon" /> ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ, {{lang|ml-Latn|ಕಿಝಿ ಪರೋಟಾ}}ವನ್ನು ಬನ್ ಪರೋಟಾವನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Sukanya" /> ಮತ್ತೊಂದು ಕೇರಳದ ಆವೃತ್ತಿಯು {{lang|ml-Latn|ನೂಲ್ ಪರೋಟಾ}}ವಾಗಿದೆ, ಇದರ ಪದರಗಳು ಗರಿಗರಿಯಾದ, ಎಳೆಗಳಂತಹ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Nagarajan" /> ಪರೋಟಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಭಾರತದ ಹೊರಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.<ref name="Pillai" /> [[ಮಲೇಶಿಯನ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಮಲೇಶಿಯನ್]] ಆವೃತ್ತಿ, [[ರೊಟಿ ಕನೈ]], ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾವನ್ನು ನಿಕಟವಾಗಿ ಹೋಲುತ್ತದೆ,<ref name="Kirch">{{Cite web |last=Kirch |first=John |date=31 July 2009 |title=Roti Canai - Kuala Lumpur takes a flatbread to new heights |url=https://www.wsj.com/articles/SB124893513501192849 |access-date=27 October 2024 |website=Wall Street Journal}}</ref> ಅದರ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರ ಮತ್ತು ಪದರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="Sannith" /> [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬಾಗೊ]]ದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು [[ಬಸ್-ಅಪ್-ಶಟ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Pillai" /> == ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == [[File:An image of Parotta.jpg|thumb|alt=ಕಂದು ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗುಂಡಾದ, ಪದರಗಳ ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಬುಟ್ಟಿ.|ಪರೋಟಾದ ಬಣ್ಣವು ಹಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಗ್ಲುಟೆನ್]]ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.]] ಪರೋಟಾದ ಸಂವೇದನಾ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು [[ಕತ್ತರಿ ಬಲ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಕೋಚನ (ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ)|ಸಂಕೋಚನ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕತ್ತರಿ ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂಶಗಳು ಕಡಿಮೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸಮಯ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಕಿಂಗ್ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಕಿಂಗ್ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಿಶ್ರಣ ಸಮಯವು ತೆಳುವಾದ ಪರೋಟಾದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.{{sfn|Parimala|Sudha|2015|p=77}} ಇಂದ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್ ಪ್ರಕಾರ, ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಅಥವಾ ಉಪ್ಪಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಹಿಟ್ಟಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು [[ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ (ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ)|ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ]]ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಆದರೆ ಎಣ್ಣೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು [[ಸ್ನಿಗ್ಧತೆ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.{{sfn|Indrani|Venkateswara Rao|2007|p=105}} ಉತ್ತಮವಾದ ಹಿಟ್ಟು ಮೃದುವಾದ ವಿನ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.{{sfn|Sakhare|Inamdar|Soumya|Indrani|2014|p=4113}} ಹಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿನ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅಂಶವು ಸಂವೇದನಾ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ,{{sfnm|1a1=Indrani|1a2=Venkateswara Rao|1y=2000|1p=881|2a1=Parimala|2a2=Sudha|2y=2015|2p=77|3a1=Prasada Rao|3a2=Hemalatha|3y=2014|3p=289}} ಇದು ಅಗಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪದರಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.{{sfn|Prabhasankar|Indrani|Rajiv|Venkateswara Rao|2003|p=607}} [[ಗ್ಲುಟೆನ್]] ಅಂಶವು ಬಣ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಆದರೆ [[ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಪಿಷ್ಟ]] ಅಂಶವು ಚುಕ್ಕೆಗಳ ನೋಟದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.{{sfn|Parimala|Sudha|2015|p=77}} ಪರೋಟಾದ ಹೊರ ಪದರಗಳು ಒಳ ಪದರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಪಿಷ್ಟದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಕೃತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ.{{sfnm|1a1=Prabhasankar|1a2=Indrani|1a3=Rajiv|1a4=Venkateswara Rao|1y=2003|1p=Prabhasankar|2a1=Indrani|2a2=Jyotsna|2a3=Venkateswara Rao|2y=2004|2p=2132}} ಪರೋಟಾದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸೇರ್ಪಡೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.{{sfn|Parimala|Sudha|2015|p=78}} [[ಕ್ಸೈಲನೇಸ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರೋಟಿಯೇಸ್]] ಕಿಣ್ವಗಳು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.{{sfnm|1a1=Prabhasankar|1a2=Indrani|1a3=Jyotsna|1a4=Venkateswara Rao|1y=2004|1p=2133|2a1=Prasada Rao|2a2=Hemalatha|2y=2014|2p=289}} ಪರೋಟಾ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ ಹಳೆಯದಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ, ಅದರ ನಂತರ ಅದು ಕಡಿಮೆ ಅಗಿಯುವಂತಾಗುತ್ತದೆ.{{sfn|Indrani|Venkateswara Rao|2011|p=35}} [[ಹೈಡ್ರೊಕೊಲೊಯಿಡ್]]ಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆಯು ಹಳೆಯದಾಗುವುದನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಬಹುದು.{{sfn|Fadda|Sanguinetti|Del Caro|Collar|2014|p=477}} ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಮತ್ತು ಕರಗಿಸಿದ ಪರೋಟಾ ಅದರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.{{sfnm|1a1=Parimala|1a2=Sudha|1y=2015|1p=77|2a1=Prasada Rao|2a2=Hemalatha|2y=2014|2p=289}} == ಇತಿಹಾಸ == ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಕುರುಶ್ ದಲಾಲ್]] ಪ್ರಕಾರ, ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಅರಬ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ನಾವಿಕರೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿರಬಹುದು, ಎರಡೂ ಪ್ರದೇಶಗಳು [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref name="Nagarajan" /><ref name="Ghose" /> ಕೇರಳವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ,<ref name="Nagarajan" /><ref name="Pillai" /> ಮತ್ತು ಗೋಧಿಯನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಇದು ಗೋಧಿ ಆಧಾರಿತ ಬ್ರೆಡ್ಗೆ ವಿದೇಶಿ ಮೂಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Nagarajan" /><ref name="Outlook India-2023" /> ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಪರಾಠಾ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಂಜಾಬ್ನಿಂದ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಹರಡಿತು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="Ghose" /> ಪರೋಟಾದ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಖಚಿತವಾದ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಮೂಲದ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ದಲಾಲ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಪದರಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ವಿಧಾನವು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅನ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Pillai" /> ನಂತರ, [[ಮಲೇಶಿಯನ್ ಭಾರತೀಯರು|ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ವಲಸಿಗರು]] ಮಲೇಶಿಯಾಕ್ಕೆ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ]]ದಿಂದ [[ಭಾರತೀಯ ಗುತ್ತಿಗೆ ಪದ್ಧತಿ|ಗುತ್ತಿಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು]] ಸೇರಿದಂತೆ, ಪರೋಟಾವನ್ನು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಹರಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅದು ರೊಟಿ ಕನೈ—ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚೆನ್ನೈ ನಗರದ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ—ಅಥವಾ ರೊಟಿ ಪ್ರಾಟಾ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.<ref name="Ghose" /><ref name="Kirch" /> ಗೋಧಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಅನ್ನ ತಿನ್ನುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿತು, ಪರೋಟಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಬ್ರೆಡ್ಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸೇವಿಸಲಾಯಿತು.{{sfn|Parimala|Sudha|2015|p=76}} ಅನ್ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಿದ ಕ್ಷಾಮಗಳ ನಡುವೆ ಪರೋಟಾ ಮಧುರೈ ಮತ್ತು [[ವಿರುಧುನಗರ]]ದ ತಮಿಳು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು; ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಗ್ಗದ ಆಹಾರ ಮೂಲವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಬೀದಿ ಆಹಾರವಾಯಿತು. ಮಧುರೈನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪರೋಟಾ ಅಂಗಡಿಗಳು ಸುಮಾರು 1950 ರ ದಶಕಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ.<ref name="Shrikumar" /> ಕೊತ್ತು ಪರೋಟಾ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಿಂದ ಮಧುರೈಗೆ ಹರಡಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಬೀದಿ ಆಹಾರವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಕೇರಳಕ್ಕೆ.<ref name="Nagarajan" /> ಕಾಯಿನ್ ಪರೋಟಾಗಳು 1980 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ತೂತುಕುಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು, ಸಿಲೋನ್ ಪರೋಟಾವನ್ನು ಸಿಲೋನಿ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು [[ತೂತುಕುಡಿ ಬಂದರು|ತೂತುಕುಡಿ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ]] ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Sannith" /> ಬನ್ ಪರೋಟಾವನ್ನು 1999 ರಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ಬನ್ ಪರೋಟಾ ಕಡೈ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Sukanya" /> {{lang|ml-Latn|ನೂಲ್ ಪರೋಟಾ}}ವನ್ನು ಅಡುಗೆಯವರು [[ಸುರೇಶ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದರು, ಅವರು [[ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್ ರೀಲ್ಸ್]]ನಲ್ಲಿ ಖಾದ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Nagarajan" /> 2020 ರಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ COVID-19 ಲಾಕ್ಡೌನ್|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ COVID-19 ಲಾಕ್ಡೌನ್]] ಮುಕ್ತಾಯದ ನಂತರ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳಿಂದ ಪರೋಟಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆಯಾಯಿತು.<ref name="Kanth">{{Cite news |last=Kanth |first=Ajay |date=14 June 2020 |title=Porotta in huge demand as dine-in services pick up |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2020/Jun/14/porotta-in-huge-demand-as-dine-in-services-pick-up-2156312.html |access-date=4 March 2026 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ, [[ಕೇರಳ ಆಥಾರಿಟಿ ಫಾರ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ ರೂಲಿಂಗ್]] ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಪರೋಟಾವು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಉತ್ಪನ್ನವು ಸಿದ್ಧ-ತಿನ್ನಲು ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯದ ಕಾರಣ ಸಿದ್ಧ-ತಿನ್ನಲು [[ರೊಟಿ]]ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೆರಿಗೆ ದರಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಕೆಲವು ಕೇರಳ ನಿವಾಸಿಗಳು ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರು, ಇದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಹಾರವನ್ನು ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಗುರಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು, #handsofparotta ಹ್ಯಾಶ್ಟ್ಯಾಗ್ ಟ್ರೆಂಡ್ ಆಯಿತು.<ref name="Pillai">{{Cite news |last=Pillai |first=Pooja |date=18 June 2020 |title=Meet the parotta – the Kerala flatbread that attracts more GST than North Indian roti |url=https://indianexpress.com/article/explained/parotta-kerala-more-gst-than-roti-6457742/ |access-date=4 March 2026 |work=[[The Indian Express]]}}</ref><ref name="Harikumar">{{Cite news |last=Harikumar |first=J. S. |date=24 June 2020 |title=#handsoffporotta... Why Malayalis are up in arms against a GST ruling on their favourite parotta |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/handsoffporotta-why-malayalis-are-up-in-arms-against-a-gst-ruling-on-their-favourite-porotta/article31833264.ece |access-date=4 March 2026 |work=[[The Hindu]]}}</ref> == ಪ್ರಚಲಿತತೆ == [[File:Barotta stall.jpg|thumb|upright|alt=ಸಣ್ಣ ಆಹಾರ ಅಂಗಡಿಯ ಮುಂದೆ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ದೊಡ್ಡ, ಗುಂಡಾದ ಗ್ರಿಲ್ನ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ಪರೋಟಾಗಳನ್ನು ಬೇಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.|ಪರೋಟಾವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಬೀದಿ ಆಹಾರ]]ವಾಗಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.]] ಪರೋಟಾ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಒಂದು [[ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ]]ವಾಗಿದೆ,{{sfn|Parimala|Sudha|2015|p=76}} ಇದು [[ಕೇರಳ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] ಎರಡರೊಂದಿಗೂ ಬಲವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref name="Sannith">{{Cite web |last=Sannith |first=Jude |date=2020-07-17 |title=How the parotta became South India's favourite flatbread - CNBC TV18 |url=https://www.cnbctv18.com/buzz/how-the-parotta-became-south-indias-favourite-flatbread-6366721.htm |access-date=2024-10-27 |website=[[CNBC TV18]]}}</ref> ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಬಾರ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಕೇರಳದ ಆವೃತ್ತಿಯು ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರವಾಗಿದೆ.<ref name="Nagarajan">{{Cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=2024-01-05 |title=Kerala's signature dish, the Porotta, from Kanhangad to Kaliyikkavila |url=https://www.thehindu.com/food/features/experience-the-layered-story-of-keralas-signature-dish-the-porotta-from-kanhangad-to-kaliyikkavila/article67557335.ece |access-date=2024-10-27 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಗೋಧಿ ಹಿಟ್ಟಿನ ಅರ್ಧದಷ್ಟನ್ನು ಪರೋಟಾಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{sfnm|1a1=Indrani|1a2=Jyothsna Rao|1a3=Udaya Sankar|1a4=Venkateswara Rao|1y=2000|1p=323|2a1=Parimala|2a2=Sudha|2y=2015|2p=76}} ಬ್ರೆಡ್ನ ಪ್ರಭೇದಗಳು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಶ್ರೀಲಂಕಾ]], [[ಮಲೇಶಿಯನ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಮಲೇಶಿಯಾ]], ಮತ್ತು [[ಸಿಂಗಾಪುರ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಸಿಂಗಾಪುರ]]ದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Nagarajan" /> ಪರೋಟಾ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ [[ಬೀದಿ ಆಹಾರ]]ವಾಗಿದೆ.<ref name="Outlook India-2023" /> ಪರೋಟಾವನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ [[ಥಟ್ಟುಕಡ]]ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು ಬಡಿಸುತ್ತವೆ,<ref name="Nagarajan" /> ಆದರೆ ಕೊತ್ತು ಪರೋಟಾ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ {{lang|ta-Latn|ರೊಟ್ಟು ಕಡೈ}} ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಾರಾಟಗಾರರಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Sannith" /> ಪರೋಟಾಗಳು ಚಹಾ ಮನೆಗಳು, [[ತೋಡಿ ಅಂಗಡಿ]]ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref name="Outlook India-2023" /> ಪರೋಟಾವನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ತಯಾರಿಸಬಹುದು.{{sfn|Indrani|Jyothsna Rao|Udaya Sankar|Venkateswara Rao|2000|p=324}} ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಪರೋಟಾಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಹಿಟ್ಟು ಸಹ ಲಭ್ಯವಿದೆ.{{sfn|Parimala|Sudha|2015|p=79}} ಪರೋಟಾವನ್ನು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{sfn|Indrani|Jyothsna Rao|Udaya Sankar|Venkateswara Rao|2000|p=324}} ಕೆಲವು ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರೋಟಾಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಮೀಸಲಾದ ಅಡುಗೆಯವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ—ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಪರೋಟಾ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ<ref name="Sukanya" />—ಅವರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಿಗ್ಗಿಸುವ ಮತ್ತು ಬೆರೆಸುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Nagarajan" /> {{As of|2020}}, ಕೇರಳದ ಸರಾಸರಿ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ದಿನಕ್ಕೆ ಸರಿಸುಮಾರು 100 ಪರೋಟಾಗಳನ್ನು ಬಡಿಸುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು 1,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಡಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Kanth" /> {{As of|2022}}, ಪರೋಟಾ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಡೆಲಿವರಿ ಆ್ಯಪ್ [[ಸ್ವಿಗ್ಗಿ]]ಯಿಂದ ಆರ್ಡರ್ ಮಾಡಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Anilkumar">{{Cite news |last=Anilkumar |first=T. |date=28 December 2022 |title=Porotta is king in 2022, overtakes biriyani, idiyappam in online orders |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2022/Dec/29/porotta-is-king-in-2022-overtakes-biriyani-idiyappam-in-online-orders-2532655.html |access-date=4 March 2026 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಪರೋಟಾದ ಬೆಲೆ 10 ರಿಂದ 250 ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಧುರೈನ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾಂಸದೊಂದಿಗೆ ಪರೋಟಾವನ್ನು ಬಡಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಬನ್ ಪರೋಟಾ ಮತ್ತು ಕಿಝಿ ಪರೋಟಾ.<ref name="Sukanya" /> ಪರೋಟಾವನ್ನು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಅಡುಗೆಯವರು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು {{lang|zh-Latn|ಇಂಡು ಸುವಿ ಬಿಂಗ್}} ({{lit|ಭಾರತೀಯ ನೊಣ ಬ್ರೆಡ್}}) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸುವಾಸನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಯಾಗಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |last=Ananth |first=M. K. |date=8 July 2020 |title=Why these Indian Parotta Makers Want to Return to China |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/why-these-indian-parotta-makers-want-to-return-to-china/articleshow/74113505.cms |access-date=4 March 2026 |work=[[Times of India]] |agency=[[Times News Network]]}}</ref> ಪರೋಟಾವನ್ನು ಕೇರಳದ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ರಾಜ್ಯ ಚಿಹ್ನೆ]] ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref name="Nagarajan" /> ಇದನ್ನು "ಕೇರಳದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಾದ್ಯ" ಎಂದು ಅಡ್ಡಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Anilkumar" /> [[BBC]] 2023 ರಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ ದಿನ]]ದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಈ ಆಹಾರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು.<ref name="Nagarajan" /> ಗೋಮಾಂಸ ಫ್ರೈನೊಂದಿಗೆ ಪರೋಟಾ ಕೇರಳದ ಗುರುತಿನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ,<ref name="Ghose" /> ಇದು ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲಿನ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Pillai" /> ಸಲ್ನಾದೊಂದಿಗೆ ಪರೋಟಾ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಖಾದ್ಯವನ್ನು ನಗರದ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹಾಸ್ಯನಟ [[ಸೂರಿ (ನಟ)|ಸೂರಿ]] ಅವರ ''[[ವೆನ್ನಿಲ ಕಬಾಡಿ ಕುಳು]]'' ಚಿತ್ರದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯದ ನಂತರ "ಪರೋಟಾ ಸೂರಿ" ಎಂದು ಅಡ್ಡಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Shrikumar">{{Cite news |last=Shrikumar |first=A. |date=12 April 2018 |title=Three cheers for Salna |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/parottas-without-the-flavoursome-salna-is-an-incomplete-meal-a-look-at-the-history-and-evolution-of-the-popular-street-food-that-locals-are-addicted-to/article23513533.ece |access-date=4 March 2026 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== {{portal|Food|India}} * [[ಭಾರತೀಯ ಬ್ರೆಡ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಸ್ಕ್ಯಾಲಿಯನ್ ಪ್ಯಾನ್ಕೇಕ್]]{{snd}}ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚೀನಾದ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿ<ref name="Pillai" /> == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{notelist}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} === ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಕೃತಿಗಳು === {{refbegin}} * {{Cite journal |last=Fadda |first=C. |last2=Sanguinetti |first2=A. M. |last3=Del Caro |first3=A. |last4=Collar |first4=C. |last5=Piga |first5=A. |date=July 2014 |title=Bread Staling: Updating the View |journal=Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety |volume=13 |issue=4 |pages=473–492 |doi=10.1111/1541-4337.12064 |issn=1541-4337|hdl=10261/137948 |hdl-access=free }} * {{Cite book |last=Haridas Rao |first=P. |title=Chapatis and Related Products |last2=Sai Manohar |first2=R. |publisher=[[Academic Press]] |year=2003 |isbn=978-0-12-227055-0 |editor-last=Caballero |editor-first=Benjamin |edition=2nd |pages=1033–1044}} * {{Cite journal |last=Indrani |first=D. |last2=Jyothsna Rao |first2=S. |last3=Udaya Sankar |first3=K. |last4=Venkateswara Rao |first4=G. |date=June 2000 |title=Changes in the physical-chemical and organoleptic characteristics of parotta during storage |url=https://archive.org/details/sim_food-research-international_2000_33_5/page/323 |journal=[[Food Research International]] |volume=33 |issue=5 |pages=323–329 |doi=10.1016/S0963-9969(00)00025-9}} * {{Cite journal |last=Indrani |first=D. |last2=Venkateswara Rao |first2=G. |date=January 2000 |title=Effect of chemical composition of wheat flour and functional properties of dough on the quality of south Indian parotta |url=https://archive.org/details/sim_food-research-international_2000_33_10/page/875 |journal=[[Food Research International]] |volume=33 |issue=10 |pages=875–881 |doi=10.1016/S0963-9969(00)00117-4}} * {{Cite journal |last=Indrani |first=D. |last2=Venkateswara Rao |first2=G. |date=March 2007 |title=Rheological characteristics of wheat flour dough as influenced by ingredients of parotta |journal=[[Journal of Food Engineering]] |volume=79 |issue=1 |pages=100–105 |doi=10.1016/j.jfoodeng.2006.01.033}} * {{Cite book |last1=Indrani |first1=Dasappa |last2=Venkateswara Rao |first2=Gandham |chapter=South Indian Parotta: An Unleavened Flat Bread |date=2011 |title=Flour and Breads and their Fortification in Health and Disease Prevention |pages=27–36 |publisher=[[Elsevier]] |doi=10.1016/b978-0-12-380886-8.10003-0 |isbn=978-0-12-380886-8 |editor1-last=Preedy |editor1-first=Victor R. |editor2-last=Watson |editor2-first=Ronald Ross |editor3-last=Patel |editor3-first=Vinood B.}} * {{Cite book |last=Mir |first=Shabir Ahmad |title=Encyclopedia of Food Chemistry |last2=Shah |first2=Manzoor Ahmad |publisher=[[Elsevier]] |year=2018 |isbn=978-0-12-814045-1 |chapter=Indian Flatbreads: How Structure Influences Properties |pages=90–95 |doi=10.1016/B978-0-08-100596-5.21697-1}} * {{Cite book |last=Qarooni |first=Jalal |chapter=Flat Breads |year=1996 |title=Flat Bread Technology |pages=67–119 |place=Boston |publisher=[[Springer US]] |doi=10.1007/978-1-4613-1175-1_4 |isbn=978-1-4612-8498-7}} * {{Cite journal |last=Pant |first=Pushpesh |date=2013 |title=India: Food and the Making of the Nation |journal=India International Centre Quarterly |volume=40 |issue=2 |pages=1–34 |issn=0376-9771 |jstor=24393273}} * {{Cite journal |last=Parimala |first=K. R. |last2=Sudha |first2=M. L. |date=2015-01-02 |title=Wheat-Based Traditional Flat Breads of India |journal=[[Critical Reviews in Food Science and Nutrition]] |volume=55 |issue=1 |pages=67–81 |doi=10.1080/10408398.2011.647121 |issn=1040-8398}} * {{Cite journal |last=Prabhasankar |first=P. |last2=Indrani |first2=D. |last3=Jyotsna |first3=R. |last4=Venkateswara Rao |first4=G. |date=December 2004 |title=Influence of enzymes on rheological, microstructure and quality characteristics of parotta—an unleavened Indian flat bread |journal=[[Journal of the Science of Food and Agriculture]] |volume=84 |issue=15 |pages=2128–2134 |doi=10.1002/jsfa.1927 |issn=0022-5142}} * {{Cite journal |last1=Prabhasankar |first1=P. |last2=Indrani |first2=D. |last3=Jyotsna |first3=Rajiv |last4=Venkateswara Rao |first4=G. |date=September 2003 |title=Scanning electron microscopic and electrophoretic studies of the baking process of south Indian parotta—an unleavened flat bread |url=https://archive.org/details/food-chemistry_2003-09_82_4/page/603 |journal=[[Food Chemistry (journal)|Food Chemistry]] |volume=82 |issue=4 |pages=603–609 |doi=10.1016/S0308-8146(03)00017-7}} * {{Cite book |last=Prasada Rao |first=U. J. S. |chapter=Enzymes |date=2014-07-11 |title=Bakery Products Science and Technology |pages=275–294 |editor-last=Zhou |editor-first=Weibiao |edition=1 |publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]] |doi=10.1002/9781118792001.ch15 |isbn=978-1-119-96715-6 |last2=Hemalatha |first2=M. S. |editor2-last=Hui |editor2-first=Y. H. |editor3-last=De Leyn |editor3-first=I. |editor4-last=Pagani |editor4-first=M. A.}} * {{Cite journal |last=Sakhare |first=Suresh D. |last2=Inamdar |first2=Aashitosh A. |last3=Soumya |first3=C. |last4=Indrani |first4=D. |last5=Venkateswara Rao |first5=G. |date=December 2014 |title=Effect of flour particle size on microstructural, rheological and physico-sensory characteristics of bread and south Indian parotta |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4252461/ |journal=[[Journal of Food Science and Technology]] |volume=51 |issue=12 |pages=4108–4113 |doi=10.1007/s13197-013-0939-5 |doi-access=free |issn=0022-1155 |pmc=4252461 |pmid=25477689}} * {{Cite journal |last=Tirpude |first=Rahul |last2=Singh |first2=Sumer |date=July 2025 |title=A Comprehensive Study of use of Plant Leaves in Product Packaging |journal=Journal of Packaging Technology and Research |volume=9 |issue=2 |pages=77–86 |doi=10.1007/s41783-025-00184-7 |issn=2520-1034}} {{refend}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|Parotta}} [[ವರ್ಗ:ಪರೋಟಾ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಬ್ರೆಡ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗೋಧಿ ಬ್ರೆಡ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಬ್ರೆಡ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಧುರೈ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] h42su9060s07i2dg3v3g3vqgw3lj7v4 828 129033 1427578 997846 2021-10-05T18:54:13Z en>Pppery 0 Fixed unintended global variable use 1427578 Scribunto text/plain local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local p = {} function p._encode(sortkey) -- Protect against sortkey nesting. -- Example: {{sort|{{dts|2013|07|07}}|{{dts|1990|12|01}}}} if string.find(sortkey, "sortkey") or string.find(sortkey, "data-sort-value") then return ""; end return mw.text.encode(sortkey) end function p.encode(frame) local args = getArgs(frame); return p._encode(args[1] or "") end local function valid_number(num) -- Return true if num is a valid number. -- In Scribunto (different from some standard Lua), when expressed as a string, -- overflow or other problems are indicated with text like "inf" or "nan" -- which are regarded as invalid here (each contains "n"). if type(num) == 'number' and tostring(num):find('n', 1, true) == nil then return true end end function p._sortKeyForNumber(value) local sortkey if not valid_number(value) then if value < 0 then sortkey = '1000000000000000000' else sortkey = '9000000000000000000' end elseif value == 0 then sortkey = '5000000000000000000' else local mag = math.floor(math.log10(math.abs(value)) + 1e-14) local prefix if value > 0 then prefix = 7000 + mag else prefix = 2999 - mag value = value + 10^(mag+1) end sortkey = string.format('%d', prefix) .. string.format('%015.0f', math.floor(value * 10^(math.min(28,14-mag)))) end return sortkey; end function p.sortKeyForNumber(frame) local args = getArgs(frame); return p._sortKeyForNumber(args[1] or "") end return p bf6nib86o701vban8cvux2j7z8q1z36 1427579 1427578 2026-09-07T09:13:31Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Sortkey]] 1427578 Scribunto text/plain local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local p = {} function p._encode(sortkey) -- Protect against sortkey nesting. -- Example: {{sort|{{dts|2013|07|07}}|{{dts|1990|12|01}}}} if string.find(sortkey, "sortkey") or string.find(sortkey, "data-sort-value") then return ""; end return mw.text.encode(sortkey) end function p.encode(frame) local args = getArgs(frame); return p._encode(args[1] or "") end local function valid_number(num) -- Return true if num is a valid number. -- In Scribunto (different from some standard Lua), when expressed as a string, -- overflow or other problems are indicated with text like "inf" or "nan" -- which are regarded as invalid here (each contains "n"). if type(num) == 'number' and tostring(num):find('n', 1, true) == nil then return true end end function p._sortKeyForNumber(value) local sortkey if not valid_number(value) then if value < 0 then sortkey = '1000000000000000000' else sortkey = '9000000000000000000' end elseif value == 0 then sortkey = '5000000000000000000' else local mag = math.floor(math.log10(math.abs(value)) + 1e-14) local prefix if value > 0 then prefix = 7000 + mag else prefix = 2999 - mag value = value + 10^(mag+1) end sortkey = string.format('%d', prefix) .. string.format('%015.0f', math.floor(value * 10^(math.min(28,14-mag)))) end return sortkey; end function p.sortKeyForNumber(frame) local args = getArgs(frame); return p._sortKeyForNumber(args[1] or "") end return p bf6nib86o701vban8cvux2j7z8q1z36 828 129584 1427632 1327123 2026-09-06T05:10:14Z en>Ahechtbot 0 [[Wikipedia:BOT|Bot]]: Updated page. 1427632 Scribunto text/plain return { ["S"] = 4300, ["S-aca"] = 6700, ["S-ach"] = 17000, ["S-aft"] = 230000, ["S-aft/check"] = 231000, ["S-aft/filter"] = 231000, ["S-bef"] = 235000, ["S-bef/check"] = 235000, ["S-bef/filter"] = 235000, ["S-break"] = 6600, ["S-bus"] = 2100, ["S-civ"] = 2900, ["S-dip"] = 6000, ["S-end"] = 262000, ["S-gov"] = 8600, ["S-hon"] = 4000, ["S-hou"] = 9800, ["S-inc"] = 13000, ["S-legal"] = 9900, ["S-line_label"] = 2000, ["S-mil"] = 13000, ["S-new"] = 17000, ["S-non"] = 11000, ["S-npo"] = 4200, ["S-off"] = 43000, ["S-par"] = 52000, ["S-par/en"] = 3300, ["S-par/gb"] = 3300, ["S-par/uk"] = 12000, ["S-par/us-hs"] = 12000, ["S-par/us-sen"] = 2100, ["S-ppo"] = 15000, ["S-prec"] = 3200, ["S-reg"] = 22000, ["S-rel"] = 19000, ["S-roy"] = 2800, ["S-sports"] = 12000, ["S-start"] = 254000, ["S-ttl"] = 242000, ["S-ttl/check"] = 242000, ["S-vac"] = 7800, ["SAU"] = 2100, ["SCO"] = 3800, ["SDcat"] = 6820000, ["SECOND"] = 2300, ["SGP"] = 2900, ["SIA"] = 2500, ["SLL"] = 2000, ["SLO"] = 4900, ["SMS"] = 6900, ["SMU"] = 2400, ["SPI_archive_notice"] = 85000, ["SPIarchive_notice"] = 82000, ["SPIcat"] = 3800, ["SPIclose"] = 3300, ["SPIpriorcases"] = 78000, ["SR/Olympics_profile"] = 2200, ["SRB"] = 4400, ["SS"] = 22000, ["SSPa"] = 2600, ["STN"] = 11000, ["SUBJECTSPACE_formatted"] = 45000, ["SUI"] = 9600, ["SVG"] = 2700, ["SVG-Logo"] = 26000, ["SVG-Res"] = 24000, ["SVG-logo"] = 14000, ["SVK"] = 8800, ["SVN"] = 5900, ["SWE"] = 14000, ["Salts_by_element"] = 2200, ["Sandbox_other"] = 474000, ["Saturday"] = 2800, ["Saved_book"] = 52000, ["Sc"] = 2900, ["Scholia"] = 3700, ["School_block"] = 13000, ["School_disambiguation"] = 3500, ["Schoolblock"] = 6900, ["Schooldis"] = 2700, ["Schoolip"] = 12000, ["Scientist_icon"] = 16000, ["Scientist_icon2"] = 16000, ["Sclass"] = 34000, ["Sclass2"] = 11000, ["Screen_reader-only"] = 108000, ["Screen_reader-only/styles.css"] = 148000, ["Script"] = 7600, ["Script/Arabic"] = 4000, ["Script/Hebrew"] = 4900, ["Script/Nastaliq"] = 15000, ["Script/doc/id-unk"] = 3200, ["Script/doc/id-unk/core"] = 3200, ["Script/doc/id-unk/is-iso-alpha4"] = 3200, ["Script/doc/id-unk/name-to-alpha4"] = 3200, ["Script/styles.css"] = 3400, ["Script/styles_arabic.css"] = 4000, ["Script/styles_hebrew.css"] = 4900, ["Sdash"] = 4000, ["Search_box"] = 74000, ["Search_link"] = 27000, ["Section_link"] = 166000, ["Section_sizes"] = 4400, ["See"] = 8900, ["See_also"] = 218000, ["Seealso"] = 8000, ["Seiner_Majestät_Schiff"] = 6900, ["Seiner_Majestät_Unterseeboot"] = 2400, ["Select_skin"] = 5500, ["Selected"] = 2000, ["Selected_article"] = 2500, ["Selected_picture"] = 2400, ["Self"] = 44000, ["Self-published_inline"] = 4700, ["Self-published_source"] = 6100, ["Self-reference"] = 2200, ["Self-reference_tool"] = 8200, ["Semi-protected_indefinitely"] = 4800, ["Sent_off"] = 17000, ["Sentoff"] = 6300, ["Separated_entries"] = 2900, ["Sequence"] = 4100, ["Series_overview"] = 10000, ["Serif"] = 5000, ["Set_category"] = 38000, ["Set_index_article"] = 6300, ["Sets_taxobox_colour"] = 3400, ["Sfn"] = 210000, ["SfnRef"] = 165000, ["Sfn_whitelist"] = 2600, ["Sfnm"] = 5900, ["Sfnp"] = 24000, ["Sfnref"] = 18000, ["Sfrac"] = 5100, ["Sfrac/styles.css"] = 5200, ["SharedIPEDU"] = 3300, ["Shared_IP"] = 10000, ["Shared_IP_corp"] = 4100, ["Shared_IP_edu"] = 186000, ["Shared_IP_gov"] = 2300, ["Sharedip"] = 3000, ["Sharedipedu"] = 3800, ["Sherdog"] = 2700, ["Ship"] = 42000, ["Ship_index"] = 7600, ["Shipboxflag"] = 21000, ["Shipboxflag/core"] = 21000, ["Shipwrecks_navbox_footer"] = 11000, ["Shipwrecks_navbox_footer/link"] = 11000, ["Short_description"] = 6960000, ["Short_description/lowercasecheck"] = 6960000, ["Shortcut"] = 22000, ["Should_be_SVG"] = 8100, ["Shy"] = 2200, ["Sic"] = 39000, ["Side_box"] = 1250000, ["Sidebar"] = 320000, ["Sidebar_games_events"] = 43000, ["Sidebar_person"] = 4900, ["Sidebar_person/styles.css"] = 6300, ["Sidebar_with_collapsible_lists"] = 83000, ["Sigfig"] = 4000, ["Significant_figures"] = 5600, ["Significant_figures/rnd"] = 5200, ["Signpost-subscription"] = 2100, ["Signpost-subscription/styles.css"] = 2100, ["Signpost/item"] = 49000, ["Signpost/item/core"] = 49000, ["Signpost/snippet-nopic"] = 3400, ["Signpost/snippet/styles.css"] = 3700, ["Sildb_prim"] = 2200, ["Silver02"] = 18000, ["Silver2"] = 46000, ["Silver_medal"] = 6700, ["Silver_medal_icon"] = 60000, ["Similar_names"] = 3400, ["Single+double"] = 11000, ["Single+space"] = 17000, ["Single-innings_cricket_match"] = 4100, ["Single_chart"] = 43000, ["Single_namespace"] = 339000, ["Single_source"] = 3000, ["Singlechart"] = 12000, ["Singles"] = 49000, ["Sister-inline"] = 223000, ["Sister-inline/styles.css"] = 223000, ["Sister_project"] = 1130000, ["Sister_project/styles.css"] = 1130000, ["Sister_project_links"] = 14000, ["Skip_to_talk"] = 12000, ["Skip_to_talk/styles.css"] = 12000, ["Sky"] = 3300, ["Sky/styles.css"] = 3300, ["Slink"] = 66000, ["Slovak_municipality"] = 3000, ["Slovak_municipality/geo"] = 2800, ["Small"] = 652000, ["Small_Solar_System_bodies"] = 3600, ["Smallcaps"] = 21000, ["Smallcaps/styles.css"] = 22000, ["Smalldiv"] = 44000, ["Smaller"] = 79000, ["Smiley"] = 54000, ["Snd"] = 613000, ["Snds"] = 6500, ["Soccer_icon"] = 124000, ["Soccer_icon2"] = 124000, ["Soccer_icon4"] = 3500, ["Soccerbase"] = 13000, ["Soccerbase_season"] = 8100, ["Soccerway"] = 84000, ["Sock"] = 56000, ["Sock_list"] = 11000, ["Sockcat"] = 2000, ["Sockmaster"] = 10000, ["Sockpuppet"] = 287000, ["Sockpuppet/altmaster"] = 3700, ["Sockpuppet/categorise"] = 287000, ["SockpuppetCheckuser"] = 5500, ["Sockpuppet_category"] = 52000, ["Sockpuppet_category/confirmed"] = 28000, ["Sockpuppet_category/suspected"] = 24000, ["Sockpuppetcheckuser"] = 3600, ["Sockpuppeteer"] = 29000, ["Soft_hyphen"] = 2300, ["Soft_redirect"] = 6500, ["Soft_redirect_protection"] = 10000, ["Softredirect"] = 3300, ["Solar_luminosity"] = 5200, ["Solar_mass"] = 6500, ["Solar_radius"] = 5200, ["Soldier_icon"] = 3900, ["Soldier_icon2"] = 3900, ["Songs_category"] = 9600, ["Songs_category/core"] = 9600, ["Sort"] = 122000, ["Sort_under"] = 2200, ["Sort_under/styles.css"] = 2200, ["Sortname"] = 64000, ["Source-attribution"] = 9200, ["Source_assess"] = 2700, ["Source_assess_table"] = 2700, ["Source_attribution"] = 39000, ["Source_check"] = 927000, ["Sourcecheck"] = 927000, ["Sources"] = 3600, ["Sources_exist"] = 4300, ["South_America_topic"] = 2700, ["Sp"] = 165000, ["Space"] = 130000, ["Space+apostrophe+s"] = 27000, ["Space+double"] = 7200, ["Space+single"] = 15000, ["Spaced_en_dash"] = 647000, ["Spaced_en_dash_space"] = 6600, ["Spaced_ndash"] = 22000, ["Spaces"] = 735000, ["Spain_metadata_Wikidata"] = 7400, ["Spamlink"] = 14000, ["Species_Latin_name_abbreviation_disambiguation"] = 2400, ["Species_list"] = 25000, ["Speciesbox"] = 394000, ["Speciesbox/checkgenus"] = 392000, ["Speciesbox/getGenus"] = 395000, ["Speciesbox/getSpecies"] = 394000, ["Speciesbox/name"] = 394000, ["Speciesbox/parameterCheck"] = 394000, ["Speciesbox/trim"] = 394000, ["Specieslist"] = 9300, ["Split_article"] = 4200, ["Spnd"] = 4800, ["Spoken_Wikipedia"] = 2200, ["Sport_icon"] = 16000, ["Sport_icon2"] = 17000, ["SportsYearCatUSstate"] = 6700, ["Sports_club_or_team_people_category_header"] = 14000, ["Sports_club_or_team_people_category_header/category1"] = 14000, ["Sports_club_or_team_people_category_header/club_name"] = 14000, ["Sports_links"] = 81000, ["Sports_reference"] = 5100, ["Squad_maintenance"] = 3800, ["Sronly"] = 49000, ["Srt"] = 7300, ["Stack"] = 30000, ["Stack/styles.css"] = 42000, ["Stack_begin"] = 12000, ["Stack_end"] = 12000, ["StaleIP"] = 3600, ["StandardEbooks"] = 2400, ["Standings_table_end"] = 64000, ["Standings_table_entry"] = 25000, ["Standings_table_entry/record"] = 64000, ["Standings_table_start"] = 64000, ["Standings_table_start/colheader"] = 64000, ["Standings_table_start/colspan"] = 64000, ["Standings_table_start/styles.css"] = 64000, ["Starbox_astrometry"] = 5700, ["Starbox_begin"] = 5800, ["Starbox_catalog"] = 5700, ["Starbox_character"] = 5700, ["Starbox_detail"] = 5600, ["Starbox_end"] = 5800, ["Starbox_image"] = 4000, ["Starbox_observe"] = 5800, ["Starbox_reference"] = 5700, ["Start-Class"] = 18000, ["Start-date"] = 2300, ["Start_and_end_dates"] = 3700, ["Start_box"] = 5500, ["Start_date"] = 548000, ["Start_date_and_age"] = 188000, ["Start_date_and_years_ago"] = 4000, ["Start_date_text"] = 3900, ["Start_of_course_timeline"] = 5800, ["Start_of_course_week"] = 6000, ["Start_tab"] = 6700, ["Startflatlist"] = 163000, ["Startplainlist"] = 2200, ["Static_IP"] = 5000, ["Static_row_numbers"] = 2900, ["Static_row_numbers/styles.css"] = 2900, ["Station"] = 22000, ["Station_link"] = 19000, ["Stdinchicite"] = 10000, ["Steady"] = 19000, ["Sticky_header"] = 9700, ["Sticky_header/styles.css"] = 27000, ["Stl"] = 17000, ["Stn"] = 11000, ["Stn_art_lnk"] = 2200, ["Stnlnk"] = 35000, ["Stop"] = 2000, ["Store_norske_leksikon"] = 2500, ["Storm_colour"] = 5800, ["Storm_name"] = 2400, ["Storm_path"] = 2200, ["Stortingetbio"] = 2100, ["StoryTeleplay"] = 3200, ["Str_count"] = 166000, ["Str_endswith"] = 236000, ["Str_find"] = 283000, ["Str_index"] = 15000, ["Str_left"] = 339000, ["Str_len"] = 167000, ["Str_letter"] = 184000, ["Str_letter/trim"] = 21000, ["Str_number"] = 7200, ["Str_number/trim"] = 226000, ["Str_rep"] = 299000, ["Str_right"] = 7100, ["Str_startswith"] = 2900, ["Str_trim"] = 4200, ["Str_≠_len"] = 48000, ["Str_≤_len"] = 2900, ["Str_≥_len"] = 105000, ["Strfind_short"] = 5400, ["Strike"] = 2300, ["Strikethrough"] = 20000, ["String_split"] = 5400, ["Strip_tags"] = 41000, ["Strong"] = 215000, ["Structurae"] = 2100, ["Stub-Class"] = 18000, ["Stub_Category"] = 14000, ["Stub_category"] = 21000, ["Stub_documentation"] = 42000, ["Student_editor"] = 27000, ["Student_sandbox"] = 4300, ["Student_table_row"] = 7200, ["Students_table"] = 7200, ["Su"] = 4800, ["Su-census1989"] = 4600, ["Sub"] = 4600, ["Subinfobox_bodystyle"] = 75000, ["Subject_bar"] = 21000, ["Suboff"] = 7500, ["Subon"] = 7600, ["Subpage_other"] = 411000, ["Subscription_required"] = 35000, ["Subsidebar_bodystyle"] = 6400, ["Subst_only"] = 5500, ["Substituted_comment"] = 19000, ["Succession_box"] = 119000, ["Succession_box/check"] = 119000, ["Succession_links"] = 218000, ["Summer_Olympics_by_year_category_navigation"] = 2600, ["Summer_Olympics_by_year_category_navigation/core"] = 2600, ["Sunday"] = 2800, ["Sup"] = 95000, ["Suppress_categories"] = 6600, ["Surname"] = 81000, ["Swiss_metadata_Wikidata"] = 2900, ["Swiss_populations"] = 2400, ["Swiss_populations_NC"] = 3000, ["Swiss_populations_YM"] = 2300, ["Swiss_populations_ref"] = 2400, ["Switcher"] = 8400, ["Sz"] = 2500, ["Module:SDcat"] = 6820000, ["Module:SPI_archive_notice"] = 39000, ["Module:SST"] = 13000, ["Module:SST/hosts"] = 13000, ["Module:SST/registry"] = 275000, ["Module:SST/shards/sets/COLLEDGE_SHIPS_RN"] = 3000, ["Module:SST/shards/sets/TALBERT_BARRINGTON_ATLAS"] = 2100, ["Module:Science_redirect"] = 322000, ["Module:Science_redirect/conf"] = 322000, ["Module:Section_link"] = 166000, ["Module:Section_sizes"] = 5900, ["Module:See_also_if_exists"] = 95000, ["Module:Self"] = 44000, ["Module:Self/license_migration_data.json"] = 23000, ["Module:Self/styles.css"] = 44000, ["Module:Separated_entries"] = 2770000, ["Module:Series_overview"] = 10000, ["Module:Settlement_Wikidata"] = 52000, ["Module:Settlement_short_description"] = 729000, ["Module:Shortcut"] = 29000, ["Module:Shortcut/config"] = 29000, ["Module:Shortcut/styles.css"] = 29000, ["Module:Side_box"] = 1280000, ["Module:Side_box/styles.css"] = 1280000, ["Module:Sidebar"] = 435000, ["Module:Sidebar/configuration"] = 435000, ["Module:Sidebar/styles.css"] = 441000, ["Module:Sidebar_games_events"] = 43000, ["Module:Sidebar_games_events/styles.css"] = 43000, ["Module:Singles"] = 49000, ["Module:Sister_project_links"] = 21000, ["Module:Sister_project_links/bar/styles.css"] = 7300, ["Module:Sister_project_links/config"] = 21000, ["Module:Sister_project_links/styles.css"] = 14000, ["Module:Sister_project_logo"] = 1360000, ["Module:Sister_project_logo/data"] = 1360000, ["Module:Slovak_municipality"] = 3000, ["Module:Sock_list"] = 11000, ["Module:Sort"] = 156000, ["Module:Sort_title"] = 40000, ["Module:Sortkey"] = 105000, ["Module:Split_article"] = 4200, ["Module:Spoken_Wikipedia"] = 2200, ["Module:Spoken_Wikipedia/configuration"] = 2200, ["Module:Spoken_Wikipedia/styles.css"] = 2200, ["Module:Sports_career"] = 21000, ["Module:Sports_color"] = 79000, ["Module:Sports_color/baseball"] = 36000, ["Module:Sports_color/basketball"] = 19000, ["Module:Sports_color/ice_hockey"] = 3400, ["Module:Sports_color/international_football"] = 43000, ["Module:Sports_rbr_table"] = 15000, ["Module:Sports_rbr_table/styles.css"] = 15000, ["Module:Sports_reference"] = 5100, ["Module:Sports_results"] = 19000, ["Module:Sports_results/styles.css"] = 11000, ["Module:Sports_table"] = 74000, ["Module:Sports_table/Volleyball"] = 2500, ["Module:Sports_table/WDL"] = 64000, ["Module:Sports_table/WDL_OT"] = 4000, ["Module:Sports_table/WL"] = 5500, ["Module:Sports_table/WL_OT"] = 3100, ["Module:Sports_table/argcheck"] = 74000, ["Module:Sports_table/styles.css"] = 74000, ["Module:Sports_table/sub"] = 74000, ["Module:Sports_table/totalscheck"] = 52000, ["Module:Stock_tickers/NYSE"] = 2000, ["Module:Storm_categories"] = 5900, ["Module:Storm_categories/categories"] = 5900, ["Module:Storm_categories/colors"] = 5900, ["Module:Storm_categories/icons"] = 5900, ["Module:String"] = 14200000, ["Module:String2"] = 2090000, ["Module:Su"] = 14000, ["Module:Subject_bar"] = 21000, ["Module:Suppress_categories"] = 6600, ["Module:Switcher"] = 8400, } 2nzg5j68oj9ozdwiwi99ck4zh98mmhs 1427633 1427632 2026-09-07T09:49:56Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Transclusion_count/data/S]] 1427632 Scribunto text/plain return { ["S"] = 4300, ["S-aca"] = 6700, ["S-ach"] = 17000, ["S-aft"] = 230000, ["S-aft/check"] = 231000, ["S-aft/filter"] = 231000, ["S-bef"] = 235000, ["S-bef/check"] = 235000, ["S-bef/filter"] = 235000, ["S-break"] = 6600, ["S-bus"] = 2100, ["S-civ"] = 2900, ["S-dip"] = 6000, ["S-end"] = 262000, ["S-gov"] = 8600, ["S-hon"] = 4000, ["S-hou"] = 9800, ["S-inc"] = 13000, ["S-legal"] = 9900, ["S-line_label"] = 2000, ["S-mil"] = 13000, ["S-new"] = 17000, ["S-non"] = 11000, ["S-npo"] = 4200, ["S-off"] = 43000, ["S-par"] = 52000, ["S-par/en"] = 3300, ["S-par/gb"] = 3300, ["S-par/uk"] = 12000, ["S-par/us-hs"] = 12000, ["S-par/us-sen"] = 2100, ["S-ppo"] = 15000, ["S-prec"] = 3200, ["S-reg"] = 22000, ["S-rel"] = 19000, ["S-roy"] = 2800, ["S-sports"] = 12000, ["S-start"] = 254000, ["S-ttl"] = 242000, ["S-ttl/check"] = 242000, ["S-vac"] = 7800, ["SAU"] = 2100, ["SCO"] = 3800, ["SDcat"] = 6820000, ["SECOND"] = 2300, ["SGP"] = 2900, ["SIA"] = 2500, ["SLL"] = 2000, ["SLO"] = 4900, ["SMS"] = 6900, ["SMU"] = 2400, ["SPI_archive_notice"] = 85000, ["SPIarchive_notice"] = 82000, ["SPIcat"] = 3800, ["SPIclose"] = 3300, ["SPIpriorcases"] = 78000, ["SR/Olympics_profile"] = 2200, ["SRB"] = 4400, ["SS"] = 22000, ["SSPa"] = 2600, ["STN"] = 11000, ["SUBJECTSPACE_formatted"] = 45000, ["SUI"] = 9600, ["SVG"] = 2700, ["SVG-Logo"] = 26000, ["SVG-Res"] = 24000, ["SVG-logo"] = 14000, ["SVK"] = 8800, ["SVN"] = 5900, ["SWE"] = 14000, ["Salts_by_element"] = 2200, ["Sandbox_other"] = 474000, ["Saturday"] = 2800, ["Saved_book"] = 52000, ["Sc"] = 2900, ["Scholia"] = 3700, ["School_block"] = 13000, ["School_disambiguation"] = 3500, ["Schoolblock"] = 6900, ["Schooldis"] = 2700, ["Schoolip"] = 12000, ["Scientist_icon"] = 16000, ["Scientist_icon2"] = 16000, ["Sclass"] = 34000, ["Sclass2"] = 11000, ["Screen_reader-only"] = 108000, ["Screen_reader-only/styles.css"] = 148000, ["Script"] = 7600, ["Script/Arabic"] = 4000, ["Script/Hebrew"] = 4900, ["Script/Nastaliq"] = 15000, ["Script/doc/id-unk"] = 3200, ["Script/doc/id-unk/core"] = 3200, ["Script/doc/id-unk/is-iso-alpha4"] = 3200, ["Script/doc/id-unk/name-to-alpha4"] = 3200, ["Script/styles.css"] = 3400, ["Script/styles_arabic.css"] = 4000, ["Script/styles_hebrew.css"] = 4900, ["Sdash"] = 4000, ["Search_box"] = 74000, ["Search_link"] = 27000, ["Section_link"] = 166000, ["Section_sizes"] = 4400, ["See"] = 8900, ["See_also"] = 218000, ["Seealso"] = 8000, ["Seiner_Majestät_Schiff"] = 6900, ["Seiner_Majestät_Unterseeboot"] = 2400, ["Select_skin"] = 5500, ["Selected"] = 2000, ["Selected_article"] = 2500, ["Selected_picture"] = 2400, ["Self"] = 44000, ["Self-published_inline"] = 4700, ["Self-published_source"] = 6100, ["Self-reference"] = 2200, ["Self-reference_tool"] = 8200, ["Semi-protected_indefinitely"] = 4800, ["Sent_off"] = 17000, ["Sentoff"] = 6300, ["Separated_entries"] = 2900, ["Sequence"] = 4100, ["Series_overview"] = 10000, ["Serif"] = 5000, ["Set_category"] = 38000, ["Set_index_article"] = 6300, ["Sets_taxobox_colour"] = 3400, ["Sfn"] = 210000, ["SfnRef"] = 165000, ["Sfn_whitelist"] = 2600, ["Sfnm"] = 5900, ["Sfnp"] = 24000, ["Sfnref"] = 18000, ["Sfrac"] = 5100, ["Sfrac/styles.css"] = 5200, ["SharedIPEDU"] = 3300, ["Shared_IP"] = 10000, ["Shared_IP_corp"] = 4100, ["Shared_IP_edu"] = 186000, ["Shared_IP_gov"] = 2300, ["Sharedip"] = 3000, ["Sharedipedu"] = 3800, ["Sherdog"] = 2700, ["Ship"] = 42000, ["Ship_index"] = 7600, ["Shipboxflag"] = 21000, ["Shipboxflag/core"] = 21000, ["Shipwrecks_navbox_footer"] = 11000, ["Shipwrecks_navbox_footer/link"] = 11000, ["Short_description"] = 6960000, ["Short_description/lowercasecheck"] = 6960000, ["Shortcut"] = 22000, ["Should_be_SVG"] = 8100, ["Shy"] = 2200, ["Sic"] = 39000, ["Side_box"] = 1250000, ["Sidebar"] = 320000, ["Sidebar_games_events"] = 43000, ["Sidebar_person"] = 4900, ["Sidebar_person/styles.css"] = 6300, ["Sidebar_with_collapsible_lists"] = 83000, ["Sigfig"] = 4000, ["Significant_figures"] = 5600, ["Significant_figures/rnd"] = 5200, ["Signpost-subscription"] = 2100, ["Signpost-subscription/styles.css"] = 2100, ["Signpost/item"] = 49000, ["Signpost/item/core"] = 49000, ["Signpost/snippet-nopic"] = 3400, ["Signpost/snippet/styles.css"] = 3700, ["Sildb_prim"] = 2200, ["Silver02"] = 18000, ["Silver2"] = 46000, ["Silver_medal"] = 6700, ["Silver_medal_icon"] = 60000, ["Similar_names"] = 3400, ["Single+double"] = 11000, ["Single+space"] = 17000, ["Single-innings_cricket_match"] = 4100, ["Single_chart"] = 43000, ["Single_namespace"] = 339000, ["Single_source"] = 3000, ["Singlechart"] = 12000, ["Singles"] = 49000, ["Sister-inline"] = 223000, ["Sister-inline/styles.css"] = 223000, ["Sister_project"] = 1130000, ["Sister_project/styles.css"] = 1130000, ["Sister_project_links"] = 14000, ["Skip_to_talk"] = 12000, ["Skip_to_talk/styles.css"] = 12000, ["Sky"] = 3300, ["Sky/styles.css"] = 3300, ["Slink"] = 66000, ["Slovak_municipality"] = 3000, ["Slovak_municipality/geo"] = 2800, ["Small"] = 652000, ["Small_Solar_System_bodies"] = 3600, ["Smallcaps"] = 21000, ["Smallcaps/styles.css"] = 22000, ["Smalldiv"] = 44000, ["Smaller"] = 79000, ["Smiley"] = 54000, ["Snd"] = 613000, ["Snds"] = 6500, ["Soccer_icon"] = 124000, ["Soccer_icon2"] = 124000, ["Soccer_icon4"] = 3500, ["Soccerbase"] = 13000, ["Soccerbase_season"] = 8100, ["Soccerway"] = 84000, ["Sock"] = 56000, ["Sock_list"] = 11000, ["Sockcat"] = 2000, ["Sockmaster"] = 10000, ["Sockpuppet"] = 287000, ["Sockpuppet/altmaster"] = 3700, ["Sockpuppet/categorise"] = 287000, ["SockpuppetCheckuser"] = 5500, ["Sockpuppet_category"] = 52000, ["Sockpuppet_category/confirmed"] = 28000, ["Sockpuppet_category/suspected"] = 24000, ["Sockpuppetcheckuser"] = 3600, ["Sockpuppeteer"] = 29000, ["Soft_hyphen"] = 2300, ["Soft_redirect"] = 6500, ["Soft_redirect_protection"] = 10000, ["Softredirect"] = 3300, ["Solar_luminosity"] = 5200, ["Solar_mass"] = 6500, ["Solar_radius"] = 5200, ["Soldier_icon"] = 3900, ["Soldier_icon2"] = 3900, ["Songs_category"] = 9600, ["Songs_category/core"] = 9600, ["Sort"] = 122000, ["Sort_under"] = 2200, ["Sort_under/styles.css"] = 2200, ["Sortname"] = 64000, ["Source-attribution"] = 9200, ["Source_assess"] = 2700, ["Source_assess_table"] = 2700, ["Source_attribution"] = 39000, ["Source_check"] = 927000, ["Sourcecheck"] = 927000, ["Sources"] = 3600, ["Sources_exist"] = 4300, ["South_America_topic"] = 2700, ["Sp"] = 165000, ["Space"] = 130000, ["Space+apostrophe+s"] = 27000, ["Space+double"] = 7200, ["Space+single"] = 15000, ["Spaced_en_dash"] = 647000, ["Spaced_en_dash_space"] = 6600, ["Spaced_ndash"] = 22000, ["Spaces"] = 735000, ["Spain_metadata_Wikidata"] = 7400, ["Spamlink"] = 14000, ["Species_Latin_name_abbreviation_disambiguation"] = 2400, ["Species_list"] = 25000, ["Speciesbox"] = 394000, ["Speciesbox/checkgenus"] = 392000, ["Speciesbox/getGenus"] = 395000, ["Speciesbox/getSpecies"] = 394000, ["Speciesbox/name"] = 394000, ["Speciesbox/parameterCheck"] = 394000, ["Speciesbox/trim"] = 394000, ["Specieslist"] = 9300, ["Split_article"] = 4200, ["Spnd"] = 4800, ["Spoken_Wikipedia"] = 2200, ["Sport_icon"] = 16000, ["Sport_icon2"] = 17000, ["SportsYearCatUSstate"] = 6700, ["Sports_club_or_team_people_category_header"] = 14000, ["Sports_club_or_team_people_category_header/category1"] = 14000, ["Sports_club_or_team_people_category_header/club_name"] = 14000, ["Sports_links"] = 81000, ["Sports_reference"] = 5100, ["Squad_maintenance"] = 3800, ["Sronly"] = 49000, ["Srt"] = 7300, ["Stack"] = 30000, ["Stack/styles.css"] = 42000, ["Stack_begin"] = 12000, ["Stack_end"] = 12000, ["StaleIP"] = 3600, ["StandardEbooks"] = 2400, ["Standings_table_end"] = 64000, ["Standings_table_entry"] = 25000, ["Standings_table_entry/record"] = 64000, ["Standings_table_start"] = 64000, ["Standings_table_start/colheader"] = 64000, ["Standings_table_start/colspan"] = 64000, ["Standings_table_start/styles.css"] = 64000, ["Starbox_astrometry"] = 5700, ["Starbox_begin"] = 5800, ["Starbox_catalog"] = 5700, ["Starbox_character"] = 5700, ["Starbox_detail"] = 5600, ["Starbox_end"] = 5800, ["Starbox_image"] = 4000, ["Starbox_observe"] = 5800, ["Starbox_reference"] = 5700, ["Start-Class"] = 18000, ["Start-date"] = 2300, ["Start_and_end_dates"] = 3700, ["Start_box"] = 5500, ["Start_date"] = 548000, ["Start_date_and_age"] = 188000, ["Start_date_and_years_ago"] = 4000, ["Start_date_text"] = 3900, ["Start_of_course_timeline"] = 5800, ["Start_of_course_week"] = 6000, ["Start_tab"] = 6700, ["Startflatlist"] = 163000, ["Startplainlist"] = 2200, ["Static_IP"] = 5000, ["Static_row_numbers"] = 2900, ["Static_row_numbers/styles.css"] = 2900, ["Station"] = 22000, ["Station_link"] = 19000, ["Stdinchicite"] = 10000, ["Steady"] = 19000, ["Sticky_header"] = 9700, ["Sticky_header/styles.css"] = 27000, ["Stl"] = 17000, ["Stn"] = 11000, ["Stn_art_lnk"] = 2200, ["Stnlnk"] = 35000, ["Stop"] = 2000, ["Store_norske_leksikon"] = 2500, ["Storm_colour"] = 5800, ["Storm_name"] = 2400, ["Storm_path"] = 2200, ["Stortingetbio"] = 2100, ["StoryTeleplay"] = 3200, ["Str_count"] = 166000, ["Str_endswith"] = 236000, ["Str_find"] = 283000, ["Str_index"] = 15000, ["Str_left"] = 339000, ["Str_len"] = 167000, ["Str_letter"] = 184000, ["Str_letter/trim"] = 21000, ["Str_number"] = 7200, ["Str_number/trim"] = 226000, ["Str_rep"] = 299000, ["Str_right"] = 7100, ["Str_startswith"] = 2900, ["Str_trim"] = 4200, ["Str_≠_len"] = 48000, ["Str_≤_len"] = 2900, ["Str_≥_len"] = 105000, ["Strfind_short"] = 5400, ["Strike"] = 2300, ["Strikethrough"] = 20000, ["String_split"] = 5400, ["Strip_tags"] = 41000, ["Strong"] = 215000, ["Structurae"] = 2100, ["Stub-Class"] = 18000, ["Stub_Category"] = 14000, ["Stub_category"] = 21000, ["Stub_documentation"] = 42000, ["Student_editor"] = 27000, ["Student_sandbox"] = 4300, ["Student_table_row"] = 7200, ["Students_table"] = 7200, ["Su"] = 4800, ["Su-census1989"] = 4600, ["Sub"] = 4600, ["Subinfobox_bodystyle"] = 75000, ["Subject_bar"] = 21000, ["Suboff"] = 7500, ["Subon"] = 7600, ["Subpage_other"] = 411000, ["Subscription_required"] = 35000, ["Subsidebar_bodystyle"] = 6400, ["Subst_only"] = 5500, ["Substituted_comment"] = 19000, ["Succession_box"] = 119000, ["Succession_box/check"] = 119000, ["Succession_links"] = 218000, ["Summer_Olympics_by_year_category_navigation"] = 2600, ["Summer_Olympics_by_year_category_navigation/core"] = 2600, ["Sunday"] = 2800, ["Sup"] = 95000, ["Suppress_categories"] = 6600, ["Surname"] = 81000, ["Swiss_metadata_Wikidata"] = 2900, ["Swiss_populations"] = 2400, ["Swiss_populations_NC"] = 3000, ["Swiss_populations_YM"] = 2300, ["Swiss_populations_ref"] = 2400, ["Switcher"] = 8400, ["Sz"] = 2500, ["Module:SDcat"] = 6820000, ["Module:SPI_archive_notice"] = 39000, ["Module:SST"] = 13000, ["Module:SST/hosts"] = 13000, ["Module:SST/registry"] = 275000, ["Module:SST/shards/sets/COLLEDGE_SHIPS_RN"] = 3000, ["Module:SST/shards/sets/TALBERT_BARRINGTON_ATLAS"] = 2100, ["Module:Science_redirect"] = 322000, ["Module:Science_redirect/conf"] = 322000, ["Module:Section_link"] = 166000, ["Module:Section_sizes"] = 5900, ["Module:See_also_if_exists"] = 95000, ["Module:Self"] = 44000, ["Module:Self/license_migration_data.json"] = 23000, ["Module:Self/styles.css"] = 44000, ["Module:Separated_entries"] = 2770000, ["Module:Series_overview"] = 10000, ["Module:Settlement_Wikidata"] = 52000, ["Module:Settlement_short_description"] = 729000, ["Module:Shortcut"] = 29000, ["Module:Shortcut/config"] = 29000, ["Module:Shortcut/styles.css"] = 29000, ["Module:Side_box"] = 1280000, ["Module:Side_box/styles.css"] = 1280000, ["Module:Sidebar"] = 435000, ["Module:Sidebar/configuration"] = 435000, ["Module:Sidebar/styles.css"] = 441000, ["Module:Sidebar_games_events"] = 43000, ["Module:Sidebar_games_events/styles.css"] = 43000, ["Module:Singles"] = 49000, ["Module:Sister_project_links"] = 21000, ["Module:Sister_project_links/bar/styles.css"] = 7300, ["Module:Sister_project_links/config"] = 21000, ["Module:Sister_project_links/styles.css"] = 14000, ["Module:Sister_project_logo"] = 1360000, ["Module:Sister_project_logo/data"] = 1360000, ["Module:Slovak_municipality"] = 3000, ["Module:Sock_list"] = 11000, ["Module:Sort"] = 156000, ["Module:Sort_title"] = 40000, ["Module:Sortkey"] = 105000, ["Module:Split_article"] = 4200, ["Module:Spoken_Wikipedia"] = 2200, ["Module:Spoken_Wikipedia/configuration"] = 2200, ["Module:Spoken_Wikipedia/styles.css"] = 2200, ["Module:Sports_career"] = 21000, ["Module:Sports_color"] = 79000, ["Module:Sports_color/baseball"] = 36000, ["Module:Sports_color/basketball"] = 19000, ["Module:Sports_color/ice_hockey"] = 3400, ["Module:Sports_color/international_football"] = 43000, ["Module:Sports_rbr_table"] = 15000, ["Module:Sports_rbr_table/styles.css"] = 15000, ["Module:Sports_reference"] = 5100, ["Module:Sports_results"] = 19000, ["Module:Sports_results/styles.css"] = 11000, ["Module:Sports_table"] = 74000, ["Module:Sports_table/Volleyball"] = 2500, ["Module:Sports_table/WDL"] = 64000, ["Module:Sports_table/WDL_OT"] = 4000, ["Module:Sports_table/WL"] = 5500, ["Module:Sports_table/WL_OT"] = 3100, ["Module:Sports_table/argcheck"] = 74000, ["Module:Sports_table/styles.css"] = 74000, ["Module:Sports_table/sub"] = 74000, ["Module:Sports_table/totalscheck"] = 52000, ["Module:Stock_tickers/NYSE"] = 2000, ["Module:Storm_categories"] = 5900, ["Module:Storm_categories/categories"] = 5900, ["Module:Storm_categories/colors"] = 5900, ["Module:Storm_categories/icons"] = 5900, ["Module:String"] = 14200000, ["Module:String2"] = 2090000, ["Module:Su"] = 14000, ["Module:Subject_bar"] = 21000, ["Module:Suppress_categories"] = 6600, ["Module:Switcher"] = 8400, } 2nzg5j68oj9ozdwiwi99ck4zh98mmhs 828 138328 1427624 1311740 2026-08-07T10:40:11Z en>Hike395 0 unify nil checking code 1427624 Scribunto text/plain require('strict') -- Module to find commons galleries and categories based on wikidata entries local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local p = {} -- Check if string is a valid QID -- Argument: QID to check -- Returns: valid (bool) local function _validQID(qid) return qid and mw.ustring.find(qid,"^[Qq]%d+$") end -- Check if string is a valid wikidata property string -- Argument: property string to check -- Returns: valid (bool) local function _validProp(prop) return prop and mw.ustring.find(prop,"^[Pp]%d+$") end -- lookup nestedIndex in outer table -- Example: fetchNested(foo,{'bar','baz','quux'}) will return -- foo and foo.bar and foo.bar.baz and foo.bar.baz.quux local function _fetchNested(outer,nestedIndex) if not outer or type(outer) ~= 'table' or not nestedIndex or type(nestedIndex) ~= 'table' then return nil end local current = outer for _, indx in ipairs(nestedIndex) do current = current[indx] if not current then return current end end return current end local function _lcfirst(s) return mw.ustring.lower(mw.ustring.sub(s,1,1))..mw.ustring.sub(s,2) end -- Format displayed linktext -- Arguments: -- s = string to display -- formatting = formatting table: -- formatting.linktext = if defined, override s -- formatting.lcfirst = lower case the first letter in display -- formatting.bold = whether to bold the display -- formatting.italic = whether to italicize the display -- formatting.nowrap = set nowrapping -- Returns: -- formatted string local function _formatResult(s, formatting) local resultVal = formatting.linktext or s if formatting.lcfirst then resultVal = _lcfirst(resultVal) end local style = "" if formatting.italic then style = "font-style:italic; " end if formatting.bold then style = style.."font-weight:bold; " end if formatting.nowrap then style = style.."white-space:nowrap; " end if style ~= "" then resultVal = '<span style="'..mw.text.trim(style)..'">'..resultVal..'</span>' end return resultVal end -- Get title, namespace, and QID for current page -- Arguments: -- qid = testing only: get title of alternative page with QID=qid -- nsQid = whether to return the ns of the qid page or current -- Returns: -- title, namespace (string), qid of current page (or test page) local function _getTitleQID(qid,nsQid) local titleObject = mw.title.getCurrentTitle() -- look up qid for current page (if not testing) local nsText = string.gsub(titleObject.nsText,"_"," ") -- [[phab:T369784]] if not _validQID(qid) then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() return titleObject.text, nsText, qid end -- testing-only path: given a qid, determine title -- always use namespace from current page (to suppress tracking cat) qid = qid:upper() local title = mw.wikibase.getSitelink(qid) or "" -- strip any namespace from sitelink local firstColon = mw.ustring.find(title,':',1,true) local qidNsText = "" if firstColon then qidNsText = mw.ustring.sub(title,1,firstColon-1) title = mw.ustring.sub(title,firstColon+1) end if nsQid then return title, qidNsText, qid end return title, nsText, qid end -- Lookup Commons gallery in Wikidata -- Arguments: -- qid = QID of current article -- fetch = whether to lookup Commons sitelink (bool) -- commonsSitelink = default value for Commons sitelink -- Returns: -- categoryLink = name of Commons category, nil if nothing is found -- consistent = multiple wikidata fields are examined: are they consistent? -- commonsSitelink = commons sitelink for current article local function _lookupGallery(qid,fetch,commonsSitelink) if not _validQID(qid) then return nil, true, nil end qid = qid:upper() local galleryLink = nil local consistent = true -- look up commons sitelink for article, use if not category if fetch then commonsSitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid,"commonswiki") or commonsSitelink end if commonsSitelink and mw.ustring.sub(commonsSitelink,1,9) ~= "Category:" then galleryLink = commonsSitelink end -- P935 is the "commons gallery" property for this article local P935 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P935") local gallery = _fetchNested(P935,{1,'mainsnak','datavalue','value'}) if gallery then if galleryLink and galleryLink ~= gallery then consistent = false else galleryLink = gallery end end return galleryLink, consistent, commonsSitelink end -- Find fallback category by looking up Commons sitelink of different page -- Arguments: -- qid = QID for current article -- property = property that refers to other article whose sitelink to return -- Returns: either category-stripped name of article, or nil local function _lookupFallback(qid,property) if not _validQID(qid) or not _validProp(property) then return nil end qid = qid:upper() property = property:upper() -- If property exists on current article, get value (other article qid) local value = mw.wikibase.getBestStatements(qid, property) local otherQid = _fetchNested(value,{1,'mainsnak','datavalue','value','id'}) if otherQid then -- Look up Commons sitelink of other article local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(otherQid,"commonswiki") -- Check to see if it starts with "Category:". If so, strip it and return if sitelink and mw.ustring.sub(sitelink,1,9) == "Category:" then return mw.ustring.sub(sitelink,10) end end return nil end -- Find Commons category by looking in wikidata -- Arguments: -- qid = QID of current article -- fetch = whether to lookup Commons sitelink (bool) -- commonsSitelink = default value for Commons sitelink -- Returns: -- categoryLink = name of Commons category, nil if nothing is found -- consistent = multiple wikidata fields are examined: are they consistent? -- commonsSitelink = commons sitelink for current article local function _lookupCategory(qid, fetch, commonsSitelink) if not _validQID(qid) then return nil, true, nil end qid = qid:upper() local categoryLink = nil local consistent = true -- look up commons sitelink for article, use if starts with "Category:" if fetch then commonsSitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid,"commonswiki") or commonsSitelink end if commonsSitelink and mw.ustring.sub(commonsSitelink,1,9) == "Category:" then categoryLink = mw.ustring.sub(commonsSitelink,10) end -- P910 is the "topic's main category". Look for commons sitelink there local fallback = _lookupFallback(qid,"P910") if fallback then if categoryLink and categoryLink ~= fallback then consistent = false qid = nil else categoryLink = fallback end end -- P1754 is the "list's main category". Look for commons sitelink there fallback = _lookupFallback(qid,"P1754") if fallback then if categoryLink and categoryLink ~= fallback then consistent = false qid = nil else categoryLink = fallback end end -- P373 is the "commons category" property for this article. This is -- a low-quality field, so should only be used as a last resort. if categoryLink == nil and _validQID(qid) then local P373 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P373") categoryLink = _fetchNested(P373,{1,'mainsnak','datavalue','value'}) if categoryLink then consistent = true -- P373 is never used if anything else is available end end return categoryLink, consistent, commonsSitelink end -- Does the article have a Commons gallery, and is it consistent? -- Arguments: -- qid = QID to lookup in wikidata (for testing only) -- Returns: -- filename at Commons, bool: is wikidata consistent for this article? function p._hasGalleryConsistent(qid) local wp_title, wp_ns wp_title, wp_ns, qid = _getTitleQID(qid) return _lookupGallery(qid,true) end -- Does the article have a corresponding Commons gallery? -- Arguments: -- qid = QID to lookup in wikidata (for testing only) -- Returns: -- filename at Commons if so, false if not function p._hasGallery(qid) local galleryLink, consistent = p._hasGalleryConsistent(qid) return consistent and galleryLink end -- Does the article have a Commons category? Is wikidata consistent for that? -- Arguments: -- qid = QID to lookup in wikidata (for testing only) -- prefix = whether to add "Category:" to return string (default true) -- Returns: -- filename at Commons, bool: consistent function p._hasCategoryConsistent(qid,prefix) if prefix == nil then prefix = true end local wp_title, wp_ns wp_title, wp_ns, qid = _getTitleQID(qid) local categoryLink, consistent = _lookupCategory(qid,true) if categoryLink and prefix then categoryLink = "Category:"..categoryLink end return categoryLink, consistent end -- Does the article have a corresponding Commons category? -- Arguments: -- qid = QID to lookup in wikidata (for testing only) -- prefix = whether to add "Category:" to return string (default true) -- Returns: -- filename at Commons if so, blank if not function p._hasCategory(qid,prefix) local categoryLink, consistent = p._hasCategoryConsistent(qid,prefix) return consistent and categoryLink end -- Create Commons link corresponding to current article -- Arguments: -- namespace = namespace in Commons ("" for galleries) -- default = use as Commons link, don't access wikidata -- search = string to search for -- fallback = string to search for if wikidata fails -- formatting = formatting parameters -- qid = QID to lookup in wikidata (for testing only) -- Returns: -- formatted wikilink to Commons in specified namespace function p._getCommons(namespace,default,search,fallback,formatting,qid) local nsColon if not namespace or namespace == "" then nsColon = "" else nsColon = namespace..":" end if default then return "[[Commons:"..nsColon..default.."|".._formatResult(default,formatting).."]]" end if search then return "[[Commons:Special:Search/"..nsColon..search.."|".._formatResult(search,formatting).."]]" end local wp_title, wp_ns wp_title, wp_ns, qid = _getTitleQID(qid) local commonsLink = nil local consistent = true if nsColon == "" then commonsLink, consistent = _lookupGallery(qid,true) elseif namespace:lower() == "category" then commonsLink, consistent = _lookupCategory(qid,true) end -- use wikidata if consistent if commonsLink and consistent then return "[[Commons:"..nsColon..commonsLink.."|".._formatResult(commonsLink,formatting).."]]" end -- if not consistent, fall back to search and add to tracking cat -- construct default result (which searches for title) local searchResult = "[[Commons:Special:Search/"..nsColon..(fallback or wp_title) .."|".._formatResult(fallback or wp_title,formatting).."]]" if not consistent and wp_ns == "" then local friendlyNS if nsColon == "" then friendlyNS = "gallery" else friendlyNS = namespace:lower() end searchResult = searchResult.."[[Category:Inconsistent wikidata for Commons "..friendlyNS.."]]" end return searchResult end -- Returns "best" Commons link: first look for gallery, then try category -- Arguments: -- default = use as Commons link, don't access wikidata -- search = string to search for -- fallback = string to search for if wikidata lookup fails -- formatting = formatting parameters -- qid = QID to lookup in wikidata (for testing only) -- Returns: -- formatted wikilink to Commons "best" landing page function p._getGalleryOrCategory(default, search, fallback, formatting, qid) if default then return "[[Commons:"..default.."|".._formatResult(default,formatting).."]]" end if search then return "[[Commons:Special:Search/"..search.."|".._formatResult(search,formatting).."]]" end local wp_title, wp_ns wp_title, wp_ns, qid = _getTitleQID(qid) local trackingCats = "" local galleryLink, consistent, commonsSitelink = _lookupGallery(qid,true) -- use wikidata if either sitelink or P935 exist, and they both agree if galleryLink and consistent then return "[[Commons:"..galleryLink.."|".._formatResult(galleryLink,formatting).."]]" end if not consistent and wp_ns == "" then trackingCats = "[[Category:Inconsistent wikidata for Commons gallery]]" end -- if gallery is not good, fall back looking for category local categoryLink categoryLink, consistent = _lookupCategory(qid,false,commonsSitelink) if categoryLink and consistent then return "[[Commons:Category:"..categoryLink.."|".._formatResult(categoryLink,formatting).."]]"..trackingCats end if not consistent and wp_ns == "" then trackingCats = trackingCats.."[[Category:Inconsistent wikidata for Commons category]]" end -- return search result looking for title as last attempt return "[[Commons:Special:Search/" .. (fallback or wp_title) .. "|" .. _formatResult(fallback or wp_title,formatting) .. "]]" .. trackingCats end -- Return link(s) Commons gallery, or category, or both from wikidata -- Arguments: -- defaultGallery = default gallery link to use, instead of wikidata -- defaultCategory = default category link to use, instead of wikidata -- categoryText = if both gallery and category, text to use in category link ("category" by default) -- oneSearch = only emit one search result -- formatting = formatting parameters -- qid = qid of page to lookup in wikidata (testing only) function p._getGalleryAndCategory(defaultGallery, defaultCategory, categoryText, oneSearch, formatting, qid ) local wp_title, wp_ns wp_title, wp_ns, qid = _getTitleQID(qid) categoryText = categoryText or "category" local trackingCats = "" local galleryLink, galleryConsistent local commonsSitelink = nil if defaultGallery then galleryLink = defaultGallery galleryConsistent = true else galleryLink, galleryConsistent, commonsSitelink = _lookupGallery(qid,true) end local galleryGood = galleryLink and galleryConsistent if not galleryConsistent and wp_ns == "" then trackingCats = "[[Category:Inconsistent wikidata for Commons gallery]]" end local categoryLink, categoryConsistent if defaultCategory then categoryLink = defaultCategory categoryConsistent = true else categoryLink, categoryConsistent = _lookupCategory(qid,defaultGallery,commonsSitelink) end local categoryGood = categoryLink and categoryConsistent if not categoryConsistent and wp_ns == "" then trackingCats = trackingCats.."[[Category:Inconsistent wikidata for Commons category]]" end local firstLink -- construct default result (which searches for title) local searchResult = "[[Commons:Special:Search/"..wp_title.."|".._formatResult(wp_title,formatting).."]]" if not oneSearch then searchResult = searchResult.." ([[Commons:Special:Search/Category:"..wp_title.."|"..categoryText.."]])" end local linkText = nil if galleryGood then firstLink = galleryLink linkText = galleryLink elseif categoryGood then firstLink = "Category:"..categoryLink linkText = categoryLink else return searchResult..trackingCats end local resultVal = "[[Commons:"..firstLink.."|".._formatResult(linkText,formatting).."]]" if galleryGood and categoryGood then resultVal = resultVal.." ([[Commons:Category:"..categoryLink.."|"..categoryText.."]])" end return resultVal..trackingCats end -- Compare two titles with their namespaces stripped local function titleMatch(s1,s2) s1 = s1 or "" s2 = s2 or "" s1 = mw.ustring.gsub(s1,"^[^:]+:","") s2 = mw.ustring.gsub(s2,"^[^:]+:","") return s1 == s2 end local galleryTrackingCats = { commons_link_on_wikidata = '[[Category:Commons link is on Wikidata]]', commons_link_defined_as_pagename = '[[Category:Commons link is defined as the pagename]]', commons_link_locally_defined = '[[Category:Commons link is locally defined]]', commons_link_from_wikidata = '[[Category:Commons link from Wikidata]]', commons_link_is_pagename = '[[Category:Commons link is the pagename]]', inconsistent = '[[Category:Inconsistent wikidata for Commons gallery]]' } local categoryTrackingCats = { commons_link_on_wikidata = '[[Category:Commons category link is on Wikidata]]', commons_link_defined_as_pagename = '[[Category:Commons category link is defined as the pagename]]', commons_link_locally_defined = '[[Category:Commons category link is locally defined]]', commons_link_from_wikidata = '[[Category:Commons category link from Wikidata]]', commons_link_is_pagename = '[[Category:Commons category link is the pagename]]', inconsistent = '[[Category:Inconsistent wikidata for Commons category]]' } local function selectTrackingCat(trackingCats,wikidata,consistent,default,title) if not consistent then return trackingCats.inconsistent end if default then -- construct warning message if default == wikidata then return trackingCats.commons_link_on_wikidata end local warning = "" if wikidata then local generateWarning = require('Module:If preview')._warning warning = generateWarning({ "Commons link does not match Wikidata – [[Template:Commons_category#Resolving_discrepancies|please check]]" }) end if titleMatch(default,title) then return trackingCats.commons_link_defined_as_pagename .. warning end return trackingCats.commons_link_locally_defined .. warning end if wikidata then return trackingCats.commons_link_from_wikidata end return trackingCats.commons_link_is_pagename end -- Figure out tracking categories and editor warnings -- Arguments: -- default = Commons link argument passed to template -- fetchGallery = whether to fetch a gallery from Wikidata -- fetchCategory = whether to fetch a category from Wikidata -- qid = force a qid for testing -- Returns: -- tracking category and possible user warning -- -- Note: the logic for the tracking is quite different than the logic -- for generating Commons links (above). Thus, it is separated into another -- function for code clarity and maintainability. This should not seriously -- affect performance: server time is dominated by fetching wikidata entities, -- and those entities should be cached and shared between the Commons generating -- code and this tracking code. function p._tracking(default, fetchGallery, fetchCategory, qid) local title, wp_ns, wp_qid = _getTitleQID(qid,true) if wp_ns ~= "" then title = wp_ns..":"..title end -- only track if test or namespace=article or namespace=category if not (qid or wp_ns == "" or wp_ns == "Category") then return "" end -- determine title and namespace of wikidata and wp article local wikidata = nil local consistent = nil -- Tracking code works for all 4 cases of states of fetchGallery/Category -- fetchGallery takes precedence if fetchGallery then wikidata, consistent = p._hasGalleryConsistent(qid) if default or not fetchCategory or (consistent and wikidata) then return selectTrackingCat(galleryTrackingCats,wikidata,consistent, default,title) end end if fetchCategory then local cat_wikidata, cat_consistent = p._hasCategoryConsistent(qid,true) if not fetchGallery or (cat_consistent and cat_wikidata) then return selectTrackingCat(categoryTrackingCats,cat_wikidata, cat_consistent,default,title) end return selectTrackingCat(galleryTrackingCats,wikidata,consistent, default,title) end return "" -- nothing fetched, nothing tracked end local function _createFormatting(args) local formatting = {} formatting.linktext = args.linktext local yesNo = require('Module:Yesno') formatting.lcfirst = yesNo(args.lcfirst) formatting.bold = yesNo(args.bold) formatting.italic = yesNo(args.italic) formatting.nowrap = yesNo(args.nowrap) return formatting end -- Testing-only entry point for _getTitleQID function p.getTitleQID(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=true,parentOnly=false,parentFirst=false}) local text, ns, qid = _getTitleQID(args[1],args[2]) return text..","..ns..","..(qid or "nil") end -- Testing-only entry point for _lookupFallback function p.lookupFallback(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=true,parentOnly=false,parentFirst=false}) local fallback = _lookupFallback(args[1],args[2]) return fallback or "nil" end -- Find the Commons gallery page associated with article function p.getGallery(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=true,parentOnly=false,parentFirst=false}) return p._getCommons("",args[1],args.search,args.fallback,_createFormatting(args),args.qid) end -- Find the Commons category page associated with article function p.getCategory(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=true,parentOnly=false,parentFirst=false}) local retval = p._getCommons("Category", args[1], args.search, args.fallback, _createFormatting(args), args.qid ) if args.tracking then local default = nil if args[1] then default = "Category:"..args[1] end retval = retval..p._tracking(default, false, true, args.qid) end return retval end function p.getGalleryOrCategory(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=true,parentOnly=false,parentFirst=false}) local retval = p._getGalleryOrCategory( args[1], args.search, args.fallback, _createFormatting(args), args.qid ) if args.tracking then retval = retval..p._tracking(args[1],true,true,args.qid) end return retval end function p.hasGallery(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=true,parentOnly=false,parentFirst=false}) return p._hasGallery(args.qid) or "" end function p.hasCategory(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=true,parentOnly=false,parentFirst=false}) return p._hasCategory(args.qid) or "" end function p.hasGalleryOrCategory(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=true,parentOnly=false,parentFirst=false}) return p._hasGallery(args.qid) or p._hasCategory(args.qid) or "" end function p.getGalleryAndCategory(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=true,parentOnly=false,parentFirst=false}) return p._getGalleryAndCategory(args[1], args[2], args.categoryText, args.oneSearch, _createFormatting(args), args.qid) end function p.tracking(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=true,parentOnly=false,parentFirst=false}) return p._tracking(args[1], args.fetchGallery, args.fetchCategory, args.qid) end return p hs0wud2i0f8c8djmn86gmwyxczlu2fu 1427625 1427624 2026-09-07T09:49:55Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Commons_link]] 1427624 Scribunto text/plain require('strict') -- Module to find commons galleries and categories based on wikidata entries local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local p = {} -- Check if string is a valid QID -- Argument: QID to check -- Returns: valid (bool) local function _validQID(qid) return qid and mw.ustring.find(qid,"^[Qq]%d+$") end -- Check if string is a valid wikidata property string -- Argument: property string to check -- Returns: valid (bool) local function _validProp(prop) return prop and mw.ustring.find(prop,"^[Pp]%d+$") end -- lookup nestedIndex in outer table -- Example: fetchNested(foo,{'bar','baz','quux'}) will return -- foo and foo.bar and foo.bar.baz and foo.bar.baz.quux local function _fetchNested(outer,nestedIndex) if not outer or type(outer) ~= 'table' or not nestedIndex or type(nestedIndex) ~= 'table' then return nil end local current = outer for _, indx in ipairs(nestedIndex) do current = current[indx] if not current then return current end end return current end local function _lcfirst(s) return mw.ustring.lower(mw.ustring.sub(s,1,1))..mw.ustring.sub(s,2) end -- Format displayed linktext -- Arguments: -- s = string to display -- formatting = formatting table: -- formatting.linktext = if defined, override s -- formatting.lcfirst = lower case the first letter in display -- formatting.bold = whether to bold the display -- formatting.italic = whether to italicize the display -- formatting.nowrap = set nowrapping -- Returns: -- formatted string local function _formatResult(s, formatting) local resultVal = formatting.linktext or s if formatting.lcfirst then resultVal = _lcfirst(resultVal) end local style = "" if formatting.italic then style = "font-style:italic; " end if formatting.bold then style = style.."font-weight:bold; " end if formatting.nowrap then style = style.."white-space:nowrap; " end if style ~= "" then resultVal = '<span style="'..mw.text.trim(style)..'">'..resultVal..'</span>' end return resultVal end -- Get title, namespace, and QID for current page -- Arguments: -- qid = testing only: get title of alternative page with QID=qid -- nsQid = whether to return the ns of the qid page or current -- Returns: -- title, namespace (string), qid of current page (or test page) local function _getTitleQID(qid,nsQid) local titleObject = mw.title.getCurrentTitle() -- look up qid for current page (if not testing) local nsText = string.gsub(titleObject.nsText,"_"," ") -- [[phab:T369784]] if not _validQID(qid) then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() return titleObject.text, nsText, qid end -- testing-only path: given a qid, determine title -- always use namespace from current page (to suppress tracking cat) qid = qid:upper() local title = mw.wikibase.getSitelink(qid) or "" -- strip any namespace from sitelink local firstColon = mw.ustring.find(title,':',1,true) local qidNsText = "" if firstColon then qidNsText = mw.ustring.sub(title,1,firstColon-1) title = mw.ustring.sub(title,firstColon+1) end if nsQid then return title, qidNsText, qid end return title, nsText, qid end -- Lookup Commons gallery in Wikidata -- Arguments: -- qid = QID of current article -- fetch = whether to lookup Commons sitelink (bool) -- commonsSitelink = default value for Commons sitelink -- Returns: -- categoryLink = name of Commons category, nil if nothing is found -- consistent = multiple wikidata fields are examined: are they consistent? -- commonsSitelink = commons sitelink for current article local function _lookupGallery(qid,fetch,commonsSitelink) if not _validQID(qid) then return nil, true, nil end qid = qid:upper() local galleryLink = nil local consistent = true -- look up commons sitelink for article, use if not category if fetch then commonsSitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid,"commonswiki") or commonsSitelink end if commonsSitelink and mw.ustring.sub(commonsSitelink,1,9) ~= "Category:" then galleryLink = commonsSitelink end -- P935 is the "commons gallery" property for this article local P935 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P935") local gallery = _fetchNested(P935,{1,'mainsnak','datavalue','value'}) if gallery then if galleryLink and galleryLink ~= gallery then consistent = false else galleryLink = gallery end end return galleryLink, consistent, commonsSitelink end -- Find fallback category by looking up Commons sitelink of different page -- Arguments: -- qid = QID for current article -- property = property that refers to other article whose sitelink to return -- Returns: either category-stripped name of article, or nil local function _lookupFallback(qid,property) if not _validQID(qid) or not _validProp(property) then return nil end qid = qid:upper() property = property:upper() -- If property exists on current article, get value (other article qid) local value = mw.wikibase.getBestStatements(qid, property) local otherQid = _fetchNested(value,{1,'mainsnak','datavalue','value','id'}) if otherQid then -- Look up Commons sitelink of other article local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(otherQid,"commonswiki") -- Check to see if it starts with "Category:". If so, strip it and return if sitelink and mw.ustring.sub(sitelink,1,9) == "Category:" then return mw.ustring.sub(sitelink,10) end end return nil end -- Find Commons category by looking in wikidata -- Arguments: -- qid = QID of current article -- fetch = whether to lookup Commons sitelink (bool) -- commonsSitelink = default value for Commons sitelink -- Returns: -- categoryLink = name of Commons category, nil if nothing is found -- consistent = multiple wikidata fields are examined: are they consistent? -- commonsSitelink = commons sitelink for current article local function _lookupCategory(qid, fetch, commonsSitelink) if not _validQID(qid) then return nil, true, nil end qid = qid:upper() local categoryLink = nil local consistent = true -- look up commons sitelink for article, use if starts with "Category:" if fetch then commonsSitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid,"commonswiki") or commonsSitelink end if commonsSitelink and mw.ustring.sub(commonsSitelink,1,9) == "Category:" then categoryLink = mw.ustring.sub(commonsSitelink,10) end -- P910 is the "topic's main category". Look for commons sitelink there local fallback = _lookupFallback(qid,"P910") if fallback then if categoryLink and categoryLink ~= fallback then consistent = false qid = nil else categoryLink = fallback end end -- P1754 is the "list's main category". Look for commons sitelink there fallback = _lookupFallback(qid,"P1754") if fallback then if categoryLink and categoryLink ~= fallback then consistent = false qid = nil else categoryLink = fallback end end -- P373 is the "commons category" property for this article. This is -- a low-quality field, so should only be used as a last resort. if categoryLink == nil and _validQID(qid) then local P373 = mw.wikibase.getBestStatements(qid, "P373") categoryLink = _fetchNested(P373,{1,'mainsnak','datavalue','value'}) if categoryLink then consistent = true -- P373 is never used if anything else is available end end return categoryLink, consistent, commonsSitelink end -- Does the article have a Commons gallery, and is it consistent? -- Arguments: -- qid = QID to lookup in wikidata (for testing only) -- Returns: -- filename at Commons, bool: is wikidata consistent for this article? function p._hasGalleryConsistent(qid) local wp_title, wp_ns wp_title, wp_ns, qid = _getTitleQID(qid) return _lookupGallery(qid,true) end -- Does the article have a corresponding Commons gallery? -- Arguments: -- qid = QID to lookup in wikidata (for testing only) -- Returns: -- filename at Commons if so, false if not function p._hasGallery(qid) local galleryLink, consistent = p._hasGalleryConsistent(qid) return consistent and galleryLink end -- Does the article have a Commons category? Is wikidata consistent for that? -- Arguments: -- qid = QID to lookup in wikidata (for testing only) -- prefix = whether to add "Category:" to return string (default true) -- Returns: -- filename at Commons, bool: consistent function p._hasCategoryConsistent(qid,prefix) if prefix == nil then prefix = true end local wp_title, wp_ns wp_title, wp_ns, qid = _getTitleQID(qid) local categoryLink, consistent = _lookupCategory(qid,true) if categoryLink and prefix then categoryLink = "Category:"..categoryLink end return categoryLink, consistent end -- Does the article have a corresponding Commons category? -- Arguments: -- qid = QID to lookup in wikidata (for testing only) -- prefix = whether to add "Category:" to return string (default true) -- Returns: -- filename at Commons if so, blank if not function p._hasCategory(qid,prefix) local categoryLink, consistent = p._hasCategoryConsistent(qid,prefix) return consistent and categoryLink end -- Create Commons link corresponding to current article -- Arguments: -- namespace = namespace in Commons ("" for galleries) -- default = use as Commons link, don't access wikidata -- search = string to search for -- fallback = string to search for if wikidata fails -- formatting = formatting parameters -- qid = QID to lookup in wikidata (for testing only) -- Returns: -- formatted wikilink to Commons in specified namespace function p._getCommons(namespace,default,search,fallback,formatting,qid) local nsColon if not namespace or namespace == "" then nsColon = "" else nsColon = namespace..":" end if default then return "[[Commons:"..nsColon..default.."|".._formatResult(default,formatting).."]]" end if search then return "[[Commons:Special:Search/"..nsColon..search.."|".._formatResult(search,formatting).."]]" end local wp_title, wp_ns wp_title, wp_ns, qid = _getTitleQID(qid) local commonsLink = nil local consistent = true if nsColon == "" then commonsLink, consistent = _lookupGallery(qid,true) elseif namespace:lower() == "category" then commonsLink, consistent = _lookupCategory(qid,true) end -- use wikidata if consistent if commonsLink and consistent then return "[[Commons:"..nsColon..commonsLink.."|".._formatResult(commonsLink,formatting).."]]" end -- if not consistent, fall back to search and add to tracking cat -- construct default result (which searches for title) local searchResult = "[[Commons:Special:Search/"..nsColon..(fallback or wp_title) .."|".._formatResult(fallback or wp_title,formatting).."]]" if not consistent and wp_ns == "" then local friendlyNS if nsColon == "" then friendlyNS = "gallery" else friendlyNS = namespace:lower() end searchResult = searchResult.."[[Category:Inconsistent wikidata for Commons "..friendlyNS.."]]" end return searchResult end -- Returns "best" Commons link: first look for gallery, then try category -- Arguments: -- default = use as Commons link, don't access wikidata -- search = string to search for -- fallback = string to search for if wikidata lookup fails -- formatting = formatting parameters -- qid = QID to lookup in wikidata (for testing only) -- Returns: -- formatted wikilink to Commons "best" landing page function p._getGalleryOrCategory(default, search, fallback, formatting, qid) if default then return "[[Commons:"..default.."|".._formatResult(default,formatting).."]]" end if search then return "[[Commons:Special:Search/"..search.."|".._formatResult(search,formatting).."]]" end local wp_title, wp_ns wp_title, wp_ns, qid = _getTitleQID(qid) local trackingCats = "" local galleryLink, consistent, commonsSitelink = _lookupGallery(qid,true) -- use wikidata if either sitelink or P935 exist, and they both agree if galleryLink and consistent then return "[[Commons:"..galleryLink.."|".._formatResult(galleryLink,formatting).."]]" end if not consistent and wp_ns == "" then trackingCats = "[[Category:Inconsistent wikidata for Commons gallery]]" end -- if gallery is not good, fall back looking for category local categoryLink categoryLink, consistent = _lookupCategory(qid,false,commonsSitelink) if categoryLink and consistent then return "[[Commons:Category:"..categoryLink.."|".._formatResult(categoryLink,formatting).."]]"..trackingCats end if not consistent and wp_ns == "" then trackingCats = trackingCats.."[[Category:Inconsistent wikidata for Commons category]]" end -- return search result looking for title as last attempt return "[[Commons:Special:Search/" .. (fallback or wp_title) .. "|" .. _formatResult(fallback or wp_title,formatting) .. "]]" .. trackingCats end -- Return link(s) Commons gallery, or category, or both from wikidata -- Arguments: -- defaultGallery = default gallery link to use, instead of wikidata -- defaultCategory = default category link to use, instead of wikidata -- categoryText = if both gallery and category, text to use in category link ("category" by default) -- oneSearch = only emit one search result -- formatting = formatting parameters -- qid = qid of page to lookup in wikidata (testing only) function p._getGalleryAndCategory(defaultGallery, defaultCategory, categoryText, oneSearch, formatting, qid ) local wp_title, wp_ns wp_title, wp_ns, qid = _getTitleQID(qid) categoryText = categoryText or "category" local trackingCats = "" local galleryLink, galleryConsistent local commonsSitelink = nil if defaultGallery then galleryLink = defaultGallery galleryConsistent = true else galleryLink, galleryConsistent, commonsSitelink = _lookupGallery(qid,true) end local galleryGood = galleryLink and galleryConsistent if not galleryConsistent and wp_ns == "" then trackingCats = "[[Category:Inconsistent wikidata for Commons gallery]]" end local categoryLink, categoryConsistent if defaultCategory then categoryLink = defaultCategory categoryConsistent = true else categoryLink, categoryConsistent = _lookupCategory(qid,defaultGallery,commonsSitelink) end local categoryGood = categoryLink and categoryConsistent if not categoryConsistent and wp_ns == "" then trackingCats = trackingCats.."[[Category:Inconsistent wikidata for Commons category]]" end local firstLink -- construct default result (which searches for title) local searchResult = "[[Commons:Special:Search/"..wp_title.."|".._formatResult(wp_title,formatting).."]]" if not oneSearch then searchResult = searchResult.." ([[Commons:Special:Search/Category:"..wp_title.."|"..categoryText.."]])" end local linkText = nil if galleryGood then firstLink = galleryLink linkText = galleryLink elseif categoryGood then firstLink = "Category:"..categoryLink linkText = categoryLink else return searchResult..trackingCats end local resultVal = "[[Commons:"..firstLink.."|".._formatResult(linkText,formatting).."]]" if galleryGood and categoryGood then resultVal = resultVal.." ([[Commons:Category:"..categoryLink.."|"..categoryText.."]])" end return resultVal..trackingCats end -- Compare two titles with their namespaces stripped local function titleMatch(s1,s2) s1 = s1 or "" s2 = s2 or "" s1 = mw.ustring.gsub(s1,"^[^:]+:","") s2 = mw.ustring.gsub(s2,"^[^:]+:","") return s1 == s2 end local galleryTrackingCats = { commons_link_on_wikidata = '[[Category:Commons link is on Wikidata]]', commons_link_defined_as_pagename = '[[Category:Commons link is defined as the pagename]]', commons_link_locally_defined = '[[Category:Commons link is locally defined]]', commons_link_from_wikidata = '[[Category:Commons link from Wikidata]]', commons_link_is_pagename = '[[Category:Commons link is the pagename]]', inconsistent = '[[Category:Inconsistent wikidata for Commons gallery]]' } local categoryTrackingCats = { commons_link_on_wikidata = '[[Category:Commons category link is on Wikidata]]', commons_link_defined_as_pagename = '[[Category:Commons category link is defined as the pagename]]', commons_link_locally_defined = '[[Category:Commons category link is locally defined]]', commons_link_from_wikidata = '[[Category:Commons category link from Wikidata]]', commons_link_is_pagename = '[[Category:Commons category link is the pagename]]', inconsistent = '[[Category:Inconsistent wikidata for Commons category]]' } local function selectTrackingCat(trackingCats,wikidata,consistent,default,title) if not consistent then return trackingCats.inconsistent end if default then -- construct warning message if default == wikidata then return trackingCats.commons_link_on_wikidata end local warning = "" if wikidata then local generateWarning = require('Module:If preview')._warning warning = generateWarning({ "Commons link does not match Wikidata – [[Template:Commons_category#Resolving_discrepancies|please check]]" }) end if titleMatch(default,title) then return trackingCats.commons_link_defined_as_pagename .. warning end return trackingCats.commons_link_locally_defined .. warning end if wikidata then return trackingCats.commons_link_from_wikidata end return trackingCats.commons_link_is_pagename end -- Figure out tracking categories and editor warnings -- Arguments: -- default = Commons link argument passed to template -- fetchGallery = whether to fetch a gallery from Wikidata -- fetchCategory = whether to fetch a category from Wikidata -- qid = force a qid for testing -- Returns: -- tracking category and possible user warning -- -- Note: the logic for the tracking is quite different than the logic -- for generating Commons links (above). Thus, it is separated into another -- function for code clarity and maintainability. This should not seriously -- affect performance: server time is dominated by fetching wikidata entities, -- and those entities should be cached and shared between the Commons generating -- code and this tracking code. function p._tracking(default, fetchGallery, fetchCategory, qid) local title, wp_ns, wp_qid = _getTitleQID(qid,true) if wp_ns ~= "" then title = wp_ns..":"..title end -- only track if test or namespace=article or namespace=category if not (qid or wp_ns == "" or wp_ns == "Category") then return "" end -- determine title and namespace of wikidata and wp article local wikidata = nil local consistent = nil -- Tracking code works for all 4 cases of states of fetchGallery/Category -- fetchGallery takes precedence if fetchGallery then wikidata, consistent = p._hasGalleryConsistent(qid) if default or not fetchCategory or (consistent and wikidata) then return selectTrackingCat(galleryTrackingCats,wikidata,consistent, default,title) end end if fetchCategory then local cat_wikidata, cat_consistent = p._hasCategoryConsistent(qid,true) if not fetchGallery or (cat_consistent and cat_wikidata) then return selectTrackingCat(categoryTrackingCats,cat_wikidata, cat_consistent,default,title) end return selectTrackingCat(galleryTrackingCats,wikidata,consistent, default,title) end return "" -- nothing fetched, nothing tracked end local function _createFormatting(args) local formatting = {} formatting.linktext = args.linktext local yesNo = require('Module:Yesno') formatting.lcfirst = yesNo(args.lcfirst) formatting.bold = yesNo(args.bold) formatting.italic = yesNo(args.italic) formatting.nowrap = yesNo(args.nowrap) return formatting end -- Testing-only entry point for _getTitleQID function p.getTitleQID(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=true,parentOnly=false,parentFirst=false}) local text, ns, qid = _getTitleQID(args[1],args[2]) return text..","..ns..","..(qid or "nil") end -- Testing-only entry point for _lookupFallback function p.lookupFallback(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=true,parentOnly=false,parentFirst=false}) local fallback = _lookupFallback(args[1],args[2]) return fallback or "nil" end -- Find the Commons gallery page associated with article function p.getGallery(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=true,parentOnly=false,parentFirst=false}) return p._getCommons("",args[1],args.search,args.fallback,_createFormatting(args),args.qid) end -- Find the Commons category page associated with article function p.getCategory(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=true,parentOnly=false,parentFirst=false}) local retval = p._getCommons("Category", args[1], args.search, args.fallback, _createFormatting(args), args.qid ) if args.tracking then local default = nil if args[1] then default = "Category:"..args[1] end retval = retval..p._tracking(default, false, true, args.qid) end return retval end function p.getGalleryOrCategory(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=true,parentOnly=false,parentFirst=false}) local retval = p._getGalleryOrCategory( args[1], args.search, args.fallback, _createFormatting(args), args.qid ) if args.tracking then retval = retval..p._tracking(args[1],true,true,args.qid) end return retval end function p.hasGallery(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=true,parentOnly=false,parentFirst=false}) return p._hasGallery(args.qid) or "" end function p.hasCategory(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=true,parentOnly=false,parentFirst=false}) return p._hasCategory(args.qid) or "" end function p.hasGalleryOrCategory(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=true,parentOnly=false,parentFirst=false}) return p._hasGallery(args.qid) or p._hasCategory(args.qid) or "" end function p.getGalleryAndCategory(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=true,parentOnly=false,parentFirst=false}) return p._getGalleryAndCategory(args[1], args[2], args.categoryText, args.oneSearch, _createFormatting(args), args.qid) end function p.tracking(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=true,parentOnly=false,parentFirst=false}) return p._tracking(args[1], args.fetchGallery, args.fetchCategory, args.qid) end return p hs0wud2i0f8c8djmn86gmwyxczlu2fu 0 144536 1427541 1384558 2026-09-07T03:02:51Z BD2412 16825 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Mahindra Thar Photoshoot At Perupalem Beach (West Godavari District,AP,India ) Djdavid.jpg]] → [[File:Mahindra Thar Photoshoot at Perupalem Beach (West Godavari District, AP, India) Djdavid.jpg]] obvious typo in title 1427541 wikitext text/x-wiki {{Use Indian English|date=September 2020}} {{Infobox company | name = ಮಹಿಂದ್ರಾ & ಮಹಿಂದ್ರಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ | logo = | logo_caption = | type = ಸಾರ್ವಜನಿಕ | traded_as = {{plainlist| *{{BSE|500520}} *{{NSE|M&M}} * ಬಿಎಸ್ಇ ಸೆನ್ಸೆಕ್ಸ್ ಘಟಕ. * ಎನ್ಎಸ್ಇ ನಿಫ್ಟಿ ೫೦ ಘಟಕ. }} | ISIN = INE101A01026 | industry = ಆಟೋಮೋಟಿವ್ | predecessor = | founded = {{Start date and age|1945|10|2|df=yes}}<br />Jassowal, [[Ludhiana]], [[Punjab Province (British India)|Punjab]], India | founders = {{plainlist| * ಜೆ.ಸಿ. ಮಹೀಂದ್ರಾ * ಕೆ.ಸಿ. ಮಹೀಂದ್ರಾ * ಎಂ.ಜಿ. ಮುಹಮ್ಮದ್}} | location = ಮುಂಬೈ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ | hq_location_country = [[ಭಾರತ]] | area_served = ವಿಶ್ವಾ‌ದ್ಯಂತ | key_people = {{plainlist| * ಆನಂದ ಮಂದಿರ <br />(ಅಧ್ಯಕ್ಷರು) * ಡಾ. ಅನೀಶ್ ಷಾ<br /> (ಎಮ್‌ಡಿ & ಸಿ‌ಇಒ)<ref>{{cite news |website=Livemint |title=Mahindra appoints Anish Shah as the MD and CEO, effective from April 2 | url=https://www.livemint.com/companies/news/mahindra-appoints-anish-shah-as-the-md-and-ceo-effective-from-april-2-11616762650940.html|date=26 March 2021|access-date=12 July 2021}}</ref> * ರಾಜೇಶ್ ಜೆಜುರಿಕರ್ <br />(ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎ.ಎಫ್.ಎಸ್.)}} | products = {{plainlist| * ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಗಳು * ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್ * ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಗಳು * ಮೋಟರ್ ಸೈಕಲ್ ಗಳು}} | production = {{down}} ೪,೭೬,೦೪೩ ವಾಹನಗಳು | production_year = ೨೦೨೦ | revenue = {{increase}} {{INRConvert|74277.78|c}}<ref>{{cite web |url=https://www.bseindia.com/bseplus/AnnualReport/500520/68784500520.pdf |title=Annual Report 2020-21 |website=bseindia |access-date=14 ಆಗಸ್ಟ್ 2022 |archive-date=6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006054730/https://www.bseindia.com/bseplus/AnnualReport/500520/68784500520.pdf |url-status=dead }}</ref> | revenue_year = FY2021 | operating_income = {{increase}} {{INRConvert|8411.10|c}} | income_year = FY2021 | net_income = {{increase}} {{INRConvert|3347.41|c}} | net_income_year = FY2021 | assets = {{increase}} {{INRConvert|166462.49|c}} | assets_year = FY2021 | equity = {{increase}} {{INRConvert|41581.92|c}} | equity_year = FY2021 | num_employees = ೪೦,೬೧೯ (೨೦೨೧) | parent = ಮಹೀಂದ್ರಾ ಗ್ರೂಪ್ | subsid = {{plainlist| * ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ * ಮಹೀಂದ್ರಾ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಗಳು * ಮಹೀಂದ್ರಾ ೨ ವೀಲರ್ಸ್ * ಮಹೀಂದ್ರಾ ಟ್ರಕ್ ಮತ್ತು ಬಸ್ ವಿಭಾಗ * ಬಿಎಸ್‌ಎ ಕಂಪೆನಿ * ಯೆಜ್ದಿ * ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಲೆಜೆಂಡ್ಸ್ ಮೋಟಾರ್ ಸೈಕಲ್ ಗಳು * ಪ್ಯೂಜಿಯೋಟ್ ಮೋಟೊಸೈಕಲ್ ಗಳು * ಆಟೋ‌ಮೊಬಿಲಿ ಪಿನಿನ್‌ಫೆರಿನ * ಪಿನಿನ್‌ಫೆರಿನ }} | homepage = {{URL|auto.mahindra.com}} }} '''ಮಹೀಂದ್ರಾ & ಮಹೀಂದ್ರಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಎಮ್‌&ಎಮ್)''' [[ಮುಂಬಯಿ|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತೀಯ [[ಮಲ್ಟಿನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್|ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ವಾಹನ ಉತ್ಪಾದನಾ ನಿಗಮವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೪೫ ರಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರ ಮತ್ತು ಮುಹಮ್ಮದ್ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದನ್ನು ಮಹೀಂದ್ರಾ & ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮಹೀಂದ್ರಾ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಎಮ್&ಎಮ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೂಲಕ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ವಾಹನ]] ತಯಾರಕರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅದರ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ಸ್ ಪರಿಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಟ್ರಾಕ್ಟರುಗಳ ತಯಾರಕ. ೨೦೧೮ <ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-indias-30-biggest-companies/20111222.htm/|title=Mahindra & Mahindra in Fortune India list|date=22 December 2011|website=Rediff.com|access-date=2 February 2014}}</ref> ಫಾರ್ಚ್ಯೂನ್ ಇಂಡಿಯಾ ೫೦೦ ನಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಉನ್ನತ ಕಂಪನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ೧೭ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಾರುತಿ ಸುಜುಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಟಾಟಾ ಮೋಟರ್ಸ್|ಟಾಟಾ ಮೋಟಾರ್ಸ್]] ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಾಗಿವೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/competition.Mahindra__Mahindra_Limited_.88313bf0a2725f22.html|title=Top Competitors for Mahindra & Mahindra Limited|publisher=Hoovers|access-date=2 February 2014}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಮಹೀಂದ್ರಾ & ಮಹೀಂದ್ರಾವನ್ನು ೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೪೫ ರಂದು [[ಲುಧಿಯಾನ|ಲುಧಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ]] ಮಹೀಂದ್ರ ಮತ್ತು ಮುಹಮ್ಮದ್ ಎಂಬ ಸಹೋದರರಾದ ಕೈಲಾಶ್ ಚಂದ್ರ ಮಹೀಂದ್ರ ಮತ್ತು ಜಗದೀಶ್ ಚಂದ್ರ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಅವರು ಮಲಿಕ್ ಗುಲಾಮ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ (೧೮೯೫-೧೯೫೬) ಜೊತೆಗೆ ಉಕ್ಕಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.mahindra.com/Who-We-Are/How-We-Got-Here|title=How we got here|publisher=Mahindra Corporate website|access-date=30 August 2019|archive-date=4 ಜುಲೈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704045822/http://www.mahindra.com/Who-We-Are/How-We-Got-Here|url-status=dead}}</ref> ಮಹೀಂದ್ರಾ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುವ [[ಆನಂದ್ ಮಹೀಂದ್ರಾ|ಆನಂದ್ ಮಹೀಂದ್ರ]] ಅವರು ಜಗದೀಶ್ ಚಂದ್ರ ಮಹೀಂದ್ರ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ. ಭಾರತಕ್ಕೆ [[ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆ|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದೊರೆತು]] [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ರಚನೆಯಾದ ನಂತರ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದ. ಅವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮೊದಲ ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿಯಾದರು. ಅವರು ೧೯೫೧ ರಿಂದ ೧೯೫೬ ರವರೆಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. === ಕಾಲಗಣನೆ === ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.edelweiss.in/quotes/equity/mahindra-mahindra-ltd-365|title=Edelweiss {{!}} About Mahindra & Mahindra Ltd|website=Edelweiss|language=en|access-date=19 November 2019}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಎಮ್‌ಯುವಿ ಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಂಡರು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲಿಸ್ ಜೀಪ್‌ನ ಪರವಾನಗಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, ಎಮ್&ಎಮ್ ಅನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜೀಪ್ ತಯಾರಕರಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಲಘು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು (ಎಲ್‌ಸಿವಿ ಗಳು) ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.{{Fact|date=April 2019}} ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಗುಜರಾತ್ [[ಗುಜರಾತು ಸರ್ಕಾರ|ಸರ್ಕಾರದಿಂದ]] ೧೦೦% ಗುಜರಾತ್ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು ಮತ್ತು ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಹೊಸ ಬ್ರಾಂಡ್ ತಂತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಗ್ರೋಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅಗ್ರಿ ಎಕ್ವಿಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಟ್ರಾಕ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಎಂದು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/companies/mm-renames-mahindra-gujarat-tractors-launches-a-new-brand-trakstar-2370939.html|title=M&M renames Mahindra Gujarat Tractors, launches a new brand 'Trakstar'|website=Moneycontrol|access-date=2 September 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/business/report-mahindra-gujarat-tractors-renamed-gromax-2541338|title=Mahindra Gujarat Tractors renamed Gromax|website=DNA India|language=en|access-date=2 September 2020}}</ref> ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಎಮ್&ಎಮ್ [[ಪಂಜಾಬ್]] ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಪಿ‌ಟಿ‌ಎಲ್) ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ತಯಾರಕವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/m-m-wins-race-for-punjab-tractors-stake/25129/|title=M&M wins race for Punjab Tractors stake - Indian Express|website=indianexpress.com|access-date=2 September 2020|archive-date=10 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410021547/http://archive.indianexpress.com/news/m-m-wins-race-for-punjab-tractors-stake/25129/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/ptls-swaraj-to-fight-parent-mms-brands/articleshow/2205949.cms?from=mdr|title=PTL's Swaraj to fight parent M&M's brands|work=The Economic Times|access-date=2 September 2020}}</ref> ಈ ಸ್ವಾಧೀನದ ನಂತರ, ಹಿಂದಿನ ಪಿ‌ಟಿ‌ಎಲ್ ಅನ್ನು ಎಮ್&ಎಮ್ ಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೯ <ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/mahindra-plans-to-manufacture-tractors-in-ptls-plant/7857|title=Mahindra plans to manufacture tractors in PTL's plant|website=Outlook India|access-date=2 September 2020}}</ref> ಮಹೀಂದ್ರಾ & ಮಹೀಂದ್ರಾದ ಸ್ವರಾಜ್ ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ, ಕಂಪನಿಯು ಹೊಸ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿದೆ. ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೈನೆಟಿಕ್ ಮೋಟಾರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ [[wiktionary:two-wheeler|ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನ]] ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. <ref>{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/mahindra-enters-twowheeler-market-riding-on/342686|title=Mahindra enters two-wheeler market riding on Kinetic|date=31 July 2008|work=Indian Express|access-date=2 February 2014|archive-date=20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220062924/http://archive.indianexpress.com/news/mahindra-enters-twowheeler-market-riding-on/342686|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಎಮ್&ಎಮ್ ಆರ್‌ಇವಿಎ [[REVA ಇಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ ಕಾರ್‌ ಕಂಪನಿ|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕಾರ್ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ]] ೫೫% ಪಾಲನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು <ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5js84m602eFQAY39bjXLeJpA14HIQ?hl=en|title=India's Mahindra buys Reva majority stake|date=26 May 2010|publisher=AFP|access-date=2 February 2014}}</ref> ಮತ್ತು ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ೧೦೦% ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಅದನ್ನು [[REVA ಇಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ ಕಾರ್‌ ಕಂಪನಿ|ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.evehiclesmart.com/blogs-%26-news/mahindra-e-rickshaw-price-features-reviews.html|title=M&M unplugs Reva tag; rebrands e-car division as Mahindra Electric|date=7 September 2016|website=E Vehicles Mart|access-date=18 June 2020|archive-date=21 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021130908/http://www.evehiclesmart.com/blogs-%26-news/mahindra-e-rickshaw-price-features-reviews.html|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ ಸ್ಯಾಂಗ್‌ಯಾಂಗ್ ಮೋಟಾರ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. <ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/auto/automobiles/MM-named-lead-bidder-for-SsangYong/articleshow/6302225.cms|title=M&M named lead bidder for SsangYong|date=13 August 2010|work=The Economic Times|access-date=2 February 2014}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಪಿಯುಗಿಯೊ ಮೋಟೋಸೈಕಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೫೧% ನಿಯಂತ್ರಕ ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ <ref>{{Cite web|url=http://www.evehiclesmart.com/blogs-%26-news/mahindra-e-rickshaw-price-features-reviews.html|title=Mahindra takes an old French turn, buys 51% stakes on Peugeot Motocycles|date=9 October 2014|website=dailybhasker.com|access-date=20 August 2015|archive-date=21 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021130908/http://www.evehiclesmart.com/blogs-%26-news/mahindra-e-rickshaw-price-features-reviews.html|url-status=dead}}</ref> ೧೦೦% ನಿಯಂತ್ರಕ ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿತು. ಮೇ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮಿತ್ಸುಬಿಷಿ ಹೆವಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಜಪಾನಿನ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ತಯಾರಕ ಮಿತ್ಸುಬಿಷಿ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ಮೆಷಿನರಿ (ಎಮ್‌ಎ‌ಎಮ್) ನಲ್ಲಿ ೩೩.೩೩% ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/mm-to-acquire-33-stake-in-mitsubishi-agricultural-machinery-company-for-rs-159-24-crore/articleshow/47366896.cms?from=mdr|title=M&M to acquire 33% stake in Mitsubishi Agricultural Machinery Company for Rs 159.24 crore|work=The Economic Times|access-date=2 September 2020}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/content/b2b-manufacturing-industry/mahindra-group-to-acquire-33-stake-in-japan-s-mitsubishi-agricultural-machinery-115052200933_1.html|title=Mahindra Group to acquire 33% stake in Japan's Mitsubishi Agricultural Machinery|date=22 May 2015|work=Business Standard|access-date=2 September 2020|archive-date=10 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410023049/https://www.business-standard.com/content/b2b-manufacturing-industry/mahindra-group-to-acquire-33-stake-in-japan-s-mitsubishi-agricultural-machinery-115052200933_1.html|url-status=dead}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮತ್ತು ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಟೆಕ್ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ವಿಶೇಷ ಉದ್ದೇಶದ ವಾಹನ (ಎಸ್ ಪಿವಿ) ಮೂಲಕ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಕಾರು ವಿನ್ಯಾಸಕ ಪಿನಿನ್ಫಾರಿನಾ ಎಸ್ಪಿಎ ಯಲ್ಲಿ ೭೬.೦೬% ಪಾಲನ್ನು € ೨೫.೩ ಮಿಲಿಯನ್ (ಸುಮಾರು ೧೮೬.೭ ಕೋಟಿ ರೂ.) ಗೆ ಖರೀದಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿವೆ. ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮೂಲದ ಸಾಂಪೋ ರೋಸೆನ್ಲೆವ್‌ನಲ್ಲಿ ೩೫% ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಸಂಯೋಜಿತ ಹಾರ್ವೆಸ್ಟರ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ತರುವಾಯ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಪಾಲನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ೪೯.೦೪% ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://auto.economictimes.indiatimes.com/news/automotive/off-highway/mahindra-acquires-35-in-sampo-rosenlew-enters-combine-harvester-biz/51630226|title=Mahindra acquires 35% in Sampo Rosenlew, enters combine harvester biz - ET Auto|website=ET Auto|language=en|access-date=2 September 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/BbYc1DZLuGDWupR9LGuqYP/Mahindra-buys-35-stake-in-Finnish-firm.html|title=Mahindra to buy 35% stake in Finnish firm Sampo Rosenlew|date=31 March 2016|website=Livemint|language=en|access-date=2 September 2020|archive-date=29 ನವೆಂಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129112725/https://www.livemint.com/Companies/BbYc1DZLuGDWupR9LGuqYP/Mahindra-buys-35-stake-in-Finnish-firm.html|url-status=dead}}</ref> ಜನವರಿ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ೭೫.೧ ಇಕ್ವಿಟಿ ಪಾಲನ್ನು ಹಿಸಾರ್ಲಾರ್ ಮಕಿನಾ ಸನಾಯಿ ಮತ್ತು ಟಿಕರೆಟ್ ಅನಾಮಧೇಯ ಎಸ್‌ಐ‌ಆರ್‌ಕೆಇಟಿಐ (ಹಿಸಾರ್ಲಾರ್) ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ಟರ್ಕಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಯಾನ್ ಟರ್ಕಿಶ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾಕ್ ಟ್ರಾಕ್ಟರಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ₹ ೮೦೦ ಕೋಟಿಗೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/JtBcxO0YqlV5jhF4clVyMI/Mahindra-acquires-75-stake-in-Turkish-farmequipment-maker.html|title=Mahindra acquires 75% stake in Turkish farm-equipment maker Hisarlar|last=Mohile|first=Shally|date=21 January 2017|website=mint|access-date=29 December 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/mampm-enters-turkey-buys-farm-equipment-company-hisarlar/article9492185.ece|title=M&M enters Turkey, buys farm equipment company Hisarlar|last=Aggarwal|first=Varun|date=20 January 2017|website=The Hindu Business Line|access-date=29 December 2020}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಮೂಲದ ಡೆವುಲ್ಫ್ ನೊಂದಿಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ (ಎಮ್‌ಒ‌ಯು) ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು, ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಲಿನ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಮತ್ತು ಬೇರು ಬೆಳೆ ಯಂತ್ರಗಳ ಪೂರೈಕೆದಾರ. <ref>{{Cite web|url=http://www.businessworld.in/article/Mahindra-Allies-With-Dewulf-Group-To-Build-Potato-Planters-In-India-/15-11-2017-131757/|title=Mahindra Allies With Dewulf Group To Build Potato Planters In India|date=15 November 2017|website=Business World|language=en|access-date=17 September 2020}}</ref> ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ ನೆಡುವ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸಹ-ಬ್ರಾಂಡೆಡ್ ಪ್ಲಾಂಟರ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/m-m-dewulf-ink-licence-pact-for-potato-planting-equipment-117111401303_1.html|title=M&M, Dewulf ink licence pact for potato planting equipment|date=14 November 2017|website=Business Standard|language=en|access-date=17 September 2020}}</ref> ಜನವರಿ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಮೂಲದ ಎಜಿಟೆಕ್ ಕಂಪನಿ (ಎಮ್‌ಐ‌ಟಿ‌ಆರ್‌ಎ) ಆಗ್ರೋ ಇಕ್ವಿಪ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೬% ಈಕ್ವಿಟಿ ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸ್ಪ್ರೇಯರ್ಸ್ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Home-Page/gox8UbDr5zobsQHC9hOL1N/Mahindra-forays-into-sprayers-business-acquires-26-stake-i.html|title=Mahindra forays into sprayers business, acquires 26% stake in Mitra|date=30 January 2018|website=Live Mint|language=en|access-date=17 September 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://auto.economictimes.indiatimes.com/news/automotive/farm-equipment/mm-buys-26-stake-in-omnivore-backed-mitra/62713372|title=M&M buys 26% stake in Omnivore-backed MITRA|date=30 January 2018|website=ET Auto|language=en|access-date=17 September 2020}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾಲನ್ನು ೩೯% ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/mahindra--mahindra-inks-pact-to-buy-13-pc-more-stake-in-associate/1758366|title=Mahindra & Mahindra inks pact to buy 13 pc more stake in associate|date=11 March 2020|website=Outlook India|language=en|access-date=17 September 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/mahindra-mahindra-inks-pact-to-buy-13-pc-more-stake-in-associate-120031101391_1.html|title=Mahindra & Mahindra inks pact to buy 13% more stake in MITRA Agro|date=12 March 2020|website=Business Standard|language=en|access-date=17 September 2020}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ನೋಟ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೨.೯% ರಷ್ಟು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಪಾಲನ್ನು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕಾರ್ನೋಟ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಾರ್ ಪರಿಹಾರಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ ಕಾರ್ಸೆನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/industry/sme/mahindra-mahindra-acquires-minority-stake-in-onboard-diagnostics-startup-carsense/1075557/|title=Mahindra & Mahindra acquires minority stake in onboard diagnostics startup CarSense|date=22 February 2018|website=Financial Express|language=en|access-date=17 September 2020}}</ref> ಮೇ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಾದ]] ಐಟಿ ಸಂಸ್ಥೆ ರೆಸ್ಸನ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನ ೧೦% ವರೆಗಿನ ಷೇರು ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಷೇರು ಚಂದಾದಾರಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/mahindra-and-mahindra-10-stake-in-canadas-resson-aerospace-corp/article23737071.ece|title=M&M to acquire up to 10% stake in Canada's Resson Aerospace Corp|date=1 March 2018|website=Hindu Businessline|language=en|access-date=17 September 2020}}</ref> ಕೃಷಿಗೆ [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ರೆಸ್ಸನ್ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ರೈತರಿಗೆ ಅವರ ಹೊಲಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವ ಮತ್ತು ಅರ್ಥೈಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/companies/m-m-to-acquire-up-to-10-stake-in-canada-s-resson-aerospace-corp-118050100179_1.html|title=M&M to acquire up to 10% stake in Canada's IT firm Resson Aerospace Corp|date=1 May 2018|website=Business Standard|language=en|access-date=17 September 2020}}</ref> ಜೂನ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ ಮೂಲದ ಕೃಷಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ ಗಮಯಾ ಎಸ್‌ಎಯಲ್ಲಿ ೧೧.೨೫% ಪಾಲನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/current/corporate/mm-buys-1125-stake-in-swiss-agri-tech-firm-gamaya-for-rs-30-crore/story/356362.html|title=M&M buys 11.25% stake in Swiss agri-tech firm Gamaya for Rs30 crore|date=15 June 2019|website=Business Today|language=en|access-date=17 September 2020}}</ref> ಸ್ವಾಧೀನತೆಯು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ [[ಕೃಷಿ]] ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಾದ ನಿಖರವಾದ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು [[ಡಿಜಿಟಲ್]] ಕೃಷಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಯೋಜಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/mahindra-arm-invests-4-m-in-swiss-farm-tech-firm-gamaya/article27938754.ece|title=Mahindra arm invests $4 m in Swiss farm tech firm Gamaya|date=14 June 2019|website=Hindu Businessline|language=en|access-date=17 September 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://auto.economictimes.indiatimes.com/news/industry/mahindra-acquires-11-25-stake-in-agri-technology-firm-gamaya-sa/69789268|title=Mahindra acquires 11.25% stake in agri-technology firm, Gamaya SA|date=14 June 2019|website=ET Auto|language=en|access-date=17 September 2020}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಫೋರ್ಡ್ ಇಂಡಿಯಾವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಫೋರ್ಡ್ ಮೋಟರ್ ಕಂಪನಿ|ಫೋರ್ಡ್]] ಜೊತೆ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ & ಮಹೀಂದ್ರಾ ೫೧% ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/auto/auto-news/mm-ford-announce-joint-venture-indian-company-to-own-51/articleshow/71393399.cms?from=mdr|title=Mahindra set to take control of Ford's India auto business|date=2 October 2019|work=The Economic Times|access-date=8 July 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/companies/news/mahindra-takes-the-wheel-of-ford-s-india-business-11569953889102.html|title=Mahindra takes the wheel of Ford's India business|last=Panday|first=Amit|date=1 October 2019|website=Livemint|language=en|access-date=8 July 2020}}</ref> ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದ ಉಂಟಾದ [[ಜಾಗತೀಕರಣ|ಜಾಗತಿಕ]] [[ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ|ಆರ್ಥಿಕ]] ಮತ್ತು [[ವ್ಯಾಪಾರ]] ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ೨೦೨೧ ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಫೋರ್ಡ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ತನ್ನ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.autocarindia.com/car-news/ford-mahindra-joint-venture-called-off-419540|title=Ford-Mahindra joint venture called off|date=1 January 2021|work=Autocar|access-date=14 January 2022}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು [[ರೆನೊ|ರೆನಾಲ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗಿನ]] ತನ್ನ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ ರೆನಾಲ್ಟ್‌ನ ಪಾಲನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. [[ರೆನೊ|ರೆನಾಲ್ಟ್]] ಮಹೀಂದ್ರಾ & ಮಹೀಂದ್ರಾಗೆ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಷನ್‌ಗಳಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಪರವಾನಗಿ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/f5fec412-4973-11df-9060-00144feab49a|title=Mahindra and Renault end joint venture|date=19 April 2020|website=Financial Times|access-date=18 June 2020}}</ref> == ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Mumbai_Police_Mahindra_Bolero_Patrol_Car.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Mumbai_Police_Mahindra_Bolero_Patrol_Car.jpg/220px-Mumbai_Police_Mahindra_Bolero_Patrol_Car.jpg|thumb| ಮಹೀಂದ್ರಾ ಬೊಲೆರೊವನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ ಕಾರ್‌ ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.]] "ಮಹೀಂದ್ರಾ" ಬ್ರಾಂಡ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ಎ‍‌ಯು‌ವಿ ಗಳು, ಮಲ್ಟಿ ಯುಟಿಲಿಟಿ ವಾಹನಗಳು, ಪಿಕಪ್‌ಗಳು, ಹಗುರವಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು, ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು, ದ್ವಿಚಕ್ರ ಮೋಟಾರ್ ಸೈಕಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹೀಂದ್ರಾ [[ರೆನೊ|ರೆನಾಲ್ಟ್ ಎಸ್‌ಎ]], ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಂತಹ ವಿದೇಶಿ ಕಂಪನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mahindra-Renault-launch-Logan/articleshow/1852835.cms|title=Mahindra-Renault launch Logan|date=3 April 2007|work=Times of India|access-date=2 February 2014}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:1988_Mahindra_CJ_640_DP_4WD.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/54/1988_Mahindra_CJ_640_DP_4WD.jpg/220px-1988_Mahindra_CJ_640_DP_4WD.jpg|thumb| ೧೯೮೮ ಮಹೀಂದ್ರ ಸಿಜೆ ೬೪೦ ಡಿಪಿ, ಪಿಯುಗಿಯೊ ಎಕ್ಸ್‌ಡಿಪಿ ೪.೯೦ ಡೀಸೆಲ್ ಎಂಜಿನ್ - ೪-ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿದ ದೇಹದೊಂದಿಗೆ ಜೀಪ್ ಸಿಜೆ ಪಡೆದ ಮಾದರಿ]] ಎಮ್&ಎಮ್ ಜಾಗತಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ <ref>{{Cite news|url=http://www.moneycontrol.com/news/business/500-mahindra-utility-vehiclesorderghana-govt_322642.html|title=500 Mahindra utility vehicles on order from Ghana Govt|date=23 January 2008|work=MoneyControl.com|access-date=2 February 2014}}</ref> ಮತ್ತು ಅದರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಿಗೆ [[ರಫ್ತು]] ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.indiadaily.com/editorial/2539.asp|title=India starts auto exports to South East Asia&nbsp;– India's Mahindra launches new SUV in Malaysia|date=4 May 2005|work=IndiaDaily.com|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202121616/http://www.indiadaily.com/editorial/2539.asp|archive-date=2 February 2014}}</ref> ಇದರ ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಜಾಗತಿಕ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸೇರಿವೆ: * ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ [[ಯುರೋಪ್]] ಎಸ್‌ಆರ್‌ಎಲ್, <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.in/bline/2008/01/09/stories/2008010952680300.htm|title=M&M acquires Italian auto design co|date=9 January 2008|work=The Hindu|access-date=2 February 2014}}</ref> * ಯುಎಸ್ ನಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರ ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ನಾರ್ತ್ [[ಅಮೇರಿಕಾ]] (ಎಮ್‌ಎ‌ಎನ್‌ಎ) * ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಆಟೋಮೊಬಿಲಿ ಪಿನಿನ್‌ಫರಿನಾ <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/with-global-brands-all-the-worlds-a-stage-for-mahindra/articleshow/68365563.cms?from=mdr|title=With global brands, all the world's a stage for Mahindra|date=12 March 2019|work=Economic Times|access-date=19 January 2021}}</ref> * ಮಹೀಂದ್ರ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] <ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-11-04/news/43658806_1_mahindra-mahindra-ltd-tunisian-market-ruzbeh-irani|title=Mahindra launches Scorpio Pik-Up in Tunisia|date=4 November 2013|work=Economic Times|access-date=2 February 2014|archive-date=4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140204040847/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-11-04/news/43658806_1_mahindra-mahindra-ltd-tunisian-market-ruzbeh-irani|url-status=dead}}</ref> * ಮಹೀಂದ್ರ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] * ಮಹೀಂದ್ರ [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] ಮತ್ತು [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]] === ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಗಳು === ಮಹೀಂದ್ರಾ ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ ಜೀಪ್ ಸಿಜೆ೩ ಮತ್ತು ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ ಲಘು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ ಪಿಯುಗಿಯೊ ಡೀಸೆಲ್ ನಾಲ್ಕು-ಸಿಲಿಂಡರ್ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸರಣಗಳ ಪರವಾನಗಿ ಜೋಡಣೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ಕಿಯಾ ಮೋಟಾರ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಾಲ್ಕು-ವೇಗದ ಕೆ‌ಎಮ್‌ಟಿ೯೦ [[ಪ್ರಸರಣೆ|ಪ್ರಸರಣ]] ಮತ್ತು ವರ್ಗಾವಣೆ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://www.mahindraworld.com/Corporate/history.htm|title=History: About M&M|publisher=Mahindra & Mahindra Ltd.|archive-url=https://web.archive.org/web/20010701122914/http://www.mahindraworld.com/Corporate/history.htm|archive-date=1 July 2001}}</ref> ಮಹೀಂದ್ರಾದ ಎಮ್‌ಎಮ್ ಶ್ರೇಣಿಯು ಲೈನ್‌ಅಪ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಆಧಾರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧.೮-ಲೀಟರ್ ಇಸುಜು [[ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಇಂಜಿನ್|ಪೆಟ್ರೋಲ್]] ಎಂಜಿನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮತ್ತು ಪಿಯುಗಿಯೊ ಡೀಸೆಲ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://auto.indiamart.com/cars/mm-range/index.html|title=Mahindra MM Range|website=Car Channel|publisher=IndiaMART InterMESH Limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20080215014551/http://auto.indiamart.com/cars/mm-range/index.html|archive-date=15 February 2008}}</ref> ಮಹೀಂದ್ರಾ ರೆನಾಲ್ಟ್ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಲೋಗನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಾಹನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. <ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/India_Business/Mahindra-Renault_launch_Logan/articleshow/1852835.cms Mahindra-Renault Launch Logan], additional text.</ref> ಎಮ್&ಎಮ್ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಟ್ರಕ್ ಮತ್ತು ಬಸ್ ವಿಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಹೆವಿ ಟ್ರಕ್‌ಗಳ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಇದು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟ್ರಕ್, ಯು‌ಎಸ್‌ಎ ನೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. <ref>[https://web.archive.org/web/20051124192017/http://www.hindu.com/2005/11/18/stories/2005111800721800.htm The Hindu on Mahindra International],.</ref> [[ಚಿತ್ರ:South_African_Police_Mahindra_XUV500_(20762686699).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/South_African_Police_Mahindra_XUV500_%2820762686699%29.jpg/220px-South_African_Police_Mahindra_XUV500_%2820762686699%29.jpg|thumb| ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಪೊಲೀಸ್ ಮಹೀಂದ್ರ ಎಕ್ಸ್‌ಯು‌ವಿ೫೦೦]] ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎಮ್‌ಯು‌ವಿಗಳು, ಎಲ್‌ಸಿವಿಗಳು ಮತ್ತು ತ್ರಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೋ|ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೊ]] ಮತ್ತು ಬೊಲೆರೊದಂತಹ ದೊಡ್ಡ, ಬಹು-ಉಪಯುಕ್ತ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ೨೦ ಮಾದರಿಯ ಕಾರುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಿಂದೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಫೋರ್ಡ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂಬ ಫೋರ್ಡ್ [[ಫೋರ್ಡ್ ಮೋಟರ್ ಕಂಪನಿ|ಜೊತೆ]] ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/industry/mahindra-fords-latest-alliance-seems-to-be-a-1995-redux/1111943|title=Mahindra-Ford's latest alliance seems to be a 1995 redux|date=27 March 2018|work=Financial Express|access-date=26 January 2021}}</ref> ೨೦೦೮ ರ ದೆಹಲಿ ಆಟೋ ಶೋನಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ಕಂಪನಿಯು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಉತ್ಪನ್ನ ವಿಸ್ತರಣೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಇದು ಮುಂದಿನ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಐದು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಪ್ರವೇಶ ಮಟ್ಟದ ಎಸ್ವ್‌ಯು‌ವಿ ಮತ್ತು ಚಾಲಿತ ಒಂದು ಸಣ್ಣ, ಟರ್ಬೋಚಾರ್ಜ್ಡ್ ಡೀಸೆಲ್ ಎಂಜಿನ್. <ref>[http://www.allaboutauto.us/2008/02/13/mahindra_jeep_another_american_indian_deal_in_the_works.html Mahindra Looking for Expansion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922181926/http://www.allaboutauto.us/2008/02/13/mahindra_jeep_another_american_indian_deal_in_the_works.html |date=22 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008 }},.</ref> ತಮ್ಮ ಮಾತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ಮಹೀಂದ್ರಾ & ಮಹೀಂದ್ರಾ ಜನವರಿ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಕ್ಸೈಲೋವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಅದರ ಮೊದಲ ಆರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ೧೫,೦೦೦ ಯುನಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು. <ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/money/report_m-and-m-net-soars-152pct-as-xylo-picks-up-speed_1278579|title=M&M net soars 152% as Xylo picks up speed|date=31 July 2009|work=dnaindia.com|access-date=11 September 2009}}</ref> ೨೦೦೮ <ref>[http://www.rediff.com/money/2006/jul/31mm.htm M&M in Egypt]</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಸಿಕೆಡಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೊವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಬವೇರಿಯನ್ ಆಟೋ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ಮಹೀಂದ್ರಾ & ಮಹೀಂದ್ರಾ [[REVA ಇಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ ಕಾರ್‌ ಕಂಪನಿ|ಮಹೀಂದ್ರಾ ಆರ್‌ಇ‌ವಿ‌ಎ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ ಸ್ಯಾಂಗ್‌ಯಾಂಗ್ ಮೋಟಾರ್ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಾಲನ್ನು ಸಹ ಗಳಿಸಿತು. ಮಹೀಂದ್ರಾ ತನ್ನ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಾರಗೊಂಡ ಎಸ್‌ಯು‌ವಿ, ಎಕ್ಸ್‌ಯು‌ವಿ೫೦೦ ಅನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಡ‌ಬ್ಲೂ೨೦೧ ಎಂದು ಕೋಡ್-ಹೆಸರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಮಹೀಂದ್ರಾದಿಂದ ಹೊಸ ಎಸ್‌ಯು‌ವಿ ಅನ್ನು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಸ್‌ಯು‌ವಿ ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದಾದ ಮೊದಲ ಜಾಗತಿಕ ಎಸ್‌ಯು‌ವಿ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎಕ್ಸ್‌ಯು‌ವಿ೫೦೦ ಬೆಲೆ ₹ -೧,೫೦೦,೦೦೦ ನಡುವೆ ಬಂದಿದೆ. ಕಂಪನಿಯು ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು (ಎರಡು ಎಸ್‌ಯು‌ವಿ ಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಿವಿ) ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ಯು‌ವಿ೫೦೦ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಭಾರತವಲ್ಲದೆ, ಕಂಪನಿಯು ಈ ಮಾದರಿಗಾಗಿ ಯುರೋಪ್, ಆಫ್ರಿಕಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-09-02/news/30105821_1_scorpio-m-m-president-global-markets|title=Global SUV|date=2 September 2011|publisher=Articles.economictimes.indiatimes.com|access-date=5 February 2012}}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕಂಪನಿಯು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆರು ಹೊಸ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ ಎಂದು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಶ್ರೀ ಪವನ್ ಗೋಯೆಂಕಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/article3476485.ece|title=M&M plans to launch 6 models in FY'13|date=31 May 2012}}</ref> ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಮಿನಿ ಟ್ರಕ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ಕ್ಸಿಮೋದ ಸಿ‌ಎನ್‌ಜಿ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ೨೯ ಜೂನ್ ೨೦೧೨ <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mahindra-launches-CNG-variant-of-Maxximo/articleshow/14496732.cms|title=Mahindra launches CNG variant of Maxximo|date=29 June 2012}}</ref> ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಮಾರುತಿಯ ಡಿಜೈರ್ ಮತ್ತು ಟೊಯೋಟಾ ಕಿರ್ಲೋಸ್ಕರ್ ಮೋಟರ್‌ನ ಎಟಿಯೋಸ್‌ಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನೀಡಲು ಕಂಪನಿಯು ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೧೨ ರಂದು ಡೀಸೆಲ್ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಆಯ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವೆರಿಟೊದ ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. <ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/mahindra-launches-new-pricier-verito/979770/|title=Mahindra launches new, 'pricier' Verito|date=26 July 2012}}</ref> ೩೦ ಜುಲೈ ೨೦೧೫ ರಂದು, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಟಿಯು‌ವಿ೩೦೦ ಎಂಬ ಹೊಸ ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಎಸ್‌ಯು‌ವಿ ಯ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ <ref>{{Cite news|url=http://www.motorscribes.com/Articles/mahindra-tuv300-set-for-september-10-launch|title=Mahindra TUV300 set for September 10 launch|last=Gour|first=Vikram|date=14 August 2015|work=MotorScribes|access-date=31 December 2015|publisher=Blended Media Solutions LLP|archive-date=6 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306040047/https://www.motorscribes.com/Articles/mahindra-tuv300-set-for-september-10-launch|url-status=dead}}</ref> ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಟಿಯು‌ವಿ೩೦೦ ವಿನ್ಯಾಸವು ಯುದ್ಧ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ಯು‌ವಿ೫೦೦, ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೋ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ವೈ‌ಎಲ್‌ಒ ನ ಕೆಲವು ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಎಮ್‌ಎಚ್‌ಎಡ‌ಬ್ಲೂ‌ಕೆ ಎಂಜಿನ್‌ನ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದೆ. ಈ ಹೊಸ ಎಂಜಿನ್ ಅನ್ನು ಎಮ್‌ಎಚ್‌ಎಡ‌ಬ್ಲೂ‌ಕೆ೮೦ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.motorscribes.com/Articles/mahindras-next-suv-is-inspired-by-a-battle-tank|title=Mahindra's next SUV is inspired by a battle tank!|last=Gour|first=Vikram|date=31 July 2015|work=MotorScribes|access-date=31 December 2015|publisher=Blended Media Solutions LLP|archive-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000638/https://www.motorscribes.com/Articles/mahindras-next-suv-is-inspired-by-a-battle-tank|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸಣ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಲೋಡ್ ವಿನಿಮಯ ವೇದಿಕೆಯಾದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಶಿಫ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಆಧಾರಿತ ಇಂಟ್ರಾ-ಸಿಟಿ ಕಾರ್ಗೋ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Companies/VhOh1ejTrYE6nAsb1YY3dM/Mahindra-launches-SmartShift-to-connect-cargo-owners-transp.html|title=Mahindra launches SmartShift to connect cargo owners, transporters|date=21 October 2015|work=Livemint|access-date=14 February 2021}}</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಶಿಫ್ಟ್ ಅನ್ನು ಮುಂಬೈ ಮೂಲದ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಪರಿಹಾರ ಪೂರೈಕೆದಾರ ಪೋರ್ಟರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/smartshift-by-mahindra-to-merge-with-logistic-solutions-provider-porter/articleshow/63045322.cms|title=SmartShift by Mahindra to merge with logistic solutions provider Porter|date=23 February 2018|work=The Times Of India|access-date=14 February 2021}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/mahindra-s-logistics-arm-smartshift-to-merge-with-porter-118022300857_1.html|title=Mahindra's logistics arm SmartShift to merge with Porter|date=23 February 2018|work=Business Standard|access-date=14 February 2021}}</ref> ಜನವರಿ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಕೆಯುವಿ೧೦೦ ಎಂಬ ಸಬ್-ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಮೊನೊಕಾಕ್ ಎಸ್‌ಯುವಿ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಕೆಯುವಿ೧೦೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕೆಯುವಿ೧೦೦ ಎನ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಟಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ರಿಫ್ರೆಶ್ ಅನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/auto/latest-auto-news/story/mahindra-launches-kuv-100-for-rs-4-42-lakh-303923-2016-01-15|title=Mahindra launches KUV 100 for Rs 4.42 lakh|date=15 January 2016|website=India Today|access-date=2 February 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.autocarindia.com/car-news/2017-mahindra-kuv100-nxt-launch-on-october-10-2017-395519|title=2017 Mahindra KUV100 NXT launch on October 10, 2017|date=6 October 2017|website=Autocar|access-date=2 February 2022}}</ref> ೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಂದು, ಮಹೀಂದ್ರ ಮರಾಜೊ ಶಾರ್ಕ್ ಪ್ರೇರಿತ ವಾಹನವನ್ನು ಮಹೀಂದ್ರಾ ರಿಸರ್ಚ್ ವ್ಯಾಲಿ (ಎಮ್‌ಆರ್‌ವಿ), ಎಮ್‌ಎ‌ಎನ್‌ಎ ಮತ್ತು ಪಿನಿನ್‌ಫೆರಿನ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ರೂಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://auto.economictimes.indiatimes.com/news/passenger-vehicle/uv/mahindra-launches-globally-engineered-marazzo-priced-upto-rs-13-90-lakh/65655405|title=Mahindra launches globally engineered Marazzo priced upto Rs 13.90 lakh|date=3 September 2020|work=Economic Times|access-date=14 February 2021}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ತನ್ನ ಎಕ್ಸ್‌ಯು‌ವಿ೩೦೦ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಸಬ್ -೪ಎಮ್ ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಮೊನೊಕಾಕ್ ಎಸ್‌ಯು‌ವಿ. ಜಿಎನ್‌ಸಿಎಪಿ ನಡೆಸಿದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕ್ರ್ಯಾಶ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಕ್ಸ್‌ಯು‌ವಿ೩೦೦ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ವಾಹನವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ 'ಸುರಕ್ಷಿತ ಆಯ್ಕೆ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ೫-ಸ್ಟಾರ್ ವಯಸ್ಕರ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ರೇಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/auto/latest-auto-news/story/mahindra-xuv300-crosses-26000-bookings-launch-on-february-14-1518554-2019-05-06|title=Mahindra XUV300 crosses 26000 bookings since February 14 launch|date=6 May 2019|website=India Today|access-date=2 February 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.globalncap.org/news/the-mahindra-xuv300-has-achieved-global-ncaps-first-ever-safer-choice-award|title=The Mahindra XUV300 Has Achieved Global NCAP's First Ever ‘Safer Choice’ Award|date=17 February 2020|website=Globalncap|access-date=2 February 2022}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರಿನ [[ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿ|ಥಾರ್]] ೨೦೨೦ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು - ಆಲ್-ನ್ಯೂ ಥಾರ್. <ref>{{Cite news|url=https://www.livemint.com/auto-news/thar-2020-india-launch-booking-price-delivery-anand-mahindra-features-11601613342971.html|title=Mahindra Thar 2020 launched in India at ₹9.80 lakh.|date=2 October 2020|work=Livemint|access-date=22 February 2021}}</ref> ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎಕ್ಸ್‌ಯು‌ವಿ೭೦೦ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/auto/cars/mahindra-xuv700-launched-full-price-list-announced/articleshow/86637445.cms|title=Mahindra XUV700 launched, full variant-wise price list announced.|date=30 September 2021|work=Times of India|access-date=14 January 2022}}</ref> ಜೂನ್ ೨೭, ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೋ ಎನ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಇದನ್ನು "ಬಿಗ್ ಡ್ಯಾಡಿ ಆಫ್ ಎಸ್ಯುವಿಗಳು" ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಈಗ "ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೋ ಕ್ಲಾಸಿಕ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>Prachi Ahluwalia / TIMESOFINDIA.</ref> === ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ === ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಅಲ್ಫರೆಟ್ಟಾ ಮೂಲದ ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿತರಕ ಗ್ಲೋಬಲ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್ ಯು‌ಎಸ್‌ಎ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/12/27/automobiles/27year.html?pagewanted=2&ref=business|title=2009 Was a Clunker. Time to Cash It In.|last=Ulrich|first=Lawrence|date=24 December 2009|work=The New York Times|access-date=27 December 2009}}</ref> ಡೀಸೆಲ್ ಎಸ್‌ಯು‌ವಿ ಗಳು ಮತ್ತು ಪಿಕಪ್ ಟ್ರಕ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಯೋಜಿಸಿದೆ. ಚಿಕನ್ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಭಾರತದಿಂದ ಪಿಕಪ್ ಟ್ರಕ್‌ಗಳನ್ನು ನಾಕ್‌ಡೌನ್ ಕಿಟ್ (ಸಿಕೆಡಿ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://www.trucktrend.com/features/news/2009/163_news090601_mahindra_planning_kit_assembly_of_diesel_pickups_to_avoid_chicken_tax/index.html|title=Mahindra Planning Kit Assembly of Diesel Pickups To Avoid Chicken Tax|publisher=Motor Trend, Benson Kong, 1 June 2009|access-date=14 ಆಗಸ್ಟ್ 2022|archive-date=15 ಜೂನ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615160818/http://www.trucktrend.com/features/news/2009/163_news090601_mahindra_planning_kit_assembly_of_diesel_pickups_to_avoid_chicken_tax/index.html|url-status=dead}}</ref> ಸಿ‌ಕೆ‌ಡಿ ಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಾಹನಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಲಾದ ಭಾಗಗಳ ಕಿಟ್‌ಗಳಿಂದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ೧೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು, ಮಹೀಂದ್ರಾ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಗ್ಲೋಬಲ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ತನ್ನ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ತನ್ನ ಮತ್ತು ಗ್ಲೋಬಲ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್ ನಡುವಿನ ಕಾನೂನು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ವಾಹನಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಗ್ಲೋಬಲ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್ ಮೂಲಕ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಬದಲು ನೇರವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ. <ref>{{Cite web|url=http://www.autoblog.com/2010/10/18/report-mahindra-introduction-to-u-s-indefinitely-delayed/|title=Report: Mahindra introduction to U.S. 'indefinitely delayed'|date=18 October 2010|publisher=Autoblog|access-date=19 October 2010}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರ ವರದಿಯು ಗ್ಲೋಬಲ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್ ಯು‌ಎಸ್‌ಎ ನ ಸಿ‌ಇ‌ಒ ಜಾನ್ ಪೆರೆಜ್ ಅವರು ಮಹೀಂದ್ರಾದ ಸಣ್ಣ ಡೀಸೆಲ್ ಪಿಕಪ್‌ಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦೧೧ ರ ವಸಂತಕಾಲದ ವೇಳೆಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ಆದರೂ ಕಾನೂನು ತೊಡಕುಗಳು ಉಳಿದಿವೆ ಮತ್ತು ಪೆರೆಜ್ ಭರವಸೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯು ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. <ref>{{Cite web|url=http://news.pickuptrucks.com/2010/11/global-vehicles-usa-still-hopes-to-sell-mahindra-trucks-by-spring.html|title=Global Vehicles USA Still Hopes to Sell Mahindra Truck by Spring|date=8 November 2010|publisher=pickuptrucks.com|access-date=12 January 2011|archive-date=15 ಜನವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110115082901/http://news.pickuptrucks.com/2010/11/global-vehicles-usa-still-hopes-to-sell-mahindra-trucks-by-spring.html|url-status=dead}}</ref> ನಂತರದ ವರದಿಗಳು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಟ್ರಕ್‌ನ ಮೂಲ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸ್ಕ್ರ್ಯಾಪ್ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ನವೀಕರಿಸಿದ ಒಂದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ವಿಳಂಬವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://www.thetruthaboutcars.com/2010/12/mahindra-delay-explained-new-pickup-model-coming/|title=Mahindra Delay Explained? New Pickup Model Coming|last=Edward Niedermeyer|date=30 December 2010|website=The truth about cars|access-date=12 January 2011}}</ref> ಜೂನ್ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ಪಿತೂರಿ ಮತ್ತು ವಂಚನೆಯನ್ನು ಆರೋಪಿಸಿ ಅದರ ಅಮೇರಿಕನ್ ವಿತರಕರು ಮಹೀಂದ್ರಾ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಮೂಹಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಹೂಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://automotive.speedtv.com/article/autos-jilted-dealers-sue-indian-automaker/|title=Jilted Dealers Sue Indian Automaker|last=Golfen|first=Bob|date=6 June 2012|website=SPEED Channel|publisher=Fox Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20120610013354/http://automotive.speedtv.com/article/autos-jilted-dealers-sue-indian-automaker|archive-date=10 June 2012|access-date=6 June 2012}}</ref> ಕಂಪನಿಯ ಯು‌ಎಸ್ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಮಹೀಂದ್ರ ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೇರಿಕಾ (ಎಮ್‌ಎ‌ಎನ್‌ಎ), ೨೦ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ ರಂದು ಮಿಚಿಗನ್‌ನ ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರು ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವನ್ನು ತೆರೆಯಿತು. ಸ್ಥಾವರವು ೨೫೦ ಜನರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ೨೫ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾದ ಮೊದಲ ವಾಹನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.financialexpress.com/industry/mahindra-opens-detroits-1st-car-making-plant-in-25-years/941050/|title=Mahindra opens Detroit's 1st car-making plant in 25&nbsp;years|date=20 November 2017|website=The Financial Express|access-date=21 November 2017}}</ref> ಹೊಸ ಸೌಲಭ್ಯದಿಂದ ಮೊದಲ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ೨ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೮ ರಂದು ಮಹೀಂದ್ರ ರೋಕ್ಸರ್ ಎಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/mahindra-unveils-new-off-road-vehicle-roxor-300607396.html|title=Mahindra Unveils New Off-Road Vehicle: ROXOR|last=America|first=Mahindra Automotive North|website=www.prnewswire.com|language=en|access-date=22 March 2018}}</ref> === ಮಹೀಂದ್ರ ಮಾದರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ === === ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾದರಿಗಳು === {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size: 0.85em; width: 88%" ! colspan="2" rowspan="2" |ಮಾದರಿ ! rowspan="2" width="10%" | ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವರ್ಷ<br /><br /><br /><br />ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ! ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾದರಿ ! rowspan="2" width="32%" | ವಾಹನ ಮಾಹಿತಿ |- ! width="10%" | ಪರಿಚಯ |- bgcolor="#e0e0e0" | colspan="5" | '''ಎಸ್‌ಯು‌ವಿ''' |- |[[ಚಿತ್ರ:Mahindra_Bolero_Gen_3.jpg|alt=|200x200px]]<br /><br /><br /><br /> '''ಬೊಲೆರೊ''' | '''ಬೊಲೆರೊ''' | ೨೦೦೦ | ೨೦೨೦ | ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಎಸ್‌ಯುವಿ . |- |[[ಚಿತ್ರ:Mahindra_TUV_300_Chennai_2016_(2).JPG|alt=|200x200px]]<br /><br /><br /><br />'''ಬೊಲೆರೊ ನಿಯೋ''' | '''ಬೊಲೆರೊ ನಿಯೋ''' | ೨೦೨೧ | ೨೦೨೧ | ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಎಸ್‌ಯುವಿ . |- |[[ಚಿತ್ರ:Mahindra_Goa_5door_in_Avellino.JPG|alt=|200x200px]]<br /><br /><br /><br />'''ವೃಶ್ಚಿಕ ರಾಶಿ''' | '''[[ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೋ|ವೃಶ್ಚಿಕ/ವೃಶ್ಚಿಕ-ಎನ್]]''' | ೨೦೨೨ | ೨೦೨೨ | ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಎಸ್‌ಯುವಿ . |- |[[ಚಿತ್ರ:Mahindra Thar Photoshoot at Perupalem Beach (West Godavari District, AP, India) Djdavid.jpg|alt=|200x200px]]<br /><br /><br /><br />'''ಥಾರ್''' | '''ಥಾರ್''' | ೨೦೧೦ | ೨೦೨೦ | 4x4 ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಎಸ್‌ಯುವಿ . |- |[[ಚಿತ್ರ:IAA_2017,_Frankfurt_(1Y7A2639).jpg|alt=|200x200px]]<br /><br /><br /><br />'''ಅಲ್ಟುರಾಸ್ ಜಿ೪''' | '''ಅಲ್ಟುರಾಸ್ ಜಿ೪''' | ೨೦೧೮ | ೨೦೧೮ | ಪೂರ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಎಸ್‌ಯುವಿ . |- bgcolor="#e0e0e0" | colspan="5" | '''ಕ್ರಾಸ್ಒವರ್ ಎಸ್‌ಯುವಿ''' |- |[[ಚಿತ್ರ:Mahindra_XUV300.jpg|alt=|200x200px]]<br /><br /><br /><br />'''ಎಕ್ಸ್‌ಯುವಿ೩೦೦''' | '''ಎಕ್ಸ್‌ಯುವಿ೩೦೦''' | ೨೦೧೯ | ೨೦೧೯ | ಬಿ-ಸೆಗ್ಮೆಂಟ್ ಕ್ರಾಸ್ಒವರ್ ಎಸ್‌ಯುವಿ . |- |[[ಚಿತ್ರ:2021_Mahindra_XUV700_2.2_AX7_(India)_front_view.png|frameless]] '''ಎಕ್ಸ್‌ಯುವಿ೭೦೦''' | '''ಎಕ್ಸ್‌ಯುವಿ೭೦೦''' | ೨೦೨೧ | ೨೦೨೧ | ಸಿ-ಸೆಗ್ಮೆಂಟ್ ಕ್ರಾಸ್ಒವರ್ ಎಸ್‌ಯುವಿ |- bgcolor="#e0e0e0" | colspan="5" | <nowiki><b id="mwAb8">ಎಂಪಿವಿ</b></nowiki> |- |[[ಚಿತ್ರ:Mahindra_Marazzo_MPV_SEP_18_(3).jpg|alt=|220x220px]]<br /><br /><br /><br />'''ಮರಾಜೊ''' | '''ಮರಾಜೊ''' | ೨೦೧೮ | ೨೦೨೦ | ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಎಮ್‌ಪಿ‌ವಿ . |- |- bgcolor="#e0e0e0" | colspan="5" | '''ಹ್ಯಾಚ್ಬ್ಯಾಕ್''' |- |[[ಚಿತ್ರ:Mahindra_KUV100_1.2_K4_Plus_2019.jpg|alt=|200x200px]]<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> '''ಕೆಯುಇವಿ೧೦೦ ಎನ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಟಿ''' | '''ಕೆಯುಇವಿ೧೦೦ ಎನ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಟಿ''' | ೨೦೧೬ | ೨೦೧೬ | ಕ್ರಾಸ್ಒವರ್ ಸೂಪರ್ಮಿನಿ . |- bgcolor="#e0e0e0" | colspan="5" | '''ಲಘು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನ''' |- |<br /><br /><br /><br /> '''ಸುಪ್ರೊ''' | '''ಸುಪ್ರೊ''' | ೨೦೧೬ | ೨೦೧೬ | ಪ್ಯಾನಲ್ ವ್ಯಾನ್/ಎಲ್‌ಎ‌ವಿ . |- bgcolor="#e0e0e0" | colspan="5" | '''ಯು‌ಟಿವಿ''' |- |[[ಚಿತ್ರ:Red_2018_Mahindra_Roxor_with_after_market_hard_cab.jpeg|alt=|199x199px]] '''ರೋಕ್ಸರ್''' | '''ರೋಕ್ಸರ್''' | ೨೦೧೮ | ೨೦೧೮ | 4x4 ಆಫ್-ರೋಡ್ ಮಾತ್ರ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಯುಟಿಲಿಟಿ ವಾಹನ . |- ! colspan="2" rowspan="2" | ಮಾದರಿ ! rowspan="2" | ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವರ್ಷವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ ! ಪರಿಚಯ ! rowspan="2" | ವಾಹನ ಮಾಹಿತಿ |- ! ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾದರಿ |} === ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ ಮಾದರಿಗಳು === * ಮಹೀಂದ್ರ ಅರ್ಮಡಾ (೧೯೯೩-೨೦೦೧) * ಮಹೀಂದ್ರ ವಾಯೇಜರ್ (೧೯೯೭-೨೦೦೨) * ಮಹೀಂದ್ರ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮೋ (೨೦೧೦-೨೦೧೫) * ಮಹೀಂದ್ರ ಕ್ಸೈಲೋ (೨೦೦೯-೨೦೧೯) * ಮಹೀಂದ್ರ ಎಕ್ಸ್‌ಯುವಿ೫೦೦ (೨೦೧೧-೨೦೨೧) * ಮಹೀಂದ್ರಾ ಕ್ವಾಂಟೊ (೨೦೧೨-೨೦೧೬) * ಮಹೀಂದ್ರಾ ನುವೋಸ್ಪೋರ್ಟ್ (೨೦೧೬-೨೦೨೦) * ಮಹೀಂದ್ರ ವೆರಿಟೊ ವೈಬ್ (೨೦೧೩-೨೦೧೯) * ಮಹೀಂದ್ರ ಇ೨೦ (೨೦೧೩-೨೦೧೬) * ಟಿಯುವಿ ೩೦೦ (೨೦೧೫-೨೦೨೦) ಟಿಯುವಿ ೩೦೦ ಬದಲಿಗೆ ಬೊಲೆರೊ ನಿಯೋ ಆಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. === ಮಿಲಿಟರಿ ವಾಹನಗಳು === ಕಂಪನಿಯು ಮಿಲಿಟರಿ ವಾಹನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಜೋಡಿಸಿದೆ. ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಜೀಪ್ ಅನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಇದು ವಿಶ್ವ ಸಮರ ೨೨ ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. <ref>[http://www.mahindra.com/What-We-do/Defense "Mahindra & Mahindra Defense Division"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905204156/http://www.mahindra.com/What-We-Do/Defense |date=5 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015 }}, Mahindra Corporate Web site.</ref> ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ ವೆಹಿಕಲ್ ಆರ್ಮರಿಂಗ್ (ಎಮ್‌ಇವಿಎ, ಮಹೀಂದ್ರ ಆರ್ಮರ್ಡ್) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಸೇನಾ ವಾಹನಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರ ಆರ್ಮರ್ಡ್ ಲೈಟ್ ಸ್ಪೆಷಲಿಸ್ಟ್ ವೆಹಿಕಲ್ (ಎ‌ಎಲ್‌ಎಸ್‌ವಿ) ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಆರ್ಮರ್ಡ್ ಸ್ಟ್ರಾಟನ್ ಆರ್ಮರ್ಡ್ ಪರ್ಸನಲ್ ಕ್ಯಾರಿಯರ್ (ಎ‌ಪಿಸಿ), <ref>{{Cite web|url=https://gomechanic.in/blog/mahindra-armored-vehicles/|title=Mahindra Armoured Vehicles: The Indigenous Line of Defence|last=Gupta|first=Ritvik|date=2020-05-31|website=The GoMechanic Blog|language=en-US|access-date=2021-03-23}}</ref> ಮತ್ತು ಏಕ್ಸ್ ನಂತಹ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ ವಾಹನಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇದು ಬಿಎಇ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್, ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ವಹಿಸಿತು; ಇದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಮಹೀಂದ್ರ ಮೈನ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟೆಡ್ ವೆಹಿಕಲ್ -೧ (ಎಮ್‌ಪಿವಿ-೧). <ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-21/news/31220043_1_defence-land-systems-india-defence-sector-defence-industry|title=Govt's 26% cap for FDI in defence a challenge: Dean McCumiskey, CEO, BAE Systems India|last=Gooptu|first=Biswarup|date=21 March 2012|work=The Economic Times|access-date=9 October 2012|archive-date=3 ಜನವರಿ 2013|archive-url=https://archive.today/20130103203157/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-21/news/31220043_1_defence-land-systems-india-defence-sector-defence-industry|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ಲೋಹೀಯ ಘಟಕಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಗಾಗಿ [[ಏರ್‌ಬಸ್|ಏರ್‌ಬಸ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನೊಂದಿಗೆ]] ಬಹು-ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/make-in-india-mahindra-group-bags-multi-million-dollar-aerospace-deal-with-airbus/articleshow/47678226.cms?from=mdr|title=Make in India: Mahindra Group bags multi-million dollar aerospace deal with Airbus|date=14 July 2018|work=Economic Times|access-date=8 May 2021}}</ref> === ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜೆನ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳು === ಮಹೀಂದ್ರಾ & ಮಹೀಂದ್ರಾ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ೪,೫೦,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹೀಂದ್ರ ಪವರ್ರೊಲ್ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು [[ಡೀಸಲ್ ನ್ನು ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಯಂತ್ರ|ಡೀಸೆಲ್ ಜನರೇಟರ್ ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು (ಜೆನ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳು)]] ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>[http://www.mahindra.com/What-We-do/Energy/Companies/Mahindra-and-Mahindra-Energy-Division "Mahindra & Mahindra Energy Division"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130929162507/http://www.mahindra.com/What-We-do/Energy/Companies/Mahindra-and-Mahindra-Energy-Division |date=29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013 }}, Mahindra Corporate Website.</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರ ಪವರ್ರೊಲ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸಿಎನ್‌ಜಿ/ಎನ್‌ಜಿ ಜೆನ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಗ್ಯಾಸ್ ಚಾಲಿತ ಜೆನ್‌ಸೆಟ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/mahindra-powerol-forays-into-gas-genset-segment/article23502696.ece|title=Mahindra Powerol forays into gas genset segment|date=11 April 2018|work=The Hindu Businessline|access-date=8 May 2021}}</ref> ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಪವರ್ರೊಲ್‌ಗೆ ಡೆಮಿಂಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.indiainfoline.com/article/news-sector-power/mahindra-powerol-wins-deming-prize-for-2014-114111800136_1.html|title=Mahindra Powerol wins Deming Prize for 2014|date=18 November 2014|work=IIFL|access-date=8 May 2021}}</ref> === ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣಗಳು === ಮಹೀಂದ್ರಾ ೬೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅಗ್ರ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ (ಪರಿಮಾಣದಿಂದ) ವಾರ್ಷಿಕ ಮಾರಾಟ ಒಟ್ಟು ೨,೦೦,೦೦೦ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. ಅದರ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ, ಕಂಪನಿಯು ೨.೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.mahindra.com/What-We-Do/Farm-Equipment|title="Farm Equipment", Mahindra Corporate Website. Retrieved 5 December 2011|publisher=Mahindra.com|access-date=5 February 2012|archive-date=9 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120209094740/http://www.mahindra.com/What-We-Do/Farm-Equipment|url-status=dead}}</ref> ಮಹೀಂದ್ರಾ & ಮಹೀಂದ್ರಾದ ಕೃಷಿ ಸಲಕರಣೆ ವಿಭಾಗ ( ಮಹೀಂದ್ರ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ಸ್ ) ಸುಮಾರು ೧,೦೦೦ ಡೀಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧.೪೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಗ್ರಾಹಕರು. <ref>[http://www.mahindra.com/What-We-do/Farm-Equipment/Companies/Mahindra-and-Mahindra-Farm-Equipment-Division "Mahindra & Mahindra Farm Equipment Division"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150912160907/http://www.mahindra.com/What-We-do/Farm-Equipment/Companies/Mahindra-and-Mahindra-Farm-Equipment-Division |date=12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015 }}, Mahindra Corporate Website.</ref> [[ಭಾರತ]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]], [[ಚೀನಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] (ನೈಜೀರಿಯಾ, ಮಾಲಿ, ಚಾಡ್, ಗ್ಯಾಂಬಿಯಾ, ಅಂಗೋಲಾ, ಸುಡಾನ್, ಘಾನಾ ಮತ್ತು ಮೊರಾಕೊ), ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ (ಚಿಲಿ, ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ, ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ ೪೦ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಟ್ರಾಕ್ಟರುಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ವೆನೆಜುವೆಲಾ, ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕಾ, ಮತ್ತು ಕೆರಿಬಿಯನ್), ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ (ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳ), ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ (ಇರಾನ್ ಮತ್ತು ಸಿರಿಯಾ) ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್ (ಸರ್ಬಿಯಾ, ಟರ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಸಿಡೋನಿಯಾ). ಮಹೀಂದ್ರಾ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ಸ್ ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಮಹೀಂದ್ರ ಯು‌ಎಸ್‌ಎ, ಮಹೀಂದ್ರ (ಚೀನಾ) ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಕಂಪನಿ, ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರ ಯುಯೆಡಾ (ಯಾಂಚೆಂಗ್) ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಕಂಪನಿ (ಜಿಯಾಂಗ್ಸು ಯುಯೆಡಾ ಗ್ರೂಪ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮ). [[ಚಿತ್ರ:Mahindra_Arjun_605_DI_tractor_with_trailer.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Mahindra_Arjun_605_DI_tractor_with_trailer.JPG/220px-Mahindra_Arjun_605_DI_tractor_with_trailer.JPG|thumb| ಮಹೀಂದ್ರ ಅರ್ಜುನ್ ೬೦೫ ಡಿಐ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಜೊತೆಗೆ ಟ್ರೈಲರ್]] ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ & ಮಹೀಂದ್ರಾದ ಫಾರ್ಮ್ ಸಲಕರಣೆ ವಲಯವು ಡೆಮಿಂಗ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.in/2003/10/14/stories/2003101401860300.htm|title=M&M unit receives Deming award|date=13 October 2003|work=The Hindu|access-date=2 February 2014}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.mahindra.com/News/Press-Releases/1294142442|title=Press Release: M&M Tractors awarded the Deming for excellence in quality|publisher=Mahindra Group|access-date=2 February 2014|archive-date=19 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219010323/http://www.mahindra.com/News/Press-Releases/1294142442|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಇದು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಜಪಾನ್ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/press-releases/mahindra-s-fes-wins-japan-quality-medal-107111501008_1.html#:~:text=Mahindra's%20Farm%20Equipment%20Sector%20has,multi%2Dutility%20vehicles%20in%20India|title=Mahindra's FES wins Japan quality medal|date=5 February 2013|work=Business Standard|access-date=8 May 2021}}</ref> ಕಂಪನಿಯು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ೮೮ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಗ್ರಾಹಕರ ತೃಪ್ತಿ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು (ಸಿ‌ಎಸ್‌ಐ) ಗಳಿಸಿದೆ. ಲೋಡ್ ಕಾರ್‌ನ ಆಂತರಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಇದು ನವೀನ ಉತ್ಪನ್ನ/ಸೇವೆಗಳ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ೨೦೦೮ ರ ಗೋಲ್ಡನ್ ಪೀಕಾಕ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. <ref>{{Cite news|url=http://goldenpeacockaward.com/innovative-productservice-award-gpipsa.html|title=Innovative Product/Service (GPIPSA)|date=|work=Golden Peacock Awards|access-date=8 May 2021|archive-date=8 ಮೇ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508093116/http://goldenpeacockaward.com/innovative-productservice-award-gpipsa.html|url-status=dead}}</ref> ಏಷ್ಯಾದ ೨೦೦ ಅತ್ಯಂತ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಮತ್ತು ನವೀನ ಕಂಪನಿಗಳ ತನ್ನ ೨೦೦೯ ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜರ್ನಲ್ ೧೦ ಅತ್ಯಂತ ನವೀನ ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದೆ. ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಇತರ ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಹೀಂದ್ರಾ ಆಪ್ಲಿಟ್ರಾಕ್ ಮೂಲಕ ಫಾರ್ಮ್ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಇದು ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನ-ಸರಣಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/business/report-mahindra-mahindra-plans-to-add-farm-mechanisation-products-1976132|title=Mahindra & Mahindra plans to add farm mechanisation products|date=8 April 2014|work=DNA|access-date=8 May 2021}}</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ & ಮಹೀಂದ್ರಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ಫಾರ್ಮ್ ಸಲಕರಣೆ ವಲಯ (ಎಫ್‌ಇ‌ಎಸ್) ಉಪ ೨೫ಎಚ್‌ಪಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 'ಜಿಐವಿಒ' ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://auto.economictimes.indiatimes.com/news/automotive/farm-equipment/mahindra-launches-new-small-tractor-jivo/59996770|title=Mahindra launches new small tractor 'JIVO'|date=10 April 2017|work=The Economic Times|access-date=8 May 2021}}</ref> ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ಸರ್ಪಂಚ್ ಪ್ಲಸ್ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ೩೦ಬಿಎಚ್‌ಪಿ ಮತ್ತು ೫೦ಬಿ‌ಎಚ್‌ಪಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಹಿಂದೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸರಪಂಚ್ ೫೭೫ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/auto/commercial-vehicles/mahindra-sarpanch-plus-tractor-launched-in-maharashtra-price-power-warranty-farm-equipment-india/1999644/|title=Mahindra Sarpanch Plus tractor launched in Maharashtra: Price, power, warranty|date=22 June 2020|work=Financial Express|access-date=8 May 2021}}</ref> ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ [[ಆಲೂಗಡ್ಡೆ|ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ]] ನೆಡುವಿಕೆಗೆ ಹೊಸ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಪ್ಲಾಂಟಿಂಗ್‌ಮಾಸ್ಟರ್ ಪೊಟಾಟೊ + ಅನ್ನು ಡಿ‌ಇಡಬ್ಲ್ಯೂ‌ಯುಐಎಫ್ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/business/mahindra-launches-new-potato-planting-machinery-in-punjab-up-gujarat-138241|title=Mahindra launches new potato planting machinery in Punjab, UP, Gujarat|date=8 September 2020|work=Tribune India|access-date=8 May 2021}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ ರಂದು, ಮಹೀಂದ್ರಾ ತನ್ನ ಹೊಸ 'ಕೃಷಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ' ವ್ಯವಹಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್-ಇ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದಿತು. ಈ ವ್ಯಾಪಾರವು ರೈತರಿಗೆ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ, ಕೈಗೆಟುಕುವ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಚಾಲಿತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/mahindra-s-farm-equipment-sector-rolls-out-krish-e-centres-in-maharashtra-120100200849_1.html|title=Mahindra's Farm Equipment Sector rolls out Krish-e centres in Maharashtra|date=2 April 2020|work=Business Standard|access-date=8 May 2021}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾದ ಎಫ಼್‌ಇಎಸ್ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಯುವೋ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು - ಯುವೋ ಟೆಕ್ + ಎಂಬ ಹೊಸ-ಯುಗದ ಸುಧಾರಿತ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಶ್ರೇಣಿ. <ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/business/mahindra-launches-new-yuvo-tech-tractor-will-be-available-in-three-models|title=Mahindra launches new Yuvo Tech + tractor; will be available in three models|date=12 October 2021|work=Free Press Journal|access-date=14 January 2022}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Mahindra_e2o_Plus_battery_electric_car,_cropped_(2).png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/Mahindra_e2o_Plus_battery_electric_car%2C_cropped_%282%29.png/220px-Mahindra_e2o_Plus_battery_electric_car%2C_cropped_%282%29.png|thumb| ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕಾರು]] == ವಿವಾದ == ೨೦೨೨ ರ ರಷ್ಯಾದ ಉಕ್ರೇನ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಸೇರಲು ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು. [[ಆಗಸ್ಟ್]] ೧೦, ೨೦೨೨ ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾದ ಯೇಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆಯು ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಕಂಪನಿಗಳು ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಹೀಂದ್ರ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾವನ್ನು "ಡಿಗ್ಗಿಂಗ್ ಇನ್" ಎಂಬ ಕೆಟ್ಟ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ನಿರ್ಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು: ಕಂಪನಿಗಳು ನಿರ್ಗಮನ / ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕಡಿತಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite web|url=https://som.yale.edu/story/2022/almost-1000-companies-have-curtailed-operations-russia-some-remain|title=Almost 1,000 Companies Have Curtailed Operations in Russia—But Some Remain|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|website=[[Yale School of Management]]|access-date=10 August 2022}}</ref> == ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Mahindra_&_Mahindra_Kandivali_Plant_2015.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Mahindra_%26_Mahindra_Kandivali_Plant_2015.JPG/220px-Mahindra_%26_Mahindra_Kandivali_Plant_2015.JPG|thumb| ಮಹೀಂದ್ರಾ & ಮಹೀಂದ್ರಾ ಕಾಂದಿವಲಿ ಘಟಕ, ಆಟೋ ಸೆಕ್ಟರ್ ಮುಖ್ಯ ಗೇಟ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಹೆದ್ದಾರಿ, ಮುಂಬೈ]] {| class="wikitable" style="text-align: left; font-size: 1em; width: 70%" |'''ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಪ್ರಕಾರ''' | '''ನಗರ / ರಾಜ್ಯ / ದೇಶ''' | '''ತಯಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ''' |- | '''ಎಂಜಿನ್ ಸಸ್ಯ''' | ಇಗತ್ಪುರಿ, [[ನಾಸಿಕ್]] ಜಿಲ್ಲೆ, [[ಭಾರತ]]<br /><br /><br /><br /> ಎಮ್‌ಎಚ್‌ಇ‌ಎಲ್ ಚಕನ್ | |- | '''ಟೂಲ್ & ಡೈ ಸಸ್ಯ''' | ನಾಸಿಕ್, ಭಾರತ | ಡೈಸ್ ತಯಾರಿಕೆ |- | '''ಬಹುಪಯೋಗಿ ಘಟಕಗಳು''' | [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಭಾರತ | ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳು (ವಿದ್ಯುತ್)<br /><br /><br /><br /> ಸಣ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು (ವಿದ್ಯುತ್) |- | '''ಒಟ್ಟು + ಅಸೆಂಬ್ಲಿ''' | ಚಕನ್ ( [[ಪುಣೆ]] ), ಭಾರತ | ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳು (ವಿದ್ಯುತ್)<br /><br /><br /><br /> ಸಣ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು (ವಿದ್ಯುತ್)<nowiki></br></nowiki> ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು |- | '''ಒಟ್ಟು + ಅಸೆಂಬ್ಲಿ''' | ಕಾಂದಿವ್ಲಿ ( [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]] ), ಭಾರತ | ಪಿಕಪ್‌ಗಳು |- | '''ವಾಹನ ಜೋಡಣೆ ಸ್ಥಾವರ''' | [[ಹರಿದ್ವಾರ]], ಭಾರತ | ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳು<br /><br /><br /><br /> ಸಣ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು |- | '''ವಾಹನ ಜೋಡಣೆ ಸ್ಥಾವರ''' | ನಾಸಿಕ್, ಭಾರತ | ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳು<br /><br /><br /><br /> ಸಣ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು |- | '''ವಾಹನ ಜೋಡಣೆ ಸ್ಥಾವರ''' | ಜಹೀರಾಬಾದ್, ( [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್]] ) ಭಾರತ | ಸಣ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು<br /><br /><br /><br /> ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು |- | rowspan="5" | '''ಸಾಗರೋತ್ತರ ವಿತರಕ ಸ್ಥಾವರ''' | [[ಡರ್ಬನ್]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] <ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/mahindra-safrica-idUSL5N1SW10S|title=India's Mahindra opens first assembly plant in South Africa|date=25 May 2018|work=Reuters|access-date=3 September 2021}}</ref> | ಸಣ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು |- | ಸೌಸೆ, [[ಟುನೀಶಿಯ|ಟುನೀಶಿಯಾ]] | ಸಣ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು |- | ಮೊಂಬಾಸಾ, [[ಕೀನ್ಯಾ]] | ಸಣ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು |- | ಮುಟುಗಮಾ, [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] | ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳು |- | [[ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್]], ಯು‌ಎಸ್‌ಎ | ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳು |- | rowspan="11" | '''ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ''' | [[ಜೈಪುರ]], ಭಾರತ ಜಹೀರಾಬಾದ್, (ಹೈದರಾಬಾದ್) ಭಾರತ, ಮುಂಬೈ, ಭಾರತ [[ಮೊಹಾಲಿ]], ಭಾರತ [[ನಾಗಪುರ|ನಾಗ್ಪುರ]], ಭಾರತ ರುದ್ರಪುರ, ಭಾರತ [[ವಡೋದರಾ]], ಭಾರತ ಮಜ್ರಿ, ಜಿಲ್ಲೆ ಕುರಲಿ | |- | [[ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌|ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] | |- | [[ಹೂಸ್ಟನ್]], [[ಟೆಕ್ಸಸ್|ಟೆಕ್ಸಾಸ್]], ಯುಎಸ್<br /><br /><br /><br /> ಆಲಿವ್ಹರ್ಸ್ಟ್, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]], ಯುಎಸ್ ಬ್ಲೂಮ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ, ಯುಎಸ್ | |- | [[ಅಲ್ಜೀರಿಯ|ಅಲ್ಜೀರಿಯಾ]] | |- | [[ಬೆನಿನ್]] | |- | [[ಗ್ಯಾಂಬಿಯ|ಗ್ಯಾಂಬಿಯಾ]] | |- | [[ಘಾನಾ]] | |- | [[ನೈಜೀರಿಯ|ನೈಜೀರಿಯಾ]] | |- | [[ಚಾಡ್]] | |- | [[ಮಾಲಿ]] | |- | [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] | |- | rowspan="4" | '''ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳು ಮಾತ್ರ''' | ಪಿತಾಂಪುರ್ ( [[ಇಂದೋರ್|ಇಂಧೋರ್]] ), ಭಾರತ | |- | [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]] | |- | ಜಿನಾನ್, [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನಾ]] | |- | ಮ್ಯಾಂಡ್ಯೂರ್, [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] | |- |} == ವಾಹನಗಳ ನಾಮಕರಣ == ಕಂಪನಿಯು ತಯಾರಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಾಹನಗಳು [[ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೋ|ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೋ]], ವೆರಿಟೊ ಮತ್ತು ನಲ್ಲಿರುವಂತೆ 'O' ನೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ನಿಯಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. 2013 ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪವನ್ ಗೋಯೆಂಕಾ ಅವರು ಬೊಲೆರೊ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೊ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಇದು ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು, ಕಂಪನಿಯು ವಾಹನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ 'ಓ' [[ಅದೃಷ್ಟ]] ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/why-auto-cos-mahindra-mahindra-and-honda-name-their-products-to-ride-on-luck/articleshow/19099442.cms|title=Why auto cos Mahindra & Mahindra and Honda name their products to ride on luck|date=21 March 2013|website=Economic Times|access-date=18 June 2020}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು == * ೨೦೦೬–೦೭ ರ ಬಾಂಬೆ ಚೇಂಬರ್ ಗುಡ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಿಟಿಜನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. <ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/news/business/mahindra-wins-bombay-chamber-good-corporate-citizen-award_304755.html|title=Mahindra wins Bombay Chamber Good Corporate Citizen Award|date=25 September 2007|publisher=MoneyControl.com|access-date=2 February 2014}}</ref> * ಬಿಸಿನೆಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಎಫ್‌ಐಸಿಸಿಐ-ಎಸ್‌ಇಡಿಎಫ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೦೭. <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-business/fm-tells-corporates-to-embrace-pms-social-charter/article1260042.ece|title=FM tells corporates to embrace PM's social charter|date=17 May 2008|work=The Hindu|access-date=2 February 2014}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.ficci-sedf.org/sedf-csr-award-2007.pdf|title=FICCI – SEDF CSR Award 2007|date=16 May 2008|publisher=FICCI-SEDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20130902163342/http://ficci-sedf.org/sedf-csr-award-2007.pdf|archive-date=2 September 2013|access-date=2 February 2014}}</ref> * ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ವರದಿಯು ತನ್ನ ಇಂಡಿಯಾ ಸ್ಟಡಿ ೨೦೧೪ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಮ್‌&ಎಮ್ ಅನ್ನು ಭಾರತದ ೧೦ನೇ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿದೆ (೨೦,೦೦೦ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ). <ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/samsung-is-india-s-most-trusted-brand-followed-by-sony-tata-114012901162_1.html|title=Samsung is India's most trusted brand followed by Sony, Tata|date=29 January 2014|work=Business Standard|access-date=2 February 2014}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/money/report-samsung-beats-nokia-to-become-india-s-most-trusted-brand-of-2014-1958354|title=Samsung beats Nokia to become India's most trusted brand of 2014|date=30 January 2014|work=DNA India|access-date=2 February 2014}}</ref> * ಫಾರ್ಮ್ ಸಲಕರಣೆ ವಿಭಾಗವು ೨೦೦೩ ಡೆಮಿಂಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. * ಫಾರ್ಮ್ ಸಲಕರಣೆ ವಿಭಾಗವು ೨೦೦೭ <ref>[http://machinist.in/index.php?option=com_content&task=view&id=544&Itemid=2 The Machinist on M&M winning the Japan Quality Medal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090608083930/http://machinist.in/index.php?option=com_content |date=8 ಜೂನ್ 2009 }}, additional text.</ref> ಜಪಾನ್ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. * ಯುಎಸ್ ಮೂಲದ ರೆಪ್ಯುಟೇಶನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ತನ್ನ 'ಗ್ಲೋಬಲ್ ೨೦೦: ದ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ರೆಪ್ಯೂಟೇಶನ್ಸ್' ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೨೦೦೮ <ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/2008/06/04/reputation-institute-report-lead-cx_mk_0604lovehate_table.html|title=Reputation Institute Global 200|date=4 June 2008|work=Forbes|access-date=2 February 2014}}</ref> ಅಗ್ರ ಹತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಮ್‌&ಎಮ್ ಅನ್ನು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿದೆ. * ಬ್ಲೂಬೈಟ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್ ಎಮ್‌&ಎಮ್ ಅನ್ನು ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಆಟೋ (ಕಾರ್ಸ್) ಸೆಕ್ಟರ್‌ಗಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕಾರ್ ಕಂಪನಿ (ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ರೆಪ್ಯೂಟೇಶನ್ ಬೆಂಚ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಸ್ಟಡಿ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ) ಎಂದು ರೇಟ್ ಮಾಡಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.bluebytes.info|title=Blue Bytes|publisher=Bluebytes.info|access-date=20 October 2018}}</ref> * <ref>{{Cite news|url=https://www.autonewspress.com/mahindra-wins-top-corporate-governance-csr-awards-asiamoney-awards-2016/|title=Mahindra wins top Corporate Governance and CSR awards at Asiamoney Awards 2016|date=11 January 2017|work=Auto News Press|access-date=1 June 2021|archive-date=2 ಜೂನ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215356/https://www.autonewspress.com/mahindra-wins-top-corporate-governance-csr-awards-asiamoney-awards-2016/|url-status=dead}}</ref> ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಉನ್ನತ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸಿಎಸ್‌ಆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. * ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಟೈಮ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಿಂದ ಮಹೀಂದ್ರಾವನ್ನು 'ವರ್ಷದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಇನ್ನೋವೇಟರ್' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://time.com/4652074/time-india-awards-2017-winners/|title=Here Are the Winners of the 2017 TIME India Awards|date=27 January 2017|work=Time|access-date=1 June 2021|archive-date=10 ಮೇ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510231344/https://time.com/4652074/time-india-awards-2017-winners/|url-status=dead}}</ref> * ಕಂಪನಿಯು ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಬನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಲ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಸೌಲಭ್ಯವಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.autocarpro.in/news-national/mahindra-igatpuri-plant-becomes-india-first-carbonneutral-facility-41459|title=Mahindra's Igatpuri plant becomes India's first carbon-neutral facility|date=30 November 2018|work=Autocar|access-date=28 May 2021}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/auto/car-news/mahindras-igatpuri-plant-indias-first-carbon-neutral-facility-heres-what-it-means/1403159/|title=Mahindra's Igatpuri plant India's first Carbon Neutral Facility: Here's what it means|date=4 December 2018|work=Financial Express|access-date=1 June 2021}}</ref> * ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ (ಎಮ್‌&ಎಮ್) ನ ಏಳು ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಜಪಾನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಮೆಂಟೆನೆನ್ಸ್ (ಜಿಐಪಿಎಮ್) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. <ref>{{Cite news|url=https://www.autocarpro.in/news-national/seven-mahindra-mahindra-plants-bag-jipm-awards-28726|title=Seven Mahindra & Mahindra plants bag JIPM awards|date=22 March 2018|work=Autocar|access-date=1 June 2021}}</ref> * ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್‌ಬ್ರಾಂಡ್‌ನಿಂದ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಭಾರತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.interbrand.com/newsroom/interbrand-unveils-2019-best-indian-brands-celebrates-brave-growth-amidst-change/|title=Interbrand unveils 2019 Best Indian Brands: Celebrates Brave Growth amidst Change|date=|work=Interbrand|access-date=1 June 2021}}</ref> * ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ೨೦೦೦ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ೨೦೦೦ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ & ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸೇರಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/ril-hdfc-among-57-indian-companies-on-forbes-global-2000-list/articleshow/69774000.cms?from=mdr#:~:text=While%20TCS%2C%20ICICI%20Bank%2C%20L%26T,Hindalco%2C%20HCL%20Tech%2C%20M%26M%2C|title=RIL, HDFC among 57 Indian companies on Forbes Global 2000 list|date=13 June 2019|work=Economic Times|access-date=1 June 2021}}</ref> * ಫಾರ್ಚೂನ್‌ನ ಜಾಗತಿಕ 'ಚೇಂಜ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್' ಪಟ್ಟಿ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ೨೩ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು. <ref>{{Cite news|url=https://fortune.com/2019/08/19/change-the-world-2019-companies-to-watch/|title=Fortune's 2019 Change the World List: Companies to Watch|date=19 August 2019|work=Fortune|access-date=1 June 2021}}</ref> * ಮಹೀಂದ್ರಾ ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಅನ್ನು ಟೀಮ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ಮೆನ್ ಮತ್ತು ಸಿಎನ್‌ಬಿ‌ಸಿ ಟಿವಿ೧೮ ನಿಂದ 'ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ೨೦೨೧' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.cnbctv18.com/business/most-trusted-brands-of-india-2021-8791541.htm|title=Most Trusted Brands Of India 2021|date=12 April 2021|work=CNBCTV18|access-date=1 June 2021}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ವಾಹನ]] [[ಉದ್ಯಮ]] * [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಭಾರತದ]] ಕಂಪನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಮಹೀಂದ್ರಾ ಲೈಫ್‌ಸ್ಪೇಸಸ್ * ಮಹೀಂದ್ರ ರೇಸಿಂಗ್ * ಮಹೀಂದ್ರ ಸಸ್ಟೆನ್ * [[ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೋ|ಮಹೀಂದ್ರ]] ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳು * ಮಹೀಂದ್ರಾ & ಮಹೀಂದ್ರಾ ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಸರ್ವೀಸಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ * ಮಹೀಂದ್ರಾ ಟ್ರಕ್ ಮತ್ತು ಬಸ್ ವಿಭಾಗ == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Official website|auto.mahindra.com}} ==ಉಲೇಖಗಳು== == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] itol1q0jwyc2k4jz1dzo2i1y105c1ml 3 145448 1427561 1384380 2026-09-07T07:23:29Z Gopala Krishna A 23266 /* ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಂ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಡ್ಯೂಲುಗಳನ್ನು ತರಲು ಕೋರಿಕೆ */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1427561 wikitext text/x-wiki {{ಸುಸ್ವಾಗತ}}.<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೧:೦೯, ೨೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Translate == Translate Infobox ಊರು ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ Total → ಒಟ್ಟು Population → ಜನಸಂಖ್ಯೆ Time zone → ಸಮಯ ವಲಯ Vehicle registration → ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕ Thanks [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೭, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)[[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೬, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :ನಾನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತೇನೆ <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೬:೩೮, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಧನ್ಯವಾದಗಳು [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೦೯, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Template == {{Translation|" "}} 👈 {Translation|" "}👈 ಈ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ?? [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೫೩, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :Added template. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೦೬:೫೮, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) {{Ping|~aanzx}} But ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದು ಅದು ಅಲ್ಲ This👇 template https://en.m.wikipedia.org/wiki/Template:Translation [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೩೯, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :Added <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೦:೪೧, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಧನ್ಯವಾದಗಳು 🙏 [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೨, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Question from [[User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] (೧೫:೨೨, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) == Hello dear mentor! I'm testing the feature now that the new system is deployed. You can invite other trusted users to become mentors, they have to visit [[special:EnrollAsMentor]] to signup. If you have any question about the Growth features, or about how to improve newcomers' first steps, let me know. All the best, --[[ಸದಸ್ಯ:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Trizek (WMF)|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೨, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೦೫:೪೧, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) == ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗಾಗಿ ʼಮೈಸೂರಿನ ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತ ಚರ್ಮಪ್ರಸಾಧನ (ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಡರ್ಮಿ) ಸಂಸ್ಥೆ – ವ್ಯಾನ್‌ ಇನ್ಜೇನ್‌ ಮತ್ತು ವ್ಯಾನ್‌ ಇನ್ಜೇನ್‌ʼ ಲೇಖನ ಬರೆಯುವ ಮೊದಲು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆಯೇ ಎಂದು ಹುಡುಕಿದೆ. ಸಿಗಲಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣ ಮುಂದುವರೆದು ಒಂದೆರೆಡು ಪ್ಯಾರಾ ಮಾಡಿ ಅಪೂರ್ಣವೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಇಂದು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ತರುವಾಯು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹುಡುಕಲಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಲೇಖನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ ಇರುವುದು ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ಅದು ಅತಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ನನ್ನದು ಬಾಲಿಷವೆನಿಸಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ನಿನ್ನೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದರೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ ಲೇಖನವನ್ನು ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ನನ್ನದು. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೫:೪೧, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಅಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ನೀವು ಈಗ ಹೊಸ ಪುಟದ ಅನುವಾದವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು https://kn.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=kn&from=en&page=Van+Ingen+%26+Van+Ingen&targettitle=Van+Ingen+%26+Van+Ingen <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೦೫:೫೩, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Question from [[User:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] on [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] (೦೯:೨೯, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) == ನಾನು ಹೊಸದಾದ ಲೇಖನವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಏಕೆ? --[[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೯, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :ನೀವು ಯಾವುದೇ ದೋಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಹೇಳಬಲ್ಲಿರಾ?, ನೀವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3 ರಂದು [https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%87%E0%B2%B7:AbuseLog&wpSearchUser=Meghana+Shivanand ಜಾಗತಿಕ ದುರ್ಬಳಕೆ ಫಿಲ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ] ನಿಮ್ಮ ಪುಟ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ತಡೆ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಪಾದನೆಗಳಿಲ್ಲ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೦೯:೩೮, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == ಅನುವಾದ == ನಮಸ್ತೆ, [[ಗಂಧದಗುಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ ೨೦೨೨)]] ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದ ಈ [[ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:About]] ಅನ್ನು ಅನುವಾದ ಮಾಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೦೯, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :ನಾಳೆ ಅದನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೩:೨೯, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ::ಬಹು ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳು ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ ಅನುವಾದಿಸಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು ಅದನ್ನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೨:೨೨, ೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಧನ್ಯವಾದ [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೦, ೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೫೫, ೧೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == ವರ್ಗ == [[ಅಮೋಘವರ್ಷ ಜೆಎಸ್]] ಈ ಪುಟದ ಕೆಳಗಡೆ ಇರುವ error ವರ್ಗ (Articles with invalid date parameter in template),(Articles with hCards),(CS1 ಇಂಗ್ಲಿಷ್-language sources (en),) ಇಂತಹ ವರ್ಗಗಳನ್ನು hide ಮಾಡ್ಲಿಕ್ಕೆ ಆಗುದಿಲ್ಲವೆ?? ಯಾಕೆಂದ್ರೆ ಬೇರೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹಿಂದಿ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಯೂ ಇಂತಹ error ಇದ್ರು ಸಹ ಕೆಳಗಡೆ ಅಂತಹ ವರ್ಗ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೨೧, ೧೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) :ಇದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಕೆಲವು ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ , ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Infobox person ನಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಲ್ಲದ ವರ್ಗವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಲು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೦೭:೩೧, ೧೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == Errors == [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Film date ]] ನಲ್ಲಿ Errors ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಆಗುತ್ತಾ ಎಂದು ನೋಡಿ. ಈ ರೀತಿ errors ಇದೆ 👇 {{Film date|2022|11|11}} [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೮, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) :[[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|@SyntaxErrors098]] fixed by Jon Harald Søby <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೩:೩೩, ೭ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) ಇಲ್ಲಿ ಸರಿ ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಆದ್ರೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಪುಟದಲ್ಲಿ errors ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಈ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Film date]] [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೯, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) == ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ == {| style="background-color: #FFFF00; border: 1px solid #fceb92;border-style:solid; border-width:6px; border-color:#bca9f5; style:{{corners}}" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:The gate to Udupi Town.jpg|The_gate_to_Udupi_Town]|225px]] |style="font-size: large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.00;" | '''ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ''' |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wikimedia logo family complete-2013.svg|130px|alt="Wikidata"]] |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರ ಭೌತಿಕ ಸಮ್ಮಿಲನವನ್ನು '''ಜನವರಿ ೨೨,೨೦೨೩ರಂದು ಉಡುಪಿ'''ಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮಿಲನದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಯಾವುದೇ ವಿಕಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲ ಸಂಪಾದಕರಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶವಿದ್ದು ಬಹಳ ಸಮಯದ ನಂತರ ಎಲ್ಲರ ಭೇಟಿಯು ಒಂದು ಉಲ್ಲಾಸದಾಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮರುಚೈತನ್ಯ ತಂದುಕೊಡಬಹುದೆಂಬ ಆಶಾಭಾವನೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಳೆ ಹೊಸ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರ ಸಮಾಗಮವು ಜ್ಞಾನದ ಹಂಚಿಕೆಗೆ, ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ವೇದಿಕೆಯಾಗುವ ವಿಶ್ವಾಸವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಸಮುದಾಯದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪಾದಕರು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಗೊಳಿಸೋಣ. ಎಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಸ್ವಾಗತ. '''ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ನೊಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸಮ್ಮಿಲನ/ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡಿ.''' |} {{clear}} ---- ಈ ಸಂದೇಶ [[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ]] ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಕಳಿಸಲಾಗಿದೆ. <div style="border-bottom: 2px solid red; border-top: 2px solid yellow; border-radius: 40px 0px 40px 0px; padding: 0px 5px; font-weight:bold; letter-spacing: 1.5px; text-align: center;"> <br /> ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಶುಭಾಶಯಗಳು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span>೧೪:೩೭, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) <br /> </div> <!-- Message sent by User:~aanzx@knwiki using the list at https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:~aanzx/Active_user_list&oldid=1143808 --> == Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organisers, We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]] Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so. Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns. Thanks and Regards, Feminism and Folklore 2023 International Team [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೧೧, ೩೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೩ (IST) <!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24455456 --> == ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ ಬಗ್ಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಸ್ಪರ್ದೆ ಆಹ್ವಾನ == <div style="border: solid 1px #333; border-radius: 0.2em; box-shadow: 0 4px 4px #999; margin-bottom: 1.5em; display: table; width: 100%; height: 100px; line-height: 1.2; text-align: center; cursor: pointer;"> <p style="font-size: 1.4em;">[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೩|'''ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ''']] ಬಗ್ಗೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬರವಣಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್ಲೋರ್ (WLF) ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಅಭಿಯಾನದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಪರ್ದೆ 1 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023ರಿಂದ 31 ಮಾರ್ಚ್ 2023 ವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.</p> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive">[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ_ಮತ್ತು_ಜಾನಪದ_೨೦೨೩|<span style="color:white">ಬಾಗವಹಿಸಲು ಈ ಪುಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡಿ..</span>]]</span> <div style="display: table-cell; vertical-align: middle;">[[ಚಿತ್ರ:Feminism_and_Folklore_banner.svg|250px|right]]</div></div> <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold; align:center;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> <!-- Message sent by User:~aanzx@knwiki using the list at https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:~aanzx/Active_user_list&oldid=1149743 --> == About wpcleaner == @[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] It seems wpcleaner is not fully configured. At present it seems to detect wpcleaner errors (above 500) and we need to add checkwiki errors [see https://phabricator.wikimedia.org/T330269]. After configuring fully please ping me also. As a general rule [not 100% sure but reference tags come before punctuation marks on french wikipedia]. It also needs some person with thorough understanding of exceptions to general rules. Good luck. [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೩೬, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] I have no idea how to use or configure wpcleaner, since any of local users are not interested or asking about it, don't feel any necessity for it , anyway will check if I can understand it and let you know, because last i checked kannada text were rendered as box in wpcleaner. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೪:೪೩, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) ::@[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] rendered as box: its issue of non existent fonts or issue with wpcleaner. what os: windows or linux [apt install fonts-indic, if on debian]. Will you help with translation of error messages? [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೫, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :::[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] thank you for help, I use windows is can you suggest how to fix font <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೫:೨೭, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) ::::@[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] search query: https://www.google.com/search?q=how+install+kannada+fonts+on+windows&btnI=I%27m+Feeling+Lucky&source=hp&ei=lhwLZKCuHKX14-EPlcqtsAI&iflsig=AK50M_UAAAAAZAsqpgdzIRClnXPKwXnUb3NuL58nIALe&ved=0ahUKEwig0dvnqNH9AhWl-jgGHRVlCyYQ19QECAk or see this https://apps.microsoft.com/store/detail/all-kannada-fonts/9N2MN54MM0L6?hl=en-us&gl=us [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೭, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :::::[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] ok can you give any links to templates other than enwiki for refference <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೭:೪೧, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) == Translation help == @[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] Do you know other language in india. If possible go through this [[:bn:উইকিপিডিয়া:WikiProject Check Wikipedia/Translation]] page and add translations for each error on [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:WikiProject Check Wikipedia/Translation]]. Thank you. [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೧೩, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) == Page == ನೀವು ಅನುವಾದಿಸಿದ page [[ಮಹಿಳಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)]] ಮೊದಲೇ [[ಮಹಿಳಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] ಎಂಬ ಪುಟ ಇದೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ... [[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Goldenbluesoul|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೪೬, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] , ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು, ನಾನು ಮಾರ್ಚ್ 6 ರಂದು ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದೆ ಆದರೆ ಉಳಿಸಲು ಮರೆತಿದ್ದೆ ನಾನು ಅದನ್ನು ಇಂದು ಉಳಿಸಿದ್ದೇನೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಪುಟವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಪುಟವನ್ನು ಈಗ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೯:೪೩, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) ::[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬ (ಭಾರತ)]] infobox errors please ಸರಿ ಮಾಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Goldenbluesoul|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೩೪, ೨೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :::@[[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೯:೪೫, ೨೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) == Feminism and Folklore 2023 has been extended == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organizers, Greetings from Feminism and Folklore International Team, We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language. Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance. Best wishes, International Team Feminism and Folklore. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೮, ೩೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 --> == Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">{{int:please-translate}} [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next? # Please complete the jury on or before 15th of May 2023. # Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest. # Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]''' # You can also put the names of the winners on your local project page. # We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes. Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance. Thanks and regards, '''International Team'''<br /> '''Feminism and Folklore''' </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 --> == about page deleted == my page is meghana Shivanand. it was deleted, so I can't find my page in website. so i request you to please give my page back [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೨, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST) :@@[[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] , I have undeleted page now, for future reference please contact deleting admin instead of someone else to restore deleted page. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೫:೦೮, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST) ::ok thank you [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೬, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೧೬:೩೮, ೨೫ ಮೇ ೨೦೨೩) == ಆಂಗ್ಲ ವಿಕಿಪಿಡಿಯಾದ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ ಲೇಖನವನ್ನುಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದೆ. ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನೂ ನಮೂದಿಸಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿ. ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ತಪ್ಪುಗಳು ನುಸುಳದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ... ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಡಿದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೮, ೨೫ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST) == Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೦೭, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೩ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&oldid=25345565 --> == Question from [[User:Prabhasindhoor|Prabhasindhoor]] on [[ಈಚನೂರು ಶಾಂತಾ]] (೧೯:೩೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩) == Eachanoor shantha kaadambari required --[[ಸದಸ್ಯ:Prabhasindhoor|Prabhasindhoor]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Prabhasindhoor|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೩೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩ (IST) :ಕ್ಷಮಿಸಿ, ನೀವು ಈಚನೂರು ಶಾಂತಾ ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾದರೂ ಸಪ್ನಾ ಬುಕ್ ಹೌಸ್ ನಲ್ಲಿಸಿಗಬಹುದು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಒಂದು ಮಾಹಿತಿ ವಿಶ್ವಕೋಶ, ಪುಸ್ತಕಗಳ ನೇರ ಮಾರಾಟ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೯:೪೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:NANDIBEVOOR PALLAVI|NANDIBEVOOR PALLAVI]] on [[ಸದಸ್ಯ:NANDIBEVOOR PALLAVI/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] (೧೨:೫೯, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) == ಹೆಗೇ ಈ ಳಲೇಖಾಣಾವನ್ನಾ ಊಳಿಶೂವೂದೂ --[[ಸದಸ್ಯ:NANDIBEVOOR PALLAVI|NANDIBEVOOR PALLAVI]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:NANDIBEVOOR PALLAVI|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೫೯, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :ದಯವಿಟ್ಟು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ]] ಪ್ರಕಾರ ಲೇಖನವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಮತ್ತು [[Wikipedia:Moving a page]] ಆಂಗ್ಲ ಪುಟದ ಪ್ರಕಾರ ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಸರಿಸ ಬಹುದು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೩:೦೮, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Translation of taxobox == Hi. How do you change the various names in the taxobox to Kannada? For ex: Domain: to ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, Family: to ಕುಟುಂಬ etc. i.e. I wanted to know which template or module contains these names so that they can be changed to Kannada. Can you help me? Thanks. [[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kartikdn|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೪೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] , it is in [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Anglicise_rank]] <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೮:೨೨, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::Thank you. [[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kartikdn|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೭, ೧೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೨೧:೧೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) == Would like to know what is the impact of article (means how many have gone through the article) - ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನ --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೧೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] , https://xtools.wmcloud.org/articleinfo/kn.wikipedia.org/%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%E0%B2%A6%20%E0%B2%B9%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BF%20%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AF%E0%B2%A8 <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೧:೨೨, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :thanks [[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೨೧:೩೬, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) == Would like to know, how to know the impact of all the articles I handled. "Your Impact" provides 60 days input for few articles handled, but not all. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೩೬, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] , https://pageviews.wmcloud.org/?project=kn.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=all-time&pages=%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%E0%B2%A6_%E0%B2%B9%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BF_%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AF%E0%B2%A8 . <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೧:೪೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::thanks [[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] on [[ಹಾಲುಮತ ಕುರುಬ ಪುರಾಣ]] (೧೩:೪೦, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) == Kuruba hithihasa --[[ಸದಸ್ಯ:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:S.M. MAHENDRA|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೪೦, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] , ಆ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಆ ಪುಟವನ್ನು ಅಳಿಸಲಾಗಿದೆ , ನೀವು ಬಯಸಿದರೆ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:MOS]] ಪ್ರಕಾರ ಉಲ್ಲೇಖಿತ ವಿಷಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಆ ಪುಟವನ್ನು ನೀವು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೩:೪೯, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == ಕರ್ನಾಟಕ == ಹೊಸ Infobox ಯಾಕೆ remove ಮಾಡಿದ್ದು? ಅದರಲ್ಲಿ ಏನು ಬದಲಾವಣೆ ಆಗಬೇಕಿತ್ತು? [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೪, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :ಕೆಂಪು,ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಹಾಕಬಾರದಿತ್ತು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೧:೪೭, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::ಯಾಕೆ? [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೯, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :::@[[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] , ಇತರ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ಏಕಸಾಮ್ಯತೆ ಇದ್ದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆ ಬೇಡ. ಬಣ್ಣಗಳ ಬಳಕೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ನಿಮ್ಮ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ತೊಂದರೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೧:೫೪, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :::Infobox head, sub head ಗಳಗಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶ ಇದೆ, ಆದ್ರೆ ನೀವು ಯಾಕೆ ಬೇಡ ಅಂತ ಇದೀರಿ , :::ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಬಳಕೆ ಇರುವುದನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ . ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ sub head ಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಬಳಸಿದ್ದು . [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೫, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::::ಪುನಃ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಎಲ್ಲ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಗಳು ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಇರಲಿ ಎಂದು ನಿಮ್ಮ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯನ್ನೂ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀವು ಬದಲಾವಣೆ ಬಯಸಿದ್ದಲ್ಲಿ [[WP:VP]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೨:೦೧, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == ಸಹಾಯ == [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:switcher]] ಕನ್ನಡವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ [[en:MediaWiki:Gadget-switcher.js]] ಮತ್ತು [[en:MediaWiki:Gadgets-definition]] ಈ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಪುಟ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಎಂದನಿಸುತ್ತಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪುಟಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಗೆ ಇಂಪೋರ್ಟ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ, [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Gadget-switcher.js]] [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:MediaWiki:Gadgets-definition]] , ಡಿಜಿಟಲ್ map ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ ನಕ್ಷೆ ಎರಡನ್ನೂ Infobox ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲು ಇದರ ಅಗತ್ಯ ಇತ್ತು, [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:switcher]] ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೫, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :Request on [[WP:VP]] , i will import it <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೪:೦೦, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::👍 [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೧೪, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == ಸುದ್ದಿ ಅಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಸಿ == ನಮಸ್ತೆ ಅನೂಪ್, ಸಂಸತ್ ಭವನದ ಭದ್ರತೆ ವೈಫಲ್ಯ ಸುದ್ದಿ... ಸುದ್ದಿ ಅಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಸಿ ಸರಿಯಾದ ಬಗೆ ಏನು ? [[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gangaasoonu|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೯, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] , ಅದು tear gas bomb ಅಲ್ಲ, ಹೊಳಿ ಬಣ್ಣದ ಬಾಂಬ್. ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ ಪುನಃ ಸೇರಿಸಿ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೦:೦೨, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್. ::ಅಳಿಸುವಾಗ ಕಾರಣ ಹಾಕಿದರೆ ಉತ್ತಮ.. ::ಸರಿ ಮಾಡ್ತೇನೆ. ::[[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gangaasoonu|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೦೩, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :::Rollback ಉಪಯೋಗಿಸುವಾಗ ಕಾರಣ ಕೊಡಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾರಣ ಕೊಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೦:೦೬, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ]] on [[ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ]] (೧೯:೪೩, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩) == ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡವಾಗುವುದೆ ? --[[ಸದಸ್ಯ:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೩, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅರ್ಥವಾಗಲಿಲ್ಲ, ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ.<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೦:೩೫, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]] (೧೩:೧೬, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪) == how to my profile edit? --[[ಸದಸ್ಯ:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MARUTI SALUNKE|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೬, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]], https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:MARUTI_SALUNKE&action=edit&redlink=1 . <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೩:೧೭, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST) == Organising Feminism and Folklore == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | 350px | right]] Hello Community Organizers, Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia. To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners: *First Prize: $15 USD *Second Prize: $10 USD *Best Jury Article: $5 USD All this will be in '''gift voucher format only'''. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. We're also providing internet and childcare support to the first 50 organizers and Jury members for who request for it. Remember, only 50 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 50 registrations, and the deadline is March 15, 2024. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnytyact-HR6DvsWwnrVeWuzMfuNH1dSjpF24m6od-f3LzZQ/viewform here]. Each organizer/jury who gets support will receive $30 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest. We also invite all organizers and jury members to join us for office hours on '''Saturday, March 2, 2024'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_2024_Office_Hour_2 meta page]. Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia! Best regards, Rockpeterson [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೨೬, ೨೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST) <!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf2024golbal&oldid=26304232 --> == Help Wanted with CampWiz == Hi, Can you please help me translate the following templates in Kannada? {{Special:PrefixIndex/User:CampWiz Bot/Templates/}}[[ಸದಸ್ಯ:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Nokib Sarkar|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೫೪, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST) == Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link] Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, '''Feminism and Folklore International Team #WeTogether''' [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೬, ೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder to vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear Wikimedian, You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process. This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ೦೪:೪೧, ೩ ಮೇ ೨೦೨೪ (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_2&oldid=26721207 --> == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೫೮, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == Question from [[User:2310173 sharina|2310173 sharina]] (೦೯:೧೬, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪) == How to upload the writing in wikipedia. --[[ಸದಸ್ಯ:2310173 sharina|2310173 sharina]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2310173 sharina|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೧೬, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST) :please refer [[ಸಹಾಯ:ಸಂಪಾದನೆ]].<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೦೯:೧೮, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST) == Question from [[User:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] (೧೬:೪೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪) == Hello, how can we see the total views of our published articles. --[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Veena Sundar N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]], see [[Special:Contributions/Veena Sundar N.]] & https://guc.toolforge.org/?by=date&user=Veena+Sundar+N._ .<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೬:೫೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] page views can seen at https://xtools.wmcloud.org/pages/kn.wikipedia.org/Veena%20Sundar%20N. , please add . while viewing above pagesas your username has . at the end it doesn't work while link here. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೬:೫೫, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST) == Feminism and Folklores 2024 Organizers Feedback == Dear Organizer, [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]] We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success. To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives. Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6 survey]. By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement. The survey covers: #Community engagement and participation #Challenges and successes #Partnership Thank you again for your tireless efforts in promoting [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore]. Best regards,<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Organising Tuluvas Aati Month == [[File:Tuluvas Aati Month banner logo.svg| 150px | right]] Hello Organizers, We want to extend our heartfelt gratitude to you for making the '''[[m:Tuluvas Aati Month|Tuluvas Aati Month]]''' event a success. Your time, dedication, and expertise brought this cultural celebration to life, creating meaningful experiences for everyone involved. To help us improve future events and celebrate the efforts of everyone. Each organizer/jury who gets support will receive in gift card format. please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd3RWB1kvSyR77kYaZtI-S1T9da48Cd7j6giMb6naSDXcYl9Q/viewform this form]. Best regards,<br> '''Tuluvas Aati Month Team'''. [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೬, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST) <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tuluvas_Aati_Month/JuryList&oldid=27685549 --> == [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! == Dear Feminism and Folklore Organizers, We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st. For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out: '''support@wikilovesfolkore.org''' Kind regards, <br> On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. <br> [[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia == Dear Recipient,<br> We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled <b>"Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,"</b> will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships. ===Workshop Objectives=== * <b>Introduction to Partnerships: </b>Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement. * <b>Strategies for Collaboration: </b>Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships. * <b>Case Studies:</b> Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community. * <b>Interactive Discussions: </b>Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy. ===Workshop Details=== 📅 Date: 7th December 2024<br> ⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])<br> 📍 Venue: Zoom Meeting ===How to Join:=== Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia <br> Meeting ID: 860 4444 3016 <br> Passcode: 834088 We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts. Thank you, Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country == [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]] Dear Team, My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign. Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons. As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet. * Please find the project page for this year’s edition at: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025 * To sign up and organize the event in your country, visit: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know. In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia. We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested. * You can find the Feminism and Folklore project page here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 * The page to sign up is: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know. We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons. Sincerely, The Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ೧೧:೫೪, ೨೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == ಕವಿ ಪರಿಚಯ ರಮೇಶ್ ಎಂ.ಎಸ್ ದೊಡ್ಡಿ == ರಮೇಶ್ ಎಂ.ಎಸ್ ದೊಡ್ಡಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/2409:40F2:2170:7CC1:84CA:BFFF:FE4F:2F95|2409:40F2:2170:7CC1:84CA:BFFF:FE4F:2F95]] ೧೮:೩೨, ೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) == Feminism and Folklore 2025: Important Updates for Organizers & Jury == Hello Community Organizers and Jury, Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. Feminism and Folklore is the largest Wikipedia contest organized by community members. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia. To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners: # First Prize: $25 USD # Second Prize: $20 USD # Best Jury Article: $15 USD All this will be in '''gift voucher format only'''. Prizes will only be given to users who have more than 5 accepted articles. No prizes will be given for users winning below 5 accepted articles. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. We're also providing internet and childcare support to the first 75 organizers and Jury members for those who request for it. Remember, only 75 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 75 registrations, and the deadline is <nowiki>'''</nowiki>March 5, 2025<nowiki>'''</nowiki>. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeum8md6FqHY1ISWRLW5bqOAv_lcd1tpVtMMZfWKRDU_IffLQ/viewform?usp=dialog Form] Each organizer/jury who gets support will receive $40 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest. We also invite all organizers and jury members to join us for Advocacy session on '''Saturday, Feb 28, 2025'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [[meta:Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia|Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia - Meta]] Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia! Best regards, Stella and Tiven Wiki loves folklore international team [[User:SAgbley|SAgbley]] ([[User talk:SAgbley|talk]]) 04:39, 25 February 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/Community_Prizes&oldid=28309519 --> == Question from [[User:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] (೨೧:೦೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫) == ನಾನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಸೇರಬೇಕು ನನಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಐಡಿ ಬೇಕು --[[ಸದಸ್ಯ:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Swarthak Gayakawad|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೦೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) :ಇದು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, ಕನ್ನಡ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey; border-radius: 5px;">[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೧೫, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] (೨೧:೨೧, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫) == ನಾನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಸೇರಬೇಕು --[[ಸದಸ್ಯ:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Swarthak Gayakawad|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೨೧, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) :ನಮಸ್ಕಾರ, ಇದು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ :{{quote|ಕನ್ನಡ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲ}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey; border-radius: 5px;">[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೨೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Sharina.b2310173|Sharina.b2310173]] (೧೦:೪೫, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫) == Why is my article unable to edit --[[ಸದಸ್ಯ:Sharina.b2310173|Sharina.b2310173]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Sharina.b2310173|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೪೫, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) :please use [[special:mypage/Sandbox]] . --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey; border-radius: 5px;">[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೫೬, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Follow-Up: Support for Feminism and Folklore 2025 Contributions == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, I hope this message finds you well. We noticed that your community has signed up for the [[meta:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore Writing Contest]], but there have been only a few contributions submitted via the [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ Campwiz tool] so far. We completely understand that challenges may arise, and we’d love to support you and your participants in streamlining the submission process. To assist your community, here’s a step-by-step guide to adding articles to the campaign. Feel free to share these instructions with your participants: === How to Submit Articles via Campwiz === '''Tool link:''' https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ # Access the Tool #* Visit Campwiz and log in with your Wikimedia account (same as your Wikipedia credentials). # Select the Campaign #* Scroll through the list of campaigns and click on your campaign. # Add Your Article #* Click on "'''+ SUBMIT NEW ARTICLE'''" button. #* Enter the exact title of your article in the “Tiltle” field. #* Click on "'''CHECK'''" button. #* If you have more articles to submit, click on the '''"SUBMIT ANOTHER"''' button. # Check your submissions. #* To check if your submissions went through please click on the '''"DETAILS"''' button #* Click on the '''SUBMISSIONS''' Button to see the list of your submissions. === Need Help? === * Technical issues? Ensure article titles are spelled correctly and meet the campaign’s theme (feminism, folklore, or gender-related topics). * Eligibility questions? New articles must follow Wikipedia’s notability guidelines. * Still stuck? Send an email to '''support@wikilovesfolklore.org'''! You can also reach out on the campaign’s Talk page. Your commitment to amplifying untold gendered narratives in folklore is invaluable, and we’re excited to see your community’s contributions come to life. Let’s work together to make this campaign a success! Looking forward to your response, Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organizer -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:29, 17 March 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 --> == ಮಾರಿಯಾ ಔರೋರಾ ಕೌಟೊ == ನಾನು ರಚಿಸಿದ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಪ್ಪುಗಳು ಇರಬಹುದೇ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿ, ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಪುಟವನ್ನು ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ್ದೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:SachinSwami|SachinSwami]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SachinSwami|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೯, ೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) :ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೀವು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೂತಕಾಲವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನೆಲೆಸಿದರು ಬದಲು ನೆಲೆಸಿದ್ದರು , ವಹಿಸಿದರು ಬದಲು ವಹಿಸಿದ್ದರು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು, ಅದನ್ನು ವರೆತುಪಡಿಸಿದರೆ ಲೇಖನ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey; border-radius: 5px;">[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</span> ೧೭:೨೧, ೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) == Feminism and Folklore 2025 Jury Evaluation Guidelines & Results Submission == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, Thank you once again for your commitment and dedication to the [[meta:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]] campaign! As we near the conclusion of this year’s contest, please follow the official jury guidelines when evaluating submissions: ===Jury Guidelines:=== * Articles must be created or expanded between 1st February and 31st March 2025. * Minimum article size: 3000 bytes and at least 300 words. * No poor or machine-translated content. * Articles must align with the Feminism and Folklore themes (feminism, gender, culture, folklore). * Articles should not be orphaned – they must be linked to at least one other article. * Submissions must not violate copyright rules and should follow local notability guidelines. * All articles must include proper references according to your local Wikipedia’s citation policies. * Once your local jury process is complete, kindly submit only the top 3 winners on the official results page: ===Submission Link:=== https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Please include the following for each winner: * Username * Link to the local user talkpage * Their ranking (1st, 2nd, or 3rd) For more information, you can also refer to the main contest page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 If you need help or have any questions, feel free to reach out. Warm regards, <br> Stella Sessy Agbley<br> Coordinator, Feminism and Folklore -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:48, 10 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation | Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 --> == Question from [[User:Shivu26|Shivu26]] (೨೨:೪೦, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫) == Hello How to publish my translated article --[[ಸದಸ್ಯ:Shivu26|Shivu26]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivu26|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೦, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) :once completed you can move page by using , tools > move option on top right section on the line of title --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೪೫, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) == Final reminder that the deadline for submitting your Feminism and Folklore 2025 results == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] I hope this message finds you well. This is a final reminder that the deadline for submitting your Feminism and Folklore 2025 results on Meta has elapsed. For participant prizes to be processed, your community must submit the necessary information as soon as possible. Please use the following link to submit your results: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Submit your results] We have extended the {{font color||yellow|'''submission deadline to 12 June 2025'''.}} Kindly note that failure to submit by this date will result in your group’s participants not receiving any prizes from us. Thank you for your attention to this important matter and for your continued contributions to the Feminism and Folklore campaign. Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 12:39, 08 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Template:FnF_2025_reminder_list&oldid=28842648 --> == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Request == Could you please create a page about the 2021 Disney animated film [[:en:Encanto|Encanto]]? I personally love this film. It's a beautiful tribute to Colombian culture. I couldn't have asked for a better film. It's the best film I've seen since [[ದಿ ಲಯನ್ ಕಿಂಗ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]]. [[ವಿಶೇಷ:Contributions/2600:1700:C910:2960:59A0:834D:35B:4254|2600:1700:C910:2960:59A0:834D:35B:4254]] ೨೩:೨೪, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST) == Deletion == Hi, I don't know Kannada, but [[ರ‍್ಯಾಗಿಂಗ್‌ ವಿರೋಧಿ]] looks AI generated so you might want to delete :) [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೬, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) :Thanks for reporting it was created as part of education program [[:meta:St_Aloysius_University_-_Wikipedia_Association_2025-26#22nd_August_2025-_Activity]], I will let organiser of that program know to wikify that page. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೦೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] , may i know how did you know that article was AI generated. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೪೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) ::Thank you responding, the bottom of the page links [https://gemini.google.com/] which is an AI website. There are less known signs as well, namely use of emojis, no references, having a question-answer format and overusing lists (you can read [[en:Wikipedia:Signs of AI writing]] if you are unsure what I mean). [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೧೧, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) :::@[[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] what I meant was, did you follow any global filters or channel on IRC or any other tools to catch this edit. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೧೯, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) ::::I used [[:meta:SWViewer]], it came up there. [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೧, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) :::::Good that SWViewer catch these edits, & Thanks for notifying about.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೨೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Alialkaisi|Alialkaisi]] (೨೧:೧೭, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫) == مرحبا هل الاسئلة باللغة العربية أو باللغة الإنكليزية --[[ಸದಸ್ಯ:Alialkaisi|Alialkaisi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Alialkaisi|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೧೭, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :English, if you know Kannada Language you can ask in kannada. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೧೯, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Citoid == Hi A826, I'm Johannes from [[:m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. I've noticed your project is using the [[:mw:VisualEditor/Citation tool]], but not [[:mw:Citoid]] (the tool used for automatic reference creation). Your project already fullfills all the necessary criteria in [[:mw:Citoid/Enabling Citoid on your wiki]] (enabling the VE citation tool, using templates with template data...) – you just need to create [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Citoid-template-type-map.json]] to map different types of citations to the relevant template from [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Cite-tool-definition.json]]. You can check other wiki's pages [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=8&q=Citoid-template-type-map.json&title=Citoid-template-type-map.json] to see how they are doing the mapping. Best regards [[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Johannes Richter (WMDE)|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೫೬, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]], sure will look in to adding template, Thanks for bringing this to my attention. will contact you if further assistance needed.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೦೯, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] {{done}} [[special:diff/1318564]] works fine now. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೨೪, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೬:೧೮, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫) == Please publish this article. My father was one of the famous and fameliar kannada leader and writer in mysore. There no faul information about him. Thats all sir. 🙏🙏🙏 --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :please check [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ]], article with verifiable source, with good wiki readable format are always welcome on wiki, please try use [[Special:Mypage/Sandbox]] before creating on main namespace. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೨೩, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೨೩:೩೬, ೨೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫) == ಯಾವ ರೀತಿಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆಯ ಬೇಕು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೬, ೨೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :ದಯವಿಟ್ಟು ಪುಟಗಳು ಹೇಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು 2 ಅಥವಾ 3 ( ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕುವೆಂಪು]] ) ಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು [[Special:Mypage/Sandbox]] ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ನಂತರ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪ್ರತಿ ಪುಟವು ಕನಿಷ್ಠ 3-4 ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕು, ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಇಂಟರ್‌ವಿಕಿ ಲಿಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೧೮, ೨೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೯:೪೪, ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) == ಸರ್ ನನಗೆ ಫೋಟೋ ಸೇರಿಸಲು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಲಿಂಕ್ ಸೇರಿಸಲು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೪, ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :[[special:upload]] ನೀವು ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮತ್ತು ಸಾವರ್ಜನಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾದಂತಹ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೧೧, ೧೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) ::[[commons:Commons:Contributing_your_own_work]] ಕೂಡ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೫೨, ೧೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Translation request == Hello, A826. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Kannada Wikipedia? Yours sincerely, [[ಸದಸ್ಯ:Kurcke|Kurcke]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kurcke|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೪೫, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :I don't translate content i don't have knowledge of. Sorry. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೭:೪೬, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) ::In understand. Thank you for the reply. [[ಸದಸ್ಯ:Kurcke|Kurcke]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kurcke|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೨, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wikimedian, We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;Checklist for Organizers Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us in upcoming office hours We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]]. Thank you and all the best, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೦೦, ೧೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=29948401 --> == Question from [[User:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] (೧೨:೩೦, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) == ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನು ಅಳಿಸಿ https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%87%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A8_%E0%B2%87%E0%B2%AF%E0%B3%8B%E0%B2%9F%E0%B3%8B%E0%B2%B5%E0%B2%BE --[[ಸದಸ್ಯ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Hariprasad Shetty10|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೦, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :{{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೦೧, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೪೭, ೧೬ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೭:೩೩, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬) == ಸರ್ ನನ್ನ ಅಕೌಂಟ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿ. ಆದರ ಸುಳಿವು ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ.ದಯಮಾಡಿ ಮಾಹಿತಿ ಕಳುಹಿಸಿ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು 🙏🙏🙏🙏🙏 --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೩, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) :ಖಾತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗಾಗಿ ದಯವಿಟ್ಟು [[Special:Accountsecurity]] ಅನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಜೊತೆಗೆ ನೀವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೮:೧೮, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೨೭, ೧೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) on ೦೦:೦೦, ೧೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ೦೧:೩೬, ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೩೯, ೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೫, ೧೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೦೧, ೧೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> == ನಿಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು == ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ, ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮೆಟಾದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜಕ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಆ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಇದಲ್ಲದೇ ಈ ಹಿಂದೆ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು, ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಗೆ ತರಲು ಕೋರಿದಾಗಲೂ ತಕ್ಷಣ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ್ದೀರಿ. ನಿಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೧, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ನೀವು ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿರುವ ಮತ್ತು ಈಗ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳಿಗೂ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೪೬, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) ::🙏🏻🙏🏻 [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಂ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಡ್ಯೂಲುಗಳನ್ನು ತರಲು ಕೋರಿಕೆ == ಶ್ರೀ @[[ಸದಸ್ಯ:A826|A826]] ಅವರೇ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] ಲೇಖನ ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಡ್ಯೂಲುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ತರುವಂತೆ ಕೋರಿಕೆ. ತಂದ ಮತ್ತೆ ಲೇಖನ ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೫೩, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) m954vfugpp2ujb4zc5agts1fuodc1lh 1427618 1427561 2026-09-07T09:34:01Z A826 72368 /* ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಂ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಡ್ಯೂಲುಗಳನ್ನು ತರಲು ಕೋರಿಕೆ */ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ 1427618 wikitext text/x-wiki {{ಸುಸ್ವಾಗತ}}.<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೧:೦೯, ೨೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Translate == Translate Infobox ಊರು ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ Total → ಒಟ್ಟು Population → ಜನಸಂಖ್ಯೆ Time zone → ಸಮಯ ವಲಯ Vehicle registration → ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕ Thanks [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೭, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)[[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೬, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :ನಾನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತೇನೆ <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೬:೩೮, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಧನ್ಯವಾದಗಳು [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೦೯, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Template == {{Translation|" "}} 👈 {Translation|" "}👈 ಈ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ?? [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೫೩, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :Added template. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೦೬:೫೮, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) {{Ping|~aanzx}} But ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದು ಅದು ಅಲ್ಲ This👇 template https://en.m.wikipedia.org/wiki/Template:Translation [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೩೯, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :Added <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೦:೪೧, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಧನ್ಯವಾದಗಳು 🙏 [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೨, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Question from [[User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] (೧೫:೨೨, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) == Hello dear mentor! I'm testing the feature now that the new system is deployed. You can invite other trusted users to become mentors, they have to visit [[special:EnrollAsMentor]] to signup. If you have any question about the Growth features, or about how to improve newcomers' first steps, let me know. All the best, --[[ಸದಸ್ಯ:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Trizek (WMF)|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೨, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೦೫:೪೧, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) == ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗಾಗಿ ʼಮೈಸೂರಿನ ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತ ಚರ್ಮಪ್ರಸಾಧನ (ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಡರ್ಮಿ) ಸಂಸ್ಥೆ – ವ್ಯಾನ್‌ ಇನ್ಜೇನ್‌ ಮತ್ತು ವ್ಯಾನ್‌ ಇನ್ಜೇನ್‌ʼ ಲೇಖನ ಬರೆಯುವ ಮೊದಲು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆಯೇ ಎಂದು ಹುಡುಕಿದೆ. ಸಿಗಲಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣ ಮುಂದುವರೆದು ಒಂದೆರೆಡು ಪ್ಯಾರಾ ಮಾಡಿ ಅಪೂರ್ಣವೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಇಂದು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ತರುವಾಯು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹುಡುಕಲಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಲೇಖನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ ಇರುವುದು ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ಅದು ಅತಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ನನ್ನದು ಬಾಲಿಷವೆನಿಸಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ನಿನ್ನೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದರೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ ಲೇಖನವನ್ನು ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ನನ್ನದು. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೫:೪೧, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಅಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ನೀವು ಈಗ ಹೊಸ ಪುಟದ ಅನುವಾದವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು https://kn.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=kn&from=en&page=Van+Ingen+%26+Van+Ingen&targettitle=Van+Ingen+%26+Van+Ingen <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೦೫:೫೩, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Question from [[User:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] on [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] (೦೯:೨೯, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) == ನಾನು ಹೊಸದಾದ ಲೇಖನವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಏಕೆ? --[[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೯, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :ನೀವು ಯಾವುದೇ ದೋಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಹೇಳಬಲ್ಲಿರಾ?, ನೀವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3 ರಂದು [https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%87%E0%B2%B7:AbuseLog&wpSearchUser=Meghana+Shivanand ಜಾಗತಿಕ ದುರ್ಬಳಕೆ ಫಿಲ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ] ನಿಮ್ಮ ಪುಟ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ತಡೆ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಪಾದನೆಗಳಿಲ್ಲ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೦೯:೩೮, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == ಅನುವಾದ == ನಮಸ್ತೆ, [[ಗಂಧದಗುಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ ೨೦೨೨)]] ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದ ಈ [[ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:About]] ಅನ್ನು ಅನುವಾದ ಮಾಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೦೯, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :ನಾಳೆ ಅದನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೩:೨೯, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ::ಬಹು ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳು ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ ಅನುವಾದಿಸಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು ಅದನ್ನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೨:೨೨, ೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಧನ್ಯವಾದ [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೦, ೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೫೫, ೧೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == ವರ್ಗ == [[ಅಮೋಘವರ್ಷ ಜೆಎಸ್]] ಈ ಪುಟದ ಕೆಳಗಡೆ ಇರುವ error ವರ್ಗ (Articles with invalid date parameter in template),(Articles with hCards),(CS1 ಇಂಗ್ಲಿಷ್-language sources (en),) ಇಂತಹ ವರ್ಗಗಳನ್ನು hide ಮಾಡ್ಲಿಕ್ಕೆ ಆಗುದಿಲ್ಲವೆ?? ಯಾಕೆಂದ್ರೆ ಬೇರೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹಿಂದಿ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಯೂ ಇಂತಹ error ಇದ್ರು ಸಹ ಕೆಳಗಡೆ ಅಂತಹ ವರ್ಗ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೨೧, ೧೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) :ಇದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಕೆಲವು ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ , ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Infobox person ನಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಲ್ಲದ ವರ್ಗವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಲು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೦೭:೩೧, ೧೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == Errors == [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Film date ]] ನಲ್ಲಿ Errors ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಆಗುತ್ತಾ ಎಂದು ನೋಡಿ. ಈ ರೀತಿ errors ಇದೆ 👇 {{Film date|2022|11|11}} [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೮, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) :[[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|@SyntaxErrors098]] fixed by Jon Harald Søby <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೩:೩೩, ೭ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) ಇಲ್ಲಿ ಸರಿ ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಆದ್ರೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಪುಟದಲ್ಲಿ errors ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಈ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Film date]] [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೯, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) == ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ == {| style="background-color: #FFFF00; border: 1px solid #fceb92;border-style:solid; border-width:6px; border-color:#bca9f5; style:{{corners}}" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:The gate to Udupi Town.jpg|The_gate_to_Udupi_Town]|225px]] |style="font-size: large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.00;" | '''ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ''' |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wikimedia logo family complete-2013.svg|130px|alt="Wikidata"]] |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರ ಭೌತಿಕ ಸಮ್ಮಿಲನವನ್ನು '''ಜನವರಿ ೨೨,೨೦೨೩ರಂದು ಉಡುಪಿ'''ಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮಿಲನದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಯಾವುದೇ ವಿಕಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲ ಸಂಪಾದಕರಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶವಿದ್ದು ಬಹಳ ಸಮಯದ ನಂತರ ಎಲ್ಲರ ಭೇಟಿಯು ಒಂದು ಉಲ್ಲಾಸದಾಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮರುಚೈತನ್ಯ ತಂದುಕೊಡಬಹುದೆಂಬ ಆಶಾಭಾವನೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಳೆ ಹೊಸ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರ ಸಮಾಗಮವು ಜ್ಞಾನದ ಹಂಚಿಕೆಗೆ, ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ವೇದಿಕೆಯಾಗುವ ವಿಶ್ವಾಸವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಸಮುದಾಯದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪಾದಕರು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಗೊಳಿಸೋಣ. ಎಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಸ್ವಾಗತ. '''ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ನೊಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸಮ್ಮಿಲನ/ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡಿ.''' |} {{clear}} ---- ಈ ಸಂದೇಶ [[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ]] ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಕಳಿಸಲಾಗಿದೆ. <div style="border-bottom: 2px solid red; border-top: 2px solid yellow; border-radius: 40px 0px 40px 0px; padding: 0px 5px; font-weight:bold; letter-spacing: 1.5px; text-align: center;"> <br /> ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಶುಭಾಶಯಗಳು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span>೧೪:೩೭, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) <br /> </div> <!-- Message sent by User:~aanzx@knwiki using the list at https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:~aanzx/Active_user_list&oldid=1143808 --> == Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organisers, We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]] Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so. Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns. Thanks and Regards, Feminism and Folklore 2023 International Team [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೧೧, ೩೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೩ (IST) <!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24455456 --> == ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ ಬಗ್ಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಸ್ಪರ್ದೆ ಆಹ್ವಾನ == <div style="border: solid 1px #333; border-radius: 0.2em; box-shadow: 0 4px 4px #999; margin-bottom: 1.5em; display: table; width: 100%; height: 100px; line-height: 1.2; text-align: center; cursor: pointer;"> <p style="font-size: 1.4em;">[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೩|'''ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ''']] ಬಗ್ಗೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬರವಣಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್ಲೋರ್ (WLF) ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಅಭಿಯಾನದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಪರ್ದೆ 1 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023ರಿಂದ 31 ಮಾರ್ಚ್ 2023 ವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.</p> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive">[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ_ಮತ್ತು_ಜಾನಪದ_೨೦೨೩|<span style="color:white">ಬಾಗವಹಿಸಲು ಈ ಪುಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡಿ..</span>]]</span> <div style="display: table-cell; vertical-align: middle;">[[ಚಿತ್ರ:Feminism_and_Folklore_banner.svg|250px|right]]</div></div> <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold; align:center;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> <!-- Message sent by User:~aanzx@knwiki using the list at https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:~aanzx/Active_user_list&oldid=1149743 --> == About wpcleaner == @[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] It seems wpcleaner is not fully configured. At present it seems to detect wpcleaner errors (above 500) and we need to add checkwiki errors [see https://phabricator.wikimedia.org/T330269]. After configuring fully please ping me also. As a general rule [not 100% sure but reference tags come before punctuation marks on french wikipedia]. It also needs some person with thorough understanding of exceptions to general rules. Good luck. [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೩೬, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] I have no idea how to use or configure wpcleaner, since any of local users are not interested or asking about it, don't feel any necessity for it , anyway will check if I can understand it and let you know, because last i checked kannada text were rendered as box in wpcleaner. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೪:೪೩, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) ::@[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] rendered as box: its issue of non existent fonts or issue with wpcleaner. what os: windows or linux [apt install fonts-indic, if on debian]. Will you help with translation of error messages? [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೫, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :::[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] thank you for help, I use windows is can you suggest how to fix font <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೫:೨೭, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) ::::@[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] search query: https://www.google.com/search?q=how+install+kannada+fonts+on+windows&btnI=I%27m+Feeling+Lucky&source=hp&ei=lhwLZKCuHKX14-EPlcqtsAI&iflsig=AK50M_UAAAAAZAsqpgdzIRClnXPKwXnUb3NuL58nIALe&ved=0ahUKEwig0dvnqNH9AhWl-jgGHRVlCyYQ19QECAk or see this https://apps.microsoft.com/store/detail/all-kannada-fonts/9N2MN54MM0L6?hl=en-us&gl=us [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೭, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :::::[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] ok can you give any links to templates other than enwiki for refference <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೭:೪೧, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) == Translation help == @[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] Do you know other language in india. If possible go through this [[:bn:উইকিপিডিয়া:WikiProject Check Wikipedia/Translation]] page and add translations for each error on [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:WikiProject Check Wikipedia/Translation]]. Thank you. [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೧೩, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) == Page == ನೀವು ಅನುವಾದಿಸಿದ page [[ಮಹಿಳಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)]] ಮೊದಲೇ [[ಮಹಿಳಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] ಎಂಬ ಪುಟ ಇದೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ... [[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Goldenbluesoul|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೪೬, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] , ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು, ನಾನು ಮಾರ್ಚ್ 6 ರಂದು ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದೆ ಆದರೆ ಉಳಿಸಲು ಮರೆತಿದ್ದೆ ನಾನು ಅದನ್ನು ಇಂದು ಉಳಿಸಿದ್ದೇನೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಪುಟವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಪುಟವನ್ನು ಈಗ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೯:೪೩, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) ::[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬ (ಭಾರತ)]] infobox errors please ಸರಿ ಮಾಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Goldenbluesoul|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೩೪, ೨೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :::@[[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೯:೪೫, ೨೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) == Feminism and Folklore 2023 has been extended == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organizers, Greetings from Feminism and Folklore International Team, We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language. Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance. Best wishes, International Team Feminism and Folklore. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೮, ೩೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 --> == Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">{{int:please-translate}} [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next? # Please complete the jury on or before 15th of May 2023. # Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest. # Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]''' # You can also put the names of the winners on your local project page. # We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes. Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance. Thanks and regards, '''International Team'''<br /> '''Feminism and Folklore''' </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 --> == about page deleted == my page is meghana Shivanand. it was deleted, so I can't find my page in website. so i request you to please give my page back [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೨, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST) :@@[[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] , I have undeleted page now, for future reference please contact deleting admin instead of someone else to restore deleted page. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೫:೦೮, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST) ::ok thank you [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೬, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೧೬:೩೮, ೨೫ ಮೇ ೨೦೨೩) == ಆಂಗ್ಲ ವಿಕಿಪಿಡಿಯಾದ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ ಲೇಖನವನ್ನುಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದೆ. ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನೂ ನಮೂದಿಸಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿ. ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ತಪ್ಪುಗಳು ನುಸುಳದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ... ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಡಿದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೮, ೨೫ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST) == Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೦೭, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೩ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&oldid=25345565 --> == Question from [[User:Prabhasindhoor|Prabhasindhoor]] on [[ಈಚನೂರು ಶಾಂತಾ]] (೧೯:೩೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩) == Eachanoor shantha kaadambari required --[[ಸದಸ್ಯ:Prabhasindhoor|Prabhasindhoor]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Prabhasindhoor|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೩೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩ (IST) :ಕ್ಷಮಿಸಿ, ನೀವು ಈಚನೂರು ಶಾಂತಾ ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾದರೂ ಸಪ್ನಾ ಬುಕ್ ಹೌಸ್ ನಲ್ಲಿಸಿಗಬಹುದು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಒಂದು ಮಾಹಿತಿ ವಿಶ್ವಕೋಶ, ಪುಸ್ತಕಗಳ ನೇರ ಮಾರಾಟ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೯:೪೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:NANDIBEVOOR PALLAVI|NANDIBEVOOR PALLAVI]] on [[ಸದಸ್ಯ:NANDIBEVOOR PALLAVI/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] (೧೨:೫೯, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) == ಹೆಗೇ ಈ ಳಲೇಖಾಣಾವನ್ನಾ ಊಳಿಶೂವೂದೂ --[[ಸದಸ್ಯ:NANDIBEVOOR PALLAVI|NANDIBEVOOR PALLAVI]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:NANDIBEVOOR PALLAVI|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೫೯, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :ದಯವಿಟ್ಟು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ]] ಪ್ರಕಾರ ಲೇಖನವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಮತ್ತು [[Wikipedia:Moving a page]] ಆಂಗ್ಲ ಪುಟದ ಪ್ರಕಾರ ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಸರಿಸ ಬಹುದು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೩:೦೮, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Translation of taxobox == Hi. How do you change the various names in the taxobox to Kannada? For ex: Domain: to ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, Family: to ಕುಟುಂಬ etc. i.e. I wanted to know which template or module contains these names so that they can be changed to Kannada. Can you help me? Thanks. [[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kartikdn|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೪೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] , it is in [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Anglicise_rank]] <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೮:೨೨, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::Thank you. [[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kartikdn|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೭, ೧೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೨೧:೧೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) == Would like to know what is the impact of article (means how many have gone through the article) - ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನ --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೧೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] , https://xtools.wmcloud.org/articleinfo/kn.wikipedia.org/%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%E0%B2%A6%20%E0%B2%B9%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BF%20%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AF%E0%B2%A8 <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೧:೨೨, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :thanks [[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೨೧:೩೬, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) == Would like to know, how to know the impact of all the articles I handled. "Your Impact" provides 60 days input for few articles handled, but not all. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೩೬, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] , https://pageviews.wmcloud.org/?project=kn.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=all-time&pages=%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%E0%B2%A6_%E0%B2%B9%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BF_%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AF%E0%B2%A8 . <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೧:೪೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::thanks [[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] on [[ಹಾಲುಮತ ಕುರುಬ ಪುರಾಣ]] (೧೩:೪೦, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) == Kuruba hithihasa --[[ಸದಸ್ಯ:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:S.M. MAHENDRA|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೪೦, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] , ಆ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಆ ಪುಟವನ್ನು ಅಳಿಸಲಾಗಿದೆ , ನೀವು ಬಯಸಿದರೆ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:MOS]] ಪ್ರಕಾರ ಉಲ್ಲೇಖಿತ ವಿಷಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಆ ಪುಟವನ್ನು ನೀವು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೩:೪೯, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == ಕರ್ನಾಟಕ == ಹೊಸ Infobox ಯಾಕೆ remove ಮಾಡಿದ್ದು? ಅದರಲ್ಲಿ ಏನು ಬದಲಾವಣೆ ಆಗಬೇಕಿತ್ತು? [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೪, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :ಕೆಂಪು,ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಹಾಕಬಾರದಿತ್ತು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೧:೪೭, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::ಯಾಕೆ? [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೯, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :::@[[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] , ಇತರ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ಏಕಸಾಮ್ಯತೆ ಇದ್ದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆ ಬೇಡ. ಬಣ್ಣಗಳ ಬಳಕೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ನಿಮ್ಮ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ತೊಂದರೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೧:೫೪, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :::Infobox head, sub head ಗಳಗಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶ ಇದೆ, ಆದ್ರೆ ನೀವು ಯಾಕೆ ಬೇಡ ಅಂತ ಇದೀರಿ , :::ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಬಳಕೆ ಇರುವುದನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ . ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ sub head ಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಬಳಸಿದ್ದು . [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೫, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::::ಪುನಃ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಎಲ್ಲ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಗಳು ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಇರಲಿ ಎಂದು ನಿಮ್ಮ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯನ್ನೂ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀವು ಬದಲಾವಣೆ ಬಯಸಿದ್ದಲ್ಲಿ [[WP:VP]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೨:೦೧, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == ಸಹಾಯ == [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:switcher]] ಕನ್ನಡವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ [[en:MediaWiki:Gadget-switcher.js]] ಮತ್ತು [[en:MediaWiki:Gadgets-definition]] ಈ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಪುಟ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಎಂದನಿಸುತ್ತಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪುಟಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಗೆ ಇಂಪೋರ್ಟ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ, [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Gadget-switcher.js]] [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:MediaWiki:Gadgets-definition]] , ಡಿಜಿಟಲ್ map ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ ನಕ್ಷೆ ಎರಡನ್ನೂ Infobox ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲು ಇದರ ಅಗತ್ಯ ಇತ್ತು, [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:switcher]] ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೫, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :Request on [[WP:VP]] , i will import it <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೪:೦೦, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::👍 [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೧೪, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == ಸುದ್ದಿ ಅಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಸಿ == ನಮಸ್ತೆ ಅನೂಪ್, ಸಂಸತ್ ಭವನದ ಭದ್ರತೆ ವೈಫಲ್ಯ ಸುದ್ದಿ... ಸುದ್ದಿ ಅಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಸಿ ಸರಿಯಾದ ಬಗೆ ಏನು ? [[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gangaasoonu|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೯, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] , ಅದು tear gas bomb ಅಲ್ಲ, ಹೊಳಿ ಬಣ್ಣದ ಬಾಂಬ್. ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ ಪುನಃ ಸೇರಿಸಿ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೦:೦೨, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್. ::ಅಳಿಸುವಾಗ ಕಾರಣ ಹಾಕಿದರೆ ಉತ್ತಮ.. ::ಸರಿ ಮಾಡ್ತೇನೆ. ::[[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gangaasoonu|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೦೩, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :::Rollback ಉಪಯೋಗಿಸುವಾಗ ಕಾರಣ ಕೊಡಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾರಣ ಕೊಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೦:೦೬, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ]] on [[ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ]] (೧೯:೪೩, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩) == ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡವಾಗುವುದೆ ? --[[ಸದಸ್ಯ:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೩, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅರ್ಥವಾಗಲಿಲ್ಲ, ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ.<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೦:೩೫, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]] (೧೩:೧೬, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪) == how to my profile edit? --[[ಸದಸ್ಯ:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MARUTI SALUNKE|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೬, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]], https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:MARUTI_SALUNKE&action=edit&redlink=1 . <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೩:೧೭, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST) == Organising Feminism and Folklore == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | 350px | right]] Hello Community Organizers, Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia. To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners: *First Prize: $15 USD *Second Prize: $10 USD *Best Jury Article: $5 USD All this will be in '''gift voucher format only'''. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. We're also providing internet and childcare support to the first 50 organizers and Jury members for who request for it. Remember, only 50 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 50 registrations, and the deadline is March 15, 2024. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnytyact-HR6DvsWwnrVeWuzMfuNH1dSjpF24m6od-f3LzZQ/viewform here]. Each organizer/jury who gets support will receive $30 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest. We also invite all organizers and jury members to join us for office hours on '''Saturday, March 2, 2024'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_2024_Office_Hour_2 meta page]. Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia! Best regards, Rockpeterson [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೨೬, ೨೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST) <!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf2024golbal&oldid=26304232 --> == Help Wanted with CampWiz == Hi, Can you please help me translate the following templates in Kannada? {{Special:PrefixIndex/User:CampWiz Bot/Templates/}}[[ಸದಸ್ಯ:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Nokib Sarkar|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೫೪, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST) == Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link] Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, '''Feminism and Folklore International Team #WeTogether''' [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೬, ೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder to vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear Wikimedian, You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process. This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ೦೪:೪೧, ೩ ಮೇ ೨೦೨೪ (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_2&oldid=26721207 --> == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೫೮, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == Question from [[User:2310173 sharina|2310173 sharina]] (೦೯:೧೬, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪) == How to upload the writing in wikipedia. --[[ಸದಸ್ಯ:2310173 sharina|2310173 sharina]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2310173 sharina|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೧೬, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST) :please refer [[ಸಹಾಯ:ಸಂಪಾದನೆ]].<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೦೯:೧೮, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST) == Question from [[User:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] (೧೬:೪೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪) == Hello, how can we see the total views of our published articles. --[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Veena Sundar N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]], see [[Special:Contributions/Veena Sundar N.]] & https://guc.toolforge.org/?by=date&user=Veena+Sundar+N._ .<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೬:೫೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] page views can seen at https://xtools.wmcloud.org/pages/kn.wikipedia.org/Veena%20Sundar%20N. , please add . while viewing above pagesas your username has . at the end it doesn't work while link here. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೬:೫೫, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST) == Feminism and Folklores 2024 Organizers Feedback == Dear Organizer, [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]] We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success. To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives. Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6 survey]. By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement. The survey covers: #Community engagement and participation #Challenges and successes #Partnership Thank you again for your tireless efforts in promoting [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore]. Best regards,<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Organising Tuluvas Aati Month == [[File:Tuluvas Aati Month banner logo.svg| 150px | right]] Hello Organizers, We want to extend our heartfelt gratitude to you for making the '''[[m:Tuluvas Aati Month|Tuluvas Aati Month]]''' event a success. Your time, dedication, and expertise brought this cultural celebration to life, creating meaningful experiences for everyone involved. To help us improve future events and celebrate the efforts of everyone. Each organizer/jury who gets support will receive in gift card format. please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd3RWB1kvSyR77kYaZtI-S1T9da48Cd7j6giMb6naSDXcYl9Q/viewform this form]. Best regards,<br> '''Tuluvas Aati Month Team'''. [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೬, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST) <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tuluvas_Aati_Month/JuryList&oldid=27685549 --> == [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! == Dear Feminism and Folklore Organizers, We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st. For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out: '''support@wikilovesfolkore.org''' Kind regards, <br> On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. <br> [[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia == Dear Recipient,<br> We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled <b>"Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,"</b> will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships. ===Workshop Objectives=== * <b>Introduction to Partnerships: </b>Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement. * <b>Strategies for Collaboration: </b>Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships. * <b>Case Studies:</b> Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community. * <b>Interactive Discussions: </b>Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy. ===Workshop Details=== 📅 Date: 7th December 2024<br> ⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])<br> 📍 Venue: Zoom Meeting ===How to Join:=== Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia <br> Meeting ID: 860 4444 3016 <br> Passcode: 834088 We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts. Thank you, Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country == [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]] Dear Team, My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign. Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons. As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet. * Please find the project page for this year’s edition at: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025 * To sign up and organize the event in your country, visit: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know. In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia. We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested. * You can find the Feminism and Folklore project page here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 * The page to sign up is: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know. We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons. Sincerely, The Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ೧೧:೫೪, ೨೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == ಕವಿ ಪರಿಚಯ ರಮೇಶ್ ಎಂ.ಎಸ್ ದೊಡ್ಡಿ == ರಮೇಶ್ ಎಂ.ಎಸ್ ದೊಡ್ಡಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/2409:40F2:2170:7CC1:84CA:BFFF:FE4F:2F95|2409:40F2:2170:7CC1:84CA:BFFF:FE4F:2F95]] ೧೮:೩೨, ೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) == Feminism and Folklore 2025: Important Updates for Organizers & Jury == Hello Community Organizers and Jury, Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. Feminism and Folklore is the largest Wikipedia contest organized by community members. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia. To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners: # First Prize: $25 USD # Second Prize: $20 USD # Best Jury Article: $15 USD All this will be in '''gift voucher format only'''. Prizes will only be given to users who have more than 5 accepted articles. No prizes will be given for users winning below 5 accepted articles. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. We're also providing internet and childcare support to the first 75 organizers and Jury members for those who request for it. Remember, only 75 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 75 registrations, and the deadline is <nowiki>'''</nowiki>March 5, 2025<nowiki>'''</nowiki>. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeum8md6FqHY1ISWRLW5bqOAv_lcd1tpVtMMZfWKRDU_IffLQ/viewform?usp=dialog Form] Each organizer/jury who gets support will receive $40 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest. We also invite all organizers and jury members to join us for Advocacy session on '''Saturday, Feb 28, 2025'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [[meta:Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia|Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia - Meta]] Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia! Best regards, Stella and Tiven Wiki loves folklore international team [[User:SAgbley|SAgbley]] ([[User talk:SAgbley|talk]]) 04:39, 25 February 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/Community_Prizes&oldid=28309519 --> == Question from [[User:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] (೨೧:೦೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫) == ನಾನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಸೇರಬೇಕು ನನಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಐಡಿ ಬೇಕು --[[ಸದಸ್ಯ:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Swarthak Gayakawad|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೦೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) :ಇದು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, ಕನ್ನಡ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey; border-radius: 5px;">[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೧೫, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] (೨೧:೨೧, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫) == ನಾನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಸೇರಬೇಕು --[[ಸದಸ್ಯ:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Swarthak Gayakawad|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೨೧, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) :ನಮಸ್ಕಾರ, ಇದು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ :{{quote|ಕನ್ನಡ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲ}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey; border-radius: 5px;">[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೨೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Sharina.b2310173|Sharina.b2310173]] (೧೦:೪೫, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫) == Why is my article unable to edit --[[ಸದಸ್ಯ:Sharina.b2310173|Sharina.b2310173]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Sharina.b2310173|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೪೫, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) :please use [[special:mypage/Sandbox]] . --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey; border-radius: 5px;">[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೫೬, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Follow-Up: Support for Feminism and Folklore 2025 Contributions == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, I hope this message finds you well. We noticed that your community has signed up for the [[meta:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore Writing Contest]], but there have been only a few contributions submitted via the [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ Campwiz tool] so far. We completely understand that challenges may arise, and we’d love to support you and your participants in streamlining the submission process. To assist your community, here’s a step-by-step guide to adding articles to the campaign. Feel free to share these instructions with your participants: === How to Submit Articles via Campwiz === '''Tool link:''' https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ # Access the Tool #* Visit Campwiz and log in with your Wikimedia account (same as your Wikipedia credentials). # Select the Campaign #* Scroll through the list of campaigns and click on your campaign. # Add Your Article #* Click on "'''+ SUBMIT NEW ARTICLE'''" button. #* Enter the exact title of your article in the “Tiltle” field. #* Click on "'''CHECK'''" button. #* If you have more articles to submit, click on the '''"SUBMIT ANOTHER"''' button. # Check your submissions. #* To check if your submissions went through please click on the '''"DETAILS"''' button #* Click on the '''SUBMISSIONS''' Button to see the list of your submissions. === Need Help? === * Technical issues? Ensure article titles are spelled correctly and meet the campaign’s theme (feminism, folklore, or gender-related topics). * Eligibility questions? New articles must follow Wikipedia’s notability guidelines. * Still stuck? Send an email to '''support@wikilovesfolklore.org'''! You can also reach out on the campaign’s Talk page. Your commitment to amplifying untold gendered narratives in folklore is invaluable, and we’re excited to see your community’s contributions come to life. Let’s work together to make this campaign a success! Looking forward to your response, Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organizer -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:29, 17 March 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 --> == ಮಾರಿಯಾ ಔರೋರಾ ಕೌಟೊ == ನಾನು ರಚಿಸಿದ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಪ್ಪುಗಳು ಇರಬಹುದೇ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿ, ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಪುಟವನ್ನು ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ್ದೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:SachinSwami|SachinSwami]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SachinSwami|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೯, ೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) :ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೀವು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೂತಕಾಲವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನೆಲೆಸಿದರು ಬದಲು ನೆಲೆಸಿದ್ದರು , ವಹಿಸಿದರು ಬದಲು ವಹಿಸಿದ್ದರು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು, ಅದನ್ನು ವರೆತುಪಡಿಸಿದರೆ ಲೇಖನ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey; border-radius: 5px;">[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</span> ೧೭:೨೧, ೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) == Feminism and Folklore 2025 Jury Evaluation Guidelines & Results Submission == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, Thank you once again for your commitment and dedication to the [[meta:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]] campaign! As we near the conclusion of this year’s contest, please follow the official jury guidelines when evaluating submissions: ===Jury Guidelines:=== * Articles must be created or expanded between 1st February and 31st March 2025. * Minimum article size: 3000 bytes and at least 300 words. * No poor or machine-translated content. * Articles must align with the Feminism and Folklore themes (feminism, gender, culture, folklore). * Articles should not be orphaned – they must be linked to at least one other article. * Submissions must not violate copyright rules and should follow local notability guidelines. * All articles must include proper references according to your local Wikipedia’s citation policies. * Once your local jury process is complete, kindly submit only the top 3 winners on the official results page: ===Submission Link:=== https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Please include the following for each winner: * Username * Link to the local user talkpage * Their ranking (1st, 2nd, or 3rd) For more information, you can also refer to the main contest page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 If you need help or have any questions, feel free to reach out. Warm regards, <br> Stella Sessy Agbley<br> Coordinator, Feminism and Folklore -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:48, 10 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation | Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 --> == Question from [[User:Shivu26|Shivu26]] (೨೨:೪೦, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫) == Hello How to publish my translated article --[[ಸದಸ್ಯ:Shivu26|Shivu26]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivu26|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೦, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) :once completed you can move page by using , tools > move option on top right section on the line of title --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೪೫, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) == Final reminder that the deadline for submitting your Feminism and Folklore 2025 results == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] I hope this message finds you well. This is a final reminder that the deadline for submitting your Feminism and Folklore 2025 results on Meta has elapsed. For participant prizes to be processed, your community must submit the necessary information as soon as possible. Please use the following link to submit your results: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Submit your results] We have extended the {{font color||yellow|'''submission deadline to 12 June 2025'''.}} Kindly note that failure to submit by this date will result in your group’s participants not receiving any prizes from us. Thank you for your attention to this important matter and for your continued contributions to the Feminism and Folklore campaign. Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 12:39, 08 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Template:FnF_2025_reminder_list&oldid=28842648 --> == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Request == Could you please create a page about the 2021 Disney animated film [[:en:Encanto|Encanto]]? I personally love this film. It's a beautiful tribute to Colombian culture. I couldn't have asked for a better film. It's the best film I've seen since [[ದಿ ಲಯನ್ ಕಿಂಗ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]]. [[ವಿಶೇಷ:Contributions/2600:1700:C910:2960:59A0:834D:35B:4254|2600:1700:C910:2960:59A0:834D:35B:4254]] ೨೩:೨೪, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST) == Deletion == Hi, I don't know Kannada, but [[ರ‍್ಯಾಗಿಂಗ್‌ ವಿರೋಧಿ]] looks AI generated so you might want to delete :) [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೬, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) :Thanks for reporting it was created as part of education program [[:meta:St_Aloysius_University_-_Wikipedia_Association_2025-26#22nd_August_2025-_Activity]], I will let organiser of that program know to wikify that page. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೦೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] , may i know how did you know that article was AI generated. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೪೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) ::Thank you responding, the bottom of the page links [https://gemini.google.com/] which is an AI website. There are less known signs as well, namely use of emojis, no references, having a question-answer format and overusing lists (you can read [[en:Wikipedia:Signs of AI writing]] if you are unsure what I mean). [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೧೧, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) :::@[[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] what I meant was, did you follow any global filters or channel on IRC or any other tools to catch this edit. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೧೯, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) ::::I used [[:meta:SWViewer]], it came up there. [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೧, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) :::::Good that SWViewer catch these edits, & Thanks for notifying about.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೨೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Alialkaisi|Alialkaisi]] (೨೧:೧೭, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫) == مرحبا هل الاسئلة باللغة العربية أو باللغة الإنكليزية --[[ಸದಸ್ಯ:Alialkaisi|Alialkaisi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Alialkaisi|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೧೭, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :English, if you know Kannada Language you can ask in kannada. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೧೯, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Citoid == Hi A826, I'm Johannes from [[:m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. I've noticed your project is using the [[:mw:VisualEditor/Citation tool]], but not [[:mw:Citoid]] (the tool used for automatic reference creation). Your project already fullfills all the necessary criteria in [[:mw:Citoid/Enabling Citoid on your wiki]] (enabling the VE citation tool, using templates with template data...) – you just need to create [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Citoid-template-type-map.json]] to map different types of citations to the relevant template from [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Cite-tool-definition.json]]. You can check other wiki's pages [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=8&q=Citoid-template-type-map.json&title=Citoid-template-type-map.json] to see how they are doing the mapping. Best regards [[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Johannes Richter (WMDE)|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೫೬, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]], sure will look in to adding template, Thanks for bringing this to my attention. will contact you if further assistance needed.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೦೯, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] {{done}} [[special:diff/1318564]] works fine now. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೨೪, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೬:೧೮, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫) == Please publish this article. My father was one of the famous and fameliar kannada leader and writer in mysore. There no faul information about him. Thats all sir. 🙏🙏🙏 --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :please check [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ]], article with verifiable source, with good wiki readable format are always welcome on wiki, please try use [[Special:Mypage/Sandbox]] before creating on main namespace. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೨೩, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೨೩:೩೬, ೨೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫) == ಯಾವ ರೀತಿಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆಯ ಬೇಕು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೬, ೨೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :ದಯವಿಟ್ಟು ಪುಟಗಳು ಹೇಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು 2 ಅಥವಾ 3 ( ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕುವೆಂಪು]] ) ಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು [[Special:Mypage/Sandbox]] ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ನಂತರ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪ್ರತಿ ಪುಟವು ಕನಿಷ್ಠ 3-4 ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕು, ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಇಂಟರ್‌ವಿಕಿ ಲಿಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೧೮, ೨೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೯:೪೪, ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) == ಸರ್ ನನಗೆ ಫೋಟೋ ಸೇರಿಸಲು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಲಿಂಕ್ ಸೇರಿಸಲು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೪, ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :[[special:upload]] ನೀವು ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮತ್ತು ಸಾವರ್ಜನಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾದಂತಹ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೧೧, ೧೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) ::[[commons:Commons:Contributing_your_own_work]] ಕೂಡ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೫೨, ೧೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Translation request == Hello, A826. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Kannada Wikipedia? Yours sincerely, [[ಸದಸ್ಯ:Kurcke|Kurcke]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kurcke|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೪೫, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :I don't translate content i don't have knowledge of. Sorry. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೭:೪೬, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) ::In understand. Thank you for the reply. [[ಸದಸ್ಯ:Kurcke|Kurcke]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kurcke|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೨, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wikimedian, We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;Checklist for Organizers Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us in upcoming office hours We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]]. Thank you and all the best, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೦೦, ೧೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=29948401 --> == Question from [[User:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] (೧೨:೩೦, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) == ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನು ಅಳಿಸಿ https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%87%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A8_%E0%B2%87%E0%B2%AF%E0%B3%8B%E0%B2%9F%E0%B3%8B%E0%B2%B5%E0%B2%BE --[[ಸದಸ್ಯ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Hariprasad Shetty10|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೦, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :{{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೦೧, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೪೭, ೧೬ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೭:೩೩, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬) == ಸರ್ ನನ್ನ ಅಕೌಂಟ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿ. ಆದರ ಸುಳಿವು ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ.ದಯಮಾಡಿ ಮಾಹಿತಿ ಕಳುಹಿಸಿ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು 🙏🙏🙏🙏🙏 --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೩, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) :ಖಾತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗಾಗಿ ದಯವಿಟ್ಟು [[Special:Accountsecurity]] ಅನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಜೊತೆಗೆ ನೀವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೮:೧೮, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೨೭, ೧೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) on ೦೦:೦೦, ೧೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ೦೧:೩೬, ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೩೯, ೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೫, ೧೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೦೧, ೧೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> == ನಿಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು == ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ, ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮೆಟಾದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜಕ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಆ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಇದಲ್ಲದೇ ಈ ಹಿಂದೆ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು, ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಗೆ ತರಲು ಕೋರಿದಾಗಲೂ ತಕ್ಷಣ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ್ದೀರಿ. ನಿಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೧, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ನೀವು ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿರುವ ಮತ್ತು ಈಗ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳಿಗೂ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೪೬, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) ::🙏🏻🙏🏻 [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಂ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಡ್ಯೂಲುಗಳನ್ನು ತರಲು ಕೋರಿಕೆ == ಶ್ರೀ @[[ಸದಸ್ಯ:A826|A826]] ಅವರೇ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] ಲೇಖನ ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಡ್ಯೂಲುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ತರುವಂತೆ ಕೋರಿಕೆ. ತಂದ ಮತ್ತೆ ಲೇಖನ ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೫೩, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] {{Done|done, thanks for your request}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೫:೦೪, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) d3f72p7mwzeuf4xrt4p813jx7y2hxev 1427620 1427618 2026-09-07T09:40:50Z A826 72368 /* ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಂ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಡ್ಯೂಲುಗಳನ್ನು ತರಲು ಕೋರಿಕೆ */ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ 1427620 wikitext text/x-wiki {{ಸುಸ್ವಾಗತ}}.<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೧:೦೯, ೨೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Translate == Translate Infobox ಊರು ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ Total → ಒಟ್ಟು Population → ಜನಸಂಖ್ಯೆ Time zone → ಸಮಯ ವಲಯ Vehicle registration → ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕ Thanks [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೭, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)[[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೬, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :ನಾನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತೇನೆ <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೬:೩೮, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಧನ್ಯವಾದಗಳು [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೦೯, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Template == {{Translation|" "}} 👈 {Translation|" "}👈 ಈ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ?? [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೫೩, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :Added template. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೦೬:೫೮, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) {{Ping|~aanzx}} But ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದು ಅದು ಅಲ್ಲ This👇 template https://en.m.wikipedia.org/wiki/Template:Translation [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೩೯, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :Added <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೦:೪೧, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಧನ್ಯವಾದಗಳು 🙏 [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೨, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Question from [[User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] (೧೫:೨೨, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) == Hello dear mentor! I'm testing the feature now that the new system is deployed. You can invite other trusted users to become mentors, they have to visit [[special:EnrollAsMentor]] to signup. If you have any question about the Growth features, or about how to improve newcomers' first steps, let me know. All the best, --[[ಸದಸ್ಯ:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Trizek (WMF)|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೨, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೦೫:೪೧, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) == ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗಾಗಿ ʼಮೈಸೂರಿನ ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತ ಚರ್ಮಪ್ರಸಾಧನ (ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಡರ್ಮಿ) ಸಂಸ್ಥೆ – ವ್ಯಾನ್‌ ಇನ್ಜೇನ್‌ ಮತ್ತು ವ್ಯಾನ್‌ ಇನ್ಜೇನ್‌ʼ ಲೇಖನ ಬರೆಯುವ ಮೊದಲು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆಯೇ ಎಂದು ಹುಡುಕಿದೆ. ಸಿಗಲಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣ ಮುಂದುವರೆದು ಒಂದೆರೆಡು ಪ್ಯಾರಾ ಮಾಡಿ ಅಪೂರ್ಣವೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಇಂದು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ತರುವಾಯು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹುಡುಕಲಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಲೇಖನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ ಇರುವುದು ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ಅದು ಅತಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ನನ್ನದು ಬಾಲಿಷವೆನಿಸಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ನಿನ್ನೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದರೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ ಲೇಖನವನ್ನು ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ನನ್ನದು. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೫:೪೧, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಅಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ನೀವು ಈಗ ಹೊಸ ಪುಟದ ಅನುವಾದವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು https://kn.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=kn&from=en&page=Van+Ingen+%26+Van+Ingen&targettitle=Van+Ingen+%26+Van+Ingen <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೦೫:೫೩, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Question from [[User:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] on [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] (೦೯:೨೯, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) == ನಾನು ಹೊಸದಾದ ಲೇಖನವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಏಕೆ? --[[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೯, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :ನೀವು ಯಾವುದೇ ದೋಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಹೇಳಬಲ್ಲಿರಾ?, ನೀವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3 ರಂದು [https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%87%E0%B2%B7:AbuseLog&wpSearchUser=Meghana+Shivanand ಜಾಗತಿಕ ದುರ್ಬಳಕೆ ಫಿಲ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ] ನಿಮ್ಮ ಪುಟ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ತಡೆ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಪಾದನೆಗಳಿಲ್ಲ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೦೯:೩೮, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == ಅನುವಾದ == ನಮಸ್ತೆ, [[ಗಂಧದಗುಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ ೨೦೨೨)]] ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದ ಈ [[ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:About]] ಅನ್ನು ಅನುವಾದ ಮಾಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೦೯, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :ನಾಳೆ ಅದನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೩:೨೯, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ::ಬಹು ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳು ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ ಅನುವಾದಿಸಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು ಅದನ್ನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೨:೨೨, ೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಧನ್ಯವಾದ [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೦, ೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೫೫, ೧೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == ವರ್ಗ == [[ಅಮೋಘವರ್ಷ ಜೆಎಸ್]] ಈ ಪುಟದ ಕೆಳಗಡೆ ಇರುವ error ವರ್ಗ (Articles with invalid date parameter in template),(Articles with hCards),(CS1 ಇಂಗ್ಲಿಷ್-language sources (en),) ಇಂತಹ ವರ್ಗಗಳನ್ನು hide ಮಾಡ್ಲಿಕ್ಕೆ ಆಗುದಿಲ್ಲವೆ?? ಯಾಕೆಂದ್ರೆ ಬೇರೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹಿಂದಿ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಯೂ ಇಂತಹ error ಇದ್ರು ಸಹ ಕೆಳಗಡೆ ಅಂತಹ ವರ್ಗ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೨೧, ೧೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) :ಇದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಕೆಲವು ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ , ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Infobox person ನಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಲ್ಲದ ವರ್ಗವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಲು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೦೭:೩೧, ೧೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == Errors == [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Film date ]] ನಲ್ಲಿ Errors ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಆಗುತ್ತಾ ಎಂದು ನೋಡಿ. ಈ ರೀತಿ errors ಇದೆ 👇 {{Film date|2022|11|11}} [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೮, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) :[[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|@SyntaxErrors098]] fixed by Jon Harald Søby <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೩:೩೩, ೭ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) ಇಲ್ಲಿ ಸರಿ ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಆದ್ರೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಪುಟದಲ್ಲಿ errors ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಈ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Film date]] [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೯, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) == ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ == {| style="background-color: #FFFF00; border: 1px solid #fceb92;border-style:solid; border-width:6px; border-color:#bca9f5; style:{{corners}}" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:The gate to Udupi Town.jpg|The_gate_to_Udupi_Town]|225px]] |style="font-size: large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.00;" | '''ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ''' |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wikimedia logo family complete-2013.svg|130px|alt="Wikidata"]] |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರ ಭೌತಿಕ ಸಮ್ಮಿಲನವನ್ನು '''ಜನವರಿ ೨೨,೨೦೨೩ರಂದು ಉಡುಪಿ'''ಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮಿಲನದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಯಾವುದೇ ವಿಕಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲ ಸಂಪಾದಕರಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶವಿದ್ದು ಬಹಳ ಸಮಯದ ನಂತರ ಎಲ್ಲರ ಭೇಟಿಯು ಒಂದು ಉಲ್ಲಾಸದಾಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮರುಚೈತನ್ಯ ತಂದುಕೊಡಬಹುದೆಂಬ ಆಶಾಭಾವನೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಳೆ ಹೊಸ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರ ಸಮಾಗಮವು ಜ್ಞಾನದ ಹಂಚಿಕೆಗೆ, ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ವೇದಿಕೆಯಾಗುವ ವಿಶ್ವಾಸವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಸಮುದಾಯದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪಾದಕರು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಗೊಳಿಸೋಣ. ಎಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಸ್ವಾಗತ. '''ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ನೊಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸಮ್ಮಿಲನ/ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡಿ.''' |} {{clear}} ---- ಈ ಸಂದೇಶ [[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ]] ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಕಳಿಸಲಾಗಿದೆ. <div style="border-bottom: 2px solid red; border-top: 2px solid yellow; border-radius: 40px 0px 40px 0px; padding: 0px 5px; font-weight:bold; letter-spacing: 1.5px; text-align: center;"> <br /> ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಶುಭಾಶಯಗಳು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span>೧೪:೩೭, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) <br /> </div> <!-- Message sent by User:~aanzx@knwiki using the list at https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:~aanzx/Active_user_list&oldid=1143808 --> == Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organisers, We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]] Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so. Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns. Thanks and Regards, Feminism and Folklore 2023 International Team [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೧೧, ೩೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೩ (IST) <!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24455456 --> == ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ ಬಗ್ಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಸ್ಪರ್ದೆ ಆಹ್ವಾನ == <div style="border: solid 1px #333; border-radius: 0.2em; box-shadow: 0 4px 4px #999; margin-bottom: 1.5em; display: table; width: 100%; height: 100px; line-height: 1.2; text-align: center; cursor: pointer;"> <p style="font-size: 1.4em;">[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೩|'''ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ''']] ಬಗ್ಗೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬರವಣಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್ಲೋರ್ (WLF) ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಅಭಿಯಾನದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಪರ್ದೆ 1 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023ರಿಂದ 31 ಮಾರ್ಚ್ 2023 ವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.</p> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive">[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ_ಮತ್ತು_ಜಾನಪದ_೨೦೨೩|<span style="color:white">ಬಾಗವಹಿಸಲು ಈ ಪುಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡಿ..</span>]]</span> <div style="display: table-cell; vertical-align: middle;">[[ಚಿತ್ರ:Feminism_and_Folklore_banner.svg|250px|right]]</div></div> <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold; align:center;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> <!-- Message sent by User:~aanzx@knwiki using the list at https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:~aanzx/Active_user_list&oldid=1149743 --> == About wpcleaner == @[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] It seems wpcleaner is not fully configured. At present it seems to detect wpcleaner errors (above 500) and we need to add checkwiki errors [see https://phabricator.wikimedia.org/T330269]. After configuring fully please ping me also. As a general rule [not 100% sure but reference tags come before punctuation marks on french wikipedia]. It also needs some person with thorough understanding of exceptions to general rules. Good luck. [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೩೬, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] I have no idea how to use or configure wpcleaner, since any of local users are not interested or asking about it, don't feel any necessity for it , anyway will check if I can understand it and let you know, because last i checked kannada text were rendered as box in wpcleaner. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೪:೪೩, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) ::@[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] rendered as box: its issue of non existent fonts or issue with wpcleaner. what os: windows or linux [apt install fonts-indic, if on debian]. Will you help with translation of error messages? [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೫, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :::[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] thank you for help, I use windows is can you suggest how to fix font <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೫:೨೭, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) ::::@[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] search query: https://www.google.com/search?q=how+install+kannada+fonts+on+windows&btnI=I%27m+Feeling+Lucky&source=hp&ei=lhwLZKCuHKX14-EPlcqtsAI&iflsig=AK50M_UAAAAAZAsqpgdzIRClnXPKwXnUb3NuL58nIALe&ved=0ahUKEwig0dvnqNH9AhWl-jgGHRVlCyYQ19QECAk or see this https://apps.microsoft.com/store/detail/all-kannada-fonts/9N2MN54MM0L6?hl=en-us&gl=us [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೭, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :::::[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] ok can you give any links to templates other than enwiki for refference <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೭:೪೧, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) == Translation help == @[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] Do you know other language in india. If possible go through this [[:bn:উইকিপিডিয়া:WikiProject Check Wikipedia/Translation]] page and add translations for each error on [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:WikiProject Check Wikipedia/Translation]]. Thank you. [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೧೩, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) == Page == ನೀವು ಅನುವಾದಿಸಿದ page [[ಮಹಿಳಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)]] ಮೊದಲೇ [[ಮಹಿಳಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] ಎಂಬ ಪುಟ ಇದೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ... [[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Goldenbluesoul|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೪೬, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] , ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು, ನಾನು ಮಾರ್ಚ್ 6 ರಂದು ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದೆ ಆದರೆ ಉಳಿಸಲು ಮರೆತಿದ್ದೆ ನಾನು ಅದನ್ನು ಇಂದು ಉಳಿಸಿದ್ದೇನೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಪುಟವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಪುಟವನ್ನು ಈಗ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೯:೪೩, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) ::[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬ (ಭಾರತ)]] infobox errors please ಸರಿ ಮಾಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Goldenbluesoul|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೩೪, ೨೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :::@[[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೯:೪೫, ೨೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) == Feminism and Folklore 2023 has been extended == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organizers, Greetings from Feminism and Folklore International Team, We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language. Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance. Best wishes, International Team Feminism and Folklore. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೮, ೩೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 --> == Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">{{int:please-translate}} [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next? # Please complete the jury on or before 15th of May 2023. # Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest. # Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]''' # You can also put the names of the winners on your local project page. # We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes. Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance. Thanks and regards, '''International Team'''<br /> '''Feminism and Folklore''' </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 --> == about page deleted == my page is meghana Shivanand. it was deleted, so I can't find my page in website. so i request you to please give my page back [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೨, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST) :@@[[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] , I have undeleted page now, for future reference please contact deleting admin instead of someone else to restore deleted page. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೫:೦೮, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST) ::ok thank you [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೬, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೧೬:೩೮, ೨೫ ಮೇ ೨೦೨೩) == ಆಂಗ್ಲ ವಿಕಿಪಿಡಿಯಾದ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ ಲೇಖನವನ್ನುಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದೆ. ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನೂ ನಮೂದಿಸಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿ. ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ತಪ್ಪುಗಳು ನುಸುಳದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ... ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಡಿದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೮, ೨೫ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST) == Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೦೭, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೩ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&oldid=25345565 --> == Question from [[User:Prabhasindhoor|Prabhasindhoor]] on [[ಈಚನೂರು ಶಾಂತಾ]] (೧೯:೩೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩) == Eachanoor shantha kaadambari required --[[ಸದಸ್ಯ:Prabhasindhoor|Prabhasindhoor]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Prabhasindhoor|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೩೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩ (IST) :ಕ್ಷಮಿಸಿ, ನೀವು ಈಚನೂರು ಶಾಂತಾ ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾದರೂ ಸಪ್ನಾ ಬುಕ್ ಹೌಸ್ ನಲ್ಲಿಸಿಗಬಹುದು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಒಂದು ಮಾಹಿತಿ ವಿಶ್ವಕೋಶ, ಪುಸ್ತಕಗಳ ನೇರ ಮಾರಾಟ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೯:೪೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:NANDIBEVOOR PALLAVI|NANDIBEVOOR PALLAVI]] on [[ಸದಸ್ಯ:NANDIBEVOOR PALLAVI/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] (೧೨:೫೯, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) == ಹೆಗೇ ಈ ಳಲೇಖಾಣಾವನ್ನಾ ಊಳಿಶೂವೂದೂ --[[ಸದಸ್ಯ:NANDIBEVOOR PALLAVI|NANDIBEVOOR PALLAVI]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:NANDIBEVOOR PALLAVI|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೫೯, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :ದಯವಿಟ್ಟು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ]] ಪ್ರಕಾರ ಲೇಖನವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಮತ್ತು [[Wikipedia:Moving a page]] ಆಂಗ್ಲ ಪುಟದ ಪ್ರಕಾರ ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಸರಿಸ ಬಹುದು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೩:೦೮, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Translation of taxobox == Hi. How do you change the various names in the taxobox to Kannada? For ex: Domain: to ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, Family: to ಕುಟುಂಬ etc. i.e. I wanted to know which template or module contains these names so that they can be changed to Kannada. Can you help me? Thanks. [[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kartikdn|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೪೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] , it is in [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Anglicise_rank]] <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೮:೨೨, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::Thank you. [[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kartikdn|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೭, ೧೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೨೧:೧೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) == Would like to know what is the impact of article (means how many have gone through the article) - ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನ --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೧೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] , https://xtools.wmcloud.org/articleinfo/kn.wikipedia.org/%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%E0%B2%A6%20%E0%B2%B9%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BF%20%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AF%E0%B2%A8 <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೧:೨೨, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :thanks [[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೨೧:೩೬, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) == Would like to know, how to know the impact of all the articles I handled. "Your Impact" provides 60 days input for few articles handled, but not all. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೩೬, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] , https://pageviews.wmcloud.org/?project=kn.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=all-time&pages=%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%E0%B2%A6_%E0%B2%B9%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BF_%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AF%E0%B2%A8 . <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೧:೪೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::thanks [[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] on [[ಹಾಲುಮತ ಕುರುಬ ಪುರಾಣ]] (೧೩:೪೦, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) == Kuruba hithihasa --[[ಸದಸ್ಯ:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:S.M. MAHENDRA|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೪೦, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] , ಆ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಆ ಪುಟವನ್ನು ಅಳಿಸಲಾಗಿದೆ , ನೀವು ಬಯಸಿದರೆ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:MOS]] ಪ್ರಕಾರ ಉಲ್ಲೇಖಿತ ವಿಷಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಆ ಪುಟವನ್ನು ನೀವು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೩:೪೯, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == ಕರ್ನಾಟಕ == ಹೊಸ Infobox ಯಾಕೆ remove ಮಾಡಿದ್ದು? ಅದರಲ್ಲಿ ಏನು ಬದಲಾವಣೆ ಆಗಬೇಕಿತ್ತು? [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೪, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :ಕೆಂಪು,ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಹಾಕಬಾರದಿತ್ತು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೧:೪೭, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::ಯಾಕೆ? [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೯, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :::@[[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] , ಇತರ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ಏಕಸಾಮ್ಯತೆ ಇದ್ದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆ ಬೇಡ. ಬಣ್ಣಗಳ ಬಳಕೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ನಿಮ್ಮ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ತೊಂದರೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೧:೫೪, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :::Infobox head, sub head ಗಳಗಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶ ಇದೆ, ಆದ್ರೆ ನೀವು ಯಾಕೆ ಬೇಡ ಅಂತ ಇದೀರಿ , :::ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಬಳಕೆ ಇರುವುದನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ . ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ sub head ಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಬಳಸಿದ್ದು . [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೫, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::::ಪುನಃ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಎಲ್ಲ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಗಳು ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಇರಲಿ ಎಂದು ನಿಮ್ಮ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯನ್ನೂ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀವು ಬದಲಾವಣೆ ಬಯಸಿದ್ದಲ್ಲಿ [[WP:VP]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೨:೦೧, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == ಸಹಾಯ == [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:switcher]] ಕನ್ನಡವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ [[en:MediaWiki:Gadget-switcher.js]] ಮತ್ತು [[en:MediaWiki:Gadgets-definition]] ಈ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಪುಟ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಎಂದನಿಸುತ್ತಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪುಟಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಗೆ ಇಂಪೋರ್ಟ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ, [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Gadget-switcher.js]] [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:MediaWiki:Gadgets-definition]] , ಡಿಜಿಟಲ್ map ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ ನಕ್ಷೆ ಎರಡನ್ನೂ Infobox ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲು ಇದರ ಅಗತ್ಯ ಇತ್ತು, [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:switcher]] ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೫, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :Request on [[WP:VP]] , i will import it <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೪:೦೦, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::👍 [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೧೪, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == ಸುದ್ದಿ ಅಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಸಿ == ನಮಸ್ತೆ ಅನೂಪ್, ಸಂಸತ್ ಭವನದ ಭದ್ರತೆ ವೈಫಲ್ಯ ಸುದ್ದಿ... ಸುದ್ದಿ ಅಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಸಿ ಸರಿಯಾದ ಬಗೆ ಏನು ? [[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gangaasoonu|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೯, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] , ಅದು tear gas bomb ಅಲ್ಲ, ಹೊಳಿ ಬಣ್ಣದ ಬಾಂಬ್. ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ ಪುನಃ ಸೇರಿಸಿ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೦:೦೨, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್. ::ಅಳಿಸುವಾಗ ಕಾರಣ ಹಾಕಿದರೆ ಉತ್ತಮ.. ::ಸರಿ ಮಾಡ್ತೇನೆ. ::[[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gangaasoonu|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೦೩, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :::Rollback ಉಪಯೋಗಿಸುವಾಗ ಕಾರಣ ಕೊಡಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾರಣ ಕೊಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೦:೦೬, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ]] on [[ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ]] (೧೯:೪೩, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩) == ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡವಾಗುವುದೆ ? --[[ಸದಸ್ಯ:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೩, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅರ್ಥವಾಗಲಿಲ್ಲ, ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ.<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೦:೩೫, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]] (೧೩:೧೬, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪) == how to my profile edit? --[[ಸದಸ್ಯ:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MARUTI SALUNKE|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೬, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]], https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:MARUTI_SALUNKE&action=edit&redlink=1 . <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೩:೧೭, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST) == Organising Feminism and Folklore == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | 350px | right]] Hello Community Organizers, Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia. To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners: *First Prize: $15 USD *Second Prize: $10 USD *Best Jury Article: $5 USD All this will be in '''gift voucher format only'''. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. We're also providing internet and childcare support to the first 50 organizers and Jury members for who request for it. Remember, only 50 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 50 registrations, and the deadline is March 15, 2024. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnytyact-HR6DvsWwnrVeWuzMfuNH1dSjpF24m6od-f3LzZQ/viewform here]. Each organizer/jury who gets support will receive $30 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest. We also invite all organizers and jury members to join us for office hours on '''Saturday, March 2, 2024'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_2024_Office_Hour_2 meta page]. Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia! Best regards, Rockpeterson [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೨೬, ೨೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST) <!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf2024golbal&oldid=26304232 --> == Help Wanted with CampWiz == Hi, Can you please help me translate the following templates in Kannada? {{Special:PrefixIndex/User:CampWiz Bot/Templates/}}[[ಸದಸ್ಯ:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Nokib Sarkar|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೫೪, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST) == Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link] Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, '''Feminism and Folklore International Team #WeTogether''' [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೬, ೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder to vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear Wikimedian, You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process. This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ೦೪:೪೧, ೩ ಮೇ ೨೦೨೪ (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_2&oldid=26721207 --> == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೫೮, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == Question from [[User:2310173 sharina|2310173 sharina]] (೦೯:೧೬, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪) == How to upload the writing in wikipedia. --[[ಸದಸ್ಯ:2310173 sharina|2310173 sharina]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2310173 sharina|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೧೬, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST) :please refer [[ಸಹಾಯ:ಸಂಪಾದನೆ]].<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೦೯:೧೮, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST) == Question from [[User:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] (೧೬:೪೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪) == Hello, how can we see the total views of our published articles. --[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Veena Sundar N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]], see [[Special:Contributions/Veena Sundar N.]] & https://guc.toolforge.org/?by=date&user=Veena+Sundar+N._ .<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೬:೫೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] page views can seen at https://xtools.wmcloud.org/pages/kn.wikipedia.org/Veena%20Sundar%20N. , please add . while viewing above pagesas your username has . at the end it doesn't work while link here. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೬:೫೫, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST) == Feminism and Folklores 2024 Organizers Feedback == Dear Organizer, [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]] We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success. To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives. Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6 survey]. By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement. The survey covers: #Community engagement and participation #Challenges and successes #Partnership Thank you again for your tireless efforts in promoting [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore]. Best regards,<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Organising Tuluvas Aati Month == [[File:Tuluvas Aati Month banner logo.svg| 150px | right]] Hello Organizers, We want to extend our heartfelt gratitude to you for making the '''[[m:Tuluvas Aati Month|Tuluvas Aati Month]]''' event a success. Your time, dedication, and expertise brought this cultural celebration to life, creating meaningful experiences for everyone involved. To help us improve future events and celebrate the efforts of everyone. Each organizer/jury who gets support will receive in gift card format. please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd3RWB1kvSyR77kYaZtI-S1T9da48Cd7j6giMb6naSDXcYl9Q/viewform this form]. Best regards,<br> '''Tuluvas Aati Month Team'''. [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೬, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST) <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tuluvas_Aati_Month/JuryList&oldid=27685549 --> == [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! == Dear Feminism and Folklore Organizers, We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st. For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out: '''support@wikilovesfolkore.org''' Kind regards, <br> On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. <br> [[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia == Dear Recipient,<br> We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled <b>"Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,"</b> will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships. ===Workshop Objectives=== * <b>Introduction to Partnerships: </b>Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement. * <b>Strategies for Collaboration: </b>Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships. * <b>Case Studies:</b> Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community. * <b>Interactive Discussions: </b>Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy. ===Workshop Details=== 📅 Date: 7th December 2024<br> ⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])<br> 📍 Venue: Zoom Meeting ===How to Join:=== Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia <br> Meeting ID: 860 4444 3016 <br> Passcode: 834088 We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts. Thank you, Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country == [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]] Dear Team, My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign. Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons. As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet. * Please find the project page for this year’s edition at: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025 * To sign up and organize the event in your country, visit: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know. In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia. We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested. * You can find the Feminism and Folklore project page here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 * The page to sign up is: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know. We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons. Sincerely, The Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ೧೧:೫೪, ೨೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == ಕವಿ ಪರಿಚಯ ರಮೇಶ್ ಎಂ.ಎಸ್ ದೊಡ್ಡಿ == ರಮೇಶ್ ಎಂ.ಎಸ್ ದೊಡ್ಡಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/2409:40F2:2170:7CC1:84CA:BFFF:FE4F:2F95|2409:40F2:2170:7CC1:84CA:BFFF:FE4F:2F95]] ೧೮:೩೨, ೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) == Feminism and Folklore 2025: Important Updates for Organizers & Jury == Hello Community Organizers and Jury, Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. Feminism and Folklore is the largest Wikipedia contest organized by community members. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia. To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners: # First Prize: $25 USD # Second Prize: $20 USD # Best Jury Article: $15 USD All this will be in '''gift voucher format only'''. Prizes will only be given to users who have more than 5 accepted articles. No prizes will be given for users winning below 5 accepted articles. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. We're also providing internet and childcare support to the first 75 organizers and Jury members for those who request for it. Remember, only 75 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 75 registrations, and the deadline is <nowiki>'''</nowiki>March 5, 2025<nowiki>'''</nowiki>. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeum8md6FqHY1ISWRLW5bqOAv_lcd1tpVtMMZfWKRDU_IffLQ/viewform?usp=dialog Form] Each organizer/jury who gets support will receive $40 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest. We also invite all organizers and jury members to join us for Advocacy session on '''Saturday, Feb 28, 2025'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [[meta:Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia|Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia - Meta]] Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia! Best regards, Stella and Tiven Wiki loves folklore international team [[User:SAgbley|SAgbley]] ([[User talk:SAgbley|talk]]) 04:39, 25 February 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/Community_Prizes&oldid=28309519 --> == Question from [[User:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] (೨೧:೦೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫) == ನಾನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಸೇರಬೇಕು ನನಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಐಡಿ ಬೇಕು --[[ಸದಸ್ಯ:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Swarthak Gayakawad|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೦೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) :ಇದು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, ಕನ್ನಡ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey; border-radius: 5px;">[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೧೫, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] (೨೧:೨೧, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫) == ನಾನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಸೇರಬೇಕು --[[ಸದಸ್ಯ:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Swarthak Gayakawad|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೨೧, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) :ನಮಸ್ಕಾರ, ಇದು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ :{{quote|ಕನ್ನಡ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲ}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey; border-radius: 5px;">[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೨೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Sharina.b2310173|Sharina.b2310173]] (೧೦:೪೫, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫) == Why is my article unable to edit --[[ಸದಸ್ಯ:Sharina.b2310173|Sharina.b2310173]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Sharina.b2310173|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೪೫, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) :please use [[special:mypage/Sandbox]] . --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey; border-radius: 5px;">[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೫೬, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Follow-Up: Support for Feminism and Folklore 2025 Contributions == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, I hope this message finds you well. We noticed that your community has signed up for the [[meta:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore Writing Contest]], but there have been only a few contributions submitted via the [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ Campwiz tool] so far. We completely understand that challenges may arise, and we’d love to support you and your participants in streamlining the submission process. To assist your community, here’s a step-by-step guide to adding articles to the campaign. Feel free to share these instructions with your participants: === How to Submit Articles via Campwiz === '''Tool link:''' https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ # Access the Tool #* Visit Campwiz and log in with your Wikimedia account (same as your Wikipedia credentials). # Select the Campaign #* Scroll through the list of campaigns and click on your campaign. # Add Your Article #* Click on "'''+ SUBMIT NEW ARTICLE'''" button. #* Enter the exact title of your article in the “Tiltle” field. #* Click on "'''CHECK'''" button. #* If you have more articles to submit, click on the '''"SUBMIT ANOTHER"''' button. # Check your submissions. #* To check if your submissions went through please click on the '''"DETAILS"''' button #* Click on the '''SUBMISSIONS''' Button to see the list of your submissions. === Need Help? === * Technical issues? Ensure article titles are spelled correctly and meet the campaign’s theme (feminism, folklore, or gender-related topics). * Eligibility questions? New articles must follow Wikipedia’s notability guidelines. * Still stuck? Send an email to '''support@wikilovesfolklore.org'''! You can also reach out on the campaign’s Talk page. Your commitment to amplifying untold gendered narratives in folklore is invaluable, and we’re excited to see your community’s contributions come to life. Let’s work together to make this campaign a success! Looking forward to your response, Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organizer -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:29, 17 March 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 --> == ಮಾರಿಯಾ ಔರೋರಾ ಕೌಟೊ == ನಾನು ರಚಿಸಿದ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಪ್ಪುಗಳು ಇರಬಹುದೇ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿ, ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಪುಟವನ್ನು ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ್ದೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:SachinSwami|SachinSwami]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SachinSwami|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೯, ೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) :ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೀವು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೂತಕಾಲವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನೆಲೆಸಿದರು ಬದಲು ನೆಲೆಸಿದ್ದರು , ವಹಿಸಿದರು ಬದಲು ವಹಿಸಿದ್ದರು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು, ಅದನ್ನು ವರೆತುಪಡಿಸಿದರೆ ಲೇಖನ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey; border-radius: 5px;">[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</span> ೧೭:೨೧, ೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) == Feminism and Folklore 2025 Jury Evaluation Guidelines & Results Submission == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, Thank you once again for your commitment and dedication to the [[meta:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]] campaign! As we near the conclusion of this year’s contest, please follow the official jury guidelines when evaluating submissions: ===Jury Guidelines:=== * Articles must be created or expanded between 1st February and 31st March 2025. * Minimum article size: 3000 bytes and at least 300 words. * No poor or machine-translated content. * Articles must align with the Feminism and Folklore themes (feminism, gender, culture, folklore). * Articles should not be orphaned – they must be linked to at least one other article. * Submissions must not violate copyright rules and should follow local notability guidelines. * All articles must include proper references according to your local Wikipedia’s citation policies. * Once your local jury process is complete, kindly submit only the top 3 winners on the official results page: ===Submission Link:=== https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Please include the following for each winner: * Username * Link to the local user talkpage * Their ranking (1st, 2nd, or 3rd) For more information, you can also refer to the main contest page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 If you need help or have any questions, feel free to reach out. Warm regards, <br> Stella Sessy Agbley<br> Coordinator, Feminism and Folklore -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:48, 10 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation | Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 --> == Question from [[User:Shivu26|Shivu26]] (೨೨:೪೦, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫) == Hello How to publish my translated article --[[ಸದಸ್ಯ:Shivu26|Shivu26]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivu26|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೦, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) :once completed you can move page by using , tools > move option on top right section on the line of title --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೪೫, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) == Final reminder that the deadline for submitting your Feminism and Folklore 2025 results == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] I hope this message finds you well. This is a final reminder that the deadline for submitting your Feminism and Folklore 2025 results on Meta has elapsed. For participant prizes to be processed, your community must submit the necessary information as soon as possible. Please use the following link to submit your results: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Submit your results] We have extended the {{font color||yellow|'''submission deadline to 12 June 2025'''.}} Kindly note that failure to submit by this date will result in your group’s participants not receiving any prizes from us. Thank you for your attention to this important matter and for your continued contributions to the Feminism and Folklore campaign. Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 12:39, 08 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Template:FnF_2025_reminder_list&oldid=28842648 --> == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Request == Could you please create a page about the 2021 Disney animated film [[:en:Encanto|Encanto]]? I personally love this film. It's a beautiful tribute to Colombian culture. I couldn't have asked for a better film. It's the best film I've seen since [[ದಿ ಲಯನ್ ಕಿಂಗ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]]. [[ವಿಶೇಷ:Contributions/2600:1700:C910:2960:59A0:834D:35B:4254|2600:1700:C910:2960:59A0:834D:35B:4254]] ೨೩:೨೪, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST) == Deletion == Hi, I don't know Kannada, but [[ರ‍್ಯಾಗಿಂಗ್‌ ವಿರೋಧಿ]] looks AI generated so you might want to delete :) [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೬, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) :Thanks for reporting it was created as part of education program [[:meta:St_Aloysius_University_-_Wikipedia_Association_2025-26#22nd_August_2025-_Activity]], I will let organiser of that program know to wikify that page. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೦೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] , may i know how did you know that article was AI generated. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೪೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) ::Thank you responding, the bottom of the page links [https://gemini.google.com/] which is an AI website. There are less known signs as well, namely use of emojis, no references, having a question-answer format and overusing lists (you can read [[en:Wikipedia:Signs of AI writing]] if you are unsure what I mean). [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೧೧, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) :::@[[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] what I meant was, did you follow any global filters or channel on IRC or any other tools to catch this edit. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೧೯, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) ::::I used [[:meta:SWViewer]], it came up there. [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೧, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) :::::Good that SWViewer catch these edits, & Thanks for notifying about.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೨೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Alialkaisi|Alialkaisi]] (೨೧:೧೭, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫) == مرحبا هل الاسئلة باللغة العربية أو باللغة الإنكليزية --[[ಸದಸ್ಯ:Alialkaisi|Alialkaisi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Alialkaisi|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೧೭, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :English, if you know Kannada Language you can ask in kannada. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೧೯, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Citoid == Hi A826, I'm Johannes from [[:m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. I've noticed your project is using the [[:mw:VisualEditor/Citation tool]], but not [[:mw:Citoid]] (the tool used for automatic reference creation). Your project already fullfills all the necessary criteria in [[:mw:Citoid/Enabling Citoid on your wiki]] (enabling the VE citation tool, using templates with template data...) – you just need to create [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Citoid-template-type-map.json]] to map different types of citations to the relevant template from [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Cite-tool-definition.json]]. You can check other wiki's pages [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=8&q=Citoid-template-type-map.json&title=Citoid-template-type-map.json] to see how they are doing the mapping. Best regards [[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Johannes Richter (WMDE)|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೫೬, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]], sure will look in to adding template, Thanks for bringing this to my attention. will contact you if further assistance needed.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೦೯, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] {{done}} [[special:diff/1318564]] works fine now. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೨೪, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೬:೧೮, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫) == Please publish this article. My father was one of the famous and fameliar kannada leader and writer in mysore. There no faul information about him. Thats all sir. 🙏🙏🙏 --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :please check [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ]], article with verifiable source, with good wiki readable format are always welcome on wiki, please try use [[Special:Mypage/Sandbox]] before creating on main namespace. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೨೩, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೨೩:೩೬, ೨೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫) == ಯಾವ ರೀತಿಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆಯ ಬೇಕು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೬, ೨೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :ದಯವಿಟ್ಟು ಪುಟಗಳು ಹೇಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು 2 ಅಥವಾ 3 ( ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕುವೆಂಪು]] ) ಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು [[Special:Mypage/Sandbox]] ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ನಂತರ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪ್ರತಿ ಪುಟವು ಕನಿಷ್ಠ 3-4 ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕು, ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಇಂಟರ್‌ವಿಕಿ ಲಿಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೧೮, ೨೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೯:೪೪, ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) == ಸರ್ ನನಗೆ ಫೋಟೋ ಸೇರಿಸಲು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಲಿಂಕ್ ಸೇರಿಸಲು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೪, ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :[[special:upload]] ನೀವು ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮತ್ತು ಸಾವರ್ಜನಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾದಂತಹ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೧೧, ೧೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) ::[[commons:Commons:Contributing_your_own_work]] ಕೂಡ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೫೨, ೧೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Translation request == Hello, A826. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Kannada Wikipedia? Yours sincerely, [[ಸದಸ್ಯ:Kurcke|Kurcke]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kurcke|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೪೫, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :I don't translate content i don't have knowledge of. Sorry. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೭:೪೬, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) ::In understand. Thank you for the reply. [[ಸದಸ್ಯ:Kurcke|Kurcke]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kurcke|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೨, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wikimedian, We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;Checklist for Organizers Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us in upcoming office hours We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]]. Thank you and all the best, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೦೦, ೧೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=29948401 --> == Question from [[User:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] (೧೨:೩೦, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) == ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನು ಅಳಿಸಿ https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%87%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A8_%E0%B2%87%E0%B2%AF%E0%B3%8B%E0%B2%9F%E0%B3%8B%E0%B2%B5%E0%B2%BE --[[ಸದಸ್ಯ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Hariprasad Shetty10|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೦, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :{{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೦೧, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೪೭, ೧೬ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೭:೩೩, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬) == ಸರ್ ನನ್ನ ಅಕೌಂಟ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿ. ಆದರ ಸುಳಿವು ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ.ದಯಮಾಡಿ ಮಾಹಿತಿ ಕಳುಹಿಸಿ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು 🙏🙏🙏🙏🙏 --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೩, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) :ಖಾತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗಾಗಿ ದಯವಿಟ್ಟು [[Special:Accountsecurity]] ಅನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಜೊತೆಗೆ ನೀವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೮:೧೮, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೨೭, ೧೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) on ೦೦:೦೦, ೧೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ೦೧:೩೬, ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೩೯, ೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೫, ೧೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೦೧, ೧೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> == ನಿಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು == ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ, ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮೆಟಾದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜಕ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಆ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಇದಲ್ಲದೇ ಈ ಹಿಂದೆ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು, ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಗೆ ತರಲು ಕೋರಿದಾಗಲೂ ತಕ್ಷಣ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ್ದೀರಿ. ನಿಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೧, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ನೀವು ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿರುವ ಮತ್ತು ಈಗ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳಿಗೂ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೪೬, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) ::🙏🏻🙏🏻 [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಂ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಡ್ಯೂಲುಗಳನ್ನು ತರಲು ಕೋರಿಕೆ == ಶ್ರೀ @[[ಸದಸ್ಯ:A826|A826]] ಅವರೇ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] ಲೇಖನ ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಡ್ಯೂಲುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ತರುವಂತೆ ಕೋರಿಕೆ. ತಂದ ಮತ್ತೆ ಲೇಖನ ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೫೩, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] {{Done|done, thanks for your request}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೫:೦೪, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ::ಆ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಟೆಂಪ್ಲೆಟ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಪುಟ ಅತ್ಯಧಿಕ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು module ತಡವಾಗಿ/ಗೋಚರವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೫:೧೦, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 318wqw37ke7nf6cgwf2hcl17a73srui 1427642 1427620 2026-09-07T09:55:44Z A826 72368 /* ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಂ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಡ್ಯೂಲುಗಳನ್ನು ತರಲು ಕೋರಿಕೆ */ 1427642 wikitext text/x-wiki {{ಸುಸ್ವಾಗತ}}.<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೧:೦೯, ೨೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Translate == Translate Infobox ಊರು ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ Total → ಒಟ್ಟು Population → ಜನಸಂಖ್ಯೆ Time zone → ಸಮಯ ವಲಯ Vehicle registration → ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕ Thanks [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೭, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)[[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೬, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :ನಾನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತೇನೆ <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೬:೩೮, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಧನ್ಯವಾದಗಳು [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೦೯, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Template == {{Translation|" "}} 👈 {Translation|" "}👈 ಈ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ?? [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೫೩, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :Added template. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೦೬:೫೮, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) {{Ping|~aanzx}} But ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದು ಅದು ಅಲ್ಲ This👇 template https://en.m.wikipedia.org/wiki/Template:Translation [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೩೯, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :Added <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೦:೪೧, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಧನ್ಯವಾದಗಳು 🙏 [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೨, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Question from [[User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] (೧೫:೨೨, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) == Hello dear mentor! I'm testing the feature now that the new system is deployed. You can invite other trusted users to become mentors, they have to visit [[special:EnrollAsMentor]] to signup. If you have any question about the Growth features, or about how to improve newcomers' first steps, let me know. All the best, --[[ಸದಸ್ಯ:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Trizek (WMF)|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೨, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೦೫:೪೧, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) == ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗಾಗಿ ʼಮೈಸೂರಿನ ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತ ಚರ್ಮಪ್ರಸಾಧನ (ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಡರ್ಮಿ) ಸಂಸ್ಥೆ – ವ್ಯಾನ್‌ ಇನ್ಜೇನ್‌ ಮತ್ತು ವ್ಯಾನ್‌ ಇನ್ಜೇನ್‌ʼ ಲೇಖನ ಬರೆಯುವ ಮೊದಲು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆಯೇ ಎಂದು ಹುಡುಕಿದೆ. ಸಿಗಲಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣ ಮುಂದುವರೆದು ಒಂದೆರೆಡು ಪ್ಯಾರಾ ಮಾಡಿ ಅಪೂರ್ಣವೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಇಂದು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ತರುವಾಯು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹುಡುಕಲಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಲೇಖನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ ಇರುವುದು ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ಅದು ಅತಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ನನ್ನದು ಬಾಲಿಷವೆನಿಸಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ನಿನ್ನೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದರೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ ಲೇಖನವನ್ನು ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ನನ್ನದು. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೫:೪೧, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಅಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ನೀವು ಈಗ ಹೊಸ ಪುಟದ ಅನುವಾದವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು https://kn.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=kn&from=en&page=Van+Ingen+%26+Van+Ingen&targettitle=Van+Ingen+%26+Van+Ingen <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೦೫:೫೩, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Question from [[User:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] on [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] (೦೯:೨೯, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) == ನಾನು ಹೊಸದಾದ ಲೇಖನವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಏಕೆ? --[[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೯, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :ನೀವು ಯಾವುದೇ ದೋಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಹೇಳಬಲ್ಲಿರಾ?, ನೀವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3 ರಂದು [https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%87%E0%B2%B7:AbuseLog&wpSearchUser=Meghana+Shivanand ಜಾಗತಿಕ ದುರ್ಬಳಕೆ ಫಿಲ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ] ನಿಮ್ಮ ಪುಟ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ತಡೆ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಪಾದನೆಗಳಿಲ್ಲ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೦೯:೩೮, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == ಅನುವಾದ == ನಮಸ್ತೆ, [[ಗಂಧದಗುಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ ೨೦೨೨)]] ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದ ಈ [[ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:About]] ಅನ್ನು ಅನುವಾದ ಮಾಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೦೯, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :ನಾಳೆ ಅದನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೩:೨೯, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ::ಬಹು ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳು ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ ಅನುವಾದಿಸಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು ಅದನ್ನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೨:೨೨, ೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಧನ್ಯವಾದ [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೦, ೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೫೫, ೧೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == ವರ್ಗ == [[ಅಮೋಘವರ್ಷ ಜೆಎಸ್]] ಈ ಪುಟದ ಕೆಳಗಡೆ ಇರುವ error ವರ್ಗ (Articles with invalid date parameter in template),(Articles with hCards),(CS1 ಇಂಗ್ಲಿಷ್-language sources (en),) ಇಂತಹ ವರ್ಗಗಳನ್ನು hide ಮಾಡ್ಲಿಕ್ಕೆ ಆಗುದಿಲ್ಲವೆ?? ಯಾಕೆಂದ್ರೆ ಬೇರೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹಿಂದಿ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಯೂ ಇಂತಹ error ಇದ್ರು ಸಹ ಕೆಳಗಡೆ ಅಂತಹ ವರ್ಗ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೨೧, ೧೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) :ಇದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಕೆಲವು ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ , ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Infobox person ನಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಲ್ಲದ ವರ್ಗವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಲು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೦೭:೩೧, ೧೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == Errors == [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Film date ]] ನಲ್ಲಿ Errors ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಆಗುತ್ತಾ ಎಂದು ನೋಡಿ. ಈ ರೀತಿ errors ಇದೆ 👇 {{Film date|2022|11|11}} [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೮, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) :[[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|@SyntaxErrors098]] fixed by Jon Harald Søby <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೩:೩೩, ೭ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) ಇಲ್ಲಿ ಸರಿ ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಆದ್ರೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಪುಟದಲ್ಲಿ errors ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಈ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Film date]] [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೯, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) == ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ == {| style="background-color: #FFFF00; border: 1px solid #fceb92;border-style:solid; border-width:6px; border-color:#bca9f5; style:{{corners}}" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:The gate to Udupi Town.jpg|The_gate_to_Udupi_Town]|225px]] |style="font-size: large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.00;" | '''ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ''' |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wikimedia logo family complete-2013.svg|130px|alt="Wikidata"]] |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರ ಭೌತಿಕ ಸಮ್ಮಿಲನವನ್ನು '''ಜನವರಿ ೨೨,೨೦೨೩ರಂದು ಉಡುಪಿ'''ಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮಿಲನದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಯಾವುದೇ ವಿಕಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲ ಸಂಪಾದಕರಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶವಿದ್ದು ಬಹಳ ಸಮಯದ ನಂತರ ಎಲ್ಲರ ಭೇಟಿಯು ಒಂದು ಉಲ್ಲಾಸದಾಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮರುಚೈತನ್ಯ ತಂದುಕೊಡಬಹುದೆಂಬ ಆಶಾಭಾವನೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಳೆ ಹೊಸ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರ ಸಮಾಗಮವು ಜ್ಞಾನದ ಹಂಚಿಕೆಗೆ, ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ವೇದಿಕೆಯಾಗುವ ವಿಶ್ವಾಸವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಸಮುದಾಯದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪಾದಕರು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಗೊಳಿಸೋಣ. ಎಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಸ್ವಾಗತ. '''ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ನೊಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸಮ್ಮಿಲನ/ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡಿ.''' |} {{clear}} ---- ಈ ಸಂದೇಶ [[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ]] ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಕಳಿಸಲಾಗಿದೆ. <div style="border-bottom: 2px solid red; border-top: 2px solid yellow; border-radius: 40px 0px 40px 0px; padding: 0px 5px; font-weight:bold; letter-spacing: 1.5px; text-align: center;"> <br /> ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಶುಭಾಶಯಗಳು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span>೧೪:೩೭, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) <br /> </div> <!-- Message sent by User:~aanzx@knwiki using the list at https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:~aanzx/Active_user_list&oldid=1143808 --> == Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organisers, We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]] Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so. Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns. Thanks and Regards, Feminism and Folklore 2023 International Team [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೧೧, ೩೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೩ (IST) <!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24455456 --> == ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ ಬಗ್ಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಸ್ಪರ್ದೆ ಆಹ್ವಾನ == <div style="border: solid 1px #333; border-radius: 0.2em; box-shadow: 0 4px 4px #999; margin-bottom: 1.5em; display: table; width: 100%; height: 100px; line-height: 1.2; text-align: center; cursor: pointer;"> <p style="font-size: 1.4em;">[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೩|'''ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ''']] ಬಗ್ಗೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬರವಣಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್ಲೋರ್ (WLF) ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಅಭಿಯಾನದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಪರ್ದೆ 1 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023ರಿಂದ 31 ಮಾರ್ಚ್ 2023 ವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.</p> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive">[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ_ಮತ್ತು_ಜಾನಪದ_೨೦೨೩|<span style="color:white">ಬಾಗವಹಿಸಲು ಈ ಪುಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡಿ..</span>]]</span> <div style="display: table-cell; vertical-align: middle;">[[ಚಿತ್ರ:Feminism_and_Folklore_banner.svg|250px|right]]</div></div> <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold; align:center;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> <!-- Message sent by User:~aanzx@knwiki using the list at https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:~aanzx/Active_user_list&oldid=1149743 --> == About wpcleaner == @[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] It seems wpcleaner is not fully configured. At present it seems to detect wpcleaner errors (above 500) and we need to add checkwiki errors [see https://phabricator.wikimedia.org/T330269]. After configuring fully please ping me also. As a general rule [not 100% sure but reference tags come before punctuation marks on french wikipedia]. It also needs some person with thorough understanding of exceptions to general rules. Good luck. [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೩೬, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] I have no idea how to use or configure wpcleaner, since any of local users are not interested or asking about it, don't feel any necessity for it , anyway will check if I can understand it and let you know, because last i checked kannada text were rendered as box in wpcleaner. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೪:೪೩, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) ::@[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] rendered as box: its issue of non existent fonts or issue with wpcleaner. what os: windows or linux [apt install fonts-indic, if on debian]. Will you help with translation of error messages? [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೫, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :::[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] thank you for help, I use windows is can you suggest how to fix font <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೫:೨೭, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) ::::@[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] search query: https://www.google.com/search?q=how+install+kannada+fonts+on+windows&btnI=I%27m+Feeling+Lucky&source=hp&ei=lhwLZKCuHKX14-EPlcqtsAI&iflsig=AK50M_UAAAAAZAsqpgdzIRClnXPKwXnUb3NuL58nIALe&ved=0ahUKEwig0dvnqNH9AhWl-jgGHRVlCyYQ19QECAk or see this https://apps.microsoft.com/store/detail/all-kannada-fonts/9N2MN54MM0L6?hl=en-us&gl=us [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೭, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :::::[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] ok can you give any links to templates other than enwiki for refference <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೭:೪೧, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) == Translation help == @[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] Do you know other language in india. If possible go through this [[:bn:উইকিপিডিয়া:WikiProject Check Wikipedia/Translation]] page and add translations for each error on [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:WikiProject Check Wikipedia/Translation]]. Thank you. [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೧೩, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) == Page == ನೀವು ಅನುವಾದಿಸಿದ page [[ಮಹಿಳಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)]] ಮೊದಲೇ [[ಮಹಿಳಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] ಎಂಬ ಪುಟ ಇದೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ... [[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Goldenbluesoul|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೪೬, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] , ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು, ನಾನು ಮಾರ್ಚ್ 6 ರಂದು ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದೆ ಆದರೆ ಉಳಿಸಲು ಮರೆತಿದ್ದೆ ನಾನು ಅದನ್ನು ಇಂದು ಉಳಿಸಿದ್ದೇನೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಪುಟವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಪುಟವನ್ನು ಈಗ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೯:೪೩, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) ::[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬ (ಭಾರತ)]] infobox errors please ಸರಿ ಮಾಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Goldenbluesoul|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೩೪, ೨೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :::@[[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೯:೪೫, ೨೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) == Feminism and Folklore 2023 has been extended == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organizers, Greetings from Feminism and Folklore International Team, We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language. Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance. Best wishes, International Team Feminism and Folklore. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೮, ೩೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 --> == Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">{{int:please-translate}} [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next? # Please complete the jury on or before 15th of May 2023. # Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest. # Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]''' # You can also put the names of the winners on your local project page. # We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes. Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance. Thanks and regards, '''International Team'''<br /> '''Feminism and Folklore''' </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 --> == about page deleted == my page is meghana Shivanand. it was deleted, so I can't find my page in website. so i request you to please give my page back [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೨, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST) :@@[[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] , I have undeleted page now, for future reference please contact deleting admin instead of someone else to restore deleted page. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೫:೦೮, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST) ::ok thank you [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೬, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೧೬:೩೮, ೨೫ ಮೇ ೨೦೨೩) == ಆಂಗ್ಲ ವಿಕಿಪಿಡಿಯಾದ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ ಲೇಖನವನ್ನುಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದೆ. ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನೂ ನಮೂದಿಸಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿ. ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ತಪ್ಪುಗಳು ನುಸುಳದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ... ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಡಿದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೮, ೨೫ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST) == Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೦೭, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೩ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&oldid=25345565 --> == Question from [[User:Prabhasindhoor|Prabhasindhoor]] on [[ಈಚನೂರು ಶಾಂತಾ]] (೧೯:೩೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩) == Eachanoor shantha kaadambari required --[[ಸದಸ್ಯ:Prabhasindhoor|Prabhasindhoor]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Prabhasindhoor|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೩೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩ (IST) :ಕ್ಷಮಿಸಿ, ನೀವು ಈಚನೂರು ಶಾಂತಾ ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾದರೂ ಸಪ್ನಾ ಬುಕ್ ಹೌಸ್ ನಲ್ಲಿಸಿಗಬಹುದು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಒಂದು ಮಾಹಿತಿ ವಿಶ್ವಕೋಶ, ಪುಸ್ತಕಗಳ ನೇರ ಮಾರಾಟ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೯:೪೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:NANDIBEVOOR PALLAVI|NANDIBEVOOR PALLAVI]] on [[ಸದಸ್ಯ:NANDIBEVOOR PALLAVI/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] (೧೨:೫೯, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) == ಹೆಗೇ ಈ ಳಲೇಖಾಣಾವನ್ನಾ ಊಳಿಶೂವೂದೂ --[[ಸದಸ್ಯ:NANDIBEVOOR PALLAVI|NANDIBEVOOR PALLAVI]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:NANDIBEVOOR PALLAVI|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೫೯, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :ದಯವಿಟ್ಟು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ]] ಪ್ರಕಾರ ಲೇಖನವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಮತ್ತು [[Wikipedia:Moving a page]] ಆಂಗ್ಲ ಪುಟದ ಪ್ರಕಾರ ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಸರಿಸ ಬಹುದು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೩:೦೮, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Translation of taxobox == Hi. How do you change the various names in the taxobox to Kannada? For ex: Domain: to ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, Family: to ಕುಟುಂಬ etc. i.e. I wanted to know which template or module contains these names so that they can be changed to Kannada. Can you help me? Thanks. [[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kartikdn|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೪೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] , it is in [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Anglicise_rank]] <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೮:೨೨, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::Thank you. [[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kartikdn|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೭, ೧೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೨೧:೧೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) == Would like to know what is the impact of article (means how many have gone through the article) - ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನ --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೧೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] , https://xtools.wmcloud.org/articleinfo/kn.wikipedia.org/%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%E0%B2%A6%20%E0%B2%B9%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BF%20%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AF%E0%B2%A8 <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೧:೨೨, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :thanks [[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೨೧:೩೬, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) == Would like to know, how to know the impact of all the articles I handled. "Your Impact" provides 60 days input for few articles handled, but not all. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೩೬, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] , https://pageviews.wmcloud.org/?project=kn.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=all-time&pages=%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%E0%B2%A6_%E0%B2%B9%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BF_%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AF%E0%B2%A8 . <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೧:೪೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::thanks [[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] on [[ಹಾಲುಮತ ಕುರುಬ ಪುರಾಣ]] (೧೩:೪೦, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) == Kuruba hithihasa --[[ಸದಸ್ಯ:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:S.M. MAHENDRA|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೪೦, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] , ಆ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಆ ಪುಟವನ್ನು ಅಳಿಸಲಾಗಿದೆ , ನೀವು ಬಯಸಿದರೆ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:MOS]] ಪ್ರಕಾರ ಉಲ್ಲೇಖಿತ ವಿಷಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಆ ಪುಟವನ್ನು ನೀವು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೩:೪೯, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == ಕರ್ನಾಟಕ == ಹೊಸ Infobox ಯಾಕೆ remove ಮಾಡಿದ್ದು? ಅದರಲ್ಲಿ ಏನು ಬದಲಾವಣೆ ಆಗಬೇಕಿತ್ತು? [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೪, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :ಕೆಂಪು,ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಹಾಕಬಾರದಿತ್ತು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೧:೪೭, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::ಯಾಕೆ? [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೯, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :::@[[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] , ಇತರ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ಏಕಸಾಮ್ಯತೆ ಇದ್ದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆ ಬೇಡ. ಬಣ್ಣಗಳ ಬಳಕೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ನಿಮ್ಮ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ತೊಂದರೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೧:೫೪, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :::Infobox head, sub head ಗಳಗಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶ ಇದೆ, ಆದ್ರೆ ನೀವು ಯಾಕೆ ಬೇಡ ಅಂತ ಇದೀರಿ , :::ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಬಳಕೆ ಇರುವುದನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ . ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ sub head ಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಬಳಸಿದ್ದು . [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೫, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::::ಪುನಃ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಎಲ್ಲ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಗಳು ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಇರಲಿ ಎಂದು ನಿಮ್ಮ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯನ್ನೂ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀವು ಬದಲಾವಣೆ ಬಯಸಿದ್ದಲ್ಲಿ [[WP:VP]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೨:೦೧, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == ಸಹಾಯ == [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:switcher]] ಕನ್ನಡವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ [[en:MediaWiki:Gadget-switcher.js]] ಮತ್ತು [[en:MediaWiki:Gadgets-definition]] ಈ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಪುಟ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಎಂದನಿಸುತ್ತಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪುಟಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಗೆ ಇಂಪೋರ್ಟ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ, [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Gadget-switcher.js]] [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:MediaWiki:Gadgets-definition]] , ಡಿಜಿಟಲ್ map ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ ನಕ್ಷೆ ಎರಡನ್ನೂ Infobox ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲು ಇದರ ಅಗತ್ಯ ಇತ್ತು, [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:switcher]] ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೫, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :Request on [[WP:VP]] , i will import it <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೪:೦೦, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::👍 [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೧೪, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == ಸುದ್ದಿ ಅಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಸಿ == ನಮಸ್ತೆ ಅನೂಪ್, ಸಂಸತ್ ಭವನದ ಭದ್ರತೆ ವೈಫಲ್ಯ ಸುದ್ದಿ... ಸುದ್ದಿ ಅಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಸಿ ಸರಿಯಾದ ಬಗೆ ಏನು ? [[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gangaasoonu|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೯, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] , ಅದು tear gas bomb ಅಲ್ಲ, ಹೊಳಿ ಬಣ್ಣದ ಬಾಂಬ್. ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ ಪುನಃ ಸೇರಿಸಿ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೦:೦೨, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್. ::ಅಳಿಸುವಾಗ ಕಾರಣ ಹಾಕಿದರೆ ಉತ್ತಮ.. ::ಸರಿ ಮಾಡ್ತೇನೆ. ::[[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gangaasoonu|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೦೩, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :::Rollback ಉಪಯೋಗಿಸುವಾಗ ಕಾರಣ ಕೊಡಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾರಣ ಕೊಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೦:೦೬, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ]] on [[ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ]] (೧೯:೪೩, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩) == ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡವಾಗುವುದೆ ? --[[ಸದಸ್ಯ:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೩, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅರ್ಥವಾಗಲಿಲ್ಲ, ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ.<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೨೦:೩೫, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]] (೧೩:೧೬, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪) == how to my profile edit? --[[ಸದಸ್ಯ:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MARUTI SALUNKE|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೬, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]], https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:MARUTI_SALUNKE&action=edit&redlink=1 . <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೩:೧೭, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST) == Organising Feminism and Folklore == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | 350px | right]] Hello Community Organizers, Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia. To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners: *First Prize: $15 USD *Second Prize: $10 USD *Best Jury Article: $5 USD All this will be in '''gift voucher format only'''. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. We're also providing internet and childcare support to the first 50 organizers and Jury members for who request for it. Remember, only 50 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 50 registrations, and the deadline is March 15, 2024. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnytyact-HR6DvsWwnrVeWuzMfuNH1dSjpF24m6od-f3LzZQ/viewform here]. Each organizer/jury who gets support will receive $30 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest. We also invite all organizers and jury members to join us for office hours on '''Saturday, March 2, 2024'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_2024_Office_Hour_2 meta page]. Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia! Best regards, Rockpeterson [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೨೬, ೨೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST) <!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf2024golbal&oldid=26304232 --> == Help Wanted with CampWiz == Hi, Can you please help me translate the following templates in Kannada? {{Special:PrefixIndex/User:CampWiz Bot/Templates/}}[[ಸದಸ್ಯ:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Nokib Sarkar|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೫೪, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST) == Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link] Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, '''Feminism and Folklore International Team #WeTogether''' [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೬, ೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder to vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear Wikimedian, You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process. This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ೦೪:೪೧, ೩ ಮೇ ೨೦೨೪ (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_2&oldid=26721207 --> == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೫೮, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == Question from [[User:2310173 sharina|2310173 sharina]] (೦೯:೧೬, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪) == How to upload the writing in wikipedia. --[[ಸದಸ್ಯ:2310173 sharina|2310173 sharina]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2310173 sharina|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೧೬, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST) :please refer [[ಸಹಾಯ:ಸಂಪಾದನೆ]].<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೦೯:೧೮, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST) == Question from [[User:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] (೧೬:೪೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪) == Hello, how can we see the total views of our published articles. --[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Veena Sundar N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]], see [[Special:Contributions/Veena Sundar N.]] & https://guc.toolforge.org/?by=date&user=Veena+Sundar+N._ .<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೬:೫೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] page views can seen at https://xtools.wmcloud.org/pages/kn.wikipedia.org/Veena%20Sundar%20N. , please add . while viewing above pagesas your username has . at the end it doesn't work while link here. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] ^{[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]}</span> ೧೬:೫೫, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST) == Feminism and Folklores 2024 Organizers Feedback == Dear Organizer, [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]] We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success. To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives. Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6 survey]. By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement. The survey covers: #Community engagement and participation #Challenges and successes #Partnership Thank you again for your tireless efforts in promoting [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore]. Best regards,<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Organising Tuluvas Aati Month == [[File:Tuluvas Aati Month banner logo.svg| 150px | right]] Hello Organizers, We want to extend our heartfelt gratitude to you for making the '''[[m:Tuluvas Aati Month|Tuluvas Aati Month]]''' event a success. Your time, dedication, and expertise brought this cultural celebration to life, creating meaningful experiences for everyone involved. To help us improve future events and celebrate the efforts of everyone. Each organizer/jury who gets support will receive in gift card format. please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd3RWB1kvSyR77kYaZtI-S1T9da48Cd7j6giMb6naSDXcYl9Q/viewform this form]. Best regards,<br> '''Tuluvas Aati Month Team'''. [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೬, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST) <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tuluvas_Aati_Month/JuryList&oldid=27685549 --> == [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! == Dear Feminism and Folklore Organizers, We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st. For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out: '''support@wikilovesfolkore.org''' Kind regards, <br> On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. <br> [[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia == Dear Recipient,<br> We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled <b>"Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,"</b> will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships. ===Workshop Objectives=== * <b>Introduction to Partnerships: </b>Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement. * <b>Strategies for Collaboration: </b>Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships. * <b>Case Studies:</b> Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community. * <b>Interactive Discussions: </b>Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy. ===Workshop Details=== 📅 Date: 7th December 2024<br> ⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])<br> 📍 Venue: Zoom Meeting ===How to Join:=== Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia <br> Meeting ID: 860 4444 3016 <br> Passcode: 834088 We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts. Thank you, Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country == [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]] Dear Team, My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign. Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons. As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet. * Please find the project page for this year’s edition at: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025 * To sign up and organize the event in your country, visit: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know. In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia. We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested. * You can find the Feminism and Folklore project page here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 * The page to sign up is: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know. We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons. Sincerely, The Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ೧೧:೫೪, ೨೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == ಕವಿ ಪರಿಚಯ ರಮೇಶ್ ಎಂ.ಎಸ್ ದೊಡ್ಡಿ == ರಮೇಶ್ ಎಂ.ಎಸ್ ದೊಡ್ಡಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/2409:40F2:2170:7CC1:84CA:BFFF:FE4F:2F95|2409:40F2:2170:7CC1:84CA:BFFF:FE4F:2F95]] ೧೮:೩೨, ೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) == Feminism and Folklore 2025: Important Updates for Organizers & Jury == Hello Community Organizers and Jury, Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. Feminism and Folklore is the largest Wikipedia contest organized by community members. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia. To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners: # First Prize: $25 USD # Second Prize: $20 USD # Best Jury Article: $15 USD All this will be in '''gift voucher format only'''. Prizes will only be given to users who have more than 5 accepted articles. No prizes will be given for users winning below 5 accepted articles. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. We're also providing internet and childcare support to the first 75 organizers and Jury members for those who request for it. Remember, only 75 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 75 registrations, and the deadline is <nowiki>'''</nowiki>March 5, 2025<nowiki>'''</nowiki>. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeum8md6FqHY1ISWRLW5bqOAv_lcd1tpVtMMZfWKRDU_IffLQ/viewform?usp=dialog Form] Each organizer/jury who gets support will receive $40 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest. We also invite all organizers and jury members to join us for Advocacy session on '''Saturday, Feb 28, 2025'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [[meta:Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia|Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia - Meta]] Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia! Best regards, Stella and Tiven Wiki loves folklore international team [[User:SAgbley|SAgbley]] ([[User talk:SAgbley|talk]]) 04:39, 25 February 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/Community_Prizes&oldid=28309519 --> == Question from [[User:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] (೨೧:೦೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫) == ನಾನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಸೇರಬೇಕು ನನಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಐಡಿ ಬೇಕು --[[ಸದಸ್ಯ:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Swarthak Gayakawad|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೦೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) :ಇದು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, ಕನ್ನಡ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey; border-radius: 5px;">[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೧೫, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] (೨೧:೨೧, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫) == ನಾನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಸೇರಬೇಕು --[[ಸದಸ್ಯ:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Swarthak Gayakawad|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೨೧, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) :ನಮಸ್ಕಾರ, ಇದು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ :{{quote|ಕನ್ನಡ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲ}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey; border-radius: 5px;">[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೨೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Sharina.b2310173|Sharina.b2310173]] (೧೦:೪೫, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫) == Why is my article unable to edit --[[ಸದಸ್ಯ:Sharina.b2310173|Sharina.b2310173]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Sharina.b2310173|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೪೫, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) :please use [[special:mypage/Sandbox]] . --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey; border-radius: 5px;">[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೫೬, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Follow-Up: Support for Feminism and Folklore 2025 Contributions == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, I hope this message finds you well. We noticed that your community has signed up for the [[meta:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore Writing Contest]], but there have been only a few contributions submitted via the [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ Campwiz tool] so far. We completely understand that challenges may arise, and we’d love to support you and your participants in streamlining the submission process. To assist your community, here’s a step-by-step guide to adding articles to the campaign. Feel free to share these instructions with your participants: === How to Submit Articles via Campwiz === '''Tool link:''' https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ # Access the Tool #* Visit Campwiz and log in with your Wikimedia account (same as your Wikipedia credentials). # Select the Campaign #* Scroll through the list of campaigns and click on your campaign. # Add Your Article #* Click on "'''+ SUBMIT NEW ARTICLE'''" button. #* Enter the exact title of your article in the “Tiltle” field. #* Click on "'''CHECK'''" button. #* If you have more articles to submit, click on the '''"SUBMIT ANOTHER"''' button. # Check your submissions. #* To check if your submissions went through please click on the '''"DETAILS"''' button #* Click on the '''SUBMISSIONS''' Button to see the list of your submissions. === Need Help? === * Technical issues? Ensure article titles are spelled correctly and meet the campaign’s theme (feminism, folklore, or gender-related topics). * Eligibility questions? New articles must follow Wikipedia’s notability guidelines. * Still stuck? Send an email to '''support@wikilovesfolklore.org'''! You can also reach out on the campaign’s Talk page. Your commitment to amplifying untold gendered narratives in folklore is invaluable, and we’re excited to see your community’s contributions come to life. Let’s work together to make this campaign a success! Looking forward to your response, Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organizer -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:29, 17 March 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 --> == ಮಾರಿಯಾ ಔರೋರಾ ಕೌಟೊ == ನಾನು ರಚಿಸಿದ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಪ್ಪುಗಳು ಇರಬಹುದೇ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿ, ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಪುಟವನ್ನು ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ್ದೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:SachinSwami|SachinSwami]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SachinSwami|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೯, ೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) :ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೀವು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೂತಕಾಲವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನೆಲೆಸಿದರು ಬದಲು ನೆಲೆಸಿದ್ದರು , ವಹಿಸಿದರು ಬದಲು ವಹಿಸಿದ್ದರು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು, ಅದನ್ನು ವರೆತುಪಡಿಸಿದರೆ ಲೇಖನ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey; border-radius: 5px;">[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</span> ೧೭:೨೧, ೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) == Feminism and Folklore 2025 Jury Evaluation Guidelines & Results Submission == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, Thank you once again for your commitment and dedication to the [[meta:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]] campaign! As we near the conclusion of this year’s contest, please follow the official jury guidelines when evaluating submissions: ===Jury Guidelines:=== * Articles must be created or expanded between 1st February and 31st March 2025. * Minimum article size: 3000 bytes and at least 300 words. * No poor or machine-translated content. * Articles must align with the Feminism and Folklore themes (feminism, gender, culture, folklore). * Articles should not be orphaned – they must be linked to at least one other article. * Submissions must not violate copyright rules and should follow local notability guidelines. * All articles must include proper references according to your local Wikipedia’s citation policies. * Once your local jury process is complete, kindly submit only the top 3 winners on the official results page: ===Submission Link:=== https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Please include the following for each winner: * Username * Link to the local user talkpage * Their ranking (1st, 2nd, or 3rd) For more information, you can also refer to the main contest page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 If you need help or have any questions, feel free to reach out. Warm regards, <br> Stella Sessy Agbley<br> Coordinator, Feminism and Folklore -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:48, 10 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation | Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 --> == Question from [[User:Shivu26|Shivu26]] (೨೨:೪೦, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫) == Hello How to publish my translated article --[[ಸದಸ್ಯ:Shivu26|Shivu26]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivu26|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೦, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) :once completed you can move page by using , tools > move option on top right section on the line of title --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೪೫, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) == Final reminder that the deadline for submitting your Feminism and Folklore 2025 results == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] I hope this message finds you well. This is a final reminder that the deadline for submitting your Feminism and Folklore 2025 results on Meta has elapsed. For participant prizes to be processed, your community must submit the necessary information as soon as possible. Please use the following link to submit your results: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Submit your results] We have extended the {{font color||yellow|'''submission deadline to 12 June 2025'''.}} Kindly note that failure to submit by this date will result in your group’s participants not receiving any prizes from us. Thank you for your attention to this important matter and for your continued contributions to the Feminism and Folklore campaign. Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 12:39, 08 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Template:FnF_2025_reminder_list&oldid=28842648 --> == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Request == Could you please create a page about the 2021 Disney animated film [[:en:Encanto|Encanto]]? I personally love this film. It's a beautiful tribute to Colombian culture. I couldn't have asked for a better film. It's the best film I've seen since [[ದಿ ಲಯನ್ ಕಿಂಗ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]]. [[ವಿಶೇಷ:Contributions/2600:1700:C910:2960:59A0:834D:35B:4254|2600:1700:C910:2960:59A0:834D:35B:4254]] ೨೩:೨೪, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST) == Deletion == Hi, I don't know Kannada, but [[ರ‍್ಯಾಗಿಂಗ್‌ ವಿರೋಧಿ]] looks AI generated so you might want to delete :) [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೬, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) :Thanks for reporting it was created as part of education program [[:meta:St_Aloysius_University_-_Wikipedia_Association_2025-26#22nd_August_2025-_Activity]], I will let organiser of that program know to wikify that page. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೦೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] , may i know how did you know that article was AI generated. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೪೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) ::Thank you responding, the bottom of the page links [https://gemini.google.com/] which is an AI website. There are less known signs as well, namely use of emojis, no references, having a question-answer format and overusing lists (you can read [[en:Wikipedia:Signs of AI writing]] if you are unsure what I mean). [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೧೧, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) :::@[[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] what I meant was, did you follow any global filters or channel on IRC or any other tools to catch this edit. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೧೯, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) ::::I used [[:meta:SWViewer]], it came up there. [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೧, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) :::::Good that SWViewer catch these edits, & Thanks for notifying about.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೨೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Alialkaisi|Alialkaisi]] (೨೧:೧೭, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫) == مرحبا هل الاسئلة باللغة العربية أو باللغة الإنكليزية --[[ಸದಸ್ಯ:Alialkaisi|Alialkaisi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Alialkaisi|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೧೭, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :English, if you know Kannada Language you can ask in kannada. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೧೯, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Citoid == Hi A826, I'm Johannes from [[:m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. I've noticed your project is using the [[:mw:VisualEditor/Citation tool]], but not [[:mw:Citoid]] (the tool used for automatic reference creation). Your project already fullfills all the necessary criteria in [[:mw:Citoid/Enabling Citoid on your wiki]] (enabling the VE citation tool, using templates with template data...) – you just need to create [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Citoid-template-type-map.json]] to map different types of citations to the relevant template from [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Cite-tool-definition.json]]. You can check other wiki's pages [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=8&q=Citoid-template-type-map.json&title=Citoid-template-type-map.json] to see how they are doing the mapping. Best regards [[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Johannes Richter (WMDE)|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೫೬, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]], sure will look in to adding template, Thanks for bringing this to my attention. will contact you if further assistance needed.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೦೯, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] {{done}} [[special:diff/1318564]] works fine now. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೨೪, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೬:೧೮, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫) == Please publish this article. My father was one of the famous and fameliar kannada leader and writer in mysore. There no faul information about him. Thats all sir. 🙏🙏🙏 --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :please check [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ]], article with verifiable source, with good wiki readable format are always welcome on wiki, please try use [[Special:Mypage/Sandbox]] before creating on main namespace. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೨೩, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೨೩:೩೬, ೨೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫) == ಯಾವ ರೀತಿಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆಯ ಬೇಕು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೬, ೨೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :ದಯವಿಟ್ಟು ಪುಟಗಳು ಹೇಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು 2 ಅಥವಾ 3 ( ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕುವೆಂಪು]] ) ಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು [[Special:Mypage/Sandbox]] ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ನಂತರ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪ್ರತಿ ಪುಟವು ಕನಿಷ್ಠ 3-4 ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕು, ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಇಂಟರ್‌ವಿಕಿ ಲಿಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೧೮, ೨೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೯:೪೪, ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) == ಸರ್ ನನಗೆ ಫೋಟೋ ಸೇರಿಸಲು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಲಿಂಕ್ ಸೇರಿಸಲು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೪, ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :[[special:upload]] ನೀವು ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮತ್ತು ಸಾವರ್ಜನಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾದಂತಹ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೧೧, ೧೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) ::[[commons:Commons:Contributing_your_own_work]] ಕೂಡ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೫೨, ೧೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Translation request == Hello, A826. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Kannada Wikipedia? Yours sincerely, [[ಸದಸ್ಯ:Kurcke|Kurcke]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kurcke|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೪೫, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :I don't translate content i don't have knowledge of. Sorry. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೭:೪೬, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) ::In understand. Thank you for the reply. [[ಸದಸ್ಯ:Kurcke|Kurcke]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kurcke|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೨, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wikimedian, We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;Checklist for Organizers Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us in upcoming office hours We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]]. Thank you and all the best, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೦೦, ೧೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=29948401 --> == Question from [[User:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] (೧೨:೩೦, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) == ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನು ಅಳಿಸಿ https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%87%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A8_%E0%B2%87%E0%B2%AF%E0%B3%8B%E0%B2%9F%E0%B3%8B%E0%B2%B5%E0%B2%BE --[[ಸದಸ್ಯ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Hariprasad Shetty10|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೦, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :{{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೦೧, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೪೭, ೧೬ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೭:೩೩, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬) == ಸರ್ ನನ್ನ ಅಕೌಂಟ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿ. ಆದರ ಸುಳಿವು ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ.ದಯಮಾಡಿ ಮಾಹಿತಿ ಕಳುಹಿಸಿ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು 🙏🙏🙏🙏🙏 --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೩, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) :ಖಾತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗಾಗಿ ದಯವಿಟ್ಟು [[Special:Accountsecurity]] ಅನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಜೊತೆಗೆ ನೀವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೮:೧೮, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೨೭, ೧೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) on ೦೦:೦೦, ೧೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ೦೧:೩೬, ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೩೯, ೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೫, ೧೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೦೧, ೧೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> == ನಿಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು == ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ, ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮೆಟಾದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜಕ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಆ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಇದಲ್ಲದೇ ಈ ಹಿಂದೆ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು, ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಗೆ ತರಲು ಕೋರಿದಾಗಲೂ ತಕ್ಷಣ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ್ದೀರಿ. ನಿಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೧, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ನೀವು ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿರುವ ಮತ್ತು ಈಗ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳಿಗೂ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೪೬, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) ::🙏🏻🙏🏻 [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಂ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಡ್ಯೂಲುಗಳನ್ನು ತರಲು ಕೋರಿಕೆ == ಶ್ರೀ @[[ಸದಸ್ಯ:A826|A826]] ಅವರೇ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] ಲೇಖನ ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಡ್ಯೂಲುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ತರುವಂತೆ ಕೋರಿಕೆ. ತಂದ ಮತ್ತೆ ಲೇಖನ ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೫೩, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] {{Done|done, thanks for your request}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೫:೦೪, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ::ಆ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಟೆಂಪ್ಲೆಟ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಪುಟ ಅತ್ಯಧಿಕ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು module ತಡವಾಗಿ/ಗೋಚರವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಅದಾಗಿಯೂ ಇತರ ಬೇಕಾದ ಟೆಂಪ್ಲೆಟ್ ಅನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಆಮದು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ, ದಯಮಾಡಿ ಪುಟವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೫:೧೦, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) fihup7jq2662c6pcsnv7ah4a63fe30s 10 146454 1427548 1427482 2026-09-07T04:45:30Z Gopala Krishna A 23266 ಕನ್ನಡೀಕರಣ 1427548 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} {{Person infobox header}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} {{Tracks Wikidata|P18|cat=No local image but image on Wikidata}} {{missing documentation| reason=severely lacking in documentation of what different parameters mean.}} {{Parameter names example |honorific_prefix |honorific_suffix |name |native_name |native_name_lang |image |alt |caption |religion |denomination |school |lineage |sect |subsect |temple |order |institute |church |education |other_names |dharma_name |monastic_name |pen_name |posthumous_name |flourished |home_town |birth_name |birth_date |birth_place |death_date |death_place |resting_place |resting_place_coordinates |spouse |children |parents |location |title |period |consecration |predecessor |successor |reason |rank |teacher |reincarnation_of |students |notable_works |ordination |initiation | |profession |previous_post |present_post |post |website | signature | rank | unit | commands | module | module2 }} This template can be used to provide comparative at-a-glance information on biographies of religious figures. It is not intended to be used for mythological figures (consider using other infoboxes for them like {{Infobox character}}). It is not intended to be used for biographies not having any religion (consider using other infobox for them like {{Infobox philosopher}}) ಈ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ಅನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳ ಕುರಿತು ಒಂದು ನೋಟದಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಪುರಾಣದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಅಲ್ಲ (ಅವುಗಳಿಗಾಗಿ {{t|Infobox character}} ನಂತಹ ಇತರ ಇನ್‌ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ). ಹಾಗೆಯೆ ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಇದನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಬೇಡ. (ಅವುಗಳಿಗಾಗಿ {{t|Infobox philosopher}} ನಂತಹ ಇತರ ಇನ್‌ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಬಳಸುವುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ). == Full syntax == All fields are optional, and any unused fields should be removed; if omitted, the name will be inferred from the page title. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; white-space:pre;"> {{Infobox religious biography | background = <!-- optional header background color --> | honorific_prefix = | name = | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = | alt = | caption = | title = | birth_name = <!-- Only if different from name --> | birth_date = <!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD|df=y}} or, if deceased, {{birth date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | birth_place = | death_date = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | death_place = | death_cause = <!-- should only be included when the cause of death has significance for the subject's notability --> | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{coord|latitude|longitude|type:landmark|display=inline,title}} --> | flourished = | home_town = | spouse = | partner = | children = | parents = | mother = | father = | notable_works = | education = | known_for = | other_names = | pen_name = | posthumous_name = | occupation = | relatives = | misc = | honors = | signature = | religion = | denomination = | temple = | order = | institute = | church = | founder = | philosophy = | school = | lineage = | sect = | subsect = | dharma_name = | monastic_name = | profession = | ordination = | consecration = | initiation = | initiation_date = | initiation_place = | initiator = | teacher = | location = | previous_post = | present_post = | post = | period = | predecessor = | successor = | reason = | reincarnation_of = | students = | initiated = | rank = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} </syntaxhighlight> {{clear}} ==Usage== ===Jain monk=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; width:23em"> {{Infobox religious biography | honorific_prefix = | honorific_suffix = | image = | alt = | caption = | religion = [[Jainism]] | sect = [[Digambara]] / [[Svetambara]] | subsect = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | father = | mother = | predecessor = | successor = | teacher = | disciples = | work = | initiation_rank = | initiation_name = | initiation_date = | initiation_place = | initiator = | initiation_rank2 = | initiation_name2 = | initiation_date2 = | initiation_place2 = | initiator2 = | website = }} </syntaxhighlight> ===Jewish leader=== <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Infobox Jewish leader | religion = [[Judaism]] | honorific_prefix = | name = | native_name = | native-name-lang = | honorific_suffix = | title = | image = | caption = | synagogue = | position = | yeshiva = | organisation = | began = | ended = | main_work = | predecessor = | successor = | other_post = <!---------- Personal details ----------> | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | yahrtzeit = | burial_place = | denomination = | residence = | dynasty = | parents = | father = | mother = | spouse = | children = | occupation = | profession = | education = | semicha = | signature = }}</syntaxhighlight> == Example == {{Infobox religious biography | background = royalblue | name = Mother Teresa of Calcutta | image = MotherTeresa 090.jpg | alt = An image of Mother Teresa wearing a white head covering with blue stripes | religion = [[Catholic Church|Catholic]] | institute = {{unbulleted list|[[Sisters of Loreto]] (1928–1948)|[[Missionaries of Charity]] (from 1950)}} | birth_name = Agnes Gonxhe Bojaxhiu | birth_date = {{birth date|1910|8|26}} | birth_place = {{longitem|[[Üsküb]], [[Ottoman Empire]] (now [[Skopje]], [[North Macedonia]])}} | death_date = {{death date and age|1997|9|5|1910|8|26}} | death_place = [[Kolkata|Calcutta]], [[West Bengal]], [[India]] | title = Superior General | period = 1950–1997 | successor = [[Sister Nirmala|Nirmala Joshi]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; white-space:pre;"> {{Infobox religious biography | background = royalblue | name = Mother Teresa of Calcutta | image = MotherTeresa 090.jpg | alt = An image of Mother Teresa wearing a white head covering with blue stripes | religion = [[Catholic Church|Catholic]] | institute = {{unbulleted list|[[Sisters of Loreto]] (1928–1948)|[[Missionaries of Charity]] (from 1950)}} | birth_name = Agnes Gonxhe Bojaxhiu | birth_date = {{birth date|1910|8|26}} | birth_place = {{longitem|[[Üsküb]], [[Ottoman Empire]] (now [[Skopje]], [[North Macedonia]])}} | death_date = {{death date and age|1997|9|5|1910|8|26}} | death_place = [[Kolkata|Calcutta]], [[West Bengal]], [[India]] | title = Superior General | period = 1950–1997 | successor = [[Sister Nirmala|Nirmala Joshi]] }} </syntaxhighlight> {{clear}} == Notes == Separate multiple values using {{tl|plainlist}} or {{tl|flatlist}}. To use the US-style "MM DD, YYYY" date format in date-producing templates, omit {{para|df|y}}. == Microformat == {{UF-hcard-person}} ==TemplateData== {{Collapse top|title=TemplateData}} {{TemplateData header|noheader=1}} <templatedata> { "description": "Creates an infobox for biographies of religious figures. All contents of this infobox must be referenced with a reliable source in the body of the article as per [[WP:V]]; content must also adhere to [[MOS:INFOBOX]] and [[MOS:BLP]]. Separate multiple values using {{plainlist}} or {{flatlist}}.", "params": { "name": { "label": "Name", "type": "string", "required": false, "suggested": false, "deprecated": false, "description": "Character name to display in top header (default = PAGENAME)." }, "image": { "label": "Image", "type": "wiki-file-name", "required": false, "suggested": false, "deprecated": false, "description": "Image of the character. \"File:\" and wikilinking is not required. i.e. use {{para|image|Example.png}}." }, "image_upright": { "label": "Image upright", "type": "string", "required": false, "suggested": false, "deprecated": false, "description": "The image size defaults to frameless (220px). The size should not be set to a value that would result in an image width greater than 270px. See [[#Calculating \"image_upright\"|help below]] for guidance on determining the value to be used." }, "alt": { "label": "Alt", "type": "string", "required": false, "suggested": false, "deprecated": false, "description": "Alt text for image per [[WP:MOSALT]]." }, "caption": { "label": "Caption", "type": "string", "required": false, "suggested": false, "deprecated": false, "description": "A caption explaining the image." }, "religion": { "label": "Religion", "description": "Religion of the person", "example": "Jainism for Bhadrabahu", "type": "string", "required": true }, "birth_date": { "description": "Date of birth: {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. If only a year of birth is known, or age as of a certain date, consider using Template:birth year and age or Template:birth based on age as of date. Do not use if year of birth before 1583.", "label": "Birth date", "example": "{{Birth date and age|YYYY|MM|DD}}", "type": "content", "suggested": true }, "birth_place": { "description": "Place of birth: city, administrative region, sovereign state. Use the name of the birthplace at the time of birth, e.g.: Saigon (prior to 1976), Ho Chi Minh City (post 1976). Do not use a flag template.", "label": "Birth place", "type": "string" }, "death_date": { "description": "Date of death: {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (if birth date is known) or Template:death date (if birth date unknown). See Template:Death date/doc for details on usage. If exact dates are unknown, consider using Template:death year and age.", "label": "Death date" }, "death_place": { "description": "Place of death: city, administrative region, sovereign state. Note: Do not use a flag template. Use the name of the deathplace at the time of death, e.g.: Saigon (prior to 1976), Ho Chi Minh City (post 1976)", "label": "Death place", "type": "string" }, "death_cause": { "description": "Cause of death.", "label": "Death cause" }, "child": { "aliases": [ "embed" ] }, "background": {}, "honorific_prefix": {}, "honorific_suffix": {}, "native_name": {}, "native_name_lang": {}, "image_size": {}, "module0": {}, "office1": {}, "term1": {}, "term_start1": {}, "term_end1": {}, "predecessor1": {}, "successor1": {}, "office2": {}, "term2": {}, "term_start2": {}, "term_end2": {}, "predecessor2": {}, "successor2": {}, "office3": {}, "term3": {}, "term_start3": {}, "term_end3": {}, "predecessor3": {}, "successor3": {}, "office4": {}, "term4": {}, "term_start4": {}, "term_end4": {}, "predecessor4": {}, "successor4": {}, "title": {}, "official_name": {}, "birth_name": {}, "pronunciation": {}, "cremation_place": {}, "resting_place": {}, "resting_place_coordinates": {}, "burial_place": {}, "burial_date": {}, "flourished": {}, "home_town": {}, "partner": {}, "spouse": {}, "children": {}, "parents": {}, "father": {}, "mother": {}, "citizenship": {}, "era": {}, "dynasty": {}, "region": {}, "political_party": {}, "main_interests": {}, "notable_ideas": {}, "notable_works": {}, "education": {}, "known_for": {}, "other_names": {}, "pen_name": {}, "posthumous_name": {}, "occupation": {}, "relations": {}, "relatives": {}, "misc": {}, "honors": {}, "honours": {}, "signature": {}, "signature_size": {}, "signature_alt": {}, "denomination": {}, "temple": {}, "order": {}, "institute": {}, "church": {}, "founder": {}, "philosophy": {}, "school": {}, "lineage": {}, "sect": {}, "subsect": {}, "jurisprudence": {}, "teachers": {}, "tariqa": {}, "creed": {}, "movement": {}, "dharma_name": {}, "monastic_name": {}, "profession": {}, "ordination": {}, "consecration": {}, "initiation_rank": {}, "initiation": {}, "initiation_name": {}, "initiation_date": {}, "initiation_place": {}, "initiator": {}, "initiation_rank2": {}, "initiation_name2": {}, "initiation_date2": {}, "initiation_place2": {}, "initiator2": {}, "teacher": {}, "location": {}, "present_post": {}, "post": {}, "period": {}, "predecessor": {}, "successor": {}, "reason": {}, "previous_post": {}, "reincarnation_of": {}, "disciple_of": {}, "disciples": {}, "expand_disciples": {}, "students": {}, "expand_students": {}, "initiated_label": {}, "initiated": {}, "influences": {}, "expand_influences": {}, "influenced": {}, "expand_influenced": {}, "awards": {}, "position": {}, "synagogue": {}, "yeshiva": {}, "organization": {}, "organisation": {}, "began": {}, "ended": {}, "main_work": {}, "other_post": {}, "yahrtzeit": {}, "residence": {}, "semicha": {}, "nickname": {}, "allegiance": {}, "branch": {}, "service_years": {}, "rank": {}, "unit": {}, "commands": {}, "battles": {}, "mawards": {}, "military_blank1": {}, "military_data1": {}, "military_blank2": {}, "military_data2": {}, "military_blank3": {}, "military_data3": {}, "military_blank4": {}, "military_data4": {}, "military_blank5": {}, "military_data5": {}, "module": {}, "module1": {}, "module2": {}, "module3": {}, "module4": {}, "module5": {}, "website": {}, "footnotes": {}, "nocat_wdimage": {} }, "format": "{{_\n| __________________ = _\n}}\n" } </templatedata> {{Collapse bottom}} == Tracking categories == {{Infobox tracking categories }} * {{clc|Pages using religious biography with multiple nickname parameters}} * {{clc|Pages using infobox religious biography without religion parameter}} == Supporting template == * {{tl|Greater color contrast ratio}} {{Religious infoboxes}} <includeonly>{{basepage subpage |<!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:People and person infobox templates|Religious biography]] [[Category:Religion and belief infobox templates|Religious biography]] [[Category:Biographical templates usable as a module|Religious biography]] [[Category:Infobox templates with module parameter|Religious biography]] [[Category:Templates that add a tracking category]] }}</includeonly> i15wcba1do5u5c2aa9j3nfx8sloz14d 1427549 1427548 2026-09-07T04:46:19Z Gopala Krishna A 23266 ಕನ್ನಡೀಕಣ 1427549 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} {{Person infobox header}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} {{Tracks Wikidata|P18|cat=No local image but image on Wikidata}} {{missing documentation| reason=severely lacking in documentation of what different parameters mean.}} {{Parameter names example |honorific_prefix |honorific_suffix |name |native_name |native_name_lang |image |alt |caption |religion |denomination |school |lineage |sect |subsect |temple |order |institute |church |education |other_names |dharma_name |monastic_name |pen_name |posthumous_name |flourished |home_town |birth_name |birth_date |birth_place |death_date |death_place |resting_place |resting_place_coordinates |spouse |children |parents |location |title |period |consecration |predecessor |successor |reason |rank |teacher |reincarnation_of |students |notable_works |ordination |initiation | |profession |previous_post |present_post |post |website | signature | rank | unit | commands | module | module2 }} ಈ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ಅನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳ ಕುರಿತು ಒಂದು ನೋಟದಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಪುರಾಣದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಅಲ್ಲ (ಅವುಗಳಿಗಾಗಿ {{t|Infobox character}} ನಂತಹ ಇತರ ಇನ್‌ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ). ಹಾಗೆಯೆ ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಇದನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಬೇಡ. (ಅವುಗಳಿಗಾಗಿ {{t|Infobox philosopher}} ನಂತಹ ಇತರ ಇನ್‌ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಬಳಸುವುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ). == Full syntax == All fields are optional, and any unused fields should be removed; if omitted, the name will be inferred from the page title. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; white-space:pre;"> {{Infobox religious biography | background = <!-- optional header background color --> | honorific_prefix = | name = | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = | alt = | caption = | title = | birth_name = <!-- Only if different from name --> | birth_date = <!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD|df=y}} or, if deceased, {{birth date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | birth_place = | death_date = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | death_place = | death_cause = <!-- should only be included when the cause of death has significance for the subject's notability --> | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{coord|latitude|longitude|type:landmark|display=inline,title}} --> | flourished = | home_town = | spouse = | partner = | children = | parents = | mother = | father = | notable_works = | education = | known_for = | other_names = | pen_name = | posthumous_name = | occupation = | relatives = | misc = | honors = | signature = | religion = | denomination = | temple = | order = | institute = | church = | founder = | philosophy = | school = | lineage = | sect = | subsect = | dharma_name = | monastic_name = | profession = | ordination = | consecration = | initiation = | initiation_date = | initiation_place = | initiator = | teacher = | location = | previous_post = | present_post = | post = | period = | predecessor = | successor = | reason = | reincarnation_of = | students = | initiated = | rank = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} </syntaxhighlight> {{clear}} ==Usage== ===Jain monk=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; width:23em"> {{Infobox religious biography | honorific_prefix = | honorific_suffix = | image = | alt = | caption = | religion = [[Jainism]] | sect = [[Digambara]] / [[Svetambara]] | subsect = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | father = | mother = | predecessor = | successor = | teacher = | disciples = | work = | initiation_rank = | initiation_name = | initiation_date = | initiation_place = | initiator = | initiation_rank2 = | initiation_name2 = | initiation_date2 = | initiation_place2 = | initiator2 = | website = }} </syntaxhighlight> ===Jewish leader=== <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Infobox Jewish leader | religion = [[Judaism]] | honorific_prefix = | name = | native_name = | native-name-lang = | honorific_suffix = | title = | image = | caption = | synagogue = | position = | yeshiva = | organisation = | began = | ended = | main_work = | predecessor = | successor = | other_post = <!---------- Personal details ----------> | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | yahrtzeit = | burial_place = | denomination = | residence = | dynasty = | parents = | father = | mother = | spouse = | children = | occupation = | profession = | education = | semicha = | signature = }}</syntaxhighlight> == Example == {{Infobox religious biography | background = royalblue | name = Mother Teresa of Calcutta | image = MotherTeresa 090.jpg | alt = An image of Mother Teresa wearing a white head covering with blue stripes | religion = [[Catholic Church|Catholic]] | institute = {{unbulleted list|[[Sisters of Loreto]] (1928–1948)|[[Missionaries of Charity]] (from 1950)}} | birth_name = Agnes Gonxhe Bojaxhiu | birth_date = {{birth date|1910|8|26}} | birth_place = {{longitem|[[Üsküb]], [[Ottoman Empire]] (now [[Skopje]], [[North Macedonia]])}} | death_date = {{death date and age|1997|9|5|1910|8|26}} | death_place = [[Kolkata|Calcutta]], [[West Bengal]], [[India]] | title = Superior General | period = 1950–1997 | successor = [[Sister Nirmala|Nirmala Joshi]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; white-space:pre;"> {{Infobox religious biography | background = royalblue | name = Mother Teresa of Calcutta | image = MotherTeresa 090.jpg | alt = An image of Mother Teresa wearing a white head covering with blue stripes | religion = [[Catholic Church|Catholic]] | institute = {{unbulleted list|[[Sisters of Loreto]] (1928–1948)|[[Missionaries of Charity]] (from 1950)}} | birth_name = Agnes Gonxhe Bojaxhiu | birth_date = {{birth date|1910|8|26}} | birth_place = {{longitem|[[Üsküb]], [[Ottoman Empire]] (now [[Skopje]], [[North Macedonia]])}} | death_date = {{death date and age|1997|9|5|1910|8|26}} | death_place = [[Kolkata|Calcutta]], [[West Bengal]], [[India]] | title = Superior General | period = 1950–1997 | successor = [[Sister Nirmala|Nirmala Joshi]] }} </syntaxhighlight> {{clear}} == Notes == Separate multiple values using {{tl|plainlist}} or {{tl|flatlist}}. To use the US-style "MM DD, YYYY" date format in date-producing templates, omit {{para|df|y}}. == Microformat == {{UF-hcard-person}} ==TemplateData== {{Collapse top|title=TemplateData}} {{TemplateData header|noheader=1}} <templatedata> { "description": "Creates an infobox for biographies of religious figures. All contents of this infobox must be referenced with a reliable source in the body of the article as per [[WP:V]]; content must also adhere to [[MOS:INFOBOX]] and [[MOS:BLP]]. Separate multiple values using {{plainlist}} or {{flatlist}}.", "params": { "name": { "label": "Name", "type": "string", "required": false, "suggested": false, "deprecated": false, "description": "Character name to display in top header (default = PAGENAME)." }, "image": { "label": "Image", "type": "wiki-file-name", "required": false, "suggested": false, "deprecated": false, "description": "Image of the character. \"File:\" and wikilinking is not required. i.e. use {{para|image|Example.png}}." }, "image_upright": { "label": "Image upright", "type": "string", "required": false, "suggested": false, "deprecated": false, "description": "The image size defaults to frameless (220px). The size should not be set to a value that would result in an image width greater than 270px. See [[#Calculating \"image_upright\"|help below]] for guidance on determining the value to be used." }, "alt": { "label": "Alt", "type": "string", "required": false, "suggested": false, "deprecated": false, "description": "Alt text for image per [[WP:MOSALT]]." }, "caption": { "label": "Caption", "type": "string", "required": false, "suggested": false, "deprecated": false, "description": "A caption explaining the image." }, "religion": { "label": "Religion", "description": "Religion of the person", "example": "Jainism for Bhadrabahu", "type": "string", "required": true }, "birth_date": { "description": "Date of birth: {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. If only a year of birth is known, or age as of a certain date, consider using Template:birth year and age or Template:birth based on age as of date. Do not use if year of birth before 1583.", "label": "Birth date", "example": "{{Birth date and age|YYYY|MM|DD}}", "type": "content", "suggested": true }, "birth_place": { "description": "Place of birth: city, administrative region, sovereign state. Use the name of the birthplace at the time of birth, e.g.: Saigon (prior to 1976), Ho Chi Minh City (post 1976). Do not use a flag template.", "label": "Birth place", "type": "string" }, "death_date": { "description": "Date of death: {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (if birth date is known) or Template:death date (if birth date unknown). See Template:Death date/doc for details on usage. If exact dates are unknown, consider using Template:death year and age.", "label": "Death date" }, "death_place": { "description": "Place of death: city, administrative region, sovereign state. Note: Do not use a flag template. Use the name of the deathplace at the time of death, e.g.: Saigon (prior to 1976), Ho Chi Minh City (post 1976)", "label": "Death place", "type": "string" }, "death_cause": { "description": "Cause of death.", "label": "Death cause" }, "child": { "aliases": [ "embed" ] }, "background": {}, "honorific_prefix": {}, "honorific_suffix": {}, "native_name": {}, "native_name_lang": {}, "image_size": {}, "module0": {}, "office1": {}, "term1": {}, "term_start1": {}, "term_end1": {}, "predecessor1": {}, "successor1": {}, "office2": {}, "term2": {}, "term_start2": {}, "term_end2": {}, "predecessor2": {}, "successor2": {}, "office3": {}, "term3": {}, "term_start3": {}, "term_end3": {}, "predecessor3": {}, "successor3": {}, "office4": {}, "term4": {}, "term_start4": {}, "term_end4": {}, "predecessor4": {}, "successor4": {}, "title": {}, "official_name": {}, "birth_name": {}, "pronunciation": {}, "cremation_place": {}, "resting_place": {}, "resting_place_coordinates": {}, "burial_place": {}, "burial_date": {}, "flourished": {}, "home_town": {}, "partner": {}, "spouse": {}, "children": {}, "parents": {}, "father": {}, "mother": {}, "citizenship": {}, "era": {}, "dynasty": {}, "region": {}, "political_party": {}, "main_interests": {}, "notable_ideas": {}, "notable_works": {}, "education": {}, "known_for": {}, "other_names": {}, "pen_name": {}, "posthumous_name": {}, "occupation": {}, "relations": {}, "relatives": {}, "misc": {}, "honors": {}, "honours": {}, "signature": {}, "signature_size": {}, "signature_alt": {}, "denomination": {}, "temple": {}, "order": {}, "institute": {}, "church": {}, "founder": {}, "philosophy": {}, "school": {}, "lineage": {}, "sect": {}, "subsect": {}, "jurisprudence": {}, "teachers": {}, "tariqa": {}, "creed": {}, "movement": {}, "dharma_name": {}, "monastic_name": {}, "profession": {}, "ordination": {}, "consecration": {}, "initiation_rank": {}, "initiation": {}, "initiation_name": {}, "initiation_date": {}, "initiation_place": {}, "initiator": {}, "initiation_rank2": {}, "initiation_name2": {}, "initiation_date2": {}, "initiation_place2": {}, "initiator2": {}, "teacher": {}, "location": {}, "present_post": {}, "post": {}, "period": {}, "predecessor": {}, "successor": {}, "reason": {}, "previous_post": {}, "reincarnation_of": {}, "disciple_of": {}, "disciples": {}, "expand_disciples": {}, "students": {}, "expand_students": {}, "initiated_label": {}, "initiated": {}, "influences": {}, "expand_influences": {}, "influenced": {}, "expand_influenced": {}, "awards": {}, "position": {}, "synagogue": {}, "yeshiva": {}, "organization": {}, "organisation": {}, "began": {}, "ended": {}, "main_work": {}, "other_post": {}, "yahrtzeit": {}, "residence": {}, "semicha": {}, "nickname": {}, "allegiance": {}, "branch": {}, "service_years": {}, "rank": {}, "unit": {}, "commands": {}, "battles": {}, "mawards": {}, "military_blank1": {}, "military_data1": {}, "military_blank2": {}, "military_data2": {}, "military_blank3": {}, "military_data3": {}, "military_blank4": {}, "military_data4": {}, "military_blank5": {}, "military_data5": {}, "module": {}, "module1": {}, "module2": {}, "module3": {}, "module4": {}, "module5": {}, "website": {}, "footnotes": {}, "nocat_wdimage": {} }, "format": "{{_\n| __________________ = _\n}}\n" } </templatedata> {{Collapse bottom}} == Tracking categories == {{Infobox tracking categories }} * {{clc|Pages using religious biography with multiple nickname parameters}} * {{clc|Pages using infobox religious biography without religion parameter}} == Supporting template == * {{tl|Greater color contrast ratio}} {{Religious infoboxes}} <includeonly>{{basepage subpage |<!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:People and person infobox templates|Religious biography]] [[Category:Religion and belief infobox templates|Religious biography]] [[Category:Biographical templates usable as a module|Religious biography]] [[Category:Infobox templates with module parameter|Religious biography]] [[Category:Templates that add a tracking category]] }}</includeonly> 8wlm3qad5gl5gapcpe48nei9y66qsr1 0 147594 1427543 1427402 2026-09-07T03:10:11Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427543 wikitext text/x-wiki {|style="margin: 0 auto;" [[ಚಿತ್ರ:Waymo_Chrysler_Pacifica_in_Los_Altos,_2017.jpg|thumb| ವೇಮೊ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಕೊಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Roborace_NYC_ePrix.jpg|thumb| ೨೦೧೭ ರ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಇಪ್ರಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರೋಬೋರೇಸ್ ಸ್ವಾಯತ್ತ ರೇಸಿಂಗ್ ಕಾರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ.]] |} '''ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರು''' ಇದನ್ನು '''ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕಾರು''', '''ಚಾಲಕ-ರಹಿತ ಕಾರು''', ಅಥವಾ '''ರೋಬೋಟಿಕ್ ಕಾರು''' ( '''ರೋಬೋ-ಕಾರ್''') ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. <ref name=":5">{{Cite journal|last=Taeihagh|first=Araz|last2=Lim|first2=Hazel Si Min|date=2 January 2019|title=Governing autonomous vehicles: emerging responses for safety, liability, privacy, cybersecurity, and industry risks|journal=Transport Reviews|volume=39|issue=1|pages=103–128|doi=10.1080/01441647.2018.1494640|issn=0144-1647|arxiv=1807.05720}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-autos-selfdriving-uber/self-driving-uber-car-kills-arizona-woman-crossing-street-idUSKBN1GV296|title=Self-driving Uber car kills Arizona woman crossing street|last=Maki|first=Sydney|date=19 March 2018|work=[[Reuters]]|access-date=14 April 2019|last2=Sage|first2=Alexandria}}</ref> <ref name="thrun2010toward">{{Cite journal|last=Thrun|first=Sebastian|year=2010|title=Toward Robotic Cars|url=https://archive.org/details/association-for-computing-machinery-communications_2010-04_53_4/page/99|journal=Communications of the ACM|volume=53|issue=4|pages=99–106|doi=10.1145/1721654.1721679}}</ref> ಇದು ವಾಹನ ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡ [[ಮೋಟಾರು ವಾಹನ|ಕಾರ್]] ಆಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ನೆಲದ [[ವಾಹನ]] ತನ್ನ ಪರಿಸರವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ [[ಬಳಕೆದಾರರ ಅಂತರಸಂಪರ್ಕ (ಯೂಸರ್ ಇಂಟರ್ ಫೇಸ್)|ಮಾನವ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ]] ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಚಲಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಥರ್ಮೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು, [[ರೇಡಾರ್]], ಲಿಡಾರ್, [[ಸೋನಾರ್]], [[ಜಿಪಿಎಸ್]], ಓಡೋಮೆಟ್ರಿ ಮತ್ತು ಜಡತ್ವ ಮಾಪನ ಘಟಕಗಳಂತಹ ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರುಗಳು ವಿವಿಧ ಸಂವೇದಕಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ. <ref name=":5" /> <ref name="Platoon">{{Cite journal|last=Hu|first=Junyan|last2=et|first2=al|title=Cooperative control of heterogeneous connected vehicle platoons: An adaptive leader-following approach|journal=IEEE Robotics and Automation Letters|year=2020|volume=5|issue=2|pages=977–984|doi=10.1109/LRA.2020.2966412}}</ref> ಸುಧಾರಿತ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸೂಕ್ತವಾದ ಸಂಚರಣೆ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು [[ಇಂದ್ರಿಯ|ಸಂವೇದನಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು]] ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ . <ref name="tro">Hu, J.; Bhowmick, P.; Jang, I.; Arvin, F.; Lanzon, A., "[https://ieeexplore.ieee.org/stamp/stamp.jsp?tp=&arnumber=9423979 A Decentralized Cluster Formation Containment Framework for Multirobot Systems]" IEEE Transactions on Robotics, 2021.</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.motortrend.com/features/auto_news/2012/1301_the_beginning_of_the_end_of_driving/|title=The Beginning of the End of Driving|last=Lassa|first=Todd|date=January 2013|work=[[Motor Trend]]|access-date=1 September 2014}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.smart-systems-integration.org/public/documents/publications/EPoSS%20Roadmap_Smart%20Systems%20for%20Automated%20Driving_2015_V1.pdf|title=European Roadmap Smart Systems for Automated Driving|year=2015|website=[[European Technology Platform on Smart Systems Integration|EPoSS]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150212024339/http://www.smart-systems-integration.org/public/documents/publications/EPoSS%20Roadmap_Smart%20Systems%20for%20Automated%20Driving_2015_V1.pdf|archive-date=12 February 2015|access-date=24 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022|archivedate=12 ಫೆಬ್ರವರಿ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150212024339/http://www.smart-systems-integration.org/public/documents/publications/EPoSS%20Roadmap_Smart%20Systems%20for%20Automated%20Driving_2015_V1.pdf|url-status=deviated}}</ref> <ref name=":7">{{Cite journal|last=Lim|first=THazel Si Min|last2=Taeihagh|first2=Araz|year=2019|title=Algorithmic Decision-Making in AVs: Understanding Ethical and Technical Concerns for Smart Cities|journal=Sustainability|volume=11|issue=20|page=5791|doi=10.3390/su11205791|bibcode=2019arXiv191013122L|arxiv=1910.13122}}</ref> [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ|ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯನ್ನು]] ಆಧರಿಸಿದ ನಿಯಂತ್ರಣ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಾಹನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಚಾಲನಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂವೇದನಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಬಳಸಬಹುದು. <ref name="MBK">{{Cite journal|last=Matzliach B., Ben-Gal I., and Kagan E. (2022)|title=Detection of Static and Mobile Targets by an Autonomous Agent with Deep Q-Learning Abilities|journal=Entropy|year=2022|volume=24|issue=8|page=1168|url=http://www.eng.tau.ac.il/~bengal/DeepQ_MBK_2023.pdf|publisher=Entropy, 2022, 24, 1168|doi=10.3390/e24081168|pmid=36010832|pmc=9407070|bibcode=2022Entrp..24.1168M|access-date=2022-12-24|archive-date=2023-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103060328/http://www.eng.tau.ac.il/~bengal/DeepQ_MBK_2023.pdf|url-status=dead}}</ref> ಭವಿಷ್ಯದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿ ಅವು ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಉದ್ಯಮ, ಆರೋಗ್ಯ, ಕಲ್ಯಾಣ, ನಗರ ಯೋಜನೆ, ಸಂಚಾರ, ವಿಮೆ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ವಾಹನ ವಿದ್ಯುದೀಕರಣ ಸಂಪರ್ಕಿತ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೆಯ ಚಲನಶೀಲತೆಯಂತಹ ಇತರ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರುಗಳು ಕನೆಕ್ಟೆಡ್, ಅಟಾನಮಸ್, ಶೇರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ (ಕೇಸ್) ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಎಂಬ ಭವಿಷ್ಯದ ಚಲನಶೀಲತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite journal|last=Hamid|first=Umar Zakir Abdul|title=Autonomous, Connected, Electric and Shared Vehicles: Disrupting the Automotive and Mobility Sectors|date=2022|url=https://www.sae.org/publications/books/content/r-517/|accessdate=11 November 2022}}</ref> ಎಸ್‍ಎಇ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ (ಎಸ್‍ಎಇ ಜೆ೩೦೧೬, ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ <ref>[https://www.caranddriver.com/features/path-to-autonomy-self-driving-car-levels-0-to-5-explained-feature Path to Autonomy: Self-Driving Car Levels 0 to 5 Explained] – Car and Driver, October 2017</ref> ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="SAE-J3016">{{Cite web|url=https://www.sae.org/standards/content/j3016_202104/|title=Taxonomy and Definitions for Terms Related to Driving Automation Systems for On-Road Motor Vehicles (SAE J3016)|last=SAE International|date=30 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220101755/https://www.sae.org/standards/content/j3016_202104/|archive-date=20 December 2021|access-date=25 December 2021}}</ref> ಎಸ್‍ಎಇ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ '''ಹಂತ ೦''' ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡಿಲ್ಲ; '''ಹಂತ ೧''' - ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಆನ್ / ಹಂಚಿದ ನಿಯಂತ್ರಣ; '''ಹಂತ ೨''' - ಕೈಗಳನ್ನು ಆಫ್; '''ಹಂತ ೩-''' ಕಣ್ಣುಗಳು ಆಫ್; '''ಹಂತ ೪''' - ಮನಸ್ಸು ಆಫ್, ಮತ್ತು '''ಹಂತ ೫''' - ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ವೀಲ್ ಐಚ್ಛಿಕ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೨ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಹಂತ 3 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಾಹನಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಕನಿಷ್ಠ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಅರಿಜೋನಾದ ಫೀನಿಕ್ಸ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ವೇಮೊ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಚಾಲಕ ರಹಿತ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ರೈಡ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೊದಲ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರಾದರು. ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಹೋಂಡಾ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಾದ ಲೆವೆಲ್ ೩ ಕಾರನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೊದಲ ತಯಾರಕರಾದರು. ಟೊಯೋಟಾ ಟೋಕಿಯೊ ೨೦೨೦ ಒಲಂಪಿಕ್ ವಿಲೇಜ್ ಸುತ್ತಲೂ ಸಂಭಾವ್ಯ ಮಟ್ಟದ ೪ ಸೇವೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿತರಣಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ನ್ಯೂರೊ ಗೆ ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಝ್ ಅವರು ಕಾನೂನು ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಹಂತ ೩ರ ಕಾರಿಗೆ ಕಾನೂನು ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಎರಡನೇ ತಯಾರಕರಾದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಚಾಲಕ-ಕಡಿಮೆ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸವಾರಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಎರಡನೇ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರಾದರು. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ರೋಬೋಟ್ಯಾಕ್ಸಿಸ್‌ನ ಎರಡು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾದ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಶೆನ್‌ಜೆನ್‌ನ ಪಿಂಗ್‌ಶಾನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಚೈನೀಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಆಟೋಎಕ್ಸ್ <ref>{{Cite news|url=https://asia.nikkei.com/Business/Automobiles/Reporter-s-notebook-a-ride-in-a-driverless-AutoX-robotaxi|title=Reporter's notebook: a ride in a driverless AutoX robotaxi|date=23 March 2021|access-date=21 June 2021}}</ref> ಮತ್ತು ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಬೀಜಿಂಗ್‌ನ ಶೌಗಾಂಗ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಬೈದು|ಬೈದು ಬೈದು]] ೨೦೨೨ ರ ಚಳಿಗಾಲದ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://techwireasia.com/2021/05/baidu-rolls-out-chinas-first-paid-driverless-taxi-service/|title=Baidu rolls out China's first paid, driverless taxi service|date=5 May 2021|work=Fleet News|access-date=21 June 2021}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಕನಿಷ್ಠ ೧೯೨೦ ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಚಾಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=unBQAAAAIBAJ&pg=7304,3766749|title='Phantom Auto' will tour city|date=8 December 1926|access-date=23 July 2013}}{{Dead link|date=October 2022|bot=InternetArchiveBot}}</ref> ಇದರ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ೧೯೫೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಮೊದಲ ಅರೆ-ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರನ್ನು ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್‌ನ ಟ್ಸುಕುಬಾ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಬೀದಿಗಳ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ವಾಹನದಲ್ಲಿನ ಎರಡು ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು ಮತ್ತು ಅನಲಾಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಿಂದ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಹನವು ರೈಲಿನ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಗಂಟೆಗೆ ೩೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.computerhistory.org/atchm/where-to-a-history-of-autonomous-vehicles/|title=Where to? A History of Autonomous Vehicles|last=Weber|first=Marc|date=8 May 2014|website=Computer History Museum|access-date=26 July 2018}}</ref> ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಗ್ಗುರುತು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕಾರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕಾರ್ನೆಗೀ ಮೆಲನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ನವ್ಲಾಬ್ <ref>{{Cite web|url=https://www.cs.cmu.edu/afs/cs/project/alv/www/index.html|title=Carnegie Mellon|website=Navlab: The Carnegie Mellon University Navigation Laboratory|publisher=The Robotics Institute|access-date=20 December 2014}}</ref> ಮತ್ತು ಎಎಲ್‍ವಿ<ref>{{Cite book|url=http://dl.acm.org/citation.cfm?id=325197|title=Proceedings of the 1986 ACM fourteenth annual conference on Computer science – CSC '86|last=Kanade|first=Takeo|date=February 1986|work=CSC '86 Proceedings of the 1986 ACM Fourteenth Annual Conference on Computer Science|isbn=9780897911771|series=Csc '86|pages=71–80|chapter=Autonomous land vehicle project at CMU|doi=10.1145/324634.325197}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Wallace|first=Richard|year=1985|title=First results in robot road-following|url=http://www.ijcai.org/Past%20Proceedings/IJCAI-85-VOL2/PDF/086.pdf|journal=JCAI'85 Proceedings of the 9th International Joint Conference on Artificial Intelligence|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140806093746/http://ijcai.org/Past%20Proceedings/IJCAI-85-VOL2/PDF/086.pdf|archivedate=6 August 2014}}</ref> ಯೋಜನೆಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌ನ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ಸ್ ಏಜೆನ್ಸಿ (ಡಿಎಆರ್‌‍ಪಿಎ) ನಿಂದ ೧೯೮೦ ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್]] ಮತ್ತು ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ಬುಂಡೆಸ್‌ವೆಹ್ರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮ್ಯೂನಿಚ್‌ನ ಯುರೆಕಾ ಪ್ರಮೀತಿಯಸ್ ಯೋಜನೆ . <ref name="idsia">{{Cite web|url=http://www.idsia.ch/~juergen/robotcars.html|title=Prof. Schmidhuber's highlights of robot car history|last=Schmidhuber|first=Jürgen|year=2009|access-date=15 July 2011}}</ref> ೧೯೮೫ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಎಎಲ್‌ವಿ ಎರಡು-ಲೇನ್ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಗೆ ೩೧ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೧೯ ಮೀಟರ್ / ಗಂಟೆ) ಸ್ವಯಂ ಚಾಲನಾ ವೇಗವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ಅಡೆತಡೆ ತಪ್ಪಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೮೭ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಫ್-ರೋಡ್ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ <ref>{{Cite journal|last=Turk|first=M.A.|last2=Morgenthaler|first2=D.G.|last3=Gremban|first3=K.D.|last4=Marra|first4=M.|date=May 1988|title=VITS-a vision system for automated land vehicle navigation|url=https://archive.org/details/ieee-transactions-on-pattern-analysis-and-machine_1988-05_10_3/page/342|journal=IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence|volume=10|issue=3|pages=342–361|doi=10.1109/34.3899|issn=0162-8828}}</ref> ಕಾರ್ನೆಗೀ ಮೆಲನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ನವ್‌ಲ್ಯಾಬ್ ೫ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಮೊದಲ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಕರಾವಳಿಯ ಚಾಲನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು. ೨,೮೪೯ ಮೈ (೪,೫೮೫ ಕಿಮೀ) ರಲ್ಲಿ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]], ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯಾಗೋ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ೨,೭೯೭ ಮೈ (೪,೫೦೧ ಕಿಮೀ) ನಡುವೆ ಸ್ವಾಯತ್ತ (೯೮.೨%), ೬೩.೮ ಎಂಪಿಎಚ್ (೧೦೨.೭ ಕಿಮೀ/ಗಂ) ರ ಸರಾಸರಿ ವೇಗದೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು .<ref>{{Cite web|url=https://www.cmu.edu/news/stories/archives/2015/july/look-ma-no-hands.html|title=Look, Ma, No Hands-CMU News – Carnegie Mellon University|last=University|first=Carnegie Mellon|website=cmu.edu|access-date=2 March 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.cs.cmu.edu/~tjochem/nhaa/navlab5_details.html|title=Navlab 5 Details|website=cs.cmu.edu|access-date=2 March 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.roboticstrends.com/article/back_to_the_future_autonomous_driving_in_1995|title=Back to the Future: Autonomous Driving in 1995 – Robotics Trends|last=Crowe|first=Steve|date=3 April 2015|website=roboticstrends.com|access-date=2 March 2017|archive-date=29 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171229081126/http://www.roboticstrends.com/article/back_to_the_future_autonomous_driving_in_1995|url-status=deviated|archivedate=29 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171229081126/http://www.roboticstrends.com/article/back_to_the_future_autonomous_driving_in_1995}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.cs.cmu.edu/afs/cs/usr/tjochem/www/nhaa/Journal.html|title=NHAA Journal|website=cs.cmu.edu|access-date=5 March 2017}}</ref> ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಿಂದ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಡಿಎಆರ್‌ಪಿಎ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಚಾಲೆಂಜ್ ಮೂಲಕ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಡಿಎಆರ್‌ಪಿಎ, ಯುಎಸ್‌ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ ನೌಕಾಪಡೆಯಿಂದ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ವೇಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂವೇದಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು. <ref>{{Cite book|url=http://www.nap.edu/catalog/10592|title=Technology Development for Army Unmanned Ground Vehicles|last=Council|first=National Research|date=2002|isbn=9780309086202|doi=10.17226/10592}}</ref> ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮೂಲಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿವೆ. <ref name="idsia" /> <ref name="BoschAutomatedDriving">{{Cite web|url=https://spectrum.ieee.org/automaton/robotics/industrial-robots/video-friday-875243152|title=Video Friday: Bosch and Cars, ROVs and Whales, and Kuka Arms and Chainsaws|last=Ackerman|first=Evan|date=25 January 2013|website=IEEE Spectrum|access-date=26 February 2013}}</ref> <ref name="CarMakerOne">{{Cite web|url=http://www.audiusa.com/us/brand/en/tools/news/pool/2010/07/new_look__reaffirmed.html|title=Audi of America / news / Pool / Reaffirmed Mission for Autonomous Audi TTS Pikes Peak|publisher=AudiUSA.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710202052/http://www.audiusa.com/us/brand/en/tools/news/pool/2010/07/new_look__reaffirmed.html|archive-date=10 July 2012|access-date=28 April 2012}}</ref> <ref name="CarMakerTwo">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19829906|title=Nissan car drives and parks itself at Ceatec|date=4 October 2012|access-date=4 January 2013|publisher=BBC News}}</ref> <ref name="ToyotaBot">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-20910769|title=Toyota sneak previews self-drive car ahead of tech show|date=4 January 2013|access-date=4 January 2013|publisher=BBC News}}</ref> <ref name="Vislab_electric_autonomous_car">{{Cite web|url=http://mnn.com/green-tech/transportation/stories/8000-mile-driverless-test-drive-begins|title=Vislab, University of Parma, Italy – 8000 miles driverless test begins|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114073738/http://www.mnn.com/green-tech/transportation/stories/8000-mile-driverless-test-drive-begins|archive-date=14 November 2013|access-date=27 October 2013|archivedate=14 ನವೆಂಬರ್ 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131114073738/http://www.mnn.com/green-tech/transportation/stories/8000-mile-driverless-test-drive-begins|url-status=deviated}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://manonthemove.com/2010/07/21/vislab-intercontinental-autonomous-challenge-inaugural-ceremony-milan-italy/|title=VisLab Intercontinental Autonomous Challenge: Inaugural Ceremony – Milan, Italy|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224011835/http://manonthemove.com/2010/07/21/vislab-intercontinental-autonomous-challenge-inaugural-ceremony-milan-italy/|archive-date=24 February 2021|access-date=27 October 2013|archivedate=24 ಫೆಬ್ರವರಿ 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224011835/http://manonthemove.com/2010/07/21/vislab-intercontinental-autonomous-challenge-inaugural-ceremony-milan-italy/|url-status=deviated}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2016/06/29/471599187/a-24-year-old-designed-a-self-driving-minibus-maker-built-it-in-weeks|title=A 24-Year-Old Designed A Self-Driving Minibus; Maker Built It in Weeks|last=Selyukh|first=Alina|date=29 June 2016|access-date=21 July 2016|publisher=NPR}}</ref> ಯುಎಸ್‌ $೬೫೦ ಅನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಹೆದ್ದಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಮಿಲಿಯನ್, ಇದು ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿರುವ ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಚಾಲನೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ವಾಹನಗಳ ನಡುವೆ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಹಕಾರಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕಿಂಗ್. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರದರ್ಶನದೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು ಆದರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ದೇಶನ ಅಥವಾ ಧನಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-national-automated-highway-system-that-almost-was-63027245/|title=The National Automated Highway System That Almost Was|last=Novak|first=Matt|work=Smithsonian|access-date=8 June 2018}}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಹೆದ್ದಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಡಿಎಆರ್‌ಪಿಎ ಯಿಂದ ಭಾಗಶಃ ಧನಸಹಾಯ ಪಡೆದ ಕಾರ್ನೆಗೀ ಮೆಲಾನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ನವ್ಲಾಬ್ ೪,೫೮೪ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೨,೮೪೮ ಮೈ) ಓಡಿಸಿತು ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದಾದ್ಯಂತ, ೪,೫೦೧ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೨,೭೯೭ ಮೈ) ಅಥವಾ ೯೮% ಸ್ವಾಯತ್ತವಾಗಿ. <ref>{{Cite news|url=https://www.roboticsbusinessreview.com/slideshow/back_to_the_future_autonomous_driving_in_1995/|title=Back to the Future: Autonomous Driving in 1995 – Robotics Business Review|date=3 April 2015|work=Robotics Business Review|access-date=8 June 2018|archive-date=12 ಜೂನ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140201/https://www.roboticsbusinessreview.com/slideshow/back_to_the_future_autonomous_driving_in_1995/|url-status=deviated|archivedate=12 ಜೂನ್ 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612140201/https://www.roboticsbusinessreview.com/slideshow/back_to_the_future_autonomous_driving_in_1995/}}</ref>ನವ್‌‍ಲ್ಯಾಬ್‌ ನ ದಾಖಲೆಯ ಸಾಧನೆಯು ೨೦೧೫ ರವರೆಗೆ ಎರಡು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಸರಿಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದಾಗಿತ್ತು. ಡೆಲ್ಫಿ ೧೫ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ೫.೪೭೨ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ (೩,೪೦೦ ಮೈ) ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ೯೯% ಸೆಲ್ಫ್-ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಮೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಡೆಲ್ಫಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಆಡಿ ಅನ್ನು ಪೈಲಟ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸುಧಾರಿಸಿತು. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ [[ನೆವಾಡಾ]], ಫ್ಲೋರಿಡಾ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, [[ವರ್ಜೀನಿಯ|ವರ್ಜೀನಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಮಿಚಿಗನ್, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿಸಿ ಜೊತೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರುಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿದವು. <ref>{{Cite news|url=http://www.richmond.com/news/article_b1168b67-3b2b-5274-8914-8a3304f2e417.html|title=Self-driving cars to be tested on Virginia highways|last=Ramsey|first=John|date=1 June 2015|work=[[Richmond Times-Dispatch]]|access-date=4 June 2015}}</ref> ೨೦೧೬ ರಿಂದ ೨೦೧೮ ರವರೆಗೆ ಸಮನ್ವಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಕಾರ್ಟ್ರೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕೌಟ್ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕಿತ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಚಾಲನೆಗಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಮಿಷನ್ ನವೀನ ತಂತ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಿತು. <ref>{{Cite book|title=European Roadmaps, Programs, and Projects for Innovation in Connected and Automated Road Transport. In: G. Meyer, S. Beiker, Road Vehicle Automation 5. Springer 2018|last=Meyer|first=Gereon|date=2018|doi=10.1007/978-3-319-94896-6_3}}</ref> ಇದಲ್ಲದೆ ಸಂಪರ್ಕಿತ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ (ಎಸ್‍ತಿಆರ್‌ಐಎ) ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ <ref>{{Cite book|url=https://trimis.ec.europa.eu/sites/default/files/roadmaps/stria_roadmap_2019-connected_and_automated_transport.pdf|title=STRIA Roadmap Connected and Automated Transport: Road, Rail and Waterborne|last=European Commission|date=2019|access-date=2022-12-24|archive-date=2022-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20221016163601/https://trimis.ec.europa.eu/sites/default/files/roadmaps/stria_roadmap_2019-connected_and_automated_transport.pdf|url-status=deviated|accessdate=2022-12-24|archivedate=2022-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221016163601/https://trimis.ec.europa.eu/sites/default/files/roadmaps/stria_roadmap_2019-connected_and_automated_transport.pdf}}</ref> ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಚಾಲಕನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷತಾ ಚಾಲಕ ಇಲ್ಲದೆ ಚಾಲಕ-ರಹಿತ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ ಎಂದು ವೇಮನ್‌ ಘೋಷಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2017/11/7/16615290/waymo-self-driving-safety-driver-chandler-autonomous|title=Waymo is first to put fully self-driving cars on US roads without a safety driver|last=Hawkins|first=Andrew J.|date=7 November 2017|website=The Verge|access-date=7 November 2017}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಒಬ್ಬ ಉದ್ಯೋಗಿ ಇದ್ದನು. <ref>{{Cite web|url=https://waymo.com/apply/faq/|title=Early rider program – FAQ – Early Rider Program – Waymo|website=Waymo|access-date=30 November 2018}}</ref> ಬ್ರೂಕಿಂಗ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೭ ರ ವರದಿಯು $೮೦ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಆ ಹಂತದವರೆಗೆ ಸ್ವಯಂ ಚಾಲನಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಶತಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು "ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಜಾಗತಿಕ ಹೂಡಿಕೆಯು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಊಹಿಸಲು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ." <ref>{{Cite web|url=https://www.brookings.edu/research/gauging-investment-in-self-driving-cars/|title=Gauging investment in self-driving cars|date=16 October 2017|access-date=21 June 2021}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ವೇಮೊ ತನ್ನ ಪರೀಕ್ಷಾ ವಾಹನಗಳು ೧೦,೦೦೦,೦೦೦ ಮೈಲುಗಳು (೧೬,೦೦೦,೦೦೦ ಕಿಮೀ) ) ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ತಿಂಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು ೧,೦೦೦,೦೦೦ ಮೈಲುಗಳು (೧,೬೦೦,೦೦೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್) ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://waymo.com/ontheroad/|title=On the Road – Waymo|website=Waymo|archive-url=https://web.archive.org/web/20180323062918/https://waymo.com/ontheroad/|archive-date=23 March 2018|access-date=27 July 2018|archivedate=23 ಮಾರ್ಚ್ 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180323062918/https://waymo.com/ontheroad/|url-status=deviated}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಫೀನಿಕ್ಸ್, ಅರಿಜೋನಾದ ಯುಎಸ್‌ ನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಿಸಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ವೇಮೊ. <ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/trafficandcommuting/waymo-launches-nations-first-commercial-self-driving-taxi-service-in-arizona/2018/12/04/8a8cd58a-f7ba-11e8-8c9a-860ce2a8148f_story.html|title=Waymo launches nation's first commercial self-driving taxi service in Arizona|work=The Washington Post|access-date=6 December 2018}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ವೇಮೊ ಫೀನಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಿಯೋ-ಬೇಲಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಡ್ರೈವರ್-ಲೆಸ್ ರೈಡ್ ಹೈಲಿಂಗ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-01-21/waymo-self-driving-taxis-are-coming-to-more-u-s-cities|title=Waymo's Self-Driving Future Looks Real Now That the Hype Is Fading|date=21 January 2021|work=Bloomberg.com|access-date=5 March 2021}}</ref> <ref name=":11">{{Cite web|url=https://spectrum.ieee.org/cars-that-think/transportation/self-driving/full-autonomy-waymo-driver|title=What Full Autonomy Means for the Waymo Driver|last=Ackerman|first=Evan|date=4 March 2021|website=IEEE Spectrum: Technology, Engineering, and Science News|access-date=8 March 2021}}</ref> ರಿಮೋಟ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳ ತಂಡದಿಂದ ಕಾರುಗಳನ್ನು ನೈಜ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ರಿಮೋಟ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಿವೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/10/8/21507814/waymo-driverless-cars-allow-more-customers-phoenix|title=Waymo will allow more people to ride in its fully driverless vehicles in Phoenix|last=Hawkins|first=Andrew J.|date=8 October 2020|website=The Verge|access-date=5 March 2021}}</ref> <ref name=":11" /> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾಯತ್ತ ರೇಸಿಂಗ್ ಸರಣಿಯ ರೋಬೋರೇಸ್‌ನ ಮುಂದೆ, ರೋಬೋಕಾರ್ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕಾರು ಎಂಬ [[ಗಿನ್ನೆಸ್ ದಾಖಲೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ|ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಯನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಸ್ವಯಂ ಚಾಲನಾ ವಾಹನಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ತಳ್ಳುವಲ್ಲಿ, ರೋಬೋಕಾರ್ ೨೮೨.೪೨ ಕಿಮೀ/ಗಂ (೧೭೫.೪೯ ಮೀ/ಗಂ) - ಯುಕೆ ಯ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ವಿಂಗ್‌ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಯುಕೆ ಟೈಮಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನಿಂದ ಸರಾಸರಿ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2019/10/robocar-watch-the-worlds-fastest-autonomous-car-reach-its-record-breaking-282-k|title=Robocar: Watch the world's fastest autonomous car reach its record-breaking 282 km/h|date=17 October 2019|website=Guinness World Records|access-date=30 June 2020}}</ref> ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ ನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರು ಖರೀದಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರುಗಳು ( ಎಸ್‌ಎಇ ಮಟ್ಟ ೩+ ) ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರಿಗೆ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತ ವಾಹನವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುಎಸ್‌ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವಧಿ. ಸುಧಾರಿತ ಚಾಲಕ ಸಹಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದಾಗಲೂ ಸಹ ಯುಎಸ್‌‍ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಾಹನಕ್ಕೂ ಚಾಲಕನು ಚಾಲನಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನೀವು ಸುಧಾರಿತ ಚಾಲಕ ಸಹಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ. ನೀವು ಸ್ವಯಂ ಚಾಲನಾ ಕಾರನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ನೀವು ಸುಧಾರಿತ ಚಾಲಕ ಸಹಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರನ್ನು ಚಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೧ ರಂದು ಹೋಂಡಾ ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೦೦ ಲೆಜೆಂಡ್ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಇಎಕ್ಸ್ ಸೆಡಾನ್‌ಗಳ ಸೀಮಿತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಾದ ಹಂತ ೩ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಉಪಕರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಲೀಸ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ಜಪಾನೀಸ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರ ಸ್ವಾಯತ್ತ "ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಜಾಮ್ ಪೈಲಟ್" ಚಾಲನಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸುರಕ್ಷತಾ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಚಾಲಕರು ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ರಸ್ತೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. <ref name="Honda-Legend">{{Cite web|url=https://global.honda/newsroom/news/2021/4210304eng-legend.html|title=Honda to Begin Sales of Legend with New Honda SENSING Elite|date=4 March 2021|website=[[Honda]]|access-date=6 March 2021}}</ref> <ref name="mainichi">{{Cite news|url=https://mainichi.jp/english/articles/20210304/p2g/00m/0bu/109000c|title=Honda to start selling world's 1st level-3 autonomous car for $103K on Fri.|date=4 March 2021|access-date=6 March 2021|agency=[[Kyodo News]]|archive-date=5 ಮಾರ್ಚ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305144526/https://mainichi.jp/english/articles/20210304/p2g/00m/0bu/109000c|url-status=deviated|archivedate=5 ಮಾರ್ಚ್ 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210305144526/https://mainichi.jp/english/articles/20210304/p2g/00m/0bu/109000c}}</ref> <ref name="mlit_2020-11-11">{{Cite web|url=https://www.mlit.go.jp/report/press/jidosha08_hh_003888.html|title=世界初！ 自動運転車（レベル３）の型式指定を行いました|date=11 November 2020|website=[[Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism|MLIT, Japan]]|language=ja|trans-title=The world's first! approval of level-3 type designation for certification|access-date=6 March 2021}}</ref> <ref name="car_and_driver_2021-03">{{Cite web|url=https://www.caranddriver.com/news/a35729591/honda-legend-level-3-autonomy-leases-japan/|title=Honda Legend Sedan with Level 3 Autonomy Available for Lease in Japan|last=Beresford|first=Colin|date=4 March 2021|website=Car and Driver|access-date=6 March 2021}}</ref> == ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು == ಸ್ವಯಂ ಚಾಲನಾ ಕಾರು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಸಂಗತತೆಗಳು ಇವೆ. ನಿಖರವಾದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಶಬ್ದಕೋಶವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿವೆ. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಅಂತಹ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಎಸ್‌ಎಇ ಜೆ೩೦೧೬ ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ "ಕೆಲವು ದೇಶೀಯ ಬಳಕೆಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಆಟೊಮೇಷನ್ (ಮಟ್ಟ ೫) ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇತರ ಬಳಕೆಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಹಂತದ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಆಟೊಮೇಷನ್‌ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನವು ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಯಾವುದೇ ಎಡಿಎಸ್‌ [ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್] ಮಟ್ಟ ೩ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದು (ಅಥವಾ ಅಂತಹ ಎಡಿಎಸ್‌‍ ಹೊಂದಿದ ಯಾವುದೇ ವಾಹನಕ್ಕೆ)." === ಪರಿಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆ ಪರಿಗಣನೆಗಳು === ಆಧುನಿಕ ವಾಹನಗಳು ಕಾರನ್ನು ಅದರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುವುದು, ವೇಗ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಅಥವಾ ತುರ್ತು ಬ್ರೇಕಿಂಗ್‌ನಂತಹ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಆ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಚಾಲಕ ಸಹಾಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಮಾನವ ಚಾಲಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳು ಮಾನವ ಡ್ರೈವರ್ ಇನ್‌ಪುಟ್ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಫಾರ್ಚೂನ್ ಪ್ರಕಾರ ಆಟೋನೋಡ್ರೈವ್, ಪೈಲಟ್ ಅಸಿಸ್ಟ್, ಫುಲ್-ಸೆಲ್ಫ್ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಡ್ರೈವ್‌ಪೈಲಟ್‌ನಂತಹ ಕೆಲವು ಹೊಸ ವಾಹನಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಹೆಸರುಗಳು ಚಾಲಕನನ್ನು ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಚಾಲಕನು ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದಾಗ ಯಾವುದೇ ಡ್ರೈವರ್ ಇನ್‌ಪುಟ್ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.<ref name=":15">{{Cite web|url=https://fortune.com/2020/11/08/tesla-full-self-driving-autonomous-vehicle-safety/|title=What's in a name? For Tesla's Full Self Driving, it may be danger|last=Morris|first=David|date=8 November 2020|website=Fortune|access-date=8 March 2021}}</ref> [[ಬಿಬಿಸಿ]] ಯ ಪ್ರಕಾರ ಆ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ನಡುವಿನ ಗೊಂದಲವು ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/business-44159581|title=Who is to blame for 'self-driving car' deaths?|last=Leggett|first=Theo|date=22 May 2018|publisher=BBC News}}</ref> ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಎಎಎ ನಂತಹ ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಚಾಲನಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎಎಲ್‌ಕೆಎಸ್‌ ನಂತಹ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಹೆಸರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳು ಎಂದು ಇನ್ನೂ ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಮಾದಾರರ ಸಂಘವು ಆಧುನಿಕ ಕಾರುಗಳ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಸ್ವಾಯತ್ತ'' ಪದದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಕಾರು ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ವಾಹನ ಚಾಲಕರು 'ಸ್ವಾಯತ್ತ' ಮತ್ತು 'ಆಟೋಪೈಲಟ್' ಎಂದರೆ ವಾಹನವು ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಚಾಲಕನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದಾಗ ಸ್ವತಃ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದರ್ಥ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕಾರನ್ನು ಓಡಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಇನ್ನೂ ಬೀಟಾ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಕೆಲವು ಕಾರು ತಯಾರಕರು ವಾಹನಗಳು ಕೆಲವು ಚಾಲನಾ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಾಗ ''ಸ್ವಯಂ ಚಾಲನೆ'' ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದ್ದರೂ ಟೆಸ್ಲಾ ತನ್ನ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2021/03/23/business/teslas-autopilot-safety-investigations.html|title=Tesla's Autopilot Technology Faces Fresh Scrutiny|last=Boudette|first=Neal E.|date=23 March 2021|work=The New York Times|access-date=15 June 2021|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/03/23/business/teslas-autopilot-safety-investigations.html|archive-date=28 December 2021}}</ref> ಇದು ಚಾಲಕರು ಅತಿಯಾದ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಂಚಲ ಚಾಲನೆಯ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಪಘಾತಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರೇಟ್-ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾದ ಕಾರು ಮಾತ್ರ. <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-44439523|title=Insurers warning on 'autonomous' cars|last=Cellan-Jones|first=Rory|date=12 June 2018|publisher=BBC News}}</ref> ಸುರಕ್ಷತಾ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ವಾಯುಯಾನ ವಲಯವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ಅನುಭವದಿಂದಾಗಿ, ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳ ಸುರಕ್ಷಿತ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯುಯಾನ ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡ ಸುರಕ್ಷತೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳಿವೆ. <ref>{{Cite journal|last=Umar Zakir Abdul|first=Hamid|title=Adopting Aviation Safety Knowledge into the Discussions of Safe Implementation of Connected and Autonomous Road Vehicles|journal=SAE Technical Papers (SAE WCX Digital Summit)|date=2021|issue=2021–01–0074|url=https://www.researchgate.net/publication/350669647|display-authors=etal|accessdate=12 April 2021}}</ref> ಎಸ್‌ಎಮ್‌ಎಮ್‌ಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ "ಎರಡು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿವೆ - ವಾಹನವು ಚಾಲಕನಿಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತುಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಚಾಲಕವನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತದೆ." <ref>SMMT publishes guiding principles for marketing automated vehicles, SMMT, 22 novembre 2021</ref> === ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ === ''ಸ್ವಾಯತ್ತ'' ಎಂದರೆ ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತ. <ref name="antsaklis1991introduction">{{Cite journal|last=Antsaklis|first=Panos J.|last2=Passino|first2=Kevin M.|last3=Wang|first3=S.J.|year=1991|title=An Introduction to Autonomous Control Systems|url=http://neuron-ai.tuke.sk/hudecm/PDF_PAPERS/Intro-Aut-Control.pdf|journal=IEEE Control Systems Magazine|volume=11|issue=4|pages=5–13|doi=10.1109/37.88585|accessdate=21 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170516202116/http://neuron-ai.tuke.sk/hudecm/PDF_PAPERS/Intro-Aut-Control.pdf|archivedate=16 May 2017}}</ref> ವಾಹನ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್‌ಗಳಂತಹ ಕೃತಕ ಸಹಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಭಾರೀ ಅವಲಂಬನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ''ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿವೆ'' (ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ). ಸ್ವಾಯತ್ತ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿದಾಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾಹ್ಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವಿಲ್ಲದೆ ಸಿಸ್ಟಮ್ ವೈಫಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="antsaklis1991introduction" /> [[ದೂರಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜಾಲ|ಸಂವಹನ ಜಾಲಗಳನ್ನು]] ತಕ್ಷಣದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ( ಘರ್ಷಣೆ ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ) ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿ (ದಟ್ಟಣೆ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ) ಅಳವಡಿಸುವುದು ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ಧಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಭಾವಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಾಹನದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಮಾನವ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ೨೦೧೭ ರಂತೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದವು. ಅದು ಇತರ ವಾಹನಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಸುತ್ತುವರಿದ ನಿರ್ವಹಣಾ ಆಡಳಿತದೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುವುದಿಲ್ಲ. ಯುರೋ ಎನ್‌ಸಿಎಪಿಯು "ಸ್ವಾಯತ್ತ ತುರ್ತು ಬ್ರೇಕಿಂಗ್" ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ: "ಅಪಘಾತವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅಥವಾ ತಗ್ಗಿಸಲು ಸಿಸ್ಟಮ್ ಚಾಲಕರಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ". ಇದು ಸ್ವಾಯತ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಚಾಲಕ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯುರೋಪ್‌‍ನಲ್ಲಿ ''ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ'' ಮತ್ತು ''ಸ್ವಾಯತ್ತ'' ಪದಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌ನ ೨೦೧೯/೨೧೪೪ ನಿಯಂತ್ರಣ (ಇಯು) ಮತ್ತು ೨೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ ರ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಟೈಪ್-ಅನುಮೋದನೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳ ಮೇಲೆ "ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನ" ಮತ್ತು "ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ" ಅವುಗಳ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="Regulation_eU_2019_2144">Regulation (EU) 2019/2144</ref> * "ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನ" ಎಂದರೆ ನಿರಂತರ ಚಾಲಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಗೆ ಸ್ವಾಯತ್ತವಾಗಿ ಚಲಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮೋಟಾರು ವಾಹನವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಚಾಲಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. <ref name="Regulation_eU_2019_2144" /> * "ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನ" ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಚಾಲಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವಾಯತ್ತವಾಗಿ ಚಲಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮೋಟಾರು ವಾಹನ. <ref name="Regulation_eU_2019_2144" /> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ, ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಪದವು ಹಲವಾರು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಈ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ " ''ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ'' ಲೇನ್ ಕೀಪಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹನ್ನೆರಡು ತತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪೂರೈಸಬಲ್ಲವು ಎಂದು ಥಟ್ಚಮ್ ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ' ''ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ'' ಚಾಲನೆ' ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬದಲಿಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು 'ಸಹಾಯದ ಚಾಲನೆ' ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ." <ref>{{Cite web|url=https://www.visordown.com/news/industry/abi-and-thatcham-warn-against-automated-driving-plans|title=The ABI and Thatcham warn against automated driving plans|last=HancocksMon|first=Simon|last2=Oct 2020|first2=26|website=Visordown}}</ref> "ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ" ಪದದ ಮೊದಲ ಸಂಭವವು ಯುನೆಸ್ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಎರಡನೆಯ ಸಂಭವವು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾನೂನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾನೂನು "ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನ" ದ ಅರ್ಥವನ್ನು "ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನ" ಎಂಬ ವಾಹನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ''ವಿಮೆ ಮಾಡಿದ ವಾಹನ'' . <ref>Automated and Electric Vehicles Act 2018</ref> === ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಿರುದ್ಧ ಸಹಕಾರಿ === ವಾಹನದೊಳಗೆ ಯಾವುದೇ ಚಾಲಕ ರಹಿತ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು, ಕೆಲವು ಕಂಪನಿಗಳು ರಿಮೋಟ್ ಡ್ರೈವರ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಎಸ್‌‍ಎಇ ಜೆ೩೦೧೬ರ ಪ್ರಕಾರ, ಕೆಲವು ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ ಸ್ವಾಯತ್ತವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವು ಸಂವಹನ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಹೊರಗಿನ ಘಟಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಹಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. == ವರ್ಗೀಕರಣಗಳು == === ಸ್ವಯಂ ಚಾಲನಾ ಕಾರು === ''ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್'' ಸ್ವಯಂ ಚಾಲನಾ ಕಾರನ್ನು "ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಕಾರು" ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/65738/self-driving-car|title=self-driving car Definition from PC Magazine Encyclopedia|website=PC Magazine}}</ref> ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಕನ್ಸರ್ನ್ಡ್ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್ಸ್ ಹೇಳುವಂತೆ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರುಗಳು "ಕಾರುಗಳು ಅಥವಾ ಟ್ರಕ್‌ಗಳು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಾಹನವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಾನವ ಚಾಲಕರು ಎಂದಿಗೂ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸ್ವಾಯತ್ತ ಅಥವಾ 'ಚಾಲಕ-ಕಡಿಮೆ' ಕಾರುಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳು ವಾಹನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು, ನ್ಯಾವಿಗೇಟ್ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಓಡಿಸಲು ಸಂವೇದಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ." <ref>{{Cite web|url=https://www.ucsusa.org/clean-vehicles/how-self-driving-cars-work|title=Self-Driving Cars Explained|website=Union of Concerned Scientists}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಟೋಮೇಟೆಡ್ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ ೨೦೧೮ ಕಾನೂನು ವಾಹನವನ್ನು "ಸ್ವತಃ ಚಾಲನೆ" ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಹನವು "ಒಂದು ಮೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ." <ref>{{Cite web|url=https://www.penningtonslaw.com/news-publications/latest-news/2018/automated-and-electric-vehicles-act-2018-becomes-law|title=Automated and Electric Vehicles Act 2018 becomes law|website=penningtonslaw.com|access-date=24 March 2021}}</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು "ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ವಾಹನಗಳು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ವತಃ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುವ ವಾಹನಗಳಾಗಿವೆ" ಎಂದು ಊಹಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/guidance/self-driving-vehicles-listed-for-use-in-great-britain|title=Self-driving vehicles listed for use in Great Britain|date=20 April 2022|publisher=GOV.UK|access-date=19 July 2022}}</ref> === ಎಸ್‌‍ಎಇ ವರ್ಗೀಕರಣ === [[ಚಿತ್ರ:Tesla_Autopilot_Engaged_in_Model_X.jpg|thumb| ಟೆಸ್ಲಾ ಆಟೋಪೈಲಟ್ ಅನ್ನು ಎಸ್‍ ೨ನೇ ಹಂತದ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.tesla.com/support/autopilot|title=Support – Autopilot|date=13 February 2019|website=[[Tesla, Inc.|Tesla]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410153216/https://www.tesla.com/support/autopilot|archive-date=10 April 2019|access-date=6 September 2019}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.caranddriver.com/news/a35785277/tesla-fsd-california-self-driving/|title=Tesla Tells California DMV that FSD Is Not Capable of Autonomous Driving|last=Roberto Baldwin|date=9 March 2021|website=[[Car and Driver]]}}</ref>]] ಆರು ಹಂತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವರ್ಗೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ - ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೈಪಿಡಿಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳವರೆಗೆ - ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಸ್‌‍ಎಇ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ನಿಂದ ಜೆ೩೦೧೬, ''ಟ್ಯಾಕ್ಸಾನಮಿ ಮತ್ತು ಆನ್-ರೋಡ್ ಮೋಟಾರ್ ವಾಹನ ಆಟೋಮೇಟೆಡ್ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು'' ; ವಿವರಗಳನ್ನು ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="SAE-J3016"/> ಈ ವರ್ಗೀಕರಣವು ವಾಹನದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚಾಲಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಗಮನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇವುಗಳು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಸಂಚಾರ ಸುರಕ್ಷತಾ ಆಡಳಿತ (ಎನ್‍ಎಚ್‍ಟಿಎಸ್‌‍ಎ) ತನ್ನ ಮೂಲ ಔಪಚಾರಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಎಸ್‌‍ಎಇ ತನ್ನ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ಜೆ೩೦೧೬_೨೦೧೬೦೯, <ref>SAE International</ref> ಎನ್‌ಎಚ್‌‍ಟಿಎಸ್‌ಎ ಎಸ್‌ಎಇ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.nhtsa.gov/sites/nhtsa.gov/files/federal_automated_vehicles_policy.pdf|title=Federal Automated Vehicles Policy|date=September 2016|website=[[National Highway Traffic Safety Administration|NHTSA]], U.S.|page=9|access-date=1 December 2021|archive-date=1 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201121752/https://www.nhtsa.gov/sites/nhtsa.gov/files/federal_automated_vehicles_policy.pdf|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಎಇ ವರ್ಗೀಕರಣವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.jsae.or.jp/08std/data/DrivingAutomation/jaso_tp18004-18.pdf|title=JASO TP 18004: 自動車用運転自動化システムのレベル分類及び定義|date=1 February 2018|website=[[Japanese Automotive Standards Organization|JASO]], Japan|trans-title=JASO TP 18004: Taxonomy and Definitions for Terms Related to Driving Automation Systems|access-date=1 December 2021|archive-date=1 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201121753/https://www.jsae.or.jp/08std/data/DrivingAutomation/jaso_tp18004-18.pdf|url-status=deviated|archivedate=1 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211201121753/https://www.jsae.or.jp/08std/data/DrivingAutomation/jaso_tp18004-18.pdf}}</ref> === ಚಾಲನಾ ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡ ಮಟ್ಟಗಳು === ಎಸ್‌ಎಇ ಯ ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡ ಮಟ್ಟದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ, "ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಮೋಡ್" ಎಂದರೆ "ವಿಶಿಷ್ಟ ಡೈನಾಮಿಕ್ ಚಾಲನಾ ಕಾರ್ಯ ಅಗತ್ಯತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಚಾಲನಾ ಸನ್ನಿವೇಶ. (ಉದಾ, ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ ವಿಲೀನ, ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದ ಪ್ರಯಾಣ, ಕಡಿಮೆ ವೇಗದ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಜಾಮ್, ಕ್ಲೋಸ್ಡ್-ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ. )" <ref name=":5"/> <ref name="SAE_definitions">{{Cite web|url=https://cdn.oemoffhighway.com/files/base/acbm/ooh/document/2016/03/automated_driving.pdf|title=Automated Driving – Levels of Driving Automation are Defined in New SAE International Standard J3016|year=2014|website=[[SAE International]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701034327/https://cdn.oemoffhighway.com/files/base/acbm/ooh/document/2016/03/automated_driving.pdf|archive-date=1 July 2018}}</ref> * ಹಂತ ೦: ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಆದರೆ ನಿರಂತರ ವಾಹನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಹಂತ ೧ ("ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಆನ್"): ಚಾಲಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವಾಹನದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ ಚಾಲಕನು ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಅನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಒಂದು ಸೆಟ್ ವೇಗವನ್ನು (ಕ್ರೂಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್) ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಎಂಜಿನ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ವೇಗವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಎಂಜಿನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೇಕ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು (ಅಡಾಪ್ಟಿವ್ ಕ್ರೂಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಅಥವಾ ಎಸಿಸಿ); ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸಹಾಯ, ಅಲ್ಲಿ ವೇಗ ಹಸ್ತಚಾಲಿತ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಾಲಕ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿರಬೇಕು. ಲೇನ್ ಕೀಪಿಂಗ್ ಅಸಿಸ್ಟೆನ್ಸ್ (ಎಲ್‌‍ಕೆಎ) ಭಾಗ II ಹಂತ ೧ರ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಆಟೋಪೈಲಟ್ ರಿವ್ಯೂ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ತುರ್ತು ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಚಾಲಕನನ್ನು ಅಪಘಾತದ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಹ ೧ನೇ ಹಂತದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಂತ ೨ ("ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಆಫ್"): ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವಾಹನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ: ವೇಗವರ್ಧಕ, ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀರಿಂಗ್. ಚಾಲಕನು ಚಾಲನೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸರಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ವಿಫಲವಾದರೆ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿರಬೇಕು. "ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಆಫ್" ಎಂಬ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ - ಎಸ್‌ಎಇ ೨ರ ಚಾಲನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೈ ಮತ್ತು ಚಕ್ರದ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. ಚಾಲಕನು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಚಾಲಕನು ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ನತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಚಾಲಕನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳಿಂದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಅಕ್ಷರಶಃ ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಹಂತ ೨.೫ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅರ್ಧ ಹಂತಗಳಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಅಡಾಪ್ಟಿವ್ ಕ್ರೂಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್. ಇದು ಲೇನ್ ಕೀಪಿಂಗ್ ಅಸಿಸ್ಟ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಹ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಚಾಲಕನು ವಾಹನವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕ್ಯಾಡಿಲಾಕ್ ಸಿಟಿ೬ ರಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಮೋಟಾರ್ಸ್ ಅಥವಾ ಫೋರ್ಡ್‌ನ F-150 ಬ್ಲೂಕ್ರೂಸ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹಂತ ೩ ("ಕಣ್ಣುಗಳು ಆಫ್"): ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಚಾಲಕ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಬಹುದು, ಉದಾ. ಚಾಲಕ ಪಠ್ಯ ಸಂದೇಶ ಅಥವಾ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ತುರ್ತು ಬ್ರೇಕಿಂಗ್‌ನಂತಹ ತಕ್ಷಣದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಕರೆ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ವಾಹನವು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಚಾಲಕನು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಸೀಮಿತ ಸಮಯದೊಳಗೆ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿರಬೇಕು. ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ವಾಹನದಿಂದ ಕರೆ ಮಾಡಿದಾಗ ತಯಾರಕರಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಟ್ಟದ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಸಹ-ಚಾಲಕ ಅಥವಾ ಸಹ-ಪೈಲಟ್ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದು. ಅದು ಚಾಲಕನಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸರದಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವಾಗ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಜಾಮ್ ಚಾಲಕ (ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಲೇನ್ ಕೀಪಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಕಾರು). ಹಂತ ೪ ("ಮೈಂಡ್ ಆಫ್"): ಹಂತ ೩ ರಂತೆಯೇ, ಆದರೆ ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಚಾಲಕರ ಗಮನವು ಎಂದಿಗೂ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಉದಾ. ಚಾಲಕ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನಿದ್ರೆಗೆ ಹೋಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಚಾಲಕನ ಸೀಟನ್ನು ಬಿಡಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನೆಯು ಸೀಮಿತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ (ಜಿಯೋಫೆನ್ಸ್ಡ್) ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಥವಾ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಹೊರಗೆ ವಾಹನವು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲು ಶಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು. ಉದಾ. ಚಾಲಕ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯದಿದ್ದರೆ ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಿ ಮತ್ತು ಕಾರನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ. ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ರೋಬೋಟಿಕ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಅಥವಾ ರೊಬೊಟಿಕ್ ವಿತರಣಾ ಸೇವೆಯು ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಯ್ದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವ್ಯಾಲೆಟ್ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಮತ್ತೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಹಂತ ೫ ("ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ವೀಲ್ ಐಚ್ಛಿಕ"): ಯಾವುದೇ ಮಾನವ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ, ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ, ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ರೋಬೋಟಿಕ್ ವಾಹನವು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಔಪಚಾರಿಕ ಎಸ್‌ಎಇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ, ಎಸ್‌ಎಇ ಮಟ್ಟ ೨ ರಿಂದ ಎಸ್‌ಎಇ ಮಟ್ಟ ೩ಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಚಾಲಕನು ಪರಿಸರವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲ. ಎಸ್‌ಎಇ ೩ರಲ್ಲಿ, ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಕೇಳಿದಾಗ ಮಾನವ ಚಾಲಕನು ಇನ್ನೂ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಎಸ್‌ಎಇ ೪ ರಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಚಾಲಕ ಯಾವಾಗಲೂ ಆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಎಇ ೫ ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಎಂದಿಗೂ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಕೇಳಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. {| class="wikitable mw-collapsible" |+ಎಸ್‌‍ಎಇ (ಜೆ೩೦೧೬) ಆಟೋಮೇಷನ್ ಮಟ್ಟಗಳು <ref name="SAE_definitions"/> !ಎಸ್‌‍ಎಇ ಮಟ್ಟ ! ಹೆಸರು ! colspan="2" | ನಿರೂಪಣೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ! ಮರಣದಂಡನೆ<br /><br /><br /><br /> ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಮತ್ತು<br /><br /><br />ವೇಗವರ್ಧನೆ<br /><br /><br /><br /> ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ! ಚಾಲನಾ ಪರಿಸರದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ! ಡೈನಾಮಿಕ್ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಟಾಸ್ಕ್‌ನ ಫಾಲ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ! ಸಿಸ್ಟಮ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ (ಚಾಲನಾ ವಿಧಾನಗಳು) |- | colspan="8" | '''''ಮಾನವ ಚಾಲಕ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಪರಿಸರವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.''''' |- | ೦ | ಆಟೋಮೇಷನ್ ಇಲ್ಲ | colspan="2" | "ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ" ಸಹ ಡೈನಾಮಿಕ್ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳ ಮಾನವ ಚಾಲಕರಿಂದ ಪೂರ್ಣ ಸಮಯದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ | ಮಾನವ ಚಾಲಕ | rowspan="3" | ಮಾನವ ಚಾಲಕ | rowspan="3" | ಮಾನವ ಚಾಲಕ | ಎನ್ / ಎ |- | ೧ | ಚಾಲಕ ಸಹಾಯ | ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಮೋಡ್-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು ಡ್ರೈವರ್ ಸಹಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ''ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಅಥವಾ ವೇಗವರ್ಧನೆ/ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವಿಕೆ'' | rowspan="2" | ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಚಾಲಕನು ಡೈನಾಮಿಕ್ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯದ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ | ಮಾನವ ಚಾಲಕ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆ | rowspan="2" | ಕೆಲವು ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಮೋಡ್‌ಗಳು |- | ೨ | ಭಾಗಶಃ ಆಟೊಮೇಷನ್ | ''ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವೇಗವರ್ಧನೆ/ಕಡಿಮೆ ಎರಡರ'' ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಾಲಕ ಸಹಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಮೋಡ್-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ | ವ್ಯವಸ್ಥೆ |- | colspan="8" | '''''ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಚಾಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಚಾಲನಾ ಪರಿಸರವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ''''' |- | ೩ | ಷರತ್ತುಬದ್ಧ ಆಟೊಮೇಷನ್ | rowspan="3" | ಡೈನಾಮಿಕ್ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಟಾಸ್ಕ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಿಂದ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಮೋಡ್-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ | ''ಮಾನವ ಚಾಲಕನು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುವ ವಿನಂತಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾನೆ'' ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ | rowspan="3" | ವ್ಯವಸ್ಥೆ | rowspan="3" | ವ್ಯವಸ್ಥೆ | ಮಾನವ ಚಾಲಕ | ಕೆಲವು ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಮೋಡ್‌ಗಳು |- | ೪ | ಹೈ ಆಟೊಮೇಷನ್ | ''ಮಾನವ ಚಾಲಕನು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುವ ವಿನಂತಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸದಿದ್ದರೂ ಸಹ'' ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕಾರನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಎಳೆಯಬಹುದು | rowspan="2" | ವ್ಯವಸ್ಥೆ | ಅನೇಕ ಚಾಲನಾ ವಿಧಾನಗಳು |- | ೫ | ಪೂರ್ಣ ಆಟೊಮೇಷನ್ | ಮಾನವ ಚಾಲಕರಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದಾದ ''ಎಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ'' | ಎಲ್ಲಾ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಮೋಡ್‌ಗಳು |} === ಎಸ್‌ಎಇ ಯ ಟೀಕೆ === ಎಸ್‌ಎಇ ಆಟೊಮೇಷನ್ ಮಟ್ಟಗಳು ಅವುಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಗಿವೆ. ಮಟ್ಟಗಳ ರಚನೆಯು ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡ ರೇಖಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡವು ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ಅಲ್ಲದಿರಬಹುದು ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Stayton|first=E.|last2=Stilgoe|first2=J.|date=September 2020|title=It's Time to Rethink Levels of Automation for Self-Driving Vehicles [Opinion]|journal=IEEE Technology and Society Magazine|volume=39|issue=3|pages=13–19|doi=10.1109/MTS.2020.3012315|issn=1937-416X}}</ref> ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ <ref>{{Cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2020/july/preparing-motorways-for-autonomous-vehicles/|title=Preparing the UK's motorways for self-driving vehicles: New £1m research project announced in partnership with Highways England|website=Loughborough University|access-date=13 April 2021|archive-date=13 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413164144/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2020/july/preparing-motorways-for-autonomous-vehicles/|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಬಳಕೆದಾರರ ನಡವಳಿಕೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಎಸ್‌ಎಇ ಮಟ್ಟಗಳು ಸಹ ಕಾರಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. <ref>{{Cite journal|last=Cavoli|first=Clemence|last2=Phillips|first2=Brian|year=2017|others=Tom Cohen|title=Social and behavioural questions associated with Automated Vehicles A Literature Review.|url=https://www.ucl.ac.uk/transport/sites/transport/files/social-and-behavioural-literature-review.pdf|journal=UCL Transport Institute|access-date=2022-12-24|archive-date=2023-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015233806/https://www.ucl.ac.uk/transport/sites/transport/files/social-and-behavioural-literature-review.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Parkin|first=John|last2=Clark|first2=Benjamin|last3=Clayton|first3=William|last4=Ricci|first4=Miriam|last5=Parkhurst|first5=Graham|date=27 October 2017|title=Autonomous vehicle interactions in the urban street environment: a research agenda|journal=Proceedings of the Institution of Civil Engineers – Municipal Engineer|volume=171|issue=1|pages=15–25|doi=10.1680/jmuen.16.00062|issn=0965-0903}}</ref> == ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ == === ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು === ಸ್ವಯಂ ಚಾಲನಾ ಕಾರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಚರ್ಚೆಗಳ ಮಂಡಳಿಯ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಅದರ ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಕಾರ್ ಸಂಚರಣೆ, ಮಾರ್ಗ ಯೋಜನೆ, ಪರಿಸರ ಗ್ರಹಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಾರು ನಿಯಂತ್ರಣ. <ref name="Zhao_2018">{{Cite journal|last=Zhao|first=Jianfeng|last2=Liang|first2=Bodong|last3=Chen|first3=Qiuxia|date=2 January 2018|title=The key technology toward the self-driving car|journal=International Journal of Intelligent Unmanned Systems|volume=6|issue=1|pages=2–20|doi=10.1108/IJIUS-08-2017-0008|issn=2049-6427}}</ref>೨೦೨೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ನಾವು ಯೋಚಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. <ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2019/12/9/21000085/waymo-fully-driverless-car-self-driving-ride-hail-service-phoenix-arizona|title=Waymo's driverless car: ghost-riding in the back seat of a robot|last=Andrew J. Hawkins|date=9 December 2019|website=[[The Verge]]|access-date=11 April 2022}}</ref> <ref name="2020_tech_report"/> ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://esource.dbs.ie/handle/10788/4340|title=Deep Learning in Games to Improve Autonomous Driving|last=Rafael Borghi|date=10 January 2022|website=[[Dublin Business School]]|access-date=11 September 2022}}</ref> === ಹೈಬ್ರಿಡ್ ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ === ಹೈಬ್ರಿಡ್ ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ ಎನ್ನುವುದು ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್‌ಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸ್ಥಳ ಡೇಟಾ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು [[ನೌಕಾಯಾನ ಶಾಸ್ತ್ರ|ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಏಕಕಾಲಿಕ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ. '''ಸಂವೇದನೆ'''ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನವನ್ನು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂವೇದಕಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="2020_tech_report"/> ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂವೇದಕಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಡಾರ್ (ಲೈಟ್ ಡಿಟೆಕ್ಷನ್ ಮತ್ತು ರೇಂಜಿಂಗ್), ಸ್ಟಿರಿಯೊ ದೃಷ್ಟಿ, [[ಜಿಪಿಎಸ್|ಜಿಪಿಎಸ್‌]] ಮತ್ತು ಐಎಮ್‌‍ಯು ಸೇರಿವೆ. <ref name="IEEE2">{{Cite journal|title=An Introduction to Inertial and Visual Sensing|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-robotics-research_2007-06_26_6/page/519|first=Peter|last=Corke|first2=Jorge|last2=Lobo|first3=Jorge|last3=Dias|date=1 June 2007|volume=26|issue=6|journal=The International Journal of Robotics Research|doi=10.1177/0278364907079279|pages=519–535}}</ref> ಆಧುನಿಕ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಯೆಸಿಯನ್ ಏಕಕಾಲಿಕ ಸ್ಥಳೀಕರಣ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ (ಎಸ್‍ಎಲ್‍ಎಎಮ್‌) ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಬಹು ಸಂವೇದಕಗಳಿಂದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳ ಅಂದಾಜುಗಳು ಮತ್ತು ನಕ್ಷೆ ನವೀಕರಣಗಳಿಗೆ ಆಫ್-ಲೈನ್ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="IEEE1">{{Cite journal|journal=IEEE Robotics & Automation Magazine|title=Simultaneous localization and mapping|volume=13|issue=2|pages=99–110|date=5 June 2006|issn=1070-9932|doi=10.1109/mra.2006.1638022|last=Durrant-Whyte|first=H.|last2=Bailey|first2=T.}}</ref> ವೇಮೊ ಇತರ ಚಲಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳ (ಡಿಎಟಿಎಮ್‌ಓ) ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಎಸ್‌ಎಲ್‌ಎಎಮ್‌‍ ನ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಇದು ಕಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಪಾದಚಾರಿಗಳಂತಹ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಸರಳವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ರಸ್ತೆಬದಿಯ ನೈಜ-ಸಮಯದ ಲೊಕೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ (ಆರ್‌ಟಿಎಲ್‌ಎಸ್‌‍) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. '''ನಕ್ಷೆಗಳು'''ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ವರ್ಗದ ಹೈ-ಡೆಫಿನಿಷನ್ ಮ್ಯಾಪ್‌ಗಳು (ಎಚ್‍ಡಿ ನಕ್ಷೆಗಳು) ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಎರಡು ಆರ್ಡರ್‌ಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="2020_tech_report">{{Cite web|url=https://www.wevolver.com/article/2020.autonomous.vehicle.technology.report|title=2020 Autonomous Vehicle Technology Report|date=20 February 2020|website=Wevolver|access-date=11 April 2022}}</ref> ಮೇ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, [[ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ|ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]] (ಎಮ್‍ಐಟಿ) ಯ ಸಂಶೋಧಕರು ತಾವು ಮ್ಯಾಪ್ ಮಾಡದ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನ್ಯಾವಿಗೇಟ್ ಮಾಡುವ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2018/5/13/17340494/mit-self-driving-car-unmapped-country-rural-road|title=MIT built a self-driving car that can navigate unmapped country roads|last=Hawkins|first=Andrew J.|date=13 May 2018|website=The Verge|access-date=14 May 2018}}</ref> ತಮ್ಮ ಗಣಕ ಯಂತ್ರ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ (ಸಿಎಸ್‍ಅಐಎಲ್‍) ಸಂಶೋಧಕರು ಮ್ಯಾಪ್ಲೈಟ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ೩ಡಿ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಬಳಸದೆ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆಂದೂ ಇಲ್ಲದ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವಾಹನದ ಜಿಪಿಎಸ್‌‍ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. [[ಒಪನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮ್ಯಾಪ್|ಓಪನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ಮ್ಯಾಪ್‌ನಂತಹ]] "ವಿರಳವಾದ ಸ್ಥಳಶಾಸ್ತ್ರದ ನಕ್ಷೆ" (ಅಂದರೆ ರಸ್ತೆಗಳ ೨ಡಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದೆ) ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವ ಸಂವೇದಕಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://news.mit.edu/2018/self-driving-cars-for-country-roads-mit-csail-0507|title=Self-driving cars for country roads: Today's automated vehicles require hand-labeled 3-D maps, but CSAIL's MapLite system enables navigation with just GPS and sensors.|last=Connor-Simons|first=Adam|last2=Gordon|first2=Rachel|date=7 May 2018|access-date=14 May 2018}}</ref> '''ಸಂವೇದಕ ಸಮ್ಮಿಲನ'''ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಂವೇದಕ ಸಮ್ಮಿಲನವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಇದು ಪರಿಸರದ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾದ, ನಿಖರವಾದ ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತ ನೋಟವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಕಾರಿನಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಸಂವೇದಕಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://medium.com/udacity/how-self-driving-cars-work-f77c49dca47e|title=How Self-Driving Cars Work|date=14 December 2017|access-date=18 April 2018}}</ref> ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರುಗಳು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಮತ್ತು ಇತರ ಚಾಲಕರ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು, ಲಿಡಾರ್ ಸಂವೇದಕಗಳು ಮತ್ತು ರಾಡಾರ್ ಸಂವೇದಕಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಸ್ಥಿರತೆಯು ಒಂದು ದೋಷಯುಕ್ತ ಸಂವೇದಕದಿಂದಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ ಅಪಘಾತಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Yeong|first=De Jong|last2=Velasco-Hernandez|first2=Gustavo|last3=Barry|first3=John|last4=Walsh|first4=Joseph|date=2021|title=Sensor and Sensor Fusion Technology in Autonomous Vehicles: A Review|journal=Sensors|language=en|volume=21|issue=6|pages=2140|doi=10.3390/s21062140|pmid=33803889|pmc=8003231|bibcode=2021Senso..21.2140Y|issn=1424-8220}}</ref> '''ಮಾರ್ಗ ಯೋಜನೆ'''ಮೂಲದಿಂದ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ವಸ್ತುವನ್ನು ಚಲಿಸುವ ಮಾನ್ಯವಾದ ಕಾನ್ಫಿಗರೇಶನ್‌ಗಳ ಅನುಕ್ರಮವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಮಾರ್ಗ ಯೋಜನೆಯು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ . ಟ್ರಾಫಿಕ್ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂಭವಿಸುವ ಅಪಘಾತಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರುಗಳು ಮಾರ್ಗ ಯೋಜನೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ. ವೊರೊನೊಯ್ ರೇಖಾಚಿತ್ರ, ಆಕ್ಯುಪೆನ್ಸಿ ಗ್ರಿಡ್ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಕಾರಿಡಾರ್ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಾಹನದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. <ref>{{Cite web|url=https://www.electronicsforu.com/market-verticals/automotive/design-considerations-autonomous-vehicles|title=Design Considerations For Autonomous Vehicles|last=Deepshikha Shukla|date=16 August 2019|access-date=18 April 2018}}</ref> ಚಾಲನಾ ಕಾರಿಡಾರ್ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ ವಾಹನವು ಲೇನ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಮುಕ್ತ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಹನವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಮತ್ತು ಓಡಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್‌ಗಳು ಸರಳವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಮಾರ್ಗ ಯೋಜನೆಯು ಸಂಕೀರ್ಣ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾಗಿಲ್ಲ. ಮಾರ್ಗ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಎರಡು ತಂತ್ರಗಳು ಗ್ರಾಫ್-ಆಧಾರಿತ ಹುಡುಕಾಟ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ-ಆಧಾರಿತ ಆಪ್ಟಿಮೈಸೇಶನ್ ತಂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಗ್ರಾಫ್-ಆಧಾರಿತ ತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತೊಂದು ವಾಹನ/ಅಡೆತಡೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಹಾದುಹೋಗುವುದು ಎಂಬಂತಹ ಕಠಿಣ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ವಿಭಿನ್ನ-ಆಧಾರಿತ ಆಪ್ಟಿಮೈಸೇಶನ್ ತಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ವಾಹನದ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಕಾರಿಡಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಯೋಜನೆ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/318805881|title=Computing possible driving corridors for automated vehicles|last=Althoff|first=Matthias|last2=Sontges|first2=Sebastian|date=June 2017}}</ref> === ತಂತಿಯಿಂದ ಚಾಲನೆ === ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತಂತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಚಾಲನೆ ಎನ್ನುವುದು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸಾಧಿಸಲಾದ ವಾಹನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಅಥವಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋ-ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ. === ಚಾಲಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ === ಚಾಲಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಚಾಲಕನ ಜಾಗರೂಕತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಚಾಲಕನಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಲು ವಾಹನ ಸುರಕ್ಷತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಎಸ್‌‍ಎಇ ೨ನೇ ಹಂತದ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದಂತೆ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳ ಪಾತ್ರವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಸ್ತಾಂತರಕ್ಕೆ ಚಾಲಕನ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಊಹಿಸಲು ಹಂತ ೩ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸವಾಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಡೆವಲಪರ್ ಕಡೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.sbdautomotive.com/en/news-insight-driver-monitoring|title=Why driver monitoring will be critical to next-generation autonomous vehicles|last=Alain Dunoyer|date=27 January 2022|website=SBD Automotive|access-date=13 May 2022|archive-date=31 ಮೇ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531134243/https://www.sbdautomotive.com/en/news-insight-driver-monitoring|url-status=dead}}</ref> === ವಾಹನ ಸಂವಹನ === ವಾಹನ ಸಂವಹನವು ರಸ್ತೆಬದಿಯ ಸಂವಹನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ವಾಹನಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂವಹನಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ವಾಹನ ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಬದಿಯ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಪೀರ್-ಟು-ಪೀರ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂವಹನ ನೋಡ್‌ಗಳಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಪರಸ್ಪರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಪರ್ಕವು ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳು ಸ್ವಾಯತ್ತವಲ್ಲದ ದಟ್ಟಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.smartcitiesworld.net/opinions/opinions/driving-autonomous-vehicles-forward-with-intelligent-infrastructure|title=Driving autonomous vehicles forward with intelligent infrastructure|last=Mike Beevor|date=11 April 2019|website=Smart Cities World|access-date=27 April 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.nhtsa.gov/DOT/NHTSA/NVS/Crash%20Avoidance/Technical%20Publications/2010/811381.pdf|title=Frequency of Target Crashes for IntelliDrive Safety Systems|date=October 2010|website=[[US National Highway Traffic Safety Administration|NHTSA]]|access-date=27 April 2022|archive-date=5 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210405114215/https://www.nhtsa.gov/DOT/NHTSA/NVS/Crash%20Avoidance/Technical%20Publications/2010/811381.pdf|url-status=deviated|archivedate=5 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210405114215/https://www.nhtsa.gov/DOT/NHTSA/NVS/Crash%20Avoidance/Technical%20Publications/2010/811381.pdf}}</ref> ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳು ತಮ್ಮ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮತ್ತು ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲು ಕ್ಲೌಡ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ತಯಾರಕರ ಬಳಸಿದ ನಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ. <ref name="2020_tech_report"/> === ಮರು-ಪ್ರೋಗ್ರಾಮೆಬಲ್ === ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳು ವಾಹನವನ್ನು ಓಡಿಸುವ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅಂದರೆ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ರಿಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಸಂಪಾದಿಸುವ ಮೂಲಕ ನವೀಕರಣಗಳು ಮಾಲೀಕರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು (ಉದಾ. ಕುರುಡರ ವಿರುದ್ಧ ಉತ್ತಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಾಹನವು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕುರುಡು ವ್ಯಕ್ತಿ). ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳ ಈ ಮರು-ಪ್ರೋಗ್ರಾಮೆಬಲ್ ಭಾಗದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ನವೀಕರಣಗಳು ಪೂರೈಕೆದಾರರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಬರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ [[ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ|ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆಯ]] ಮೂಲಕ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳು ಕೆಲವು ನವೀಕರಣಗಳನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದು. ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು (ಉದಾ. ಹೊಸ ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ ನಕ್ಷೆಗಳು ಅಥವಾ ಹೊಸ ಛೇದಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ) ಡಿಜಿಟಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಈ ರಿಪ್ರೊಗ್ರಾಮೆಬಲ್ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳ ತಯಾರಕರಿಗೆ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಚ್೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅಪ್‌ಡೇಟ್ ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅಪ್‌ಡೇಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುಎನ್‍ಇಸಿಇ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. <ref name="unece156">{{Cite web|url=https://unece.org/transport/documents/2021/03/standards/un-regulation-no-156-software-update-and-software-update|title=UN Regulation No. 156 – Software update and software update management system|date=4 March 2021|website=[[United Nations Economic Commission for Europe|UNECE]]|access-date=20 March 2022}}</ref> === ಮಾಡ್ಯುಲಾರಿಟಿ === ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡ್ಯುಲರ್ ಆಗಿರುತ್ತವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳು ಹಲವಾರು ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದನ್ನು ಲೇಯರ್ಡ್ ಮಾಡ್ಯುಲರ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಮೂಲಕ ಮುಂದೆ ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದು. ಲೇಯರ್ಡ್ ಮಾಡ್ಯುಲರ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ನಾಲ್ಕು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಸಾಧನಗಳು, ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳು, ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭೌತಿಕ ವಾಹನಗಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಪದರಗಳು ಕೆಲವು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಬಹುದು. # ಈ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮೊದಲ ಪದರವು ಸಾಧನದ ಪದರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪದರವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ತಾರ್ಕಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಯಂತ್ರಗಳು. ಭೌತಿಕ ಯಂತ್ರವು ನಿಜವಾದ ವಾಹನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚಾಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾರೊಸ್ಸೆರಿ). ಡಿಜಿಟಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ಭೌತಿಕ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಾರ್ಕಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದು ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸ್ವಾಯತ್ತವಾಗಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತಾರ್ಕಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ವಾಹನದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಇತರ ಪದರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. # ಸಾಧನದ ಪದರದ ಮೇಲೆ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಲೇಯರ್ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಪದರವು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ಭೌತಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ತಾರ್ಕಿಕ ಪ್ರಸರಣ. ಭೌತಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಪದರವು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳ ರಾಡಾರ್‌ಗಳು, ಸಂವೇದಕಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಮುಂದೆ, ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಪದರವು ತಾರ್ಕಿಕ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಇತರ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಲೇಯರ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂವಹನ ಮಾಡಲು ಸಂವಹನ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ನ ಕಂಪ್ಯೂಟೇಶನಲ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. # ಸೇವಾ ಪದರವು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಚಾಲನಾ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆ, ರಸ್ತೆಗಳು ಅಥವಾ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುವುದು, ರಚಿಸುವುದು, ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನ (ಮತ್ತು ಅದರ ಮಾಲೀಕರು) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. # ಮಾದರಿಯ ಅಂತಿಮ ಪದರವು ವಿಷಯಗಳ ಪದರವಾಗಿದೆ. ಈ ಪದರವು ಧ್ವನಿಗಳು, ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳು ತಮ್ಮ ಚಾಲನೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ, ಹೊರತೆಗೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ವಿಷಯಗಳ ಪದರವು ವಿಷಯದ ಮೂಲ, ಮಾಲೀಕತ್ವ, ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ, ಎನ್‌ಕೋಡಿಂಗ್ ವಿಧಾನಗಳು, ವಿಷಯ ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳು, ಜಿಯೋ-ಟೈಮ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂತಾದವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮೆಟಾಡೇಟಾ ಮತ್ತು ಡೈರೆಕ್ಟರಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. === ಏಕರೂಪೀಕರಣ === ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು, ಅವುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ (ಉದಾ. ರಾಡಾರ್, ಜಿಪಿಎಸ್‌‍, ಚಲನೆಯ ಸಂವೇದಕಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದೃಷ್ಟಿ). ಏಕರೂಪೀಕರಣವು ಈ ವಿಭಿನ್ನ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಂದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರವಾನಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ ಅವುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ರವಾನಿಸಬಹುದು, ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಬಹುದು. ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, [[ಐಎಸ್ಓ|ಐಎಸ್‌ಓ]] /ಟಿಸಿ ೨೨ ವಾಹನದ ಸಾರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.iso.org/committee/46706.html|title=ISO/TC 22: Road vehicles|website=[[International Organization for Standardization|ISO]]|access-date=11 May 2022}}</ref> ಮತ್ತು [[ಐಎಸ್ಓ|ಐಎಸ್‌ಓ]] /ಟಿಸಿ ೨೦೪ ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮೇಲ್ಮೈ ಸಾರಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ, ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.iso.org/committee/54706.html|title=ISO/TC 204: Intelligent transport systems|website=[[International Organization for Standardization|ISO]]|access-date=11 May 2022|archive-date=12 ಮೇ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512102331/https://www.iso.org/committee/54706.html|url-status=dead}}</ref>ಎಡಿ/ಎಡಿಎಎಸ್‌‍ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಸಂಪರ್ಕ, ಮಾನವ ಸಂವಹನ, ವಾಹನದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ನಿರ್ವಹಣೆ/ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಡೈನಾಮಿಕ್ ನಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನೀಕರಣ, ಗೌಪ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯ ಡೊಮೇನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.connectedautomateddriving.eu/standards/standards-collection/|title=Standards Collection|website=connected automated driving.eu|access-date=23 November 2021|archive-date=22 ನವೆಂಬರ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122234007/https://www.connectedautomateddriving.eu/standards/standards-collection/|url-status=deviated|archivedate=22 ನವೆಂಬರ್ 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211122234007/https://www.connectedautomateddriving.eu/standards/standards-collection/}}</ref> === ಗಣಿತ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮಾದರಿ === ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಮೊಬೈಲ್ಯೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನ ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಗಣಿತದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಇದನ್ನು "ಜವಾಬ್ದಾರಿ-ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸುರಕ್ಷತೆ (ಆರ್‌ಎಸ್‌‍ಎಸ್‌)" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite arXiv|title=On a Formal Model of Safe and Scalable Self-driving Cars}}</ref> ಇದು ಐಇಇಇ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನಲ್ಲಿ "ಐಇಇಇ ಪಿ೨೮೪೬: ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನ ನಿರ್ಧಾರ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷತಾ ಪರಿಗಣನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಔಪಚಾರಿಕ ಮಾದರಿ" ಎಂದು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://sagroups.ieee.org/2846/|title=WG: VT/ITS/AV Decision Making|website=[[IEEE Standards Association]]|access-date=18 July 2022|archive-date=18 ಜುಲೈ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220718061845/https://sagroups.ieee.org/2846/|url-status=dead}}</ref> ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇನ್ಫರ್ಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್ (ಎನ್‌‍ಐಐ, ಜಪಾನ್) ಸಂಶೋಧನಾ ಗುಂಪು ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ ಅನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ತರ್ಕದ ಮೂಲಕ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಲು "ಗೋಲ್-ಅವೇರ್ ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌" ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. <ref>{{Cite journal|first=Ichiro|last=Hasuo|first2=Clovis|last2=Eberhart|first3=James|last3=Haydon|first4=Jérémy|last4=Dubut|first5=Brandon|last5=Bohrer|first6=Tsutomu|last6=Kobayashi|first7=Sasinee|last7=Pruekprasert|first8=Xiao-Yi|last8=Zhang|first9=Erik|last9=Andre Pallas|date=5 July 2022|title=Goal-Aware RSS for Complex Scenarios Via Program Logic|url=https://ieeexplore.ieee.org/document/9815834|journal=IEEE Transactions on Intelligent Vehicles|language=en|pages=1–33|doi=10.1109/TIV.2022.3169762|arxiv=2207.02387}}</ref> == ಸವಾಲುಗಳು == === ಅಡೆತಡೆಗಳು === ವಿವರಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚಿದ ವಾಹನ ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಸಂಭಾವ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ವಿವಾದಗಳಂತಹ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸವಾಲುಗಳಿಂದ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು. <ref name="auto">{{Cite book|title=Being digital|url=https://archive.org/details/beingdigital00negrrich|last=Negroponte|first=Nicholas|date=1 January 2000|publisher=Vintage Books|isbn=978-0679762904|oclc=68020226}}</ref> <ref name="auto1">{{Cite web|url=http://www.technewsworld.com/story/83102.html|title=Feds Put AI in the Driver's Seat|last=Adhikari|first=Richard|date=11 February 2016|website=Technewsworld|access-date=12 February 2016}}</ref> ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವಾಹನಗಳ ಸ್ಟಾಕ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಲ್ಲದವುಗಳಿಂದ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವ ಸಮಯ, <ref>{{Cite web|url=https://www.zdnet.com/article/nhtsa-chief-takes-conservative-view-on-autonomous-vehicles/|title=NHTSA chief takes conservative view on autonomous vehicles: "If you had perfect, connected autonomous vehicles on the road tomorrow, it would still take 20 to 30 years to turn over the fleet."|last=Nichols|first=Greg|date=13 February 2016|publisher=ZDNet|access-date=17 February 2016}}</ref> ಹೀಗೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳು ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾರುಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿರೋಧ, <ref name="auto2">{{Cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/new-allstate-survey-shows-americans-think-they-are-great-drivers---habits-tell-a-different-story-126563103.html|title=New Allstate Survey Shows Americans Think They Are Great Drivers – Habits Tell a Different Story|date=2 August 2011|access-date=7 September 2013}}</ref> ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ, <ref name="auto3">{{Cite news|url=https://www.npr.org/2015/07/31/427990392/remembering-when-driverless-elevators-drew-skepticism|title=Remembering When Driverless Elevators Drew Skepticism|last=Henn|first=Steve|date=31 July 2015|work=NPR.org|access-date=14 August 2016|publisher=[[NPR]]}}</ref> ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಜಾಗತಿಕ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ. <ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/quora/2013/09/24/will-regulators-allow-self-driving-cars-in-a-few-years/|title=Will Regulators Allow Self-Driving Cars in a Few Years?|date=24 September 2013|work=Forbes|access-date=5 January 2014}}</ref> ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಸೈಬರ್‌ಟಾಕ್‌ಗಳು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಚಾಲನೆಗೆ ಸಂಭಾವ್ಯ ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿರಬಹುದು. <ref>{{Cite journal|last=Alsulami|first=Abdulaziz A.|last2=Abu Al-Haija|first2=Qasem|last3=Alqahtani|first3=Ali|last4=Alsini|first4=Raed|date=15 July 2022|title=Symmetrical Simulation Scheme for Anomaly Detection in Autonomous Vehicles Based on LSTM Model|journal=Symmetry|language=en|volume=14|issue=7|pages=1450|doi=10.3390/sym14071450|bibcode=2022Symm...14.1450A|issn=2073-8994}}</ref> ಇತರ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಮತ್ತು ವೈಪರೀತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಲು ಡಿ-ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಚಾಲಕ ಅನುಭವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು, <ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2013/11/18/5120270/reliance-on-autopilot-is-now-the-biggest-threat-to-flight-safety|title=Reliance on autopilot is now the biggest threat to flight safety, study says|last=Newton|first=Casey|date=18 November 2013|website=The Verge|access-date=19 November 2013}}</ref> ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನಿವಾರ್ಯ ಅಪಘಾತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಹು ಹಾನಿಕಾರಕ ಕ್ರಮಗಳ ನಡುವೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದಾಗ ನೈತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು (' ಟ್ರಾಲಿ ಸಮಸ್ಯೆ ') <ref>{{Cite journal|title=Forced-choice decision-making in modified trolley dilemma situations: a virtual reality and eye tracking study|journal=Frontiers in Behavioral Neuroscience|volume=8|page=426|first=Alexander|last=Skulmowski|first2=Andreas|last2=Bunge|date=16 December 2014|first3=Kai|last3=Kaspar|first4=Gordon|last4=Pipa|doi=10.3389/fnbeh.2014.00426|pmid=25565997|pmc=4267265}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಾಲಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರನ್ನು ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ, ದೊಡ್ಡ ಡೇಟಾ ಸೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಪೋಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರವೇಶದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸ್ಥಳ, ಸಂಘ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಳನುಗ್ಗುವ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕಣ್ಗಾವಲು ಸಾಧ್ಯತೆ ಸಂವೇದಕಗಳು ಮತ್ತು ನಮೂನೆ-ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ AI, ಮತ್ತು ಪೋಲೀಸ್, ಇತರ ಚಾಲಕರು ಅಥವಾ ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಂದ ಮೌಖಿಕ ಶಬ್ದಗಳು, ಸನ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೌಖಿಕ ಸೂಚನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು. <ref name="technologyreview">{{Cite news|url=http://www.technologyreview.com/news/530276/hidden-obstacles-for-googles-self-driving-cars/|title=Hidden Obstacles for Google's Self-Driving Cars|last=Gomes|first=Lee|date=28 August 2014|work=MIT Technology Review|access-date=22 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150316001705/http://www.technologyreview.com/news/530276/hidden-obstacles-for-googles-self-driving-cars/|archive-date=16 March 2015|archivedate=16 ಮಾರ್ಚ್ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150316001705/http://www.technologyreview.com/news/530276/hidden-obstacles-for-googles-self-driving-cars/|url-status=deviated}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Autonomous_Delivery_Vehicle_Pileup.jpg|thumb| ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಿತರಣಾ ವಾಹನಗಳು ಒಂದನ್ನೊಂದು ತಪ್ಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಮೂಲಕ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿವೆ]] ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಸಂಭಾವ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡೆತಡೆಗಳು: * ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿರುವ ನಗರದೊಳಗಿನ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯು ಇನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. <ref>{{Citation|last=SingularityU The Netherlands|title=Carlo van de Weijer on real intelligence|date=1 September 2016|url=https://www.youtube.com/watch?v=I6sWZMR9OZM&t=32s|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405092754/https://www.youtube.com/watch?v=I6sWZMR9OZM&t=32s|archivedate=5 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019|access-date=21 November 2016|url-status=bot: unknown}}</ref> * ಕಾರುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತೆ ಕಾರಿನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ರಾಜಿಯಾಗಬಹುದು. <ref>{{Cite news|url=http://business.financialpost.com/2013/09/03/hackers-find-ways-to-hijack-car-computers-and-take-control/?__lsa=5b32-d392|title=Hackers find ways to hijack car computers and take control|date=3 September 2013|work=Financial Post|access-date=7 September 2013|archive-date=9 ನವೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141109160623/http://business.financialpost.com/2013/09/03/hackers-find-ways-to-hijack-car-computers-and-take-control/?__lsa=5b32-d392|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://spectrum.ieee.org/tech-talk/transportation/advanced-cars/a-connected-car-is-a-hackable-car|title=A Cloud-Connected Car Is a Hackable Car, Worries Microsoft|last=Ross|first=Philip E.|date=11 April 2014|website=IEEE Spectrum|access-date=23 April 2014}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.v3.co.uk/v3-uk/analysis/2394924/driverless-cars-face-cyber-security-skills-and-safety-challenges|title=Driverless cars face cyber security, skills and safety challenges|last=Moore-Colyer|first=Roland|date=12 February 2015|website=v3.co.uk|access-date=24 April 2015}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Petit|first=J.|last2=Shladover|first2=S.E.|date=1 April 2015|title=Potential Cyberattacks on Automated Vehicles|journal=IEEE Transactions on Intelligent Transportation Systems|volume=16|issue=2|pages=546–556|doi=10.1109/TITS.2014.2342271|issn=1524-9050}}</ref> <ref name="autosens">{{Cite web|url=http://auto-sens.com/the-challenges-facing-autonomous-vehicles/|title=Challenges facing Autonomous Vehicle Development|last=Tussy|first=Ron|date=29 April 2016|publisher=AutoSens|access-date=5 May 2016}}</ref> * ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೆ (ಹಿಮದಂತಹ) ಕಾರಿನ ಸಂವೇದನೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳ ಒಳಗಾಗುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಜಾಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವಂಚನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ. <ref name="technologyreview"/> * ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾರಿಬೌ, [[ಜಿಂಕೆ]] ಮತ್ತು ಎಲ್ಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ [[ಕಾಂಗರೂ|ಕಾಂಗರೂಗಳೊಂದಿಗೆ]] ನಿಷ್ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು [[ವೋಲ್ವೋ]] ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2017/jul/01/volvo-admits-its-self-driving-cars-are-confused-by-kangaroos|title=Volvo admits its self-driving cars are confused by kangaroos|last=Zhou|first=Naaman|date=1 July 2017|work=[[Guardian Australia|The Guardian]]|access-date=1 July 2017}}</ref> * ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕಾರುಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಹೈ-ಡೆಫಿನಿಷನ್ ಮ್ಯಾಪ್‌ಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರಬಹುದು. ಈ ನಕ್ಷೆಗಳು ಹಳೆಯದಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಸಮಂಜಸವಾದ ನಡವಳಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. * ಕಾರಿನ ಸಂವಹನಕ್ಕಾಗಿ ಬಯಸಿದ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್‌ಗಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ. <ref name="tampabay">{{Cite news|url=http://www.tampabay.com/news/business/autos/automakers-say-self-driving-cars-are-on-the-horizon/2171386|title=Automakers say self-driving cars are on the horizon|last=Garvin|first=Glenn|date=21 March 2014|work=Miami Herald|access-date=22 March 2014}}</ref> * ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಫೀಲ್ಡ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮೆಬಿಲಿಟಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಘಟಕ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. <ref name="autosens" /> * ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರುಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತುತ ರಸ್ತೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಬೇಕಾಗಬಹುದು. <ref name="badger">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/wonkblog/wp/2015/01/15/5-confounding-questions-that-hold-the-key-to-the-future-of-driverless-cars/|title=5 confounding questions that hold the key to the future of driverless cars|last=Badger|first=Emily|date=15 January 2015|work=The Washington Post|access-date=22 January 2015}}</ref> * ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಡ್ರೈವಿಂಗ್‌ನ ಮೌಲ್ಯೀಕರಣ ಸವಾಲು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಅವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಏಜೆಂಟ್-ಆಧಾರಿತ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕಾದಂಬರಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್-ಆಧಾರಿತ ವಿಧಾನಗಳ ಅಗತ್ಯತೆ. <ref>{{Cite journal|last=Hallerbach|first=S.|last2=Xia|first2=Y.|last3=Eberle|first3=U.|last4=Koester|first4=F.|title=Simulation-Based Identification of Critical Scenarios for Cooperative and Automated Vehicles|journal=SAE International Journal of Connected and Automated Vehicles|year=2018|volume=1|issue=2|pages=93–106|publisher=SAE International|doi=10.4271/2018-01-1066|url=https://www.researchgate.net/publication/324194968}}</ref> === ಕಾಳಜಿಗಳು === '''ನಿಯಂತ್ರಣ'''೨೦೧೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರುಗಳ ನಿಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸಲು ಭವಿಷ್ಯದ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧಕರು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಿದರು. <ref name="law journal">{{Cite journal|last=Brodsky|first=Jessica|title=Autonomous Vehicle Regulation: How an Uncertain Legal Landscape May Hit the Brakes on Self-Driving Cars|journal=Berkeley Technology Law Journal|year=2016|volume=31|issue=Annual Review 2016|pages=851–878|url=http://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals/berktech31&div=28&g_sent=1&casa_token=&collection=journals#|accessdate=29 November 2017}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಯುಎನ್‌‍ಇಸಿಇ ಡಬ್ಲ್ಯೂಪಿ.೨೯ ಜಿಆರ್‌ವಿಎ ನಲ್ಲಿ ಬರೆದಂತೆ, ಹಂತ ೩ ಗಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಸುಗಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲಾಯಿತು. ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ, ಹಂತ ೩ ರಂತೆ ಅನುಮೋದಿಸುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ. '''ಮೋಸಗೊಳಿಸುವ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್'''ಟೆಸ್ಲಾ ಅವರ "ಫುಲ್ ಸೆಲ್ಫ್-ಡ್ರೈವಿಂಗ್ (ಎಫ್‌‍ಎಸ್‌‍ಡಿ)" ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ೨ ನೇ ಹಂತಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದೆ, <ref>{{Cite web|url=https://www.consumerreports.org/advertising-claims/call-to-investigate-tesla-marketing-claims-autopilot-fsd-a1181594362/|title=Senators Call for Investigation of Tesla's Marketing Claims of Its Autopilot and 'Full Self-Driving' Features|last=Keith Barry|website=[[Consumer Reports]]|access-date=13 April 2020}}</ref> <ref name="Tesla_FSD_202108">{{Cite web|url=https://www.thedrive.com/tech/39647/tesla-admits-current-full-self-driving-beta-will-always-be-a-level-2-system-emails|title=Tesla Admits Current 'Full Self-Driving Beta' Will Always Be a Level 2 System: Emails|last=Stumpf|first=Rob|date=8 March 2021|website=The Drive|access-date=29 August 2021}}</ref> ಸೆನೆಟರ್‌ಗಳು ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಫೆಡರಲ್ ಟ್ರೇಡ್ ಕಮಿಷನ್ (ಎಫ್‌‍ಟಿಸಿ) ಗೆ ತನಿಖೆಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಜಪಾನ್ ಕೋ.,ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಅನ್ನು ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಏಜೆನ್ಸಿಯು ಅವರ ಕರಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ ವಾಸ್ತವಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿಸಿತು. <ref name="NHK_Mercedes_2021">{{Cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20211210/k10013383761000.html|title=メルセデス・ベンツ日本に措置命令 事実と異なる記載 消費者庁|date=10 December 2021|work=[[NHK]], Japan|access-date=13 April 2022|language=ja|trans-title=Administrative order to Mercedes-Benz Japan Co., Ltd. for the descriptions that are different from the fact – The Consumer Affairs Agency}}</ref> ಜುಲೈ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ "ಆಟೋಪೈಲಟ್" ಮೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಟೆಸ್ಲಾ ಕಾರ್‌ನಿಂದ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಅಪಘಾತದ ನಂತರ, "ಡ್ರೈವ್ ಪೈಲಟ್" ನೊಂದಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಾಹೀರಾತು ಇ-ಕ್ಲಾಸ್ ಮಾದರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ ಕೂಡ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಮಾಡಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www-thetruthaboutcars-com.translate.goog/2016/07/mercedes-benz-slammed-misleading-ad-ad-seems-go-missing/?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ja&_x_tr_hl=ja&_x_tr_pto=op,sc|title=Mercedes-Benz Slammed Over Misleading Commercial|last=Steph Willems|date=28 July 2016|work=The Truth About Cars|access-date=15 April 2022}}</ref> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮರ್ಸಿಡಿಸ್- ಬೆಂಜ್ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ತನ್ನ "ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರ್" ಜಾಹೀರಾತು ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www-thedrive-com.translate.goog/news/4632/mercedes-benz-to-stop-running-self-driving-car-ads?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ja&_x_tr_hl=ja&_x_tr_pto=op,sc|title=Mercedes-Benz to Stop Running "Self-Driving Car" Ads|last=Aaron Brown|date=29 July 2016|work=The Drive|access-date=15 April 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www-reuters-com.translate.goog/article/us-mercedes-marketing-idUSKCN1081VV?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ja&_x_tr_hl=ja&_x_tr_pto=op,sc|title=Mercedes rejects claims about 'misleading' self-driving car ads|date=25 April 2016|access-date=15 April 2022|agency=[[Reuters]]|archive-date=31 ಮೇ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531204702/https://www-reuters-com.translate.goog/article/us-mercedes-marketing-idUSKCN1081VV?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ja&_x_tr_hl=ja&_x_tr_pto=op,sc|url-status=deviated|archivedate=31 ಮೇ 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220531204702/https://www-reuters-com.translate.goog/article/us-mercedes-marketing-idUSKCN1081VV?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ja&_x_tr_hl=ja&_x_tr_pto=op,sc}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಮೋಟಾರ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್ (ಡಿಎಮ್‌ವಿ) ಟೆಸ್ಲಾರನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸುವ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಆರೋಪಿಸಿತು. <ref name="cbt_2022">{{Cite news|url=https://www.cbtnews.com/california-dmw-accuses-tesla-of-deceptive-marketing-for-its-self-driving-tech/|title=California DMV accuses Tesla of deceptive marketing for its self-driving tech|date=9 August 2022|work=CBT Automotive Network|access-date=22 November 2022}}</ref> '''ಉದ್ಯೋಗ''' ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕಂಪನಿಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ನೇಮಕಾತಿ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಪೂಲ್ ಬೇಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದಿಲ್ಲ. <ref>{{Cite web|url=https://thenextweb.com/contributors/2018/01/20/limited-talent-pool-standing-way-driverless-cars/|title=Limited talent pool is standing in the way of driverless cars|last=Silver|first=David|date=20 January 2018|website=[[The Next Web]]}}</ref> ಅಂತೆಯೇ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳ ಪೂರೈಕೆದಾರರಂತಹ ಮೂರನೇ-ಪಕ್ಷದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ-ಕಲಿಸಿದ ಸಮುದಾಯ-ಚಾಲಿತ ಯೋಜನೆಗಳಾದ ಡಿಐವಿ ರೋಬೋಕಾರ್ಸ್ <ref>{{Cite web|url=https://www.diyrobocars.com/2017/12/22/diy-robocars-first-year-in-review/|title=DIY Robocars first year in review}}</ref> ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮುಲಾ ಪೈ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಗಳಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮಟ್ಟದ ಪಠ್ಯೇತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಫಾರ್ಮುಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಾಲಕ-ಕಡಿಮೆ <ref>{{Cite web|url=https://spectrum.ieee.org/cars-that-think/transportation/self-driving/the-tech-that-won-the-first-formula-student-driverless-race|title=The Tech That Won the First Formula Student Driverless Race|last=Laursen|first=Lucas|date=28 August 2017|website=[[IEEE Spectrum]]}}</ref> ಪದವಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ನೇಮಕಾತಿ ಪೂಲ್ ಅನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಕೋಡ್, <ref>{{Cite web|url=https://github.com/udacity/self-driving-car|title=udacity/self-driving-car|date=31 December 2018|website=GitHub}}</ref> ಡೇಟಾಸೆಟ್‌ಗಳು <ref>{{Cite web|url=http://bdd-data.berkeley.edu/|title=Berkeley Deep Drive|website=bdd-data.berkeley.edu}}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮತ್ತು ಗ್ಲಾಸರಿಗಳು <ref>{{Cite web|url=https://levelfivejobs.com/glossary/|title=Glossary – Level Five Jobs|date=27 July 2018|website=levelfivejobs.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180803163555/https://levelfivejobs.com/glossary/|archive-date=3 August 2018|access-date=3 August 2018|archivedate=3 ಆಗಸ್ಟ್ 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180803163555/https://levelfivejobs.com/glossary/|url-status=deviated}}</ref> ನಂತಹ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಉದ್ಯಮವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ. '''ದೇಶದ ಭದ್ರತೆ'''೨೦೨೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ, ಸ್ವಯಂ ಚಾಲನಾ ಕಾರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಡೇಟಾ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಳಜಿಯು ಬಳಕೆದಾರರ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರುಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಡೇಟಾದ ಸಂಗ್ರಹವು, ಸೈಬರ್ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ದೋಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ, ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಗುರಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಹೊಸ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.csis.org/analysis/national-security-implications-leadership-autonomous-vehicles|title=National Security Implications of Leadership in Autonomous Vehicles|last=James Andrew Lewis|date=28 June 2021|website=[[Center for Strategic and International Studies|CSIS]]|access-date=12 April 2022}}</ref> ಜುಲೈ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಮಾಜಿ ಆಪಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಅನ್ನು [[ಫ಼ೆಡರಲ್ ಬ್ಯೂರೊ ಆಫ಼್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಶನ್|ಫೆಡರಲ್ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಶನ್]] (ಎಫ್‌ಬಿಐ) ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ (ಎಸ್‌ಜೆಸಿ) ಚೀನಾಕ್ಕೆ ವಿಮಾನ ಹತ್ತಲು ತಯಾರಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಪಲ್‌ನ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕದ್ದ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು. . <ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2018/07/11/ex-apple-engineer-arrested-on-his-way-to-china-charged-with-stealing-companys-autonomous-car-secrets/|title=Ex-Apple engineer arrested on his way to China, charged with stealing company's autonomous car secrets|last=Allyson Chiu|date=11 July 2018|work=[[The Washington Post]]|access-date=18 April 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.cnbc.com/2022/08/22/former-apple-employee-xiaolang-zhang-pleads-guilty-.html|title=Former Apple engineer accused of stealing automotive trade secrets pleads guilty|last=Kif Leswing|date=22 August 2022|access-date=23 August 2022|publisher=[[CNBC]]}}</ref> ಮತ್ತು ಜನವರಿ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಆಪಲ್ ಉದ್ಯೋಗಿ ಸ್ವಯಂ ಚಾಲನಾ ಕಾರ್ ಯೋಜನೆಯ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಕದಿಯುವ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.theverge.com/2019/1/30/18203718/apple-self-driving-trade-secrets-china-titan|title=A second Apple employee was charged with stealing self-driving car project secrets|last=Sean O'Kane|date=30 January 2019|work=[[The Verge]]|access-date=18 April 2022}}</ref> ಜುಲೈ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟೀಸ್ (ಡಿಓಜೆ) ಚೀನೀ ಭದ್ರತಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ರಹಸ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕದಿಯಲು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಹ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಡೇಟಾವನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಹ್ಯಾಕಿಂಗ್ ದಾಳಿಯನ್ನು ಆರೋಪಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.justice.gov/opa/pr/four-chinese-nationals-working-ministry-state-security-charged-global-computer-intrusion|title=Four Chinese Nationals Working with the Ministry of State Security Charged with Global Computer Intrusion Campaign Targeting Intellectual Property and Confidential Business Information, Including Infectious Disease Research|date=19 July 2021|website=[[United States Department of Justice|DOJ, US]]|access-date=14 June 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2021/07/19/us/politics/chinese-hackers-justice-dept.html|title=The Justice Dept. accuses Chinese security officials of a hacking attack seeking data on viruses like Ebola.|last=Katie Benner|date=19 July 2021|work=[[The New York Times]]|access-date=14 June 2022}}</ref> ಚೀನಾ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಈಗಾಗಲೇ "ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಡೇಟಾ ಭದ್ರತೆ (ಟ್ರಯಲ್) ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೇಲಿನ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು" ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref name="CN_ADS_2021">{{Cite web|url=https://www.kwm.com/cn/en/insights/latest-thinking/china-issues-new-rules-on-data-security-in-auto-industry.html|title=China MIIT formulating new rules on data security|last=Mark Schaub|last2=Atticus Zhao|date=24 August 2021|website=[[King & Wood Mallesons]]|access-date=23 April 2022|last3=Mark Fu}}</ref> ಲೀಪ್‌ಫ್ರಾಗ್ಗಿಂಗ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕಾರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಇದು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.csis.org/analysis/ai-and-avs-implications-us-china-competition|title=Transcript: AI and AVs: Implications in U.S.-China Competition|date=27 April 2022|website=[[Center for Strategic and International Studies|CSIS]]|access-date=24 May 2022}}</ref> ಅಲ್ಲದೆ, ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ವಿ೨ಎಕ್ಸ್‌‍ (ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ವೆಹಿಕಲ್-ಟು-ಎವೆರಿಥಿಂಗ್) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ೫ಜಿ ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.zdnet.com/article/guide-to-autonomous-vehicles-what-business-leaders-need-to-know/|title=What is V2X communication? Creating connectivity for the autonomous car era|last=Charles McLellan|date=4 November 2019|publisher=[[ZDNet]]|access-date=8 May 2022}}</ref> ನವೆಂಬರ್‌ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಮದು ಮಾಡಿದ ಚೀನೀ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಟ್ರೋಜನ್ ಹಾರ್ಸ್ ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಸ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತಿದೆ. <ref name="Wired_2022">{{Cite news|url=https://www.wired.co.uk/article/autonomous-vehicles-china-us-national-security|title=Autonomous Vehicles Join the List of US National Security Threats|date=21 November 2022|work=[[Wired (magazine)|Wired]]|access-date=22 November 2022}}</ref> === ಮಾನವ ಅಂಶಗಳು === '''ಚಲಿಸುವ ಅಡೆತಡೆಗಳು''' ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತ ಕಾರುಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಪಾದಚಾರಿಗಳು, ಬೈಸಿಕಲ್ ಸವಾರರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಚಾಲನಾ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್‌ಗಳಾಗಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಮಾಡಬೇಕು. <ref name=":7"/> ಮಾನವ ರಸ್ತೆ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಸವಾಲು ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಸಿಗ್ನಲ್‌ಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಚಾಲಕ ಇಲ್ಲ. ಡ್ರೈವ್ ಎಐ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ವಾಹನದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುವ ಎಲ್‍ಇಡಿ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. "ಈಗ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ದಾಟಬೇಡ" ಮತ್ತು "ನೀವು ದಾಟಲು ಕಾಯುತ್ತಿರುವಿರಿ" ಎಂಬಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/mach/science/what-s-big-orange-covered-leds-start-s-new-approach-ncna897151|title=What's big, orange and covered in LEDs? This start-up's new approach to self-driving cars|publisher=NBC News}}</ref> '''ಹಸ್ತಾಂತರ ಮತ್ತು ಅಪಾಯ ಪರಿಹಾರ''' ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಎರಡು ಮಾನವ ಅಂಶಗಳ ಸವಾಲುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಚಾಲನೆಯಿಂದ ಹಸ್ತಚಾಲಿತ ಚಾಲನೆಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವುದು ಒಂದು. ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಮಾನವ ಅಂಶಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಜನರು ನಿಧಾನವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ ನಂತರ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ. ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡ ವೈಫಲ್ಯಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಚಾಲಕನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಚಾಲಕನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು. <ref>{{Cite web|url=https://www-robsonforensic-com.translate.goog/articles/autonomous-vehicle-human-factors-expert?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ja&_x_tr_hl=ja&_x_tr_pto=op,sc|title=Human Factors behind Autonomous Vehicles|date=25 April 2018|website=Robson Forensic|access-date=17 April 2022}}</ref> ಎರಡನೆಯ ಸವಾಲನ್ನು ಅಪಾಯ ಪರಿಹಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸುರಕ್ಷಿತವೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ಹೆಚ್ಚಿದ ಸುರಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯುವ ಬದಲು, ಜನರು ಅಪಾಯಕಾರಿ ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅರೆ-ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರುಗಳು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಟೆಸ್ಲಾ ಆಟೊಪೈಲಟ್‌ನ ಬಳಕೆದಾರರು ರಸ್ತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಾಧನಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಾರ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಾಯತ್ತವಾಗಿರಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯ ಸಲಹೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಪಾದಚಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನ ಸವಾರರು ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತ ಕಾರುಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದರೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದು. '''ನಂಬಿಕೆ''' ಜನರು ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಬೇಕು. <ref>{{Cite journal|date=1 January 2015|title=Trust in Automation – Before and After the Experience of Take-over Scenarios in a Highly Automated Vehicle|journal=Procedia Manufacturing|volume=3|pages=3025–3032|doi=10.1016/j.promfg.2015.07.847|issn=2351-9789|last=Gold|first=Christian|last2=Körber|first2=Moritz|last3=Hohenberger|first3=Christoph|last4=Lechner|first4=David|last5=Bengler|first5=Klaus}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://gmauthority.com/blog/2017/08/survey-data-suggests-self-driving-cars-could-be-slow-to-gain-consumer-trust/|title=Survey Data Suggests Self-Driving Cars Could Be Slow To Gain Consumer Trust|work=GM Authority|access-date=3 September 2018}}</ref> ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತ ಎಲಿವೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಆಪರೇಟರ್‌ಗಳು ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವರೆಗೆ ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತುರ್ತು ನಿಲುಗಡೆ ಬಟನ್‌ನಂತಹ ಜಾಹೀರಾತು ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/2015/07/31/427990392/remembering-when-driverless-elevators-drew-skepticism|title=Remembering When Driverless Elevators Drew Skepticism|work=NPR.org}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/sections/money/2015/07/29/427467598/episode-642-the-big-red-button|title=Episode 642: The Big Red Button|work=NPR.org}}</ref> ಮಾನವ ಮತ್ತು ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡ ನಡುವೆ ಮೂರು ವಿಧದ ನಂಬಿಕೆಗಳಿವೆ. <ref name=":13">{{Cite journal|date=1 February 2020|title=Shared autonomous vehicle services: A comprehensive review|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0968090X19303493|journal=Transportation Research Part C: Emerging Technologies|volume=111|pages=255–293|doi=10.1016/j.trc.2019.12.008|issn=0968-090X|last=Narayanan|first=Santhanakrishnan|last2=Chaniotakis|first2=Emmanouil|last3=Antoniou|first3=Constantinos}}</ref> ಚಾಲಕ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ಉತ್ಪನ್ನದ ನಡುವಿನ ಇತ್ಯರ್ಥದ ವಿಶ್ವಾಸವಿದೆ. <ref name=":13" /> ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಅಥವಾ ವಿಭಿನ್ನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಂದ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. <ref name=":13" /> ಮತ್ತು ಅದೇ ರೀತಿಯ ಘಟನೆಗಳ ನಡುವೆ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕಲಿತ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. <ref name=":13" /> === ನೈತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು === '''ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗೆ ತಾರ್ಕಿಕತೆ''' ಅಪಘಾತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡರೆ ಯಾರನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ. <ref name=":2">{{Cite journal|last=Alexander Hevelke|last2=Julian Nida-Rümelin|title=Responsibility for Crashes of Autonomous Vehicles: An Ethical Analysis|journal=Sci Eng Ethics|year=2015|volume=21|issue=3|pages=619–630|doi=10.1007/s11948-014-9565-5|pmid=25027859|pmc=4430591}}</ref> ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರುಗಳ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಅಂತಿಮ ಬಳಕೆದಾರ ಪರವಾನಗಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ (ಇಯುಎಲ್‍ಎ ಗಳು) ಸಹಿ ಮಾಡಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತದೆ, ಯಾವುದೇ ಅಪಘಾತಗಳಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Pattinson|first=Jo-Ann|last2=Chen|first2=Haibo|last3=Basu|first3=Subhajit|date=2018|title=Legal issues in automated vehicles: critically considering the potential role of consent and interactive digital interfaces|url=https://www.nature.com/articles/s41599-020-00644-2|journal=Humanities and Social Sciences Communications|volume=7}}</ref> ಇತರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೆರಿಗೆ ಅಥವಾ ವಿಮೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಅದು ಅಪಘಾತದ ಬಲಿಪಶುಗಳು ಮಾಡಿದ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. <ref name=":2" /> ವಾಹನಗಳ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಾಗಿ ಕೋಡ್ ಅನ್ನು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಮಾಡಿದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತುಎವಿ ಯ ಘಟಕಗಳ ಪೂರೈಕೆದಾರರು ತಾಂತ್ರಿಕ ವೈಫಲ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಬಹುದಾದ ಇತರ ಸಂಭಾವ್ಯ ಪಕ್ಷಗಳು. <ref>{{Cite journal|last=Gary E. Marchant|last2=Rachel A. Lindor|title=The Coming Collision Between Autonomous Vehicles and the Liability System|url=https://digitalcommons.law.scu.edu/lawreview/vol52/iss4/6/|journal=Santa Clara Law Review|date=17 December 2012|volume=52|issue=4|page=1321}}</ref> '''ಟ್ರಾಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಪರಿಣಾಮಗಳು''' ಸ್ವಯಂ ಚಾಲನಾ ವಾಹನದ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಅಥವಾ ಕಾರು ತಯಾರಕರು ಎದುರಿಸಬಹುದಾದ ನೈತಿಕ ಸಂದಿಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೈತಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಪ್ರಯೋಗದ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ, ಟ್ರಾಲಿ ಸಮಸ್ಯೆ : ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಎವಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರೊಂದಿಗೆ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಅದರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಅಥವಾ ಗೋಡೆಗೆ ದೂಡುವ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಡೆಯುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು, ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಕಾರು ಎರಡು ಆಯ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. <ref>{{Cite journal|last=Himmelreich|first=Johannes|date=17 May 2018|title=Never Mind the Trolley: The Ethics of Autonomous Vehicles in Mundane Situations|journal=Ethical Theory and Moral Practice|volume=21|issue=3|pages=669–684|doi=10.1007/s10677-018-9896-4|issn=1386-2820}}</ref> ಸಂಶೋಧಕರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳ ವರ್ತನೆಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತೆ ಎರಡು ನೈತಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಡಿಯಾಂಟಾಲಜಿ ಮತ್ತು [[ಉಪಯುಕ್ತತಾವಾದ|ಯುಟಿಲಿಟೇರಿಯನ್]] . <ref name=":7"/> <ref name=":3">{{Cite book|url={{google books |plainurl=y |id=TxmfDAAAQBAJ}}|title=Road vehicle automation|last=Meyer|first=G.|last2=Beiker|first2=S|publisher=Springer International Publishing|year=2014|pages=93–102}}</ref> ಡಿಯೊಂಟೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರು ಯಾವುದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಲಿಖಿತ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಯುಟಿಲಿಟೇರಿಯನಿಸಂ, ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿದ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸಲು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ರ್ಯಾಶ್‌ನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೈತಿಕವಾಗಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳು ಬಹು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಕರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref name=":7" /> <ref name=":3" /> ಇತ್ತೀಚಿಗೆ, ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನೈತಿಕ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಅಂದರೆ, ಉಪಯುಕ್ತತಾವಾದ, ಡಿಯೋಂಟಾಲಜಿ, ಸಾಪೇಕ್ಷತಾವಾದ, ನಿರಂಕುಶವಾದ (ಮಾನಿಸಂ) ಮತ್ತು ಬಹುತ್ವವಾದ, ಅನಿವಾರ್ಯ ಅಪಘಾತಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರುಗಳ ಸ್ವೀಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ತನಿಖೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Karnouskos|first=Stamatis|year=2020|title=Self-Driving Car Acceptance and the Role of Ethics|journal=IEEE Transactions on Engineering Management|volume=67|issue=2|pages=252–265|doi=10.1109/TEM.2018.2877307|issn=0018-9391}}</ref> ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಜನರು ಅಗಾಧವಾಗಿ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ವಿಚಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಮಾಡಲು ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಏಕೆಂದರೆ, ಕನಿಷ್ಠ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಾಲನಾ ಅಪಘಾತಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. <ref name="Jean-François Bonnefon 1510">{{Cite journal|last=Jean-François Bonnefon|last2=Azim Shariff|last3=Iyad Rahwan|title=The Social Dilemma of Autonomous Vehicles|url=https://archive.org/details/sim_science_science_2016-06-24_352_6293/page/1573|journal=Science|year=2016|volume=352|issue=6293|pages=1573–6|doi=10.1126/science.aaf2654|pmid=27339987|bibcode=2016Sci...352.1573B|arxiv=1510.03346}}</ref> ಇತರರು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಪ್ರಚಾರದ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಬೇಕೆಂದು ಜನರು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಸ್ವತಃ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಸವಾರಿ ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಅದು ಎಲ್ಲಾ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ವಾಹನದೊಳಗಿನ ಜನರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. <ref name="Jean-François Bonnefon 1510" /> ಇದು ವಿರೋಧಾಭಾಸವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಜನರು ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜೀವಗಳನ್ನು ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಉಪಯುಕ್ತ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಚಾಲನೆ ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಸವಾರಿ ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. <ref name="Jean-François Bonnefon 1510" /> ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಜನರು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಅದು ಅದರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾದದ್ದನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. <ref name="Jean-François Bonnefon 1510" /> ಬೋನೆಫೋನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು. ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನ ನೈತಿಕ ಪ್ರಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್‌ಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ. <ref name="Jean-François Bonnefon 1510"/> ಏಕೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರವು ಉಪಯುಕ್ತ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿದರೆ ಮತ್ತು ಜನರು ಸ್ವಯಂ-ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಸವಾರಿ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದರೆ, ಅದು ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರುಗಳ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು. <ref name="Jean-François Bonnefon 1510" /> ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕಾರುಗಳ ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸುವುದು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಸಮಾಜದ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಹಲವಾರು ಜೀವಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="Jean-François Bonnefon 1510" /> '''ಗೌಪ್ಯತೆ''' ಗೌಪ್ಯತೆ-ಸಂಬಂಧಿತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರುಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಮೊಬೈಲ್ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ (ನೋಡಿ [[ದತ್ತಾಂಶ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ|ಡೇಟಾ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]] ). ಈ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಮಾರ್ಗಗಳ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್, ಧ್ವನಿ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್, ವೀಡಿಯೊ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್, ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಆದ್ಯತೆಗಳು, ನಡವಳಿಕೆಯ ಮಾದರಿಗಳು, ಮಾಹಿತಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. <ref name=":8">{{Cite journal|last=Lim|first=Hazel Si Min|last2=Taeihagh|first2=Araz|year=2018|title=Autonomous Vehicles for Smart and Sustainable Cities: An In-Depth Exploration of Privacy and Cybersecurity Implications|journal=Energies|volume=11|issue=5|page=1062|doi=10.3390/en11051062|bibcode=2018arXiv180410367L|arxiv=1804.10367}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2016/03/self-driving-cars-and-the-looming-privacy-apocalypse/474600/|title=How Self-Driving Cars Will Threaten Privacy|last=Lafrance|first=Adrienne|date=21 March 2016|access-date=4 November 2016}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Jack|first=Boeglin|date=1 January 2015|title=The Costs of Self-Driving Cars: Reconciling Freedom and Privacy with Tort Liability in Autonomous Vehicle Regulation|url=http://digitalcommons.law.yale.edu/yjolt/vol17/iss1/4|journal=Yale Journal of Law and Technology|volume=17|issue=1}}</ref> ಈ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಡೇಟಾ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು ಕಣ್ಗಾವಲು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇತರ ಡೇಟಾ ಸೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರೆ. <ref name=":8" /> == ಪರೀಕ್ಷೆ == === ವಿಧಾನಗಳು === ವಿವಿಧ ಹಂತದ ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡ ವಾಹನಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web|url=http://www.mtc.umich.edu/|title=Mcity testing center|date=8 December 2016|website=University of Michigan|access-date=13 February 2017|archive-date=16 ಫೆಬ್ರವರಿ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216092805/http://www.mtc.umich.edu/|url-status=dead}}</ref> ಅಥವಾ ಅನುಮತಿಸಲಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರವಾನಗಿ ಅಥವಾ ಪರವಾನಗಿ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.dmv.ca.gov/portal/dmv/detail/vr/autonomous/testing|title=Adopted Regulations for Testing of Autonomous Vehicles by Manufacturers|date=18 June 2016|website=DMV|access-date=13 February 2017}}</ref> ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸೆಟ್‌ಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಸಬಹುದು. ತತ್ವಗಳು), <ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/government/publications/automated-vehicle-technologies-testing-code-of-practice|title=The Pathway to Driverless Cars: A Code of Practice for testing|date=19 July 2015|access-date=8 April 2017}}</ref> ಅಥವಾ ವರ್ಚುವಲ್ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು. <ref>{{Cite web|url=https://www.cyberbotics.com/doc/automobile/index|title=Automobile simulation example|date=18 June 2018|website=Cyberbotics|access-date=18 June 2018}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Toolchain for simulation-based development and testing of Automated Driving|last=Hallerbach|first=Sven|last2=Xia|first2=Yiqun|last3=Eberle|first3=Ulrich|last4=Koester|first4=Frank|date=3 April 2018|work=SAE World Congress 2018|series=SAE Technical Paper Series|volume=1|pages=93–106|chapter=Simulation-based Identification of Critical Scenarios for Cooperative and Automated Vehicles|doi=10.4271/2018-01-1066|access-date=22 December 2018|chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/324194968|issue=2}}</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಿಸಿದಾಗ, ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳು ತಮ್ಮ ಸರಿಯಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ "ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು" ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಪರೀಕ್ಷಾ ಚಾಲಕರಿಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅಂದರೆ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಂದ ವಾಹನವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದು; ಕಾರ್ಡಿಯನ್ ಕ್ಯೂಬ್ ಕಂಪನಿಯ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಎನ್‍ವೈಎಸ್‌ ಡಿಎಮ್‍ವಿ ಯೊಂದಿಗಿನ ಚರ್ಚೆಗಳಿಂದ ಹೈಲೈಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://dmv.ny.gov/dmv/apply-autonomous-vehicle-technology-demonstration-testing-permit|title=Apply for an Autonomous Vehicle Technology Demonstration / Testing Permit|date=9 May 2017}}</ref> === ೨೦೧೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಗಿತಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Waymo_self-driving_car_front_view.gk.jpg|thumb| ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಮೌಂಟೇನ್ ವ್ಯೂನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾವಿಗೇಟ್ ಮಾಡುವ ವೇಮೊ ನ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರಿನ ಮೂಲಮಾದರಿ]] ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರು ತಯಾರಕರು ತಮ್ಮ ವಾಹನಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಮೋಡ್‌ನಿಂದ ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.dmv.ca.gov/portal/vehicle-industry-services/autonomous-vehicles/disengagement-reports/|title=Disengagement Reports|website=[[California Department of Motor Vehicles|California DMV]]|access-date=24 April 2022|archive-date=2 ಮೇ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220502042007/https://www.dmv.ca.gov/portal/vehicle-industry-services/autonomous-vehicles/disengagement-reports/|url-status=dead}}</ref> ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ "ವಿಚ್ಛೇದನೆ" ಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವು ಎಷ್ಟು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಕಲಿಯುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. <ref name="Templeton_2021">{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/bradtempleton/2021/02/09/california-robocar-disengagement-reports-reveal-about-tesla-autox-apple-others/?sh=170c8ff27fab|title=California Robocar Disengagement Reports Reveal Tidbits About Tesla, AutoX, Apple, Others|last=[[Brad Templeton]]|date=9 February 2021|work=[[Forbes]]|access-date=24 April 2022}}</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ವೇಮೊ ೩೫೨,೫೪೫ ಮೈಲಿ (೫೬೭,೩೬೬ ಕಿಮೀ) ಕ್ಕಿಂತ ೬೩ ವಿಘಟನೆಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಸರಾಸರಿ ದೂರ ೫,೫೯೬ ಮೈಲಿ (೯,೦೦೬ ಕಿಮೀ) ನಿಲುಗಡೆಗಳ ನಡುವೆ, ಅಂತಹ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುವ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು. ವೇಮೊ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಕಂಪನಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಟ್ಟು ದೂರವನ್ನು ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದೆ. ಅವರ ೨೦೧೭ ರ ದರವು ಪ್ರತಿ ೧,೦೦೦ ಮೈಲಿ (೧,೬೦೦ ಕಿಮೀ) ಕ್ಕೆ ೦.೧೮ ವಿಂಗಡಣೆಗಳು ಪ್ರತಿ ೧,೦೦೦ ಮೈಲಿ (೧,೬೦೦ ಕಿಮೀ) ಕ್ಕೆ ೦.೨ ಡಿಸ್‌ಎಂಗೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿದೆ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ೦.೮ ರಲ್ಲಿ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ. ಮಾರ್ಚ್ 2017 ರಲ್ಲಿ, ಊಬರ್‌‍ ಕೇವಲ ೦.೬೭ ಮೈಲಿ (೧.೦೮ ಕಿಮೀ) ರ ಸರಾಸರಿಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ ಪ್ರತಿ ನಿಲುಗಡೆಗೆ ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೧೭ ರ ಅಂತಿಮ ಮೂರು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ, ಕ್ರೂಸ್ (ಈಗ [[ಜನರಲ್ ಮೋಟರ್ಸ್|ಜಿಎಮ್‌‍]] ಮಾಲೀಕತ್ವ) ಸರಾಸರಿ ೫,೨೨೪ ಮೈಲಿ (೮,೪೦೭ ಕಿಮೀ) ಒಟ್ಟು ೬೨,೬೮೯ ಮೈಲಿ (೧೦೦,೮೮೮ ಕಿಮೀ) ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ನಿಲುಗಡೆ ಹೊಂದಿತ್ತು . <ref name=":6">{{Cite news|url=https://www.nextbigfuture.com/2018/03/uber-self-driving-system-was-still-400-times-worse-waymo-in-2018-on-key-distance-intervention-metric.html|title=Uber' self-driving system was still 400 times worse [than] Waymo in 2018 on key distance intervention metric|last=Wang|first=Brian|date=25 March 2018|work=NextBigFuture.com|access-date=25 March 2018}}</ref> ಜುಲೈ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಡ್ರೈವರ್-ಲೆಸ್ ರೇಸಿಂಗ್ ಕಾರ್, "ರೋಬೋಕಾರ್", ಅದರ ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ೧.೮ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು. <ref>{{Cite news|url=http://www.euronews.com/2018/07/16/first-self-driving-race-car-completes-1-8-kilometre-track|title=First self-driving race car completes 1.8-kilometre track|date=16 July 2018|work=euronews|access-date=17 July 2018}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+೨೦೧೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ದೂರದ ನಡುವಿನ ಅಂತರವು ಸ್ವಾಯತ್ತವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿತು ! rowspan="2" |ಕಾರು ತಯಾರಕ ! colspan="2" |ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ೨೦೧೬<ref name=":6"/> ! colspan="2" |ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ೨೦೧೮<ref>{{Cite web|url=https://infographic.statista.com/normal/chartoftheday_17144_test_miles_and_reportable_miles_per_disengagement_n.jpg|title=The Self-Driving Car Companies Going The Distance|last=California Department of Motor Vehicles|website=Statista|archive-url=https://web.archive.org/web/20190225203749/https://infographic.statista.com/normal/chartoftheday_17144_test_miles_and_reportable_miles_per_disengagement_n.jpg|archive-date=25 February 2019|access-date=21 December 2019|archivedate=25 ಫೆಬ್ರವರಿ 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190225203749/https://infographic.statista.com/normal/chartoftheday_17144_test_miles_and_reportable_miles_per_disengagement_n.jpg|url-status=deviated}}</ref> ! colspan="2" |ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ೨೦೧೯<ref>{{Cite web|url=https://venturebeat.com/2020/02/26/california-dmv-releases-latest-batch-of-autonomous-vehicle-disengagement-reports/|title=California DMV releases autonomous vehicle disengagement reports for 2019|date=26 February 2020|website=VentureBeat|access-date=30 November 2020|archive-date=2 ನವೆಂಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201102041429/https://venturebeat.com/2020/02/26/california-dmv-releases-latest-batch-of-autonomous-vehicle-disengagement-reports/|url-status=dead}}</ref> |- ! data-sort-type="number" |ನಡುವಿನ ಅಂತರ<br /><br />ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳು ! data-sort-type="number" |ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ ಒಟ್ಟು ದೂರ ! data-sort-type="number" |ನಡುವಿನ ಅಂತರ<br /><br />ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳು ! data-sort-type="number" |ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ ಒಟ್ಟು ದೂರ ! data-sort-type="number" |ನಡುವಿನ ಅಂತರ<br /><br />ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳು ! data-sort-type="number" |ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ ಒಟ್ಟು ದೂರ |- |ವೇಮೊ |೫,೧೨೮ ಮೈಲಿ (೮,೨೫೩ ಕಿಮೀ) |೬೩೫,೮೬೮ ಮೈಲಿ (೧,೦೨೩,೩೩೦ ಕಿಮೀ) |೧೧,೧೫೪ ಮೈಲಿ (೧೭,೯೫೧ ಕಿಮೀ) |೧,೨೭೧,೫೮೭ ಮೈಲಿ (೨,೦೪೬,೪೨೧ ಕಿಮೀ) |೧೧,೦೧೭ ಮೈಲಿ (೧೭,೭೩೦ ಕಿಮೀ) |೧,೪೫೦,೦೦೩೦ ಮೈಲಿ (೨೦೩೦ ಕಿಮೀ) |- |ಬಿಎಂಡಬ್ಲ್ಯೂ |೬೩೮ ಮೈಲಿ (೧,೦೨೭ ಕಿಮೀ) |೬೩೮ ಮೈಲಿ (೧,೦೨೭ ಕಿಮೀ) | | | | |- |ನಿಸ್ಸಾನ್ | ೨೬೩ ಮೈಲಿಗಳು (೪೨೩ ಕಿಮೀ) |೬,೦೫೬ ಮೈಲಿಗಳು (೯,೭೪೬ ಕಿಮೀ) |೨೧೦ ಮೈಲಿಗಳು (೩೪೦ ಕಿಮೀ) |೫,೪೭೩ ಮೈಲಿಗಳು (೮,೮೦೮ ಕಿಮೀ) | | |- |ಫೋರ್ಡ್ |೧೯೭ ಮೈಲಿ (೩೧೭ ಕಿಮೀ) |೫೯೦ ಮೈಲಿ (೯೫೦ ಕಿಮೀ) | | | | |- |ಜನರಲ್ ಮೋಟರ್ಸ್ |೫೫ ಮೈಲಿ (೮೯ ಕಿಮೀ) |೮,೧೫೬ ಮೈಲಿ (೧೩,೧೨೬ ಕಿಮೀ) |೫,೨೦೫ ಮೈಲಿ (೮,೩೭೭ ಕಿಮೀ) |೪೪೭,೬೨೧ ಮೈಲಿ (೭೨೦,೩೭೬ ಕಿಮೀ) |೧೨,೨೨೧ ಮೈಲಿ (೧೯,೬೬೮ ಕಿಮೀ) |೮೩೧,೦೪೦ ಮೈಲಿ (೧,೩೩೭,೪೩೦ ಕಿಮೀ) |- |ಆಪ್ಟಿವ್ |೧೫ ಮೈಲಿ (೨೪ ಕಿಮೀ) |೨,೬೫೮ ಮೈಲಿ (೪,೨೭೮ ಕಿಮೀ) | | | | |- |ಟೆಸ್ಲಾ |೩ ಮೈಲಿ (೪.೮ ಕಿಮೀ) |೫೫೦ ಮೈಲಿ (೮೯೦ ಕಿಮೀ) | | | | |- |ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್ |೨ ಮೈಲಿ (೩.೨ ಕಿಮೀ) |೬೭೩ ಮೈಲಿ (೧,೦೮೩ ಕಿಮೀ) |೧.೫ ಮೈಲಿ (೨.೪ ಕಿಮೀ) |೧,೭೪೯ ಮೈಲಿ (೨,೮೧೫ ಕಿಮೀ) | | |- |ಬಾಷ್ |೭ ಮೈಲಿ (೧೧ ಕಿಮೀ) |೯೮೩ ಮೈಲಿ (೧,೫೮೨ ಕಿಮೀ) | | | | |- |- |ಝೂಕ್ಸ್ | | |೧,೯೨೩ ಮೈಲಿ (೩,೦೯೫ ಕಿಮೀ) |೩೦,೭೬೪ ಮೈಲಿ (೪೯,೫೧೦ ಕಿಮೀ) |೧,೫೯೫ ಮೈಲಿ (೨,೫೬೭ ಕಿಮೀ) |೬೭,೦೧೫ ಮೈಲಿ (೧೦೭,೮೫೦ ಕಿಮೀ) |- |ನ್ಯೂರೊ | | |೧,೦೨೮ ಮೈಲಿ (೧,೬೫೪ ಕಿಮೀ) |೨೪,೬೮೦ ಮೈಲಿ (೩೯,೭೨೦ ಕಿಮೀ) |೨,೦೨೨ ಮೈಲಿ (೩,೨೫೪ ಕಿಮೀ) |೬೮,೭೬೨ ಮೈಲಿ (೧೧೦,೬೬೨ ಕಿಮೀ) |- |ಪೋನಿ ಎ.ಐ | | |೧,೦೨೨ ಮೈಲಿ (೧,೬೪೫ ಕಿಮೀ) |೧೬,೩೫೬ ಮೈಲಿ (೨೬,೩೨೨ ಕಿಮೀ) |೬,೪೭೬ ಮೈಲಿ (೧೦,೪೨೨ ಕಿಮೀ) |೧೭೪,೮೪೫ ಮೈಲಿ (೨೮೧,೩೮೬ ಕಿಮೀ) |- |ಬೈದು (ಎ ಪೊಲೊಂಗ್) | | |೨೦೬ ಮೈಲಿ (೩೩೨ ಕಿಮೀ) |೧೮,೦೯೩ ಮೈಲಿ (೨೯,೧೧೮ ಕಿಮೀ) |೧೮,೦೫೦ ಮೈಲಿ (೨೯,೦೫೦ ಕಿಮೀ) |೧೦೮,೩೦೦ ಮೈಲಿ (೧೭೪,೩೦೦ ಕಿಮೀ) |- |ಅರೋರಾ | | |೧೦೦ ಮೈಲಿ (೧೬೦ ಕಿಮೀ) |೩೨,೮೫೮ ಮೈಲಿ (೫೨,೮೮೦ ಕಿಮೀ) |೨೮೦ ಮೈಲಿ (೪೫೦ ಕಿಮೀ) |೩೯,೭೨೯ ಮೈಲಿ (೬೩,೯೩೮ ಕಿಮೀ) |- |ಆ್ಯಪಲ್ | | |೧.೧ ಮೈಲಿ (೧.೮ ಕಿಮೀ) |೭೯,೭೪೫ ಮೈಲಿ (೧೨೮,೩೩೭ ಕಿಮೀ) |೧೧೮ ಮೈಲಿ (೧೯೦ ಕಿಮೀ) |೭,೫೪೪ ಮೈಲಿ (೧೨,೧೪೧ ಕಿಮೀ) |- |ಉಬರ್ ಕಂಪನಿ | | |೦.೪ ಮೈಲಿ (೦.೬೪ ಕಿಮೀ) |೨೬,೮೯೯ ಮೈಲಿ (೪೩,೨೯೦ ಕಿಮೀ) | |೦ ಮೈಲಿ (೦ ಕಿಮೀ) |} === ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ === '''ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳು''' ೨೦೨೨ರಲ್ಲಿ , "ವಿಚ್ಛೇದನೆಗಳು" ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿವೆ. ಸಮಸ್ಯೆ ಏನೆಂದರೆ, ವರದಿ ಮಾಡುವ ಕಂಪನಿಗಳು ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದುವ ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು. <ref>{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2022/02/10/fewer-autonomous-vehicle-companies-in-california-drive-millions-more-miles-in-testing/|title=Despite a drop in how many companies are testing autonomous driving on California roads, miles driven are way up|last=Rebecca Bellan|date=10 February 2022|work=[[TechCrunch]]|access-date=25 April 2022}}</ref> <ref name="Templeton_2021"/> '''ಅನುಸರಣೆ'''ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಡಬ್ಲ್ಯೂಪಿ೨೯ ಜಿಆರ್‌ವಿಎ "ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಡ್ರೈವಿಂಗ್‌ಗಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಧಾನ (ಎನ್‌ಎಟಿಎಮ್‌‌‍)" ಕುರಿತು ಮಾಸ್ಟರ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://unece.org/transport/documents/2021/04/working-documents/grva-new-assessmenttest-method-automated-driving-natm|title=(GRVA) New Assessment/Test Method for Automated Driving (NATM) – Master Document|date=13 April 2021|website=[[United Nations Economic Commission for Europe|UNECE]]|access-date=23 April 2022}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಚಾಲನೆಯ ಯುರೋಪ್‌ನ ಸಮಗ್ರ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಎಲ್‌೩ಪೈಲೆಟ್‌, ಐಟಿಎಸ್‌‌ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ೨೦೨೧ ರೊಂದಿಗೆ ಜರ್ಮನಿಯ [[ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್|ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ಎಸ್‌‍ಎಇ ಮಟ್ಟ ೩ ಮತ್ತು ೪ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.connectedautomateddriving.eu/blog/l3pilot-joint-european-effort-boosts-automated-driving/|title=L3Pilot: Joint European effort boosts automated driving|date=15 October 2021|website=Connected Automated Driving|access-date=9 November 2021}}</ref> <ref name="ITSWC2021">{{Cite web|url=https://l3pilot.eu/detail/news/from-the-final-event-week-on-motorways|title=From the Final Event Week: On Motorways|date=13 October 2021|website=L3Pilot|access-date=27 April 2022|archive-date=27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427221346/https://l3pilot.eu/detail/news/from-the-final-event-week-on-motorways|url-status=deviated|archivedate=27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220427221346/https://l3pilot.eu/detail/news/from-the-final-event-week-on-motorways}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೨ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್‌೩ಪೈಲೆಟ್‌ ಯೋಜನೆಯ ಅಂತಿಮ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://l3pilot.eu/detail/news/l3pilot-final-project-results-published|title=L3Pilot Final Project Results published|date=28 February 2022|website=L3Pilot|access-date=27 April 2022|archive-date=22 ಮೇ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522015155/https://l3pilot.eu/detail/news/l3pilot-final-project-results-published|url-status=deviated|archivedate=22 ಮೇ 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220522015155/https://l3pilot.eu/detail/news/l3pilot-final-project-results-published}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, "ಸನ್ನಿವೇಶ ಆಧಾರಿತ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಚೌಕಟ್ಟು" ಕುರಿತು ಐಎಸ್‍ಓ ೩೪೫೦೨ ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. <ref name="ISO_34502">{{Cite web|url=https://www.iso.org/standard/78951.html|title=ISO 34502:2022 Road vehicles — Test scenarios for automated driving systems — Scenario based safety evaluation framework|date=November 2022|website=[[International Organization for Standardization|ISO]]|access-date=17 November 2022}}</ref> '''ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯೀಕರಣ'''ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಬಿಪ್ರೊಜಿ "ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ವ್ಯಾಲಿಡೇಶನ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ (ಡಿವಿಪಿ)" ನ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನು ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಆಫೀಸ್ ನೇತೃತ್ವದ ಜಪಾನೀಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆ "ಎಸ್‌ಐಪಿ-ಅಡಸ್" ನ ಸಾಧನೆಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಯೋಜನೆಯ ಅದೇ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ನ ಓಪನ್ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ ( ಓಎಸ್‌ಐ) ನೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ . <ref>{{Cite web|url=https://www8.cao.go.jp/cstp/stmain/20220906divp.html|title=SIP自動運転の成果を活用した安全性評価用シミュレーションソフトの製品化～戦略的イノベーション創造プログラム（SIP）研究成果を社会実装へ～|date=6 September 2022|website=[[Cabinet Office (Japan)|Cabinet Office, Japan]]|trans-title=Commercial product of the achievement of SIP-adus: Driving Intelligence Validation Platform|access-date=10 September 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://divp.net/|title=DIVP|website=DVIP|access-date=10 September 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://en.sip-adus.go.jp/wp/wp-content/uploads/presentation_material2021.pdf|title=Development of 'Driving Intelligence Validation Platform' for ADS safety assurance|last=Seigo Kuzumaki|website=SIP-adus|access-date=12 September 2022}}</ref> '''ವಿಷಯಗಳು''' ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಮೋಟಾರ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್ (ಡಿಎಮ್‍ವಿ) ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೮ ರಂದು ಫ್ರೀಮಾಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದ ಘರ್ಷಣೆಯ ನಂತರ ಅದರ ಚಾಲಕರಹಿತ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಪೋನಿ ಎಐ ಗೆ ಸೂಚಿಸಿತು. ವಾಹನವು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಮೋಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ವಾಹನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಈ ಘಟನೆಯು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2021/12/14/pony-ai-suspension-driverless-pilot-california/|title=California suspends Pony.ai driverless test permit after crash|last=Rita Liao|date=14 December 2021|work=[[TechCrunch]]|access-date=23 April 2022}}</ref> ಮೇ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಡಿಎಮ್‌‍ವಿ ತನ್ನ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪರವಾನಗಿಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷತಾ ಚಾಲಕರ ಚಾಲನಾ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ವಿಫಲವಾದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪೋನಿ.ಎಐ ನ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2022/05/24/pony-ai-loses-permit-to-test-autonomous-vehicles-with-driver-in-california/|title=Pony.ai loses permit to test autonomous vehicles with driver in California|last=Rebecca Bellan|date=25 May 2022|work=[[TechCrunch]]|access-date=30 May 2022}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಕ್ರೂಸ್‌ನ ಪರೀಕ್ಷಾ ವಾಹನವು ತುರ್ತು ಕರೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಎಂಜಿನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದೆ. ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ರಸ್ತೆಮಾರ್ಗ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.iotworldtoday.com/2022/05/29/gms-cruise-autonomous-car-blocks-fire-truck-on-emergency-call/|title=GM's Cruise Autonomous Car Blocks Fire Truck on Emergency Call|last=Graham Hope|date=29 May 2022|work=IoT World Today|access-date=30 May 2022|archive-date=29 ಮೇ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220529194251/https://www.iotworldtoday.com/2022/05/29/gms-cruise-autonomous-car-blocks-fire-truck-on-emergency-call/|url-status=dead}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಟೊಯೋಟಾ ತನ್ನ ಜಿಆರ್ ಯಾರಿಸ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಕಾರ್ ಅನ್ನು ಎಐ ಹೊಂದಿದ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಇದು ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರುಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ವೃತ್ತಿಪರ ಯಾರ್ಲಿ ಚಾಲಕರ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಕುರಿತು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://japannews.yomiuri.co.jp/business/companies/20221117-71380/|title=Toyota pushes AI to drive like pros|last=|date=17 November 2021|work=[[Yomiuri Shinbun]]|access-date=20 November 2022}}</ref> ಟೊಯೋಟಾ ೨೦೧೭ ರ ಋತುವಿನಿಂದ ಎಫ್‌‌ಐಎ ವರ್ಲ್ಡ್ ರ್ಯಾಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್|ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ]] ಸಹಯೋಗದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://global.toyota/en/detail/13770530|title=Microsoft and Toyota Join Forces in FIA World Rally Championship|date=20 September 2016|website=[[Toyota]]l|access-date=20 November 2022}}</ref> == ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು == === ಸ್ವಾಯತ್ತ ಟ್ರಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾನ್‌ಗಳು === ಒಟ್ಟೊ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಸ್ಕಿ ರೊಬೊಟಿಕ್ಸ್‌ನಂತಹ ಕಂಪನಿಗಳು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಟ್ರಕ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿವೆ. ಟ್ರಕ್‌ಗಳ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣವು ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಈ ಭಾರೀ ವಾಹನಗಳ ಸುಧಾರಿತ ಸುರಕ್ಷತಾ ಅಂಶಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಆದರೆ ಪ್ಲಟೂನಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಇಂಧನ ಉಳಿತಾಯದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ. ಒಕಾಡೊದಂತಹ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಕಿರಾಣಿಗಳ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವ್ಯಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-56771536|title=Ocado in self-driving vans push with £10m stake in Oxbotica|date=16 April 2021|access-date=14 May 2022|publisher=BBC News|language=en-GB}}</ref> ಮ್ಯಾಕ್ರೋ (ನಗರ ವಿತರಣೆ) ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ( ಕೊನೆಯ ಮೈಲಿ ವಿತರಣೆ ) ಸರಕುಗಳ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆ ಸೂಚಿಸಿದೆ <ref>{{Cite journal|title=Scope of Using Autonomous Trucks and Lorries for Parcel Deliveries in Urban Settings|first=Evelyne|last=Kassai|journal=Logistics|publisher=mdpi|date=17 June 2020|volume=4|issue=3|page=17|doi=10.3390/logistics4030017}}</ref> ಸಣ್ಣ ವಾಹನ ಗಾತ್ರಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. === ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು === ಚೀನಾ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಹೆನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಝೆಂಗ್ಝೌ ಮತ್ತು ಕೈಫೆಂಗ್ ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಸ್ ಅನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-10-05/the-world-s-first-driverless-bus-takes-to-the-road-in-china|title=China Rolls Out the 'World's First Driverless Bus|last=Metcalfe|first=John|date=5 October 2015|work=Bloomberg.com|access-date=25 July 2020|publisher=Bloomberg CityLab}}</ref> [[ಬೈದು]] ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್ ಲಾಂಗ್ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮಿನಿಬಸ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಸೀಟ್ ಇಲ್ಲದೆ ೧೪ ಆಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಾಹನ. ೧೦೦ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ೨೦೧೮ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಸೇವೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ವರ್ಷವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://newatlas.com/baidu-king-long-apolong/55310/|title=China's first Level 4 self-driving shuttle enters volume production|date=4 July 2018|website=newatlas.com}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.globenewswire.com/news-release/2018/07/04/1533217/0/en/Baidu-Joins-Forces-with-Softbank-s-SB-Drive-King-Long-to-Bring-Apollo-Powered-Autonomous-Buses-to-Japan.html|title=Baidu Joins Forces with Softbank's SB Drive, King Long to Bring Apollo-Powered Autonomous Buses to Japan|last=LLC|first=Baidu USA|date=4 July 2018|website=GlobeNewswire News Room}}</ref> ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ, ಬೆಲ್ಜಿಯಂ, ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ಯುಕೆ ನಗರಗಳು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿವೆ <ref>{{Cite web|url=http://cordis.europa.eu/result/brief/rcn/10263_en.html|title=Driverless cars take to the road|publisher=E.U.CORDIS Research Program CitynetMobil|access-date=27 October 2013|archive-date=3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203105328/http://cordis.europa.eu/result/brief/rcn/10263_en.html|url-status=deviated|archivedate=3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203105328/http://cordis.europa.eu/result/brief/rcn/10263_en.html}}</ref> <ref name="Detroit News">{{Cite news|url=http://www.detroitnews.com/article/20131227/POLITICS02/312270067/1148/rss25|title=Snyder OKs self-driving vehicles on Michigan's roads|date=27 December 2013|work=Detroit News|access-date=1 January 2014|archive-date=2 ಜನವರಿ 2014|archive-url=https://archive.today/20140102041034/http://www.detroitnews.com/article/20131227/POLITICS02/312270067/1148/rss25|url-status=deviated|archivedate=2 ಜನವರಿ 2014|archiveurl=https://archive.today/20140102041034/http://www.detroitnews.com/article/20131227/POLITICS02/312270067/1148/rss25}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-28551069|title=UK to allow driverless cars on public roads in January|date=30 July 2014|access-date=4 March 2015|publisher=BBC News}}</ref> ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿ, ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪೇನ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿವೆ. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಯುಕೆ ಮಿಲ್ಟನ್ ಕೇನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲುಟ್ಜ್ ಪಾತ್‌ಫೈಂಡರ್ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಪಾಡ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/businessclub/technology/11403306/This-is-the-Lutz-pod-the-UKs-first-driverless-car.html|title=This is the Lutz pod, the UK's first driverless car|last=Burn-Callander|first=Rebecca|date=11 February 2015|website=The Daily Telegraph|archive-url=https://web.archive.org/web/20150211183424/http://www.telegraph.co.uk/finance/businessclub/technology/11403306/This-is-the-Lutz-pod-the-UKs-first-driverless-car.html|archive-date=11 February 2015|access-date=11 February 2015}}</ref> ೨೦೧೫ ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಫ್ರೆಂಚ್ ಸರ್ಕಾರವು ಪಿಎಸ್‌‍ಎ ಪಿಯುಗಿಯೊ-ಸಿಟ್ರೊಯೆನ್ ಅನ್ನು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೈಜ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ೨೦೧೬ <ref>{{Cite web|url=http://www.psa-peugeot-citroen.com/en/featured-content/autonomous-car|title=Autonomous vehicle: the automated driving car of the future|website=PSA PEUGEOT CITROËN|archive-url=https://web.archive.org/web/20150926164601/http://www.psa-peugeot-citroen.com/en/featured-content/autonomous-car|archive-date=26 September 2015|access-date=2 October 2015}}</ref> ವೇಳೆಗೆ ಬೋರ್ಡೆಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರಾಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಂತಹ ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಂಪನಿಗಳಾದ ಥೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಲಿಯೊ (ಆಡಿ ಮತ್ತು ಮರ್ಸಿಡಿಸ್ ಪ್ರೀಮಿಯನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವ ಮೊದಲ ಸ್ವಯಂ-ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಕಾರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಒದಗಿಸುವವರು) ನಡುವಿನ ಮೈತ್ರಿಯು ತನ್ನದೇ ಆದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಟೌರಂಗಾ ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/technology/88790124/first-new-zealand-autonomous-vehicle-demonstration-kicks-off-at-christchurch-airport|title=First New Zealand autonomous vehicle demonstration kicks off at Christchurch Airport|last=Hayward|first=Michael|date=26 January 2017|website=Stuff|access-date=23 March 2017}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.nzherald.co.nz/bay-of-plenty-times/news/article.cfm?c_id=1503343&objectid=11748639|title=Self-driving car to take on Tauranga traffic this week|date=15 November 2016|work=[[Bay of Plenty Times]]|access-date=23 March 2017|archive-date=24 ಮಾರ್ಚ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324092816/http://www.nzherald.co.nz/bay-of-plenty-times/news/article.cfm?c_id=1503343&objectid=11748639|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/motoring/news/86555735/nzs-first-selfdrive-vehicle-demonstration-begins|title=NZ's first self-drive vehicle demonstration begins|date=17 November 2016|website=Stuff|access-date=23 March 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.radionz.co.nz/news/national/307435/driverless-buses-'it-is-going-to-be-big'|title=Driverless buses: 'It is going to be big'|last=Frykberg|first=Eric|date=28 June 2016|publisher=[[Radio New Zealand]]|access-date=23 March 2017}}</ref> == ಘಟನೆಗಳು == === ಟೆಸ್ಲಾ ಆಟೋಪೈಲಟ್ === ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಂತೆ, ಟೆಸ್ಲಾ ಅವರ ಸುಧಾರಿತ ಚಾಲಕ-ಸಹಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಎಡಿಎಎಸ್‌‌‌‍) ಆಟೋಪೈಲಟ್ ಅನ್ನು ಹಂತ ೨ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2021/10/25/ntsb-chair-elon-musk-change-tesla-autopilot/|title=NTSB chair calls on Elon Musk to change design of Tesla Autopilot|last=Kirsten Korosec|date=26 October 2021|work=[[TechCrunch]]|access-date=12 November 2021}}</ref> ೨೦ ಜನವರಿ ೨೦೧೬ ರಂದು ಚೀನಾದ ಹುಬೈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಟೋಪೈಲಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಟೆಸ್ಲಾದ ಐದು ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಅಪಘಾತಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಸಂಭವಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://datasetsearch.research.google.com/search?query=tesla%20deaths&docid=QYBSmRGFh9iXZv8xAAAAAA==|title=Tesla Fatalities Dataset|access-date=17 October 2020}}</ref> ಚೀನಾದ ೧೬೩.ಕೋಮ್‌‌ ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು "ಟೆಸ್ಲಾ ಅವರ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಚಾಲನೆಯಿಂದ (ಸಿಸ್ಟಮ್) ಚೀನಾದ ಮೊದಲ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಸಾವು" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಟೆಸ್ಲಾ ವಾಹನವು ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾರು ಸ್ವಯಂಪೈಲಟ್‌ನಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಅವರ ರೆಕಾರ್ಡರ್ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ೧೬೩.ಕೋಮ್‌‍ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದ ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಕಾರಿನ ಸಮಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಫಲತೆ ಮತ್ತು ಚಾಲಕನ ಉತ್ತಮ ಚಾಲನಾ ದಾಖಲೆಯಂತಹ ಇತರ ಅಂಶಗಳು, ಕಾರು ಆಟೋಪೈಲಟ್‌ನಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ಬಲವಾದ ಸಂಭವನೀಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿತು. ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಅಪಘಾತ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. <ref name="china-fatality">{{Cite news|url=https://qz.com/783009/the-scary-similarities-between-teslas-tsla-deadly-autopilot-crashes|title=There are some scary similarities between Tesla's deadly crashes linked to Autopilot|last=Horwitz|first=Josh|date=20 September 2016|work=Quartz|access-date=19 March 2018|last2=Timmons|first2=Heather}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://c.m.163.com/news/a/C0UBU2I0002580S6.html|title=China's first accidental death due to Tesla's automatic driving: not hitting the front bumper|date=14 September 2016|website=[[Media of China|China State Media]]|language=zh|access-date=18 March 2018}}</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ಚಾಲಕನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಟೆಸ್ಲಾ ನಡುವಿನ ನಂತರದ ಸಿವಿಲ್ ಮೊಕದ್ದಮೆಯಲ್ಲಿ ಅಪಘಾತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾರು ಆಟೋಪೈಲಟ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ಟೆಸ್ಲಾ ನಿರಾಕರಿಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆ ಸತ್ಯವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಪುರಾವೆಯನ್ನು ಬಲಿಪಶುವಿನ ತಂದೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://jalopnik.com/two-years-on-a-father-is-still-fighting-tesla-over-aut-1823189786|title=Two Years On, A Father Is Still Fighting Tesla Over Autopilot And His Son's Fatal Crash|last=Felton|first=Ryan|date=27 February 2018|website=jalopnik.com|access-date=18 March 2018}}</ref> ೭ ಮೇ ೨೦೧೬ ರಂದು ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ವಿಲ್ಲಿಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೆಸ್ಲಾ ಮಾಡೆಲ್ ಎಸ್ [[ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾರ್|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕಾರು]] ಆಟೋಪೈಲಟ್ ಮೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಗ ವಾಹನವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಎರಡನೇ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಅಪಘಾತ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ೧೮ ಚಕ್ರಗಳ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್-ಟ್ರೇಲರ್‌ಗೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದಾರೆ. ೨೮ ಜೂನ್ ೨೦೧೬ ರಂದು ಯುಎಸ್‌‌ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೈವೇ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಸೇಫ್ಟಿ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ (ಎನ್‌ಎಚ್‌ಟಿಎಸ್‌ಎ) ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಹೈವೇ ಪೆಟ್ರೋಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅಪಘಾತದ ಬಗ್ಗೆ ಔಪಚಾರಿಕ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಎನ್‌‍ಎಚ್‌‍ಟಿಎಸ್‌‍ಎ ಪ್ರಕಾರ, ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಟ್ರೈಲರ್ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರವೇಶ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಛೇದಕದಲ್ಲಿ ಟೆಸ್ಲಾ ಮುಂದೆ ಎಡಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದಾಗ ಅಪಘಾತ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವರದಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಕಾರು ಬ್ರೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ. ಟ್ರಕ್‌ನ ಟ್ರೇಲರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋದ ನಂತರ ಕಾರು ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2016/jun/30/tesla-autopilot-death-self-driving-car-elon-musk|title=Tesla driver dies in first fatal crash while using autopilot mode|last=Yadron|first=Danny|date=1 July 2016|work=[[The Guardian]]|access-date=1 July 2016|last2=Tynan|first2=Dan|location=San Francisco}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/07/01/business/self-driving-tesla-fatal-crash-investigation.html|title=Self-Driving Tesla Involved in Fatal Crash|last=Vlasic|first=Bill|date=30 June 2016|work=[[The New York Times]]|access-date=1 July 2016|last2=Boudette|first2=Neal E.}}</ref> ಎನ್‌‍ಎಚ್‌‍ಟಿಎಸ್‌‍ಎ ಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವು ಅಪಘಾತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಯಾವುದೇ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಅಂದಾಜು ೨೫,೦೦೦ ಮಾಡೆಲ್ ಎಸ್‌ ಕಾರುಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www-odi.nhtsa.dot.gov/acms/cs/jaxrs/download/doc/UCM530776/INOA-PE16007-7080.PDF|title=ODI Resume – Investigation: PE 16-007|last=Office of Defects Investigations, NHTSA|date=28 June 2016|publisher=[[National Highway Traffic Safety Administration]] (NHTSA)|access-date=2 July 2016|archive-date=6 ಜುಲೈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160706022332/http://www-odi.nhtsa.dot.gov/acms/cs/jaxrs/download/doc/UCM530776/INOA-PE16007-7080.PDF|url-status=deviated|archivedate=6 ಜುಲೈ 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160706022332/http://www-odi.nhtsa.dot.gov/acms/cs/jaxrs/download/doc/UCM530776/INOA-PE16007-7080.PDF}}</ref>೮ ಜುಲೈ ೨೦೧೬ ರಂದು, ಎನ್‌‍ಎಚ್‌‍ಟಿಎಸ್‌‍ಎ ಟೆಸ್ಲಾ ಮೋಟಾರ್ಸ್ ತನ್ನ ಆಟೋಪೈಲಟ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವಿನ್ಯಾಸ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸಿತು. ಏಜೆನ್ಸಿಯು ತನ್ನ ಪರಿಚಯದ ನಂತರ ಆಟೋಪೈಲಟ್‌ಗೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿನ್ಯಾಸ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ನವೀಕರಣಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ವಿನಂತಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಟೆಸ್ಲಾ ಅವರ ನವೀಕರಣಗಳ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite news|url=http://www.autonews.com/article/20160712/OEM06/160719970/nhtsa-seeks-answers-on-fatal-tesla-autopilot-crash|title=NHTSA seeks answers on fatal Tesla Autopilot crash|last=Shepardson|first=David|date=12 July 2016|work=[[Automotive News]]|access-date=13 July 2016}}</ref> ಟೆಸ್ಲಾ ಪ್ರಕಾರ, "ಆಟೋಪೈಲಟ್ ಅಥವಾ ಡ್ರೈವರ್ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್-ಟ್ರೇಲರ್‌ನ ಬಿಳಿ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಬೆಳಗಿದ ಆಕಾಶದ ವಿರುದ್ಧ ಗಮನಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರೇಕ್ ಅನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ." "ಟ್ರೇಲರ್‌ನ ಕೆಳಭಾಗವು ಮಾಡೆಲ್ ಎಸ್‌‌ ನ ವಿಂಡ್‌ಶೀಲ್ಡ್‌ನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದರೊಂದಿಗೆ" ಟ್ರೇಲರ್‌ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ವೇಗವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಕಾರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಇದು ೧೩೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಮೈಲುಗಳು (೨೧೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಕಿಲೋಮೀಟರ್) ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಟೆಸ್ಲಾ ಅವರ ಮೊದಲ ಸ್ವಯಂಪೈಲಟ್ ಸಾವು ಎಂದು ಟೆಸ್ಲಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ತನ್ನ ಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ಆಟೋಪೈಲಟ್ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಹೇಳಿಕೆಯ ಮೂಲಕ, ಟೆಸ್ಲಾವು ೨೦೧೬ ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಹುಬೈ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಆಟೊಪೈಲಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ದೋಷದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಟೆಸ್ಲಾ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿ ೯೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಮೈಲುಗಳು (೧೫೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಕಿಲೋಮೀಟರ್) ಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಾವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಯುಎಸ್‌‌ ನಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ. <ref name="AutopilotCrash01">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2016/jun/30/tesla-autopilot-death-self-driving-car-elon-musk|title=Tesla driver dies in first fatal crash while using autopilot mode|last=Yadron|first=Danny|date=1 July 2016|work=[[The Guardian]]|access-date=1 July 2016|last2=Tynan|first2=Dan|location=San Francisco}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFYadronTynan2016">Yadron, Danny; Tynan, Dan (1 July 2016). [https://www.theguardian.com/technology/2016/jun/30/tesla-autopilot-death-self-driving-car-elon-musk "Tesla driver dies in first fatal crash while using autopilot mode"]. ''[[ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್|The Guardian]]''. San Francisco<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 July</span> 2016</span>.</cite></ref> <ref name="AutopilotCrash02">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/07/01/business/self-driving-tesla-fatal-crash-investigation.html|title=Self-Driving Tesla Involved in Fatal Crash|last=Vlasic|first=Bill|date=30 June 2016|work=[[The New York Times]]|access-date=1 July 2016|last2=Boudette|first2=Neal E.}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFVlasicBoudette2016">Vlasic, Bill; Boudette, Neal E. (30 June 2016). [https://www.nytimes.com/2016/07/01/business/self-driving-tesla-fatal-crash-investigation.html "Self-Driving Tesla Involved in Fatal Crash"]. ''[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್|The New York Times]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 July</span> 2016</span>.</cite></ref> <ref>{{Cite press release|title=A Tragic Loss|date=30 June 2016|publisher=[[Tesla Motors]]|url=https://www.teslamotors.com/blog/tragic-loss|quote=This is the first known fatality in just over 130 million miles where Autopilot was activated. Among all vehicles in the US, there is a fatality every 94&nbsp;million miles. Worldwide, there is a fatality approximately every 60&nbsp;million miles.|accessdate=1 July 2016}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಪಘಾತಗಳ ಸಾವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪಾದಚಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೋಟಾರ್‌‌ ಸೈಕಲ್‌‍ ಚಾಲಕರು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/samabuelsamid/2016/07/05/adding-some-statistical-perspective-to-tesla-autopilot-safety-claims|title=Adding Some Statistical Perspective To Tesla Autopilot Safety Claims|last=Abuelsamid|first=Sam|website=[[Forbes]]}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www-fars.nhtsa.dot.gov/Main/index.aspx|title=FARS Encyclopedia|last=Administration|first=National Highway Traffic Safety}}</ref> ಜುಲೈ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್‌‍ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರಿಗೆ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಂಡಳಿ (ಎನ್‌‍ಟಿಎಸ್‌‍ಬಿ) ಆಟೋಪೈಲಟ್ ತೊಡಗಿರುವಾಗ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಅಪಘಾತದ ಬಗ್ಗೆ ಔಪಚಾರಿಕ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಎನ್‌‍ಟಿಎಸ್‌‍ಬಿ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದು ಕೇವಲ ನೀತಿ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಏಜೆನ್ಸಿಯ ವಕ್ತಾರರು "ಆ ಘಟನೆಯಿಂದ ನಾವು ಏನನ್ನು ಕಲಿಯಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡುವುದು ಮತ್ತು ನೋಡುವುದು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡವು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ನಾವು ಅದನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸುರಕ್ಷಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದು." <ref>{{Cite news|url=http://www.autonews.com/article/20160708/OEM11/307089859/ntsb-to-scrutinize-driver-automation-with-probe-of-tesla-crash|title=NTSB to scrutinize driver automation with probe of Tesla crash|last=Levin|first=Alan|date=8 July 2016|work=[[Automotive News]]|access-date=11 July 2016|last2=Plungis|first2=Jeff}}</ref> ಜನವರಿ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಎನ್‌‍ಟಿಎಸ್‌‍ಬಿ ಟೆಸ್ಲಾ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ ವರದಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಟೆಸ್ಲಾ ಕಾರುಗಳಿಗೆ, ಆಟೋಪೈಲಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ ಕ್ರ್ಯಾಶ್ ದರವು ೪೦ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತನಿಖೆಯು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2017/1/19/14323990/tesla-autopilot-fatal-accident-nhtsa-investigation-ends|title=Fatal Tesla Autopilot accident investigation ends with no recall ordered|date=19 January 2016|website=[[The Verge]]|access-date=19 January 2017}}</ref> ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಎನ್‌‍ಟಿಎಸ್‌‍ಬಿ ಚೇರ್ ಕಂಪನಿಯ ಸಿಇಓ ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಪತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಚಾಲಕರಿಂದ ದುರುಪಯೋಗವಾಗದಂತೆ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತನ್ನ ಆಟೋಪೈಲಟ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಟೆಸ್ಲಾಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿತು. <ref name="NTSB_2021">{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2021/10/25/ntsb-chair-elon-musk-change-tesla-autopilot/|title=NTSB chair calls on Elon Musk to change design of Tesla Autopilot|last=Kirsten Korosec|date=26 October 2021|work=[[TechCrunch]]|access-date=12 November 2021}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKirsten_Korosec2021">Kirsten Korosec (26 October 2021). [https://techcrunch.com/2021/10/25/ntsb-chair-elon-musk-change-tesla-autopilot/ "NTSB chair calls on Elon Musk to change design of Tesla Autopilot"]. ''[[ಟೆಕ್ಕ್ರಂಚ್|TechCrunch]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 November</span> 2021</span>.</cite></ref> === ವೇಮೊ === [[ಚಿತ್ರ:Google_driverless_car_at_intersection.gk.jpg|thumb| ಗೂಗಲ್‌‍ ನ ಆಂತರಿಕ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರು]] ವೇಮೊ ಗೂಗಲ್‌‌ ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರು ಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಾಹನಗಳು ೩೦೦,೦೦೦ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ-ಚಾಲನಾ ಮೈಲುಗಳನ್ನು (೫೦೦,೦೦೦ ಕಿಮೀ) ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿವೆ ಎಂದು ಗೂಗಲ್ ಘೋಷಿಸಿತು. ಅಪಘಾತ-ಮುಕ್ತ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹನ್ನೆರಡು ಕಾರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಿ ಏಕ ಚಾಲಕರೊಂದಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. <ref>[http://googleblog.blogspot.hu/2012/08/the-self-driving-car-logs-more-miles-on.html Self-driving Car Logs More Miles], googleblog</ref> ಮೇ ೨೦೧೪ ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ವೀಲ್, ಗ್ಯಾಸ್ ಪೆಡಲ್ ಅಥವಾ ಬ್ರೇಕ್ ಪೆಡಲ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಹೊಸ ಮೂಲಮಾದರಿಯನ್ನು ಗೂಗಲ್ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿತ್ತು. ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ , ಗೂಗಲ್ ತಮ್ಮ ಫ್ಲೀಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೧,೫೦೦,೦೦೦ ಮೈಲಿ (೨,೪೦೦,೦೦೦ ಕಿಮೀ) ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದೆ . <ref>{{Cite web|url=https://static.googleusercontent.com/media/www.google.com/lt//selfdrivingcar/files/reports/report-0316.pdf|title=Google Self-Driving Car Project, Monthly Report, March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917091525/https://static.googleusercontent.com/media/www.google.com/lt//selfdrivingcar/files/reports/report-0316.pdf|archive-date=17 September 2016|access-date=23 March 2016|archivedate=17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160917091525/https://static.googleusercontent.com/media/www.google.com/lt//selfdrivingcar/files/reports/report-0316.pdf|url-status=deviated}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಗೂಗಲ್‌‍ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ತನ್ನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ವೇಮೊ ಎಂಬ ಹೊಸ ಕಂಪನಿಗೆ ತಿರುಗಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಗೂಗಲ್‌ ಮತ್ತು ವೇಮೊ ಎರಡೂ ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ಮೂಲ ಕಂಪನಿಯ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. <ref>{{Cite web|url=https://waymo.com/|title=Waymo|website=Waymo}}</ref> ೨೦೧೬ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗೂಗಲ್‌‍ನ ಅಪಘಾತ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕಾರುಗಳು ೧೪ ಘರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಅದರಲ್ಲಿ ಇತರ ಚಾಲಕರು ೧೩ ಬಾರಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಕಾರಿನ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/innovations/wp/2016/02/29/for-the-first-time-googles-self-driving-car-takes-some-blame-for-a-crash/|title=For the first time, Google's self-driving car takes some blame for a crash|date=29 February 2016|work=The Washington Post}}</ref> ಜೂನ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಆ ದಿನಾಂಕದವರೆಗೆ ೧೨ ವಾಹನಗಳು ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದವು ಎಂದು ಬ್ರಿನ್ ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ಸ್ಟಾಪ್ ಚಿಹ್ನೆ ಅಥವಾ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಲೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಹಿಂಬದಿಯ ಘರ್ಷಣೆಗಳು, ಎರಡರಲ್ಲಿ ವಾಹನವನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಚಾಲಕನು ಬದಿಗೆ ಸ್ವೈಪ್ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಚಾಲಕನು ಸ್ಟಾಪ್ ಚಿಹ್ನೆಯ ಮೂಲಕ ಉರುಳಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಒಂದು ಗೂಗಲ್‌‍ ಉದ್ಯೋಗಿ ಕಾರನ್ನು ಹಸ್ತಚಾಲಿತವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. <ref>{{Cite news|url=https://www.latimes.com/business/la-fi-google-cars-20150603-story.html|title=Google founder defends accident records of self-driving cars|date=3 June 2015|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=1 July 2016|agency=[[Associated Press]]}}</ref> ಜುಲೈ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಮೂರು ಗೂಗಲ್‌ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ವಾಹನವನ್ನು ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಲೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರೇಕ್ ಮಾಡಲು ವಿಫಲವಾದ ಕಾರಿನಿಂದ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಘರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿರುವುದು ಇದೇ ಮೊದಲು. <ref>{{Cite web|url=http://www.govtech.com/transportation/Google-Autonomous-Car-Experiences-Another-Crash.html|title=Google Autonomous Car Experiences Another Crash|last=Mathur|first=Vishal|date=17 July 2015|access-date=18 July 2015}}</ref> ೧೪ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೬ ರಂದು ಗೂಗಲ್‌‌ ವಾಹನವು ಮರಳು ಚೀಲಗಳು ತನ್ನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಡೆಯುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಬಸ್‌ಗೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದಿದೆ. "ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ನಾವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೆಲವು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊರುತ್ತೇವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ಕಾರು ಚಲಿಸದಿದ್ದರೆ, ಘರ್ಷಣೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಗೂಗಲ್ ಹೇಳಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.latimes.com/local/lanow/la-me-ln-google-self-driving-car-bus-collision-20160229-story.html|title=Passenger bus teaches Google robot car a lesson|date=29 February 2016|work=Los Angeles Times}}</ref> ಗೂಗಲ್ ಕ್ರ್ಯಾಶ್ ಅನ್ನು ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಯ ಅನುಭವ ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಿದೆ. ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗಾಯಗಳು ವರದಿಯಾಗಿಲ್ಲ. <ref name="WashingtonPost">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/innovations/wp/2016/02/29/for-the-first-time-googles-self-driving-car-takes-some-blame-for-a-crash/|title=For the first time, Google's self-driving car takes some blame for a crash|date=29 February 2016|work=The Washington Post}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.washingtonpost.com/news/innovations/wp/2016/02/29/for-the-first-time-googles-self-driving-car-takes-some-blame-for-a-crash/ "For the first time, Google's self-driving car takes some blame for a crash"]. ''The Washington Post''. 29 February 2016.</cite></ref> === ಉಬರ್‌ನ ಸುಧಾರಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಗುಂಪು (ಎಟಿಜಿ) === ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್ ರಾಜ್ಯದ ಅರಿಜೋನಾದಲ್ಲಿ ಉಬರ್‌ನ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಗ್ರೂಪ್ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರಿಗೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದ ನಂತರ ಎಲೈನ್ ಹೆರ್ಜ್‌ಬರ್ಗ್ ನಿಧನರಾದರು. ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷತಾ ಚಾಲಕ ಇದ್ದ. ಹರ್ಜ್‌ಬರ್ಗ್ ಒಂದು ಛೇದಕದಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ರಸ್ತೆಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತಿದ್ದರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/video-shows-final-seconds-before-fatal-uber-self-driving-car-crash-1521673182|title=Video Shows Moments Before Uber Robot Car Rammed into Pedestrian|last=Bensinger|first=Greg|date=22 March 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=25 March 2018|last2=Higgins|first2=Tim}}</ref> ಇದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನದಿಂದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಘಟನೆಯು ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರು ಉದ್ಯಮದ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://news.vice.com/en_us/article/kzxq3y/self-driving-uber-killed-a-pedestrian-as-human-safety-driver-watched|title=Self-driving Uber killed a pedestrian as human safety driver watched|last=Lubben|first=Alex|date=19 March 2018|publisher=[[Vice News]]|access-date=18 November 2021|archive-date=19 ಮೇ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190519235813/https://news.vice.com/en_us/article/kzxq3y/self-driving-uber-killed-a-pedestrian-as-human-safety-driver-watched|url-status=dead}}</ref> ಮಾನವ ಚಾಲಕನು ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಅಪಘಾತವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದೆಂದು ಕೆಲವು ತಜ್ಞರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-03-22/video-said-to-show-failure-of-uber-s-tech-in-fatal-arizona-crash|title=Human Driver Could Have Avoided Fatal Uber Crash, Experts Say|date=22 March 2018|work=Bloomberg.com}}</ref> ಅರಿಝೋನಾ ಗವರ್ನರ್ ಡೌಗ್ ಡ್ಯೂಸಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯ "ಪ್ರಶ್ನಾತೀತ ವೈಫಲ್ಯ" ವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕಂಪನಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಿದರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.abc15.com/news/region-phoenix-metro/central-phoenix/governor-ducey-suspends-uber-from-autonomous-vehicle-testing|title=Governor Ducey suspends Uber from automated vehicle testing|date=27 March 2018|access-date=27 March 2018|publisher=[[KNXV-TV]]|agency=Associated Press}}</ref> ಉಬರ್ ನಂತರ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ನೀಡುವವರೆಗೆ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.sfchronicle.com/business/article/Uber-pulls-out-of-all-self-driving-car-testing-in-12785490.php|title=Uber puts the brakes on testing robot cars in California after Arizona fatality|last=Said|first=Carolyn|date=27 March 2018|work=San Francisco Chronicle|access-date=8 April 2018}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51393808|title=Uber self-driving cars allowed back on California roads|date=5 February 2020|access-date=24 October 2022|publisher=BBC News|language=en-GB}}</ref> ಮೇ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರಿಗೆ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಂಡಳಿಯು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವರದಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.ntsb.gov/investigations/AccidentReports/Reports/HWY18MH010-prelim.pdf|title=Preliminary Report Released for Crash Involving Pedestrian, Uber Technologies, Inc., Test Vehicle|date=24 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180607193425/https://www.ntsb.gov/investigations/AccidentReports/Reports/HWY18MH010-prelim.pdf|archive-date=7 June 2018}}</ref> ೧೮ ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಅಂತಿಮ ವರದಿಯು ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣದ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಸುರಕ್ಷತಾ ಚಾಲಕ ತನ್ನ ಫೋನ್‌ನಿಂದ ವಿಚಲಿತಳಾಗಿ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಉಬರ್ ಎಟಿಜಿಯ "ಅಸಮರ್ಪಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿ" ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ವರದಿಯು ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಸಂತ್ರಸ್ತೆಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮೆಥಾಂಫೆಟಮೈನ್ ಅನ್ನು "ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/6d0c5544-0afb-11ea-bb52-34c8d9dc6d84|title=Uber back-up driver faulted in fatal autonomous car crash|date=19 November 2019|work=Financial Times|access-date=24 October 2022}}</ref> ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಪರೀಕ್ಷಾ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುವ ಮೊದಲು ಫೆಡರಲ್ ನಿಯಂತ್ರಕರನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಮಂಡಳಿಯು ಕರೆ ನೀಡಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.ntsb.gov/news/press-releases/Pages/NR20191119c.aspx|title='Inadequate Safety Culture' Contributed to Uber Automated Test Vehicle Crash – NTSB Calls for Federal Review Process for Automated Vehicle Testing on Public Roads|website=ntsb.gov|access-date=24 October 2022}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಕಪ್ ಡ್ರೈವರ್ ರಾಫೆಲ್ ವಾಸ್ಕ್ವೆಜ್ ಅವರ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ನರಹತ್ಯೆಯ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಆಕೆಯ ಫೋನ್ ಹುಲು ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಾರವಾದ ''ಧ್ವನಿಯನ್ನು'' ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಮಾಡುವಾಗ ಅವಳು ಹಲವಾರು ಸೆಕೆಂಡುಗಳವರೆಗೆ ರಸ್ತೆಯತ್ತ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ನಿರಪರಾಧಿ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಕಾಯಲು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಊಬರ್‌‌ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಆರೋಪವನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಯುಎಸ್‌ಎ ನಲ್ಲಿ ನಿಗಮಕ್ಕೆ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ. ಸುರಕ್ಷತಾ ಚಾಲಕ ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರನೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವಳು ಅಪಘಾತವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಸೀಟಿನಲ್ಲಿದ್ದಳು (ಮಟ್ಟ ೩ ರಂತೆ). ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೧ ಕ್ಕೆ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-54175359|title=Uber's self-driving operator charged over fatal crash|date=16 September 2020|publisher=BBC News}}</ref> === ನವ್ಯಾ ಆರ್ಮಾ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ === ೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ ರಂದು ಪ್ರಯಾಣಿಕರೊಂದಿಗೆ ನವ್ಯ ಅರ್ಮಾ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತ ಬಸ್ ಟ್ರಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಪಘಾತಕ್ಕೀಡಾಯಿತು. ಟ್ರಕ್ ಅಪಘಾತದ ತಪ್ಪು ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ನಿಂತಿದ್ದ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಬಸ್‌ಗೆ ಹಿಮ್ಮುಖವಾಗಿದೆ. ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಬಸ್ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅದರ ಹೆಡ್‌ಲೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮಿನುಗುವುದು ಅಥವಾ ಹಾರ್ನ್ ಅನ್ನು ಧ್ವನಿಸುವಂತಹ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಚಾಲನಾ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಲಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದಂತೆ, "ನೌಕೆಯು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ನೌಕೆಯು ಇನ್ನೂ ನಿಂತಿತು." <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2017/nov/09/self-driving-bus-crashes-two-hours-after-las-vegas-launch-truck-autonomous-vehicle|title=Self-driving bus involved in crash less than two hours after Las Vegas launch|last=Gibbs|first=Samuel|date=9 November 2017|work=[[The Guardian]]|access-date=9 November 2017}}</ref> === ಎನ್‌ಐಓ ನ್ಯಾವಿಗೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೈಲಟ್ === ೧೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೧ ರಂದು, ಅವರ ಎನ್‌ಐಓ ಇಎಸ್‌‍೮ ನಿರ್ಮಾಣ ವಾಹನಕ್ಕೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದ ನಂತರ ೩೧ ವರ್ಷದ ಚೀನೀ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.newsdirectory3.com/believing-too-much-in-the-words-automatic-driving-the-ceo-of-a-chinese-startup-company-crashed-into-a-construction-vehicle-in-self-driving-mode-and-died-t%E5%AE%A2%E9%82%A6/|title=Believing too much in the words 'automatic driving', the CEO of a Chinese startup company crashed into a construction vehicle in self-driving mode and died {{!}} T客邦|date=20 August 2021|website=News Directory 3|language=en-US|access-date=17 February 2022|archive-date=17 ಫೆಬ್ರವರಿ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220217170750/https://www.newsdirectory3.com/believing-too-much-in-the-words-automatic-driving-the-ceo-of-a-chinese-startup-company-crashed-into-a-construction-vehicle-in-self-driving-mode-and-died-t%E5%AE%A2%E9%82%A6/|url-status=dead}}</ref> ಎನ್‌ಐಓನ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವು ಇನ್ನೂ ಬೀಟಾದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಸ್ಥಿರ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. <ref>{{Cite web|url=https://investorplace.com/2021/08/nio-stock-10-things-to-know-about-the-fatal-crash-dragging-down-nio-today/|title=NIO Stock: 10 Things to Know About the Fatal Crash Dragging Down Nio Today|last=Rearick|first=Brenden|last2=Aug 16|first2=InvestorPlace Assistant News Writer|date=16 August 2021|website=InvestorPlace|language=en-US|access-date=17 February 2022|last3=2021|last4=EST|first4=12:56&nbsp;pm}}</ref> ವಾಹನದ ಕೈಪಿಡಿಯು ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುವಾಗ ಚಾಲಕನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರೂ, ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಮೃತರ ಕುಟುಂಬದ ವಕೀಲರು ವಾಹನಕ್ಕೆ ಎನ್‌ಐಓನ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದು ನಕಲಿ ಡೇಟಾಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.autoevolution.com/news/nio-s-autopilot-nop-faces-intense-scrutiny-with-first-fatal-crash-in-china-167486.html|title=Nio's Autopilot, NOP, Faces Intense Scrutiny With First Fatal Crash in China|last=Ruffo|first=Gustavo Henrique|date=17 August 2021|website=autoevolution|language=en|access-date=17 February 2022}}</ref> === ಟೊಯೋಟಾ ಇ-ಪ್ಯಾಲೆಟ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ === ೨೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೧ ರಂದು, ಒಲಂಪಿಕ್ ಮತ್ತು [[2020 ಬೇಸಿಗೆ ಪ್ಯಾರಾಲಿಂಪಿಕ್ಸ್|ಪ್ಯಾರಾಲಿಂಪಿಕ್ ಗೇಮ್ಸ್ ಟೋಕಿಯೊ ೨೦೨೦]] ರಲ್ಲಿ ಅಥ್ಲೀಟ್‌ಗಳ ಹಳ್ಳಿಯೊಳಗೆ ಚಲನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಬಳಸಲಾದ ಮೊಬಿಲಿಟಿ ವಾಹನವಾದ ಟೊಯೋಟಾ ಇ-ಪ್ಯಾಲೆಟ್, ಪಾದಚಾರಿ ದಾಟುವಿಕೆಯನ್ನು ದಾಟಲು ದೃಷ್ಟಿಹೀನ ಪಾದಚಾರಿಗೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದಿದೆ. <ref name="toyota_2021-08-27">{{Cite news|url=https://global.toyota/en/newsroom/corporate/35952477.html|title=Statement Regarding a Collision between a Pedestrian and a Toyota e-Palette Vehicle at the Tokyo 2020 Olympic and Paralympic Athletes' Village|date=27 August 2021|work=[[Toyota]]Times|access-date=17 November 2021}}</ref> ಅಪಘಾತದ ನಂತರ ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ೩೧ ರಂದು ಮರುಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://english.kyodonews.net/news/2021/08/f57b83f9f778-breaking-news-toyota-self-driving-buses-in-paralympic-village-to-restart-tues.html|title=Toyota self-driving buses in Paralympic village to restart on Aug. 31|date=30 August 2021|access-date=17 November 2021|agency=[[Kyodo News]]}}</ref> == ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು == ೨೦೧೧ ರ ಆಕ್ಸೆಂಚರ್‌ನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ೨,೦೦೬ ಯುಎಸ್‌‍ ಮತ್ತು ಯುಕೆ ೪೯% ಆನ್‌ಲೈನ್ ಗ್ರಾಹಕರು "ಚಾಲಕರಹಿತ ಕಾರ್" ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಆರಾಮದಾಯಕ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://newsroom.accenture.com/article_display.cfm?article_id=5146|title=Consumers in US and UK Frustrated with Intelligent Devices That Frequently Crash or Freeze, New Accenture Survey Finds|date=10 October 2011|publisher=Accenture|access-date=30 June 2013}}</ref> ೨೦೧೨ ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಜೆಡಿ ಪವರ್ ಮತ್ತು ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್‌ನ ೧೭,೪೦೦ ವಾಹನ ಮಾಲೀಕರ ೩೭% ರಷ್ಟು ಜನರು "ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕಾರನ್ನು" ಖರೀದಿಸಲು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಯುಎಸ್‌ $೩,೦೦೦ ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ ಆ ಅಂಕಿ ಅಂಶವು ೨೦% ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://reviews.cnet.com/8301-13746_7-57422698-48/many-car-buyers-show-interest-in-autonomous-car-tech/|title=Many car buyers show interest in autonomous car tech|last=Yvkoff|first=Liane|date=27 April 2012|publisher=CNET|access-date=30 June 2013|archive-date=8 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130908035108/http://reviews.cnet.com/8301-13746_7-57422698-48/many-car-buyers-show-interest-in-autonomous-car-tech/|url-status=dead}}</ref> ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಸಂಶೋಧಕ ಪಲ್ಸ್ ಸುಮಾರು ೧,೦೦೦ ಜರ್ಮನ್ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳ ೨೦೧೨ ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ೨೨% ಈ ಕಾರುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ೧೦% ನಿರ್ಧರಿಸದವರಾಗಿದ್ದರು, ೪೪% ಸಂಶಯಾಸ್ಪದರು ಮತ್ತು ೨೪% ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.motorvision.de/service-ratgeber/selbstfahrende-autos-deutschland-22-prozent-deutschen-grosse-akzeptanz-roboterfahrzeuge-39281.html|title=Große Akzeptanz für selbstfahrende Autos in Deutschland|date=9 October 2012|publisher=motorvision.de|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160515125001/http://www.motorvision.de/service-ratgeber/selbstfahrende-autos-deutschland-22-prozent-deutschen-grosse-akzeptanz-roboterfahrzeuge-39281.html|archive-date=15 May 2016|access-date=6 September 2013|archivedate=15 ಮೇ 2016|archiveurl=http://arquivo.pt/wayback/20160515125001/http://www.motorvision.de/service-ratgeber/selbstfahrende-autos-deutschland-22-prozent-deutschen-grosse-akzeptanz-roboterfahrzeuge-39281.html|url-status=deviated}}</ref> ೨೦೧೩ ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಸಿಸ್ಕೊ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ನ ೧೦ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ೧,೫೦೦ ಗ್ರಾಹಕರಲ್ಲಿ ೫೭% ಗ್ರಾಹಕರು " ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾನವ ಚಾಲಕನ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುವ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬ್ರೆಜಿಲ್, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಒಪ್ಪಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.autosphere.ca/collisionmanagement/2013/05/22/autonomous-cars-found-trustworthy-in-global-study/|title=Autonomous Cars Found Trustworthy in Global Study|date=22 May 2013|publisher=autosphere.ca|access-date=6 September 2013|archive-date=29 ಜುಲೈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729095102/http://www.autosphere.ca/collisionmanagement/2013/05/22/autonomous-cars-found-trustworthy-in-global-study/|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ ಇನ್ಸೂರೆನ್ಸ್‌‍.ಕೋಮ್‌‍ನಿಂದ ನಡೆದ ಯುಎಸ್‌‍ ಟೆಲಿಫೋನ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದಿರುವ ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ಚಾಲಕರು ಕನಿಷ್ಠ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ಕಾರು ವಿಮೆಯು ಅಗ್ಗವಾಗಿದ್ದರೆ ೮೬% ಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ೩೧.೭% ಜನರು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರು ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೆ ಅವರು ಚಾಲನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.insurance.com/about-us/news-and-events/2014/07/autonomous-cars-bring-em-on-drivers-say-in-insurance.com-survey.html|title=Autonomous cars: Bring 'em on, drivers say in Insurance.com survey|date=28 July 2014|website=Insurance.com|access-date=29 July 2014}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೫ ರ ಉನ್ನತ ಸ್ವಯಂ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ೪೬% ಜನರು ಟೆಸ್ಲಾ ಅಥವಾ ಡೈಮ್ಲರ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನದೊಂದಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಮೊದಲಿಗರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ (೩೮% ರಷ್ಟು) ಡೈಮ್ಲರ್ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಇನ್ - ಬೇಡಿಕೆ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನ. <ref>{{Cite web|url=http://www.partcatalog.com/blog/autonomous-vehicle-predictions/|title=Autonomous Vehicle Predictions: Auto Experts Offer Insights on the Future of Self-Driving Cars|date=16 March 2015|website=PartCatalog.com|access-date=18 March 2015|archive-date=8 ನವೆಂಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108113445/https://www.partcatalog.com/blog/autonomous-vehicle-predictions/|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಡೆಲ್ಫ್ಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಚಾಲನೆಯ ಕುರಿತು ೧೦೯ ದೇಶಗಳ ೫,೦೦೦ ಜನರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಿತು. ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದಕರು, ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ, ಹಸ್ತಚಾಲಿತ ಚಾಲನೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆನಂದದಾಯಕ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಮೋಡ್ ಅನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ. ೨೨% ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದಕರು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಹ್ಯಾಕಿಂಗ್/ದುರುಪಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಚಿಂತಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರು (ಕಡಿಮೆ ಅಪಘಾತದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ) ತಮ್ಮ ವಾಹನ ರವಾನೆ ಡೇಟಾದೊಂದಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಆರಾಮದಾಯಕವಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref name=":4">{{Cite journal|last=Kyriakidis|first=M.|last2=Happee|first2=R.|last3=De Winter|first3=J. C. F.|year=2015|title=Public opinion on automated driving: Results of an international questionnaire among 5,000 respondents|journal=Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour|volume=32|pages=127–140|doi=10.1016/j.trf.2015.04.014|url=https://repository.tudelft.nl/islandora/object/uuid%3Aa779b2bc-dcca-4f8c-b8e0-8209791a3146/datastream/OBJ/download|access-date=2022-12-24|archive-date=2022-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224061917/https://repository.tudelft.nl/islandora/object/uuid:a779b2bc-dcca-4f8c-b8e0-8209791a3146/datastream/OBJ/download|url-status=dead}}</ref> ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಆಸಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಭಾವ್ಯ ಗ್ರಾಹಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು, ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕರಲ್ಲಿ ೩೭% "ಖಂಡಿತವಾಗಿ" ಅಥವಾ "ಬಹುಶಃ" ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. <ref name=":4" /> ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ೧,೬೦೩ ಜನರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು. ಅವರು ಜರ್ಮನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವಯಸ್ಸು, ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಇಚ್ಛೆಯಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ. ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪುರುಷರು ಕಡಿಮೆ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸಂತೋಷವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಮಹಿಳೆಯರು ನಿಖರವಾಗಿ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತೋರಿಸಿದರು. ಆತಂಕದ ಕಡೆಗೆ ಲಿಂಗ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುವಕರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವೆ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಭಾಗವಹಿಸುವವರ ವಯಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Hohenberger|first=C.|last2=Spörrle|first2=M.|last3=Welpe|first3=I. M.|year=2016|title=How and why do men and women differ in their willingness to use automated cars? The influence of emotions across different age groups|journal=Transportation Research Part A: Policy and Practice|volume=94|pages=374–385|doi=10.1016/j.tra.2016.09.022}}</ref> ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಿಡಬ್ಲ್ಯೂಸಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ೧,೫೮೪ ಜನರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. "೬೬ ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕಾರುಗಳು ಬಹುಶಃ ಸರಾಸರಿ ಮಾನವ ಚಾಲಕರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಹೈಲೈಟ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜನರು ಇನ್ನೂ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾರನ್ನು ಹ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಕೇವಲ ೧೩% ಸಂದರ್ಶಕರು ಈ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. <ref>{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2016/12/22/autonomous-cars-seen-as-smarter-than-human-drivers/|title=Autonomous cars seen as smarter than human drivers|last=Hall-Geisler|first=Kristen|date=22 December 2016|work=[[TechCrunch]]|access-date=26 December 2016}}</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಪ್ಯೂ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್ ೧-೧೫ ಮೇ ವರೆಗೆ ೪,೧೩೫ ಯುಎಸ್ ವಯಸ್ಕರನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿತು. ಅನೇಕ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಅಳವಡಿಕೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಉದ್ಯೋಗ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ರೋಬೋಟ್‌‍ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ . <ref>{{Cite web|url=http://www.pewinternet.org/2017/10/04/automation-in-everyday-life/|title=Automation in Everyday Life|last=Smith|first=Aaron|last2=Anderson|first2=Monica|date=4 October 2017}}</ref> ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ೫೪ ಮತ್ತು ೧೮೭ ಯುಎಸ್ ವಯಸ್ಕರ ಎರಡು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿ, ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಾದರಿ (ಎವಿಎಎಮ್‌‍) ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದಕರು ವಿಭಿನ್ನ ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡ ಹಂತಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರು ಕಡಿಮೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಭಾಗಶಃ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ (ಮಟ್ಟವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ) ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಗಿಂತ ಏಕರೂಪವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಾಲಕ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ (ಕೈಗಳು, ಪಾದಗಳು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳ ಬಳಕೆ) ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Hewitt|first=Charlie|last2=Politis|first2=Ioannis|last3=Amanatidis|first3=Theocharis|last4=Sarkar|first4=Advait|title=Assessing public perception of self-driving cars: the autonomous vehicle acceptance model|journal=Proceedings of the 24th International Conference on Intelligent User Interfaces|year=2019|pages=518–527|doi=10.1145/3301275.3302268|publisher=ACM Press}}</ref> == ನಿಯಂತ್ರಣ == ಸ್ವಯಂ ಚಾಲನಾ ಕಾರುಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಬಹು ಉಪವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಕಾರಿನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಅನುಮೋದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. == ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಉಡಾವಣೆ == ಹಸ್ತಚಾಲಿತವಾಗಿ ಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳು (ಎಸ್‌ಎಇ ಮಟ್ಟ ೦) ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳ (ಎಸ್‌‍ಎಇ ಮಟ್ಟ ೫) ನಡುವೆ ಕೆಲವು ಹಂತದ ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡಂತೆ ವಿವರಿಸಬಹುದಾದ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ವಾಹನಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಅರೆ-ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಮೊದಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ, ವಾಹನಗಳು ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಈ ಅರೆ-ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳ ಅನೇಕ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಚಾಲಕನನ್ನು ವಾಹನದ ಉಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬಹುದು. <ref>{{Cite journal|last=Hancock|first=P. A.|last2=Nourbakhsh|first2=Illah|last3=Stewart|first3=Jack|date=16 April 2019|title=On the future of transportation in an era of automated and autonomous vehicles|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=116|issue=16|pages=7684–7691|doi=10.1073/pnas.1805770115|issn=0027-8424|pmc=6475395|pmid=30642956|bibcode=2019PNAS..116.7684H}}</ref> === ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಹಂತ ೨ === ಟೆಸ್ಲಾ ವಾಹನಗಳು ಯಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಯಂ ಚಾಲನೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಟೆಸ್ಲಾ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಟೆಸ್ಲಾ ತನ್ನ "ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನೆ" ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ನ " ಬೀಟಾ " ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಕರ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.motortrend.com/news/tesla-full-self-driving-beta-capability-testing/|title=Tesla Puts "Beta" Version of Full Self-Driving Capability in Hands of Select Few|last=Stoklosa|first=Alexander|date=22 October 2020|website=Motor Trend|access-date=25 October 2020}}</ref> ಆದಾಗಿಯೂ ಈ "ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನೆ" ಹಂತ ೨ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಗೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿದೆ. <ref name="Tesla_FSD_202108" /> === ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಹಂತ ೩ === ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, [[ಬಿಎಂಡಬ್ಲ್ಯೂ]] ೨೦೨೧ <ref>{{Cite web|url=https://www.motor1.com/news/147074/bmw-fully-autonomous-car-2021/|title=BMW Details Plan For Fully Automated Driving By 2021|last=Angel Sergeev|date=31 March 2017|website=Motor1.com}}</ref> ಅವುಗಳನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಿಸುವ ಮೊದಲು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್, ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಗರ ಮೋಟಾರುಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ೭ ಸಿರೀಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರ್ ಆಗಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೂ, ೨೦೨೨ ರ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ೩ ನೇ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪುವ ಮುಂದಿನ ತಯಾರಕರಾಗಲು [[ಬಿಎಂಡಬ್ಲ್ಯೂ]] ಇನ್ನೂ ೭ ಸರಣಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/wheels/features/bmw-7-series-level-3-autonomy/|title=BMW 7 Series To Reach Level 3 Autonomy Next Year|last=Michael Taylor|date=4 November 2021|work=[[Forbes]] Wheels|access-date=22 November 2021|last2=Carly Schaffner}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.bmwblog.com/2021/11/05/2022-bmw-7-series-will-get-level-3-autonomous-driving-next-year/|title=2022 BMW 7 Series Will Get Level 3 Autonomous Driving Next Year|last=Nico DeMattia|date=5 November 2021|work=[[ಬಿಎಂಡಬ್ಲ್ಯೂ|BMW]]BLOG|access-date=22 November 2021}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ೩ ನೇ ಹಂತದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಪೈಲಟ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂನಿಂದ ಸ್ಟೆಲಾಂಟಿಸ್ ತನ್ನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದೆ. ಸ್ಟೆಲ್ಲಂಟಿಸ್‌ನ ಹೈವೇ ಚಾಲಕರು ಹಂತ ೩ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಇದನ್ನು ಮಾಸೆರೋಟಿ ಘಿಬ್ಲಿ ಮತ್ತು ಫಿಯೆಟ್ ೫೦೦ಎಕ್ಸ್‌‌ ಮೂಲಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.tu-auto.com/stellantis-shows-off-its-level-3-technology/|title=Stellantis Shows Off its Level 3 Technology|last=Paul Myles|date=17 September 2021|work=[[Informa]]|access-date=29 November 2021}}</ref> ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ತನ್ನ ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ ಹಂತ ೩ರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊರತರಲಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://europe.autonews.com/automakers/stellantis-will-roll-out-level-3-self-driving-2024|title=Stellantis will roll out Level 3 self-driving in 2024|last=Nick Gibbs|date=9 December 2021|work=Automotive News|access-date=25 April 2022}}</ref> ಜನವರಿ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಪೋಲೆಸ್ಟಾರ್, ವೋಲ್ವೋ ಕಾರ್ಸ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್, ಪೋಲೆಸ್ಟಾರ್ ೩ ಎಸ್‌ಯುವಿ, ವೋಲ್ವೋ ಎಕ್ಸ್‌ಸಿ ೯೦ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹಂತ ೩ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಚಾಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಲುಮಿನಾರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಎನ್‌ವಿಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಜೆನ್‌ಸ್ಯಾಕ್ಟ್‌ನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.autoweek.com/news/green-cars/a38737805/polestar-3-level-3-autonomous-ride-pilot/|title=Polestar 3 with Level 3 Autonomous Tech on the Way|last=Jay Ramey|date=11 January 2022|work=Autoweek|access-date=31 May 2022|archive-date=31 ಮೇ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531180633/https://www.autoweek.com/news/green-cars/a38737805/polestar-3-level-3-autonomous-ride-pilot/|url-status=dead}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೨ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹುಂಡೈ ಮೋಟಾರ್ ಕಂಪನಿಯು ಕೊರಿಯನ್ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ೩ ನೇ ಹಂತದ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ಜೆನೆಸಿಸ್ ಜಿ೯೦ ಅನ್ನು ಹಾಕಲು ಸಂಪರ್ಕಿತ ಕಾರುಗಳ ಸೈಬರ್ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://pulsenews.co.kr/view.php?year=2022&no=147214|title=Korean firms enhance car cybersecurity before Level 3 autonomous car releases|last=Seo Jin-woo|date=16 February 2022|work=Pulse by [[Maeil Business Newspaper]]|access-date=22 April 2022|last2=Jung You-jung|last3=Lee Ha-yeon}}</ref> ೨೦೨೩ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್|ಮರ್ಸಿಡಿಸ್- ಬೆಂನ್ಜ್‌‌‌]] ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಮತ್ತು ನೆವಾಡಾದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ೩ ನೇ ಹಂತದ ಡ್ರೈವ್ ಪೈಲಟ್‌ಗಾಗಿ ೨೦೨೩ ರ ಮಧ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://electrek.co/2022/07/22/mercedes-drive-pilot-review/|title=Mercedes DRIVE PILOT: Level 3 luxury, coming soon to US|date=22 July 2022}}</ref> === ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಹಂತ ೪ === ಜುಲೈ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಟೊಯೋಟಾ ಹಂತ ೪ರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಲೆಕ್ಸಸ್ ಎಲ್‌ಎಸ್‌‍ (ಐದನೇ ತಲೆಮಾರಿನ) ಆಧಾರಿತ ಟಿಆರ್‌ಐ-ಪಿ೪ ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸವಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. <ref>{{Cite press release|url=https://global.toyota/en/newsroom/corporate/30344967.html|date=24 October 2019|title=Toyota to Offer Rides in SAE Level-4 Automated Vehicles on Public Roads in Japan Next Summer|publisher=[[Toyota]]|accessdate=17 March 2022}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಟೊಯೋಟಾ ಟೋಕಿಯೊ ೨೦೨೦ ಒಲಂಪಿಕ್ ವಿಲೇಜ್ ಸುತ್ತಲೂ ಇ-ಪ್ಯಾಲೆಟ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹಂತ ೪ರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿತು. <ref name="bloomberg_2021-08">{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2021-08-02/toyota-seizes-olympic-glory-by-shuttling-athletes-autonomously|title=Hyperdrive Daily: The Driverless Shuttle Helping Toyota Win Gold|last=River Davis|date=2 August 2021|work=[[Bloomberg News]]|access-date=7 November 2021}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್|ಮರ್ಸಿಡಿಸ್- ಬೆಂನ್ಜ್‌‌]] ತನ್ನ ಹೊಸ ಎಸ್‌‌- ಕ್ಲಾಸ್‌ಗಾಗಿ ''ಇಂಟೆಲಿಜೆಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ಪೈಲಟ್'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ೪ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವ್ಯಾಲೆಟ್ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ (ಎವಿಪಿ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು ಆದರೆ ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ಅನುಮೋದನೆಯ ಮೇಲೆ ಷರತ್ತುಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://media.mercedes-benz.com/article/92eb97a3-3477-4ca1-acf1-32ee0e07d646|title=Automotive luxury experienced in a completely new way – The main points of the new Mercedes-Benz S-Class at a glance|date=2 September 2020|website=Mercedes me media|language=en|access-date=21 May 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://iot-automotive.news/bosch-stuttgart-airport-set-to-welcome-fully-automated-and-driverless-parking/|title=BOSCH – STUTTGART AIRPORT SET TO WELCOME FULLY AUTOMATED AND DRIVERLESS PARKING|website=IoT Automotive News|access-date=21 May 2022}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಕ್ರೂಸ್ ಎವಿ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕ್ರೂಸ್ ಮತ್ತು [[ಜನರಲ್ ಮೋಟರ್ಸ್|ಜನರಲ್ ಮೋಟಾರ್ಸ್]] ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಂತ ೪ ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಸೇವಾ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಹೋಂಡಾ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. <ref>{{Cite press release|url=https://global.honda/newsroom/news/2021/c210908eng.html|date=8 September 2021|title=Honda to Start Testing Program in September Toward Launch of Autonomous Vehicle Mobility Service Business in Japan|publisher=[[Honda]]|accessdate=16 March 2022}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆನ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆಂಟ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹೋಂಡಾ ಅವರು ಈಗಾಗಲೇ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಲೆಜೆಂಡ್ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಇಎಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಂತ ೪ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು. <ref>{{Cite news|url=https://carbuzz.com/news/honda-is-beating-tesla-in-driverless-car-race|title=Honda Is Beating Tesla in Driverless Car Race|last=Martin Bigg|date=12 October 2021|work=CarBuzz|access-date=10 November 2021}}</ref> ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಂಡಾ ಅವರು ಟೋಚಿಗಿ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೋರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೪ ನೇ ಹಂತದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪರಿಶೀಲನೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು. ೨೦೨೨ <ref>{{Cite news|url=https://carbuzz.com/news/honda-is-beating-tesla-in-driverless-car-race|title=Honda testing Level 4 autonomous driving technology|date=30 October 2021|work=[[NHK]] World|access-date=24 November 2021}}</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಹೋಂಡಾ ಯೋಜಿಸಿದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಜನರಲ್ ಮೋಟಾರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೂಸ್ ಸ್ವಯಂ-ಚಾಲನಾ ವಾಹನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಯೋಜಿಸಲು ಅನುಮತಿಗಾಗಿ ಎನ್‌ರಚ್‌‌ಟಿಎಸ್‌‍ಎಗೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದರು. ಕ್ರೂಸ್ ಮೂಲ ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಚಕ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಬ್ರೇಕ್ ಪೆಡಲ್‌ಗಳಂತಹ ಮಾನವ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಿಲ್ಲ. ಕಾರನ್ನು ಜಿಎಮ್‌‍ ಮತ್ತು ಕ್ರೂಸ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಾದ ಹೋಂಡಾದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ೨೦೨೨ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಿಎಮ್‌‍ ನ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಝೀರೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/business/autos-transportation/gm-seeks-us-approval-deploy-self-driving-vehicle-2022-02-18/|title=GM seeks U.S approval to deploy self-driving vehicles|last=David Shepardson|date=19 February 2021|work=[[Reuters]]|access-date=18 April 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://arstechnica.com/cars/2022/02/gm-seeks-us-approval-to-put-driverless-cruise-origin-into-commercial-service/|title=GM seeks US approval to deploy self-driving car without a steering wheel|last=Jon Brodkin|date=22 February 2021|work=[[Ars Technica]]|access-date=18 April 2022}}</ref> ೨೦೨೨ರ ಅರ್ಜಿ ಬಾಕಿ ಇದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/business/autos-transportation/senate-democrats-urge-us-transport-chief-develop-autonomous-vehicle-rules-2022-04-27/|title=U.S. Senate Democrats urge Buttigieg to develop autonomous vehicle rules|last=David Shepardson|date=26 April 2022|work=[[Reuters]]|access-date=29 April 2022}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಕ್ರೂಸ್ ಮೂಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ೨೦೨೨ ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಟೋಕಿಯೊದಲ್ಲಿ ಹೊರತರಲು ಹೋಂಡಾ ತನ್ನ ಹಂತ ೪ ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಸೇವಾ ಪಾಲುದಾರರನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿತು. <ref>{{Cite press release|url=https://global.honda/newsroom/news/2022/c220421eng.html?from=newsrelease_area|title=Honda Signs Memorandum of Understanding with Teito Motor Transportation and kokusai motorcars as Part of Aim to Launch Autonomous Vehicle Mobility Service in Central Tokyo|publisher=[[Honda]]|accessdate=21 April 2022}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಟೋಕಿಯೊಗಾಗಿ ಕ್ರೂಸ್ ಮೂಲದ ಜಪಾನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ ಮೂಲಮಾದರಿಯು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.honda.co.jp/topics/2022/ct_2022-09-29.html|title=自動運転車両「クルーズ・オリジン」の試作車が完成、米国でテストを開始|date=29 September 2022|website=[[Honda]]|language=JA|trans-title=Prototype of self-driving car "Cruise Origin" completed, started testing in the United States|access-date=25 November 2022}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 225jzudmvn8zd9zrtmv5ga553tfb38w 0 157480 1427508 1350913 2026-09-06T21:20:37Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427508 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Melastoma malabathricum blossom.jpg|genus=Melastoma|species=malabathricum|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|synonyms=*''Melastoma affine'' <small>D. </small> *''Melastoma candidum '' <small>D. Don </small> *''Melastoma cavaleriei'' <small> H. Lév. & Vaniot </small> *''Melastoma esquirolii'' <small> H. Lév. </small> *''Melastoma malabathricum var. normale '' <small>(D. Don) R.C. Srivast. </small> *''Melastoma malabathricum subsp. normale'' <small> (D. Don) K.Mey. </small> *''Melastoma normale '' <small>D. Don </small> *''Melastoma polyanthum '' <small>Blume </small><ref>{{Cite web | url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/tro-20302081 | title=Melastoma malabathricum L. — the Plant List}}</ref>}} ದೊಡ್ಡ ನೆಕ್ಕರೆ, ಅಂಕೇರ್ಕಿ, ಕೆಂಕರಿಕೆ ಎಂದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿರುವ '''ಮಲಬಾರ್ ಮೆಲಾಸ್ಟೋಮ್''', '''ಇಂಡಿಯನ್ ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್''', '''ಸಿಂಗಾಪುರ್ ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್''', '''ಪ್ಲಾಂಟರ್ಸ್ ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್''' ಮತ್ತು '''ಸೆಂಡುಡುಕ್''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''''ಮೆಲಸ್ಟೋಮಾ ಮಲಬಾಥ್ರಿಕಮ್''''', ಮೆಲಾಸ್ಟೊಮ್ಯಾಟೇಸಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ [[ಆವೃತಬೀಜ ಸಸ್ಯಗಳು|ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು]] ಸೆಶೆಲ್ಸ್, ಉಷ್ಣವಲಯ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವರೆಗೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Melastoma malabathricum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:570989-1 |access-date=2024-03-21 |website=Plants of the World Online |language=en}}</ref> ಅದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರುಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಇದು ನಿಜವಾದ ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್‌ಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟರಿಡ್ಸ್ ಕ್ಲಾಡ್‌ಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ರೋಸಿಡ್ಸ್ ಕ್ಲಾಡ್‌ಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಈ ಸಸ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೧೦೦ ಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ೨೮೦೦ ಮೀಟರ್ ನಡುವಿನ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಮತ್ತು ವಿರಳ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. <ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=242413697 ''Melastoma malabathricum'' - Flora of China]</ref> ಪ್ರಪಂಚದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು [[ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು|ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿ]] ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, <ref>[http://www.hindawi.com/journals/ecam/2012/258434/ ''Melastoma malabathricum'' {{Au|(L.) Smith}} Ethnomedicinal Uses, Chemical Constituents, and Pharmacological Properties]</ref> ಆದರೆ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ]] ಹಾನಿಕಾರಕ ಕಳೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ''ಎಂ. ಮಲಬಾಥ್ರಿಕಮ್'' [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂನ]] ಹೈಪರಾಕ್ಯುಮ್ಯುಲೇಟರ್ ಆಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಫೈಟೊರೆಮಿಡಿಯೇಷನ್ಗಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. <ref>{{Cite journal|last=Watanabe|first=Toshihiro|last2=Osaki|first2=Mitsuru|last3=Yoshihara|first3=Teruhiko|last4=Tadano|first4=Toshiaki|year=1998|title=Distribution and chemical speciation of aluminum in the Al accumulator plant, Melastoma malabathricum L.|url=https://doi.org/10.1023%2FA%3A1004341415878|journal=Plant and Soil|volume=201|issue=2|pages=165–173|doi=10.1023/A:1004341415878}}</ref> == ಟ್ಯಾಕ್ಸಾನಮಿ == ''ಮೆಲಾಸ್ಟೊಮಾ'' ಕುಲದ ಟ್ಯಾಕ್ಸಾನಮಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. <ref name="Fl-Australia">{{Cite book|url=http://www.anbg.gov.au/abrs/online-resources/flora/stddisplay.xsql?pnid=47144|title=Flora of Australia: Volume 18: Podostemaceae to Combretaceae|last=Whiffin|first=Trevor|publisher=CSIRO Publishing / Australian Biological Resources Study|year=1990|isbn=978-0-644-10472-2|series=Flora of Australia series|pages=247–248|chapter=Melastoma|access-date=18 June 2013|archive-date=29 ಜುಲೈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729050201/http://www.anbg.gov.au/abrs/online-resources/flora/stddisplay.xsql?pnid=47144|url-status=dead}}</ref> ಆರಂಭಿಕ ಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ೨೦೦೧ ರಿಂದ <ref name="Clausing-Renner-2001">{{Cite journal|last=Clausing|first=G.|last2=Renner|first2=Susanne S.|year=2001|title=Molecular phylogenetics of Melastomataceae and Memecylaceae: implications for character evolution|url=https://archive.org/details/american-journal-of-botany_2001-03_88_3/page/486|journal=American Journal of Botany|volume=88|issue=3|pages=486–498|doi=10.2307/2657114|jstor=2657114|pmid=11250827}}</ref> ೨೦೧೩ ರವರೆಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು, <ref name="Michelangeli2013">{{Cite journal|last=Michelangeli|first=Fabián A.|last2=Guimaraes|first2=Paulo J. F.|last3=Penneys|first3=Darin S.|display-authors=3|last4=Almeda|first4=Frank|last5=Kriebel|first5=Ricardo|date=2013|title=Phylogenetic relationships and distribution of New World Melastomeae (Melastomataceae)|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=171|issue=1|pages=38–60|doi=10.1111/j.1095-8339.2012.01295.x|issn=1095-8339}}</ref> ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಇನ್ನೂ ಆಗಬೇಕಿದೆ. ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಸ್ಟೆನ್ ಮೆಯೆರ್ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ''ಮೆಲಾಸ್ಟೊಮಾ ಅಫೈನ್'' ಮತ್ತು ಇತರ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಈ ಜಾತಿಯ ''M. ಮಲಬಾಥ್ರಿಕಮ್ ನ ಉಪವಿಭಾಗವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು''. <ref name="Meyer2001">{{Cite journal|last=Meyer|first=Karsten|year=2001|title=Revision of the Southeast Asian genus ''Melastoma'' (Melastomataceae)|journal=Blumea|volume=46|issue=2|pages=351–398}}</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಇದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, [[ಉತ್ತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದವರು ''M. ಅಫೈನ್'', <ref name="APNI"> {{Cite web |title=Vascular Plants |url=https://biodiversity.org.au/nsl/services/rest/name/apni/113262/api/apni-format |access-date=18 June 2013 |website=[[Australian Plant Name Index]] (APNI), Integrated Botanical Information System (IBIS) database |publisher=Centre for Plant Biodiversity Research, Australian Government |type=listing by % wildcard matching of all taxa relevant to Australia}}</ref> <ref name="NSW-PlantNet">{{Cite web |last=Wilson |first=Peter G. |date=July 2001 |title=''Melastoma affine'' D.Don – New South Wales Flora Online |url=http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&lvl=sp&name=Melastoma~affine |access-date=18 June 2013 |website=PlantNET - The Plant Information Network System |publisher=The Royal Botanic Gardens and Domain Trust |location=Sydney, Australia}}</ref> ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref name="RFK8">{{Cite web |last=F.A.Zich |last2=[[B.Hyland]] |last3=T.Whiffen |last4=R.A.Kerrigan |title=Melastoma malabathricum_subsp. malabathricum |url=https://apps.lucidcentral.org/rainforest/text/entities/Melastoma_malabathricum_subsp._malabathricum.htm |access-date=27 May 2021 |website=[[Australian Tropical Rainforest Plants]] (RFK8) |publisher=Centre for Plant Biodiversity Research, [[Australian Government]]}}</ref> <ref name="Census-Qld–Flora-2010">{{Cite book|url=http://www.ehp.qld.gov.au/plants/census_qld_flora.html|title=Census of the Queensland Flora 2010|publisher=Queensland Herbarium, Department of Environment and Resource Management|year=2010|editor-last=Bostock|editor-first=P.D.|location=Brisbane|page=101|access-date=18 June 2013|editor-last2=Holland|editor-first2=A.E.}}</ref> ಕಳೆಗಳಂತೆ ಕಂಡುಬರುವ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಸ್ಯಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಾರಾರೂನ್ ರಿಸರ್ವ್, ಲೇನ್ ಕೋವ್, ಸಿಡ್ನಿ, ''ಎಂ.ಅಫೈನ್‌ನ'' ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿತರಣೆಗಿಂತ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ, ಈ ''ಎಂ. ಮಲಬಾತ್ರಿಕಮ್'' L. ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Hosking|first=J. R.|last2=Conn|first2=B. J.|last3=Lepschi|first3=B. J.|last4=Barker|first4=C. H.|year=2011|title=Plant species first recognised as naturalised or naturalising for New South Wales in 2004 and 2005|journal=Cunninghamia|volume=12|issue=1|pages=85–114|url=http://www.rbgsyd.nsw.gov.au/__data/assets/pdf_file/0020/116372/cun121hos085.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426202223/http://www.rbgsyd.nsw.gov.au/__data/assets/pdf_file/0020/116372/cun121hos085.pdf|archivedate=26 April 2014|accessdate=18 June 2013}}</ref> == ವಿವರಣೆ == ''ಎಂ. ಮಲಬಾತ್ರಿಕಮ್'' ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೩೦೦೦ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ನೆಟ್ಟಗೆ, ಮುಕ್ತ-ಹೂಬಿಡುವ ಪೊದೆಸಸ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಅದು ಸುಮಾರು ೩ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯವು ಕವಲೊಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದು ಪೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕೂದಲಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ಎಲೆಗಳು ಸರಳವಾಗಿದ್ದು, ದುಂಡಗಿನ ತಳವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೀರ್ಘವೃತ್ತದ ಶೂಲಶಿರ ಆಗಿದ್ದು, ೭ ಸೆ,ಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು, ತಳದಿಂದ ತುದಿಯವರೆಗೆ ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಮುಖ್ಯ ನಾಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದರ ಹೂವುಗಳು ೨ ರಿಂದ ೮ ರವರೆಗಿನ ಸಣ್ಣ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಸೈಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ&nbsp;ಸೆಂ.ಮೀ. ಹೂವುಗಳು ಗುಲಾಬಿ, ನೇರಳೆ ಅಥವಾ ಕೆನ್ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite web |title=Melastoma malabathricum (Banks melastoma) |url=https://www.cabi.org/isc/datasheet/33489 |access-date=2021-11-01 |website=www.cabi.org |language=en}}</ref> ಇದರ ಹಣ್ಣು ಬೆರ್ರಿ ಆಗಿದೆ, ಇದು ಹಣ್ಣಾದಾಗ ಅದರ ಮೃದುವಾದ, ಗಾಢ ನೀಲಿ ತಿರುಳು ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಹೊರಚಿಮ್ಮಲು ಅನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಒಡೆಯುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite book|title=Herbs of Malaysia: An Introduction to the Medicinal, Culinary, Aromatic and Cosmetic Use of Herbs|last=Samy|first=Joseph|date=2005|publisher=Times Editions|isbn=978-9833001798|pages=144–145}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == ಮರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|31em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20121218180315/http://www.sandakanrfp.sabah.gov.my/medicinal%20plants.htm ಸಂಡಕನ್ ರೈನ್‌ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಕ್ - ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು] {{Taxonbar|from=Q722767}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] 3l1fjg24y8jtyodzalj1wds8vrmj7xm 8 158283 1427643 1242632 2026-09-07T10:01:34Z A826 72368 move questions to mentor talkpage instead of village pump 1427643 json application/json { "GEHelpPanelAskMentor": "mentor-talk-page", "GEHelpPanelExcludedNamespaces": [ 8 ], "GEHelpPanelHelpDeskPostOnTop": "bottom", "GEHelpPanelHelpDeskTitle": "ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಅರಳಿ ಕಟ್ಟೆ", "GEHelpPanelLinks": [ { "title": "ಸಹಾಯ:ಸಂಪಾದನೆ", "text": "ಸಂಪಾದನೆ", "id": "Q151637" }, { "title": "mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide#Images", "text": "ಸಹಾಯ:ದೃಶ್ಯ ಸಂಪಾದಕ/ಬಳಕೆದಾರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ (ಮಾಧ್ಯಮ ಕಡತಗಳು)", "id": "mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide" }, { "title": "mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide#Editing references", "text": "ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಹೇಗೆ?", "id": "mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide" }, { "title": "ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ದಿಕ್ಸೂಚಿ (ಸಂಪಾದನೆ)", "text": "ದಿಕ್ಸೂಚಿ (ಸಂಪಾದನೆ)", "id": "ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ದಿಕ್ಸೂಚಿ_(ಸಂಪಾದನೆ)" }, { "title": "ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ದಿಕ್ಸೂಚಿ (ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಗಳು)", "text": "ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ದಿಕ್ಸೂಚಿ (ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಗಳು)", "id": "ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ದಿಕ್ಸೂಚಿ_(ವಿಕಿಪೀಡಿಯ_ಸಂಪರ್ಕ_ಕೊಂಡಿಗಳು)" } ], "GEHelpPanelReadingModeNamespaces": [ 2, 4, 12, 0, 6, 10, 14, 118, 828, 2300 ], "GEHelpPanelSearchNamespaces": [ 4, 12 ], "GEHelpPanelViewMoreTitle": "ಸಹಾಯ:ಪರಿವಿಡಿ", "$version": "1.0.0" } jeuui7hob0u9c4jxghoipgs4cou6tzp 0 159380 1427544 1334879 2026-09-07T03:15:49Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427544 wikitext text/x-wiki [[ಭೂರಚನಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೂವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ]], '''ಅನ್ವೇಷಣೆ''' ಎಂದರೆ ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮೊದಲ ಹಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಖನಿಜ|ಖನಿಜಗಳು]], [[ಪಳೆಯುಳಿಕೆ|ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು]], ಅಮೂಲ್ಯ [[ಲೋಹ|ಲೋಹಗಳು]], ಅಥವಾ ಖನಿಜ ಮಾದರಿಗಳ ಹುಡುಕಾಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>Hustrulid, William Andrew. "prospecting". Encyclopedia Britannica, 19 Aug. 2021, <nowiki>https://www.britannica.com/technology/prospecting-mining</nowiki>. Accessed 22 August 2024.</ref><ref>"prospecting." The Columbia Encyclopedia, 6th ed... ''Encyclopedia.com.'' 15 Aug. 2024 <<nowiki>https://www.encyclopedia.com</nowiki>>.</ref><ref>Cranstone, Donald et al. "Prospecting". ''The Canadian Encyclopedia'', 08 June 2015, ''Historica Canada''. www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/prospecting. Accessed 22 August 2024.</ref> '''ಖನಿಜಾನ್ವೇಷಣೆ''' ಎಂದರೆ ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಲಾಭದಾಯಕವಾದ ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ (ಮಿನರಲ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟಿಂಗ್). ಅಂದರೆ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ನಿಕ್ಷೇಪದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಖನಿಜವನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರೂಢಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ ಅಥವಾ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. [[ಉತ್ಖನನ|ಭೂಶೋಧನೆ]] ಮತ್ತು ಖನಿಜಾನ್ವೇಷಣೆ ಈ ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳು ತತ್ತ್ವಶಃ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು ಕೊಂಚ ಕಷ್ಟವೇ. ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಒಂದು ಮತ್ತೊಂದರೊಡನೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. '''ಪ್ರಚೋದನೆಗೆ ಮೂಲವಾದ ಕುರುಹುಗಳು''': ಖನಿಜಾನ್ವೇಷಣೆಯ ಪ್ರಚೋದನೆಗೆ ಮೂಲವಾದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಕುರುಹುಗಳೆಂದರೆ: # ನೆಲದ ಮೇಲೆ ತಾವಾಗಿ ಎದ್ದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಖನಿಜದ [[ಅದಿರು|ಅದುರುಗಳು]]. # ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಭೂ ಸನ್ನಿವೇಶ ಮತ್ತು # ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವ ಪುರಾತನ ಗಣಿ ಕೆಲಸದ ಅವಶೇಷ ಅಥವಾ ಕುರುಹುಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಭೂ ಸನ್ನಿವೇಶ. '''ಸಹಾಯಕವಾಗುವ ಅಂಶಗಳು''': ಖನಿಜಾನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುವ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಂಶಗಳು: ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪದ ಆಕಾರ, ಗಾತ್ರ, ವಿಸ್ತರಣೆ, ಹುದುಗಿರುವ ಜಾಡು ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಖನಿಜಾಂಶ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅದರ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಬಹುಮುಖ್ಯ. ನಿಕ್ಷೇಪವಿರುವ ಪ್ರದೇಶದ ನಿಖರವಾದ ಭೂಲಕ್ಷಣವನ್ನು ತಿಳಿದಲ್ಲಿ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಾಯವಾದೀತು. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಶೋಧನೆ ನಿಖರವಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸದ ಕಾರಣ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಾಯವಾಗಲಾರದು. ನಿಕ್ಷೇಪ ಉಂಟಾದ ರೀತಿಯಿಂದ ಅದರ ಆಕಾರ, ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದಿರುವ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ತನ್ಮೂಲಕ ಆ ನಿಕ್ಷೇಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಖನಿಜದ ಮೊತ್ತ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಒಪ್ಪಮಾಡುವುದು ಲಾಭದಾಯಕವೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ನಿಕ್ಷೇಪ ಉಂಟಾದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಹೊರಮೈಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಆಳದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ಮುಖ್ಯ ನಿಕ್ಷೇಪದ ಗಾತ್ರ, ಆಕಾರ ಇವೇ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಊಹಿಸಲು ಬಹು ಸಹಾಯಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾದಾಗ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಡಿಕೆ ಬೀಳಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೆ ಅವುಗಳ ಹರವಿನಲ್ಲಿ [[:en:Fault (geology)|ಸ್ತರಭಂಗ]] ಉಂಟಾಗಿ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆ ತಲೆದೋರಲೂಬಹುದು. ಹೀಗಾಗುವುದರಿಂದ ಖನಿಜಾನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕ್ಲಿಷ್ಟ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ನುರಿತ ಭೂಶೋಧಕನಿಗೆ ಇವು ಖನಿಜ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟು ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಒಡ್ಡಲಾರವು. == ವಿಧಾನಗಳು == ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಗಳು: ಇವನ್ನು ಮೂರು ಗುಂಪಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. # ಭೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನಗಳು, # ಭೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು # ಭೂ ಭೌತ ವಿಧಾನಗಳು. == ಭೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನಗಳು == ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ತೇಲಿಕೆ ಅದುರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು, ಆ ಪ್ರದೇಶದ [[ಮಣ್ಣು|ಮಣ್ಣನ್ನೋ]] [[ಮರಳು|ಮರಳನ್ನೋ]] [[ಜಲ್ಲಿ|ನುರುಜನ್ನೋ]] ಜಾಲಿಸಿ ಅದರಿಂದ ಅದುರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು, ತೋಡಗತೆಯಿಂದ ಒಳಹುದುಗಿರುವ ಅದುರನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುವುದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಳಕ್ಕೆ [[ರಂಧ್ರ]] ಕೊರೆದು ಅದುರನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವುದು ಇವೇ ಮುಂತಾದವು ಇಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳು. === ತೇಲಿಕೆ ಅದುರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು === ಅದುರು ಹುದುಗಿರುವ [[ಕಲ್ಲು|ಶಿಲೆ]] ಶಿಥಿಲಗೊಂಡ ಮೇಲೆ ಅದುರಿನ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಬೀಸುವ [[ಗಾಳಿ/ವಾಯು|ಗಾಳಿಯೋ]], ಹರಿಯುವ [[ನೀರು|ನೀರೋ]] ದೂರ ಸಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಅನುಕೂಲ ಸನ್ನಿವೇಶವಿರುವ ಕಡೆ ಶೇಖರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅನ್ವೇಷಕನಿಗೆ [[ಬೆಟ್ಟ|ಬೆಟ್ಟದ]] ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲೋ [[ನದಿ|ನದಿಯ]] ಪಾತ್ರದಲ್ಲೋ ಅದುರು ಚೂರುಗಳು ದೊರೆತು ಆ ಜಾಡನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿ ಹೋದಲ್ಲಿ ಅದುರಿನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬಹುದು. ಈ ಚೂರುಗಳ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರ ಸಮೃದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಅವು ಮೂಲನಿಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಎಷ್ಟು ದೂರ ಸರಿದಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ಖನಿಜ ಗಡಸಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಇದು ಉತ್ತಮ ವಿಧಾನ. ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಮೂಲದಿಂದ ಪ್ರವಹಿಸುವ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಒಡೆದು ಚೂರಾಗಿ ಯಾವ ಉಪಯೋಗವೂ ಆಗಲಾರದು. [[ಚಿನ್ನ]], [[ಪ್ಲಾಟಿನಮ್|ಪ್ಲಾಟಿನಂ]] ಮುಂತಾದ ಅನರ್ಘ್ಯ [[ಲೋಹ|ಲೋಹಗಳಿದ್ದಲ್ಲಿ]] ಜಾಲಿಸುವುದರ ಮೂಲ ಪ್ಲವನ (ಗ್ರೇಡಿಯಂಟ್) ನಿಕ್ಷೇಪದ ಮೊತ್ತ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. === ತೋಡಗತೆಯ ವಿಧಾನ === ಭೂಮಟ್ಟದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಳದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ಖನಿಜಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಇದು ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದದ್ದು. ಹುದುಗಿರುವ ಆಳ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ 2 ಮೀ-2.12ಮೀ. ಮೀರಿರಬಾರದು. ಅಲ್ಲದೆ ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪ ಬಹು ಗಡುಸಾಗಿರಲೂಬಾರದು. ಅಗಳುಗಳನ್ನು ನಿಕ್ಷೇಪದ ಹರವಿಗೆ ಲಂಬವಾಗಿ ತೋಡಬೇಕು. ಇವು ಅಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿಯಾಗಲೀ ಬಹು ಆಳವಾಗಿಯಾಗಲೀ ಇರಬಾರದು. ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಗಲವಾಗಿಯೂ (457ಮಿ.ಮೀ. - 366ಮಿ.ಮೀ.) ಇದ್ದು ಸುಮಾರು 0.61ಮೀ.-0.76ಮೀ. ಯಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿರಬೇಕು. ನಿಕ್ಷೇಪ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಥಿಲಗೊಂಡು ಅಗಳಿನ ಆಳವನ್ನು ತಕ್ಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಪರೀಕ್ಷಾ ಗುಳಿಗಳನ್ನು ([[:en:Trial pit|ಟ್ರಯಲ್ ಪಿಟ್ಸ್]]) [[ಮೆಕ್ಕಲು]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತೋಡಬೇಕು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವುಗಳ ಆಳ ಅಗಳಿನ ಆಳಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು. ಸುಮಾರು 30 ಮೀ. ಆಳದವರೆಗೂ ಇವನ್ನು ತೋಡಬಹುದು. ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಬೃಹದಾಕಾರವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ತೋಡುಗುಳಿಗಳ ಉಪಯುಕ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಗುಳಿಗಳು ಗುಂಡಾಗಿ ಇಲ್ಲವೇ ಆಯಾಕಾರವಾಗಿ ಇರಬಹುದು. ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸ 762 ಮಿ.ಮೀ-914 ಮಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟೂ, ಆಯಾಕಾರವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ 1524 ಮಿ.ಮೀ-121948 ಮಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಖನಿಜಾನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಯಾಕಾರದ ಗುಳಿಗಳೇ ಉತ್ತಮ. === ಬೈರಿಗೆ ಕೊರೆಯುವ ವಿಧಾನ === ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಳದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಧಾನಗಳು ಅನುಪಯುಕ್ತವೆನಿಸಿದಾಗ ಇದೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಧಾನ. ಎಷ್ಟು ಆಳಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದರೂ ರಂಧ್ರ ಕೊರೆದು ಶಿಲೆಯನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಆ ಮೂಲಕ ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ ಹುದುಗಿರುವ ಆಳ, ಅದರೊಡನಿರುವ ವಿವಿಧ ಶಿಲೆಗಳು, ಅದುರಿನ ಗುಣ, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಲೋಹ ಮೊತ್ತ ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ಲೋಹ ಖನಿಜಾನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ [[:en:Exploration diamond drilling|ಡೈಮಂಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:Churn drill|ಚರ್ನ್]] ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ [[ಬೈರಿಗೆ|ಬೈರಿಗೆಗಳನ್ನು]] ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. [[:en:Hammer drill|ಹ್ಯಾಮರ್ ಬೈರಿಗೆಗಳನ್ನು]] ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಇಕ್ಕೆಲಗಳ ವಿಶೇಷ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. ತೈಲಾನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ರೋಟರಿ ಬೈರಿಗೆಗಳನ್ನೂ, ಪೊಳ್ಳು ಪೊಳ್ಳಾದ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿದ್ದಲ್ಲಿ ವಾಷ್ ಬೋರಿಂಗ್ ಬೈರಿಗೆಗಳನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಆಗರ್ಸ್ ಎಂಬ ನೆಲಬೈರಿಗೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಮೆಕ್ಕಲು ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ವೇಷಣೆ ನಡೆಸುವಾಗ ಎಂಪೈರ್ ಟೈಪ್ ಎಂಬ ಬೈರಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾದುದು. == ಭೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಧಾನ == ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಖನಿಜ ಹರಡಿರುವಾಗ ಈ ವಿಧಾನ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತವಾದುದು. ನಿಕ್ಷೇಪದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮೂಲವಸ್ತುವಾಗಲೀ ಖನಿಜವಾಗಲೀ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಅದನ್ನು ಒಂದು ತೆರನಾದ ಅಸಂಗತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಭೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಸಂಗತಿ ಅಥವಾ ವ್ಯತಿಕ್ರಮ, ಖನಿಜಕ್ಷೇಪ ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಭೂಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ನಿಕ್ಷೇಪದ ಮೇಲಿರುವ ನೆಲಭಾಗ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಈ ಮೂಲವನ್ನು ಪ್ರವಹಿಸಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೀತಿಯ ಪ್ರಸಾರ ರೂಪಿಕೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಭೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಸಂಗತಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ರೂಪಿಕೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಖನಿಜಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗುಣಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕಾಗುವುದು. ಈ ಬಗೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಕ್ಷೇಪದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಲ್ಲೇ ಶೇಖರಿಸಬೇಕು. ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸಬೇಕು. ಈ ಬಗೆಯ ಶೋಧನೆಯನ್ನು ಇಡೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪ ಹುದುಗಿರುವ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದಾಗ ಖನಿಜ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ಅರಿವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅದು ದೊರೆಯುವ ಸನ್ನಿವೇಶ, ಭೂಭಾಗದ ಗುಣಗಳು ಮುಂತಾದವನ್ನೆಲ್ಲ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು. ಒಂದು ಭೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಸಂಗತಿಯನ್ನಾಗಲೀ, ಅದರ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ತೋರಿಬರುವ ಪ್ರಸಾರ ರೂಪಿಕೆಯನ್ನಾಗಲೀ ಗುರುತಿಸಲು ಆ ಭೂ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಖನಿಜ ಅಥವಾ [[ಮೂಲಧಾತು|ಮೂಲಧಾತುವಿನ]] ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮೊದಲು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಖನಿಜ ಅಥವಾ ಶಿಲೆಯ ಹರವಿನ ನಾನಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿ ಅವನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ದೊರೆತ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಚದರಿ ಹೋಗಿ ಯಾವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಕಾಣದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಜಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಖನಿಜ ಎಷ್ಟು ಹೇರಳವಾದ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ಖನಿಜ ಅಥವಾ ಶಿಲಾ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಎರಡರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮೊತ್ತ ಕಂಡು ಬಂದರೆ ಅವನ್ನು ಅಸಂಗತಿ ಅಥವಾ ವ್ಯತಿಕ್ರಮಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದು. ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದಾಗ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೂಪಿಕೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪದ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಸಹ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. ಮುಖ್ಯ ಭೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಶಿಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳು [[:en:Stratum|ಸ್ತರೀಕರಣ]], ರೂಪಾಂತರೀಕರಣ, [[ಶಿಥಿಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸವೆತ|ಶಿಥಿಲೀಕರಣ]] ಮುಂತಾದ ಭೂ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದಾಗ ನಾನಾ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಕಾರದಲ್ಲೂ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲೂ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗುವಾಗ ಖನಿಜದ ಪ್ರತಿ ಮೂಲಧಾತುವೂ ಅದರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಗುಣಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಭೂ ಭಾಗದ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚದುರಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಏಕರೂಪ ಗುಣಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಮೂಲಧಾತುಗಳು ಒಂದೇ ತೆರನಾದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಅಥವಾ ಚದರಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಭೂತಲದಿಂದ ಆಳಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆಲ್ಲ [[ಉಷ್ಣತೆ|ಉಷ್ಣ]], [[ಒತ್ತಡ]] ಮುಂತಾದವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೂಲಧಾತುಗಳ ಸಾರೀಕರಣವಾಗಲೀ ಚದರಿಕೆಯಾಗಲೀ ಒಂದೇ ತೆರನಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆಳದಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪ ಸಾರೀಕರಣ ಅಥವಾ ಚದರಿಕೆಯನ್ನು ತೋರುವ ಖನಿಜಗಳು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಅದೇ ಬಗೆಯ ಏಕರೂಪತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಲಾರವು. ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ [[ಸೀಸ]] ಮತ್ತು [[ಸತುವು|ಸತು]]. ಇವು ಅನೇಕ ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಭೂ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡೂ ಖನಿಜಗಳೂ ಒಟ್ಟಿಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸೀಸ ಮೂಲಶಿಲೆಗೆ ಸಮೀಪವಾಗಿಯೂ ಸತು ಮೂಲದಿಂದ ಬಹುದೂರದವರೆಗೂ ಹರಡಿರುತ್ತದೆ. ಭೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಮೂಲ ಮತ್ತು ಅನುಷಂಗಿಕ ಎಂದು ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಮೂಲಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಖನಿಜ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಶಿಲೆಯೊಡನೆಯೇ ಉಂಟಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮೂಲ ಭೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಸಂಗತಿ ಎಂದೂ, ಶಿಲೆ ಉಂಟಾದ ಬಹುಕಾಲದ ಮೇಲೆ ಸಾರೀಕರಣವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಅನುಷಂಗಿಕ ಭೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಸಂಗತಿ ಎಂದೂ ವಿವರಿಸಬಹುದು. ಖನಿಜ ಹುದುಗಿದ್ದ ಮೂಲಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಶಿಥಿಲಗೊಂಡ ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಖನಿಜ ವೈವಿಧ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾದರಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಖನಿಜೋತ್ಪತ್ತಿ ವಲಯಗಳು, ಪ್ರಸಾರಮಂಡಲಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಧಾತುವಿನ ನಷ್ಟದಿಂದ ತಲೆದೋರಿದ ಪರಿವೇಷಗಳು ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ಮೂಲಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಖನಿಜೋತ್ಪತ್ತಿ ವಲಯಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಹೊರಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಧಾತುಗಳನ್ನು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಪಡೆದಿರುವ ಭೂಭಾಗಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಭೂಭಾಗಗಳನ್ನು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಬರುವ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಸಾರ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಆ ಭೂಭಾಗದ ಅದುರಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯೊಡನೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಉಂಟು. ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಸತುವಿನ ಅದುರು ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಶೇಷಾಂಶ. ಇಲ್ಲಿನ [[:en:Pegmatite|ಪೆಗ್ಮಟೈಟ್]] ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಸತುವಿನ ಅಂಶವೂ, [[ಚಿನ್ನ|ಚಿನ್ನದ]] ಅದುರು ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿನ [[ಅಗ್ನಿಶಿಲೆ|ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಅಂಶವೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಖನಿಜ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದ ಮುಖ್ಯ ವಲಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಶಿಲಾ ಜಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅದುರಿನ ಖನಿಜಾಂಶ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವುದರಿಂದ ಪ್ರಸಾರ ಪರಿವೇಷಗಳು ತಲೆದೋರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಸಾರಕಾರ್ಯ [[:en:Metamorphism|ಕಾಯಾಂತರದ]] ಮೂಲಕ ಅಥವಾ [[:en:Country rock (geology)|ನಾಡಶಿಲೆಯ]] ಸೂಕ್ಷ್ಮಬಿರುಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅದುರಿನ ಅಂಶ ಶೇಖರವಾಗುವುದರ ಮೂಲಕ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಈ ಬಗೆಯ ಪರಿವೇಷಗಳು ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಬಹು ದೂರ ಸರಿದಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭೂ ಚಲನೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಬಿರಿತ, ಸ್ತರಭಂಗ ಇವುಗಳಿಗೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲ ನಿಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಬಹುದೂರದವರೆಗೆ (ಸುಮಾರು 500'ಗಳ ವರೆಗೂ) ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಅನುಷಂಗಿಕ ಪ್ರಸಾರ ಮಾದರಿಗಳು ಖನಿಜ ಹುದುಗಿರುವ ಭೂಭಾಗಗಳು ಶಿಥಿಲೀಕರಣಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೈದೋರುತ್ತವೆ. ಶಿಥಿಲೀಕರಣದಿಂದ ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿನ ಖನಿಜ ಮತ್ತು ಮೂಲಧಾತುಗಳು ಹೊರಬರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ ಉಂಟಾಗಿ ಇಂಥ ಪ್ರಸಾರ ಮಾದರಿಗಳು ತಲೆದೋರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ಹರಡುವಿಕೆ ಮೂಲಧಾತುಗಳ ಪ್ರಸಾರಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವೇಗವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ. ಈ ವೇಗಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಒಂದು ಕ್ರಮಪಟ್ಟಿಯನ್ನೇ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ; (1) [[ಕಬ್ಬಿಣ]], (2) [[ಆರ್ಸೆನಿಕ್]], (3) ಸೀಸ, (4) ಚಿನ್ನ, (5) [[ತಾಮ್ರ]], (6) [[ಕೋಬಾಲ್ಟ್|ಕೊಬಾಲ್ಟ್]], (7) ಸತು ಮತ್ತು (8) [[ಬೆಳ್ಳಿ]]. ಅಂದರೆ ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕೆ ಗರಿಷ್ಠ ಪ್ರಸಾರವೇಗವೂ ಇದ್ದಂತಾಯಿತು. ವೇಗಪರಿಮಿತಿ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಸುತ್ತಲಿನ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಕೂಡ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಆಮ್ಲೀಯ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲೂ, [[:en:Sulfide mineral|ಸಲ್ಫೈಡ್ ಖನಿಜ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿದ ಕ್ರಮಪಟ್ಟಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಖನಿಜಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವೇಗ ಪರಿಮಿತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆಲ್ಕಲೈನ್, [[:en:Chloride|ಕ್ಲೋರೈಡ್]] ಅಥವಾ [[:en:Carbonate mineral|ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್]] ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತೆರನಾದ ವೇಗ ಪರಿಮಿತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಬಗೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಿ ಕಣಗಳ ಪ್ರಸಾರವೇ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕುಂಠಿತವಾಗುತ್ತದೆ. === ಭೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶೋಧನೆ === ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ [[:en:Soil survey|ಮೃತ್ತಿಕಾ ಸಮೀಕ್ಷಣ]], ಜಲ ಸಮೀಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷಣ ಎಂದು ಮುಂತಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. * ಮೃತ್ತಿಕಾ ಸಮೀಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲವಾದ ಜಾಡನ್ನು ಮೊದಲು ಆರಿಸಿ ಆ ಜಾಡಿನುದ್ದಕ್ಕೂ [[ಮಣ್ಣು|ಮಣ್ಣಿನ]] ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಲ್ಲೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. * ಹೀಗೆಯೇ ಜಲ ಸಮೀಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ನೀರು ಅಥವಾ [[ಅಂತರ್ಜಲ|ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನು]] ಒಂದು ಭೂ ಭಾಗದ ನಾನಾ ಕಡೆಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಖನಿಜಾಂಶಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು ಈ ಬಗೆಯ ಶೋಧನೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದು. ಹೀಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಣ್ಣು, ಜಲ, ಶಿಲೆ, [[:en:Flora|ಸಸ್ಯವರ್ಗ]] ಇವುಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಬೇಕು. ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ [[:en:Calorimetry|ಕ್ಯಲೋರಿಮೆಟ್ರಿ]], [[ವರ್ಣ ವಿಶ್ಲೇ‌‌ಷಣೆ|ಕ್ರೊಮಟಾಗ್ರಫಿ]], [[:en:Polarography|ಪೊಲಾರೋಗ್ರಫಿ]] ಮತ್ತು [[ರೋಹಿತ ವಿಜ್ಞಾನ|ರೋಹಿತಲೇಖ]] (ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಾಸ್ಕೊಪಿ) ಇವನ್ನು ಈ ಬಗೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು. == ಭೂಭೌತ ಶೋಧನೆ == ಭೂಮಿಯ ಹೊರ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲೆಗಳು ತಮ್ಮ [[ಸಾಂದ್ರತೆ]], [[ಕಾಂತತೆ]], ಕಾಠಿಣ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಕೋಚ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸಮವಾಗಿರದೆ ಏರುಪೇರುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಧಾರಿತ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಏರುಪೇರುಗಳನ್ನು ಅಳೆದು ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ಹೀಗೆ ದೊರೆತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಭೂಮಿಯ ಒಳಗೆ ಹುದುಗಿರುವ ಶಿಲಾ ಸಮೂಹದ ಹಲವಾರು ಗುಣಗಳನ್ನೂ, ಅವುಗಳ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನೂ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಶೋಧನೆಯೇ ಭೂಭೌತ ಶೋಧನೆ ಅಥವಾ ಭೂಭೌತ ಖನಿಜಾನ್ವೇಷಣೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲೆಗಳ ಭೌತ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಅಸಂಗತಿಗಳೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಭೂಭೌತ ಖನಿಜಾನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ನಾಲ್ಕು ವಿಧಾನಗಳಿವೆ: # ಕಾಂತತ್ವ ವಿಧಾನ, # ವಿದ್ಯುದ್ವಿಧಾನ, # ಭೂ ಕಂಪನ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು # ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣ ವಿಧಾನ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂತತ್ವ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಧಾನಗಳು ಲೋಹ ಖನಿಜಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಹು ಉಪಯುಕ್ತವಾದುವು. ಹಾಗೆಯೇ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣ ವಿಧಾನಗಳು [[ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಮ್]] ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಹು ಉಪಯುಕ್ತವಾದುದು. ಹೀಗೆಯೇ ಪರಮಾಣ್ವಕ ಖನಿಜಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೊಸವಿಧಾನವನ್ನೆ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಂತೆ ಖನಿಜಗಳ [[ವಿಕಿರಣ ಪಟುತ್ವ|ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವವನ್ನು]] ಅಳೆದು ತನ್ಮೂಲಕ ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡಲಾಗುವುದು. === ಕಾಂತತ್ವ ವಿಧಾನ === ಕೆಲವು ಖನಿಜಗಳಿಗೆ-ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[:en:Magnetite|ಮ್ಯಾಗ್ನಟೈಟ್]],<ref name="Dana">{{cite book|url=https://archive.org/details/danasmineralshow00hurl/page/96|title=Dana's minerals and how to study them|last=Hurlbut|first=Cornelius Searle|author2=W. Edwin Sharp|author3=Edward Salisbury Dana|publisher=John Wiley and Sons|year=1998|isbn=978-0-471-15677-2|pages=[https://archive.org/details/danasmineralshow00hurl/page/96 96]}}</ref><ref name="Wasilewski">{{cite journal|doi=10.1029/1999GL900496|first=Peter|last=Wasilewski|author2=Günther Kletetschka|title=Lodestone: Nature's only permanent magnet - What it is and how it gets charged|url=https://archive.org/details/geophysical-research-letters_1999-08-01_26_15/page/2275|journal=[[Geophysical Research Letters]]|volume=26|issue=15|pages=2275–78|year=1999|bibcode=1999GeoRL..26.2275W|s2cid=128699936}}</ref> [[:en:Pyrrhotite|ಪಿರ್ಹೊಟೈಟ್]]<ref>Sagnotti, L., 2007, Iron Sulfides; in: Encyclopedia of Geomagnetism and Paleomagnetism; (Editors David Gubbins and Emilio Herrero-Bervera), Springer, 1054 pp., p. 454-459.</ref> ಮತ್ತು [[:en:Ilmenite|ಇಲ್ಮೆನೈಟ್]]-ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಂತತ್ವ ಉಂಟು. ಇವುಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲೆಗಳು ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಕಾಂತತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಖನಿಜಗಳಿಗಾಗಿ ಶೋಧನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶದ [[:en:Magnetic field|ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು]] ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಗುರುತಿಸಿದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪತ್ತೆಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಶೋಧನೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತಿ ಸರಳವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿರುವ ನತಿಸೂಚಿ ([[:en:Dip circle|ಡಿಪ್ ನೀಡ್ಲ್]]) ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿರುವ ಕಾಂತತ್ವಮಾಪಿ ([[:en:Magnetometer|ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟೊಮೀಟರ್]]) ಅಥವಾ ವೇರಿಯೋಮೀಟರ್ ಎಂಬ ಕಾಂತತ್ವಮಾಪಕ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದು. ಇವುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಖನಿಜಗಳ ಕಾಂತತ್ವವನ್ನು ಅಳತೆಮಾಡಿ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ಹೀಗೆ ದೊರೆತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದ ಕಾಂತತ್ವ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗುವುದು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿನ ಸಮಕಾಂತತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆಗಾಗ ಕಂಡು ಬರುವ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದು. ಈಗ ಈ ಬಗೆಯ ಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಬಹು ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ [[ವಿಮಾನ|ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ]] ಅಳವಡಿಸಿರುವ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಕಾಂತತ್ವಮಾಪಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಶೋಧನೆ ನಡೆಸುವ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ವಿಮಾನ ಹಾರಾಡಿ ಆ ಮೂಲಕ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಕಾಂತತ್ವ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು. === ವಿದ್ಯುತ್ ವಿಧಾನಗಳು === ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ [[ವಿದ್ಯುತ್ ರೋಧ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕತೆ|ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕತ್ವ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುನ್ನಿರೋಧಕತ್ವ]] ಒಂದೇ ತೆರನಾಗಿರದೆ ಒಂದರಿಂದ ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಶಿಲೆಯ ಅಂತರ್ಗತ ಗುಣಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅವು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ಆಳವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಲೆಗಳಾದ [[ಗ್ರಾನೈಟ್]], ಸೈಸ್ ಮತ್ತು [[:en:Porphyry (geology)|ಪಾರ್ಫಿರಿಗಳಿಗಿಂತ]] ಲೋಹ ಖನಿಜಗಳಿಗೂ ಅದುರುಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕ ಶಕ್ತಿ ಉಂಟು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಲ್ಫೈಡ್ ಅದುರುಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಗಳು ಮತ್ತು ಇವುಗಳ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಅತ್ಯಂತ ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದ್ದು. ಆದರೆ ಈ ವರ್ಗದ [[:en:Sphalerite|ಸ್ಫಾಲರೈಟ್]] ಎಂಬ ಸತುವಿನ ಅದುರು ಮಾತ್ರ ಹೀಗಿರದೆ ಉತ್ತಮ ಬಗೆಯ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕವೆನಿಸಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal|last1=Deng|first1=Jiushuai|last2=Lai|first2=Hao|last3=Chen|first3=Miao|last4=Glen|first4=Matthew|last5=Wen|first5=Shuming|last6=Zhao|first6=Biao|last7=Liu|first7=Zilong|last8=Yang|first8=Hua|last9=Liu|first9=Mingshi|last10=Huang|first10=Lingyun|last11=Guan|first11=Shiliang|last12=Wang|first12=Ping|title=Effect of iron concentration on the crystallization and electronic structure of sphalerite/marmatite: A DFT study|journal=Minerals Engineering|date=June 2019|volume=136|pages=168–174|doi=10.1016/j.mineng.2019.02.012|bibcode=2019MiEng.136..168D|s2cid=182111130}}</ref> ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಲೋಹ ಖನಿಜಗಳಿಗೂ ಅವು ಹುದುಗಿರುವ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲೆಗಳಿಗೂ ಇರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕನಿಷ್ಠ ದರ್ಜೆಯ ವಿದ್ಯುನ್ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದ [[:en:Chalcopyrite|ಚಾಲ್ಕೊಪೈರೈಟ್]], [[:en:Galena|ಗ್ಯೆಲೀನಾ]] ಮತ್ತು [[:en:Pyrite|ಪೈರೈಟ್]] ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ|ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನು]] ಕೃತಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲದೊಳಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುವುದು. ಆಗ ಆ [[ಶಕ್ತಿ|ಶಕ್ತಿಯ]] [[ತರಂಗ|ಅಲೆಗಳು]] ಅಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವಿಧ ಪರಿಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರವಾಹ ವೇಗವನ್ನು ಸೂಕ್ತ [[ಯಂತ್ರ|ಯಂತ್ರಗಳ]] ಮೂಲಕ ಅಳೆದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಹ ವೇಗ ಒಂದೇ ತೆರನಾಗಿರದೆ ಖನಿಜದಿಂದ ಖನಿಜಕ್ಕೂ, ಶಿಲೆಯಿಂದ ಶಿಲೆಗೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು. ಈ ಬಗೆಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಯಾವ ಬಗೆಯ ಅಡಚಣೆಯನ್ನೂ ಒಡ್ಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ದಸಿಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರೋಧವಿರುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಪ್ರವಹಿಸಿದ ರೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಉತ್ತಮ ವಾಹಕತ್ವ ಕಂಡುಬಂದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು, ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಜಾಡನ್ನು ಆ ಭೂಭಾಗದ ನಕ್ಷೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗುವುದು. ಸಲ್ಫೈಡ್ ಅದುರಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸತತವಾಗಿ ಆಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಖನಿಜಗಳಲ್ಲಿನ ಬಿರುಕುಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಜಿನುಗಿದಾಗ ಸಲ್ಫೈಡಿಗೂ ನೀರಿಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕವುಂಟಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆದು ಸಲ್ಫೈಡ್ ಅಂಶ ಆಮ್ಲೀಕರಣಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತೆರನಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ವಿದ್ಯುದಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಉಂಟಾದ ಸೈಸರ್ಗಿಕ [[ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ|ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು]] ಯಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸುವುದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಆ ಅಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹುದುಗಿರುವ ಸಲ್ಫೈಡ್ ಮುಂತಾದ ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕೂಡ ಸಾಧ್ಯ. ಇಂಥ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇತರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಪ್ರವಾಹ ವೇಗ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಸಲ್ಫೈಡ್ ಅದುರಿನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು [[ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತತೆ|ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ]] ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಕೂಡ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಪರ್ಯಾಯ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನು ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪವಿರುವ ಭೂಭಾಗದೊಳಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುವುದು. ಅದು ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೆಲ್ಲ ವಿದ್ಯುದಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ನಾನಾಬಗೆಯ ಶಿಲೆಗಳ ಮೂಲಕವೂ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿರುವ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಯಾಣ ವೇಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ''ಪ್ರಚೋದನ ವಿಧಾನ''ವೆಂದು ಹೆಸರು. ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿಮಾನಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಸುವ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಷಣ ಸುರುಳಿಯೊಂದನ್ನು ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಒಯ್ದು ಖನಿಜದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಅಳೆದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುವುದು. ಈ ಬಗೆಯ ತೀವ್ರತೆ ಖನಿಜದಿಂದ ಖನಿಜಕ್ಕೆ, ಶಿಲೆಯಿಂದ ಶಿಲೆಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಹೊಂದುತ್ತದೆಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು. === ಭೂಕಂಪ ವಿಧಾನ === ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪಕ್ಕಾಗಿ ಅನ್ವೇಷಣೆ ನಡೆಸುವ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಫೋಟನ (ಸಿಡಿತ)|ಸ್ಫೋಟನವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ]] ಆಗ ಉಂಟಾದ ಕಂಪನಗಳು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಶಿಲಾವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು. ಈ ಕಂಪನಗಳು ವಿವಿಧ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರವಾಹ ವೇಗ ಒಂದು ಶಿಲೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಶಿಲೆಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಲೆಗಳು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರವಹಿಸದೆ ವಕ್ರಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹಾದು ನೆಲದ ಮೇಲಿರುವ ಭೂಕಂಪಲೇಖಿಯಲ್ಲಿ ([[:en:Seismometer|ಸೀಸ್ಮೋಗ್ರಾಫ್]]) ತಮ್ಮ ಪ್ರವಾಹ ವೇಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಫೋಟನೆಯುಂಟಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಯಂತ್ರಕ್ಕೆ ಲಗತ್ತಾಗಿರುವ ಸದಾ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಪೀಪಾಯಿಯ (ಡ್ರಂ) ಮೇಲಿನ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವುದು. ಹೀಗೆ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಮೊದಲ ಕಂಪನ ಮುಟ್ಟಿದ ಕಾಲವೂ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪ ನೆಲದೊಳಗೆ ಹುದುಗಿರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನೂ ಅದರ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಆಕಾರಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ಈ ವಿಧಾನದ ಮೂಲತತ್ತ್ವವನ್ನು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[:en:Reflection seismology|ಪ್ರತಿಫಲನ ವಿಧಾನ]] ಮತ್ತು [[:en:Seismic refraction|ರಿಫ್ರೇಕ್ಷಣ ವಿಧಾನ]] ಎಂದು ಎರಡು ಬಗೆ. ಪ್ರತಿಫಲನ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಮ್]] ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ನೆಲದೊಳಗಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಹ ಈ ವಿಧಾನ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯೋಗಕರವಾದುದು. ರಿಫ್ರೇಕ್ಷಣ ವಿಧಾನ ನೆಲಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಪದರಗಳ ದಪ್ಪವನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲೂ, ಸಾಗರಗಳ ಆಳದ ನಿರ್ಧಾರದಲ್ಲೂ, ಶೀತವಲಯದಲ್ಲಿರುವ [[ನೀರ್ಗಲ್ಲು|ನೀರ್ಗಲ್ಲಿನ]] ಹಾಳೆಗಳ ಹರವು ಮತ್ತು ದಪ್ಪವನ್ನು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಬಹು ಉಪಯುಕ್ತವಾದುದು. === ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣ ವಿಧಾನ === ಭೂಮಿಯ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ [[ಗುರುತ್ವ|ಗುರುತ್ವ ಬಲವನ್ನು]] ಅಳತೆ ಮಾಡಿದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಏರುಪೇರುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಅಕ್ಷಾಂಶ|ಅಕ್ಷಾಂಶವನ್ನೂ]], ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣವನ್ನೂ, ನೆಲಭಾಗದ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನೂ ಅನುಸರಿಸಿದೆ. ಇದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಭೂಭಾಗದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ವಿವಿಧ ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಶಿಲೆಗಳ ಹರವಿನಲ್ಲಿಯ ಏರುಪೇರುಗಳಿಂದ ಸಹ ಗುರುತ್ವ ಬಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ತೋರಿಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ಶಿಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ, ಅವು ಹರಡಿರುವ ರೀತಿಯನ್ನೂ ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಶಿಲೆಗಳು ಮಡಿಕೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಶಿಲೆಗಳು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯಲ್ಪಡುವುದೂ ಉಂಟು. ಅಂತೆಯೇ ಹಗುರವಾದ (ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ) ಶಿಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಳಕ್ಕೆ ನೂಕಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಲವಣಗುಮ್ಮಟ ([[:en:Salt dome|ಸಾಲ್ಟ್ ಡೋಂ]]) ಅಥವಾ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಅಡಚಣೆಗಳಿರುವ ([[:en:Volcanic plug|ವಾಲ್ಕ್ಯಾನಿಕ್ ಪ್ಲಗ್]]) ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಗುರುತ್ವ ಬಲದಲ್ಲಿ ಏರುಪೇರುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಶಿಲಾಪ್ರಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿರುಕಾಗಲೀ ಭಂಗವಾಗಲೀ ಉಂಟಾದಾಗ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳ ಶಿಲೆಗಳು ಒಂದರ ಪಕ್ಕಕ್ಕೊಂದು ಸರಿದು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಗುರುತ್ವಮಾಪಕ ಇಲ್ಲವೇ [[:en:Gravimetry|ಗ್ರ್ಯಾವಿಮೀಟರ್]] ಮೊದಲಾದ ಉಪಕರಣಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಒಂದು ಭೂಭಾಗದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತ್ವ ಬಲವನ್ನು ಅಳೆಯಲಾಗುವುದು. ಈ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುವುದು. ಇವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಆ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುವುದು. ಗುರುತ್ವ ಬಲವನ್ನು [[:en:Gal (unit)|ಮಿಲಿಗಾಲುಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದು.<ref>Barry N. Taylor, ''Guide for the Use of the International System of Units (SI),'' 1995, [[NIST]] Special Publication 811, [http://physics.nist.gov/Pubs/SP811/appenB9.html#ACCELERATION Appendix B].</ref><ref name="SIbrochure">[[BIPM]] ''SI brochure'', 8th ed. 2006, [http://www.bipm.org/en/si/si_brochure/chapter4/table9.html Table 9: Non-SI units associated with the CGS and the CGS-Gaussian system of units] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018031134/http://www.bipm.org/en/si/si_brochure/chapter4/table9.html|date=2007-10-18}}.</ref><ref>Some sources, such as the [http://www.unc.edu/~rowlett/units/dictG.html University of North Carolina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120218191001/http://www.unc.edu/~rowlett/units/dictG.html|date=2012-02-18}}, the [http://www.esa.int/esaLP/ESAK4XZK0TC_LPgoce_0.html European Space Agency], and [http://www.conversiontables.info/index.php5?page=conversion_factors&item=Acceleration%20%5Bgeneric%5D ConversionTables.com] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090519183743/http://www.conversiontables.info/index.php5?page=conversion_factors&item=Acceleration%20%5Bgeneric%5D|date=2009-05-19}} state that the unit name is "galileo". The NIST and the BIPM are here considered as more authoritative sources regarding the proper unit name.</ref> ಒಂದು ಮಿಲಿಗಾಲ್ ಅಂದರೆ ಭೂಮಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುರುತ್ವ ಬಲದ ಮಿಲಿಯನ್ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಂಶ. ಭೂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗುರುತ್ವ ಅಸಂಗತಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ 10 ಮಿಲಿಗಾಲುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರಲಾರದು. === ಪರಮಾಣ್ವಕ ಖನಿಜಗಳು === ವಿಕಿರಣಪಟು ಖನಿಜಗಳು [[ಅಲ್ಫ ಕಣ|ಆಲ್ಫ]], [[ಬೀಟ ಕಣ|ಬೀಟ]] ಮತ್ತು [[:en:Gamma ray|ಗ್ಯಾಮ ಕಿರಣಗಳನ್ನು]] ಹೊರಸೂಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಮ ಕಿರಣಗಳು ಪರಮಾಣ್ವಕ ಖನಿಜ ಇರುವುದೆಂಬುದನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು ಬಹು ಉತ್ತಮ ಸಾಧನ. ಇವುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ಖನಿಜವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬಹುದು. ಈ ಬಗೆಯ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಆಧುನಿಕ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸಾಧನಗಳಾದ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಿಕಣ ಪರಿವರ್ತನ ಕೋಶ, [[ಗೀಗರ್ - ಮುಲ್ಲರ್ ಗುಣಕ|ಗೀಗರ್ ಮುಲ್ಲರ್ ಗುಣಕ]] ಮುಂತಾದವು ಅಡಕವಾಗಿದ್ದು, ಗ್ಯಾಮ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="cent">’’Geiger Muller Tubes; issue 1’’ published by Centronics Ltd, UK.</ref> ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲಾಗಲೀ, ನೀರಿನಲ್ಲಾಗಲೀ, ಭೂರಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಪ್ರಯೋಗ ಶಾಲೆಯಲ್ಲೇ ಶಿಲೆ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಮಾದರಿಗಳ ಮೇಲಾಗಲೀ ಪ್ರಯೋಗಿಸಬಹುದು. == ಉಪಸಂಹಾರ == ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ [[:en:Geophysics|ಭೂಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ]] ಅನ್ವೇಷಣ ವಿಧಾನಗಳು ಗಣಿಗಳನ್ನು ರೂಢಿಸುವುದರಲ್ಲಿ, ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಹುದುಗಿರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದರಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಒಳಗಿನ ಶಿಲಾವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ, ವಿವಿಧ ಶಿಲಾ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಗಿರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಬಹು ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಖನಿಜಾನ್ವೇಷಣ ಒಂದು ದೇಶದ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭವನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅನ್ವೇಷಣ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿದ ಹೊರತು ಆಳದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅತುಲೈಶ್ವರ್ಯ ಮಾನವನಿಗೆ ದಕ್ಕಲಾರದು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.tas-prospecting.com Prospecting in Tasmania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821210701/http://www.tas-prospecting.com/ |date=2019-08-21 }} * [https://web.archive.org/web/20110521030024/http://www.nsprospecting.com/ Prospecting in Nova Scotia] * [https://web.archive.org/web/20070209011843/http://www.wildernesswalkabouts.com/prospector.html Prospecting in Northwestern Ontario] * [http://www.old-picture.com/gold-rush-index-001.htm Historical pictures of prospectors and the Gold Rush] * [http://www.wildernessutah.com/brain/gold-prospecting.html Prospecting in the West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090524043449/http://www.wildernessutah.com/brain/gold-prospecting.html |date=2009-05-24 }} * [http://www.tambang.id Prospecting in Indonesia] <references />{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖನಿಜಾನ್ವೇಷಣೆ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] q45wm21r2e2aix3669m4nq73fa9lway 0 160362 1427530 1378803 2026-09-07T01:33:23Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427530 wikitext text/x-wiki '''ವರ್ಣಕೋಶ (ಕ್ರೋಮ್ಯಾಟಿಕ್)ದ ಅಳವಡಿಕೆ'''ಯು ಕಾಣಿಸುವ ವಸ್ತುವಿನ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಮಾನವ ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಬೆಳಕಿನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾಗಿದೆ. ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಗಮನಿಸಬಹುದಾದ ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯಾಪಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ವಸ್ತುವಿನ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಥಿರ ಗೋಚರಿಕೆಗೆ ಇದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. '''ಕ್ರೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಅಡಾಪ್ಟೇಶನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮೇಶನ್ (ಸಿಎಟಿ)''' ಕಾರ್ಯವು ಬಣ್ಣದ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಬಣ್ಣದ ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿ ಅನುಕರಿಸುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುವನ್ನು ವಿವಿಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವಸ್ತುವು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ, ಬೆಂಕಿಯ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಕಠಿಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ವಸ್ತುವು ಒಂದೇ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಮಾನವ ದೃಷ್ಟಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ: ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗಲೂ ಕೆಂಪು ಸೇಬು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ (ಕೆಂಪು ಸೇಬು ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಸರಳುಗಳಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವು ನಮಗೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ). ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಬೆಳಕಿನ ಯಾವುದೇ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಒಂದು ಕ್ಯಾಮರಾವು, ಸೇಬುವಿಗೆ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಬಹುದು. ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಕ್ರೋಮಾಟಿಕ್ ರೂಪಾಂತರ ಅಥವಾ ಬಣ್ಣ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ;ಕ್ಯಾಮರಾದಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಬಿಳಿ ಸಮತೋಲನ (ವೈಟ್ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನವನ ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ ಬೆಳಕಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಚೋದಕಗಳ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಪ್ರಕಾಶವು ವಿಭಿನ್ನ ಬೆಳಕಿನ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹೂವುಗಳ ಹಳದಿ ದಳಗಳು ಮಂದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಎಲೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ,ಗಾಢವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪುರ್ಕಿಂಜೆ ಪರಿಣಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಮಾನವನ ಕಣ್ಣಿನ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂವೇದನೆಯು ಕಡಿಮೆ ಬೆಳಕಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಪಟಲದ ನೀಲಿ ತುದಿಗೆ ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ==ವಾನ್ ಕ್ರೈಸ್ ರೂಪಾಂತರ== ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕ್ಯಾಮರಾ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ(ಕ್ಯಾಮರಾ ಇಮೇಜ್ ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್‌) ಬಳಸಲಾಗುವ ಒಂದು ತಂತ್ರ ವಾನ್ ಕ್ರೈಸ್ ಕ್ರೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಅಡಾಪ್ಟೇಶನ್ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.ಉಲ್ಲೇಖದ ಬಿಳಿಯ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ನೋಟವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ವಿಧಾನವು ಪ್ರತಿ ಮಾನವ ಕೋನ್ ಸೆಲ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಲ್ ಸಂವೇದನಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿಸುತ್ತದೆ.ಜೋಹಾನ್ಸ್ ವಾನ್ ಕ್ರೈಸ್ ಅವರ ಮೂರು ರೀತಿಯ ಕೋನ್ ಸೆಲ್ ಗಳ ಮೇಲಿನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಲಾಭಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಇ. ಐವ್ಸ್ ರವರು ಬಣ್ಣ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಿದರು,<ref>{{Cite journal|author=Ives HE |title=The relation between the color of the illuminant and the color of the illuminated object |journal=Trans. Illuminat. Eng. Soc. |volume=7 |pages=62–72 |year=1912}} (Reprinted in: {{Cite journal|journal=Color Research & Application |volume=20 |pages=70–5 |doi=10.1002/col.5080200112 |title=The relation between the color of the illuminant and the color of the illuminated object |url=https://archive.org/details/sim_color-research-and-application_1995-02_20_1/page/n80 |year=1995 |author=Brill, Michael H. }})</ref><ref>{{Cite journal| title = Colour constancy in context: Roles for local adaptation and levels of reference | author = Hannah E. Smithson and Qasim Zaidi | journal = Journal of Vision | volume = 4 | issue = 9 | year = 2004 | pages = 693–710 | doi = 10.1167/4.9.3 | pmid = 15493964 | doi-access = free }}</ref> ಮತ್ತು ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಐವ್ಸ್ ರೂಪಾಂತರ<ref>{{Cite journal| title = Review. Sensory, computational and cognitive components of human color constancy | author = Hannah E. Smithson | journal = Philosophical Transactions of the Royal Society | volume = 360 | issue = 1458 | year = 2005 | pages = 1329–46 | doi = 10.1098/rstb.2005.1633 | pmid = 16147525 | pmc = 1609194}}</ref> ಅಥವಾ ವಾನ್ ಕ್ರೈಸ್-ಐವ್ಸ್ ರೂಪಾಂತರ<ref>{{Cite book| title = Color Vision: From Genes to Perception | author = Karl R. Gegenfurtner, L. T. Sharpe | isbn = 0-521-00439-X | year = 1999 | publisher = Cambridge University Press | url = https://books.google.com/books?id=9R1ogJsPHi8C&dq=von-kries+ives&pg=PA413 }}</ref> ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾನ್ ಕ್ರೈಸ್ ಗುಣಾಂಕದ ನಿಯಮವು ಮೂರು ಕೋನ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಬಣ್ಣ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಊಹೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ,ಲಾಭಗಳು ಬಣ್ಣ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರದಂತಹ ಸಂವೇದನಾ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಎರಡು ವಿಕಿರಣ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಾದಿಂದ ಬರುವ ಕೋನ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ c′ಅನ್ನು ಕರ್ಣೀಯ ಅಡಾಪ್ಟೇಶನ್ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಸಸ್ ''D''₁ ಮತ್ತು ''D''₂ ಗಳ ಸೂಕ್ತ ಆಯ್ಕೆಯಿಂದ ಹೊಂದಾಣಿಸಬಹುದು.<ref>{{Cite book|author=Gaurav Sharma|publisher=[[CRC Press]]|title=Digital Color Imaging Handbook|year=2003}}</ref> :<math>c'=D_1\,S^T\,f_1 = D_2\,S^T\,f_2</math> ಇಲ್ಲಿ <math>S</math> ಕೋನ್ ಸೆನ್ಸಿಟಿವಿಟಿ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು <math>f</math> ಎಂಬುದು ಷರತ್ತುಬದ್ಧ ಪ್ರಚೋದನೆಯ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಎಲ್ ಎಮ್ ಎಸ್(LMS) ಬಣ್ಣದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಅಳವಡಿಕೆಗಾಗಿ ವಾನ್ ಕ್ರೈಸ್ ರೂಪಾಂತರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ (ದೀರ್ಘ-, ಮಧ್ಯಮ- ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ-ತರಂಗಾಂತರದ ಕೋನ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು): :<math>D = D_1^{-1} D_2=\begin{bmatrix} L_2/L_1 & 0 & 0 \\ 0 & M_2/M_1 & 0 \\ 0 & 0 & S_2/S_1 \end{bmatrix}</math> ಈ ಕರ್ಣೀಯ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಡಿ(D)ಯು ಒಂದು ರೂಪಾಂತರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೋನ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿರುವ ಅನುಗುಣವಾದ ಬಣ್ಣಗಳಿಗೆ ನಕ್ಷೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ರೂಪಾಂತರದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಕದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗ, ಈ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಪ್ರಕಾಶಕ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಕರ್ಣೀಯ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಡಿ(D)ಯ ಅಂಶಗಳು ಪ್ರಕಾಶಕದ ಬಿಳಿ ಬಿಂದುವಿನ ಕೋನ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ (ಉದ್ದ, ಮಧ್ಯಮ, ಸಣ್ಣ) ಅನುಪಾತಗಳಾಗಿವೆ. ಎಕ್ಸ್ ವೈ ಝಡ್(XYZ)ಅಥವಾ ಆರ್ ಜಿ ಬಿ (RGB )ಬಣ್ಣದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಬಣ್ಣಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ವಾನ್ ಕ್ರೈಸ್ ರೂಪಾಂತರವು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಕರ್ಣೀಯ ರೂಪಾಂತರ ಡಿ(D)ಯ ಜೊತೆಗೆ ಎಲ್ ಎಮ್ ಎಸ್(LMS) ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book| title = High Dynamic Range Imaging: Acquisition, Display, and Image-Based Lighting | author = Erik Reinhard | isbn = 0-12-585263-0 | publisher = Morgan Kaufmann | year = 2006 | url = https://books.google.com/books?id=dH2lRxTg1UsC&dq=von-kries-transform&pg=PA39 }}</ref> ==ಸಿಐಇ ಬಣ್ಣದ ಗೋಚರಿಕೆಯ ಮಾದರಿಗಳು== ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರಿಯ ಪ್ರಕಾಶದ ಆಯೋಗ(ಸಿ‌ಐ‌ಇ)ವು ಬಣ್ಣ ಗೋಚರಿಸುವ ಮಾದರಿಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಬಣ್ಣ ರೂಪಾಂತರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಸಿ‌ಐ‌ಇ ಯು L*a*b* (CIELAB) XYZ ಬಣ್ಣದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ<ref name=cie-adaptions>{{cite journal|last1=Luo|first1=Ming Ronnier|title=CIE Chromatic Adaptation; Comparison of von Kries, CIELAB, CMCCAT97 and CAT02|journal=Encyclopedia of Color Science and Technology|date=2015|pages=1–8|doi=10.1007/978-3-642-27851-8_321-1|publisher=Springer Berlin Heidelberg|isbn=978-3-642-27851-8|language=en}}</ref> "ಸರಳ" ವಾನ್ ಕ್ರಿಸ್-ಮಾದರಿಯ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, CIELUV ಜಡ್-ಟೈಪ್ (ಅನುವಾದ) ಬಿಳಿ ಬಿಂದು ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|first=Deane B.|last=Judd|title=Hue saturation and lightness of surface colors with chromatic illumination|url=https://archive.org/details/sim_optical-society-of-america-journal_1940-01_30_1/page/2|journal=[[JOSA]]|volume=30|issue=1|date=January 1940|pages=2–32|doi=10.1364/JOSA.30.000002}}</ref> CIECAM97s ಮತ್ತು CIECAM02 ಹಾಗೂ CMCCAT97 ಮತ್ತು CAT02ಯು<ref name=cie-adaptions/> ಹೆಚ್ಚು ಸಮಗ್ರವಾದ ಬಣ್ಣ ರೂಪದ ಮಾದರಿಗಳ ಎರಡು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ CAT ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. CMCCAT97 ನ ಸರಳೀಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿರುವ CAT02ನ<ref>{{cite book|editor-last=Fernandez-Maloigne|editor-first=Christine|title=Advanced color image processing and analysis|date=2013|publisher=Springer|location=New York, NY|isbn=9781441961891|pages=33|url=https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9781441961891-c1.pdf?SGWID=0-0-45-1337202-p173968189}}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯನ್ನು CMCCAT2000 ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal|last1=Li|first1=Changjun|last2=Luo|first2=M. Ronnier|last3=Rigg|first3=Bryan|last4=Hunt|first4=Robert W. G.|title=CMC 2000 chromatic adaptation transform: CMCCAT2000|journal=Color Research & Application|date=February 2002|volume=27|issue=1|pages=49–58|doi=10.1002/col.10005|doi-access=free}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ]] rlzwul3mrxztro96qev92vw3luj7chw 10 160541 1427634 1257023 2026-02-19T11:57:04Z en>W.andrea 0 /* top */ add back some bold (actually <strong>) 1427634 wikitext text/x-wiki [[File:Sister link template columns problem.jpg|thumb|If using a large, graphical template produces odd layout problems, like the excessive white space shown on the right of this screenshot, then switch to a different ''sister template''.]] Generally: :{{xmark}} {{strong|Do not}} place this template or any box-type template [[WP:MOSSIS|in a section all by itself]]. :{{xmark}} {{strong|Do not}} place this template in a section containing columns without floating left. :{{xmark}} {{strong|Do not}} indent this template with colon ({{code|:}}) or a bullet ({{code|*}}) markup. Specifically: * In articles, this template should be placed at the {{em|top}} of the last section on the page so that it floats to the right of that section. ** See [[Wikipedia:Wikimedia sister projects#Where to place links]] for more information and alternatives. * In [[WP:disambiguation pages|disambiguation pages]], this template is usually placed at the top of the page. * In categories, this template should be grouped with other templates at the beginning of the category introduction. This avoids unnecessary white space as any text is floated around the template boxes.<noinclude> {{Documentation}} <!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> nwltbsut2dweje900z6aomgur3bptir 1427635 1427634 2026-09-07T09:49:56Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Commons_templates_location]] 1427634 wikitext text/x-wiki [[File:Sister link template columns problem.jpg|thumb|If using a large, graphical template produces odd layout problems, like the excessive white space shown on the right of this screenshot, then switch to a different ''sister template''.]] Generally: :{{xmark}} {{strong|Do not}} place this template or any box-type template [[WP:MOSSIS|in a section all by itself]]. :{{xmark}} {{strong|Do not}} place this template in a section containing columns without floating left. :{{xmark}} {{strong|Do not}} indent this template with colon ({{code|:}}) or a bullet ({{code|*}}) markup. Specifically: * In articles, this template should be placed at the {{em|top}} of the last section on the page so that it floats to the right of that section. ** See [[Wikipedia:Wikimedia sister projects#Where to place links]] for more information and alternatives. * In [[WP:disambiguation pages|disambiguation pages]], this template is usually placed at the top of the page. * In categories, this template should be grouped with other templates at the beginning of the category introduction. This avoids unnecessary white space as any text is floated around the template boxes.<noinclude> {{Documentation}} <!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> nwltbsut2dweje900z6aomgur3bptir 0 172186 1427560 1358006 2026-09-07T07:13:07Z Gopala Krishna A 23266 ಚಿತ್ರ ಸರಿಪಡಿಸಿದ್ದು 1427560 wikitext text/x-wiki [[File:Prime Minister Manmohan Singh in WEF ,2009 (cropped).jpg|thumb|upright|೨೦೦೯ರ ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಗ್]] '''[[ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್]]''' ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಸತತ ಎರಡು ಅವಧಿಗೆ (೨೦೦೪-೦೯ ಮತ್ತು ೨೦೦೯-೧೪) [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="Tenure">{{Cite web |title=Dr. Manmohan Singh -May 22, 2004 – May 26, 2014 |url=http://www.pmindia.gov.in/en/former_pm/dr-manmohan-singh-2/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110120830/http://www.pmindia.gov.in/en/former_pm/dr-manmohan-singh-2/ |archive-date=10 January 2018 |access-date=13 January 2018 |publisher=[[Prime Minister's Office (India)]]}}</ref> ಸಿಂಗ್ ಅವರು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನ ಅವರ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಹಲವಾರು ಗೌರವಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು.<ref name="positions">{{Cite web |title=Detailed Profile: Dr. Manmohan 77777Singh |url=https://archive.india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113150453/https://archive.india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=2 |archive-date=13 January 2018 |access-date=13 January 2018 |publisher=[[National Portal of India]]}}</ref> ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಚಿವಾಲಯದ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ, [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ದ [[ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ, [[ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್|ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ]] ಗವರ್ನರ್ ಮತ್ತು [[ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ|ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗದ]] ಉಪ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |title=Profile: Manmohan Singh |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-19700141 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180202132515/http://www.bbc.com/news/world-asia-india-19700141 |archive-date=2 February 2018 |access-date=13 January 2018 |work=British Broadcasting Corporation (BBC) |publisher=[[Broadcasting House]] |issue=11 March 2015 |ref=BBC |agency=[[BBC]]}}</ref> ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪಿವಿ ನರಸಿಂಹ ರಾವ್ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾಗಿ, ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಉದಾರೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಹಲವಾರು ರಚನಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು.<ref name="rao ministry">{{Cite web |title=Rao Ministry |url=http://www.indiancabinet.com/rao-ministry/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113150603/http://www.indiancabinet.com/rao-ministry/ |archive-date=13 January 2018 |access-date=13 January 2018 |publisher=indiancabinet}}</ref> ಸಿಂಗ್ ಅವರು 2009 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. [[ಜವಾಹರ‌ಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು]] ನಂತರ ಪೂರ್ಣ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಮರು ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಿ ಅವರು.<ref name="First">{{Cite news |last=Singh |first=Hemant |date=22 May 2020 |title=Manmohan Singh: Biography, Political career, Books and Education |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/manmohan-singh-the-first-sikh-prime-minister-of-india-1398162937-1 |access-date=26 April 2021 |publisher=Dainik Jagran |agency=Jagran Prakashan Limited}}</ref> ಸಿಂಗ್ ಅವರು [[ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಅಧಿಕಾರವನ್ನು]] ಹಿಡಿದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಸಿಖ್ ಜನಾಂಗದ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. ೧೯೩೨ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೬ರಂದು ಜನಿಸಿದ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅಮೃತಸರದ ಹಿಂದೂ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು. ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಪಂಜಾಬಿನ ಅಮೃತ್‌ಸರಕ್ಕೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿತು. ೧೯೬೬ರಿಂದ ೧೯೬೯ರವರೆಗೆ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕಾಗಿ (UNCTAD) ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref name="Turner2016">{{Cite book |last=B. Turner |url=https://books.google.com/books?id=YtvMDQAAQBAJ&pg=PA606 |title=The Statesman's Yearbook 2015: The Politics, Cultures and Economies of the World |date=27 December 2016 |publisher=[[Palgrave Macmillan]] UK |isbn=978-1-349-67278-3 |page=606 |access-date=27 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602150311/https://books.google.com/books?id=YtvMDQAAQBAJ&pg=PA606 |archive-date=2 June 2020 |url-status=live}}</ref> ೧೯೬೯ರಿಂದ ೧೯೭೧ರವರೆಗೆ ದೆಹಲಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="Ashoka">{{Cite web |title=The Papers of Dr. Manmohan Singh |url=https://ashoka.edu.in/static/doc_uploads/file_1577170604.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606135526/https://ashoka.edu.in/static/doc_uploads/file_1577170604.pdf |archive-date=6 June 2020 |access-date=27 April 2020 |publisher=[[Ashoka University]]}}</ref> ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ [[ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯ]]ದ ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ೧೯೭೬ರಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸಚಿವಾಲಯದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ೧೯೮೦ರಿಂದ ೧೯೮೨ರವರೆಗೆ ಭಾರತದ [[ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ]]ದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="1980-82">{{Cite web |title=The Indian Economy Since Independence |url=http://home.fau.edu/sghosh/web/images/India%20talk.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215075812/http://home.fau.edu/sghosh/web/images/India%20talk.pdf |archive-date=15 December 2017 |access-date=13 January 2018 |publisher=[[Florida Atlantic University]]}}</ref> ೧೯೮೨ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೬ರಿಂದ ೧೪ನೇ ಜನವರಿ ೧೯೮೫ರವರೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="Governor">{{Cite web |title=Past Governors and Deputy Governors |url=https://rbi.org.in/Scripts/AboutUsDisplay.aspx?pg=PastGovernors.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180114020336/https://rbi.org.in/Scripts/AboutUsDisplay.aspx?pg=PastGovernors.htm |archive-date=14 January 2018 |access-date=13 January 2018 |publisher=[[Reserve Bank of India]]}}</ref> ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ೧೯೮೫ರಿಂದ ೧೯೮೭ರವರೆಗೆ, ಅವರು ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="planning 1985">{{Cite web |title=Nirmala Sitharaman meets former PM Manmohan Singh days ahead of her first Budget |url=http://www.ficci.in/ficci-in-news-page.asp?nid=17795 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531200424/http://www.ficci.in/ficci-in-news-page.asp?nid=17795 |archive-date=31 May 2020 |access-date=27 April 2020 |publisher=The Federation of Indian Chambers of Commerce and Industry}}</ref> 1987 ರಿಂದ 1990 ರವರೆಗೆ, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ಜಿನಿವಾ|ಜಿನೀವಾ]] ಮೂಲದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತಕರ ಚಾವಡಿಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಯೋಗ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref name="Sitapati2016">{{Cite book |last=Vinay Sitapati |url=https://books.google.com/books?id=R2yCDAAAQBAJ&pg=PT108 |title=Half – Lion: How P.V. Narasimha Rao Transformed India |date=27 June 2016 |publisher=[[Penguin Random House]] India Private Limited |isbn=978-93-86057-72-3 |page=108 |access-date=27 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603025607/https://books.google.com/books?id=R2yCDAAAQBAJ&pg=PT108 |archive-date=3 June 2020 |url-status=live}}</ref><ref name="Sitapati2018">{{Cite book |last=Vinay Sitapati |url=https://books.google.com/books?id=oUxUDwAAQBAJ&pg=PA114 |title=The Man who Remade India: A Biography of P.V. Narasimha Rao |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2018 |isbn=978-0-19-069285-8 |page=114 |access-date=27 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602111938/https://books.google.com/books?id=oUxUDwAAQBAJ&pg=PA114 |archive-date=2 June 2020 |url-status=live}}</ref> ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಧನಸಹಾಯ ಆಯೋಗ|ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅನುದಾನ ಆಯೋಗ(ಯುಜಿಸಿ)]]ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಪಿ.ವಿ.ನರಸಿಂಹರಾವ್|ಪಿ.ವಿ.ನರಸಿಂಹ ರಾವ್]] ಅವರು ತಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ [[ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿ]]ಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸಿಂಗ್ ಅವರು ೧೯೯೬ರವರೆಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಬಲವಾದ ವಿರೋಧದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ, ಅವರು ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಉದಾರೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name="BBC Profile">{{Cite news |date=11 March 2015 |title=Profile: Manmohan Singh |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-19700141 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811141101/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-19700141 |archive-date=11 August 2020 |access-date=27 April 2020 |work=[[British Broadcasting Corporation]] (BBC)}}</ref> ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ, [[ಸೈಪ್ರಸ್|ಸೈಪ್ರಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸಭೆ ಮತ್ತು ವಿಯೆನ್ನಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಶ್ವ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ನಿಯೋಗಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೇಲ್ಮನೆಯಾದ [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ]] ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯದ ಶಾಸಕಾಂಗದಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದರು. ೧೯೯೫, ೨೦೦೧, ೨೦೦೭, ೨೦೧೩ ಮತ್ತು ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಮರು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref name="RS 1991">{{Cite news |date=19 August 2019 |title=Manmohan Singh elected unopposed to Rajya Sabha |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/manmohan-singh-elected-unopposed-to-rajya-sabha/article29148008.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531081002/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/manmohan-singh-elected-unopposed-to-rajya-sabha/article29148008.ece |archive-date=31 May 2020 |access-date=27 April 2020 |work=Press Trust of India |publisher=Business Line |agency=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="RS 1995">{{Cite news |date=9 August 2019 |title=Manmohan Singh elected unopposed to Rajya Sabha |url=https://www.livemint.com/news/india/manmohan-singh-elected-unopposed-to-rajya-sabha-1566216404761.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531192917/https://www.livemint.com/news/india/manmohan-singh-elected-unopposed-to-rajya-sabha-1566216404761.html |archive-date=31 May 2020 |access-date=27 April 2020 |work=[[Live Mint]] |agency=HT Media}}</ref><ref name="RS 2001">{{Cite news |last=Joy |first=Shemin |date=23 August 2019 |title=Manmohan Singh takes oath as RS MP for sixth time |url=https://www.deccanherald.com/national/national-politics/manmohan-singh-takes-oath-as-rs-mp-for-sixth-time-756358.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603045926/https://www.deccanherald.com/national/national-politics/manmohan-singh-takes-oath-as-rs-mp-for-sixth-time-756358.html |archive-date=3 June 2020 |access-date=27 April 2020 |work=[[Deccan Herald]] |agency=The Printers (Mysore) Private Limited}}</ref><ref name="RS 2007">{{Cite news |last=Anad |first=Manoj |date=28 April 2019 |title=Manmohan Singh may not get Assam Rajya Sabha berth |url=https://www.asianage.com/india/politics/280419/manmohan-singh-may-not-get-assam-rajya-sabha-berth.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602055204/https://www.asianage.com/india/politics/280419/manmohan-singh-may-not-get-assam-rajya-sabha-berth.html |archive-date=2 June 2020 |access-date=27 April 2020 |work=[[The Asian Age]] |agency=Deccan Chronicle Holdings Limited}}</ref> 2004 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಮುಂದಾಳತ್ವದ ಯುಪಿಎ, [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]]ವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು. ೨೨ನೇ ಮೇ ೨೦೦೪ರಂದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕಿ [[ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ]] ಅವರು ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದರು. ಸಿಂಗ್, [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಭಾರತದ ೧೩ನೇ ಪ್ರಧಾನಿ]]ಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[೨೦೦೯ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೫ನೇ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ, ಯುಪಿಎ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಿಂಗ್ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ೨೨ನೇ ಮೇ ೨೦೦೯ರಂದು ಮರು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಅವರು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೬, ೨೦೨೪ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. == ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೌರವಗಳು == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !ರಿಬ್ಬನ್ ! ಅಲಂಕಾರ ! width="100px" | ದೇಶ ! width="100px" | ದಿನಾಂಕ ! width="300px" | ಟಿಪ್ಪಣಿ ! Ref. |- |[[ಚಿತ್ರ:Padma_Vibhushan_Ribbon.svg|100x100px]] | '''[[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]]''' |{{flag|ಭಾರತ}} | ೧೯೮೭ | ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ. | <ref name="padma">{{Cite web |last= |first= |title=Manmohan Singh receives Padma Vibhushan |url=https://www.pmindia.gov.in/en/former_pm/dr-manmohan-singh-2/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025044729/https://www.pmindia.gov.in/en/former_pm/dr-manmohan-singh-2/ |archive-date=25 October 2019 |access-date=5 April 2020 |website= |publisher=[[Prime Minister's Office (India)]]}}</ref><ref name="RGF">{{Cite web |title=The Hon'ble Dr. Manmohan Singh |url=http://rgfindia.org/our-board-rajiv-gandhi-foundation/manmohan-singh/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810020447/https://rgfindia.org/our-board-rajiv-gandhi-foundation/manmohan-singh/ |archive-date=10 August 2020 |access-date=27 April 2020 |publisher=[[Rajiv Gandhi Foundation]]}}</ref><ref name="Home">{{Cite web |title=Previous Awardees |url=http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181015000149/http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/ |archive-date=15 October 2018 |access-date=27 April 2020 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]}}</ref><ref name="CFR">{{Cite web |title=A Conversation with Prime Minister Dr. Manmohan Singh |url=https://www.cfr.org/event/conversation-prime-minister-dr-manmohan-singh |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601230126/https://www.cfr.org/event/conversation-prime-minister-dr-manmohan-singh |archive-date=1 June 2020 |access-date=27 April 2020 |publisher=[[Council on Foreign Relations]]}}</ref> |} == ವಿದೇಶಿ ಗೌರವಗಳು == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !ರಿಬ್ಬನ್ ! ಅಲಂಕಾರ ! width="100px" | ದೇಶ ! width="100px" | ದಿನಾಂಕ ! width="300px" | ಟಿಪ್ಪಣಿ ! ಉಲ್ಲೇಖ. |- |[[ಚಿತ್ರ:SA_Order_of_King_Abdulaziz_1kl_rib.png|100x100px]] | '''ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಕಿಂಗ್ ಅಬ್ದುಲಜೀಜ್''' |{{Flag|Saudi Arabia}} | ೨೦೧೦ | ''ವಿಶೇಷ ವರ್ಗ'', ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ. | <ref>{{Cite web |title=The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh being felicitated by the King of Saudi Arabia Abdullah bin Abdul Aziz Al Saud, in Riyadh, Saudi Arabia on February 28, 2010. |url=https://archive.pib.gov.in/photo//2010/Mar/l2010030127562.jpg |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113142939/https://archive.pib.gov.in/photo//2010/Mar/l2010030127562.jpg |archive-date=13 November 2022 |access-date=15 October 2021}}</ref> |- |[[ಚಿತ್ರ:JPN_Toka-sho_BAR.svg|100x100px]] | '''ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಪೌಲೋನಿಯಾ ಫ್ಲವರ್ಸ್''' |{{flag|ಜಪಾನ್}} | ೨೦೧೪ | ''ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕಾರ್ಡನ್'', ಜಪಾನ್‌ನ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ. | <ref name="Japan">{{Cite web |last= |first= |title=Japan awards civilian honour to Manmohan Singh |url=http://www.pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2014PR1874 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030181811/http://www.pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2014PR1874 |archive-date=30 October 2020 |access-date=5 April 2020 |website= |publisher=[[Press Information Bureau]]}}</ref><ref name="Singh Japan">{{Cite web |last=Rashith |first=Rahimah |date=5 February 2016 |title=Japan Awards Lee Kuan Yew With Highest Honours For Foreign Leaders |url=https://mustsharenews.com/lee-kuan-yew-awarded-japan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531144427/https://mustsharenews.com/lee-kuan-yew-awarded-japan/ |archive-date=31 May 2020 |access-date=27 April 2020 |publisher=MS News}}</ref><ref name="PM Singh">{{Cite news |date=6 November 2018 |title=Malaysia PM Mahathir receives one of Japan's highest awards for strengthening relations |url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/malaysia-mahathir-receives-one-of-japans-highest-awards-10902164 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604143035/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/malaysia-mahathir-receives-one-of-japans-highest-awards-10902164 |archive-date=4 June 2020 |access-date=27 April 2020 |work=CNA (news channel) |agency=Mediacorp TV}}</ref><ref name="Singh Cordon">{{Cite news |date=6 November 2018 |title=Dr M conferred Japan's highest award |url=https://www.nationthailand.com/breakingnews/30357992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605002443/https://www.nationthailand.com/breakingnews/30357992 |archive-date=5 June 2020 |access-date=27 April 2020 |work=The Star Asia News Network |publisher=[[The Nation (Thailand)]] |agency=Nation Multimedia Group}}</ref> |} === ಚಾನ್ಸೆಲರ್, ಸಂದರ್ಶಕ, ಗವರ್ನರ್, ರೆಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗಳು === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !ವರ್ಷ !ಫೆಲೋಶಿಪ್ !ಸಂಸ್ಥೆ !ದೇಶ !ಉಲ್ಲೇಖ |- |೧೯೫೭ |ರೆನ್‌ಬರಿ ಸ್ಕಾಲರ್ |[[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] |{{Flag|United Kingdom}} | style="text-align: center;" |<ref name="BhushanKatyal2004">{{Cite book |last=K. Bhushan |url=https://books.google.com/books?id=QEaDKgzcs3gC&pg=PA1 |title=Manmohan Singh: Visionary to Certainty |last2=G. Katyal |publisher=APH Publishing |year=2004 |isbn=978-81-7648-694-1 |pages=1–2 |access-date=26 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603074015/https://books.google.com/books?id=QEaDKgzcs3gC&pg=PA1 |archive-date=3 June 2020 |url-status=live}}</ref> |- |೧೯೭೬ |ಗೌರವ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ |[[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] | rowspan="2" |{{Flag|ಭಾರತ}} | style="text-align: center;" |<ref name="Professorship">{{Cite news |date=5 November 2014 |title=School of protest revives professor in PM |url=https://www.telegraphindia.com/india/school-of-protest-revives-professor-in-pm/cid/839301 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602085705/https://www.telegraphindia.com/india/school-of-protest-revives-professor-in-pm/cid/839301 |archive-date=2 June 2020 |access-date=26 April 2020 |work=[[The Telegraph (Kolkata)]] |agency=ABP Group}}</ref> |- | rowspan="2" |೧೯೮೨ |ಗೌರವ ಫೆಲೊ |ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಬ್ಯಾಂಕರ್ಸ್ | style="text-align: center;" |<ref name="Bankers">{{Cite web |title=About The Author |url=http://www.mea.gov.in/images/main_2007.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200720104018/http://www.mea.gov.in/images/main_2007.pdf |archive-date=20 July 2020 |access-date=26 April 2020 |publisher=Ministry of External Affairs}}</ref> |- |ಗೌರವ ಫೆಲೊ |ಸೈಂಟ್ ಜಾನ್'ಸ್ ಕಾಲೇಜ್, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ |{{Flag|United Kingdom}} | style="text-align: center;" |<ref name="St John">{{Cite web |title=The Dr Manmohan Singh Scholarship |url=https://www.joh.cam.ac.uk/dr-manmohan-singh-scholarship |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511215055/https://www.joh.cam.ac.uk/dr-manmohan-singh-scholarship |archive-date=11 May 2020 |access-date=26 April 2020 |publisher=[[St John's College, Cambridge|St John's College, University of Cambridge]]}}</ref> |- |೧೯೮೫ |ಅಧ್ಯಕ್ಷ |ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಘ | rowspan="3" |{{Flag|ಭಾರತ}} | style="text-align: center;" |<ref name="Vellore">{{Cite web |date=19 November 2018 |title=Former Presidents of IEA include former Prime Minister Dr. Manmohan Singh |url=https://vit.ac.in/dr-g-viswanathan-unanimously-elected-indian-economic-association-conference-president |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603045929/https://vit.ac.in/dr-g-viswanathan-unanimously-elected-indian-economic-association-conference-president |archive-date=3 June 2020 |access-date=26 April 2020 |publisher=[[Vellore Institute of Technology]]}}</ref> |- |೧೯೮೬ |ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫೆಲೋ |[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಪರಿಷತ್ತು]] | style="text-align: center;" |<ref name="VEPACHEDU">{{Cite web |title=Prof. Manmohan Singh |url=https://www.vepachedu.org/msingh.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324072121/https://www.vepachedu.org/msingh.html |archive-date=24 March 2020 |access-date=26 April 2020 |publisher=Vepachedu Educational Foundation}}</ref> |- | rowspan="3" |೧೯೯೪ | rowspan="2" |ಗೌರವ ಫೆಲೋ |ಅಖಿಲ ಭಾರತ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಘ | style="text-align: center;" |<ref name="AIMA">{{Cite news |date=19 May 2004 |title=Sometimes Nice Guys Finish First |url=https://www.outlookindia.com/website/story/sometimes-nice-guys-finish-first/223953 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605002443/https://www.outlookindia.com/website/story/sometimes-nice-guys-finish-first/223953 |archive-date=5 June 2020 |access-date=26 April 2020 |work=Outlook (Indian magazine)}}</ref> |- |ನುಫೀಲ್ಡ್ ಕಾಲೆಜ್, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ | rowspan="2" |{{Flag|United Kingdom}} | style="text-align: center;" |<ref name="Centenary">{{Cite web |title=Manmohan Singh – Honorary Fellow |url=https://www.nuffield.ox.ac.uk/people/profiles/manmohan-singh/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531192920/https://www.nuffield.ox.ac.uk/people/profiles/manmohan-singh/ |archive-date=31 May 2020 |access-date=26 April 2020 |publisher=[[Nuffield College, Oxford|Nuffield College]]}}</ref> |- |ವಿಶಿಷ್ಟ ಫೆಲೋ |[[ಲಂಡನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್]] | style="text-align: center;" |<ref name="LSE">{{Cite web |title=Dr Manmohan Singh |url=http://www.lse.ac.uk/asiaResearchCentre/people/bios/SinghManmohan.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190429122842/http://www.lse.ac.uk/asiaResearchCentre/people/bios/SinghManmohan.aspx |archive-date=29 April 2019 |access-date=26 April 2020 |publisher=LSE Asia Research Centre}}</ref> |- |೧೯೯೬ |ಗೌರವ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ |ದೆಹಲಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಕಾನಮಿಕ್ಸ್ | rowspan="3" |{{Flag|India}} | style="text-align: center;" |<ref name="VITAE">{{Cite web |title=Dr. Manmohan Singh Prime Minister of India |url=http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM |archive-url=https://web.archive.org/web/20120124024215/http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM |archive-date=24 January 2012 |access-date=26 April 2020 |website=csir.res.in}}</ref> |- |೧೯೯೯ |ಫೆಲೋ |ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ | style="text-align: center;" |<ref name="NAAS">{{Cite web |title=Dr. Manmohan Singh |url=http://naasindia.org/detail.php?id=278 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030181846/http://naasindia.org/detail.php?id=278 |archive-date=30 October 2020 |access-date=26 April 2020 |publisher=[[National Academy of Agricultural Sciences]]}}</ref> |- |೨೦೦೫ |ಗೌರವ ಫೆಲೋ |[[ಅಖಿಲಭಾರತ ವೈದ್ಯವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ]] | style="text-align: center;" |<ref name="honorary">{{Cite web |title=Golden Jubilee of AIMS Commence |url=https://pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=12227 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601235723/https://pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=12227 |archive-date=1 June 2020 |access-date=25 April 2020 |publisher=Press Information Bureau}}</ref> |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !ವರ್ಷ ! ಪದವಿ ! ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ! ದೇಶ ! Ref. |- | 1983 | ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್ | [[ಪಂಜಾಬ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] |{{Flag|ಭಾರತ}} | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite news |date=12 April 2018 |title=Manmohan at PU: 5 minutes bring back memories of 50 years ago |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/manmohan-at-pu-5-minutes-bring-back-memories-of-50-years-ago/articleshow/63720611.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715015633/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/manmohan-at-pu-5-minutes-bring-back-memories-of-50-years-ago/articleshow/63720611.cms |archive-date=15 July 2020 |access-date=12 June 2020 |publisher=[[Times of India]]}}</ref> |- | 1997 | ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲಾ | ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ |{{Flag|ಕೆನಡಾ}} | |- | 2005 | rowspan="2" | ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಸಿವಿಲ್ ಲಾ | ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | rowspan="2" |{{Flag|United Kingdom}} | |- | 2006 | [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] | |- | 2007 | rowspan="5" | ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್ | ಜಮ್ಮು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | rowspan="3" |{{Flag|ಭಾರತ}} | style="text-align: center;" | <ref name="Jammu">{{Cite web |title=Manmohan to get his 17th D.Litt from JU |url=http://earlytimesnews.com/newsdet.aspx?q=15588 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083240/http://earlytimesnews.com/newsdet.aspx?q=15588 |archive-date=2 June 2020 |access-date=5 May 2020 |publisher=Early Times}}</ref> |- | rowspan="2" | 2008 | [[ಮದ್ರಾಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite news |date=6 September 2008 |title=Madras University honours Manmohan, Sonia |url=https://www.hindustantimes.com/india/madras-university-honours-manmohan-sonia/story-4vbUCm98AgNUu8YuiRtzFM.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612110344/https://www.hindustantimes.com/india/madras-university-honours-manmohan-sonia/story-4vbUCm98AgNUu8YuiRtzFM.html |archive-date=12 June 2020 |access-date=12 June 2020 |publisher=[[Hindustan Times]]}}</ref> |- | [[ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite news |date=15 March 2008 |title=Manmohan Singh becomes 'doctor' |url=https://www.hindustantimes.com/india/manmohan-singh-becomes-doctor/story-s1d4nBkKS13PUsZOHw3LIM.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612110354/https://www.hindustantimes.com/india/manmohan-singh-becomes-doctor/story-s1d4nBkKS13PUsZOHw3LIM.html |archive-date=12 June 2020 |access-date=12 June 2020 |publisher=[[Hindustan Times]]}}</ref> |- | rowspan="2" | 2010 | ಕಿಂಗ್ ಸೌದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ |{{Flag|Saudi Arabia}} | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite news |date=1 March 2010 |title=Manmohan conferred honorary doctorate by King Saud University |url=https://www.thehindu.com/news/national/Manmohan-conferred-honorary-doctorate-by-King-Saud-University/article16462408.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160124044217/http://www.thehindu.com/news/national/article124297.ece |archive-date=24 January 2016 |access-date=12 June 2020 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | ಮಾಸ್ಕೋ ಸ್ಟೇಟ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಿಲೇಶನ್ಸ್ |{{Flag|ರಷ್ಯಾ}} | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite news |date=21 October 2013 |title=Prime Minister Manmohan Singh conferred Honorary Doctorate by Russian institute |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/prime-minister-manmohan-singh-conferred-honorary-doctorate-by-russian-institute/articleshow/24484817.cms?from=mdr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030181816/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/prime-minister-manmohan-singh-conferred-honorary-doctorate-by-russian-institute/articleshow/24484817.cms?from=mdr |archive-date=30 October 2020 |access-date=12 June 2020 |publisher=[[The Economic Times]]}}</ref> |} == ಇತರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == {| class="wikitable sortable" !Year !Award !Country/Organisation !Notes !Ref. |- |1952 |University Medal | rowspan="2" |[[ಪಂಜಾಬ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|Panjab University]] | style="text-align: center;" |For standing first in B.A. Honors (Economics) | style="text-align: center;" |<ref name="Medal">{{Cite news |date=28 November 2017 |title=Oxford University Press to publish Manmohan Singh's collective works |url=https://www.financialexpress.com/india-news/oxford-university-press-to-publish-manmohan-singhs-collective-works/951187/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602172725/https://www.financialexpress.com/india-news/oxford-university-press-to-publish-manmohan-singhs-collective-works/951187/ |archive-date=2 June 2020 |access-date=26 April 2020 |work=[[The Financial Express (India)]] |agency=The Indian Express Group}}</ref> |- |1954 |Uttar Chand Kapur Medal | style="text-align: center;" |For standing first in M.A. (Economics) | style="text-align: center;" |<ref name="Mahajan2005">{{Cite book |last=V.S. Mahajan |url=https://books.google.com/books?id=DDA5Yk-0Fm4C&pg=PA16 |title=Manmohan S Dream India |publisher=Deep & Deep Publications |year=2005 |isbn=978-81-7629-631-1 |pages=16– |access-date=26 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601232809/https://books.google.com/books?id=DDA5Yk-0Fm4C&pg=PA16 |archive-date=1 June 2020 |url-status=live}}</ref> |- |1955 |Wright Prize for Distinguished Performance |St John's College, Cambridge | rowspan="9" | | style="text-align: center;" |<ref name="BhushanKatyal2004">{{Cite book |last=K. Bhushan |url=https://books.google.com/books?id=QEaDKgzcs3gC&pg=PA1 |title=Manmohan Singh: Visionary to Certainty |last2=G. Katyal |publisher=APH Publishing |year=2004 |isbn=978-81-7648-694-1 |pages=1–2 |access-date=26 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603074015/https://books.google.com/books?id=QEaDKgzcs3gC&pg=PA1 |archive-date=3 June 2020 |url-status=live}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFK._BhushanG._Katyal2004">K. Bhushan; G. Katyal (2004). [https://books.google.com/books?id=QEaDKgzcs3gC&pg=PA1 ''Manmohan Singh: Visionary to Certainty'']. APH Publishing. pp.&nbsp;1–2. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-81-7648-694-1|<bdi>978-81-7648-694-1</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20200603074015/https://books.google.com/books?id=QEaDKgzcs3gC&pg=PA1 Archived] from the original on 3 June 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 April</span> 2020</span>.</cite></ref> |- |1956 |Adam Smith Prize |[[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|University of Cambridge]] | style="text-align: center;" |<ref name="AdamSmith">{{Cite news |last=Sharma |first=Ashish |date=21 July 2008 |title=The three at the centre of attention |url=https://www.livemint.com/Politics/lpwsAJFfA09xzrU20fbZZJ/The-three-at-the-centre-of-attention.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604142557/https://www.livemint.com/Politics/lpwsAJFfA09xzrU20fbZZJ/The-three-at-the-centre-of-attention.html |archive-date=4 June 2020 |access-date=26 April 2020 |work=[[Mint (newspaper)|Mint]] |agency=HT Media}}</ref> |- |1995 |Jawaharlal Nehru Birth Centenary Award |Indian Science Congress Association | style="text-align: center;" |<ref name="Personal Profile">{{Cite web |title=Dr. Manmohan Singh Prime Minister of India Personal Profile |url=https://archivepmo.nic.in/drmanmohansingh/pmsprofile.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200403010109/https://archivepmo.nic.in/drmanmohansingh/pmsprofile.php |archive-date=3 April 2020 |access-date=26 April 2020 |publisher=PMO India}}</ref> |- | rowspan="3" |1997 |Nikkei Asia prize for Regional Growth |Nihon Keizai Shimbun Inc. | style="text-align: center;" |<ref name="Nikkei">{{Cite news |date=13 June 2018 |title=Sulabh founder honoured with Japan's Nikkei Asia Prize |url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/sulabh-founder-honoured-with-japan-s-nikkei-asia-prize-1259082-2018-06-13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601232804/https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/sulabh-founder-honoured-with-japan-s-nikkei-asia-prize-1259082-2018-06-13 |archive-date=1 June 2020 |access-date=26 April 2020 |work=Press Trust of India |publisher=[[India Today]]}}</ref> |- |Justice K. S. Hegde Award |Justice K. S. Hegde Foundation | style="text-align: center;" |<ref name="DNA resume" /> |- |Lokmanya Tilak Award |Lokmanya Tilak Smarak Mandir Trust | style="text-align: center;" |<ref name="LT Award">{{Cite web |last=Pandit |first=Srimoyee |date=9 October 2010 |title=Lokmanya Tilak Awarad |url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/lokmanya-tilak-awarad-1286615825-1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604050423/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/lokmanya-tilak-awarad-1286615825-1 |archive-date=4 June 2020 |access-date=26 April 2020 |publisher=Jagran Josh}}</ref> |- |1999 |H.H. Kanchi Shri Paramacharya Award for Excellence |Ramaswamy Venkataraman Centenarian Trust | style="text-align: center;" |<ref name="DNA resume">{{Cite news |date=14 May 2014 |title=A look at India's Prime Minister Manmohan Singh's impressive resume |url=https://www.dnaindia.com/india/report-a-look-at-india-s-prime-minister-manmohan-singh-s-impressive-resume-as-he-bids-farewell-1988281 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602034810/https://www.dnaindia.com/india/report-a-look-at-india-s-prime-minister-manmohan-singh-s-impressive-resume-as-he-bids-farewell-1988281 |archive-date=2 June 2020 |access-date=25 April 2020 |work=[[Daily News and Analysis|DNA]] |agency=Dainik Jagran}}</ref> |- |2000 |Annasaheb Chirmule Award |Annasaheb Chirmule Trust | style="text-align: center;" |<ref name="Chirmule">{{Cite web |title=Dr. Manmohan Singh – Academic Record |url=http://www.visvabharati.ac.in/files/6340200114_Manmohan.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101072430/http://www.visvabharati.ac.in/files/6340200114_Manmohan.pdf |archive-date=1 November 2019 |access-date=25 April 2020 |publisher=Visva Bharati}}</ref> |- |2002 |Outstanding Parliamentarian Award |Indian Parliamentary Group | style="text-align: center;" |<ref name="parliamentary">{{Cite web |title=Outstanding Parliamentarian Award |url=http://ipg.nic.in/FunctionOPA.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200410060313/http://ipg.nic.in/FunctionOPA.aspx |archive-date=10 April 2020 |access-date=25 April 2020 |publisher=Indian Parliamentary Group}}</ref> |- |2010 |World Statesman Award |Appeal of Conscience Foundation | style="text-align: center;" |Singh was honoured with the World Statesman Award at a ceremony at New York on 21 September 2010. | style="text-align: center;" |<ref name="statesman">{{Cite web |title=Press Release on conferment of Appeal of Conscience Foundation Annual Statesman Award 2010 |url=https://www.indianembassyusa.gov.in/ArchivesDetails?id=1312 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602105511/https://www.indianembassyusa.gov.in/ArchivesDetails?id=1312 |archive-date=2 June 2020 |access-date=23 April 2020 |publisher=Embassy of India, Washington, DC}}</ref> |} == ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ == {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ ! ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ! ಸಂಸ್ಥೆ ! Ref. |- | rowspan="2" | 1993 | ವರ್ಷದ ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿ | ಯುರೋಮನಿ | style="text-align: center;" | <ref name="euromoney">{{Cite web |date=September 2015 |title=Previous Finance Minister of the Year award recipients |url=https://www.euromoney.com/article/b12kjxbl3r0bpm/previous-finance-minister-of-the-year-award-recipients |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530213248/https://www.euromoney.com/article/b12kjxbl3r0bpm/previous-finance-minister-of-the-year-award-recipients |archive-date=30 May 2020 |access-date=26 April 2020 |publisher=[[Euromoney]]}}</ref> |- | rowspan="2" | ವರ್ಷದ ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿ | rowspan="2" | ಏಷ್ಯಾಮನಿ | style="text-align: center;" | <ref name="Mahajan2005">{{Cite book |last=V.S. Mahajan |url=https://books.google.com/books?id=DDA5Yk-0Fm4C&pg=PA16 |title=Manmohan S Dream India |publisher=Deep & Deep Publications |year=2005 |isbn=978-81-7629-631-1 |pages=16– |access-date=26 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601232809/https://books.google.com/books?id=DDA5Yk-0Fm4C&pg=PA16 |archive-date=1 June 2020 |url-status=live}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFV.S._Mahajan2005">V.S. Mahajan (2005). [https://books.google.com/books?id=DDA5Yk-0Fm4C&pg=PA16 ''Manmohan S Dream India'']. Deep & Deep Publications. pp.&nbsp;16–. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-81-7629-631-1|<bdi>978-81-7629-631-1</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20200601232809/https://books.google.com/books?id=DDA5Yk-0Fm4C&pg=PA16 Archived] from the original on 1 June 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 April</span> 2020</span>.</cite></ref> |- | 1994 | style="text-align: center;" | <ref name="finance 1994">{{Cite news |date=22 July 2004 |title=One of the more non-political faces of Indian politics, Dr Manmohan Singh is best known as the "liberator" of Indian economy. |url=https://www.hindustantimes.com/india/manmohan-singh/story-GqXL3ZcH3byRCFVwqEc6EL.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601024206/https://www.hindustantimes.com/india/manmohan-singh/story-GqXL3ZcH3byRCFVwqEc6EL.html |archive-date=1 June 2020 |access-date=26 April 2020 |work=[[Hindustan Times]] |agency=HT Media Ltd}}</ref> |- | 2005 | ವಿಶ್ವದ 100 ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು | ಸಮಯ | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web |title=The 2005 TIME 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,1972656,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531045415/http://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,1972656,00.html |archive-date=31 May 2020 |access-date=27 April 2020 |publisher=[[Time (magazine)|Time]]}}</ref> |- | 2006 | ವರ್ಷದ ಭಾರತೀಯ | CNN-IBN | |- | 2009 | ವಿಶ್ವದ 36 ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ | rowspan="2" | [[ಫೋರ್ಬ್ಸ್]] | style="text-align: center;" | |- | rowspan="2" | 2010 | ವಿಶ್ವದ 18 ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web |title=Forbes list 2011: Hu tops list of world's most powerful person; Sonia ranks 9th |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/forbes-list-2011-hu-tops-list-of-worlds-most-powerful-person-sonia-ranks-9th/articleshow/7669110.cms |access-date=10 July 2024 |publisher=Times of India}}</ref> |- | ವಿಶ್ವದ 100 ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು | ಸಮಯ | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web |title=The 2010 TIME 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,1984685,00.html |access-date=10 July 2024 |publisher=[[Time (magazine)|Time]]}}</ref> |- | 2011 | ವಿಶ್ವದ 19 ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ | rowspan="3" | ಫೋರ್ಬ್ಸ್ | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web |title=Obama tops Forbes power list; Sonia, Manmohan in top 20 |url=https://www.thehindu.com/news/obama-tops-forbes-power-list-sonia-manmohan-in-top-20/article2594394.ece/ |access-date=10 July 2024 |publisher=The Hindu}}</ref> |- | 2012 | ವಿಶ್ವದ 20 ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web |title=Sonia, Manmohan in top 20; Obama most powerful person: Forbes 2012 power list |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/sonia-manmohan-in-top-20-obama-most-powerful-person-forbes-2012-power-list/articleshow/17502346.cms |access-date=10 July 2024 |publisher=Times of India}}</ref> |- | 2013 | ವಿಶ್ವದ 28 ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web |title=The World’s Most Powerful People, 2013 |url=https://genius.com/Forbes-magazine-the-worlds-most-powerful-people-2013-annotated |access-date=10 July 2024 |publisher=Genius.com}}</ref> |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{Interwikineeded}} dl7tnzkzl82anh09sp1858vdf3znb9e 0 177497 1427507 1380887 2026-09-06T21:09:15Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427507 wikitext text/x-wiki '''ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ''' ಎಂಬುದು [[ಇಂಗಾಲ]], [[ಸಾರಜನಕ]], [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] ಮತ್ತು [[ಹೈಡ್ರೋಜನ್]] ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಿಭಜಿತ ಚಕ್ರೀಯ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ ಹೊಂದಿದೆ.C₅H₄N₄O₃. ಇದು ಅಮೋನಿಯಂ ಆಸಿಡ್ ಯೂರೇಟ್‌ನಂತಹ '''ಯುರೇಟ್‌ಗಳು'' ಮತ್ತು '''ಆಸಿಡ್ ಯೂರೇಟ್‌ಗಳು'''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಯಾನುಗಳು ಮತ್ತು ಲವಣಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವು ಪ್ಯೂರಿನ್ [[ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್]]ಗಳ ಚಯಾಪಚಯ ವಿಭಜನೆಯ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು [[ಮೂತ್ರ]]ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Uric Acid |url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Uric-Acid |website=PubChem}}</ref> '''ಹೈಪರ್ಯುರಿಸೆಮಿಯಾ''' (ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಅಧಿಕ ಸಾಂದ್ರತೆ) '''ಗೌಟ್''' ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು [[ಮಧುಮೇಹ]] ಮತ್ತು ಅಮೋನಿಯಂ ಆಮ್ಲ ಯೂರೇಟ್ [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡ]]ದ ಕಲ್ಲುಗಳ ರಚನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ==ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ== 1776 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ '''ಕಾರ್ಲ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಸ್ಕೀಲೆ''' ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಮೊದಲು [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡ]]ದ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದರು.<ref name="Scheele">{{cite journal|author-link=Carl Wilhelm Scheele|last=Scheele|first=C. W.|title=Examen Chemicum Calculi Urinari|trans-title=A chemical examiniation of kidney stones|journal=Opuscula|date=1776|volume=2|page=73}}</ref> 1882 ರಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ '''ಇವಾನ್ ಹೊರ್ಬಾಕ್ಜೆವ್ಸ್ಕಿ''' ಮೊದಲು [[ಯೂರಿಯಾ]] ಅನ್ನು ಗ್ಲೈಸಿನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಕರಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಿದರು.<ref>{{cite journal|first=J.|last=Horbaczewski|date=1882|url=https://books.google.com/books?id=b448AAAAIAAJ&pg=PA796|title=Synthese der Harnsäure|trans-title=Synthesis of uric acid|journal=Monatshefte für Chemie und Verwandte Teile Anderer Wissenschaften|volume=3|pages=796–797|doi=10.1007/BF01516847|s2cid=92323943}}</ref> ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವು ಲ್ಯಾಕ್ಟಮ್–ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಮ್ '''ಟೌಟೋಮೆರಿಸಮ್''' ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="LiebermanMarks2007">{{cite book|last1=Lieberman|first1=M.|url=https://archive.org/details/marksessentialme0000lieb|title=Marks' Essential Medical Biochemistry|last2=Marks|first2=A. D.|last3=Smith|first3=C. M.|last4=Marks|first4=D. B.|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2007|isbn=978-0-7817-9340-7|location=Philadelphia|pages=[https://archive.org/details/marksessentialme0000lieb/page/47 47]–|url-access=registration}}</ref> ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವು ಲ್ಯಾಕ್ಟಮ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.,<ref>{{cite journal |last1=Ringertz |first1=H. |title=The molecular and crystal structure of uric acid |journal=Acta Crystallographica |date=1 March 1966 |volume=20 |issue=3 |pages=397–403 |doi=10.1107/S0365110X66000914|doi-access=free |bibcode=1966AcCry..20..397R }}</ref> [ಗಣನಾ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರವು ಆ ಟೌಟೋಮರ್ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |last1=Jiménez |first1=V. |last2=Alderete |first2=J. B. |title=Theoretical calculations on the tautomerism of uric acid in gas phase and aqueous solution |journal=Journal of Molecular Structure: THEOCHEM |date=November 2005 |volume=755 |issue=1–3 |pages=209–214 |doi=10.1016/j.theochem.2005.08.001}}</ref> ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವು ಡೈಪ್ರೋಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ]] ಆಗಿದ್ದು [[pKa|p''K''_a1]]&nbsp;=&nbsp;5.4 ಮತ್ತು p''K''_a2&nbsp;=&nbsp;10.3.<ref>{{cite book|last=McCrudden|first=F. H.|title=Uric Acid: The Chemistry, Physiology and Pathology of Uric Acid and the Physiologically Important Purin Bodies, with a Discussion of the Metabolism in Gout|publisher=BiblioBazaar|year=2008|isbn=978-0-554-61991-0|location=Charleston, SC|orig-date=1905}}</ref> ಶಾರೀರಿಕ pH ನಲ್ಲಿ, ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಯುರೇಟ್ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ. [[File:Harnsäure Ketoform.svg|class=skin-invert-image|200px|thumb|ಲ್ಯಾಕ್ಟಮ್, ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಸ್ಥಿರವಾದ ಟೌಟೋಮರ್ ರೂಪ.]] [[File:Urat.svg|class=skin-invert-image|200px|thumb|ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಸಂಯುಕ್ತ ಬೇಸ್ ಆಗಿರುವ ಯೂರೇಟ್ ಅಯಾನು]] ==ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ== ಕ್ಸಾಂಥೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್(XO) ಎಂಬ ಕಿಣ್ವವು ಕ್ಸಾಂಥೈನ್ ಮತ್ತು ಹೈಪೋಕ್ಸಾಂಥೈನ್ ನಿಂದ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ರಚನೆಯನ್ನು ವೇಗವರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ]]. ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ XO, ಅದರ ಹೆಸರಿನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಡಿಹೈಡ್ರೋಜಿನೇಸ್ ಆಗಿ ಮತ್ತು ವಿರಳವಾಗಿ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |first1=K. |last1=Ichida |first2=Y. |last2=Amaya |first3=K. |last3=Noda |first4=S. |last4=Minoshima |first5=T. |last5=Hosoya |first6=O. |last6=Sakai |first7=N. |last7=Shimizu |first8=T. |last8=Nishino |date=November 1993 |title=Cloning of the cDNA encoding human xanthine dehydrogenase (oxidase): Structural analysis of the protein and chromosomal location of the gene |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/037811199390652J |journal=Gene |language=en |volume=133 |issue=2 |pages=279–284 |doi=10.1016/0378-1119(93)90652-J |pmid=8224915 |access-date=1 January 2022 |archive-date=15 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220615142523/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/037811199390652J |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> ಕ್ಸಾಂಥೈನ್ ಇತರ ಪ್ಯೂರಿನ್ಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಸಾಂಥೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಿಣ್ವವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಸಕ್ರಿಯ ತಾಣ [[ಸಲ್ಫರ್]] ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕಕ್ಕೆ ಬಂಧಿತವಾಗಿರುವ ಲೋಹ [[ಮಾಲಿಬ್ಡಿನಮ್]] ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Hille">{{cite journal | pmid = 15581570 | year = 2005 | last1 = Hille | first1 = R. | title = Molybdenum-containing hydroxylases | volume = 433 | issue = 1 | pages = 107–116 | doi = 10.1016/j.abb.2004.08.012 | journal = Archives of Biochemistry and Biophysics | bibcode = 2005ArBB..433..107H }}</ref> <!--tangential: Within cells, xanthine oxidase can exist as xanthine dehydrogenase and xanthine oxireductase, which has also been purified from [[Bovinae|bovine]] milk and [[spleen]] extracts.<ref name="Hori">{{cite journal |last1=Hori |first1=N. |last2=Uehara |first2=K. |last3=Mikami |first3=Y. | journal = Bioscience, Biotechnology, and Biochemistry | year = 1992 | volume = 56 | pages = 580–582 | doi = 10.1271/bbb.56.580 |pmid=27280651 | title = Enzymatic Synthesis of 5-Methyluridine from Adenosine and Thymine with High Efficiency | issue = 4|doi-access=free }}</ref>-->ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವು ಹೈಪೋಕ್ಸಿಯಾ (ವೈದ್ಯಕೀಯ) ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ (ಕಡಿಮೆ ಆಮ್ಲಜನಕ ಶುದ್ಧತ್ವ) ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ..<ref name="Baillie 1473-1478">{{Cite journal| volume = 131| issue = 5| pages = 1473–1478| last1 = Baillie| first1 = J. K. |first2=M. G. |last2=Bates |first3=A. A. |last3=Thompson |first4=W. S. |last4=Waring |first5=R. W. |last5=Partridge |first6=M. F. |last6=Schnopp |first7=A. |last7=Simpson |first8=F. |last8=Gulliver-Sloan |first9=S. R. |last9=Maxwell |first10=D. J. |last10=Webb | title = Endogenous urate production augments plasma antioxidant capacity in healthy lowland subjects exposed to high altitude| url = https://archive.org/details/sim_chest_2007-05_131_5/page/1473| journal = Chest| date = May 2007| doi = 10.1378/chest.06-2235| pmid = 17494796}}</ref> ===ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವಿಕೆ=== ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಕ್ಷಾರ ಲೋಹ ಮತ್ತು ಕ್ಷಾರೀಯ ಭೂಮಿ [[ಉಪ್ಪು]] (ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ)ಲವಣಗಳು ನೀರಿನ [[ಕರಗುವಿಕೆ]] ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಲವಣಗಳು ತಣ್ಣೀರಿಗಿಂತ ಬಿಸಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕರಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮರುಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಡಿಮೆ ಕರಗುವಿಕೆಯು ಗೌಟ್‌ನ ಕಾರಣಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಎಥೆನಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಲವಣಗಳ ಕರಗುವಿಕೆ ಕೂಡ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಅತ್ಯಲ್ಪವಾಗಿದೆ. :{| class="wikitable sortable" |+ ಯುರೇಟ್ ಲವಣಗಳ ಕರಗುವಿಕೆ (ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಂ ಸಂಯುಕ್ತಕ್ಕೆ ಗ್ರಾಂಗಳಷ್ಟು ನೀರು) ! data-sort-type="text" | ಸಂಯುಕ್ತ ! data-sort-type="number" | ತಣ್ಣೀರು ! data-sort-type="number" | ಕುದಿಯುವ ನೀರು |- | ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ | align=right | 15,000 | align=right | 2,000 |- | ಅಮೋನಿಯಂ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಯುರೇಟ್ | align=center | — | align=right | 1,600 |- | ಲಿಥಿಯಂ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಯುರೇಟ್ | align=right | 370 | align=right | 39 |- | ಸೋಡಿಯಂ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಯುರೇಟ್ | align=right | 1,175 | align=right | 124 |- | ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಯುರೇಟ್ | align=right | 790 | align=right | 75 |- | ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್ ಡೈಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಡೈಯುರೇಟ್ | align=right | 3,750 | align=right | 160 |- | ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಡೈಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಡೈಯುರೇಟ್ | align=right | 603 | align=right | 276 |- | ಡಿಸೋಡಿಯಮ್ ಯುರೇಟ್ | align=right | 77 | align=center | — |- | ಡಿಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಯುರೇಟ್ | align=right | 44 | align=right | 35 |- | ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಯುರೇಟ್ | align=right | 1,500 | align=right | 1,440 |- | ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಯುರೇಟ್ | align=right | 4,300 | align=right | 1,790 |- | ಬೇರಿಯಮ್ ಯುರೇಟ್ | align=right | 7,900 | align=right | 2,700 |} ಸೂಚಿಸಲಾದ ಸಂಯುಕ್ತದ ಒಂದು ಘಟಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಕರಗಿಸಲು ಎಷ್ಟು ನೀರಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನೀಡಿರುವ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದಷ್ಟೂ, ಸದರಿ ದ್ರಾವಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕರಗುವ ವಸ್ತು ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book|title=CRC Handbook of Chemistry and Physics|title-link=CRC Handbook of Chemistry and Physics|publisher=[[CRC Press]]|year=1981|editor-last=Weast|editor-first=R. C.|edition=62nd|location=Boca Raton, FL|oclc=7842683}}</ref><ref>{{cite book|title=Merck Index|url=https://archive.org/details/merckindexencycl0009unse|publisher=Merck|year=1976|isbn=978-0-911910-26-1|editor-last=Windholz|editor-first=M.|edition=9th}}</ref><ref>{{cite book | title = Uric acid | first = Francis H. | last = McCrudden | page = 58}}</ref> == ಆನುವಂಶಿಕ ಮತ್ತು ಶಾರೀರಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ == === ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳು === ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ (ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಯೂರೇಟ್ ಅಯಾನು) ಪ್ಯೂರಿನ್ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಅಂತಿಮ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣ (ವಿಘಟನೆ) ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇತರ [[ಸಸ್ತನಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಕಿಣ್ವ ಯೂರಿಕೇಸ್ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಅಲಾಂಟೊಯಿನ್ ಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |last=Angstadt |first=C. N. |title=Purine and Pyrimidine Metabolism: Purine Catabolism |website=NetBiochem |date=4 December 1997 |url=http://library.med.utah.edu/NetBiochem/pupyr/pp.htm#Pu%20Catab |access-date=28 December 2006 |archive-date=27 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127012354/http://library.med.utah.edu/NetBiochem/pupyr/pp.htm#Pu%20Catab |url-status=live }}</ref> ಉನ್ನತ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಯೂರಿಕೇಸ್ ನಷ್ಟವು ಕರಗುವ ವಿಟಮಿನ್ ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ (ಆಸ್ಕೋರ್ಬಿಕ್ ಆಮ್ಲ) ಅನ್ನು ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಅಂತಹ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಯೂರೇಟ್ ಆಸ್ಕೋರ್ಬೇಟ್‌ಗೆ ಭಾಗಶಃ ಬದಲಿಯಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="Proct">{{cite journal |last=Proctor |first=P. |title=Similar functions of uric acid and ascorbate in man? |journal=Nature |volume=228 |issue=5274 |page=868 |date=November 1970 |pmid=5477017 |doi= 10.1038/228868a0|bibcode=1970Natur.228..868P |s2cid=4146946 |doi-access=free }}</ref> ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಆಸ್ಕೋರ್ಬಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಎರಡೂ ಬಲವಾದ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಏಜೆಂಟ್ಗಳು (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ದಾನಿಗಳು) ಮತ್ತು ಪ್ರಬಲ ಆಂಟಿಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ಗಳಾಗಿವೆ. ಮಾನವರಲ್ಲಿ, [[ರಕ್ತ]] [[ಪ್ಲಾಸ್ಮ]] ದ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಯೂರೇಟ್ ಅಯಾನುಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | doi = 10.1046/j.1365-2362.1997.1390687.x | title = Antioxidant status in patients with uncomplicated insulin-dependent and non-insulin-dependent diabetes mellitus | year = 1997 | last1 = Maxwell | first1 = S. R. J. | last2 = Thomason | first2 = H. | last3 = Sandler | first3 = D. | last4 = Leguen | first4 = C. | last5 = Baxter | first5 = M. A. | last6 = Thorpe | first6 = G. H. G. | last7 = Jones | first7 = A. F. | last8 = Barnett | first8 = A. H. | journal = European Journal of Clinical Investigation | volume = 27 | issue = 6 | pages = 484–490 | pmid = 9229228| s2cid = 11773699 }} </ref> ==== ಮಾನವರು ==== ಮಾನವ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ (ಅಥವಾ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಯೂರೇಟ್ ಅಯಾನು) ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಪುರುಷರಿಗೆ 25 ರಿಂದ 80 ಮಿಗ್ರಾಂ/ಲೀ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 15 ರಿಂದ 60 ಮಿಗ್ರಾಂ/ಲೀ.<ref>{{cite book|title=Harrison's Principles of Internal Medicine|url=https://archive.org/details/harrisonsprincip0011edunse|publisher=[[McGraw-Hill Education|McGraw-Hill]]|year=1987|isbn=978-0-07-079454-2|editor-last=Braunwald|editor-first=E.|edition=11th|location=New York|page=A-3}}</ref> (ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಭಿನ್ನ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ). ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು 96 mg/L ವರೆಗಿನ ಸೀರಮ್ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಗೌಟ್ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="hyperuricemia" /> ಮಾನವರಲ್ಲಿ, ದೈನಂದಿನ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ವಿಲೇವಾರಿಯ ಸುಮಾರು 70% ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 5–25% ಮಾನವರಲ್ಲಿ, ದುರ್ಬಲಗೊಂಡ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ (ಮೂತ್ರಪಿಂಡ) ವಿಸರ್ಜನೆಯು ಹೈಪರ್ಯುರಿಸೆಮಿಯಾ ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Vitart_2008">{{cite journal |last1=Vitart |first1=V. |last2=Rudan |first2=I. |last3=Hayward |first3=C. |display-authors=etal |title=SLC2A9 is a newly identified urate transporter influencing serum urate concentration, urate excretion and gout |journal=Nature Genetics |volume=40 |issue=4 |pages=437–442 |date=April 2008 |pmid=18327257 |doi=10.1038/ng.106 |s2cid=6720464 }}</ref> ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಸರ್ಜನೆಯು ದಿನಕ್ಕೆ 270 ರಿಂದ 360 ಮಿಗ್ರಾಂ (ಒಂದು ಲೀಟರ್ ಮೂತ್ರವು ದಿನಕ್ಕೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದರೆ 270 ರಿಂದ 360 ಮಿಗ್ರಾಂ/ಲೀ ಸಾಂದ್ರತೆ - ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವು ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲ ಯುರೇಟ್‌ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಕರಗುವಿಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ), [[ಯೂರಿಯಾ]] ನ ದೈನಂದಿನ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಸರಿಸುಮಾರು 1% ರಷ್ಟು.<ref>{{Cite book | url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK562201/ | pmid=32965872 | title=StatPearls | chapter=Hyperuricosuria | year=2022 | publisher=StatPearls | last1=Kaur | first1=P. | last2=Bhatt | first2=H. | access-date=21 March 2022 | archive-date=26 October 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221026085112/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK562201/ | url-status=live }}</ref> === ನಾಯಿಗಳು === ಡಾಲ್ಮೇಷಿಯನ್ (ನಾಯಿ)#ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರಕೋಶದ ಕಲ್ಲುಗಳು [[ಯಕೃತ್ತು]] ಮತ್ತು ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳು ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಆನುವಂಶಿಕ ದೋಷವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಲಾಂಟೊಯಿನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ತಳಿಯು ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಲಾಂಟೊಯಿನ್ ಅಲ್ಲ, ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |last1=Friedman |first1=M. |last2=Byers |first2=S. O. |name-list-style=amp |title=Observations concerning the causes of the excess excretion of uric acid in the Dalmatian dog |journal=The Journal of Biological Chemistry |volume=175 |issue=2 |pages=727–735 |date=1 September 1948 |doi=10.1016/S0021-9258(18)57191-X |pmid=18880769 |doi-access=free }}</ref> === ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಸರೀಸೃಪಗಳು ಮತ್ತು ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಸ್ತನಿಗಳು === [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಸರೀಸೃಪ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ([[ಕಾಂಗರೂ ಇಲಿ]] ನಂತಹ), ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವು ಪ್ಯೂರಿನ್ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಅಂತಿಮ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇದು [[ಮಲ]]ದಲ್ಲಿ ಒಣ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಾಗಿ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಯೂರಿಯಾ]] ([[ಯೂರಿಯಾ]] ಚಕ್ರದಿಂದ) ಅಥವಾ ಅಮೋನಿಯಾ ನಂತಹ ಇತರ ಸಾರಜನಕ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿ ದುಬಾರಿಯಾದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಚಯಾಪಚಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನೀರಿನ ನಷ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ನಿರ್ಜಲೀಕರಣವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Hazard">{{cite book | last = Hazard | first = L. C. | title = Sodium and Potassium Secretion by Iguana Salt Glands | series = Iguanas: Biology and Conservation | publisher = University of California Press | pages = 84–85 | year = 2004 | isbn = 978-0-520-23854-1 | url = https://books.google.com/books?id=Dyb8bNBh5nwC }}</ref> === ಅಕಶೇರುಕಗಳು === ''ಪ್ಲಾಟಿನೆರಿಸ್ ಡುಮೆರಿಲಿ'', ಸಮುದ್ರ ಪಾಲಿಚೇಟ್ ಹುಳು, ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಲೈಂಗಿಕ ಫೆರೋಮೋನ್ ಆಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾತಿಯ ಹೆಣ್ಣು ಸಂಯೋಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀರಿಗೆ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಗಂಡುಗಳು ವೀರ್ಯವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last1=Zeeck|first1=E.|last2=Harder|first2=T.|last3=Beckmann|first3=M.|title= Uric acid: the sperm-release pheromone of the marine polychaete ''Platynereis dumerilii'' |url=https://archive.org/details/journal-of-chemical-ecology_1998-01_24_1/page/13|journal=Journal of Chemical Ecology|date=1998|volume=24|issue=1|pages=13–22|doi=10.1023/A:1022328610423|bibcode=1998JCEco..24...13Z |s2cid=42318049}}</ref> === ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ === ಮಾನವನ ಕರುಳಿನಲ್ಲಿ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು 6 ಪ್ರಮುಖ ಫೈಲಾಗಳಲ್ಲಿ 4 ರಿಂದ ಬರುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ~1/5 ರಷ್ಟು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯು ಆಮ್ಲಜನಕರಹಿತವಾಗಿದ್ದು, ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲದ ಅಮೋನಿಯಾ ಲೈಸ್, ಪೆಪ್ಟಿಡೇಸ್, ಕಾರ್ಬಮೊಯ್ಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರೇಸ್ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸಿಡೊರೆಡಕ್ಟೇಸ್ ಕಿಣ್ವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವು ಕ್ಸಾಂಥೈನ್ ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ/ ಲ್ಯಾಕ್ಟೇಟ್ ಮತ್ತು ಅಸಿಟೇಟ್ ಮತ್ತು [[ಬ್ಯುಟಿರಿಕ್ ಆಮ್ಲ|ಬ್ಯುಟೈರೇಟ್]] ನಂತಹ ಸಣ್ಣ-ಸರಪಳಿ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲ/ ಸಣ್ಣ ಸರಪಳಿ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳು ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="v435">{{cite journal |last1=Liu |first1=Yuanyuan |last2=Jarman |first2=J. Bryce |last3=Low |first3=Yen S. |last4=Augustijn |first4=Hannah E. |last5=Huang |first5=Steven |last6=Chen |first6=Haoqing |last7=DeFeo |first7=Mary E. |last8=Sekiba |first8=Kazuma |last9=Hou |first9=Bi-Huei |last10=Meng |first10=Xiandong |last11=Weakley |first11=Allison M. |last12=Cabrera |first12=Ashley V. |last13=Zhou |first13=Zhiwei |last14=van Wezel |first14=Gilles |last15=Medema |first15=Marnix H. |year=2023 |title=A widely distributed gene cluster compensates for uricase loss in hominids |journal=Cell |volume=186 |issue=16 |pages=3400–3413.e20 |doi=10.1016/j.cell.2023.06.010 |issn=0092-8674 |doi-access=free |last16=Ganesan |first16=Calyani |last17=Pao |first17=Alan C. |last18=Gombar |first18=Saurabh |last19=Dodd |first19=Dylan|pmid=37541197 |pmc=10421625 |hdl=1887/3719494 |hdl-access=free }}</ref> ರೇಡಿಯೋಐಸೋಟೋಪ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಜನರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1/3 ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಅವರ ಕರುಳಿನಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಾಯಿಲೆ ಇರುವವರಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 2/3 ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref name="l551">{{cite journal |last=Sorensen |first=Leif B. |year=1965 |title=Role of the intestinal tract in the elimination of uric acid |journal=Arthritis & Rheumatism |publisher=Wiley |volume=8 |issue=4 |pages=694–706 |doi=10.1002/art.1780080429 |pmid=5859543 |issn=0004-3591}}</ref> ಇಲಿ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂತಹ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಯೂರಿಕೇಸ್ ನಷ್ಟವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಸಂಶೋಧಕರು "ಕರುಳಿನ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಆಮ್ಲಜನಕರಹಿತ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸುವ ಪ್ರತಿಜೀವಕಗಳು ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಗೌಟ್ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ" ಎಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="v435" /> ==ಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್== ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಾಹಾರದಂತಹ ಆಹಾರಗಳು ಸೀರಮ್ ಯುರೇಟ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದಾದರೂ, ಆನುವಂಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೀರಮ್ ಯುರೇಟ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="pmid30305269">{{cite journal | last1=Major |first1=T. J. |last2=Topless |first2=R. K. |last3=Merriman |first3=T. R. | title=Evaluation of the diet wide contribution to serum urate levels: meta-analysis of population based cohorts | journal=[[The BMJ]] | volume=363 | article-number=k3951 | year=2018 | doi = 10.1136/bmj.k3951 | pmc=6174725 | pmid=30305269}}</ref><ref name="pmid32620198">{{cite journal | author=Keenan |first=R. T. | title=The biology of urate | journal=Seminars in Arthritis and Rheumatism | volume=50 | issue=35| pages=S2–S10 | year=2020 | doi = 10.1016/j.semarthrit.2020.04.007 | pmid=32620198 |doi-access=free }}</ref> ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳಿಂದ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ವಿಸರ್ಜನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಯುರೇಟ್ ಸಾಗಣೆ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜನರು ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಸೀರಮ್ ಯುರೇಟ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ಹಲವಾರು ಜೀನ್‌ಗಳ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ:''SLC2A9''; ''ABCG2''; ''SLC17A1''; ''SLC22A11''; ''SLC22A12''; ''SLC16A9''; ''GCKR''; ''LRRC16A''; and ''PDZK1''.<ref>{{cite journal |last1=Aringer |first1=M. |last2=Graessler |first2=J. |title=Understanding deficient elimination of uric acid |journal=Lancet |volume=372 |issue=9654 |pages=1929–1930 |date=December 2008 |pmid=18834627 |doi=10.1016/S0140-6736(08)61344-6|s2cid=1839089 }}</ref><ref name="Kolz_2009">{{cite journal |last1=Kolz |first1=M. |last2=Johnson |first2=T. |display-authors=etal | editor1-last=Allison | editor1-first=David B. |title=Meta-analysis of 28,141 individuals identifies common variants within five new loci that influence uric acid concentrations | journal=PLOS Genet. |date=June 2009 | volume=5 | issue=6 | pmid=19503597 | doi=10.1371/journal.pgen.1000504 | article-number=e1000504 | pmc=2683940 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal|last=Köttgen|first=A.|title=Genome-wide association analyses identify 18 new loci associated with serum urate concentrations|journal=Nature Genetics|date=February 2013|volume=45|issue=2|pages=145–154|pmid=23263486|doi=10.1038/ng.2500|pmc=3663712|display-authors=etal|url=https://www.pure.ed.ac.uk/ws/files/8739767/Genome_wide_association_analyses_identify_18_new_loci_associated_with_serum_urate_concentrations.pdf}}</ref> ''SLC2A9'' ಜೀನ್‌ನಿಂದ ಎನ್‌ಕೋಡ್ ಮಾಡಲಾದ GLUT9, ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಫ್ರಕ್ಟೋಸ್ ಎರಡನ್ನೂ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.<ref name="Vitart_2008"/><ref name="Döring_2008">{{cite journal |last1=Döring |first1=A. |last2=Gieger |first2=C. |last3=Mehta |first3=D. |display-authors=etal |title=SLC2A9 influences uric acid concentrations with pronounced sex-specific effects |journal=Nature Genetics |volume=40 |issue=4 |pages=430–436 |date=April 2008 |pmid=18327256 |doi=10.1038/ng.107|s2cid=29751482 }}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Mandal|first1=Asim K.|last2=Mount|first2=David B.|date=February 2015|title=The molecular physiology of uric acid homeostasis|journal=[[Annual Review of Physiology]]|volume=77|pages=323–345|doi=10.1146/annurev-physiol-021113-170343|pmid=25422986}}</ref> ಸ್ನಾಯು ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ATP ಜಲಾಶಯಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಪ್ಯೂರಿನ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್ ಚಕ್ರ ಚಾಲನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮೈಯೋಜೆನಿಕ್ ಹೈಪರ್ಯುರಿಸೆಮಿಯಾ, ಗ್ಲೈಕೋಜೆನ್ ಶೇಖರಣಾ ಕಾಯಿಲೆ/ ಗ್ಲೈಕೋಜೆನೋಸಸ್ ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗ್ಲೈಕೋಜೆನ್ ಶೇಖರಣಾ ಕಾಯಿಲೆ ಪ್ರಕಾರ III/ GSD-III, ಇದು ಸ್ನಾಯು ಕೋಶಗಳಿಗೆ ATP (ಶಕ್ತಿ) ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಮೆಟಾಬಾಲಿಕ್ ಮಯೋಪತಿ ಆಗಿದೆ.<ref name=":0">{{cite journal | doi=10.1056/NEJM198707093170203 | title=Myogenic Hyperuricemia | url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1987-07-09_317_2/page/75 | year=1987 | last1=Mineo | first1=Ikuo | last2=Kono | first2=Norio | last3=Hara | first3=Naoko | last4=Shimizu | first4=Takao | last5=Yamada | first5=Yuya | last6=Kawachi | first6=Masanori | last7=Kiyokawa | first7=Hiroaki | last8=Wang | first8=Yan Lin | last9=Tarui | first9=Seiichiro | journal=New England Journal of Medicine | volume=317 | issue=2 | pages=75–80 | pmid=3473284 }}</ref> ಈ ಚಯಾಪಚಯ ಮಯೋಪಥಿಗಳಲ್ಲಿ, ಮಯೋಜೆನಿಕ್ ಹೈಪರ್ಯೂರಿಸೆಮಿಯಾ ವ್ಯಾಯಾಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ವ್ಯಾಯಾಮದ ನಂತರ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾದಲ್ಲಿ ಇನೋಸಿನ್, ಹೈಪೋಕ್ಸಾಂಥೈನ್ ಮತ್ತು ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯೊಂದಿಗೆ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":0" /> ಹೆಚ್ಚುವರಿ AMP (ಅಡೆನೊಸಿನ್ ಮೊನೊಫಾಸ್ಫೇಟ್) ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name=":0" /> AMP → IMP → ಇನೋಸಿನ್ → ಹೈಪೋಕ್ಸಾಂಥೈನ್ → ಕ್ಸಾಂಥೈನ್ → ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ<ref name=":0" /> ==ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ== ಮಾನವ [[ರಕ್ತ]] [[ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ]] ದಲ್ಲಿ, ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ರಕ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖ ಶ್ರೇಣಿಗಳು#ಇತರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮೆಟಾಬಾಲೈಟ್‌ಗಳು/ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗೆ 100mL ಗೆ 3.4–7.2mg (200–430μmol/L) ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 100mL ಗೆ 2.4–6.1mg (140–360μmol/L).<ref>{{cite web|title=Harmonisation of Reference Intervals|url=http://www.acb.org.uk/docs/Pathology%20Harmony%20for%20web.pdf|website=Pathology Harmony (UK)|access-date=13 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130802082027/http://www.acb.org.uk/docs/Pathology%20Harmony%20for%20web.pdf|archive-date=2 August 2013}}</ref> ರಕ್ತ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೈಪರ್ಯುರಿಸೆಮಿಯಾ ಮತ್ತು ಹೈಪರ್ಯುರಿಸೆಮಿಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ, ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೈಪರ್ಯುರಿಕೊಸುರಿಯಾ ಮತ್ತು ಹೈಪೋರಿಕೊಸುರಿಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಾಲಾರಸದಲ್ಲಿನ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮಟ್ಟಗಳು ರಕ್ತದ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮಟ್ಟಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರಬಹುದು.<ref>{{Cite journal|pmid=26276048|year=2015|last1=Zhao|first1=J|title=Salivary uric acid as a noninvasive biomarker for monitoring the efficacy of urate-lowering therapy in a patient with chronic gouty arthropathy|journal=Clinica Chimica Acta|volume=450|pages=115–20|last2=Huang|first2=Y|doi=10.1016/j.cca.2015.08.005}}</ref> ===ಹೆಚ್ಚಿನ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ=== ಗೌಟ್ ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಹೈಪರ್ಯುರಿಸೆಮಿಯಾ (ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ) ವಿವಿಧ ಸಂಭಾವ್ಯ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: * ಆಹಾರಕ್ರಮವು ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿರಬಹುದು. ಆಹಾರದಲ್ಲಿನ ಪ್ಯೂರಿನ್, ಹೆಚ್ಚಿನ ಫ್ರಕ್ಟೋಸ್ ಕಾರ್ನ್ ಸಿರಪ್ ಮತ್ತು ಟೇಬಲ್ ಸಕ್ಕರೆ/ ಸುಕ್ರೋಸ್ ಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೇವನೆಯು ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.<ref name="Cirillo">{{cite journal |pmid=17130256 |doi=10.1681/ASN.2006080909 |volume=17 |issue=12 Suppl. 3 |title=Uric acid, the metabolic syndrome, and renal disease |date=December 2006 |last1=Cirillo |first1=P. |last2=Sato |first2=W. |last3=Reungjui |first3=S. |display-authors=etal |journal=Journal of the American Society of Nephrology |pages=S165–S168 |s2cid=28722975 |url=http://jasn.asnjournals.org/content/17/12_suppl_3/S165.full.pdf |access-date=20 April 2018 |archive-date=15 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515003345/http://jasn.asnjournals.org/content/17/12_suppl_3/S165.full.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="Theodore">{{cite journal | pmid = 19403709 | doi=10.3945/jn.108.098194 | volume=139 | issue=6 | title=The Effect of High-Fructose Corn Syrup Consumption on Triglycerides and Uric Acid |date=June 2009 | first1=T. J. |last1=Angelopoulos |first2=J. |last2=Lowndes |first3=L. |last3=Zukley |first4=K. J. |last4=Melanson |first5=V. |last5=Nguyen |first6=A. |last6=Huffman |first7=J. M. |last7=Rippe | journal=The Journal of Nutrition | pages=1242S–1245S|doi-access=free }}</ref> * ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಸರ್ಜನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸೀರಮ್ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು.<ref name="Mayo">{{cite web |date=11 September 2010 |url=http://www.mayoclinic.com/health/high-uric-acid-level/MY00160 |title=High uric acid level |website=Mayo Clinic |access-date=24 April 2011 |archive-date=25 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825234358/http://www.mayoclinic.com/health/high-uric-acid-level/MY00160 |url-status=live }}</ref> * ಉಪವಾಸ ಅಥವಾ ತ್ವರಿತ ತೂಕ ನಷ್ಟವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.<ref name="pmid7024153">{{cite journal| last = Howard | first = A. N. | title = The historical development, efficacy and safety of very-low-calorie diets| journal = International Journal of Obesity| volume = 5| issue = 3| pages = 195–208| year = 1981| pmid = 7024153}}</ref> * ಥಿಯಾಜೈಡ್ ಮೂತ್ರವರ್ಧಕಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಔಷಧಿಗಳು, ಕ್ಲಿಯರೆನ್ಸ್ (ಔಷಧಿ)/ ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ತೆರವು ಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಕ್ತದ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web|title=Diuretic-Related Side Effects: Development and Treatment|work=Medscape |url=http://www.medscape.com/viewarticle/489521_7|access-date=17 May 2013|archive-date=4 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130504004901/http://www.medscape.com/viewarticle/489521_7|url-status=live}}</ref> * ಟ್ಯೂಮರ್ ಲೈಸಿಸ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್, ಕೆಲವು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಕೀಮೋಥೆರಪಿಯ ಚಯಾಪಚಯ ತೊಡಕು, ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಬೇಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಮಾಕ್ಕೆ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="howard"/> * ಮಧುಮೇಹ ಹೈಪರ್ಗ್ಲೈಸೀಮಿಯಾ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸೂಡೋಹೈಪೋಕ್ಸಿಯಾ (NADH/NAD⁺ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆ).<ref>{{Cite book |last=Coffee |first=Carole J. |title=Quick Look Medicine: Metabolism |publisher=Hayes Barton Press |year=1999 |isbn=1-59377-192-4 |pages=176–177}}</ref> ====ಗೌಟ್==== 2011 ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 3.9% ಜನರು ಗೌಟ್ ನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರೆ, 21.4% ಜನರು ಹೈಪರ್ಯೂರಿಸೆಮಿಯಾದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲ.<ref name="pmid30485934">{{cite journal | last1=Li |first1=R. |last2=Yu |first2=K. |last3=Li |first3=C. | title=Dietary factors and risk of gout and hyperuricemia: a meta-analysis and systematic review | journal=Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition | volume=27 | issue=6 | pages=1344–1356 | year=2018 | doi = 10.6133/apjcn.201811_27(6).0022 | pmid=30485934}}</ref> ರಕ್ತದ ಅಧಿಕ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ (ಸೀರಮ್ ಯುರೇಟ್) ಗೌಟ್ ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು,<ref name="Heinig M, Johnson RJ 2006 1059–64">{{cite journal |last1=Heinig |first1=M. |last2=Johnson |first2=R. J. |title=Role of uric acid in hypertension, renal disease, and metabolic syndrome |url=https://archive.org/details/sim_cleveland-clinic-journal-of-medicine_2006-12_73_12/page/n32 |journal=Cleveland Clinic Journal of Medicine |volume=73 |issue=12 |pages=1059–1064 |date=December 2006 |pmid=17190309 |doi=10.3949/ccjm.73.12.1059|doi-broken-date=12 July 2025 |s2cid=45409308 }}</ref> "ಮೋನೋಸೋಡಿಯಂ ಯುರೇಟ್ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಸೂಜಿಯಂತಹ ಹರಳುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ನೋವಿನ ಸ್ಥಿತಿ.<ref name="Abhishek">{{cite journal |last1=Abhishek |first1=A |last2=Roddy |first2=E |last3=Doherty |first3=M |title=Gout - a guide for the general and acute physicians. |journal=Clinical Medicine |date=February 2017 |volume=17 |issue=1 |pages=54–59 |doi=10.7861/clinmedicine.17-1-54 |pmid=28148582|pmc=6297580 }}</ref> [[ಕೀಲು]]ಗಳು, ಕ್ಯಾಪಿಲ್ಲರಿ/ಕ್ಯಾಪಿಲ್ಲರಿಗಳು, [[ಚರ್ಮ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=Lancet2010>{{cite journal |last1=Richette |first1=P. |last2=Bardin |first2=T. |title=Gout |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_january-23-29-2010_375_9711/page/318 |journal=Lancet |volume=375 |issue=9711 |pages=318–328 |date=January 2010 |pmid=19692116 |doi=10.1016/S0140-6736(09)60883-7 |s2cid=208793280 }}</ref>ಸೀರಮ್ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮಟ್ಟವು 100 mL ಗೆ 6 mg (357 μmol/L) ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೆ ಗೌಟ್ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು 100 mL ಗೆ 9.6 mg (565 μmol/L) ರಷ್ಟು ಸೀರಮ್ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಗೌಟ್ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name=hyperuricemia>{{cite journal |last1=Tausche |first1=A. K. |last2=Unger |first2=S. |last3=Richter |first3=K. |display-authors=etal |trans-title=Hyperuricemia and gout: diagnosis and therapy |language=de |journal=Der Internist |volume=47 |issue=5 |pages=509–521 |date=May 2006 |pmid=16586130 |doi=10.1007/s00108-006-1578-y |title=Hyperurikämie und Gicht|s2cid=11480796 }}</ref> ಮಾನವರಲ್ಲಿ, ಪ್ಯೂರಿನ್‌ಗಳು ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವಾಗಿ ಚಯಾಪಚಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ನಂತರ ಅದು ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಪ್ಯೂರಿನ್-ಭರಿತ ಆಹಾರಗಳನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಾಹಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಗೌಟ್ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=Choi>{{cite journal |last1=Choi |first1=H. K. |last2=Atkinson |first2=K. |last3=Karlson |first3=E. W. |last4=Willett |first4=W. |last5=Curhan |first5=G. |title=Purine-rich foods, dairy and protein intake, and the risk of gout in men |journal=The New England Journal of Medicine |volume=350 |issue=11 |pages=1093–1103 |date=March 2004 |pmid=15014182 |doi=10.1056/NEJMoa035700|doi-access=free }}</ref> ಪ್ಯೂರಿನ್-ಭರಿತ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಯಕೃತ್ತು, ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಮತ್ತು [[ಸಿಹಿ]] ಬ್ರೆಡ್/ ಸಿಹಿ ಬ್ರೆಡ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಆಂಚೊವಿಗಳು, ಹೆರಿಂಗ್, ಸಾರ್ಡೀನ್‌ಗಳು, ಮಸ್ಸೆಲ್ಸ್, ಸ್ಕಲ್ಲೊಪ್ಸ್, ಟ್ರೌಟ್, ಹ್ಯಾಡಾಕ್, ಮ್ಯಾಕೆರೆಲ್ ಮತ್ತು ಟ್ಯೂನ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಸಮುದ್ರಾಹಾರಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web|date=July 2, 2020|title=Gout diet: What's allowed, what's not|url=http://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/in-depth/gout-diet/art-20048524|website=[[Mayo Clinic]]|publisher=|access-date=13 January 2017|archive-date=7 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170107022952/http://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/in-depth/gout-diet/art-20048524|url-status=live}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ಯೂರಿನ್-ಭರಿತ ತರಕಾರಿಗಳ ಮಧ್ಯಮ ಸೇವನೆಯು ಗೌಟ್ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref name=Choi/> 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗೌಟ್‌ಗೆ ಒಂದು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂದರೆ [[ಲಿಥಿಯಂ]] ಲವಣಗಳ ಆಡಳಿತ;<ref>{{cite journal |first= Gerhard N. |last=Schrauzer |journal=Journal of the American College of Nutrition |volume=21 |issue=1 |pages=14–21 |year=2002 |title= Lithium: Occurrence, Dietary Intakes, Nutritional Essentiality |pmid= 11838882 |doi= 10.1080/07315724.2002.10719188|s2cid=25752882 }}</ref> ಲಿಥಿಯಂ ಯುರೇಟ್ ಹೆಚ್ಚು ಕರಗಬಲ್ಲದು. ಇಂದು, ದಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉರಿಯೂತವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ NSAIDಗಳು, ಕೊಲ್ಚಿಸಿನ್, ಅಥವಾ ಕಾರ್ಟಿಕೊಸ್ಟೆರಾಯ್ಡ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯುರೇಟ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಲೋಪುರಿನಾಲ್ ನೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=NHS Clinical Knowledge Summaries |url=http://www.cks.nhs.uk/gout/background_information/causes_and_risk_factors#-291124 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304060453/http://www.cks.nhs.uk/gout/background_information/causes_and_risk_factors |archive-date=4 March 2012 |publisher=UK [[National Health Service]]}}</ref> ಕ್ಸಾಂಥೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್ ಅನ್ನು ದುರ್ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುವ ಅಲೋಪುರಿನಾಲ್, ಹೈಪೋಕ್ಸಾಂಥೈನ್‌ನ ಒಂದು ಅನಲಾಗ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 2-ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ಸಾಂಥೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್/ಕ್ಸಾಂಥೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೊರೆಡಕ್ಟೇಸ್ ನಿಂದ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲೇಟ್ ಮಾಡಿ ಆಕ್ಸಿಪುರಿನಾಲ್ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|pmid=16507884|pmc=2233605|year=2006|last1=Pacher|first1=P.|title=Therapeutic effects of xanthine oxidase inhibitors: Renaissance half a century after the discovery of allopurinol|journal=Pharmacological Reviews|volume=58|issue=1|pages=87–114|last2=Nivorozhkin|first2=A.|last3=Szabó|first3=C.|doi=10.1124/pr.58.1.6}}</ref> ====ಟ್ಯೂಮರ್ ಲೈಸಿಸ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್==== ಟ್ಯೂಮರ್ ಲೈಸಿಸ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್, ರಕ್ತ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ತುರ್ತು ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಗೆಡ್ಡೆಯ ಕೋಶಗಳು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಅಥವಾ [[ಕೀಮೋಥೆರಪಿ]] ನಂತರ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದಾಗ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="howard">{{Cite journal|last1=Howard|first1=S. C.|last2=Jones|first2=D. P.|last3=Pui|first3=C.-H.|date=12 May 2011|title=The Tumor Lysis Syndrome|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2011-05-12_364_19/page/1842|journal=The New England Journal of Medicine|volume=364|issue=19|pages=1844–1854|doi=10.1056/NEJMra0904569|issn=0028-4793|pmc=3437249|pmid=21561350}}</ref> ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಯೂರಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಹರಳುಗಳು ಸಂಗ್ರಹವಾದಾಗ ಟ್ಯೂಮರ್ ಲೈಸಿಸ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ತೀವ್ರ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಗಾಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.<ref name=howard/> ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು [[ಮೂತ್ರ]]ದ ಮೂಲಕ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿ ಹೊರಹಾಕುವುದು, ರಾಸ್ಬುರಿಕೇಸ್ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಕರಗದ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ಯೂರಿನ್ ಕ್ಯಾಟಬಾಲಿಸಮ್ ಸೇರಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಅಲೋಪುರಿನೋಲ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name=howard/> ====ಲೆಶ್-ನೈಹಾನ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್==== ಲೆಶ್-ನೈಹಾನ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್, ಅಪರೂಪದ ಆನುವಂಶಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೀರಮ್ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮಟ್ಟಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref>{{cite journal |last1=Luo |first1=Y. C. |last2=Do |first2=J. S. |last3=Liu |first3=C. C. |title=An amperometric uric acid biosensor based on modified Ir–C electrode |journal=Biosensors & Bioelectronics |volume=22 |issue=4 |pages=482–488 |date=October 2006 |pmid=16908130 |doi=10.1016/j.bios.2006.07.013}}</ref> ಈ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಾಸ್ಟಿಸಿಟಿ, ಅನೈಚ್ಛಿಕ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಅರಿವಿನ ಕುಂಠಿತ ಹಾಗೂ ಗೌಟ್‌ನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal |last=Nyhan |first=W. L. |title=Lesch-Nyhan Disease |journal=Journal of the History of the Neurosciences |volume=14 |issue=1 |pages=1–10 |date=March 2005 |pmid=15804753 |doi=10.1080/096470490512490|s2cid=37934468 }}</ref> ====ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳೀಯ ಕಾಯಿಲೆ==== ಹೈಪರ್ಯುರಿಸೆಮಿಯಾವು ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳೀಯ ಕಾಯಿಲೆ ಗೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳ ಹೆಚ್ಚಳದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref>{{cite journal|journal=Expert Review of Cardiovascular Therapy |year=2014 |volume=12 |issue=10 |pages=1219–1225 |doi=10.1586/14779072.2014.957675 |pmid=25192804|title=Hyperuricemia and cardiovascular disease risk |last1=Borghi |first1=C. |last2=Verardi |first2=F. M. |last3=Pareo |first3=I. |last4=Bentivenga |first4=C. |last5=Cicero |first5=A. F.|s2cid=42023170 }}</ref> ಅಪಧಮನಿಕಾಠಿಣ್ಯದ ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ಕಾಯಿಲೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವು ಕಾರಣವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ, ಆದರೆ ಇದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶವು ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Saito |first1=Yuichi |last2=Tanaka |first2=Atsushi |last3=Node |first3=Koichi |last4=Kobayashi |first4=Yoshio |date=July 2021 |title=Uric acid and cardiovascular disease: A clinical review |journal=Journal of Cardiology |volume=78 |issue=1 |pages=51–57 |doi=10.1016/j.jjcc.2020.12.013 |issn=1876-4738 |pmid=33388217|s2cid=230482803 |doi-access=free }}</ref> ====ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಕಲ್ಲು ರಚನೆ==== [[File:Urine crystals comparison.png|thumb|ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಮೂತ್ರದ ಹರಳುಗಳ ಹೋಲಿಕೆ.]] ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಸೋಡಿಯಂ ಯುರೇಟ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಮೂಲಕ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref name="Banach">{{cite journal |last1=Banach |first1=K. |last2=Bojarska |first2=E. |last3=Kazimierczuk |first3=Z. |last4=Magnowska |first4=L. |last5=Bzowska |first5=A. |date=2005 |title=Kinetic Model of Oxidation Catalyzed by Xanthine Oxidase—The Final Enzyme in Degradation of Purine Nucleosides and Nucleotides |journal= Nucleosides, Nucleotides & Nucleic Acids|volume=24 |issue=5–7 |pages=465–469 |doi=10.1081/ncn-200060006 |pmid=16247972 |s2cid=42906456}}</ref> ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಸ್ಯಾಚುರೇಶನ್ ಮಟ್ಟಗಳು ಮೂತ್ರಪಿಂಡದಲ್ಲಿ ಯೂರೇಟ್ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಗೊಂಡಾಗ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಈ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಕಲ್ಲುಗಳು ರೇಡಿಯೋಡೆನ್ಸಿಟಿ/ರೇಡಿಯೋಲ್ಯೂಸೆಂಟ್ ಆಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ಹೊಟ್ಟೆಯ ಸರಳ ಎಕ್ಸ್-ರೇ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite journal |last1=Worcester |first1=E. M. |last2=Coe |first2=F. L. |date=2008 |title=Nephrolithiasis |journal=Primary Care: Clinics in Office Practice |language=en |volume=35 |issue=2 |pages=369–391 |doi=10.1016/j.pop.2008.01.005 |pmc=2518455 |pmid=18486720}}</ref> ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಹರಳುಗಳು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಆಕ್ಸಲೇಟ್ ಕಲ್ಲುಗಳ ರಚನೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಬಲ್ಲವು, "ಬೀಜದ ಹರಳುಗಳು" ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal |last=Pak |first=C. Y. |date=September 2008 |title=Medical stone management: 35 years of advances |journal=The Journal of Urology |volume=180 |issue=3 |pages=813–819 |doi=10.1016/j.juro.2008.05.048 |pmid=18635234}}</ref> ====ಮಧುಮೇಹ==== ಹೈಪರ್ಯುರಿಸೆಮಿಯಾವು ಮೆಟಬಾಲಿಕ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ನ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಕೂಡ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite journal|last=De Oliveira|first=E. P. |display-authors=etal |date=2012|title=High plasma uric acid concentration: Causes and consequences|journal=Diabetology & Metabolic Syndrome|volume=4|article-number=12|pmid=22475652|pmc=3359272|doi=10.1186/1758-5996-4-12 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal|last=Wang|first=J. Y.|display-authors=etal|date=2012|title=Predictive value of serum uric acid levels for the diagnosis of metabolic syndrome in adolescents|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-pediatrics_2012-10_161_4/page/753|journal=The Journal of Pediatrics|volume=161 |issue=4|pages=753–6.e2|pmid=22575243|doi=10.1016/j.jpeds.2012.03.036}}</ref> ===ಕಡಿಮೆ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ=== ಕಡಿಮೆ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ (ಹೈಪೋಯುರಿಸೆಮಿಯಾ) ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಕಡಿಮೆ ಆಹಾರ ಸತು ಸೇವನೆಯು ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೌಖಿಕ ಗರ್ಭನಿರೋಧಕ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಈ ಪರಿಣಾಮವು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |last1=Hess |first1=F. M. |last2=King |first2=J. C. |last3=Margen |first3=S. |title=Effect of low zinc intake and oral contraceptive agents on nitrogen utilization and clinical findings in young women |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nutrition_1977-12_107_12/page/2219 |journal=The Journal of Nutrition |volume=107 |issue=12 |pages=2219–2227 |date=1 December 1977|pmid=925768 |doi=10.1093/jn/107.12.2219}}</ref> ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ವೈಫಲ್ಯ ಇರುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಹೈಪರ್ಫಾಸ್ಫೇಟೇಮಿಯಾ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸೂಚಿಸಲಾದ ಸೆವೆಲೇಮರ್ ಎಂಬ ಔಷಧವು ಸೀರಮ್ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |last1=Garg |first1=J. P. |last2=Chasan-Taber |first2=S. |last3=Blair |first3=A. |display-authors=etal |title=Effects of sevelamer and calcium-based phosphate binders on uric acid concentrations in patients undergoing hemodialysis: a randomized clinical trial |journal=Arthritis and Rheumatism |volume=52 |issue=1 |pages=290–295 |date=January 2005 |pmid=15641045 |doi=10.1002/art.20781|doi-access=free }}</ref> ====ಮಲ್ಟಿಪಲ್ ಸ್ಕ್ಲೆರೋಸಿಸ್==== 10 ಕೇಸ್-ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಮೆಟಾ-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಲ್ಟಿಪಲ್ ಸ್ಕ್ಲೆರೋಸಿಸ್ ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳ ಸೀರಮ್ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮಟ್ಟಗಳು ಆರೋಗ್ಯಕರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ, ಇದು ಬಹು ಸ್ಕ್ಲೆರೋಸಿಸ್‌ಗೆ ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಬಯೋಮಾರ್ಕರ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |last1=Wang |first1=L. |last2=Hu |first2=W. |last3=Wang |first3=J. |last4=Qian |first4=W. |last5=Xiao |first5=H. |year=2016 |title=Low serum uric acid levels in patients with multiple sclerosis and neuromyelitis optica: An updated meta-analysis |pmid=27645338 |journal=Multiple Sclerosis and Related Disorders |volume=9 |pages=17–22 |doi=10.1016/j.msard.2016.05.008}}</ref> ====ಕಡಿಮೆ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯಗೊಳಿಸುವುದು==== ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಕೊರತೆಯಿರುವ ಸತುವಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದು ರಕ್ತ ಸೀರಮ್/ ಸೀರಮ್ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |last1=Umeki |first1=S. |last2=Ohga |first2=R. |last3=Konishi |first3=Y. |last4=Yasuda |first4=T. |last5=Morimoto |first5=K. |last6=Terao |first6=A. |title=Oral zinc therapy normalizes serum uric acid level in Wilson's disease patients |journal=The American Journal of the Medical Sciences |volume=292 |issue=5 |pages=289–292 |date=November 1986 |pmid=3777013 |doi=10.1097/00000441-198611000-00007|s2cid=39995735 |doi-access=free }}</ref> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಥಿಯಾಕ್ರಿನ್ ಅಥವಾ 1,3,7,9-ಟೆಟ್ರಾಮೆಥೈಲ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ, ಕೆಲವು ಚಹಾಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ಯೂರಿನ್ ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ * ಯುರಾಸಿಲ್ – ಪ್ಯೂರಿನ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಬೇಸ್ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಬರ್ಟ್ ಬೆಹ್ರೆಂಡ್ ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ * ಮೆಟಾಬಾಲಿಕ್ ಮಯೋಪತಿ * ಪ್ಯೂರಿನ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್ ಚಕ್ರ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|30em}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category}} * [https://www.medlineplus.gov/ency/article/003476.htm Uric acid blood test – MedlinePlus] {{Interwikineeded}} jd5tph5jk5j8chnqn6mpa23fd1d2o1e 10 178785 1427574 2025-12-17T13:08:01Z en>Anomie 0 VE for some reason requires a div wrapping the references tag. 🤷 1427574 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Reflist/styles.css" /><!-- -->{{#switch:{{{liststyle}}}|upper-alpha|upper-roman|lower-alpha|lower-greek|lower-roman=<div class="reflist-liststyle-{{{liststyle}}}"> <nowiki/>}}<!-- -->{{#if:{{{1|}}}{{{colwidth|}}}| <div class="mw-references-wrap <!-- -->{{#iferror:{{#ifexpr: {{{1|}}} > 1 }}|mw-references-columns|{{#switch:{{{1|}}}|1=|2=mw-references-columns reflist-columns-2|#default=mw-references-columns reflist-columns-3}} }}" <!-- end class -->{{#if: {{{1|}}}<!-- start style. The multiplication by 0.9 is for [[hysterical raisins]]. --> | {{#iferror: {{#ifexpr: {{{1|1}}} > 1 }} |style="column-width: calc( 0.9 * {{{1}}} );"}} | {{#if: {{{colwidth|}}}|style="column-width: calc( 0.9 * {{{colwidth}}} );"}} }}>{{#tag:references|{{{refs|}}}|group={{{group|}}}|responsive=0}}</div> | <div><!-- VE for some reason requires a div wrapping the references tag. 🤷 --> {{#tag:references|{{{refs|}}}|group={{{group|}}}|responsive=1}}</div> }}<!-- -->{{#switch:{{{liststyle}}}|upper-alpha|upper-roman|lower-alpha|lower-greek|lower-roman=</div>}}<!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using reflist with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Reflist]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | colwidth | group | liststyle | refs }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 6ru6cuze0qz3wvjdrkqztati1gmdgd2 1427575 1340460 2026-09-07T09:13:31Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Reflist]] 1340460 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಉಲ್ಲೇಖಗಳು]] sdikn5l12y7xyh2i9aou2menpawjdax 10 179182 1427576 2025-12-13T15:43:44Z en>Anomie 0 Update to reduce differences in behavior between {{reflist}} and <references/>. See talk. Note, if this breaks some custom styles you have, likely they were already broken with <references/> and you should take this opportunity to update them. 1427576 sanitized-css text/css /* {{pp|small=yes}} */ /* columns-2 and columns-3 are legacy for "2 or more" column view from when the * template was implemented with column-count. */ .reflist-columns-2 { column-width: 30em; } .reflist-columns-3 { column-width: 25em; } /* Match Vector 2022 after [[gerrit:1185300]]. */ body.skin-vector-2022 .reflist-columns-2 { column-width: 27em; } body.skin-vector-2022 .reflist-columns-3 { column-width: 22.5em; } /* These should probably be moved to MediaWiki:Common.css to work with <references> as well. */ .references[data-mw-group=upper-alpha] { list-style-type: upper-alpha; } .references[data-mw-group=upper-roman] { list-style-type: upper-roman; } .references[data-mw-group=lower-alpha] { list-style-type: lower-alpha; } .references[data-mw-group=lower-greek] { list-style-type: lower-greek; } .references[data-mw-group=lower-roman] { list-style-type: lower-roman; } /* Liststyle param. */ div.reflist-liststyle-upper-alpha .references { list-style-type: upper-alpha; } div.reflist-liststyle-upper-roman .references { list-style-type: upper-roman; } div.reflist-liststyle-lower-alpha .references { list-style-type: lower-alpha; } div.reflist-liststyle-lower-greek .references { list-style-type: lower-greek; } div.reflist-liststyle-lower-roman .references { list-style-type: lower-roman; } 0y79vyw9wqc26bp1ubg1khshuusjvc4 1427577 1373995 2026-09-07T09:13:31Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Reflist/styles.css]] 1373995 sanitized-css text/css /* columns-2 and columns-3 are legacy for "2 or more" column view from when the * template was implemented with column-count. */ .reflist-columns-2 { column-width: 30em; } .reflist-columns-3 { column-width: 25em; } /* Match Vector 2022 after [[gerrit:1185300]]. */ body.skin-vector-2022 .reflist-columns-2 { column-width: 27em; } body.skin-vector-2022 .reflist-columns-3 { column-width: 22.5em; } /* These should probably be moved to MediaWiki:Common.css to work with <references> as well. */ .references[data-mw-group=upper-alpha] { list-style-type: upper-alpha; } .references[data-mw-group=upper-roman] { list-style-type: upper-roman; } .references[data-mw-group=lower-alpha] { list-style-type: lower-alpha; } .references[data-mw-group=lower-greek] { list-style-type: lower-greek; } .references[data-mw-group=lower-roman] { list-style-type: lower-roman; } /* Liststyle param. */ div.reflist-liststyle-upper-alpha .references { list-style-type: upper-alpha; } div.reflist-liststyle-upper-roman .references { list-style-type: upper-roman; } div.reflist-liststyle-lower-alpha .references { list-style-type: lower-alpha; } div.reflist-liststyle-lower-greek .references { list-style-type: lower-greek; } div.reflist-liststyle-lower-roman .references { list-style-type: lower-roman; } 1pz5gjnweqzqmag1tsab6d2ej313baq 2 179461 1427503 1375858 2026-09-06T18:34:59Z 2510563tanishqas 100021 1427503 wikitext text/x-wiki '''ಯಾಣ – ಕಪ್ಪು ಬಂಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಅಡಗಿರುವ ಒಂದು ಕಥೆ''' ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳೆಂದಾಗ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಮೊದಲು ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಜಲಪಾತಗಳು, ಸಮುದ್ರತೀರಗಳು ಅಥವಾ ಹಸಿರಿನ ಕಾಡುಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಕಪ್ಪು ಬಂಡೆಗಳ ಅದ್ಭುತ ರೂಪದ ಮೂಲಕ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವ ಸ್ಥಳವೇ ಯಾಣ. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಮಟಾ ತಾಲೂಕಿನ ದಟ್ಟ ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ, ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಯಾಣ ಪ್ರಕೃತಿ, ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಒಂದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಅಪರೂಪದ ತಾಣ. '''ಯಾಣದ ಕಪ್ಪು ಬಂಡೆಗಳ ಸೌಂದರ್ಯ''' ಯಾಣವು ಸಿರ್ಸಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 45 ಕಿ.ಮೀ., ಕುಮಟಾದಿಂದ 31 ಕಿ.ಮೀ., ಕಾರವಾರದಿಂದ 90 ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಅಂಕೋಲಾದಿಂದ 56 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ದಟ್ಟ ಹಸಿರು ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಬೃಹತ್ ಬಂಡೆಗಳು ದೂರದಿಂದಲೇ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಯಾಣದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೆಂದರೆ ಭೈರವೇಶ್ವರ ಶಿಖರ ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿ ಶಿಖರ. ಕಪ್ಪು ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿರುವ ಈ ಎರಡು ಶಿಖರಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೃಷ್ಟಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಭೈರವೇಶ್ವರ ಶಿಖರ ಸುಮಾರು 120 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೋಹಿನಿ ಶಿಖರ ಸುಮಾರು 90 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. '''ಹಿರಿ ಬಂಡೆಯೊಳಗಿನ ಭೈರವೇಶ್ವರ''' ಯಾಣದ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯರು ಹಿರಿಬಂಡೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಾರು 120 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಈ ಬಂಡೆ, ತನ್ನ ಅಗಲಕ್ಕೂ ಬಹುತೇಕ ಅಷ್ಟೇ ವಿಸ್ತಾರ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಆಕಾಶದವರೆಗೆ ಹರಡಿರುವ ಕಪ್ಪು ಪರದೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಬಂಡೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಿರುಕು ಇದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಂಡೆಯೊಳಗಿನ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಸುಮಾರು 2 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಭೈರವೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವಿದೆ. ಮೇಲಿನಿಂದ ಬೀಳುವ ನೀರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಲಿಂಗದ ಮೇಲೆ ಹರಿಯುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷತೆ. ಕಾಡಿನ ನಿಶ್ಶಬ್ದತೆ, ಬಂಡೆಗಳ ಭವ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಗುಹೆಯೊಳಗಿನ ಈ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶಿವಲಿಂಗ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಯಾಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. '''ಭಸ್ಮಾಸುರನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಪುರಾಣದ ಕಥೆ''' ಯಾಣದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಆಯಾಮ ನೀಡುವುದು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಪುರಾಣಕಥೆ. ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿರುವ ಭಸ್ಮಾಸುರನ ಕಥೆಯೇ ಯಾಣದ ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಭಸ್ಮಾಸುರನು ಶಿವನನ್ನು ಕುರಿತು ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಒಂದು ವಿಶೇಷ ವರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಕೈಯನ್ನು ಯಾರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟರೂ ಅವರು ಭಸ್ಮವಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ವರವನ್ನು ಅವನು ಶಿವನಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ವರ ಸಿಕ್ಕ ನಂತರ ಭಸ್ಮಾಸುರನ ಅಹಂಕಾರ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಗೆ ತನ್ನ ವರದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಶಿವನ ಮೇಲೆಯೇ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಶಿವನು ಅವನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಓಡಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಭಸ್ಮಾಸುರನು ಶಿವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾನೆ. '''ಮೋಹಿನಿಯ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಭಸ್ಮಾಸುರನ ಅಂತ್ಯ''' ಭಸ್ಮಾಸುರನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಶಿವನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ವಿಷ್ಣು ಮೋಹಿನಿಯ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತಾನೆ. ಮೋಹಿನಿಯ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಭಸ್ಮಾಸುರನು ಮಾರುಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅವಳನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಮೋಹಿನಿ ಒಂದು ಷರತ್ತನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾಳೆ — ತಾನು ಮಾಡುವ ನೃತ್ಯದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಭಂಗಿಯನ್ನು ಭಸ್ಮಾಸುರನು ಹಾಗೆಯೇ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಭಸ್ಮಾಸುರನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ನೃತ್ಯದ ನಡುವೆ ಮೋಹಿನಿ ತನ್ನ ಕೈಯನ್ನು ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭಸ್ಮಾಸುರನು ಕೂಡ ಯೋಚಿಸದೆ ತನ್ನ ಕೈಯನ್ನು ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನಿಂದ ಪಡೆದ ವರವೇ ಅವನಿಗೆ ಶಾಪವಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವನು ಭಸ್ಮವಾಗುತ್ತಾನೆ.ಈ ಘಟನೆ ನಡೆದ ಸ್ಥಳವೇ ಯಾಣ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳೀಯರ ನಂಬಿಕೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇಲ್ಲಿನ ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಗುಹೆಗಳು ಈ ಪುರಾಣಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಆಳವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ. '''ಬಂಡೆಗಳಿಗೂ ಒಂದು ಕಥೆಯಿದೆ''' ಯಾಣದ ಬಂಡೆಗಳ ರಚನೆಯ ಕುರಿತೂ ಒಂದು ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಭಸ್ಮಾಸುರನ ಅಂತ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ತೀವ್ರವಾದ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಬಂಡೆಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮದ ಗುರುತುಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಇದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿವರಣೆಗಿಂತಲೂ ಯಾಣದ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಕಥೆಯ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಗೆ ಭೈರವೇಶ್ವರ ಶಿಖರ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಬಂಡೆಗೆ ಮೋಹಿನಿ ಶಿಖರ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಬಂದಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. '''ಗುಹೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳು''' ಯಾಣದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಬಂಡೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹಲವಾರು ಗುಹೆಗಳೂ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಭೈರವೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವಿರುವ ಗುಹೆ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಇಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಗಣೇಶ ದೇವಾಲಯವೂ ಯಾತ್ರಿಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾಣಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ದಂಡಿತೀರ್ಥದ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಗೋಕರ್ಣದ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಪುಣ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ. '''ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಯಾಣ''' ಪುರಾಣದ ಕಥೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಯಾಣಕ್ಕೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೂ ಇದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಅಧಿಕಾರಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬುಕೆನನ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ 1801ರಲ್ಲಿ ಯಾಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಅವರ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 10,000 ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಯಾಣವು ಕೇವಲ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಲ್ಲದೆ, ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಜನವಸತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. '''ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆಯ ಮೇಲಿನ ಯಾಣ''' ಯಾಣದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಗಮನವನ್ನೂ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ‘ನಮ್ಮೂರ ಮಂದಾರ ಹೂವೇ’ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೂ ಯಾಣದ ಪ್ರಕೃತಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಈ ಕಪ್ಪು ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಕಾಡು ಯಾಣದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿವೆ. '''ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಭವ''' ಯಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವನ್ನು ನೋಡಿಬರುವುದಲ್ಲ. ಕಾಡಿನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾ, ಸುತ್ತಲಿನ ಹಸಿರನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾ, ಏಕಾಏಕಿ ಎದುರಾಗುವ ಬೃಹತ್ ಕಪ್ಪು ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ಅನುಭವವೇ ವಿಭಿನ್ನ.ಒಂದು ಕಡೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಪುರಾಣಕಥೆ, ಅದರ ನಡುವೆ ಇತಿಹಾಸದ ಗುರುತುಗಳು — ಯಾಣ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಯಾಣವು ಕೇವಲ ಕಪ್ಪು ಬಂಡೆಗಳ ಗುಂಪಲ್ಲ. ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕೈಚಳಕದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ, ಪುರಾಣದ ಕಥೆಗಳಿಂದ ಜೀವ ಪಡೆದ ಒಂದು ನೆನಪು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಗುರುತು ಮೂಡಿಸಿರುವ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳ. ಯಾಣಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಅಲ್ಲಿನ ಬಂಡೆಗಳು ಕೇವಲ ಕಲ್ಲುಗಳಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಅವುಗಳೊಳಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಕಥೆ ಮೌನವಾಗಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. tatz1yvribxmx2sc4dqy9do12hyigu8 2 179527 1427555 1376378 2026-09-07T06:35:56Z 2530987VarunC 100265 ಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ತಗೆಯುತ್ತಿರುವೆ 1427555 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1427556 1427555 2026-09-07T06:38:30Z 2530987VarunC 100265 /* */ 1427556 wikitext text/x-wiki ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವ ಪರಿಚಯ ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಆಲೋಚನೆಗಳು, ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಿಂದ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಇದು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು, ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು, ಗಾದೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಜಾನಪದ ಒಗಟಿನಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಅಥವಾ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೇಳುಗನು ಸುಳಿವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಉತ್ತರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬೇಕು. ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನ, ಪ್ರಕೃತಿ, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಕೃಷಿ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಮನೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಪರಿಚಿತ ವಿಷಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. ಅವು ಜನರ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಕಲ್ಪನೆ, ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಜಾನಪದ ಒಗಟಿನ ಸ್ವರೂಪ ಜಾನಪದ ಒಗಟಿನ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಅದನ್ನು ಸುಳಿವುಗಳು, ಹೋಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇಳುಗನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಯೋಚಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಸುಳಿವುಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಸರಳವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಸುಲಭವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ಜನರಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳನ್ನು ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪೀಳಿಗೆಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿರಿಯರು ಅವುಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು, ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಕೇಳುವ ಮತ್ತು ಪರಿಹರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ಕಲಿತರು. ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಸರಳ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವು ಪರಿಚಿತ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಸುಳಿವುಗಳ ಬಳಕೆಯು ಕೇಳುಗರಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಪನೆ, ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯ ಕೂಡ ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. ಅವು ದೈನಂದಿನ ಅನುಭವಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಜೀವನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಮೌಖಿಕ ಸ್ವಭಾವವು ತಲೆಮಾರುಗಳವರೆಗೆ ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನ ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಜನರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನೋಡುವ ಮತ್ತು ಅನುಭವಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಕೃಷಿ ಜೀವನ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನ, ಮನೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಅವು ಹಿಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಜನರು ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ರೂಪಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳ ಮಹತ್ವ ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಚಿಂತನೆ, ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ತಾರ್ಕಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸುಳಿವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬೇಕು. ಅವು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕುತೂಹಲ, ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಆಲೋಚನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತವೆ. ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಭಾಷಾ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಜೀವನದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಹಿರಿಯರು ಅವುಗಳನ್ನು ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಯ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ನೋಡಲು ಜನರಿಗೆ ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಗಟನ್ನು ಬಿಡಿಸುವಾಗ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸುಳಿವುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವುಗಳ ಅರ್ಥದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಉತ್ತರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಕುತೂಹಲ, ವೀಕ್ಷಣೆ, ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಆಲೋಚನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅವು ವಿಭಿನ್ನ ತಲೆಮಾರುಗಳ ನಡುವೆ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಹ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂದು ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳ ಅಗತ್ಯ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಜನರು ಸಂವಹನ ನಡೆಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಕಡಿಮೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅವು ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಭಾಷೆ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ, ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಬಹುದು. ಇದು ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವು ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುವ ಸಮುದಾಯಗಳ ಭಾಷೆ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಜೀವನಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಸೃಜನಶೀಲತೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸಹ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳ ಮೂಲಕ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪೀಳಿಗೆಗೆ ರವಾನಿಸಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವು ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ವಿಷಯವು ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಒಗಟು ಅನೇಕ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ತಿನ್ನಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ವಸ್ತುವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಉತ್ತರವು ಬಾಚಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಬಾಗಿಲಿಲ್ಲದ ಮನೆಯನ್ನು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಉತ್ತರವು ಮೊಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಸುಳಿವುಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಹೇಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇಳುಗನು ಸುಳಿವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಉತ್ತರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ತೀರ್ಮಾನ ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಜೀವನ ಅನುಭವಗಳು, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆ, ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ತಲೆಮಾರುಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಬೇಕು. ಅವು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯ ಒಂದು ರೂಪವಲ್ಲ ಆದರೆ ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಸೋಮಶೇಖರ್ ಗುರಪ್ಪ ಇಮ್ರಾಪುರ — ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು: ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ S. G. Imrapur — ಕನ್ನಡ ಸಾವಿರದ ಒಗಟುಗಳು G. G. ಸಾಗರ್ - ಬುದ್ದಿ ಚುರುಗೋಳಿಸುವ ಒಗಟುಗಳು f3jfn50xvbboeynh2leb1orkpnu5brr 1427557 1427556 2026-09-07T06:41:36Z 2530987VarunC 100265 /* */ 1427557 wikitext text/x-wiki '''<big>ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವ</big>''' '''ಪರಿಚಯ''' ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಆಲೋಚನೆಗಳು, ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಿಂದ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಇದು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು, ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು, ಗಾದೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಜಾನಪದ ಒಗಟಿನಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಅಥವಾ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೇಳುಗನು ಸುಳಿವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಉತ್ತರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬೇಕು. ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನ, ಪ್ರಕೃತಿ, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಕೃಷಿ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಮನೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಪರಿಚಿತ ವಿಷಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. ಅವು ಜನರ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಕಲ್ಪನೆ, ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. '''ಜಾನಪದ ಒಗಟಿನ ಸ್ವರೂಪ''' ಜಾನಪದ ಒಗಟಿನ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಅದನ್ನು ಸುಳಿವುಗಳು, ಹೋಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇಳುಗನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಯೋಚಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಸುಳಿವುಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಸರಳವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಸುಲಭವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ಜನರಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳನ್ನು ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪೀಳಿಗೆಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿರಿಯರು ಅವುಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು, ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಕೇಳುವ ಮತ್ತು ಪರಿಹರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ಕಲಿತರು. '''ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು''' ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಸರಳ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವು ಪರಿಚಿತ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಸುಳಿವುಗಳ ಬಳಕೆಯು ಕೇಳುಗರಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಪನೆ, ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯ ಕೂಡ ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. ಅವು ದೈನಂದಿನ ಅನುಭವಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಜೀವನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಮೌಖಿಕ ಸ್ವಭಾವವು ತಲೆಮಾರುಗಳವರೆಗೆ ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. '''ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನ''' ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಜನರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನೋಡುವ ಮತ್ತು ಅನುಭವಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಕೃಷಿ ಜೀವನ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನ, ಮನೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಅವು ಹಿಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಜನರು ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ರೂಪಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. '''ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳ ಮಹತ್ವ''' ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಚಿಂತನೆ, ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ತಾರ್ಕಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸುಳಿವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬೇಕು. ಅವು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕುತೂಹಲ, ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಆಲೋಚನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತವೆ. ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಭಾಷಾ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. '''ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ''' ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಜೀವನದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಹಿರಿಯರು ಅವುಗಳನ್ನು ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಯ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ನೋಡಲು ಜನರಿಗೆ ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಗಟನ್ನು ಬಿಡಿಸುವಾಗ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸುಳಿವುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವುಗಳ ಅರ್ಥದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಉತ್ತರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಕುತೂಹಲ, ವೀಕ್ಷಣೆ, ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಆಲೋಚನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅವು ವಿಭಿನ್ನ ತಲೆಮಾರುಗಳ ನಡುವೆ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಹ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. '''ಇಂದು ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳ ಅಗತ್ಯ''' ಆಧುನಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಜನರು ಸಂವಹನ ನಡೆಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಕಡಿಮೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅವು ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಭಾಷೆ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ, ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಬಹುದು. ಇದು ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. '''ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ''' ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವು ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುವ ಸಮುದಾಯಗಳ ಭಾಷೆ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಜೀವನಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಸೃಜನಶೀಲತೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸಹ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳ ಮೂಲಕ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪೀಳಿಗೆಗೆ ರವಾನಿಸಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವು ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. '''ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು''' ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ವಿಷಯವು ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಒಗಟು ಅನೇಕ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ತಿನ್ನಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ವಸ್ತುವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಉತ್ತರವು ಬಾಚಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಬಾಗಿಲಿಲ್ಲದ ಮನೆಯನ್ನು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಉತ್ತರವು ಮೊಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಸುಳಿವುಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಹೇಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇಳುಗನು ಸುಳಿವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಉತ್ತರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು. '''ತೀರ್ಮಾನ''' ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಜೀವನ ಅನುಭವಗಳು, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆ, ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ತಲೆಮಾರುಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಬೇಕು. ಅವು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯ ಒಂದು ರೂಪವಲ್ಲ ಆದರೆ ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. '''ಉಲ್ಲೇಖಗಳು''' # ಸೋಮಶೇಖರ್ ಗುರಪ್ಪ ಇಮ್ರಾಪುರ — ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳು: ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ # S. G. Imrapur — ಕನ್ನಡ ಸಾವಿರದ ಒಗಟುಗಳು # G. G. ಸಾಗರ್ - ಬುದ್ದಿ ಚುರುಗೋಳಿಸುವ ಒಗಟುಗಳು fdccyii3nihrowxdhb4xtz15c4f12hq 2 179580 1427498 1427321 2026-09-06T15:50:11Z 2530147 NADI G S 100333 1427498 wikitext text/x-wiki = ನನ್ನ ಪರಿಚಯ = ನನ್ನ ಹೆಸರು '''ನದಿ ಜಿ. ಎಸ್.'''. ನಾನು 2007ರ ಮಾರ್ಚ್ 24ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದೆ. ನನ್ನ ತಂದೆ '''ಗಣಧಾಳು ಶ್ರೀಕಾಂತ''' ಮತ್ತು ತಾಯಿ '''ರಮಾ ಎಸ್.'''. ನನ್ನ ತಂದೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ''ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ'' ಹಾಗೂ ''ಪ್ರಜಾವಾಣಿ'' ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನನ್ನ ತಾಯಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ (AIR) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಧ್ಯಮ, ಸುದ್ದಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ಬೆಳೆದಿರುವುದು ನನ್ನ ಬದುಕಿನ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗ್ಯವೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ನನ್ನ ಮನೆಯ ವಾತಾವರಣವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು, ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಮತ್ತು ಸಮಾಜವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಘಟನೆಗಳ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು. ಬಹುಶಃ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನನ್ನೊಳಗಿನ ಬರಹಗಾರ್ತಿ, ಓದುಗಿ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. == ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯ == ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ಬಹುಪಾಲು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಕಳೆದಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಳೆ, ಮರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ರಸ್ತೆಗಳು, ಉದ್ಯಾನವನಗಳು, ಪುಸ್ತಕ ಮಳಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಸದಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ನಗರ ಜೀವನ ನನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮೇಲೆ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಗುರುತು ಮೂಡಿಸಿವೆ. ನಾನು ನನ್ನನ್ನು ನಗರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಹುಡುಗಿ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ; ಆದರೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಕೇವಲ ನಗರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಜೀವನದ ಐದು ಅಮೂಲ್ಯ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ನಾನು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿದ್ದೇನೆ. ಕೋಟೆಗಳ ನಾಡು, ಕಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೌನ, ಸರಳ ಜನರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಬದುಕಿನ ಆತ್ಮೀಯತೆ ನನ್ನ ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವೇಗ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಶಾಂತತೆ—ಈ ಎರಡೂ ಅನುಭವಗಳು ನನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿವೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ನಗರವು ಕನಸು ಕಾಣಲು ಕಲಿಸಿದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಚಿತ್ರದುರ್ಗವು ಮಣ್ಣಿನ ಜೊತೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡು ಬದುಕುವುದನ್ನು ಕಲಿಸಿತು. ನಾನು ಎಲ್ಲೇ ಹೋದರೂ ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ನನ್ನ ಮನೆ ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಈ ನಗರ ನನಗೆ ಕೇವಲ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಲ್ಲ; ಅದು ನನ್ನ ಕನಸುಗಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರೆಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಸ್ಥಳ. == ನನ್ನ ಶಿಕ್ಷಣ == ನನ್ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಶಾರದಾ ವಿದ್ಯಾಲಯ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ನಂತರ ಡಾನ್ ಬಾಸ್ಕೋ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ. ಶಾಲೆಯ ದಿನಗಳು ನನಗೆ ಪಾಠಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸ್ನೇಹ, ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿದವು. ಪದವಿಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡೆ. ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ನನಗಿದ್ದ ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ, ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ, ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದೆ. ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯೆಯಾಗಬೇಕೆಂಬ ಕನಸೂ ನನ್ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರ್ಹತಾ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆ (NEET) ಬರೆದೆ. ಆದರೆ ಜೀವನವು ಯಾವಾಗಲೂ ನಾವು ಯೋಜಿಸಿದ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಸಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಯಶಸ್ಸು ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದು ನಿರಾಸೆ ತಂದರೂ, ನಂತರ ನಾನು ಒಂದು ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡೆ—ಕೆಲವು ಬಾಗಿಲುಗಳು ಮುಚ್ಚುವುದು ಇನ್ನೂ ಸೂಕ್ತವಾದ ಹೊಸ ಬಾಗಿಲುಗಳು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳಲೆಂದೇ. ನಾನು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದೆ. ನಾನು ನಿಜವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುವ ವಿಷಯ ಯಾವುದು ಎಂದು ನನ್ನನ್ನೇ ಕೇಳಿಕೊಂಡೆ. ಉತ್ತರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು—ಬರವಣಿಗೆ, ಸಮಾಜ, ಮನುಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕಥೆಗಳು. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ನಾನು ಮಾನವಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಹೊಸ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾ, ಉತ್ತಮ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಸಮಾಜವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಪಯಣದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷಣವನ್ನೂ ನಾನು ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. == ನಾನು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವನ್ನು ಏಕೆ ಆರಿಸಿಕೊಂಡೆ? == ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲ. ಅದು ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸುವ ಸಂವಾದ. ಅದು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಪಯಣ. ಅದು ಧ್ವನಿಯಿಲ್ಲದವರ ಧ್ವನಿಯಾಗುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿರುವ ಅನ್ಯಾಯ, ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಮೌನವಾಗಿ ಸಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನರ ಬದುಕು ಯಾವಾಗಲೂ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಕಥೆಯೂ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಕ್ಕು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕುರಿತು ಓದುವುದು ಮತ್ತು ಬರೆಯುವುದು ನನಗೆ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ. ನನ್ನ ಸಹಾನುಭೂತಿಯೇ ನನ್ನನ್ನು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದತ್ತ ಕರೆತಂದಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ನನ್ನದಾದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. == ನನ್ನ ಆಸಕ್ತಿಗಳು == ಓದುವುದು ನನ್ನ ಬದುಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ. ಪುಸ್ತಕಗಳು ನನಗೆ ಹೊಸ ಪ್ರಪಂಚಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಪುಸ್ತಕ ಮುಗಿದಾಗ, ನಾನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಮೃದ್ಧಳಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎನ್ನುವ ಭಾವನೆ ನನಗಾಗುತ್ತದೆ. ಬರೆಯುವುದು ನನಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಿಯವಾದ ಕೆಲಸ. ನನ್ನ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಪದಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದನ್ನು ನಾನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ. ಸಮಾಜ, ಮಹಿಳೆಯರ ಬದುಕು, ಶಿಕ್ಷಣ, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ವಿಶೇಷ ಸಂತೋಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವೀಕ್ಷಿಸುವುದು ನನ್ನ ಮೆಚ್ಚಿನ ಹವ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಕ್ರೀಡೆಯು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಶಿಸ್ತು, ತಂಡದ ಮನೋಭಾವ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ನಾನು ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಆಡಲು ಸಹ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ. ಕ್ರೀಡೆಯು ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಮಾನಸಿಕ ದೃಢತೆಯನ್ನೂ ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವೂ ನನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ ಹವ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾಮೆರಾ ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಕೇವಲ ಸಾಧನವಲ್ಲ; ಅದು ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಶಾಶ್ವತಗೊಳಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮ. ನಾನು ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಕಾರ್ಯಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು, ಈ ಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆತಿದೆ. == ನನ್ನ ಜೀವನದ ಮೌಲ್ಯಗಳು == ನಾನು ನಂಬಿರುವ ಒಂದು ಮಾತು ಇದೆ—'''"ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕು ಒಂದು ಕಥೆ; ಅದನ್ನು ಕೇಳುವವರು ಬೇಕು."''' ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸಿಗಿಂತಲೂ ಕಲಿಕೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವದ್ದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅನುಭವವೂ ನನ್ನನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದೆ. ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾನವಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರದತ್ತ ನನ್ನ ಪಯಣ ನನಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪಾಠ ಕಲಿಸಿತು—ನಮ್ಮ ಕನಸುಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಗುರಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಬದುಕನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿರಬೇಕು. ನಾನು ಎಲ್ಲರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. ಭಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಜೀವನವನ್ನು ಕೇವಲ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ನಿರಂತರ ಕಲಿಕೆಯ ಅವಕಾಶವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ನನ್ನ ಜೀವನದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವಾಗಿದೆ. == ನನ್ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಕನಸು == ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಪತ್ರಕರ್ತೆಯಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ನನ್ನ ದೊಡ್ಡ ಕನಸು. ಸತ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಧೈರ್ಯ, ನಿಖರತೆಯ ಬದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯೇ ನನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಆಧಾರವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಜೊತೆಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲು ನಾನು ಆಶಿಸುತ್ತೇನೆ. ಜಾಗತಿಕ ರಾಜಕೀಯ, ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುವ ಆಸೆ ನನಗಿದೆ. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ನನ್ನ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಕನಸು. ನನ್ನ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ನನ್ನ ಯಶಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕೆಂಬುದು ನನ್ನ ನಂಬಿಕೆ. == ನನ್ನ ನಂಬಿಕೆ == ನನ್ನ ಜೀವನ ಇನ್ನೂ ಆರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಕಲಿಯಬೇಕಾದದ್ದು ಅಪಾರ, ನೋಡಬೇಕಾದ ಜಗತ್ತು ವಿಶಾಲ, ಕೇಳಬೇಕಾದ ಕಥೆಗಳು ಅನೇಕ. ಆದರೂ ಒಂದು ನಂಬಿಕೆ ಮಾತ್ರ ನನ್ನೊಳಗೆ ಸದಾ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ—ಪದಗಳು ಬದಲಾವಣೆ ತರಬಲ್ಲವು. ಸತ್ಯವು ತನ್ನ ದಾರಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ನಿಜವಾದ ಮನುಷ್ಯನನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ನಾನು ನನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಒಂದು ಪುಸ್ತಕವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಇದುವರೆಗೆ ಬರೆದಿರುವುದು ಕೇವಲ ಮೊದಲ ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಮಾತ್ರ. ಉಳಿದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕನಸುಗಳು, ಅನೇಕ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪ್ರಯಾಣಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿವೆ. ಆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪುಟವನ್ನೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮಸಿಯಿಂದ ಬರೆಯುವ ಸಂಕಲ್ಪ ನನ್ನದು. ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನ ಪರಿಚಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಬದುಕು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ನಂಬಿಕೆ, ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಲವು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇವು ಬಹುಪಾಲು ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಮೂಲಕ ಒಂದು ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಸಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ಕೇವಲ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲ; ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ನೆನಪು, ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಜೀವನಪದ್ಧತಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ದುಡಿಮೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನುಭವಗಳು ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಬಿತ್ತನೆ, ಕಳೆ ತೆಗೆಯುವುದು, ಕೊಯ್ಲು, ಧಾನ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಮಳೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಳಂತಹ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕುಟುಂಬ, ಪ್ರೀತಿ, ಹಬ್ಬ, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕು ಕೂಡ ಈ ಹಾಡುಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಕುರಿತ Jānapada Karnataka ಕೃತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಗ್ರಾಮ, ಕೃಷಿ, ಆಚರಣೆ, ಹಾಡು, ಕಥೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಂತಹ ಹಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ಮೌಖಿಕ ಪ್ರಸರಣ. ಅನೇಕ ಹಾಡುಗಳು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ದಾಖಲಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೇ ಜನರ ನಡುವೆ ಹಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವಾಗ ಅವುಗಳ ಪದಗಳು, ಲಯ ಅಥವಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಒಂದೇ ಜನಪದ ಗೀತೆಯು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಭಾಷೆಯೂ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಪದಗಳು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರೂಪಕಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಸರಳತೆಯೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಜನರ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೈತರ ಬದುಕು ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನವನ್ನು ಕೃಷಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬಿತ್ತನೆ, ನೀರಾವರಿ, ಕಳೆ ತೆಗೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಕೊಯ್ಲಿನಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ದೈನಂದಿನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಕೆಲಸಗಳ ನಡುವೆ ಹಾಡುವುದು ದುಡಿಮೆಯನ್ನು ಹಗುರಗೊಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಒಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿತ್ತು. ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಮನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಹಿಳಾ ಸಣ್ಣ ರೈತರ ಕುರಿತು ಸ್ಯಾಂಡಿಪ್ ಹಜರೀಸಿಂಗ್ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನವು ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೃಷಿ ಕೆಲಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಳೆ ತೆಗೆಯುವ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಗಿ ರುಬ್ಬುವ ಹಾಡುಗಳು ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಅಜ್ಜಿಯರು ಕಳೆ ತೆಗೆಯುವಾಗ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಲನಾಥ ಗ್ರಾಮದ ರೈತ ಮಹಿಳೆ ಶಿವಮ್ಮ ಅವರು ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ ಕೃಷಿ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಾಗ ತಾವೂ ಹಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಅನುಭವವನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಪರಸ್ಪರ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗದ ಸಂಗತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇದು ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಕೃಷಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನಷ್ಟೇ ವಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವು ದುಡಿಮೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು. ರಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ರಾಗಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ರಾಗಿ ಆಹಾರವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕೃಷಿ, ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಮನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುರಿತು ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ರಾಗಿ ರುಬ್ಬುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಗೀತೆಗಳ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಶೋಧಕರು ದಾಖಲಿಸಿರುವ ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ರುಬ್ಬುವ ಕಲ್ಲಿನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಡಿನ ಲಯವು ರುಬ್ಬುವ ಕಲ್ಲಿನ ಚಲನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಉದಾಹರಣೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ದುಡಿಮೆ ಹೇಗೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲಸದ ಲಯವೇ ಹಾಡಿನ ಲಯವಾಗುವಂತಹ ಸಂದರ್ಭ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ದುಡಿಮೆ, ಕುಟುಂಬದ ಸಂಬಂಧಗಳು, ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಾವನೆಗಳು ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ರಾಮನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧ್ಯಯನವು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಾಡುಗಳು ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಕಳೆ ತೆಗೆಯುವಾಗ, ರಾಗಿ ರುಬ್ಬುವಾಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನೂ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಕಾಣಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಕೃತಿ, ಮಳೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನವು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಳೆ, ಮಣ್ಣು, ಬೀಜ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಳು ರೈತರ ಬದುಕಿನ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿರುವುದು ಸಹಜ. ರಾಮನಗರದ ಮಹಿಳಾ ರೈತರ ಕುರಿತು ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವೂ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮಳೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ರೈತರ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು “ಭೂಮಿ ತಾಯಿ” ಎಂದು ಕಾಣುವ ನಂಬಿಕೆಯೂ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿ ಋತುವಿನ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಬೆಳೆಗಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಆಚರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಇದರಿಂದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರಿಗೆ ಭೂಮಿ ಕೇವಲ ಕೃಷಿಯ ಸಾಧನವಲ್ಲದೆ, ಜೀವನವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಆಚರಣೆಗಳು ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಕೃಷಿ ಕೆಲಸದ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೃಷಿ ಋತುವಿನ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸ್ಥಾನವಿತ್ತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ರಾಮನಗರದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಋತುವಿನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡುವ ಕೂರ್ಗೆ ಪೂಜೆಯಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಉತ್ತಮ ಫಸಲಿಗಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಇಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಜೀವನ ಪರಸ್ಪರ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನೂ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಕುಟುಂಬ, ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಮಾನವೀಯ ಭಾವನೆಗಳು. ಕುಟುಂಬ, ತಾಯಿ, ಮಕ್ಕಳು, ಗಂಡ-ಹೆಂಡತಿ, ತವರು ಮತ್ತು ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನದಂತಹ ವಿಷಯಗಳು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದ ಜೊತೆಗೆ ದುಃಖ, ನಿರೀಕ್ಷೆ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ವಿರಹದಂತಹ ಭಾವನೆಗಳೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜದ ಬಾಹ್ಯ ಜೀವನವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಜನರ ಆಂತರಿಕ ലോകವನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ. ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಶುಭ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುವ ಸೋಬಾನೆ ಹಾಡುಗಳು ಕೂಡ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಸಂಗೀತ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಆಚರಣೆಗಳು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಕರ್ನಾಟಕವು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ, ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಲೆನಾಡು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಮಳೆ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದೇಶದ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅನುಭವಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. Jānapada Karnataka ಕೃತಿಯ ವಿಷಯಸೂಚಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಲೆನಾಡು, ಕರಾವಳಿ, ಕೊಡಗು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳಂತಹ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಮಹತ್ವ ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳು, ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನಶೈಲಿಯಿಂದ ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ಜನಪದ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಾಮನಗರದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿಯೂ ರುಬ್ಬುವ ಕಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ ನಂತರ ರಾಗಿ ರುಬ್ಬುವ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಾಡುಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಮಹಿಳಾ ರೈತರ ನಡುವೆ ಹಾಡುವ ಪರಂಪರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಶಿಸಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಹಿಂದಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದ ಕೆಲಸದ ವಿಧಾನಗಳು, ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳು, ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಉಪಸಂಹಾರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನವು ಕೇವಲ ವರ್ಣನೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಬದುಕಿನ ಅನುಭವವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಲದಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವ ರೈತ, ರಾಗಿ ರುಬ್ಬುವ ಮಹಿಳೆ, ಮಳೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕುಟುಂಬ, ಕೃಷಿ ಋತುವಿನ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಾಯಿಯಾಗಿ ಕಾಣುವ ನಂಬಿಕೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜೀವಂತವಾಗುತ್ತವೆ. ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಮೌಖಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿಮೆಯ ಲಯವಿದೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವಿದೆ, ಕುಟುಂಬದ ಭಾವನೆಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಹಳೆಯ ಹಾಡುಗಳೆಂದು ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಒಂದು ಕಾಲದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುವ ಜೀವಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ನೋಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ — ಸ್ಯಾಂಡಿಪ್ ಹಜರೀಸಿಂಗ್ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನ ಗ್ರೀನ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ — ಮೌಖಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಯೋಜನೆ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ — ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದ ಕರ್ನಾಟಕ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ — ಕನ್ನಡ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ 9pu5k6bxqv5el1l2rwck7o0r67cpdcy 2 179589 1427552 1376303 2026-09-07T06:22:57Z 2530732 Jeevitha 100269 . 1427552 wikitext text/x-wiki '''ಜೀವಿತಾ ಜೆ''' ಜೀವಿತಾ ಜೆ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ (ಡೀಮ್ಡ್ ಟು ಬಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ)ಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಾಯಕತ್ವ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಇಂಟರ್ನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು, ರಂಗಭೂಮಿ, ವಿಷಯ ಬರವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅವರು ವರ್ತನಾತ್ಮಕ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿ, ವಲಸೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಗುಣಾತ್ಮಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. '''ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ''' ಜೀವಿತಾ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ಬೆಳೆದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಜ್ಯೋತೇಶ್ ಎಚ್. ಎನ್. ಹಾಗೂ ತಾಯಿ ಶಿಲ್ಪಾ ಆರ್. ಅವರಿಗೆ ವೇದಾಂತ್ ಸಿಂಹ ಎಂಬ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರನಿದ್ದಾನೆ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಅವರಿಗೆ ಪುಸ್ತಕ ಓದುವ ಹವ್ಯಾಸವಿದ್ದು, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಇತಿಹಾಸ, ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಸಮಕಾಲೀನ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದುವ ಮೂಲಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಅಭ್ಯಾಸವು ಅವರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ, ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು. ಓದಿನ ಜೊತೆಗೆ ಅವರು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಶಾಲಾ ಹಾಗೂ ಕಾಲೇಜಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕರಾಟೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದು ಬ್ರೌನ್ ಫಸ್ಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ತರಬೇತಿಯು ಅವರಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತು, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು. ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಿಂದಲೇ ನಾಯಕತ್ವದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ವಿವಿಧ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಆಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದರು. '''ಶಿಕ್ಷಣ''' ಜೀವಿತಾ ಅವರು ತಮ್ಮ 4ನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ 10ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಎಡಿಫೈ ಶಾಲೆ, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ಪಿಯುಸಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ದ್ವಿತೀಯ ಪಿಯುಸಿ ವ್ಯಾಸಂಗದ ವೇಳೆ ಅವರು ವರ್ಗ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಶಿಸ್ತು ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವರು ಕ್ರೈಸ್ಟ್ (ಡೀಮ್ಡ್ ಟು ಬಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ)ಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. '''ವೃತ್ತಿಜೀವನ''' ಜೀವಿತಾ ಅವರು ಸಂಶೋಧನೆ, ಮಾಧ್ಯಮ, ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಇಂಟರ್ನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ವಿಗ್ನೆಟ್ ವಿಂಡೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟೋರಿ ಸೀಕರ್ ಇಂಟರ್ನ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಗುಣಾತ್ಮಕ ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಥನಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಆಧಾರಿತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ನಂತರ ಬಿಯಾಂಡ್ ಕಾರ್ಲ್ಟನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ದಾಖಲೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಅದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಯೂತ್ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಯುವಜನರ ಸಬಲೀಕರಣ, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಯೋಜನೆ ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯ ಸೇವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಇಕಾನ್ ಲ್ಯಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆಗಳು, ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. 2026ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರಾ ಮೀಡಿಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮಾಧ್ಯಮ, ಸಂವಹನ, ವಿಷಯ ಬರವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ವಿಷಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. '''ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು''' ಜೀವಿತಾ ಅವರು ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಡ್ ಗರ್ಲ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ದ್ವಿತೀಯ ಪಿಯುಸಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಹಾಗೂ ಶಿಸ್ತು ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವರು ಎಸ್‌ಡಿಜಿ ಸೆಲ್‌ನ ವಿಭಾಗ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಆಕ್ಷನ್‌ನ ದೃಷ್ಟಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಘಟಕದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ವೆಲ್ಫೇರ್ ಆಫೀಸ್‌ನ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಮರ್ತ್ಯ (ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಕ್ಲಬ್), ಸೋಷಿಯಸ್ (ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಘ) ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಿಳಾ ದಿನಾಚರಣೆ, ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಬೀದಿ ನಾಟಕಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮಟ್ಟದ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಯೋಜನೆ, ಸಮನ್ವಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. '''ಸಂಶೋಧನಾ ಆಸಕ್ತಿಗಳು''' ಜೀವಿತಾ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನಾ ಆಸಕ್ತಿಗಳು: - ವರ್ತನಾತ್ಮಕ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ - ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ - ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿ - ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ - ವಲಸೆ ಅಧ್ಯಯನ - ಗುಣಾತ್ಮಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ - ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ - ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ '''ಸಾಧನೆಗಳು''' ಜೀವಿತಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಹ್ಯೂಮಾನಿಟೀಸ್ ಅಂಡ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ನ ಡೀನ್ ಅವರಿಂದ ಶಿಫಾರಸು ಪತ್ರ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಎಡ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಶೋಧನೆ, ಮಾಧ್ಯಮ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವು ಇಂಟರ್ನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಮನ್ವಯ ಹಾಗೂ ನಾಯಕತ್ವದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. '''ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ''' ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಜೀವಿತಾ ಅವರಿಗೆ ಓದು, ನೃತ್ಯ, ರಂಗಭೂಮಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಷಣ, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಆಯೋಜನೆ ಹಾಗೂ ವಿಷಯ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ. ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವುದು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. '''<u>CIA -3</u>''' = ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು = == ಪರಿಚಯ == ಮದುವೆ ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಘಟನೆ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಕುಟುಂಬ, ಬಂಧುಬಳಗ, ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮದುವೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹಾಡುಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಹಾಸ್ಯ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಜೀವನದಿಂದ ಸಹಜವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಸಾಹಿತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕು, ಅವರ ಭಾವನೆಗಳು, ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮದುವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜನಪದ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಜೀವನಾನುಭವಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. == ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ == ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರದೇಶ, ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮದುವೆಯ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ, ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ, ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಲೆನಾಡು ಮತ್ತು ಕೊಡಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಹಾಡುಗಳು ಹಾಗೂ ನಡೆಸುವ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಭಿನ್ನತೆಗಳಿವೆ. ಆದರೂ ಎಲ್ಲ ಆಚರಣೆಗಳ ಹಿಂದೆಯೂ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮದುವೆ ಎರಡು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಂಬಂಧ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಎರಡು ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಬಂಧುತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. == ಮದುವೆಯ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು == ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಗುಂಪಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮದುವೆಯ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇತ್ತು. ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳು ವಧು-ವರರನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳು ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಕುರಿತು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾಗಿ ಹಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಮದುವೆಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ವಧುವಿನ ತವರುಮನೆಯ ನೆನಪು, ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವ ಸಂದರ್ಭ, ತಾಯಿ-ತಂದೆಯರ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಸಹೋದರ-ಸಹೋದರಿಯರ ಸಂಬಂಧಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಹಾಡುಗಳು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯ ಸಾಧನಗಳಾಗಿರದೆ, ಕುಟುಂಬದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯ ವಿವಿಧ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುವ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮದುವೆಯ ಸಂಭ್ರಮ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. == ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ == ಮದುವೆಯ ಜನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಅನೇಕ ಹಾಡುಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಿಂದಲೇ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದವು. ತಾಯಿ, ಅಜ್ಜಿ, ಅತ್ತೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಕಿರಿಯರಿಗೆ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ವಂತ ಅನುಭವಗಳೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೊಸ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವ ವಧುವಿನ ಆತಂಕ, ತವರುಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ, ಅತ್ತೆ-ಮಾವನ ಮನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜೀವನದ ಕುರಿತಾದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳು ಸರಳವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮದುವೆಯ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನಾನುಭವಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹ ಬಳಸಬಹುದು. ಅವರು ನೇರವಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಚಾರಗಳ ಕುರಿತು ಬರೆಯದಿದ್ದರೂ, ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಸಂತೋಷ, ನೋವು, ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. == ಮದುವೆಯ ಆಚರಣೆಗಳು == ಮದುವೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಣ್ಣ-ಸಣ್ಣ ಆಚರಣೆಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಅರಿಶಿನ ಹಚ್ಚುವುದು, ಮದುವೆಯ ಹಿಂದಿನ ಹಾಡುಗಳು, ವಧುವಿನ ಅಲಂಕಾರ, ಮಂಟಪದ ಸಿದ್ಧತೆ, ಬಂಧುಬಳಗದ ಸ್ವಾಗತ, ತಾಳಿ ಕಟ್ಟುವುದು ಮತ್ತು ಮದುವೆಯ ನಂತರದ ಆಚರಣೆಗಳು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದೆಯೂ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳು ಶುಭದ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳು ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳು ಸಮುದಾಯದ ಒಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಜನಪದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ಗಮನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಮದುವೆಯ ಮಂಟಪ, ಹಸೆಮಣೆ, ಬಾಸಿಂಗ, ದೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಸ್ತುಗಳು ಮದುವೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಿಸರದ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. == ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯ == ಮದುವೆಯ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಗುಣವೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಹಾಸ್ಯ. ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ವಧುವಿನ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ವರನ ಕುಟುಂಬದವರನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅತ್ತೆ-ಸೊಸೆ ಸಂಬಂಧ, ಮಾವ-ಅಳಿಯ ಸಂಬಂಧ ಅಥವಾ ವರನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಕುರಿತು ತಮಾಷೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಹಾಸ್ಯವು ಮದುವೆಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹಗುರಗೊಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಜನಪದ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯದ ಮೂಲಕ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. == ವಧುವಿನ ಭಾವನೆಗಳು == ಮದುವೆಯ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಧುವಿನ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮದುವೆ ಸಂತೋಷದ ಸಂದರ್ಭವಾದರೂ, ವಧುವಿಗೆ ಅದು ತನ್ನ ಪರಿಚಿತ ಜೀವನದಿಂದ ಹೊಸ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ತಾಯಿ-ತಂದೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವ ನೋವು, ಸಹೋದರ-ಸಹೋದರಿಯರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವ ಬೇಸರ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಕುಟುಂಬದ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಕುತೂಹಲ ಇವುಗಳು ಮದುವೆಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ತವರುಮನೆಯ ನೆನಪು ಬಹಳ ಸರಳವಾದ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಮದುವೆಯ ಜನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಯ ಭಾಗವೆಂದು ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಮಹಿಳೆಯರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿರುವ ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. == ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ವೈವಿಧ್ಯ == ಕರ್ನಾಟಕದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಮದುವೆಯ ಜನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಕಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯವಿದೆ. ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮದುವೆಯ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು ಒಳನಾಡಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು. ತುಳುನಾಡಿನ ಜನಪದ ಹಾಡುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿಯೂ ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಡುಗಳ ದಾಖಲೆಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. B. A. Saletore ಅವರ ''Folk-Songs of the Tuluvas'' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ತುಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಜನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ “ಕರ್ನಾಟಕದ ಮದುವೆ ಸಂಪ್ರದಾಯ” ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಒಂದೇ ಮಾದರಿಯ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಸರಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬದಲಾಗಿ, ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಿಶಾಲ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ನೋಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. == ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು == ಮದುವೆಯ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಬಂಧುತ್ವದ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ತಾಯಿ, ತಂದೆ, ಸಹೋದರ, ಸಹೋದರಿ, ಅತ್ತೆ, ಮಾವ, ಅಳಿಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಬಂಧುಗಳ ಪಾತ್ರಗಳು ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಆ ಕಾಲದ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಮದುವೆ ಕುಟುಂಬಗಳ ನಡುವೆ ಹೊಸ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದರಿಂದ, ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ “ನಮ್ಮವರು” ಮತ್ತು “ಹೊಸವರು” ಎಂಬ ಸಂಬಂಧದ ಭಾವನೆಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜರು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡವರ ಜೀವನಕ್ಕಿಂತ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬಗಳ ದಿನನಿತ್ಯದ ಅನುಭವಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. == ಮದುವೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜನಪದ ವಸ್ತುಗಳು == ಮದುವೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಡುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಮದುವೆಯ ಮಂಟಪ, ಹಸೆಮಣೆ, ಬಾಸಿಂಗ, ದೀಪ, ಮದುವೆಯ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಪಕರಣಗಳು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಭೌತಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಸ್ತುಗಳು ಕೇವಲ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದಲ್ಲ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಕುಟುಂಬ, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಶುಭದ ಸಂಕೇತಗಳಂತಹ ಅರ್ಥಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಗೂ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. == ಆಧುನಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು == ಕಾಲ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮದುವೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆ. ನಗರೀಕರಣ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಮನೆಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಗುಂಪಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮದುವೆಯ ಹಾಡುಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಈಗ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕ, ಸಂಗೀತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಾಖಲಿತ ಹಾಡುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಆದರೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಯವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಅರಿಶಿನ, ಮದುವೆಯ ಹಾಡುಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪು, ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯರ ಆಶೀರ್ವಾದ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಆಧುನಿಕ ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಹೊಸ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಪರಂಪರೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. == ಸಂರಕ್ಷಣೆ == ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಹುಪಾಲು ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಿರಿಯರಿಂದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಅವುಗಳ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡುವುದು, ಬರಹ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ ''ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದ ವಿಶ್ವಕೋಶ'' ಕನ್ನಡದ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಾಡುಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ಮಹತ್ವ == ಮದುವೆಯ ಜನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಒಂದು ಸಮಾಜದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೆನಪನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಿಂದ ಜನರ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಮಹಿಳೆಯರ ಅನುಭವಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಹತ್ವ ಅದರ ಸರಳತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಅದು ನೇರವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ ಒಂದು ಸರಳ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿಯೂ ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರೀತಿ, ಬೇಸರ, ಹಾಸ್ಯ, ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಂತಹ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳು ಅಡಗಿರಬಹುದು. == ಉಪಸಂಹಾರ == ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಕೇವಲ ಹಳೆಯ ಆಚರಣೆಗಳ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲ. ಅವು ಒಂದು ಸಮಾಜದ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮದುವೆಯ ಹಾಡುಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, ಹಾಸ್ಯ, ವಧುವಿನ ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಜನಪದ ವಸ್ತುಗಳು ಸೇರಿ ಮದುವೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ವಿಶಾಲವಾದ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಬದಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೆನಪು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ, ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == Kambara, Chandrashekhara, editor. ''Kannada Janapada Vishwakosha''. 2 vols., Kannada Sahitya Parishat, 1985. Kambara, Chandrashekhara. ''Namma Janapada''. Kannada Sahitya Parishat, 1980. Gaddagimath, B. S. ''Kannada Janapada Geetegalu''. 1963. Nayak, H. M. ''Janapada Swaroopa''. University of Mysore. Naragund, Prakash N., S. R. Hatti, and S. C. Angadi. “Kannada Folk Literature: A Study of the Oral Traditions and Cultural Significance.” ''ShodhKosh: Journal of Visual and Performing Arts'', vol. 5, no. 1, 2024, pp. 839–841. <nowiki>https://doi.org/10.29121/shodhkosh.v5.i1.2024.3514</nowiki>. Saletore, B. A. “Folk-Songs of the Tuluvas.” ''Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute'', vol. 7, 1926–1927. University of Mysore. “Janapada Sahitya.” ''Mysore University Vishwakosha''. University of Mysore. University of Mysore. “Janapada Loka.” ''Mysore University Vishwakosha''. University of Mysore. sc7tisxnc46pmmp203git3gppeeass9 2 179596 1427535 1427319 2026-09-07T02:04:54Z ~2026-47899-75 101518 "ಹೊಸ ಮಾಹಿತಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ" 1427535 wikitext text/x-wiki ನನ್ನ ಪರಿಚಯ ನನ್ನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಅವಕಾಶ ದೊರೆತಿರುವುದು ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷವಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ಹೆಸರು ಕಾಶ್ಮೀರಾ ಎ.ಎಸ್. ನಾನು ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸುಂದರ ರಾಜ್ಯವಾದ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕೇರಳವನ್ನು "ದೇವರ ಸ್ವಂತ ನಾಡು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಜ್ಯವು ಹಚ್ಚಹಸಿರಿನ ಪ್ರಕೃತಿ, ತೆಂಗಿನ ಮರಗಳು, ಸುಂದರ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲೆಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು ನನ್ನ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ. ನಾನು 2007ರ ಜನವರಿ 7ರಂದು ಜನಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಅಜಿತ್ ಹಾಗೂ ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಸುವರ್ಣಾ. ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಾನು ಸಾಧಿಸಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಿಂದೆ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದಗಳಿವೆ. ನನ್ನ ತಂದೆ ಯಾವಾಗಲೂ ನನ್ನ ಗುರಿಯತ್ತ ದೃಢವಾಗಿ ಸಾಗಲು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಎಂತಹ ಕಷ್ಟಗಳು ಬಂದರೂ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಬಾರದು ಎಂದು ಅವರು ನನಗೆ ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ನನ್ನ ತಾಯಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ದಯೆ, ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಂತಹ ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರೀತಿ, ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವೇ ನನ್ನ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ. ನನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪೋಷಕರ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಆದರ್ಶಗಳು ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ನನಗೆ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಬೇಕೆಂಬ ಕನಸಿತ್ತು. ಪೊಲೀಸ್ ಸಮವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಜನರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು, ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ಕನಸಾಗಿತ್ತು. ನಾನು ಬೆಳೆದಂತೆ ಈ ಕನಸು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯಾಯಿತು. ನನ್ನ ತಂದೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಈ ಕನಸಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯರೂ ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಅವರ ಸೇವಾ ಮನೋಭಾವ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯವು ನನಗೆ ಸದಾ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಹೊರಾಂಗಣ ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೆ. ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುವುದು ನನಗೆ ಅಪಾರ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಆಟಗಳ ಮೂಲಕ ನಾನು ತಂಡದ ಮನೋಭಾವ, ಶಿಸ್ತು, ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಲಿತೆ. ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವುದು, ಹೊಸ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಜನರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದು ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದಲೂ ನಾವು ಹೊಸದಾಗಿ ಏನಾದರೂ ಕಲಿಯಬಹುದು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ನನ್ನದು. ಈ ಗುಣಗಳು ನನ್ನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಿವೆ. ಬಾಲ್ಯದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅನುಭವವೂ ನನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ. ನಾನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಘಟನೆ, ಸವಾಲು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಇಂದಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿವೆ. ಯಶಸ್ಸು ನನಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡಿದರೆ, ವೈಫಲ್ಯವು ಜೀವನದ ಅಮೂಲ್ಯ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿತು. ಯಶಸ್ಸು ನನ್ನ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರೆ, ವೈಫಲ್ಯವು ತಾಳ್ಮೆ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಸಿತು. ಯಾವುದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಧೈರ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಜೀವನದ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಕಲಿತಿದ್ದೇನೆ. ಕಷ್ಟಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಿಷ್ಠರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಅನುಭವಗಳೇ ಇಂದು ನನಗೆ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಬದುಕಲು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ನನ್ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪಯಣವೂ ನನ್ನ ಜೀವನದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ನಾನು ನನ್ನ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಶಾಲಾ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಓದಿನ ಜೊತೆಗೆ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಕ್ರೀಡಾ ಮತ್ತು ಪಠ್ಯೇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೆ. ಶಾಲೆಯು ನನಗೆ ಕೇವಲ ಪುಸ್ತಕದ ಜ್ಞಾನವನ್ನಷ್ಟೇ ನೀಡಲಿಲ್ಲ; ಶಿಸ್ತು, ಸಮಯಪಾಲನೆ, ಗೌರವ, ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದಂತಹ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನೂ ಕಲಿಸಿತು. ನನ್ನ ಶಿಕ್ಷಕರು ನನ್ನ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಸದಾ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ನಾನು ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪೂರ್ವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದೆ. ಈ ಹಂತವು ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ನಾನು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟವನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ನಿರಂತರ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಣೆಯ ಮೂಲಕ ನಾನು ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿಯೂ ಬೆಳೆದಿದ್ದೇನೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು, ನನ್ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಗುರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡೆ. ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನನ್ನ ಚಿಂತನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಮಾಜವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜ್ಞಾನದ ಜೊತೆಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ವಿಕಸನ, ನಾಯಕತ್ವ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು, ಸಂವಹನ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಂತಹ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಕಾಲೇಜಿನ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಚರ್ಚೆಗಳು, ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನನ್ನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿವೆ. ನನ್ನ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಾಗಿ ನಾನು ಎಂ.ಎಸ್.ಡಬ್ಲ್ಯು. (ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ವರ್ಕ್) ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನನಗೆ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ ಮತ್ತು ಜನರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರಬೇಕೆಂಬ ಉತ್ಸಾಹವಿದೆ. ಈ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪಯಣವು ನನ್ನ ಕನಸುಗಳನ್ನು ನನಸಾಗಿಸಲು ಬಲವಾದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆ. ನನ್ನ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತವೂ ನನಗೆ ಹೊಸ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ ಪಾಠಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ನನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಬೆಂಬಲ, ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಪಡೆದ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಕಲಿತ ಮೌಲ್ಯಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಉತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿವೆ. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ದೇಶಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗುವುದು ನನ್ನ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯಾಗಿದೆ. ನಿರಂತರ ಪರಿಶ್ರಮ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪದ ಮೂಲಕ ನನ್ನ ಕನಸುಗಳನ್ನು ನನಸಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಶ್ವಾಸ ನನಗಿದೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬ ಆಚರಣೆಗಳು ಪರಿಚಯ ಭಾರತವು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ನಾಡಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಹಬ್ಬಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿವೆ. ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀವಂತ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿದೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನರ ಜೀವನ, ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಹಬ್ಬಗಳು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ, ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳ ಕುರಿತು ಹಾಡುಗಳು, ಕಥೆಗಳು, ಗಾದೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರು ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. “ಹಬ್ಬವೆಂದರೆ ಮನದ ಹರುಷ, ಜನರ ನಡುವೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಸರಸ; ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಳಿದರೆ ನಾಡು ಬೆಳೆಯುವುದು, ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದ ಬದುಕು ಅರಳುವುದು.” — ಜನಪದ ಕವಿ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂಬಂಧ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಜನರ ಬದುಕಿನಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಸಾಹಿತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಕೃಷಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಋತುಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬಗಳು ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು, ನೃತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಹಬ್ಬಗಳು ಜನರಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಈ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿವೆ. “ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಲವಿದೆ” ಎಂಬ ಗಾದೆಯಂತೆ, ಹಬ್ಬಗಳು ಜನರನ್ನು ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿಸಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಬ್ಬ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಇದು ರೈತರ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಹೊಸ ಬೆಳೆ ಬಂದ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಈ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲಕ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳು-ಬೆಲ್ಲ ಹಂಚುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. “ಎಳ್ಳು ಬೆಲ್ಲ ತಿನ್ನಿ, ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತಾಡಿ” ಎಂಬ ಮಾತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಜನಪದ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂಭ್ರಮ, ಎತ್ತುಗಳ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ರೈತರ ಸಂತೋಷವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. “ಹೊಲದಲಿ ಬೆಳೆ ನಗುತಿದೆ, ಮನದಲಿ ಹಬ್ಬದ ಹರುಷವಿದೆ; ಎಳ್ಳು ಬೆಲ್ಲದ ಸಿಹಿ ಹಂಚಿ, ಸ್ನೇಹದ ಬಂಧವು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.” — ಜನಪದ ಕವಿ ಯುಗಾದಿ ಹಬ್ಬ ಯುಗಾದಿಯು ಕನ್ನಡಿಗರ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳ ತೋರಣ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುಗಾದಿ ಪಚಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಸೇವಿಸುವುದು ವಿಶೇಷ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯುಗಾದಿಯು ಹೊಸ ಆಶೆ, ಹೊಸ ಕನಸು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜೀವನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜನರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಯುಗಾದಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. “ಹೊಸ ವರ್ಷ, ಹೊಸ ಹರುಷ” ಎಂಬ ಗಾದೆಯಂತೆ, ಯುಗಾದಿಯು ಜನರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಭರವಸೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬ ದೀಪಾವಳಿಯು ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಅಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕನ್ನು ಹರಡುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವುದು, ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ಹಂಚುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಂಭ್ರಮ, ಕುಟುಂಬದ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಸಂತೋಷವನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೀಪಗಳ ಬೆಳಕು ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. “ದೀಪದ ಬೆಳಕು ಮನೆ ತುಂಬಲಿ, ಜ್ಞಾನದ ಕಿರಣ ಮನ ತುಂಬಲಿ; ಕತ್ತಲೆಯೆಲ್ಲ ದೂರವಾಗಲಿ, ಪ್ರೀತಿಯ ದೀಪವು ಸದಾ ಹೊಳೆಯಲಿ.” — ಜನಪದ ಕವಿ ದಸರಾ ಹಬ್ಬ ದಸರಾ ಕರ್ನಾಟಕದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ವಿಜಯದಶಮಿಯು ಒಳ್ಳೆಯದು ಕೆಟ್ಟದ್ದರ ಮೇಲೆ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಸರಾವನ್ನು ಶಕ್ತಿ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಜಯದ ಹಬ್ಬವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯ ಆರಾಧನೆ, ಜಂಬೂಸವಾರಿ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಈ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. “ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಜಯ, ಅಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಕ್ಷಯ” ಎಂಬ ಗಾದೆಯು ದಸರಾ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜೀವಜಗತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಮಾನವನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಹಾವುಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಅವುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಿಶೇಷ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗದೇವರ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲಿನ ಗೌರವವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಕರಗ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮದೇವತೆಗಳ ಹಬ್ಬಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದೇವತೆಗಳ ಜಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರಗ ಹಬ್ಬಗಳು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಹಬ್ಬಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿವೆ. ಜನರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ ಪೂಜೆ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಹಬ್ಬಗಳ ಕುರಿತು ಅನೇಕ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೀತೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವು ಜನರ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. “ಗ್ರಾಮದ ಹಬ್ಬದಲಿ ಜನರ ಕೂಟ, ಹಾಡು-ನೃತ್ಯಗಳ ಸಿಹಿ ನೋಟ; ದೇವರ ಕೃಪೆ, ಮನದ ನೆಮ್ಮದಿ, ಉಳಿಯಲಿ ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ.” — ಜನಪದ ಕವಿ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವ ಹಬ್ಬಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಒಂದಾಗಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು, ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ಪರಸ್ಪರ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬಗಳ ಕುರಿತ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ, ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. “ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಲವಿದೆ” ಎಂಬ ಗಾದೆಯು ಹಬ್ಬಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬ ಆಚರಣೆಗಳು ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿವೆ. ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಹಬ್ಬಗಳ ಮಹತ್ವ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿದೆ. ಜನರು ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಲಕ ಹಬ್ಬಗಳ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಉಪಸಂಹಾರ ಒಟ್ಟಾರೆ, ಹಬ್ಬಗಳು ಕನ್ನಡ ಜನರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿವೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಹಬ್ಬಗಳ ಆಚರಣೆಗಳು, ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಸಂಕ್ರಾಂತಿ, ಯುಗಾದಿ, ದೀಪಾವಳಿ, ದಸರಾ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಹಬ್ಬಗಳು ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ, ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬ ಆಚರಣೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನವು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಉಲ್ಲೇಖಗಳು (References) ನಾಗೇಗೌಡ, ಹೆಚ್. ಎಲ್. (2002). ಜನಪದ ಲೋಕ. ಬೆಂಗಳೂರು: ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆ. ನಾಯಕ್, ಹೆಚ್. ಎಂ. (1998). ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಚಯ. ಮೈಸೂರು: ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ. ಪರಮಶಿವಯ್ಯ, ಜಿ. ಶಂ. (2005). ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ. ಬೆಂಗಳೂರು: ಸಪ್ನ ಬುಕ್ ಹೌಸ್. ಚಿದಾನಂದಮೂರ್ತಿ, ಎಂ. (2001). ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜನಪದ. ಬೆಂಗಳೂರು: ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ. ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶ ಸಂಪುಟ 5. (1985). “ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ” ಲೇಖನ. ಮೈಸೂರು: ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶ ಪರಿಷತ್ತು. ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಪರಿಷತ್. (ವಿವಿಧ ಸಂಚಿಕೆಗಳು). ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನ ಲೇಖನ ಸಂಕಲನಗಳು. ಬೆಂಗಳೂರು: ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಪರಿಷತ್. 18s2ywjp2oimvuv6zw15ip6qb7d3utq 2 179598 1427537 1425234 2026-09-07T02:08:39Z ~2026-47899-75 101518 "ಹೊಸ ಮಾಹಿತಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ" 1427537 wikitext text/x-wiki == ಐಶ್ವರ್ಯ ಎಸ್ == ಉದ್ಯಾನನಗರಿ, ಭಾರತದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ರಾಜಧಾನಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕತೆಯ ಸುಂದರ ಸಂಗಮವಾದ ಬೆಂಗಳೂರು ನನ್ನ ಜನ್ಮಭೂಮಿ. ಹಸಿರಿನಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ಯಾನಗಳು, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಗುರುತನ್ನು ಮೂಡಿಸಿರುವ ಈ ಮಹಾನಗರವು ನನಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ನಗರವಲ್ಲ, ನನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರದ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ನನ್ನ ಮೊದಲ ಉಸಿರನ್ನು ಪಡೆದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಚೈತನ್ಯಮಯ ವಾತಾವರಣ, ಅದರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿಪರ ಮನೋಭಾವವು ನನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ತರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ನನ್ನ ಹೆಸರು ಐಶ್ವರ್ಯಾ. ನಾನು 2007ರ ಆಗಸ್ಟ್ 28ರಂದು ಶ್ರೀ ವಿನಿವಾಸ್ ವೈ.ಎಚ್. ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ ಸುಮಾ ವೈ.ಎನ್. ಅವರ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದೆ. ನನ್ನ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯವರು ನನ್ನ ಜೀವನದ ಮೊದಲ ಗುರುಗಳು, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು ಹಾಗೂ ಪ್ರೇರಣಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರೀತಿ, ತ್ಯಾಗ, ಮಮತೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳು ನನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿವೆ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಅವರು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಹತ್ವ, ಶಿಸ್ತು, ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದ ಫಲವಾಗಿಯೇ ನಾನು ನನ್ನ ಕನಸುಗಳತ್ತ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾಧನೆಯ ಹಿಂದೆಯೂ ನನ್ನ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲ ಅಡಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಬಲ್ಲೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೊದಲ ಹಂತವನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಅಕ್ಷರಗಳ ಲೋಕವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಂಡೆ. ಶಿಕ್ಷಕರ ಪ್ರೀತಿ, ಸ್ನೇಹಿತರ ಒಡನಾಟ ಮತ್ತು ಶಾಲೆಯ ವಾತಾವರಣವು ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿಸಿತು. ನಂತರ ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬ ಪೆನುಮ್ ಕಡೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ನನ್ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪಯಣಕ್ಕೆ ಹೊಸ ತಿರುವು ದೊರೆಯಿತು. ನಾನು ಜೈನ್ ಶಾಂತಿರಾಮ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ನನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಓದಿನ ಜೊತೆಗೆ ಪಠ್ಯೇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ನನ್ನ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವೂ ಇದೇ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಶಾಲಾ ದಿನಗಳು ನನ್ನ ಜೀವನದ ಅಮೂಲ್ಯ ನೆನಪುಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತರಗತಿಯೂ ನನಗೆ ಹೊಸ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿತು; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಿಕ್ಷಕರೂ ನನ್ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಒಂದು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕಲ್ಲಿನಂತಾದರು. ನನ್ನ ಮುಂದಿನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಹಂತ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು, ಕೋರಮಂಗಲದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪ್ರಥಮ ಪಿಯುಸಿ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ಪಿಯುಸಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದೆ. ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹೋಗಲು ನಾನು ಪ್ರತಿದಿನ ದೂರ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಮನೆದಿಂದ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಮನೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಆ ಪ್ರಯಾಣ ಕೇವಲ ರಸ್ತೆ ಮೇಲಿನ ಸಂಚಾರವಲ್ಲ; ಅದು ನನ್ನ ಕನಸುಗಳ ಕಡೆಗೆ ನಡೆದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಆ ಪ್ರಯಾಣಗಳು ನನಗೆ ಸಮಯದ ಮೌಲ್ಯ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಶ್ರಮದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಲಿಸಿವೆ. ಪ್ರಥಮ ಪಿಯುಸಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡೆ. ಕನ್ನಡ ಭಾಷಣ, ಚರ್ಚಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಬಂಧ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದೆ. ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಚರ್ಚಾಪಟು (Debater) ಹಾಗೂ ಪ್ರಬಂಧಕಾರ್ತಿ (Essay Writer) ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದೆ. ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಮಾತನಾಡುವುದು ನನಗೆ ಕೇವಲ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲ; ಅದು ನನ್ನ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಅವಕಾಶವಾಗಿತ್ತು. ಚರ್ಚೆಗಳು, ಭಾಷಣಗಳು, ಪ್ರಬಂಧ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ನನ್ನ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಪದಗಳ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡೆ. ಸರಿಯಾದ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ದೃಢವಾದ ವಾದಗಳು ಜನರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಲಿತೆ. ಈ ಅನುಭವಗಳು ನನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿದವು. ನನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷ ಗುಣವೆಂದರೆ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ. ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೊಸ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ. ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ. ಹಲವಾರು ತಂಡ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದೇನೆ. ತಂಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೂ ಗೌರವ ನೀಡುವುದು, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಗುರಿಯತ್ತ ಸಾಗುವುದು ನನ್ನ ನಾಯಕತ್ವದ ಗುಣವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು. ದ್ವಿತೀಯ ಪಿಯುಸಿಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ದೊರೆತ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಅವಕಾಶವೆಂದರೆ ಕನ್ನಡ ಕ್ಲಬ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ (Kannada Club Head) ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲಿನ ನನ್ನ ಆಸಕ್ತಿ ಈ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು. ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವುದು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು ನನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ನನ್ನ ನಾಯಕತ್ವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡೆಗೂ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಿಂದಲೇ ನಾನು ಖೋ-ಖೋ ಆಟಗಾರ್ತಿ. ಕ್ರೀಡೆಯು ನನಗೆ ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಮಾನಸಿಕ ದೃಢತೆಯನ್ನೂ ನೀಡಿದೆ. ನಾನು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಖೋ-ಖೋ ಆಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಕಲಿತ ಶಿಸ್ತು, ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ತಂಡದ ಮನೋಭಾವವು ನನ್ನ ಜೀವನದ ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ನೆರವಾಗಿದೆ. ನಂತರ ನಾನು ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಖೋ-ಖೋ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪರವಾಗಿ ಅನೇಕ ಅಂತರ ಕಾಲೇಜು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ, ನಮ್ಮ ತಂಡವು ಪ್ರಥಮ, ದ್ವಿತೀಯ ಹಾಗೂ ತೃತೀಯ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಇದು ನನ್ನ ಜೀವನದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಾಧನೆಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದವು. ನಾನು ದಕ್ಷಿಣ ವಲಯ (South Zone) ಮಟ್ಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದೆ. ಅದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆ ಅನುಭವವು ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮರೆಯಲಾಗದ ನೆನಪಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯವೂ ನನ್ನ ಆತ್ಮದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ನಾನು ಕವನಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಭಾವನೆಗಳು, ಕನಸುಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಅನುಭವಗಳು ಕವನಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ. ಪದಗಳು ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರು; ಕವಿತೆಗಳು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಧ್ವನಿ. ಬರವಣಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ನಾನು ನನ್ನ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಜೀವನದ ದೊಡ್ಡ ಕನಸು ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ (IAS) ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗುವುದು. ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ನನ್ನ ಮಹತ್ತರ ಆಶಯ. ಸಮಾಜದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಬೇಕು, ಜನರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ದೇಶದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ನನ್ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡೆಯ ಮೇಲಿನ ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಸಹ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಶಿಕ್ಷಣ, ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆ – ಈ ಮೂರನ್ನೂ ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಲು ನಾನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಅದು ಒಂದು ಹರಿಯುವ ನದಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶಾಂತವಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವೇಗವಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾ, ಆದರೆ ಯಾವತ್ತೂ ತನ್ನ ಗುರಿಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ನಾನು ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ. ಸವಾಲುಗಳು ಬಂದರೂ ಹಿಂಜರಿಯದೆ, ಸಾಧನೆಗಳು ದೊರೆತರೂ ಅಹಂಕಾರ ಪಡದೆ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ನನ್ನ ಕನಸುಗಳತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಕಥೆ ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಇದು ಇನ್ನೂ ಬರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಕಾವ್ಯ. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಅದರ ಹೊಸ ಪದ್ಯ. ನನ್ನ ಕನಸುಗಳು ನನ್ನ ದಾರಿದೀಪಗಳು. ನನ್ನ ಪರಿಶ್ರಮ ನನ್ನ ಸಂಗಾತಿ. ನನ್ನ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ನನ್ನ ಶಕ್ತಿ. ನಾನು ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ, ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ಸಾಧಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತೇನೆ. == “ನಾನು ಐಶ್ವರ್ಯಾ; ಕನಸುಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡು, ಪರಿಶ್ರಮವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತು, ದೇಶಸೇವೆಯ ಗುರಿಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ, ಕ್ರೀಡಾಪಟು, ಸಾಹಿತ್ಯಪ್ರೇಮಿ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಣಿ.” == == '''ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು''' == ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಪರಿಚಯ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಒಂದು ಜನಾಂಗದ ಬದುಕಿನ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ. ಜನರ ನಿತ್ಯ ಜೀವನ, ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಚರಣೆಗಳು, ನಂಬಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಭಾವನೆಗಳು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಹಾಡು ಅಥವಾ ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಲ್ಲ; ಅದು ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಜೀವನಾನುಭವಗಳ ಅಮೂಲ್ಯ ನಿಧಿಯಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸಂಸ್ಕಾರವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯ ಆಚರಣೆಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಮದುವೆಯು ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರ ಜೀವನವನ್ನು ಒಂದಾಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲ; ಅದು ಎರಡು ಕುಟುಂಬಗಳು, ಎರಡು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಪವಿತ್ರ ಬಂಧನವಾಗಿದೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯ ಸ್ಥಾನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬದಂತೆ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮದುವೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಹಾಡುಗಳು, ಹಾಸ್ಯ, ಸಂಭ್ರಮ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಲಕ ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಸಾಗಿವೆ. ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಮದುವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರ ಸಂತೋಷ, ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಡುವ ಮದುವೆ ಹಾಡುಗಳು ಮದುವೆಯ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಜೀವ ತುಂಬುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಧುವಿನ ಸೌಂದರ್ಯ, ವರನ ಗುಣಗಾನ, ತಾಯಿ-ಮಗಳ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಕನ್ನಡದ ಗಾದೆಯೊಂದು, “ಮದುವೆ ಮನೆಗೆ ಮಂಗಳವೇ ಮೆರಗು” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾತು ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮನೆಮಂದಿ ಮತ್ತು ಬಂಧು-ಬಳಗದಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ಸಂತೋಷ ಹಾಗೂ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಜನಪದ ಕವಿ ಸರ್ವಜ್ಞರ ತ್ರಿಪದಿಯೊಂದು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ: “ಮನೆ ಮನಗಳ ನಡುವೆ ಮಮತೆಯ ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ಬಾಳು ಬೆಸೆಯುವುದು ಮದುವೆ.” ಈ ಸಾಲುಗಳು ಮದುವೆಯು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಬಂಧವಲ್ಲ, ಕುಟುಂಬಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಪವಿತ್ರ ಬಂಧನವೆಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಮದುವೆ ಪೂರ್ವದ ಆಚರಣೆಗಳು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸುವಾಗ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ವಧು-ವರರ ಕುಟುಂಬ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಗುಣಸ್ವಭಾವ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಸಂಬಂಧ ನಿಶ್ಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಂಧು-ಬಳಗ ಮತ್ತು ಊರಿನ ಜನರೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಡುವ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಧುವಿನ ಭವಿಷ್ಯದ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಶುಭ ಹಾರೈಕೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಹಾಡುಗಳು ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. “ಮನೆ ತುಂಬ ಜನ, ಮನ ತುಂಬ ಹರ್ಷ” ಎಂಬ ಗಾದೆಯಂತೆ, ಮದುವೆ ಪೂರ್ವದ ಆಚರಣೆಗಳು ಕುಟುಂಬದ ಎಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸಿ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಜನಪದ ಕವಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಕಾವ್ಯಭಾವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವಂತೆ: “ಹೊಸ ಬಾಳಿನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕನಸು ಮೂಡಲಿ, ಎರಡು ಹೃದಯಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸಂತಸ ಸದಾ ನೆಲೆಸಲಿ.” ಈ ಸಾಲುಗಳು ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಮದುವೆ ಪೂರ್ವದ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ಹೊಸ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಅರಿಶಿಣ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಹತ್ವ ಮದುವೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅರಿಶಿಣ ಶಾಸ್ತ್ರವೂ ಒಂದು. ಅರಿಶಿಣವನ್ನು ಶುಭ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರತೆಯ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಧು ಹಾಗೂ ವರನಿಗೆ ಅರಿಶಿಣ ಹಚ್ಚುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳು ಸೇರಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಲ್ಲ; ಅದು ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಸಂದರ್ಭವೂ ಆಗಿದೆ. ಹಾಡು, ನಗು ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಈ ಆಚರಣೆ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೊಬಗನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಜನಪದ ಗೀತೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ, “ಅರಿಶಿಣದ ಹೊಳಪಿನಲ್ಲಿ ಮಗಳ ಮುಖ ಅರಳಿತು” ಎಂಬ ಭಾವ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಅರಿಶಿಣ ಶಾಸ್ತ್ರವು ವಧುವಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆರಂಭದ ಸಂಕೇತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಜನಪದ ಕವಿ ದ. ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಕಾವ್ಯಶೈಲಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಸಾಲುಗಳು ಹೀಗಿವೆ: “ಅರಿಶಿಣದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಅರಳಿತು ಮಗಳ ನಗು, ಹೊಸ ಬಾಳಿನ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿತು ಶುಭದ ದೀಪ.” ಈ ಸಾಲುಗಳು ಅರಿಶಿಣ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜೀವನದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಮದುವೆ ದಿನದ ಸಂಭ್ರಮ ಮದುವೆಯ ದಿನ ಮನೆ ಮತ್ತು ಊರಿನಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬದ ವಾತಾವರಣ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಂಟಪವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಂಧುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರು ಸೇರಿ ಮದುವೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಗೊಳಿಸಲು ಸಹಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಾಳಿ ಕಟ್ಟುವುದು, ಸಪ್ತಪದಿ ತುಳಿಯುವುದು, ಹಿರಿಯರ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯುವುದು ಮುಂತಾದ ಆಚರಣೆಗಳು ವಿವಾಹದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಮಂಗಳಗೀತೆಗಳು ನವದಂಪತಿಗಳ ಜೀವನ ಸುಖಮಯವಾಗಿರಲೆಂದು ಹಾರೈಸುತ್ತವೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಮಂಗಳಗೀತೆಗಳು ಮದುವೆಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಇವು ಕೇವಲ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲ; ಸಮಾಜದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿವೆ. “ಏಳು ಹೆಜ್ಜೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಏಳು ಜನ್ಮದ ಬಂಧವಾಗಿ” ಎಂಬ ಜನಪದ ಸಾಲು ಸಪ್ತಪದಿಯ ಮೂಲಕ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನದ ಶಾಶ್ವತ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡದ ಖ್ಯಾತ ಕವಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಕಾವ್ಯಭಾವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವಂತೆ: “ಜೊತೆಯಾಗಿ ನಡೆಯಿರಿ ಜೀವನದ ದಾರಿಯಲಿ, ಪ್ರೀತಿಯೇ ದೀಪವಾಗಲಿ ಬಾಳಿನ ಪಯಣದಲಿ.” ಈ ಸಾಲುಗಳು ನವದಂಪತಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ, ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಬೇಕೆಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಮದುವೆ ಹಾಡುಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಮದುವೆ ಹಾಡುಗಳು ಬಹಳ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿವೆ. ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳು ಹಾಸ್ಯಭರಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಕೆಲವು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಧುವಿನ ಗೆಳತಿಯರು ವರನನ್ನು ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ಕೆಣಕುವ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯ ಮಮತೆ ಮತ್ತು ಮಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಮದುವೆಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆನಂದಮಯವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಸಮಾಜದ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತವೆ. “ನಗುತ ಬಾ ಮಗಳೇ, ನಲಿಯುತ ಬಾ ಮಗಳೇ” ಎಂಬಂತಹ ಜನಪದ ಗೀತೆಯ ಸಾಲುಗಳು ವಧುವಿನ ಹೊಸ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಕುಟುಂಬದವರು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಜನಪದ ಕವಿ ಪುರಂದರದಾಸರ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಮಧುರತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವಂತೆ: “ನಲಿಯುತ ಬಾ ಮಗಳೇ, ಹೊಸ ಮನೆಯ ದಾರಿಯಲಿ, ಪ್ರೀತಿಯ ಹೂವು ಅರಳಲಿ, ನಿನ್ನ ಬಾಳಿನ ತೋಟದಲಿ.” ಈ ಸಾಲುಗಳು ವಧುವಿನ ಹೊಸ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಕುಟುಂಬದವರು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರೀತಿ, ಆಶೀರ್ವಾದ ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ವಿದಾಯದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಕ್ಷಣ ಮದುವೆಯ ನಂತರ ವಧು ತನ್ನ ತವರು ಮನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ತೆರಳುವ ಕ್ಷಣ ಬಹಳ ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾಯಿ, ತಂದೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಭಾವುಕರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ತುಂಬಾ ಮನಮುಟ್ಟುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಾಯಿ ತನ್ನ ಮಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿರಲೆಂದು ಆಶೀರ್ವದಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮಗಳ ಮನದಲ್ಲಿಯೂ ತವರು ಮನೆಯ ನೆನಪುಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ. ಈ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುತ್ತದೆ. “ತವರು ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟ ಮಗಳು, ಕಣ್ಣೀರ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದಳು” ಎಂಬ ಜನಪದ ಭಾವಚಿತ್ರವು ವಿದಾಯದ ನೋವು ಮತ್ತು ಮಮತೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. “ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಮನಸ್ಸು ಹೂವಿನಂತದ್ದು” ಎಂಬ ಗಾದೆಯೂ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡದ ಕವಿ ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಭಾವಗೀತೆಯ ಸೊಗಡನ್ನು ನೆನಪಿಸುವಂತೆ: “ತಾಯಿಯ ಕಣ್ಣೀರ ಹನಿಯಲ್ಲಿ ಮಗಳ ನೆನಪು ತೇಲಿತು, ಹೊಸ ಮನೆಯ ದಾರಿಯಲಿ ಹಳೆಯ ಮನೆ ಹೃದಯವಾಯಿತು.” ಈ ಸಾಲುಗಳು ವಿದಾಯದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತಾಯಿ-ಮಗಳ ನಡುವೆ ಮೂಡುವ ಮಮತೆ, ನೋವು ಮತ್ತು ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಮನಮುಟ್ಟುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ ಮದುವೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಲ್ಲ; ಅದು ಇಡೀ ಊರಿನ ಹಬ್ಬವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಮದುವೆಯ ಹಾಡುಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. “ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಲವಿದೆ” ಎಂಬ ಗಾದೆಯಂತೆ, ಮದುವೆಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಒಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಮದುವೆ ಹಾಡುಗಳು ಈ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಜನಮನದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಕನ್ನಡದ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ವಿಶ್ವಮಾನವತೆಯ ಭಾವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವಂತೆ: “ಕೈ ಕೈ ಹಿಡಿದು ಸಾಗೋಣ, ಮನ ಮನ ಸೇರಿ ಬಾಳೋಣ, ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಮಾಜ ಕಟ್ಟೋಣ.” ಈ ಸಾಲುಗಳು ಮದುವೆಯಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಜನರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಇಂದು ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅನೇಕ ಮದುವೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಆಚರಣೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ. ಇಂದಿನ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಮದುವೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇವು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬೇರುಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. “ಬೇರು ಬಲವಾಗಿದ್ದರೆ ಮರ ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ” ಎಂಬ ಗಾದೆಯಂತೆ, ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬೇರುಗಳಾದ ಜನಪದ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೂ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡದ ಕವಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗರ ಆಧುನಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಭಾವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವಂತೆ: “ಹಳೆಯ ಬೇರು ಉಳಿದರೆ ಹೊಸ ಎಲೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.” ಈ ಸಾಲುಗಳು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ ಆಧುನಿಕತೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಉಪಸಂಹಾರ ಒಟ್ಟಾರೆ, ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಮೂಲ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಮದುವೆಯ ವಿವಿಧ ಆಚರಣೆಗಳು, ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಜನರ ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ, ಪ್ರೀತಿ, ತ್ಯಾಗ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಸಂದೇಶ ಅಡಗಿದೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಾಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಮದುವೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಅಧ್ಯಯನವು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕನ್ನಡದ ಕವಿ ದ. ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಕಾವ್ಯಭಾವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವಂತೆ: “ಬಾಳಿನ ಹಾದಿ ದೀರ್ಘ, ಜೊತೆಯಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಇರಲಿ, ಮದುವೆಯ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳದ ಬೆಳಕು ಹರಡಿ.” ಈ ಸಾಲುಗಳು ಮದುವೆಯು ಪ್ರೀತಿ, ನಂಬಿಕೆ, ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಮಯ ಜೀವನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಉಲ್ಲೇಖಗಳು (References) ಡಾ. ಎಚ್. ಎಲ್. ನಾಗೇಗೌಡ – ಜನಪದ ಲೋಕ. ಡಾ. ಎಚ್. ಎಂ. ನಾಯಕ್ – ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಚಯ. ಡಾ. ಜಿ. ಶಂ. ಪರಮಶಿವಯ್ಯ – ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ. ಡಾ. ಎಂ. ಚಿದಾನಂದಮೂರ್ತಿ – ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜನಪದ. ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಪರಿಷತ್ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು. ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶ, ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಭಾ f7tdfwo65jhb1quyk12pps8h3tzixrp 0 180074 1427522 1378540 2026-09-07T00:30:31Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427522 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox settlement | name = ತಾನೂರು | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | native_name_lang = | other_name = ಟನೋರ್ | nickname = | type = ನಗರಸಭೆ | image = Ottumpuram Beach.JPG | alt = | caption = ಒಟ್ಟುಂಪುರಂ ಬೀಚ್, ತಾನೂರು | pushpin_map = India Kerala#India#Asia#Earth | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = ಕೇರಳ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ | coordinates = {{coord|10|58|38|N|75|52|49|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ನಗರಸಭೆ | governing_body = ತಾನೂರು ನಗರಸಭೆ | leader_title = ಅಧ್ಯಕ್ಷರು | leader_name = ನಸ್ಲಾ ಬಶೀರ್ ([[IUML]]) | leader_title1 = ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು | leader_name1 = ಎಂ.ಪಿ ಅಶ್ರಫ್ ([[IUML]]) | unit_pref = ಮೆಟ್ರಿಕ್ | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1 | population_total = 69870 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | time_zone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 676302 | registration_plate = [[List of RTO districts in India#KL.E2.80.94Kerala|KL]]-10, [[List of RTO districts in India#KL.E2.80.94Kerala|KL]]-55 | website = {{URL|https://tanurmunicipality.lsgkerala.gov.in/en/}} }} '''ತಾನೂರು''' (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: {{transliteration|en|ISO|Tanore}}) ಕೇರಳ, ಭಾರತದ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ತಿರೂರು ತಾಲೂಕು]]ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಣ, ನಗರಸಭೆ ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಕ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/tanur-malappuram/31/ |title=Tanur, Coastal village, Malappuram |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-07-27}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://malappuram.nic.in/en/public-utility/tanur-muncipality/ |title=Tanur Muncipality {{!}} Welcome to Malappuram {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-07-27}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/tanur/id/16846 |title=Tanur, Malappuram District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-07-27}}</ref> ಇದು [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿದೆ, [[ತಿರೂರು]]ಗಿಂತ {{convert|9|km}} ಉತ್ತರ ಮತ್ತು [[ಪರಪ್ಪನಂಗಾಡಿ]]ಯಿಂದ 9 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ [[ಕೇರಳದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ|17ನೇ-ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರಸಭೆ]], ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರಸಭೆ, ಮತ್ತು 2011 ರ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗೆ ಸುಮಾರು 3,568 ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯ ನಗರಸಭೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_B_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Census 2011, Malappuram |access-date=26 May 2021 |archive-date=14 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151114000855/https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_B_MALAPPURAM.pdf |url-status=live }}</ref> ತಾನೂರು [[ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿ]]ಯ ಉಪನದಿಯಾದ ಪೂರಪ್ಪುಳ ನದಿಯ ಮುಖಜಭೂಮಿಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಇದೆ. ತಾನೂರು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನೈಋತ್ಯ ಭಾರತದ ಕರಾವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.<ref name="Logan"/> ಇದನ್ನು [[ತಾನೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಆಳುತ್ತಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ''ವೆಟ್ಟತ್ತುನಾಡು'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಅವರು [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಜಾಮೋರಿನ್]]ಗೆ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Logan"/> ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ, [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಮತ್ತು ತಾನೂರು ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ತಾನೂರು [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು.<ref name="Logan"/> ನಂತರ ಇದು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ ''ವೆಟ್ಟತ್ತುನಾಡು'' ತಾಲೂಕಿನ ಭಾಗವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು 1860–1861 ರಲ್ಲಿ [[ಪೊನ್ನಾನಿ ತಾಲೂಕು]]ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Logan"/> [[ತಾನೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು 1861 ರಲ್ಲಿ [[ತಿರೂರು]]ನಿಂದ [[ಚಾಲಿಯಂ]]ಗೆ ಹಾಕಲಾದ ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref name="tps">{{cite news |title=ആ ചൂളംവിളി പിന്നെയും പിന്നെയും... |url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175 |date=17 June 2019 |access-date=19 December 2020 |work=Mathrubhumi |archive-date=30 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130082010/https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175 |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ, ತಾನೂರಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನವು ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== {{See also|Zamorin|Kingdom of Tanur}} [[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|left|thumbnail|''[[ಪೆರಿಪ್ಲಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಎರಿಥ್ರಿಯನ್ ಸೀ]]'' (1ನೇ ಶತಮಾನ CE) ನ ಹೆಸರುಗಳು, ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಗಳು]] [[File:Tanur beach, Malappuram (1).jpg|left|thumbnail|ತಾನೂರು ಬೀಚ್ನ ನೋಟ]] [[ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮ್]]ನೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮುದ್ರ ಬಂದರು [[ಟಿಂಡಿಸ್]] ಅನ್ನು ತಾನೂರಿನೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=":2"/> ಟಿಂಡಿಸ್ ಚೇರರು ಮತ್ತು [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ನಡುವೆ ಮುಜಿರಿಸ್ಗೆ ಮುಂದಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref>Coastal Histories: Society and Ecology in Pre-modern India, Yogesh Sharma, Primus Books 2010</ref> [[ಪ್ಲಿನಿ ದಿ ಎಲ್ಡರ್]] (1ನೇ ಶತಮಾನ CE) ''[[ಟಿಂಡಿಸ್]]'' ಬಂದರು ''ಕೆಪ್ರೊಬೊಟೋಸ್'' ([[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]])ದ ವಾಯುವ್ಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name=":2">Gurukkal, R., & Whittaker, D. (2001). In search of Muziris. ''Journal of Roman Archaeology,'' ''14'', 334-350.</ref> ''[[ಟಿಂಡಿಸ]]್'' ಬಂದರಿನ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ [[ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್]] ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಸಂಗಮ್ ಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ [[ಎಝಿಮಲ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಆಳುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Malabar">A. Shreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> ''[[ಪೆರಿಪ್ಲಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಎರಿಥ್ರಿಯನ್ ಸೀ]]'' ಪ್ರಕಾರ, ''[[ಲಿಮಿರಿಕ್]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶವು ''[[ಕಣ್ಣೂರು|ನೌರ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಟಿಂಡಿಸ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಟಾಲೆಮಿ]] ''[[ಲಿಮಿರಿಕ್]]''ನ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತವಾಗಿ ''[[ಟಿಂಡಿಸ್]]'' ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಬಹುಶಃ [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು; ಹೀಗೆ ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ]]ಗೆ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ರೋಮ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೌಲ್ಯವು ಸುಮಾರು 50,000,000 [[ಸೆಸ್ಟರ್ಸ್]]ಗಳೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>According to [[Pliny the Elder]], goods from India were sold in the Empire at 100 times their original purchase price. See [https://web.archive.org/web/20131106031753/http://www.cartage.org.lb/en/themes/BookLibrary/books/bibliographie/P/Plinyelder/elder/pliny-india.html]</ref> [[ಪ್ಲಿನಿ ದಿ ಎಲ್ಡರ್]] ''[[ಲಿಮಿರಿಕ್]]'' ಕಡಲ್ಗಳ್ಳರಿಂದ ಬಾಧಿತವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>Bostock, John (1855). "26 (Voyages to India)". Pliny the Elder, The Natural History. London: Taylor and Francis.</ref> [[ಕಾಸ್ಮಾಸ್ ಇಂಡಿಕೊಪ್ಲೆಸ್ಟೆಸ್]] ''[[ಲಿಮಿರಿಕ್]]'' ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>Indicopleustes, Cosmas (1897). Christian Topography. 11. United Kingdom: The Tertullian Project. pp. 358–373.</ref><ref>Das, Santosh Kumar (2006). The Economic History of Ancient India. Genesis Publishing Pvt Ltd. p. 301.</ref> "ತಾನೂರು (ಥನ್ನಿ-ಉರ್)" ಎಂಬ ಹೆಸರು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ. "ಥನ್ನಿ" ಎಂದರೆ ಬಸ್ತರ್ಡ್ ಮೈರೋಬಲನ್ ಮರ, ''[[ಟರ್ಮಿನಾಲಿಯಾ ಬೆಲ್ಲಿರಿಕಾ]]'', ಆದರೆ "ಉರ್" ಎಂದರೆ ವಸಾಹತು.<ref>{{Citation |author=M. K. Devassy |year=1965 |title=1961 Census Handbook- Kozhikode District |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands |page=76 |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5665/1/22059_1961_KOZ.pdf |access-date=8 May 2021 |archive-date=26 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210626115522/http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5665/1/22059_1961_KOZ.pdf |url-status=live }}</ref> ತಾನೂರು ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಬಂದರಾಗಿತ್ತು.<ref name="ReferenceB">K. V. Krishna Iyer ''Zamorins of Calicut: From the Earliest Times to AD 1806''. Calicut: Norman Printing Bureau, 1938</ref> [[ತಾನೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಜಾಮೋರಿನ್]]ಗೆ ಸಾಮಂತರಾದಾಗ, ತಾನೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತರ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣಗಳಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರಾಯಿತು.<ref name="ReferenceB"/> ಜಾಮೋರಿನ್ ತನ್ನ ಆದಾಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಬಂದರುಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸಿದನು.<ref name="ReferenceB"/> [[File:From a map by Emanuel Bowen, 1744.jpg|thumb|1744 ರ [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ]]ಯ ನಕ್ಷೆ (ತಾನೂರನ್ನು [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್|ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ]]ಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಆಗ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರಾಗಿತ್ತು. ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ಜಾಮೋರಿನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ ವೆಟ್ಟತ್ತುನಾಡಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗಡಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ)]] ''ವೆಟ್ಟತ್ತುನಾಡು'', ಇದನ್ನು [[ತಾನೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಕರಾವಳಿ ನಗರ-ರಾಜ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ''ವೆಟ್ಟತ್ತು ರಾಜ'' ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು, ಅವರು [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಜಾಮೋರಿನ್]]ಗೆ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದರು. ತಿರೂರಂಗಾಡಿ, ತಿರೂರು, ಮತ್ತು ಪೊನ್ನಾನಿ [[ತಹಸೀಲ್ದಾರ್|ತಾಲೂಕು]]ಗಳ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ವೆಟ್ಟತ್ತು ರಾಜ''ರು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="askh">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=A Survey of Kerala History |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=9788126415786 |edition=2007 |url=https://dcbookstore.com/books/a-survey-of-kerala-history |archive-date=19 April 2022 |access-date=19 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419034831/https://dcbookstore.com/books/a-survey-of-kerala-history |url-status=live }}</ref> ''ವೆಟ್ಟತ್ತುನಾಡು'' ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ತಾನೂರು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Kunhali">Kunhali. V. "Calicut in History" Publication Division, University of Calicut (Kerala), 2004</ref> ತಾನೂರು ಸಹ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ವೆಟ್ಟತ್ತುನಾಡು ಆಡಳಿತಗಾರರು [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ]]ಯ ರಾಜರಿಗೆ (ಜಾಮೋರಿನ್) ತಮ್ಮ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಅವರು ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ, ವೆಟ್ಟತ್ತುನಾಡು ಆಡಳಿತಗಾರನು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಅವರ ಕಡೆ ವಹಿಸಿದನು. ''ಸೇಂಟ್. [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಝೇವಿಯರ್]]'' 1546{{nbsp}}AD ರಲ್ಲಿ ತಾನೂರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>Manorama Yearbook 1995, 1996</ref> ರಾಜನು 1549 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡನು.<ref name=":0">Menon, A Sreedhara. ''A Survey of Kerala History.'' Kottayam: DC Books, 2007. Print</ref> 1571 ರಲ್ಲಿ [[ಚಾಲಿಯಂ ಕೋಟೆ ಮುತ್ತಿಗೆ|ಚಾಲಿಯಂ ಕೋಟೆಯ ಕದನ]]ದಲ್ಲಿ ಜಾಮೋರಿನ್ನ ನೌಕಾಪಡೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ [[ಮಲಬಾರ್ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಮಾಪ್ಪಿಳ]]ರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ ಕದನದಲ್ಲಿ, ಇದು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಜಾಮೋರಿನ್]] ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿತು, [[ಚಾಲಿಯಂ]] [[ತಾನೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಉತ್ತರದ ಗಡಿಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸಹ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.<ref name=":0"/> ಅದರ ದಕ್ಷಿಣದ ಗಡಿಯು [[ಭಾರತಪ್ಪುಳ]] ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ [[ತವನೂರು]] ಬಳಿ ಎಲ್ಲೋ ಇತ್ತು.<ref>[lsgkerala.in/tavanurpanchayat/history/]</ref> ''ವೆಟ್ಟತ್ತುನಾಡು'' ಸಮುದ್ರ ತೀರ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳನ್ನು ([[ಚಾಲಿಯಾರ್]], [[ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿ]], [[ತಿರೂರು ನದಿ]], ಮತ್ತು [[ಭಾರತಪ್ಪುಳ]] ನದಿ) ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name=":0"/> ತಾನೂರು ಆಡಳಿತಗಾರರು ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಹಾನ್ ಪ್ರೇಮಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಆಧುನಿಕ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯ ಪಿತಾಮಹ [[ತುಂಚತ್ತು ಎಳುತ್ತಚ್ಚನ್]] ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ [[ಕೇರಳದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಲೆ]]ಯ ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯರು ''ವೆಟ್ಟತ್ತುನಾಡಿನ'' [[ತಿರೂರು]]ನ ಸ್ಥಳೀಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref name=":0"/> 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೇರಳದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ [[ಮೆಲ್ಪತೂರು ನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟತಿರಿ]] ಅವರು [[ಅತವನಾಡ್]] ಬಳಿಯ [[ವೆಟ್ಟಿಚಿರ|ಕುರುಂಬತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು.<ref name=":0"/> [[File:1652 Sanson Map of India - Geographicus - India-sanson-1652.jpg|thumbnail|1652 ರ ಭಾರತದ ನಕ್ಷೆ (ತಾನೂರು [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು)]] 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, [[ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮ]] [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್|ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ]] ಬಳಿ ಆಗಮಿಸಿದ ನಂತರ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. [[ತಾನೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿನ ಆರಂಭಿಕ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.<ref name=":0"/> [[ತಾನೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಆಡಳಿತಗಾರ, ಅವರು [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಜಾಮೋರಿನ್]]ಗೆ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]]ನ ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.<ref name="askh"/> ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, [[ತಾನೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] (''[[ತಿರೂರು ತಾಲೂಕು|ವೆಟ್ಟತ್ತುನಾಡು]]'') ಭಾರತದ ಆರಂಭಿಕ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. ತಾನೂರು ಆಡಳಿತಗಾರನು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕೊಚ್ಚಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಸಹ ಸೇರಿಕೊಂಡನು.<ref name="askh"/> 16ನೇ ಮತ್ತು 17ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯರನ್ನು [[ವೆಟ್ಟೊಮ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್|ವೆಟ್ಟೊಮ್]]ನಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="askh"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಾಜನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ತಾನೂರು ಪಡೆಗಳು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಕದನ (1504)]] ದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಜಾಮೋರಿನ್ಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದವು.<ref name="Logan"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಾನೂರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ [[ಮಲಬಾರ್ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಮಾಪ್ಪಿಳ]] ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ನಿಷ್ಠೆಯು ಇನ್ನೂ [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಜಾಮೋರಿನ್]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="Makhdoom">{{cite book |author=S. Muhammad Hussain Nainar |year=1942 |title=Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language |publisher=University of Madras |url=https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }}</ref> ಆಧುನಿಕ [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ತುಂಚತ್ತು ಎಳುತ್ತಚ್ಚನ್]] ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ತಿರೂರು]] (''[[ತಾನೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವೆಟ್ಟತ್ತುನಾಡು]]'') ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name="askh"/> [[ಕೇರಳದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಲೆ]] 14ನೇ ಮತ್ತು 16ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಖಗೋಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಶಾಲೆಯು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಗಣಿತ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿತು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಕೋನಮಿತಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ [[ಶ್ರೇಣಿ ವಿಸ್ತರಣೆ]] ಸೇರಿದೆ.<ref name="roy">{{cite journal |last=Roy |first=Ranjan |year=1990 |title=Discovery of the Series Formula for π by Leibniz, Gregory, and Nilakantha |url=https://archive.org/details/sim_mathematics-magazine_1990-12_63_5/page/291 |journal=Mathematics Magazine |volume=63 |issue=5 |pages=291–306 |doi=10.2307/2690896 |jstor=2690896 }}</ref><ref>{{Citation |last=Pingree |first=David |author-link=David Pingree |title=Hellenophilia versus the History of Science |year=1992 |journal=Isis |volume=83 |issue=4 |pages=554–63 |jstor=234257 |doi=10.1086/356288 |quote=One example I can give you relates to the Indian Mādhava's demonstration, in about 1400&nbsp;A.D., of the infinite power series of trigonometrical functions using geometrical and algebraic arguments. When this was first described in English by Charles Whish, in the 1830s, it was heralded as the Indians' discovery of the calculus. This claim and Mādhava's achievements were ignored by Western historians, presumably at first because they could not admit that an Indian discovered the calculus, but later because no one read anymore the ''Transactions of the Royal Asiatic Society'', in which Whish's article was published. The matter resurfaced in the 1950s, and now we have the Sanskrit texts properly edited, and we understand the clever way that Mādhava derived the series ''without'' the calculus, but many historians still find it impossible to conceive of the problem and its solution in terms of anything other than the calculus and proclaim that the calculus is what Mādhava found. In this case, the elegance and brilliance of Mādhava's mathematics are being distorted as they are buried under the current mathematical solution to a problem to which he discovered an alternate and powerful solution. |bibcode=1992Isis...83..554P |s2cid=68570164 }}</ref> ಕೇರಳ ಶಾಲೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ತಾನೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಜಾಮೋರಿನ್ನ ನೌಕಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಕುಂಜಲಿ ಮರಕ್ಕರ್]]ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣವಾದ ತಾನೂರಿನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="ReferenceG"/> 1523 ರಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವೈಸ್ರಾಯ್ ಮೆನೆಜೆಸ್ ಹಾರ್ಮುಜ್ಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಹಡಗುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದಾಗ, ತಾನೂರಿನ ಕುಟ್ಟಿ ಅಲಿ ಎಂಬ ಅರಬ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಯು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಗೆ ಎರಡು ನೂರು ಹಡಗುಗಳ ನೌಕಾಪಡೆಯನ್ನು ತರಲು, ಎಂಟು ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯಿಂದ ತುಂಬಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆಯೇ ನಲವತ್ತು ಹಡಗುಗಳ ಸಮೂಹದೊಂದಿಗೆ ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಧೈರ್ಯ ಮಾಡಿದನು.<ref name="ReferenceG">William Logan. ''Malabar Manual, Volume 1'' Asian Educational Services, 1887</ref> 1532 ರಲ್ಲಿ ತಾನೂರು ಆಡಳಿತಗಾರನ ಸಹಾಯದಿಂದ, [[ಚಾಲಿಯಂ]]ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಕಮಾಂಡರ್ಗಾಗಿ ಒಂದು ಮನೆ, ಸೈನಿಕರಿಗಾಗಿ ಬ್ಯಾರಕ್ಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಉಗ್ರಾಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಜಾಮೋರಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದ ಡಿಯಾಗೋ ಡಿ ಪೆರೇರಾ, 250 ಸೈನಿಕರ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಈ ಹೊಸ ಕೋಟೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದರು; ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಯುಯೆಲ್ ಡಿ ಸೌಸಾಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಹಡಗುಗಳ ಸಮೂಹದೊಂದಿಗೆ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಅದರ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆದೇಶಗಳು ಇದ್ದವು.<ref name="columbia.edu"/> ಜಾಮೋರಿನ್ ತನ್ನ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅನುಮತಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ವಿಷಾದಿಸಿದನು ಮತ್ತು [[ಪರಪ್ಪನಂಗಾಡಿ]] ಆಡಳಿತಗಾರ, ಕಾರಮನ್ಲಿಯನ್ನು ([[ಬೇಪೂರು]] ರಾಜ?) (ಕೆಲವು ದಾಖಲೆಗಳು ತಾನೂರು ಆಡಳಿತಗಾರನೂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ <ref name="columbia.edu">{{Cite web |url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00generallinks/kerr/vol06chap01sect07.html |title=Vol06chap01sect07 |access-date=1 May 2021 |archive-date=22 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200222081409/http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00generallinks/kerr/vol06chap01sect07.html |url-status=live }}</ref>) ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಡಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲು ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು, ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಹ ಹೋದನು.<ref name="Makhdoom"/> 1571 ರಲ್ಲಿ, [[ತಾನೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ#ಚಾಲಿಯಂ ಕೋಟೆಯ ಕದನಗಳು|ಚಾಲಿಯಂ ಕೋಟೆಯ ಕದನ]]ದಲ್ಲಿ ಜಾಮೋರಿನ್ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref>{{cite book |author=K. K. N. Kurup |year=1997 |title=India's Naval Traditions: The Role of Kunhali Marakkars |url=https://books.google.com/books?id=HKmXcBCKEcAC&pg=PA51 |access-date=9 August 2012 |publisher=Northern Book Centre |isbn=978-81-7211-083-3 |pages=37–38 }}</ref> [[File:Malabar district.jpg|left|thumbnail|ಹಿಂದಿನ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಲಬಾರ್]] ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] 18ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯ ಕೊನೆಯ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ''ವೆಟ್ಟತ್ತುನಾಡು'' [[ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ತಾನೂರು [[ತಿರೂರು]]-[[ಕಡಲುಂಡಿ]] ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ.<ref name="tps"/> ಇದು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಟಿಪ್ಪು ತನ್ನ ವಿಜಯಗಳಿಗಾಗಿ ರಚಿಸಿದನು.<ref name="tps"/> 1792 ರಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ನಂತರ, ತಾನೂರು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ]] ಭಾಗವಾಯಿತು. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್|ಬ್ರಿಟಿಷರ]] ಆಗಮನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ವಿಲಿಯಮ್ ಲೋಗನ್ (ಲೇಖಕ)|ವಿಲಿಯಮ್ ಲೋಗನ್]] ಪ್ರಕಾರ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ("ನಾಡು") ಕೆಳಗೆ ತೋರಿಸಿರುವಂತೆ 21 "ಅಂಶಗಳಾಗಿ" ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು<ref name="Logan"/> (''ಪ್ರತಿ ''ಅಂಶ''ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ''): [[ಅನಂತವೂರು]] (ಚೆರುಲಾಲ್), [[ಮಂಗಲಂ, ತಿರೂರು|ಚೆನ್ನರ]], [[ಪೆರುಮನ್ನ-ಕ್ಲಾರಿ|ಕ್ಲಾರಿ]] ([[ಕುಟ್ಟಿಪ್ಪಳ]]), [[ಇರಿಂಗವೂರು|ಇರಿಂಗವೂರ್]], [[ಕಲ್ಪಾಕಾಂಚೇರಿ|ಕಲ್ಪಾಕಂಚೇರಿ]] ([[ಕಡುಂಗತುಕುಂಡು]]), [[ವಳವನ್ನೂರು|ಕನ್ಮನಂ]] (ಥುವ್ವಕ್ಕಾಡ್), [[ಮಂಗಲಂ, ತಿರೂರು|ಮಂಗಲಂ]], [[ಮೇಲ್ಮುರಿ|ಮೇಲ್ಮುರಿ]], [[ನಿರಮರುತೂರು|ನಿರಮರುತೂರ್]], [[ಒಜೂರು|ಒಜೂರ್]], [[ಪಚತ್ತಿರಿ]], ಪಳ್ಳಿಪುರಂ, [[ಪರಿಯಾಪುರಂ|ಪರಿಯಾಪುರಂ]], [[ಪೊನ್ಮುಂಡಂ]] ([[ವೈಲತ್ತೂರ್]]), [[ಪುರತ್ತೂರು]], ರಾಯಿರಮಂಗಲಂ, [[ತಳಕ್ಕಾಡ್]] ([[ಪುದಿಯಂಗಾಡಿ, ತಿರೂರು|ಬೆಟ್ಟೆತ್ ಪುತಿಯ ಅಂಗಡಿ]]), [[ತನಲೂರು|ತನಲೂರ್]], ತ್ರಿಕ್ಕಂಡಿಯೂರು ([[ತಿರೂರು]]), [[ತ್ರಿಪ್ರಂಗೋಡ್]], ಮತ್ತು [[ವೆಟ್ಟೊಮ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್|ವೆಟ್ಟೊಮ್]].<ref name="Logan"/> ಲೋಗನ್ ಪ್ರಕಾರ, ''ವೆಟ್ಟತ್ತು ರಾಜ''ರ [[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]] ಕುಟುಂಬವು 24 ಮೇ 1793 ರಂದು ಕೊನೆಯ ''ರಾಜ''ನ ಮರಣದೊಂದಿಗೆ ಅಳಿವಿನಂಚಿಗೆ ಬಂದಿತು.<ref name="Logan">{{Cite book |title=Malabar Manual (Volume-I) |last=Logan |first=William |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi |pages=631–666 }}</ref> [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಯುಗದ ಮೊದಲ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ''ವೆಟ್ಟತ್ತುನಾಡು'' [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ ತಾಲೂಕಿನ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ತಿರೂರು ತಾಲೂಕು]]ನ ತಾನೂರು ಮತ್ತು [[ತಿರೂರು]] ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು [[ಭಾರತಪ್ಪುಳ]] ನದಿಯ ಉತ್ತರ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="ReferenceG"/> ನಂತರ ಅದನ್ನು [[ಪೊನ್ನಾನಿ ತಾಲೂಕು]]ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="ReferenceG"/> [[ತಾನೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು 1861 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ ([[ತಿರೂರು]]–[[ಚಾಲಿಯಂ]]) ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=Kerala Travels |url=http://www.keralatravels.com/resourcepage.php?sid=14&rid=128 |access-date=26 April 2021 |archive-date=8 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408013206/http://www.keralatravels.com/resourcepage.php?sid=14&rid=128 |url-status=live }}</ref> 1957 ರಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಪೊನ್ನಾನಿ ತಾಲೂಕು]]ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ [[ತಿರೂರು ತಾಲೂಕು]] ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ==ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತ== ಪಟ್ಟಣವು ತಾನೂರು ನಗರಸಭೆಯಿಂದ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ, ಪಟ್ಟಣವನ್ನು 44 [[ವಾರ್ಡ್ (ದೇಶದ ಉಪವಿಭಾಗ)|ವಾರ್ಡ್ಗಳಾಗಿ]] ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ,<ref name="tnr_mpty">{{Cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberdet/2020/1276 |title=Tanur municipality |access-date=24 March 2021 |website=lsgkerala }}</ref> ಇವುಗಳಿಂದ ನಗರಸಭಾ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಚುನಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <mapframe text="ತಾನೂರು ನಗರಸಭೆ" width=300 height=300 align=center >{ "type": "ExternalData", "service": "geoshape", "ids": "Q13112429"}</mapframe> ===[[2020 ಕೇರಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಚುನಾವಣೆ|ತಾನೂರು ನಗರಸಭೆ]] ಚುನಾವಣೆ 2020=== {|class="sortable wikitable" |- !ಸಂ.<ref>{{Cite web |url=http://trend.kerala.gov.in/views/index.php |title=Tanur Municipality election 2020 |access-date=9 December 2020 |website=lbtrend |archive-date=9 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309203519/http://trend.kerala.gov.in/views/index.php |url-status=dead }}</ref> !! ಪಕ್ಷದ ಹೆಸರು !! ಪಕ್ಷದ ಚಿಹ್ನೆ !! ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ |- | 01 || [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|UDF]] ||[[File:UDF logo.png|50px]]|| 32 |- | 02 || [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|BJP]]||[[File:BJP election symbol.svg -783x768.png|50px]] || 07 |- | 03 || ಪಕ್ಷೇತರರು || [[File:No flag.svg|75px]] || 07 |- |} ===ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ=== [[File:BADR JUMA MASJID EDAKKADPPURAM - panoramio.jpg|thumbnail|ಬದ್ರ್ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ, ಎಡಕ್ಕಡಪ್ಪುರಂ, ತಾನೂರು]] ನಗರಸಭೆಯು 29 ಫೆಬ್ರವರಿ 1962 ರಂದು ರಚನೆಯಾದ ತಾನೂರು ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="ps">{{Cite web |url=https://malappuram.keralapolice.gov.in/wings/police-stations/tanur-ps |title=Tanur PS |access-date=24 March 2021 |website=Kerala police }}</ref> ಠಾಣೆಯು ತಾನೂರು-[[ಪರಪ್ಪನಂಗಾಡಿ]] ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ತಾನೂರು ಜಂಕ್ಷನ್ನಿಂದ ಸುಮಾರು 100 ಗಜಗಳಷ್ಟು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಇದೆ.<ref name="ps"/> ಠಾಣೆಯು ತಾನೂರು ನಗರಸಭೆ ಮತ್ತು [[ತನಲೂರು]], [[ಒಜೂರು]], [[ನಿರಮರುತೂರು]], ಮತ್ತು [[ನನ್ನಂಬ್ರ]] [[ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="ps"/> ತಾನೂರು ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು [[ಪರಪ್ಪನಂಗಾಡಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, [[ತಿರೂರು]]ನಲ್ಲಿನ ಉಪವಿಭಾಗೀಯ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಮತ್ತು [[ಮಂಜೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.<ref name="ps"/> ಗಡಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳು [[ತಿರೂರು]], [[ಪರಪ್ಪನಂಗಾಡಿ]], [[ಕಲ್ಪಾಕಾಂಚೇರಿ]], ಮತ್ತು [[ತಿರೂರಂಗಾಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="ps"/> ತಾನೂರು ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸರ ಆರು ಉಪವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="sd">{{Cite web |url=https://malappuram.keralapolice.gov.in/wings/sub-divisional-offices/tanur-subdivision |title=Tanur Subdivision |access-date=24 March 2021 |website=Kerala police }}</ref> ತಾನೂರು, ಪರಪ್ಪನಂಗಾಡಿ, ತಿರೂರಂಗಾಡಿ, ಕಲ್ಪಾಕಾಂಚೇರಿ, ಮತ್ತು [[ಕಡಂಪುಳ]] ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳು ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸರ ತಾನೂರು ಉಪವಿಭಾಗೀಯ ವಲಯದ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.<ref name="sd"/> ==ಸಾರಿಗೆ== [[File:താനൂർ റെയിൽ വേ സ്റ്റേഷൻ.JPG|thumbnail|ತಾನೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] [[ತಾನೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]], ಪಟ್ಟಣದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ, ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆಯ ಶೊರಾನೂರು - ಮಂಗಳೂರು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಮಲಪ್ಪುರಂ]]ನಿಂದ {{convert|30|km}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="tps"/> ಸಮೀಪದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕರಿಪುರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವಾಗಿದೆ, ಇದು ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು {{convert|30|km}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ರಸ್ತೆ ([[ತಿರೂರು]]-[[ಕಡಲುಂಡಿ]] ರಸ್ತೆ), ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು (18ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು), ತಾನೂರು ಪಟ್ಟಣದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref name="tps"/> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== [[File:A view of tanur harbour.jpg|left|thumb|ತಾನೂರು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಂದರು]] ತಾನೂರು ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/13/Tanur.html Falling Rain Genomics, Inc - Tanur]</ref> ಇದು ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರ {{cvt|1|m|ft|0}} ಹೊಂದಿದೆ. ==ಆಸಕ್ತಿಯ ತಾಣಗಳು== [[File:Tanur beach, Malappuram (3).jpg|thumbnail|ತಾನೂರು ಬೀಚ್]] * [[ತಾನೂರು ಬೀಚ್]] * ತಾನೂರು ಬಂದರು * ಪುರಪ್ಪುಳ ಮುಖಜಭೂಮಿ (''ಪುರಪ್ಪುಳ ಅಝಿಮುಖಂ'') * ಕೋಡಿನ್ಹಿ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ (''ಕೋಡಿನ್ಹಿ ಕಾಯಲ್'') ==ಶಿಕ್ಷಣ== '''ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲಾ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜು ತಾನೂರು:''' ಸಿ.ಎಚ್. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಕೊಯ ಸ್ಮಾರಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲಾ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜು ತಾನೂರನ್ನು 2013 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="g_tanur">{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/tanur-college-project-set-to-be-fast-tracked/articleshow/73140134.cms |title=Tanur college project set to be fast-tracked &#124; Kozhikode News |website=[[The Times of India]] |date=8 January 2020 }}</ref> ಕಾಲೇಜು [[ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ.<ref name="g_tanur"/> ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಲೇಜು ತಾನೂರು ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 3 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪುತೆಂಥೇರುನಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಇದೆ.<ref name="g_tanur"/> ಕಾಲೇಜು ಬಿ.ಎ ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಬಿ.ಕಾಂ, ಬಿಬಿಎ, ಬಿಸಿಎ, ಮತ್ತು ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಯುಜಿ ಕೋರ್ಸ್ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತ ಎಂಎ [ಮಲಯಾಳಂ] (IPMA) ಯಲ್ಲಿ ಪಿಜಿ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=CHMKM Govt Arts and Science College Tanur |url=http://gctanur.ac.in/ |access-date=18 April 2023 |website=gctanur.in }}</ref> ಕಾಲೇಜು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರಿಗೆ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವಾಗಿದೆ.<ref name="g_tanur"/> '''ಇಸ್ಲಾಹುಲ್ ಉಲೂಮ್ ಅರಬಿಕ್ ಕಾಲೇಜು''':<ref>{{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2016/Feb/19/cherussery-zainudheen-musliyar-passes-away-894299.html |title=Cherussery Zainudheen Musliyar Passes Away - The New Indian Express }}</ref> ತಾನೂರು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿನ ಇಸ್ಲಾಹುಲ್ ಉಲೂಮ್ ಅರಬಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಅರಬಿಕ್ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="iu">{{Cite web |title=Islahul Uloom Arabic College |url=http://islahululoom.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208213921/http://islahululoom.com/ |archive-date=8 February 2022 |access-date=18 April 2023 |website=islahululoom.com }}</ref> ಇದನ್ನು 1924 ರಲ್ಲಿ [[ಪಂಗಿಲ್ ಅಹ್ಮದ್ ಕುಟ್ಟಿ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್]] ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಅವರು 1946 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ.<ref name="iu"/> ತಾನೂರಿನಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತಾನೂರು ವಲಿಯ ಕುಲಂಗರ ಪಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ 24{{nbsp}}ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1924 ರಂದು ನಡೆದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಾಸುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಸಭೆಯ ತಾನೂರು ಮಾಡಿತು.<ref name="iu"/> '''ದೇವಧರ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ''': 1919 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="sch">{{cite web |title=schoolist |url=http://dhsekerala.gov.in/schoolist.aspx?dcode=11 |website=dhsekerala.gov.in |access-date=19 March 2021 |archive-date=15 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220615093539/http://dhsekerala.gov.in/schoolist.aspx?dcode=11 |url-status=dead }}</ref> ತಾನೂರಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜ್ಯ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲಾ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜು ಸಹ ಇವೆ. ತಾನೂರಿನ ಬಳಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಶಾಲೆಯೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಕಟ್ಟಿಲಂಗಡಿ, ತಾನೂರು.<ref name="sch"/> ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ಸ್ಯೋದ್ಯಮ ವೃತ್ತಿ ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಯೂ ಇದೆ.<ref name="sch"/> ==ತಾನೂರಿನ ವಾರ್ಡ್ಗಳು== [[File:Thooval theeram.jpg|thumbnail|''ಪೂರಪ್ಪುಳ ಅಝಿಮುಖಂ'' ಬೀಚ್, [[ಪರಿಯಾಪುರಂ]], ತಾನೂರು]] ತಾನೂರು ನಗರಸಭೆಯು ಈ ಕೆಳಗಿನ 44 ವಾರ್ಡ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:<ref>{{cite web |url=http://sec.kerala.gov.in/index.php/Content/index/lsgd |website=sec.kerala.gov.in |title=Wards of Tanur |access-date=24 March 2021 |archive-date=13 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201113145804/http://sec.kerala.gov.in/index.php/Content/index/lsgd |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !width="20px" |ವಾರ್ಡ್ ಸಂ. !width="75px" |ಹೆಸರು !width="20px" |ವಾರ್ಡ್ ಸಂ. !width="75px" |ಹೆಸರು |- |1 |ಒಟ್ಟುಂಪುರಂ |2 |[[ಪರಿಯಾಪುರಂ]] |- |3 |ಒಳಪ್ಪೀಡಿಕ |4 |ಮಾಲಿದ್ವೀಪ್ |- |5 |ಅತ್ತಿಲ್ಲಂ |6 |ಕುನ್ನುಂಪುರಂ ಉತ್ತರ |- |7 |ಮೊರ್ಯ |8 |ಕುನ್ನುಂಪುರಂ ದಕ್ಷಿಣ |- |9 |ಕುನ್ನುಂಪುರಂ ಮಧ್ಯ |10 |ಕುನ್ನುಂಪುರಂ ಪೂರ್ವ |- |11 |ಪನಂಗಟೂರು ಮಧ್ಯ |12 |ಪನಂಗಟೂರು |- |13 |ಚಂಚೇರಿ ಪರಂಬು |14 |ರಾಯಿರಮಂಗಲಂ ಪೂರ್ವ |- |15 |ರಾಯಿರಮಂಗಲಂ ಪಶ್ಚಿಮ |16 |ತೆಯ್ಯಲ ರೈಲ್ವೇ ಗೇಟ್ |- |17 |ಕನ್ನಂತಳಿ |18 |ಕಟ್ಟಿಲಂಗಡಿ |- |19 |ಕಟ್ಟಿಲಂಗಡಿ ದಕ್ಷಿಣ |20 |ಕಟ್ಟಿಲಂಗಡಿ ಪಶ್ಚಿಮ |- |21 |ನಡಕ್ಕಾವು |22 |ತಾನೂರು |- |23 |ಕರಾಡು |24 |ಪುತಿಯ ಕಡಪ್ಪುರಂ |- |25 |ಅಂಜುಡಿ |26 |ಚೀರನ್ ಕಡಪ್ಪುರಂ |- |27 |ವೆಂಬಲನ್ ಪರಂಬು |28 |ಎಡಕ್ಕಡಪ್ಪುರಂ ದಕ್ಷಿಣ |- |29 |ಎಡಕ್ಕಡಪ್ಪುರಂ ಉತ್ತರ |30 |ತಾನೂರು ನಗರಂ |- |31 |ಹಾರ್ಬರ್ |32 |ಎಲರಂ ಕಡಪ್ಪುರಂ |- |33 |ತಾನೂರು ಮಧ್ಯ |34 |ಸಿವಿಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್ |- |35 |ಚೆಳ್ಳಿಕಾಡು |36 |CHC |- |37 |ಪಂದರಕ್ಕಡಪ್ಪುರಂ |38 |ಚಪ್ಪಪ್ಪಡಿ |- |39 |ಅಲ್ಬಸರ್ |40 |ಕೋರ್ಮನ್ ಕಡಪ್ಪುರಂ ಉತ್ತರ |- |41 |ಚಿರಕ್ಕಲ್ |42 |ಚಿರಕ್ಕಲ್ ಉತ್ತರ |- |43 |ಮುಕ್ಕೋಲ |44 |ಕಂಪನಿಪಾಡಿ |} ==ತಾನೂರಿನ ಉಪನಗರಗಳು== [[File:Tanur beach, Malappuram (9).jpg|thumbnail|ತಾನೂರು ಬೀಚ್ನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ]] '''ಕಡಲುಂಡಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ''' * ಚಿರಮಂಗಲಂ, ಮುಕ್ಕೋಲ ಮತ್ತು ಮೂಲಕ್ಕಲ್ * ದೇವಧರ್, ಪುತೆಂಥೇರು ಮತ್ತು ವಟ್ಟತಾನಿ * ವಲಿಯಪದಂ, ಮೂಚಿಕ್ಕಲ್ ಮತ್ತು ಚೆರುಮೂಚಿಕ್ಕಲ್ * ಪೆರುವಾಳಿಯಂಬಲಂ, ಪೂಕ್ಕಾಯಿಲ್ ಮತ್ತು ನಡುವಿಳಂಗಡಿ ==ತಾನೂರು ಬ್ಲಾಕ್== [[File:Manalippuzha - മണലിപ്പുഴ.jpg|thumbnail|ತಾನೂರಿನ ಬಳಿಯ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶ (ಮನಳಿಪ್ಪುಳದಲ್ಲಿ)]] ತಾನೂರು ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ ಈ ಕೆಳಗಿನ [[ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್]]ಗಳ ಬ್ಲಾಕ್-ಮಟ್ಟದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ:<ref>{{cite web |url=https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1030 |title=Tanur Block |website=lsgkerala.gov.in |access-date=24 March 2021 |archive-date=25 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925053634/https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1030 |url-status=live }}</ref> * [[ಚೆರಿಯಮುಂಡಂ]] * [[ನಿರಮರುತೂರು]] * [[ಒಜೂರು]] * [[ಪೆರುಮನ್ನ-ಕ್ಲಾರಿ]] * [[ಪೊನ್ಮುಂಡಂ]] * [[ತನಲೂರು]] * [[ವಳವನ್ನೂರು]] == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ತಾನೂರು (ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)]] * [[ತಾನೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] * [[ತಾನೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] * [[ತಿರೂರು ತಾಲೂಕು]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Commons category|Tanur}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://tanurmunicipality.lsgkerala.gov.in/en/ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] {{Navboxes | title = ತಾನೂರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳು | list = {{Municipalities of Kerala}} {{Malabar}} {{South Malabar}} {{Malappuram district}} {{Kerala}} }} {{Authority control}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಜನನಿಬಿಡ ಕರಾವಳಿ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] d4xjv7qup9udxrkgyiu4ub28ho4fznm 0 180133 1427540 1379695 2026-09-07T03:00:38Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427540 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿ ಪ್ರಭೇದ}} {{Use dmy dates|date=ಜನವರಿ 2020}} {{Use Indian English|date=ಜನವರಿ 2020}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್ | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್. | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = ಪರಂಬಿಕುಲಂನಲ್ಲಿ. | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|ಜೆ. ಫಿಶರ್]], 1829) | synonyms = {{species list |ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್ ಕುಕ್ಯುಲಾಟಸ್ |ಐ.ಜೆಫ್ರಾಯ್ ಸೈಂಟ್-ಹಿಲೇರ್, ೧೮೩೪ |ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್ ಜುಬಾಟಸ್ |ವಾಗ್ನರ್, ೧೮೩೯ |ಸಿಮಿಯಾ ಜೋನಿ |(ಫಿಶರ್, ೧೮೨೯) |ಟ್ರಾಕಿಪಿಥೆಕಸ್ ಕುಕ್ಯುಲಾಟಸ್ |(ಫಿಶರ್, ೧೮೨೯) |ಟ್ರಾಚಿಪಿಥೆಕಸ್ ಜೋನಿ |(ಜೆ.ಫಿಶರ್, ೧೮೨೯) |ಟ್ರಾಕಿಪಿಥೆಕಸ್ ಜುಬಾಟಸ್ |(ವಾಗ್ನರ್, ೧೮೩೯) |ಟ್ರಾಕಿಪಿಥೆಕಸ್ ಲಿಯೋನಿನಾ |(ಶಾ, ೧೮೦೦) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್‌ನ ವಿಸ್ತರಣಾ ಪ್ರದೇಶ }} ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್ (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು: *Semnopithecus johnii*) ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ 'ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿ' (Old World monkey) ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೊಳೆಯುವ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ರೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಿತ್ತಳೆ-ಬಂಗಾರದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ, ಉದ್ದನೆಯ ಕೂದಲುಗಳಂತಹ ಕೇಸರವಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತೊಡೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ರೋಮದ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂಬತ್ತರಿಂದ ಹತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ; ಋತುಮಾನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಈ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳು ಇರಬಹುದು ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಆಹಾರವು ಹಣ್ಣುಗಳು, ಚಿಗುರುಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವ ಪ್ರಭೇದ' (vulnerable) ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಾಶ ಹಾಗೂ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳಿಗಾಗಿ (ಇವು ಕಾಮೋತ್ತೇಜಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ) ನಡೆಯುವ ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆಯು ಇವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆಯೊಡ್ಡಿದೆ. ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್‌ನ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ತಲೆಬುರುಡೆಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಮರಿಗಳ ಮೈಬಣ್ಣದಂತಹ ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು *Trachypithecus* (ಟ್ರಾಕಿಪಿಥೆಕಸ್) ಕುಲದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಹಿಂದೆ *T. vetulus* ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದ 'ಪರ್ಪಲ್-ಫೇಸ್ಡ್ ಲಂಗೂರ್' (purple-faced langur - *Semnopithecus vetulus*) ಜೊತೆಗಿನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಇದನ್ನು *Trachypithecus* ಕುಲದೊಳಗಿನ *Trachypithecus vetulus* ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಡಿಎನ್‌ಎ (DNA) ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಪಲ್-ಫೇಸ್ಡ್ ಲಂಗೂರ್‌ಗಳು 'ಗ್ರೇ ಲಂಗೂರ್' (gray langur) ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಈಗ *Semnopithecus* (ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್) ಕುಲದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರು-ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |url=https://archive.org/details/international-journal-of-primatology_2004-02_25_1/page/97 |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== ವಯಸ್ಕ ಗಂಡುಗಳ ತಲೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದವು 78–80 ಸೆಂ.ಮೀ ಹಾಗೂ ವಯಸ್ಕ ಹೆಣ್ಣುಗಳದ್ದು 58–60 ಸೆಂ.ಮೀ ಇರುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳ ಬಾಲದ ಉದ್ದ 68.5–96.5 ಸೆಂ.ಮೀ ಇರುತ್ತದೆ. ಗಂಡುಗಳು 9.1–14.8 ಕೆ.ಜಿ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಗಳು 10.9–12 ಕೆ.ಜಿ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==ವಿತರಣೆ== ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೂಲನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 300 ರಿಂದ 2000 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅಗಸ್ತ್ಯಮಲೈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ, ಅಲಿಯಾರ್ ಅರಣ್ಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ, ಆನಮಲೈ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ, ಬಂಡೀಪುರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಇರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಇದಮಲಯಾರ್ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯ, ಮುದುಮಲೈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಮುಕುರ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಮುಂಡಂತುರೈ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ, ನೆಲ್ಲಿಯಂಪತಿ, ಪೆರಿಯಾರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಶೆಂದುರ್ನಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮ ಮತ್ತು ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಲಾಗಿದೆ.<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ == ಗರ್ಭಾವಧಿಯು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಇದು 200 ದಿನಗಳಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="studybk"/> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030040/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Semnopithecus_johnii/ images and movies of the Nilgiri langur ''(Semnopithecus johnii)''] {{Taxonbar|from1=Q103928246|from2=Q1144310|from3=Q109647585}} irmm93g462cscis9ixaovmu4t26ptlb 0 180180 1427515 1380476 2026-09-06T22:28:19Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427515 wikitext text/x-wiki '''ಬ್ಯಾಟರ್ಸ್‌ಬಿಯ ಸಿಸಿಲಿಯನ್''' (Indotyphlus battersbyi) ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿರುವ ತೆಳುವಾದ ದೇಹದ ಸಿಸಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು Grandisoniidae ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು, Indotyphlus ಕುಲದ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದರ ದೇಹವು ಮಾಂಸದ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಎರೆಹುಳುವಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಚರ್ಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಬಹಳ ಅಲ್ಪವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಹದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲದ ಬದಲು ಮೊಂಡಾದ ಗುರಾಣಿ ಆಕಾರದ ಭಾಗವಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಬಾಲವಿಲ್ಲದ ಸಿಸಿಲಿಯನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ದೇಹದ ಉದ್ದವು ಸುಮಾರು 17ರಿಂದ 23.8 ಸೆಂ.ಮೀ. ಇರುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Battersby%27s_caecilian</ref> == ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿ == ಬ್ಯಾಟರ್ಸ್‌ಬಿಯ ಸಿಸಿಲಿಯನ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಪರಿವರ್ತನೆ, ಮರ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅರಣ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆ, ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ, ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಣ್ಣಿನ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚುಗಳು ಈ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಸಂಭವನೀಯ ಅಪಾಯಗಳಾಗಿವೆ.<ref name=frost>{{cite web |url=http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/?action=names&taxon=Indotyphlus+battersbyi |title=''Indotyphlus battersbyi'' Taylor, 1960 |author=Frost, Darrel R. |year=2013 |work=Amphibian Species of the World 5.6, an Online Reference |publisher=American Museum of Natural History |accessdate=27 August 2013}}</ref> ಇದು ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಕೊಯ್ನಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಫಣಸದ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮಾಹಿತಿ ಕೊರತೆ (Data Deficient) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |last1=Bhatta |first1=G. |year=1998 |title=A field guide to the caecilians of the Western Ghats, India |url=https://archive.org/details/journal-of-biosciences_1998-03_23_1/page/73 |journal=Journal of Biosciences |volume=23 |issue=1 |pages=73–85 |doi=10.1007/BF02728526 |s2cid=29374045 }}</ref> == ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ == ಈ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಜೇಮ್ಸ್ ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ಬ್ಯಾಟರ್ಸ್‌ಬಿ (1901–1993) ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಲಂಡನ್‌ನ **ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ (ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ)**ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 45 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹರ್ಪೆಟಾಲಜಿಸ್ಟ್‌ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಉಭಯಚರಗಳು ಮತ್ತು ಸರೀಸೃಪಗಳ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಸಿಸಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ battersbyi ಎಂಬ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |publisher=Pelagic Publishing |date=2013 |title=The Eponym Dictionary of Amphibians |page=17 |url=https://books.google.com/books?id=QJY3BAAAQBAJ&pg=PA17|isbn=9781907807442 }}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 2qdr3gvcqmzxlaj73hv36nr1qvtpycx 0 180194 1427513 1380771 2026-09-06T21:52:11Z InternetArchiveBot 69876 Add 3 books for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427513 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of amphibian}} {{Redirect|Malabar frog}} {{Use dmy dates|date=December 2023}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{tone|date=April 2025}} {{Speciesbox | name = ದ್ವಿವರ್ಣದ ಕಪ್ಪೆ | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author1=IUCN SSC Amphibian Specialist Group |year=2023 |title=''Clinotarsus curtipes'' |volume=2023 |article-number=e.T58583A166104585 |doi=10.2305/IUCN.UK.2023-1.RLTS.T58583A166104585.en |access-date=19 April 2025}}</ref> | image = Bicolored Frog ( Clinotarsus curtipes ).jpg | image_caption = ತಳಿ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡು | taxon = ಕ್ಲಿನೋಟಾರ್ಸಸ್ ಕರ್ಟಿಪೀಸ್ | authority = (ಥಾಮಸ್ ಸಿ. ಜೆರ್ಡನ್, 1854) | synonyms = ''ರಾನಾ ಕರ್ಟಿಪಿಸ್'' <small>ಜೆರ್ಡನ್, 1854</small> }} '''ದ್ವಿವರ್ಣದ ಕಪ್ಪೆ''' ಅಥವಾ ಮಲಬಾರ್ ಕಪ್ಪೆ (Clinotarsus curtipes) ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಕಪ್ಪೆ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಪ್ಪೆಯ ಗೊದಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ತೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ವಯಸ್ಕ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೂದು ಅಥವಾ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಇರಬಹುದು. ಬದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಚರ್ಮದ ಮಡಿಕೆಗಳು ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಪ್ಪು ಅಂಚನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಳಭಾಗವು ತಿಳಿ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಗಂಟಲಿನ ಭಾಗವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗಾಢ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.<ref>Boulenger, G. A. (1890) ''[[The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma]]'': Reptilia and Batrachia.</ref><ref>{{cite journal|author1=Desai R.N. |author2=Pancharatna K. |name-list-style=amp |year=2003|title= ''Rana curtipes'' coloration |url=https://archive.org/details/sim_herpetological-review_2003-03_34_1/page/53 |journal=Herpetological Review |volume=34|issue=1|pages= 53–54}}</ref> == ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು == ದ್ವಿವರ್ಣದ ಕಪ್ಪೆಯ ತಲೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಮೂತಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ದುಂಡಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವು ಮೇಲಿನ ಕಣ್ಣಿನ ರೆಪ್ಪೆಗಿಂತ ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಿವಿಪಟಲವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆರಳುಗಳು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾಲ್ಬೆರಳುಗಳು ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಾಲಬಂಧ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಬೆರಳು ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಬೆರಳುಗಳ ತುದಿಗಳು ಸಣ್ಣ ಉಬ್ಬಿದ ಚಕ್ರಾಕಾರದ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಕಾಲುಗಳು ಗಾಢ ನೇರಳೆ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅಡ್ಡ ಪಟ್ಟೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಗಂಡು ಕಪ್ಪೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಟಲಿನ ಧ್ವನಿ ಚೀಲ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲಿರುವ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವು ಪ್ರತಿ ಕಪ್ಪೆಯಲ್ಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಲು ಈ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.<ref>{{cite journal|author=Krishna, S. N.|author2=Krishna S. B.|author3=Vijaylaxmi, K. K.|name-list-style=amp |year=2005|issn=0006-6982|title= Dorsal spot pattern as unique markers to estimate the population size of ''Rana curtipes''|journal= Journal of the Bombay Natural History Society |volume=102|issue=1|pages=16–18}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Gramapurohit, N. P. |author2=Shanbhag, B. A. |author3=Saidapur, S. K. |name-list-style=amp |year=2001|title= ''Rana curtipes'' (bicolored frog). Death feigning|url=https://archive.org/details/sim_herpetological-review_2001-06_32_2/page/103 |journal= Herpetological Review |volume=32|issue=2|page=103}}</ref> == ಗೊದಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ತನೆ == ದ್ವಿವರ್ಣದ ಕಪ್ಪೆಯ ವಯಸ್ಕ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸತ್ತಂತೆ ನಟಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರ ಗೊದಮೊಟ್ಟೆಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಉದ್ದವು 9 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಇರಬಹುದು. ಅವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ತೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಿಸಲೆ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ 1999ರಿಂದ 2001ರವರೆಗೆ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೀಟರ್‌ಗೆ ಸುಮಾರು 0.08ರಿಂದ 0.1 ಕಪ್ಪೆಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಗೊದಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದೂ ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|author1=Hiragond, Ningappa C. |author2=Shanbhag, Bhagyashri A. |author3=Saidapur, Srinivas K. |name-list-style=amp |title=Description of the tadpole of a stream breeding frog, ''Rana curtipes''|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-herpetology_2001-03_35_1/page/166 |doi=10.2307/1566044|jstor=1566044|journal=Journal of Herpetology|volume=35|issue= 1 |year= 2001|pages=166–168}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == ckfo6e8o6t0fx1hlq9tuaj5k6b4zvvs 0 180226 1427536 1382014 2026-09-07T02:07:20Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427536 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of amphibian}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | image = | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=David Gower, Mark Wilkinson, Oommen V. Oommen, John Measey, Sushil Dutta, Gopalakrishna Bhatta |date=2004 |title=''ಗೆಜೆನಿಯೋಫಿಸ್ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ'' |volume=2004 |article-number=e.T59553A11962740 |doi=10.2305/IUCN.UK.2004.RLTS.T59553A11962740.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = ಗೆಜೆನಿಯೋಫಿಸ್ | species = ಗೆಜೆನಿಯೋಫಿಸ್ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ | authority = ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಟೇಲರ್, 1964 | synonyms_ref = <ref name=Frost/> }} '''ಗೆಜೆನಿಯೋಫಿಸ್ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ''' (Gegeneophis ramaswamii), ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಟೆನ್ಮಲೈ ಸಿಸಿಲಿಯನ್, ಟೆನ್ಮಲೈ ಬ್ಲೈಂಡ್ ಸಿಸಿಲಿಯನ್, ರಾಮಸ್ವಾಮಿಯ ಸಿಸಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಸಿಸಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು, ಸಿಸಿಲಿಯನ್‌ಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಉಭಯಚರವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರಿನ ramaswamii ಎಂಬ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೆಸರು ಭಾರತೀಯ ಹರ್ಪೆಟಾಲಜಿಸ್ಟ್ ಎಲ್. ಎಸ್. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ಇಡಲಾಗಿದೆ. == ವಿವರಣೆ == ಗೆಜೆನಿಯೋಫಿಸ್ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಸಿಸಿಲಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದರ ದೇಹದ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 182 ರಿಂದ 340 ಮಿಲಿಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಬೂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕೆಳಭಾಗವು ತಿಳಿ ಬೂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಗೋಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮೂಗಿನ ರಂಧ್ರಗಳ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಳಭಾಗ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಶಾಂಗಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ದೇಹದ ಹಿಂಭಾಗದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗವು ಉಳಿದ ದೇಹಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name=AmphibiaWeb>{{cite web |url=https://amphibiaweb.org/species/1883 |title=''Gegeneophis ramaswamii'' Forest Caecilian |year=2003 |work=AmphibiaWeb |publisher=University of California, Berkeley |access-date=11 August 2018}}</ref> == ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ == ಈ ಪ್ರಭೇದವು ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಸದಾಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳು, ತೋಟಗಳು, ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಕಾಡಿನ ಅಂಚುಗಳು ಹಾಗೂ ತೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 900 ಮೀಟರ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಹುತೇಕ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ಕಳೆಯುವ ಭೂಗತ ಜೀವಿಯಾಗಿದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಸಿಸಿಲಿಯನ್ ನೆಲದಲ್ಲಿಯೇ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ನಂತರ ಮರಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸ್ವತಂತ್ರ ಲಾರ್ವಾ ಹಂತವಿಲ್ಲದೆ ನೇರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="Beolens et al. 2013">{{cite book |last1 = Beolens | first1 = Bo | last2 = Watkins | first2 = Michael | last3 = Grayson | first3 = Michael |name-list-style=amp |title=The Eponym Dictionary of Amphibians |url=https://books.google.com/books?id=QJY3BAAAQBAJ&pg=PA176 |date=2013 |publisher=Pelagic Publishing |isbn=978-1-907807-42-8 |page=176}}</ref><ref name="Bhatta 1998">{{cite journal |last1=Bhatta |first1=Gopalakrishna |title=A field guide to the caecilians of the Western Ghats, India |url=https://archive.org/details/journal-of-biosciences_1998-03_23_1/page/73 |journal=Journal of Biosciences |date=1998 |volume=23 |issue=1 |pages=73–85 |doi=10.1007/BF02728526|s2cid=29374045 }}</ref> ಗೆಜೆನಿಯೋಫಿಸ್ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ತನ್ನ ವಾಸಸ್ಥಳದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಿಸಿಲಿಯನ್‌ಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name=Frost>{{cite web |url=http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/Amphibia/Gymnophiona/Indotyphlidae/Gegeneophis/Gegeneophis-ramaswamii |title=''Gegeneophis ramaswamii'' Taylor, 1964 |author=Frost, Darrel R. |year=2018 |work=Amphibian Species of the World: an Online Reference. Version 6.0 |publisher=American Museum of Natural History |access-date=11 August 2018}}</ref> ಇದು ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದರ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ಅಪಾಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಕೆಲವು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="Oommen et al. 2000">{{cite journal |last1=Oommen |first1=O. V. |last2=Measey |first2=G. J. |last3=Gower |first3=D. J. |last4=Wilkinson |first4=M. |name-list-style=amp |year=2000 |title=Distribution and abundance of the caecilian ''Gegeneophis ramaswamii'' (Amphibia: Gymnophiona) in southern Kerala |journal=Current Science |volume=79 |pages=1386–1389 }}</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Gegeneophis_ramaswamii</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == g580itbh2y7v9nmnez8bl034ys8opvs 0 180250 1427510 1382105 2026-09-06T21:29:06Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427510 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of amphibian}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | image = Beddome's Caecilian.jpg | image_caption = From Surla, [[Mhadei Wildlife Sanctuary]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=David Gower, Mark Wilkinson, Oommen V. Oommen, Sushil Dutta, Gopalakrishna Bhatta |date=2004 |title=''Ichthyophis beddomei'' |volume=2004 |article-number=e.T59610A11968068 |doi=10.2305/IUCN.UK.2004.RLTS.T59610A11968068.en |access-date=20 November 2021}}</ref> | genus = ಇಚ್ಥಿಯೋಫಿಸ್ | species = ಬೆಡ್ಡೋಮಿ | authority = ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಪೀಟರ್ಸ್, 1880 | synonyms = ''ಇಚ್ಥಿಯೋಫಿಸ್ ಬೆಡ್ಡೋಮಿ'' <small>ಪೀಟರ್ಸ್, 1880 "1879"</small> | synonyms_ref = <ref name=Frost/> | range_map = Ichthyophis beddomei.png | range_map_caption = ''I. beddomei'' range }} '''ಇಚ್ಥಿಯೋಫಿಸ್ ಬೆಡ್ಡೋಮಿ''' (Ichthyophis beddomei) ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಡ್ಡೋಮಿಯ ಕೇಸಿಲಿಯನ್, ಹಳದಿ ಪಟ್ಟಿಯ ಕೇಸಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ ನೀಲಗಿರಿ ಕೇಸಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು Ichthyophiidae ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಉಭಯಚರ ಜೀವಿಯಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇಚ್ಥಿಯೋಫಿಸ್ ಬೆಡ್ಡೋಮಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿರುವ ಪ್ರಭೇದವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಾಣುವ ಗುಪ್ತ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಇದೆ.<ref name="Bhatta 1998">{{cite journal |last1=Bhatta |first1=Gopalakrishna |title=A field guide to the caecilians of the Western Ghats, India |url=https://archive.org/details/journal-of-biosciences_1998-03_23_1/page/73 |journal=Journal of Biosciences |date=1998 |volume=23 |issue=1 |pages=73–85 |doi=10.1007/BF02728526|s2cid=29374045 }}</ref> == ವಿವರಣೆ == ವಯಸ್ಕ ಬೆಡ್ಡೋಮಿಯ ಕೇಸಿಲಿಯನ್‌ಗಳು ಸುಮಾರು 210–270 ಮಿಮೀ ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಬಾಲವು ಸುಮಾರು 4–5 ಮಿಮೀ ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ. ದೇಹವು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಾಢ ನೇರಳೆ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಿಳಿ ಕಂದು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ತಲೆಯಿಂದ ಬಾಲದ ತುದಿಯವರೆಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಹಳದಿ ಪಾರ್ಶ್ವ ಪಟ್ಟೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಪಟ್ಟೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೇಲಿನ ತುಟಿ ಮತ್ತು ಕೆಳದವಡೆಯೂ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಮೂಗಿನ ರಂಧ್ರಗಳು ಮೂತಿಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಮೇಲಿನಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಬಾಯಿಯ ಮೇಲ್ದವಡೆ ಕೆಳದವಡೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ichthyophis_beddomei</ref> == ಆವಾಸ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ == Ichthyophis beddomei ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ವಾಸಿಸುವ ಜೀವಿ. ಇದು ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಸದಾಹರಿದ್ವರ್ಣ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲೆಗಳ ಕಸ, ಹ್ಯೂಮಸ್ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಪದರಗಳ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಡೆಯುವ ಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 1,000 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದವರೆಗೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ತ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರಬಹುದಾದರೂ, ಕಾಡುಗಳ ನಾಶ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ಹಾನಿ ಈ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಪಾಯಗಳಾಗಿವೆ. ಕೆಲವು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದರ ಇರುವಿಕೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref name=Frost>{{cite web |url=http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/Amphibia/Gymnophiona/Ichthyophiidae/Ichthyophis/Ichthyophis-beddomei |title=''Ichthyophis beddomei'' Peters, 1880 |author=Frost, Darrel R. |year=2017 |work=Amphibian Species of the World: an Online Reference. Version 6.0 |publisher=American Museum of Natural History |access-date=10 September 2017}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == 37d3jav4uqtpfdokzfq8jg0fmqb4dcq 0 180251 1427542 1383609 2026-09-07T03:06:57Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427542 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of amphibian}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | image = Ichthyophis kodaguensis from Basarekattae, India.jpg | image_caption = ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಸರೆಕಟ್ಟೆಯ ಮಾದರಿ | status = DD | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=David Gower, Mark Wilkinson |date=2008 |title=''Ichthyophis kodaguensis'' |volume=2008 |article-number=e.T136094A4232490 |doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T136094A4232490.en |access-date=20 November 2021}}</ref> | taxon = ಇಕ್ಥಿಯೋಫಿಸ್ ಕೊಡಗುಯೆನ್ಸಿಸ್ | authority = ಸರೀಸೃಪ ಮತ್ತು ಉಭಯಚರ ತಜ್ಞ ಮಾರ್ಕ್ ವಿಲ್ಕಿನ್ಸನ್; ವಿಲ್ಕಿನ್ಸನ್, ಗೌವರ್, ಗೋವಿಂದಪ್ಪ ಮತ್ತು ವೆಂಕಟಚಾಲಯ್ಯ, 2007 | synonyms = | synonyms_ref = <ref name=Frost/> }} '''ಇಕ್ಥಿಯೋಫಿಸ್ ಕೊಡಗುಯೆನ್ಸಿಸ್''' (Ichthyophis kodaguensis) ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊಡಗು ಪಟ್ಟೆಯ ಇಚ್ಥಿಯೋಫಿಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು Ichthyophiidae ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕೇಸಿಲಿಯನ್‌ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.<ref name=Frost>{{cite web |url=http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/index.php//Amphibia/Gymnophiona/Ichthyophiidae/Ichthyophis/Ichthyophis-kodaguensis |title=''Ichthyophis kodaguensis'' Wilkinson, Gower, Govindappa, and Venkatachalaiah, 2007 |author=Frost, Darrel R. |year=2019 |work=Amphibian Species of the World: an Online Reference. Version 6.0 |publisher=American Museum of Natural History |access-date=30 November 2019}}</ref> ದೃಢೀಕರಿಸಲಾದ ದಾಖಲೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿವೆ. ಇದರ ಮೂಲ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಮಡಿಕೇರಿಯ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ವೆಂಕಿಡ್ಸ್ ವ್ಯಾಲಿ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಡಿಕೇರಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದರ ಇರುವಿಕೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ನೆರೆಯ ಕೇರಳದಲ್ಲಿಯೂ ಇದರ ಇರುವಿಕೆ ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name=AmphibiaWeb>{{cite web |url=https://amphibiaweb.org/species/7042 |title=''Ichthyophis kodaguensis'' |year=2019 |work=AmphibiaWeb |publisher=University of California, Berkeley |access-date=30 November 2019}}</ref> == ವಿವರಣೆ == ಈ ಪ್ರಭೇದದ ದೇಹವು ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು, ಸಿಲಿಂಡರ್‌ನಂತಿದ್ದು ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Bhatta et al. 2011">{{cite journal |last1=Bhatta |first1=Gopalakrishna |last2=Dinesh |first2=K. P. |last3=Prashanth |first3=P. |last4=Srinivasa |first4=R. |name-list-style=amp |title=New site record of ''Ichthyophis kodaguensis'' Wilkinson et al., 2007 (Amphibia: Ichthyophiidae) in the Western Ghats, Indi |journal=Journal of Threatened Taxa |date=2011 |volume=3 |issue=9 |pages=2104–2107 |doi=10.11609/JoTT.o2729.2104-7|doi-access=free }}</ref> ವಯಸ್ಕಗಳ ಉದ್ದವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 158–272 ಮಿಮೀ ಇರಬಹುದು. ನಂತರ ಪತ್ತೆಯಾದ ಒಂದು ಮಾದರಿಯು ಸುಮಾರು 31 ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದವಿದ್ದು, ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಲಯಾಕಾರದ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ತಲೆಯು ದೇಹಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಸಣ್ಣ ವಲಯದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ಮೂಲಕ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಉದ್ದವಾದ ಹಾಗೂ ತೆಳುವಾದ ಟೆಂಟಾಕಲ್‌ಗಳು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ದೇಹದ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಗಾಢವಾದ ಚೆಸ್ಟ್ನಟ್ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ದೇಹದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕೆನೆ-ಹಳದಿ ಪಾರ್ಶ್ವ ಪಟ್ಟೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಭಾಗವು ತುಸು ತಿಳಿಯಾದ ನೀಲಿಕಂದು-ಬೂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Molur and Molur 2011">{{cite journal |last1=Molur |first1=S. |last2=Molur |first2=P. |name-list-style=amp |year=2011 |title=A new record of ''Ichthyophis kodaguensis'' |journal=Frog Leg |volume=16 |pages=21–23 |url=https://zoosprint.zooreach.org/ZoosPrintNewsLetter/frog_leg_16_May2011.pdf |access-date=13 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |archive-date=27 ಜೂನ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627082530/https://www.zoosprint.zooreach.org/ZoosPrintNewsLetter/frog_leg_16_May2011.pdf |url-status=dead }}</ref> == ಆವಾಸ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ == Ichthyophis kodaguensis ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಪರಿಸರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಇದರ ಮಾದರಿಗಳು ಸುಮಾರು 1,143 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಫಿ ಮತ್ತು ಅಡಿಕೆ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ, ಸಣ್ಣ ಹೊಳೆಯ ಸಮೀಪದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಸದಾಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡಿನ ತುಂಡುಗಳ ಸಮೀಪದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದರ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಇದು ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ವಾಸಿಸುವುದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Wilkinson et al. 2007">{{cite journal |last1=Wilkinson |first1=Mark |last2=Gower |first2=David J. |last3=Govindappa |first3=Venu |last4=Venkatachalaiah |first4=G. |name-list-style=amp |title=A new species of ''Ichthyophis'' (Amphibia: Gymnophiona: Ichthyophiidae) from Karnataka, India |url=https://archive.org/details/sim_herpetologica_2007-12_63_4/page/511 |journal=Herpetologica |date=2007 |volume=63 |issue=4 |pages=511–518 |doi= 10.1655/0018-0831(2007)63[511:ANSOIA]2.0.CO;2|jstor=25209087 |s2cid=55052552 }}</ref> IUCN ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಮಾಹಿತಿ ಕೊರತೆಯಿರುವ (Data Deficient) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ. ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಬದುಕಬಲ್ಲುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾನವ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದರ ವಿತರಣೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರಶಾಸ್ತ್ರದ ಕುರಿತು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯು ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ನಿಖರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಧ್ಯಯನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == 319q08sxe96ieroavzlsyxy0obba8gs 0 180253 1427529 1382128 2026-09-07T01:29:47Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427529 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of amphibian}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | image = | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=Sushil Dutta, Gopalakrishna Bhatta, David Gower, Mark Wilkinson, Oommen V. Oommen |date=2004 |title=''Ichthyophis tricolor'' |volume=2004 |article-number=e.T59637A11974386 |doi=10.2305/IUCN.UK.2004.RLTS.T59637A11974386.en |access-date=20 November 2021}}</ref> | genus = ಕೇಸಿಲಿಯನ್ | species = ತ್ರಿವರ್ಣ | authority = [[Nelson Annandale|Annandale]], 1909 | synonyms = ''Ichthyophis glutinosus tricolor'' <small>ಅನ್ನಂಡೇಲ್, 1909</small> | synonyms_ref = | range_map = Ichthyophis tricolor area.png | range_map_caption = Three-colored caecilian range }} '''ತ್ರಿವರ್ಣ ಕೇಸಿಲಿಯನ್''' (Ichthyophis tricolor) – ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತ್ರಿವರ್ಣ ಕೇಸಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ ಮಡ್ಡತ್ತೊರೈ ಕೇಸಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು Ichthyophiidae ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಉಭಯಚರ ಜೀವಿಯಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದರ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಸ್ಥಿತಿ ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ Ichthyophis beddomei ಜೊತೆಗಿನ ಇದರ ಸಂಬಂಧ ಹಾಗೂ ಒಂದೇ ಹೆಸರಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಗುಪ್ತ ಪ್ರಭೇದಗಳು (cryptic species) ಇರಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಕುರಿತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.<ref name=Frost>{{cite web |url=http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/Amphibia/Gymnophiona/Ichthyophiidae/Ichthyophis/Ichthyophis-tricolor |title=''Ichthyophis tricolor'' Annandale, 1909 |author=Frost, Darrel R. |year=2017 |work=Amphibian Species of the World: an Online Reference. Version 6.0 |publisher=American Museum of Natural History |access-date=19 August 2017}}</ref> == ವಿವರಣೆ == ವಯಸ್ಕ ತ್ರಿವರ್ಣ ಕೇಸಿಲಿಯನ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 226–330 ಮಿಮೀ ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಬಾಲವು ಸುಮಾರು 3–6 ಮಿಮೀ ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ. ದೇಹವು ನೇರಳೆ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ತುಟಿಯಿಂದ ಬಾಲದ ತುದಿಯವರೆಗೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಹಳದಿ ಪಾರ್ಶ್ವ ಪಟ್ಟೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಪಟ್ಟೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಗಲವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾದ ಬಿಳಿ ಪಟ್ಟೆ ಇರುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಮೂತಿಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಟೆಂಟಾಕಲ್‌ಗಳು ಮೇಲಿನ ತುಟಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Bhatta 1998">{{cite journal |last1=Bhatta |first1=Gopalakrishna |title=A field guide to the caecilians of the Western Ghats, India |url=https://archive.org/details/journal-of-biosciences_1998-03_23_1/page/73 |journal=Journal of Biosciences |date=1998 |volume=23 |issue=1 |pages=73–85 |doi=10.1007/BF02728526|s2cid=29374045 }}</ref> == ಆವಾಸ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ == Ichthyophis tricolor ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ವಾಸಿಸುವ ಜೀವಿಯಾಗಿದ್ದು, ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಅರೆ-ಸದಾಹರಿದ್ವರ್ಣ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ರಬ್ಬರ್ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ವಾಸಿಸಬಲ್ಲದು. ಇದು ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದ ಸಮೀಪದಿಂದ ಸುಮಾರು 1,200 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದವರೆಗೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೊಟ್ಟೆ ಇಡುವ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದ್ದು, ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಲಾರ್ವಾ ಹಂತವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ichthyophis_tricolor</ref> ಇದರ ವಾಸಸ್ಥಳದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಅಪರೂಪವಲ್ಲ. ವಿವಿಧ ಪರಿಸರಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದರ ಇರುವಿಕೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದರ ನಿಖರ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == p4ac0csw3d2ig69lft5lggwpwe5fryv 0 180257 1427532 1383797 2026-09-07T01:52:01Z InternetArchiveBot 69876 Add 2 books for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427532 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನು}} {{Use dmy dates|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026}} [[File:アベニーパファー.jpg|thumb|ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್]] {{Taxobox | name = ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್ | image = | image_caption = | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=Dahanukar, N. |date=2011 |title=''Carinotetraodon travancoricus'' |volume=2011 |page=e.T166591A174788004 |doi=10.2305/IUCN.UK.2011-1.RLTS.T166591A174788004.en |access-date=4 ಮೇ 2022 }}</ref> | regnum = ಅನಿಮೇಲಿಯಾ | phylum = ಕೊರ್ಡೆಟ/ ಸ್ವರಜ್ಜುಪ್ರಾಣಿಗಳು | classis = ಅಕ್ಟಿನೊಪ್ಟರಿಜೀ /ರಶ್ಮಿಫಿನ್ನುಳ್ಳ ಮೀನುಗಳು | ordo = ಟೆಟ್ರಾಡಾಂಟಿಫಾರ್ಮಿಸ್ | familia = ಟೆಟ್ರಾಡಾಂಟಿಡೀ | genus = ''ಕ್ಯಾರಿನೋಟೆಟ್ರಾಡಾನ್'' | species = '''''ಕ್ಯಾರಿನೋಟೆಟ್ರಾಡಾನ್ ಟ್ರಾವಾಂಕೋರಿಕಸ್''''' | binomial = ''ಕ್ಯಾರಿನೋಟೆಟ್ರಾಡಾನ್ ಟ್ರಾವಾಂಕೋರಿಕಸ್'' | binomial_authority = (Hora & K. K. Nair, 1941) | synonyms = * ''ಟೆಟ್ರಾಡಾನ್ ಟ್ರಾವಾಂಕೋರಿಕಸ್'' Hora & K. K. Nair, 1941 * ''ಮೊನೊಟ್ರೆಟಸ್ ಟ್ರಾವಾಂಕೋರಿಕಸ್'' (Hora & K. K. Nair, 1941) }} '''ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್''' (''Carinotetraodon travancoricus'') ಅನ್ನು '''ಮಲಬಾರ್ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್''', '''ಪಿಗ್ಮಿ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್''' ಅಥವಾ '''ಪೀ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದ [[ಕೇರಳ]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ]] ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್ ಆಗಿದೆ.<ref name="IUCN"/><ref name="HoraNair">{{cite journal |last=Hora |first=S. L. |last2=Nair |first2=K. K. |year=1941 |title=Notes on Fishes in the Indian Museum: XLI. New Records of Freshwater Fish from Travancore |journal=Records of the Indian Museum |volume=43 |pages=387–393 |url=https://archive.org/details/recordsoftheindi43indi |access-date=4 May 2022 }}</ref> ಗರಿಷ್ಠ ದಾಖಲಾದ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 3.5 ಸೆಂ.ಮೀ. ಆಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 2.5 ಸೆಂ.ಮೀ.ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="Talwar">{{cite book |last=Talwar |first=P. K. |last2=Jhingran |first2=A. G. |title=Inland Fishes of India and Adjacent Countries |year=1991 |publisher=Oxford & IBH Publishing |location=New Delhi |isbn=978-81-204-0639-1 }}</ref> ಅದರ ಗಾಢ ಬಣ್ಣಗಳು, ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ತನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಮೀನುಗಳಾಗಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಟ್ಟ ಸಸ್ಯಾವರಣವಿರುವ ಸಿಹಿನೀರಿನ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="Mercy">{{cite book |last=Anna Mercy |first=T. V. |last2=Gopalakrishnan |first2=A. |last3=Kapoor |first3=D. |last4=Lakra |first4=W. S. |title=Ornamental Fishes of the Western Ghats of India |publisher=National Bureau of Fish Genetic Resources |location=Lucknow |year=2007 |pages=227–228 |isbn=978-81-902951-8-5 }}</ref> ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ '''ಅಪಾಯಸನ್ನಿಹಿತ''' (Vulnerable) ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣ, ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಅರಣ್ಯನಾಶ, ಮಲಿನಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅತಿಯಾದ ಹಿಡಿತ ಇವು ಇದರ ಕಾಡು ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಪಾಯಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="IUCN"/> == ವರ್ಗೀಕರಣ == ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್ ಅನ್ನು 1941ರಲ್ಲಿ ಎಸ್. ಎಲ್. ಹೋರಾ ಮತ್ತು ಕೆ. ಕೆ. ನಾಯರ್ ಅವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ''Tetraodon (Monotretus) travancoricus'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದರು. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಮಾದರಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಧ್ಯ ತಿರುವಿತಾಂಕೂರಿನ [[ಪಂಬಾ ನದಿ]] ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="HoraNair"/> ''Carinotetraodon'' ವಂಶವನ್ನು ಬಹುಕಾಲ ''Tetraodon''ನ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1978ರಲ್ಲಿ ಜೇ. ಸಿ. ಟೈಲರ್ ಈ ವಂಶವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ವಂಶವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. 1999ರಲ್ಲಿ ರಾಫೆಲ್ ಬ್ರಿಟ್ಜ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಕಾಟೆಲಾಟ್ ಅವರು ''Carinotetraodon imitator'' ಅನ್ನು ಹೊಸ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದಾಗ ''Carinotetraodon travancoricus'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಬಳಕೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಯಿತು.<ref name="BritzKottelat">{{cite journal |last=Britz |first=R. |last2=Kottelat |first2=M. |year=1999 |title=''Carinotetraodon imitator'', a new freshwater pufferfish from India (Teleostei: Tetraodontiformes) |journal=Journal of South Asian Natural History |volume=4 |issue=1 |pages=39–47 |url=https://www.researchgate.net/ |access-date=19 May 2022 }}</ref> ''Carinotetraodon imitator'' ಅನ್ನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವೆರಡೂ ಒಂದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಆಕಾರ, ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಮಾನವಾಗಿವೆ.<ref name="BritzKottelat"/> ಆಣ್ವಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ''Carinotetraodon'' ವಂಶವು ಏಕವಂಶೀಯವಾಗಿಲ್ಲದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿವೆ. ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್‌ನ ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯಲ್ ಜಿನೋಮ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಪಫರ್‌ಫಿಷ್‌ಗಳ ವಂಶವಿಕಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ.<ref name="Sathyajith">{{cite journal |last=Sathyajith |first=C. |last2=Yamanoue |first2=Y. |last3=Yokobori |first3=S. |last4=Thampy |first4=S. |last5=Vattiringal Jayadradhan |first5=R. K. |year=2019 |title=Mitogenome analysis of dwarf pufferfish (''Carinotetraodon travancoricus'') endemic to southwest India and its implications in the phylogeny of Tetraodontidae |journal=Journal of Genetics |volume=98 |issue=5 |pages=98–105 |doi=10.1007/s12041-019-1151-9 |pmid=31819020 |access-date=13 August 2026 }}</ref> == ದೇಹರಚನೆ == ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಸಿರು-ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ದೇಹದ ಪಾರ್ಶ್ವ ಮತ್ತು ಬೆನ್ನಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಢ ಹಸಿರು ಅಥವಾ ಕಂದು-ಕಪ್ಪು ಮಿನುಗುವ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಪಟ್ಟೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಗುರುತುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬರಬಹುದು.<ref name="FishBase">{{cite web |title=''Carinotetraodon travancoricus'' |url=https://www.fishbase.se/summary/Carinotetraodon-travancoricus.html |publisher=FishBase |access-date=13 August 2026 }}</ref> ಎದೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ಪಂಖಾಕಾರದ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಬೆನ್ನು ಮತ್ತು ಗುದ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ದೇಹದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಎದುರುಮುಖವಾಗಿ ಇರಲಿದ್ದು, ಚಿಕ್ಕ ಮತ್ತು ದುಂಡಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಬಾಲ ರೆಕ್ಕೆ ಇತರ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಅಂಚನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="HoraNair"/> ದೇಹವು ದುಂಡಾಗಿದ್ದು ಸ್ವಲ್ಪ ಉದ್ದವಾದ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರೌಢ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ದ್ವಿರೂಪತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಮೀನುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಣ್ಣು ಮೀನುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಳೆಯುವ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಗಂಡುಗಳ ದೇಹದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಾಢ ರೇಖೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಬಳಿ ನೀಲಿ ಮಿನುಗುವ "ಕಣ್ಣಿನ ಮಡಚು" ಗುರುತು ಕಂಡುಬರಬಹುದು.<ref name="Hellweg">{{cite magazine |last=Hellweg |first=Mike |year=2007 |title=The Dwarf Puffer: A Pleasant Little Surprise |magazine=TFH Magazine |url=https://www.tfhmagazine.com/articles/freshwater/the-dwarf-puffer-a-pleasant-little-surprise-full |access-date=5 May 2022 }}</ref> ಹೆಣ್ಣು ಮೀನುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ದುಂಡಾಗಿದ್ದು ಗಂಡುಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಭಾಗ ಬಿಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಗಂಟಲಿನ ಬಳಿ ಹಳದಿ ಮಚ್ಚೆ ಕಂಡುಬರಬಹುದು.<ref name="Hellweg"/> == ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು == ಇತರ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್‌ಗಳಂತೆ ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್ ಕೂಡ ಅಪಾಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಉಬ್ಬಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು. ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಒಳಗೆಳೆಯುವ ಮೂಲಕ ದೇಹವನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="NationalGeographic">{{cite web |title=Pufferfish |url=https://www.nationalgeographic.com/animals/fish/facts/pufferfish |publisher=National Geographic |date=12 March 2010 |archive-date=29 ಮಾರ್ಚ್ 2021 |access-date=28 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210329000000/https://www.nationalgeographic.com/animals/fish/facts/pufferfish |url-status=bot: unknown }}</ref> ಇವುಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚರ್ಮದ ಸ್ಕೇಲ್‌ಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ದೇಹದ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಮದ ಮುಳ್ಳುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಮೀನು ಉಬ್ಬಿದಾಗ ಈ ಮುಳ್ಳುಗಳು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ.<ref name="Shono">{{cite journal |last=Shono |first=T. |last2=Thiery |first2=A. P. |last3=Cooper |first3=R. L. |last4=Kurokawa |first4=D. |last5=Britz |first5=R. |last6=Okabe |first6=M. |last7=Fraser |first7=G. J. |year=2019 |title=Evolution and Developmental Diversity of Skin Spines in Pufferfishes |journal=iScience |volume=19 |pages=1248–1259 |doi=10.1016/j.isci.2019.06.003 |pmc=6831732 |pmid=31353167 |access-date=13 August 2026 }}</ref> ಪಫರ್‌ಫಿಷ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಮುಖ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಾಗಿರುವ '''ಟೆಟ್ರೋಡೋಟಾಕ್ಸಿನ್''' ಎಂಬ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ನರ ವಿಷವೂ ಈ ಪ್ರಭೇದದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಷವು ಚರ್ಮದ ಮೇಲ್ತ್ವಚೆ, ಅಂಡಾಶಯಗಳು ಮತ್ತು ಯಕೃತ್ತಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಬಹುದು.<ref name="CDC">{{cite web |title=Tetrodotoxin: Biotoxin |url=https://www.cdc.gov/niosh/ershdb/emergencyresponsecard_29750019.html |publisher=Centers for Disease Control and Prevention |date=25 May 2023 |access-date=12 May 2024 }}</ref> == ''ಕ್ಯಾರಿನೋಟೆಟ್ರಾಡಾನ್ ಇಮಿಟೇಟರ್'' ಜೊತೆ ಹೋಲಿಕೆ == ''ಕ್ಯಾರಿನೋಟೆಟ್ರಾಡಾನ್ ಇಮಿಟೇಟರ್'' ಎಂಬ ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಭೇದವು ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್‌ಗೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎರಡೂ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸಮಾನ ಗಾತ್ರ, ದೇಹಾಕೃತಿ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಒಂದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರಬಹುದು.<ref name="BritzKottelat"/> ''ಕ್ಯಾರಿನೋಟೆಟ್ರಾಡಾನ್ ಇಮಿಟೇಟರ್'' ಅನ್ನು 1999ರವರೆಗೆ ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್‌ನದೇ ಪ್ರಭೇದವೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಎರಡನ್ನೂ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="BritzKottelat"/> ''ಕ್ಯಾರಿನೋಟೆಟ್ರಾಡಾನ್ ಇಮಿಟೇಟರ್''ನಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಮಚ್ಚೆಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು ಮಂದವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅದರ ದೇಹದ ಮುಳ್ಳುಗಳೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಗಂಡು ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಗಾಢ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಿನುಗುವ "ಕಣ್ಣಿನ ಮಡಚು" ಗುರುತು ''C. imitator''ನ ಗಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="BritzKottelat"/> == ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ವಾಸಸ್ಥಾನ == ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್ ಉಪ್ಪುನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ನದಿಗಳು, ಸರೋವರಗಳು ಹಾಗೂ ನದೀಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ.<ref name="IUCN"/><ref name="Devi2000">{{cite journal |last=Devi |first=K. R. |last2=Indra |first2=T. J. |last3=Raghunathan |first3=M. B. |year=2000 |title=On a report of ''Tetraodon (Monotretus) travancoricus'', from south Kanara, Karnataka, India |journal=Journal of the Bombay Natural History Society |volume=97 |issue=3 |pages=441–443 |url=https://archive.org/ |access-date=4 May 2022 }}</ref> ಇದು ಸಿಹಿನೀರಿನ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಒಳಗೇ ಚಲಿಸುವ ಪೊಟಮೋಡ್ರೋಮಸ್ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಟ್ಟ ಸಸ್ಯಾವರಣವಿರುವ ನಿಧಾನಗತಿಯ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರ ನೀರಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಜಲ್ಲಿ, ಬಂಡೆ, ಮರಳು, ಸಿಲ್ಟ್ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ತಳಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="FishBase"/> ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಕನಿಷ್ಠ 13 ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರ, ನೀಲಂಬೂರು ಪ್ರದೇಶದ ನೀರಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ನೇಯ್ಯಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಯಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲಾರ್ ಹೊಳೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದರ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ.<ref name="Anupama">{{cite journal |last=Anupama |first=K. M. |last2=Harikrishnan |first2=M. |year=2015 |title=Improved survival of Malabar puffer fish, ''Carinotetraodon travancoricus'' (Hora and Nair, 1941) in planted aquaria |journal=International Journal of Environmental Sciences |volume=6 |issue=1 |pages=138–144 |doi=10.6088/ijes.6016 |access-date=13 August 2026 }}</ref> ಭರತಪುಳ ಮತ್ತು ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಮಂಡಲ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಭೇದ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ನೀರು ತುಂಬಿದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಹಳ್ಳಗಳು, ಕೆರೆಗಳು, ನೀರಾವರಿ ಕಾಲುವೆಗಳು, ಕೃತಕ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿನ ಹಳೆಯ ಜಲಮೂಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref name="Bharathapuzha">{{cite journal |last=Bijukumar |first=A. |last2=Philip |first2=S. |last3=Ali |first3=A. |last4=Sushama |first4=S. |last5=Raghavan |first5=R. |year=2013 |title=Fishes of River Bharathapuzha, Kerala, India: diversity, distribution, threats and conservation |journal=Journal of Threatened Taxa |volume=5 |issue=15 |pages=4979–4993 |doi=10.11609/JoTT.o3640.4979-93 |access-date=13 August 2026 }}</ref> ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜಲಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಗೆ ನೀರಿನ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮೂಲಕ ಉದ್ದೇಶರಹಿತವಾಗಿ ಹರಡುವಿಕೆಯೂ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Easa">{{cite journal |last=Easa |first=P. S. |last2=Basha |first2=C. C. |year=1995 |title=A Survey on the Habitat and Distribution of Stream Fishes in the Kerala part of Nilgiri Biosphere Reserve |journal=Kerala Forest Research Report |volume=104 |url=https://docs.kfri.res.in/ |access-date=6 May 2022 }}</ref> ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ pH 7.5–8.3 ಮತ್ತು 22–28 °C ತಾಪಮಾನವಿರುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="FishBase"/> == ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿ == ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್ ಅನ್ನು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ '''ಅಪಾಯಸನ್ನಿಹಿತ''' (Vulnerable) ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="IUCN"/> ಇದರ ಕಾಡು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣ, ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಅರಣ್ಯನಾಶ, ಮಲಿನಜಲದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅತಿಯಾದ ಹಿಡಿತ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="IUCN"/> ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರೂ, ಅಂತಹ ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಕವಾದ ಪ್ರಮಾಣಾತ್ಮಕ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ. 2010ರ ಕೆಲವು ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ 2005ರಿಂದ 2015ರವರೆಗೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 30–40% ಕುಸಿತ ಸಂಭವಿಸಬಹುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೊಂದು ಅಧ್ಯಯನವು 2005ರಿಂದ 2010ರಲ್ಲಿಯೇ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಮಾಣದ ಕುಸಿತ ಸಂಭವಿಸಿರಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿತು.<ref name="IUCN"/> == ಆಹಾರ ಮತ್ತು ವರ್ತನೆ == ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪ್ರಾಣಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೀಟಗಳ ಲಾರ್ವಾಗಳು, ಜಲಚರ ಸಣ್ಣ ಜೀವಿಗಳು, ಕ್ರಸ್ಟೇಶಿಯನ್‌ಗಳು, ಆನೆಲಿಡ್‌ಗಳು, ನೀರಿನ ಚಿಗಟಗಳು, ರೋಟಿಫರ್‌ಗಳು, ಕೋಪಿಪೋಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸೀಡ್ ಶ್ರಿಂಪ್‌ಗಳು ಇದರ ಆಹಾರದ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.<ref name="Mercy"/> ವಿವಿಧ ಜಲಚರ ಕೀಟಗಳ ಲಾರ್ವಾಗಳಾದ ಒಡೊನಾಟಾ, ಹೆಮಿಪ್ಟೆರಾ, ಮೇಫ್ಲೈ ಮತ್ತು ಈಗೆಗಳ ಲಾರ್ವಾಗಳನ್ನೂ ಇದು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಸಸ್ಯಪದಾರ್ಥ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಡಯಾಟಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಶೈವಲಗಳೂ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವಾಗ ತಪ್ಪಾಗಿ ಒಳಗೆ ಹೋದ ಮರಳು ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಇದರ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.<ref name="Mercy"/> ಅಕ್ವೇರಿಯಂನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳಿಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆಹಾರ ನೀಡುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಸಣ್ಣ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಶಂಖುಗಳು, ಸಣ್ಣ ಶ್ರಿಂಪ್‌ಗಳು, ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಮಸ್ಸೆಲ್ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಇತರ ಶೆಲ್‌ಫಿಷ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ. ಜೀವಂತ ಸೊಳ್ಳೆ ಲಾರ್ವಾಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಣ್ಣ ಜಲಚರ ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.<ref name="Hellweg"/> ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಈಜುವ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜಲಮೂಲದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಇತರ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಇದು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಮೀನುಗಳೂ ಇರಬಹುದು.<ref name="Doi">{{cite journal |last=Doi |first=Hiroyuki |last2=Sakai |first2=Harumi |last3=Yamanoue |first3=Yusuke |last4=Sonoyama |first4=Takayuki |last5=Ishibashi |first5=Toshiaki |year=2015 |title=Spawning of eight Southeast Asian brackish and freshwater puffers of the genera Tetraodon and Carinotetraodon in captivity |url=https://archive.org/details/fisheries-science_2015-03_81_2/page/291 |journal=Fisheries Science |volume=81 |issue=2 |pages=291–299 |doi=10.1007/s12562-014-0842-7 |access-date=13 August 2026 }}</ref> ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜನವರಿಯಿಂದ ಮೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಅತೀ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸಾಕಿದಾಗ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ತೂಕದ ಕುಸಿತ ಕಂಡುಬರಬಹುದು.<ref name="Anupama"/> == ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ == ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢ ಗಂಡುಗಳು ಡಿಸೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಜನವರಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಗರಿಷ್ಠ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಅವಧಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇಯಿಂದ ಆಗಸ್ಟ್‌ವರೆಗೆ, ಅಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ ಮಳೆಗಾಲದ ಅವಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Reproduction">{{cite journal |last=Doi |first=Hiroyuki |last2=Sakai |first2=Harumi |last3=Yamanoue |first3=Yusuke |last4=Sonoyama |first4=Takayuki |last5=Ishibashi |first5=Toshiaki |year=2015 |title=Spawning of eight Southeast Asian brackish and freshwater puffers of the genera Tetraodon and Carinotetraodon in captivity |url=https://archive.org/details/fisheries-science_2015-03_81_2/page/291 |journal=Fisheries Science |volume=81 |issue=2 |pages=291–299 |doi=10.1007/s12562-014-0842-7 |access-date=13 August 2026 }}</ref> ಪಂಬಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅರ್ಧಭಾಗ ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರೌಢತೆಗೆ ತಲುಪುವ ಕನಿಷ್ಠ ಗಾತ್ರ ಸುಮಾರು 1.83 ಸೆಂ.ಮೀ. ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಪ್ರೌಢತೆಗೆ ತಲುಪುವ ವೇಗದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು.<ref name="Reproduction"/> ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಮೀನುಗಳ ಬೆನ್ನು ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮಧ್ಯರೇಖೆಯ ಚರ್ಮದ ಮಡಚುಗಳು ಕಂದು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಮೀನುಗಳ ಹೊಟ್ಟೆ ಉಬ್ಬುತ್ತದೆ. ಸಂಭೋಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಅದರ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಕಚ್ಚುತ್ತದೆ.<ref name="Doi"/> ಅಕ್ವೇರಿಯಂನಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಮೀನುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಜಾವಾ ಮಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಸಸ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ತಳಪದರದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆ ಇಡುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1–5 ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ. ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಸರಾಸರಿ ವ್ಯಾಸ ಸುಮಾರು 1.43 ಮಿ.ಮೀ. ಆಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Doi"/> ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟ ನಂತರ ಗಂಡು ಮೀನು ಅವುಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಫಲವತ್ತಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು ಐದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲಾರ್ವಾಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತವೆ, 27 °C ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಅವಧಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಬಂಧನದಲ್ಲಿರುವ ಮರಿಮೀನುಗಳಿಗೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇನ್‌ಫ್ಯೂಸೋರಿಯಾ ಮತ್ತು ರೋಟಿಫರ್‌ಗಳಂತಹ ಅತಿ ಸಣ್ಣ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಸುಮಾರು ಒಂದು ವಾರದ ನಂತರ ರಕ್ತಹುಳು ಮತ್ತು ಬ್ರೈನ್ ಶ್ರಿಂಪ್ ನೀಡಬಹುದು.<ref name="Doi"/> ಲಾರ್ವಾಗಳು ಹೊರಬರುವಾಗ ಸರಾಸರಿ 3.15 ಮಿ.ಮೀ. ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಕಣ್ಣುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಕ್ ಸ್ಯಾಕ್ ಬಹುತೇಕ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಆರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮರಿಮೀನುಗಳು ಈಜಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Doi"/> ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ನಿಖರ ಆಯುಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಮರ್ಪಕ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲ. ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಐದು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಬದುಕಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ.<ref name="Hellweg"/> == ಮನುಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ == 1941ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದಾಗ, ಕೆ. ಕೆ. ನಾಯರ್ ಅವರು ಮಕ್ಕಳು ಈ ಸಣ್ಣ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಆಟದ ವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು.<ref name="HoraNair"/> ಸ್ಥಳೀಯ ಮೀನುಗಾರರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಕಪ್ಪೆಯ ಮರಿಗಳಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ಮೀನು ಅಥವಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಮಾನವ ಸಂಬಂಧ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಮೀನು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref name="Mercy"/> ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರ, ಆಕರ್ಷಕ ಬಣ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ತನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಪಫರ್‌ಫಿಷ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಹವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಜೀವಂತ ಶಂಖುಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ತಿನ್ನುವ ಕೆಲವು ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಅಕ್ವೇರಿಯಂನಲ್ಲಿ ಶಂಖುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಬಹುದು.<ref name="Hellweg"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://www.iucnredlist.org/species/166591/174788004 IUCN Red List – ''Carinotetraodon travancoricus''] * [https://www.fishbase.se/summary/Carinotetraodon-travancoricus.html FishBase – ''Carinotetraodon travancoricus''] * [https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4Y5L5 Catalogue of Life – ''Carinotetraodon travancoricus'']{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ವರ್ಗ:Tetraodontidae]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಮೀನುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೀನುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಮೀನುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮೀನುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಮೀನುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1941ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಜೀವಿಗಳು]] 42ark53yo95xl8mlvqy7ozb1qcbtrem 0 180396 1427509 1384259 2026-09-06T21:23:39Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427509 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ಶಬರಿಮಲ ಶ್ರೀ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕೇರಳಂ | image = Sabarimala 2.jpg | caption = ಶಬರಿಮಲ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯ ಸಮುಚ್ಛಯ | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_caption = ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನ (ಕೇರಳ) | coordinates = {{coord|9|26|04.6|N|77|04|53.0|E|display=inline,title}} | country = [[ಭಾರತ]] | state = [[ಕೇರಳಂ]] | district = [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] | location = [[ಶಬರಿಮಲ]] | elevation_m = 1260 | deity = [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ]] | festival = [[ಮಕರವಿಳಕ್ಕು]], [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]] (14 ಜನವರಿ) | architecture = [[ಕೇರಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇರಳ ವಾಸ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರ) | temple_board = [[ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ]] | temple_quantity = | monument_quantity = | completed = 11ನೇ ಶತಮಾನ (ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಳ) | creator = ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಆರ್ಯನ್ ಕೇರಳ ವರ್ಮ (ಅಯ್ಯಪ್ಪ), ಪಂಡಾಳಂ ರಾಜ | website = {{URL|https://sabarimala.kerala.gov.in/}} | functional_status = ಸಕ್ರಿಯ (ನಿಯಂತ್ರಿತ ಯಾತ್ರಾ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ) }} '''ಶಬರಿಮಲ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ'''<ref>{{Cite web |title=Home {{!}} Sabarimala |url=https://sabarimala.kerala.gov.in/ |access-date=2024-01-21 |website=sabarimala.kerala.gov.in}}</ref> (മലയാളം: ശബരിമല ശ്രീ ധർമ്മ ശാസ്താ ക്ഷേത്രം) ({{IPA|ml|ʃabəɾimala}}) [[ಶಾಸ್ತಾ (ದೇವತೆ)|ಶ್ರೀ ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತಾ]] ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ|ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪ]] ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವರು [[ಶಿವ]] ಮತ್ತು [[ಮೋಹಿನಿ]] ([[ವಿಷ್ಣು]] ದೇವರ ಸ್ತ್ರೀ [[ಅವತಾರ]]) ದೇವತೆಗಳ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ,<ref>{{cite web |date=2019-08-04 |title=Mohini – The Only Female Avatar of Lord Vishnu |url=https://vedicfeed.com/mohini-female-avatar-of-lord-vishnu/ |publisher=Vedicfeed}}</ref> ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಶಬರಿಮಲ (ಸ್ಥಳ)|ಶಬರಿಮಲ ಬೆಟ್ಟ]]ದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು [[ಪೆರಿಯಾರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ|ಪೆರಿಯಾರ್ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ 18 ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=The Story Of Sabarimala: Origin, Beliefs And Controversy Over Women Entry |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/the-story-of-sabarimala-origin-beliefs-and-controversy-on-women-entry-1933477 |access-date=2023-11-02 |website=NDTV.com}}</ref> ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಾರ್ಷಿಕ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 10 ರಿಂದ 15 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಕ್ತರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=2011-01-15 |title=Why millions throng Sabarimala shrine |newspaper=DailyBhaskar |url=http://daily.bhaskar.com/article/NAT-TOP-why-millions-throng-sabarimala-shrine-1755207.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110116063414/http://daily.bhaskar.com/article/NAT-TOP-why-millions-throng-sabarimala-shrine-1755207.html |url-status=dead |archive-date=16 January 2011 |access-date=2016-12-02}}</ref><ref>{{Cite news |title=Indo-Americans shocked at Sabarimala tragedy |newspaper=Sify |url=http://www.sify.com/news/indo-americans-shocked-at-sabarimala-tragedy-news-international-lbpqadcabij.html |url-status=dead |access-date=2016-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515015423/http://www.sify.com/news/indo-americans-shocked-at-sabarimala-tragedy-news-international-lbpqadcabij.html |archive-date=2011-05-15}}</ref><ref>{{Cite news |date=2014-12-27 |title=Record collection at Sabarimala |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/record-collection-at-sabarimala/article6730315.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021232303/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/record-collection-at-sabarimala/article6730315.ece |archive-date=2018-10-21}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-09-28 |title=Women to enter Sabarimala temple today: Weird laws against women from all over the world |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/sabarimala-temple-ends-ban-on-women-kerala-1351711-2018-09-28 |publisher=India Today}}</ref> ದೇವಾಲಯವು ''ಮಂಡಲ ಪೂಜಾ'' ದಿನಗಳಲ್ಲಿ (ಸರಿಸುಮಾರು 15 ನವೆಂಬರ್ ರಿಂದ 26 ಡಿಸೆಂಬರ್),<ref>{{Cite news |url=https://chennaivision.com/sabarimala-temple-opening-dates-2018/ |title=Sabarimala Temple Opening Dates 2018 to 2019 – Chennaivision |date=2018-01-01 |work=Chennaivision |access-date=2018-01-16 |archive-date=13 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113035503/https://chennaivision.com/sabarimala-temple-opening-dates-2018/ |url-status=dead }}</ref> ''[[ಮಕರವಿಳಕ್ಕು]]'' ಅಥವಾ [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]] (14 ಜನವರಿ), ಮಹಾ ತಿರುಮಲ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ (14 ಏಪ್ರಿಲ್), ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್|ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳ]] ಮೊದಲ ಐದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪೂಜೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಭಾರತೀಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಸಮ್ಮಿಳನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |last=CK |first=Faisal |date=2018-11-20 |title=Sabarimala epitomises confluence of various faiths in India |url=https://www.nationalheraldindia.com/opinion/sabarimala-epitomises-confluence-of-various-faiths-in-india |access-date=2023-11-02 |website=National Herald |language=en}}</ref> == ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ದಂತಕಥೆಗಳು == ''[[ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ]]''ದ ಪ್ರಕಾರ, [[ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನ]] ಪ್ರಸಂಗದ ನಂತರ, ಹಿಂದೂ ದೇವರು [[ಶಿವ]] ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿ ಪಾರ್ವತಿ [[ವೈಕುಂಠ]]ಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ದೇವರು [[ವಿಷ್ಣು]] ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿ [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ]]ಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಶಿವನು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ [[ಮೋಹಿನಿ]] ಅವತಾರವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಕೇಳಿದನು. ವಿಷ್ಣು ಮೋಹಿನಿಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡನು, ಮತ್ತು ಶಿವನು ತಕ್ಷಣವೇ ಅವಳತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತನಾದನು. ಮೋಹಿನಿ ಓಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು, ಮತ್ತು ಶಿವನು ಅವಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿದನು. ಅವರ ಒಕ್ಕೂಟವು [[ಶಾಸ್ತಾ (ದೇವತೆ)|ಶಾಸ್ತಾ]] ದೇವರ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅದರ ನಂತರ, ಶಿವನು ಆ ಕಾರ್ಯದಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿ ನಂತರ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸಗಳಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ. ಶಾಸ್ತಾವನ್ನು ಹರಿಹರಪುತ್ರ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಮತ್ತು ಹರ (ಶಿವ) ಅವರ ಪುತ್ರ. ಶಾಸ್ತಾ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೋಹಿನಿಯ ತೊಡೆಯಿಂದ ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ ಏಕೆಂದರೆ ಮೋಹಿನಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಗರ್ಭವಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite book |last=Rao |first=T.A. Gopinath |title=Elements of Hindu Iconography |year=1914 |publisher=Dalcassian Publishing Company |location=Delhi |pages=Vol.Two, Part II, p.486–487}}</ref> ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಶಾಸ್ತಾದ ಒಂದು ರೂಪ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Jayashankar |first=S |title=Temples of Kerala |year=1997 |publisher=Directorate of Census Operations |location=Trivandrum |pages=159}}</ref> ಶಾಸ್ತಾ ಪೂಜೆಯು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>''Asian Mythologies'' |Yves Bonnefoy |University of Chicago Press, 15 May 1993</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/shrines-for-sastha-in-eight-forms/article5425348.ece |title=Shrines for Sastha, in eight forms |newspaper=The Hindu |access-date=2016-12-02}}</ref> [[ಕುಳತ್ತುಪುಳ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕುಳತ್ತುಪುಳ]], [[ಆರ್ಯಂಕಾವು ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಆರ್ಯಂಕಾವು]], [[ಅಚಂಕೋವಿಲ್ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಅಚಂಕೋವಿಲ್]], ಶಬರಿಮಲ, ಮತ್ತು [[ಪೊನ್ನಾಂಬಲಮೇಡು|ಪೊನ್ನಾಂಬಲಮೇಡು]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಐದು ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯಗಳು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರವಾದ [[ಪರಶುರಾಮ]]ನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":5">{{Cite book |last=Vaidyanathan |first=K.R |title=Temple and Legends of Kerala |publisher=BHARATIYA VIDYA BHAVAN |year=1982 |pages=70–75}}</ref> ಕುಳತ್ತುಪುಳದಲ್ಲಿ, ಶಾಸ್ತಾವನ್ನು ಬಾಲ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಯಂಕಾವು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಅವನನ್ನು ಹದಿಹರೆಯದ ''[[ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ]]'' ಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಚಂಕೋವಿಲ್ ದೇವಾಲಯವು ದೇವರ [[ಗೃಹಸ್ಥ]] ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯರಾದ ಪುಷ್ಕಲ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣರೊಂದಿಗೆ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವು ದೇವರ [[ವಾನಪ್ರಸ್ಥ]] ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಪೊನ್ನಾಂಬಲಮೇಡು ಅಥವಾ ಕಾಂತಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ದೇವರನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ''[[ಯೋಗಿ]]'' ಆಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=":5" /><ref>{{Cite book |last=Sekar |first=Radhika |title=The Sabarimalai Pilgrimage ad Ayyappan Cultus |publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private limited |year=1992 |isbn=81-208-1056-2 |edition=1st |location=Delhi |pages=19}}</ref> === ಮಣಿಕಂಠನ ದಂತಕಥೆ === ಋಷಿ ಸೂತರು ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಹೇಗೆ ಜನಿಸಿದರು ಎಂಬ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದರು, ಇದು ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಒಂದು ಪಠ್ಯವಾದ ''ಭೂತ್ನಾಥೋಪಾಖ್ಯಾನಂ'' ಪ್ರಕಾರ. ದೇವಿ [[ದುರ್ಗಾ]] ರಾಕ್ಷಸ [[ಮಹಿಷಾಸುರ]]ನನ್ನು ಕೊಂದ ನಂತರ, ಅವನ ಸಹೋದರಿ [[ಮಹಿಷಿ]] ''ದೇವ''ರ (ದೇವತೆಗಳು) ಮೇಲೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಗಮಿಸಿದಳು. ಮಹಿಷಿಯು ತೀವ್ರವಾದ [[ತಪಸ್ಯೆ]]ಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ, [[ಬ್ರಹ್ಮ]] ಅವಳಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು ಮತ್ತು ಮಹಿಷಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಅಜೇಯಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವರಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಮನುಷ್ಯ ಮಾತ್ರ ಅವಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಹುದು ಎಂಬ ಷರತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ. ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವ ಎಂದಿಗೂ ಮಗುವನ್ನು ಹೆರುತ್ತಾರೆಂದು ತಿಳಿದು, ಮಹಿಷಿ ಅಹಂಕಾರಿಯಾದಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಳು, ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಎಲ್ಲರನ್ನು ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಕೊಂದಳು. ದೇವತೆಗಳು ಭಯಭೀತರಾದರು ಮತ್ತು ಅಸಹಾಯಕರಾದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು. ಶಿವ ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿಯ ಅವತಾರವನ್ನು ತಾಳಿದ ವಿಷ್ಣು ಅವರ ಒಕ್ಕೂಟವು ಮಣಿಕಂಠನ (ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವನು) ಎಂಬ ಮಗನನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಮಣಿಕಂಠನನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಂಪಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಲಾಯಿತು. ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಪಾಂತಳಂ ರಾಜವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ರಾಜಶೇಖರನು ಈ ಮಗುವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡನು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ರಾಣಿ ಮಗುವನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಮಣಿಕಂಠನನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಒಂದು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದನು. ಅವನು ರಾಣಿಯು ತನ್ನ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವಂತೆ ಕೇಳಿದನು, ಹುಲಿಯ ಹಾಲನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ತಾನು ಗುಣಮುಖಳಾಗಬಲ್ಲೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡನು. ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷದ ಮಣಿಕಂಠನು ತನ್ನ ದತ್ತು ತಾಯಿಗಾಗಿ ಹುಲಿಯ ಹಾಲನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಕಾಡಿನತ್ತ ಸಾಗಿದನು. ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ, ಅವನು ಮಹಿಷಿಯನ್ನು ಕೊಂದನು. ಮಹಿಷಿಯ ಮರಣಕ್ಕೆ ದೇವತೆಗಳು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. [[ಇಂದ್ರ]], [[ಅಗ್ನಿ]], [[ವರುಣ]], [[ವಾಯು]] ಮತ್ತು [[ಕುಬೇರ]] ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ದೇವತೆಗಳು ಹುಲಿಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡವು, ಅದನ್ನು ಮಣಿಕಂಠನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ಬಳಸಿದನು. ರಾಜಶೇಖರನು ಮಣಿಕಂಠನನ್ನು ಹುಲಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನೋಡಿದ ತಕ್ಷಣ, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಹಿಂದಿನ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಮುಂದಾದನು, ಆದರೆ ಮಣಿಕಂಠನು ಅವನನ್ನು ತಡೆದು, ಮಹಿಷಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ದೈವಿಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಾನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ರಾಜಶೇಖರನು ನಂತರ ಮಣಿಕಂಠನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು, ಅವನು ವಾಸಿಸಲು ದೇವಾಲಯವು ಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಮಣಿಕಂಠನು ತನ್ನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಕೇಳಿದನು. ಮಣಿಕಂಠನು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಾಣವನ್ನು ಎಸೆದನು. ಬಾಣವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶಬರಿಮಲ ಬೆಟ್ಟದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮಣಿಕಂಠನು ರಾಜನು ನೆಲದಿಂದ ಶಿಖರದವರೆಗೆ ಕೇವಲ 18 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ನಂತರ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಏರಿದನು.<ref>{{Cite book |last=Sekar |first=Radhika |title=The Sabarimali Pilgrimage and Ayyappan Cultus |publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Limited |year=1992 |isbn=81-208-1056-2 |edition=1st |location=Delhi |pages=15–16}}</ref> ರಾಜಶೇಖರನು ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ನೆಲದಿಂದ 18 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು. [[ಪರಶುರಾಮ]]ನು ಅವನ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಪರಶುರಾಮನು ಮಣಿಕಂಠನ ಪವಿತ್ರ ಕಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ವಿಗ್ರಹವು ಮಣಿಕಂಠನನ್ನು ಅಯ್ಯಪ್ಪನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಯೋಗದ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಅವನ ಬಲಗೈ [[ಅಭಯಮುದ್ರೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ, ಎಡಗೈ ಎಡ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ, ಕಾಲುಗಳು ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದೆ. === ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಂತಕಥೆಗಳು === [[File:Sabarimala temple during Periyar butterfly survey at Sabarimala, 2014 (5).jpg|thumb|ಪಥಿನೇಟ್ಟಂಪಾಡಿಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಲಿಯಕಡುತ್ತ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ & ಕರುಪ್ಪೈ ಅಮ್ಮಾರ್ಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯ]] ''ವಲಿಯಕಡುತ್ತ ಸ್ವಾಮಿ'' (ಹಿರಿಯ ಕಡುತ ಸ್ವಾಮಿ) ಮತ್ತು ''ಕೊಚುಕಡುತ್ತ ಸ್ವಾಮಿ'' (ಕಿರಿಯ ಕಡುತ ಸ್ವಾಮಿ), ಇಬ್ಬರೂ ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಸೇನಾಪತಿಗಳು. ವಲಿಯಕಡುತ್ತರ್ ಪಂಡಾಳಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು, ಆದರೆ ಕೊಚುಕಡುತ್ತರ್, ಇಂಜಿಪರೈ ಕಳರಿಯ ಕುಶಲ ಯೋಧ, ಅವರ ಸಹಾಯಕರಾದರು. ಒಟ್ಟಿಗೆ, ಅವರು ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಹೋರಾಡಿ, ಕರಿಮಲ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಉದಯನ ಇಂಜಿಪರೈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಕೊಚುಕಡುತ್ತ ಎರಡೂ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೂ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಮಾಧಿಗೆ ಮರಳಿದಾಗ, ಕೊಚುಕಡುತ್ತ ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿದು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web |title=வலியகடுத்த சுவாமி மற்றும் கொச்சுகடுத்த சுவாமி {{!}} சபரிமலையின் துணிச்சலான படைவீரகள் |url=https://www.keralatourism.org/sabarimala/ |access-date=2025-12-30 |website=Sabarimala |language=ta}}</ref> ಅವರ ದೇವಾಲಯವು ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ಇದೆ.<ref name=":11">{{Cite web |last=ഓണ്‍ലൈന്‍ |first=ജന്മഭൂമി |date=2024-11-15 |title=പുണ്യദര്‍ശന പാതയില്‍ പമ്പ മുതല്‍ സന്നിധാനം വരെ |url=https://janmabhumi.in/2024/11/15/3306446/samskriti/from-pampa-to-sannidhanam-on-punyadarshan-path/ |access-date=2025-12-30 |website=Janmabhumi |language=en-US}}</ref> ವಲಿಯಕಡುತ್ತ ದೇವಾಲಯವು ''ಪಥಿನೇಟ್ಟಾಂಪಾಡಿ'' (ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ) ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.<ref name=":12">{{Cite web |title=Upadevadhas {{!}} Sabarimala |url=https://sabarimala.kerala.gov.in/index.php/upadevadhas |access-date=2025-12-30 |website=sabarimala.kerala.gov.in}}</ref>{{AI-retrieved source|date=December 2025}} ''ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ'' ಮತ್ತು ''ಕರುಪ್ಪೈ ಅಮ್ಮ'' ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು, ಅವರು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗೆ ''ಉದಯನ''ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯವು ''ಪಥಿನೇಟ್ಟಾಂಪಾಡಿ''ಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.<ref name=":11" /><ref name=":12" /> === ರಾಮನೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕ === [[File:Sabaripeedam 1.jpg|thumb|ಶಬರೀಪೀಠಂ, ಭಗವಾನ್ ರಾಮನಿಂದ ಶಬರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷ ದೊರೆತ ಸ್ಥಳ]] [[ಶಬರಿ]] [[ರಾಮಾಯಣ]]ದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಮನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಭಕ್ತಳು. ಶಬರಿಮಲ ಎಂದರೆ ಅಕ್ಷರಶಃ "ಶಬರಿಯ ಬೆಟ್ಟ" ಎಂದು ಅರ್ಥ.<ref name=":6">{{Cite news |date=2018-10-18 |title=What you might want to know about Sabarimala |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/et-explains/what-you-might-want-to-know-about-sabarimala/articleshow/66273712.cms |access-date=2023-03-20 |issn=0013-0389}}</ref> ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಬರಿಯು ಋಷ್ಯಮೂಕ ಪರ್ವತದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಋಷಿ ಮತಂಗನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಳು. ಅವನು ಅವಳ ಗುರುಗಳಾದನು, ಮತ್ತು ಅವಳು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದಳು. ಮತಂಗನು ತನ್ನ ಮರಣಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ರಾಮನು ಅವಳಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಬರುತ್ತಾನೆಂದು ಮುನ್ನುಡಿದನು. ರಾಮನ ಆಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುವಂತೆ ಅವನು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಆ ಸಮಯದಿಂದ, ಶಬರಿಯು ರಾಮನಿಗಾಗಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಪ್ರತಿದಿನ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಒಂದನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು, ಅದನ್ನು ರುಚಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಳು, ಮತ್ತು ಅದು ಸಿಹಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ತನ್ನ ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತಿದ್ದಳು, ಕಹಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು ಏಕೆಂದರೆ ರಾಮನಿಗೆ ಸಿಹಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಅವಳು ಬಯಸಿದ್ದಳು. ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವಾಗ, ರಾಮನು ಶಬರಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಶಬರಿಯು ತಾನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ತಿನ್ನಿಸಿದಳು.<ref name=":7">{{Cite web |title=Why Lord Ayyappa shrine is called Sabarimala temple |url=https://www.indiatoday.in/india/story/why-lord-ayyappa-shrine-is-called-sabarimala-temple-1390621-2018-11-17 |access-date=2023-03-20 |website=India Today |date=17 November 2018 |language=en}}</ref> ರಾಮನು ಶಬರಿಗೆ [[ಮೋಕ್ಷ]]ವನ್ನು ನೀಡಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ''ಶಬರೀ ಪೀಠಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=It's pure spiritual bliss to trek from Pampa to Sabarimala |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2022/11/29/sabarimala-pilgrimage-all-you-need-to-know-about-the-spiritual-trek-live.html |access-date=2025-12-23 |website=onmanorama.com |language=en |archive-date=2026-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106060902/https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2022/11/29/sabarimala-pilgrimage-all-you-need-to-know-about-the-spiritual-trek-live.html |url-status=dead }}</ref> ರಾಮನು ಒಬ್ಬ ದೈವಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು ಮತ್ತು ಅವನು ಯಾರೆಂದು ಹೇಳಲು ಶಬರಿಗೆ ಕೇಳಿದನು. ಅದು ಶಾಸ್ತಾ (ಅಯ್ಯಪ್ಪ) ಎಂದು ಶಬರಿ ಹೇಳಿದಳು. [[ಶಾಸ್ತಾ (ದೇವತೆ)|ಶಾಸ್ತಾ]] ಕೂಡ ರಾಮನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಅಭಿವಂದಿಸಿದನು.<ref name=":6" /><ref name=":7" /> == ದೇವಾಲಯ == {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = | background color = #FFFFFF | header = ಶಬರಿಮಲ ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ | image1 = Sannidhanam sabarimala.jpg | caption1 = ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯ | image2 = Sabaripeedam at sabarimala.jpg | width2 = | caption2 = ಶಬರೀಪೀಠಂ | width3 = | border = 2px | header_align = center | image4 = 18 steps at sabarimala.jpg | width4 = | caption4 = ಪಥಿನೇಟ್ಟಂಪಾಡಿ, ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ 18 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು | width5 = | caption5 = ತಿರುಮುಟ್ಟಂ | image6 = Sabarimala Garbhagudi.jpg | width6 = | caption6 = ಗರ್ಭಗುಡಿ | total_width = | alt1 = }} === ಇತಿಹಾಸ === ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ತರ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. [[ಪಂಡಾಳಂ ರಾಜವಂಶ|ಪಂಡಾಳಂ ರಾಜ ಕುಟುಂಬ]]ವು 1793 ರಲ್ಲಿ ಅಡಮಾನ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಅದು ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಆದಾಯದ ಆದಾಯವನ್ನು [[ತಿರುವಾಂಕೂರು|ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತೆಯಿಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>Pandalam adamaanam, Malayalam year 969, in T.K. Velupillai, Travancore</ref> ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳು 1818 ರ ಹಿಂದಿನವು, ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಬಿ. ಎಸ್. ವಾರ್ಡ್ ದೇವಾಲಯದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 10,000–15,000 ಭಕ್ತರು ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು, ಇದು ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದೇವಾಲಯವು ಈಗಾಗಲೇ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=":10">{{cite news |last=Shenoy Karun |first= |date=24 October 2018 |title=Sabarimala temple: Popularity began to grow only in 1930s |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/popularity-began-to-grow-in-1930s/articleshow/66340490.cms |access-date=30 December 2025 |work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web |title=Memoir of the Survey of the Travancore and Cochin States |url=https://www.theweek.in/news/india/2018/11/22/british-era-survey-report-says-sabarimala-ban-existed-even-200-years-ago.amp.html |access-date=30 December 2025 |publisher=Kerala Gazetteers Department (reprint) }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1863 ರಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಕಾನರ್ ಶಬರಿಮಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book |author1=Benjamin Swain Ward |author2=Peter Eyre Conner |title=Memoir of the survey of Travancore and Cochin states, Vol. 1 |year=1863 |pages=136 |language=English}}</ref> 1902 ರಲ್ಲಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಬೆಂಕಿ ಅಪಘಾತದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಪೊಲಾಚಿರಾಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಕೊಚುಮ್ಮೆನ್ ಮುತ್ತಾಳಿ, ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ನಿವಾಸಿಗೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು.<ref>{{Cite book |last=Balslev |first=Anindita N.|author-link=Anindita Balslev |title=On World Religions: Diversity, not Dissension |publisher=Sage Publications India Pvt. Ltd. |year=2014 |isbn=9788132118343 |edition=1st |pages=218 |language=English}}</ref> ನಂತರದ ಉಲ್ಲೇಖವು [[ವಿ. ನಾಗಮ್ ಅಯ್ಯ]] ಸಂಕಲಿಸಿದ ಮತ್ತು 1906 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ್ಯ ಕೈಪಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಇದು ವಾರ್ಷಿಕ ಮಂಡಲ ಪೂಜಾ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ 10,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಶಬರಿಮಲಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=":10" /><ref>{{cite book |last=Aiya |first=V. Nagam |url=https://printing.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2018/07/Travancore-State-Manual-1906.pdf |title=The Travancore State Manual, Volume II |publisher=Travancore Government Press |year=1906 |access-date=30 December 2025}}</ref> 1929 ರಲ್ಲಿ, ದಿವಾನ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಎಲ್. ಎ. ಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್ ''ಶಾಸ್ತಾ ಪೂಜೆಯ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು'' ಎಂಬ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಮಕರವಿಳಕ್ಕಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 40,000 ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":10" /> 1950 ರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವು ಬೆಂಕಿಯ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="MenonReport">{{cite book |last1=Menon |first1=K Kesava |url=http://firstministry.kerala.gov.in/wp-content/uploads/pdf/bills/Reports/tmple_arsn.pdf |title=Sabarimala Temple Arson Case |date=1950 |publisher=Government Press |location=Trivandrum |access-date=8 January 2020 |archive-date=26 ನವೆಂಬರ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191126233732/http://firstministry.kerala.gov.in/wp-content/uploads/pdf/bills/Reports/tmple_arsn.pdf |url-status=dead }}</ref> ಯಾವುದೇ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹೊರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ,<ref>{{cite journal |last1=Jeffrey |first1=Robin |date=1980 |title=What the Statues Tell: The Politics of Choosing Symbols in Trivandrum |url=https://archive.org/details/sim_pacific-affairs_fall-1980_53_3/page/494 |journal=Pacific Affairs |volume=53 |issue=3 |page=494 |doi=10.2307/2757305 |jstor=2757305}}</ref> ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಕಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸುಮಾರು ಒಂದೂವರೆ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ [[ಪಂಚಲೋಹ]] (ಐದು ಲೋಹಗಳ ಮಿಶ್ರಲೋಹ) ವಿಗ್ರಹದಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಕೇರಳದ ಚೆಂಗನ್ನೂರಿನ ತಟ್ಟಾವಿಲ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಾದ ನೀಲಕಂಠ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್, ದೇವರ ಮೂಲ ಕಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪಂಚಲೋಹ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ರಾಜಪ್ರಮುಖ ಶ್ರೀ ಚಿತ್ತಿರ ತಿರುನಾಳ್ ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ ಅವರು ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರದ ಎಡವಾಂಕಡನ್ ಟಿ.ಎನ್. ಪದ್ಮನಾಭನ್ ಆಚಾರಿಯವರನ್ನು ಹೊಸ ವಿಗ್ರಹದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |date=24 December 2018 |title=Adivasis stake a claim on Sabarimala |url=https://www.forwardpress.in/2018/12/adivasis-stake-a-claim-on-sabarimala/}}</ref> 1950 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, [[ಪಿ. ಟಿ. ರಾಜನ್]] ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮೂಲಕ, ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಂಚಲೋಹ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಶಬರಿಮಲೈಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref name="faces_of_murukan">{{cite book |last=Clothey |first=Fred W. |title=The Many Faces of Murukan̲: The History and Meaning of a South Indian God |author2=A. K. Ramanujan |publisher=Walter De Gruyter |year=1978 |isbn=978-90-279-7632-1 |page=201}}</ref><ref name="palanivelrajan_obituary1">{{cite news |last=Kumar |first=S. Vijay |date=21 May 2006 |title=Madurai mourns its colossal boss |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.hindu.com/2006/05/21/stories/2006052106160400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070514063306/http://www.hindu.com/2006/05/21/stories/2006052106160400.htm |archive-date=14 May 2007}}</ref> 1969 ರಲ್ಲಿ, ಧ್ವಜಸ್ತಂಭವನ್ನು (''[[ಧ್ವಜ|ಧ್ವಜಸ್ತಂಭ]]'') ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/my-choroonu-was-in-sabarimala-on-my-mothers-lap-tka-nair/articleshow/66003421.cms |title=My 'choroonu' was in Sabarimala on my mother's lap: TKA Nair |access-date=5 March 2020}}</ref> === ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳು === ''ಸನ್ನಿಧಾನಂ'' (ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯ) ಸುಮಾರು 40 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Master Plan for Sabarimala Built Fabric Analysis Module |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/Reports/sabarimala/Vol2_Mod4_Built_frabric_analysis_module.pdf}}</ref><ref name="sanidhanam">{{Cite web |url=http://lordayyappa.com/sabarimala/sannidhanam-sabarimala.php |title=Sannidhanam sabarimala meaning {{!}} Brief on sabarimala sannidhanam |website=lordayyappa.com |access-date=2016-12-02}}</ref><ref name="mala">{{Cite web |url=http://www.sabarimala.org/sannidhanam.htm |title=Sabarimala-The pilgrimage is a symbol of love, equality, and devotion |website=www.sabarimala.org |access-date=2016-12-02}}</ref> ದೇವಾಲಯವು ಚಿನ್ನದ ಲೇಪಿತ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಚಿನ್ನದ ಕಳಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಗರ್ಭಗುಡಿ]], ಎರಡು ''ಮಂಡಪಂ''ಗಳು, ಮತ್ತು ಬಲಿಪೀಠವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ''ಬಲಿಕಲ್ಪುರ''ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Sabarimala Temple's Mandala-Makaravilakku season: The significance of the temple among the pilgrims |url=https://www.news9live.com/knowledge/sabarimala-temple-mandala-makaravilakku-season-the-significance-of-the-temple-among-the-pilgrims-2352719 |access-date=2023-12-07 |website=News9live |language=en-US}}</ref> [[ಪಥಿನೇಟ್ಟಂಪಾಡಿ|ಪಥಿನೇಟ್ಟಾಂಪಾಡಿ]], 18 ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಮೆಟ್ಟಿಲು. ಅನುಸರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, "ಇರುಮುಡಿಕ್ಕೆಟ್ಟು" ಇಲ್ಲದ ಯಾವುದೇ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಯು 18 ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಏರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. 1985 ರಲ್ಲಿ, 18 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು [[ಪಂಚಲೋಹ]]ದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸಹಾಯಕರ ದೇವಾಲಯಗಳು, ''ವಲಿಯಕಡುತ್ತ ಸ್ವಾಮಿ'' ಪಥಿನೇಟ್ಟಂಪಾಡಿಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ''ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ & ಕರುಪ್ಪೈ ಅಮ್ಮ'' ಪಥಿನೇಟ್ಟಾಂಪಾಡಿಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.<ref name=":11" /> 1991 ರ [[ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ತೀರ್ಪಿನಂತೆ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ, "ಇರುಮುಡಿಕ್ಕೆಟ್ಟು" ಹೊಂದಿರದವರಿಗೆ ಉತ್ತರ ದ್ವಾರವು ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="khc91">Kerala High Court (5 April 1991) Bench: K Paripoornan, K B Marar; Source: [https://indiankanoon.org/doc/1915943/] (accessed Sunday 1 May 2016)</ref> ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಸಹೋದರ [[ಗಣೇಶ|ಕಣ್ಣಿಮೂಲ ಗಣಪತಿ]]ಯ ದೇವಾಲಯವು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಇದೆ. ಭಕ್ತರು ಒಡೆದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ (ನೇಯ್ತೆಂಗ) ಭಾಗವನ್ನು ಬೆಂಕಿಗುಂಡಿಗೆ (ಅಳಿ) ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಣಪತಿ [[ಯಜ್ಞ|ಹೋಮ]]ವು ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="mala" /> ''[[ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮ]]''ನ ದೇವಾಲಯವು, ಇದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ, ಸನ್ನಿಧಾನಂನಿಂದ ಕೆಲವು ಗಜಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ತನ್ನ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ''ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮ'' ಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಬೆಂಕಿ ಹಾನಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಮಾಳಿಕಾಪುರಂನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪೀಠ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ (ಪವಿತ್ರ ಆಸನ) ಇತ್ತು. ಬ್ರಹ್ಮಶ್ರೀ ಕಂಡರಾರು ಮಹೇಶ್ವರಾರು ತಂತ್ರಿ ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ದೇವತೆಯು [[ಶಂಖ]], [[ಚಕ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಮುದ್ರೆ|ವರದ ಅಭಯ ಮುದ್ರೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ವಿಗ್ರಹವು ಈಗ ಚಿನ್ನದ ಗೋಲಕದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ''ಸೋಪಾನಂ'' ಸಹ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="amma">{{Cite web |url=http://www.vaikhari.org/malikappurathamma.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160604233409/http://www.vaikhari.org/malikappurathamma.html |url-status=usurped |archive-date=4 June 2016 |title=Malikappurathamma Malikappuram Temple Sabarimala |website=www.vaikhari.org |access-date=2016-12-02}}</ref> [[File:ശബരിമല2.JPG|thumb|ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿನ ನಾಗರಾಜ ದೇವಾಲಯ]] ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು, ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿಮೂಲ ಗಣಪತಿಯ ದರ್ಶನದ ನಂತರ, ನಾಗರಾಜನ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಪಣೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾರೆ. ನಾಗರಾಜನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮಣಿಮಂಡಪದ ಮುಂದೆ ಇವೆ. ಬೆಟ್ಟದ ದೇವತೆಗಳ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದ ಹಿಂದೆ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=കാനനവാസനെ വണങ്ങി... |url=https://www.manoramaonline.com/news/sunday/2017/11/11/Sabarimala-pilgrim-center.html |access-date=2025-12-31 |website=ManoramaOnline}}</ref> ''ಮಣಿಮಂಡಪ''ವು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಎಸೆದ ಬಾಣವು ಬಿದ್ದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ, ಅದನ್ನು ಅವನು ತನ್ನ ನಿವಾಸವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಅದರ ಗೋಡೆಗಳು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ಫಲಕಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮಣಿಮಂಡಪವು ಮಕರ ವಿಳಕ್ಕು ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಆರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಭಕ್ತರಿಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Manimandapam {{!}} The Sacred Spot of Lord Ayyappa at Sabarimala |url=https://www.keralatourism.org/sabarimala/ |access-date=2025-12-31 |website=Sabarimala |language=en}}</ref> ==ಆಡಳಿತ== ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ]] (TDB) ನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ, ಇದು 1950 ರ ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾಯ್ದೆ XV ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ವೈಧಾನಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮಂಡಳಿಯು ದೇವಾಲಯದ ಆಸ್ತಿಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=About Travancore Devaswom Board |url=https://travancoredevaswomboard.org/about/? |access-date=30 December 2025 |website=Travancore Devaswom Board}}</ref>{{AI-retrieved source|date=December 2025}} ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಶಬರಿಮಲದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ [[ಮಲಯಾರಾಯ|ಮಲ ಅರಾಯ]] ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪುರೋಹಿತರ ಆಗಮನದ ಮೊದಲು ಶಬರಿಮಲ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬುಡಕಟ್ಟು ನಾಯಕರ ಪ್ರಕಾರ, 19 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಮಲ ಅರಾಯರು ''ಥೇನಾಭಿಷೇಕಂ'' (ಅಯ್ಯಪ್ಪ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಜೇನುತುಪ್ಪದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುವುದು) ಮತ್ತು ''ಮಕರ ಜ್ಯೋತಿ'' ಬೆಳಗಿಸುವಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು, ನಂತರ ಈ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಥಾಳಮನ್ ಮಾಡೋಮ್ ಕುಟುಂಬದ ಪುರೋಹಿತರು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಆಚರಣಾ ರೂಪಗಳಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |last= |first= |title=Sabarimala: Kerala's Mala Araya Adivasi tribe claims ownership of the hill shrine |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/sabarimala-belonged-us-kerala-s-mala-araya-tribe-challenge-thantri-family-91167 |work=The News Minute |date=2018-11-08 |access-date=30 December 2025}}</ref> ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮಲ ಅರಾಯ ಸಮುದಾಯವು 1800 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪಂಡಾಳಂ ರಾಜ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ನಂತರ ಆಚರಣೆಗಳ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಕರಣವು ಅನುಸರಿಸಿತು, ಈ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ಥಾಳಮನ್ ಕುಟುಂಬವು ಪುರೋಹಿತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news |last=Ameerudheen |first=TA |title=Twist in Sabarimala tale: Kerala's Mala Araya Adivasi tribe claims ownership of the hill shrine |url=https://scroll.in/article/900283/twist-in-sabarimala-tale-keralas-mala-araya-adivasi-tribe-claims-ownership-of-the-hill-shrine |work=Scroll.in |date=4 Nov 2018 |access-date=30 December 2025}}</ref> ರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ [[ಥಾಳಮನ್ ಮಾಡೋಮ್]] ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪುರೋಹಿತರಾಗಿದ್ದರು. [[ತಂತ್ರಿ|ತಂತ್ರಿ]] ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪುರೋಹಿತ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು. ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಕುಟುಂಬದ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಎಲ್ಲಾ [[ಪೂಜೆ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಪೂಜೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಿಗಳು ಇರಬೇಕು.<ref>{{cite news |last= |first= |date=18 October 2018 |title=This word means Travancore Devaswom Board, erstwhile Pandalam royal family, Thazhamon family |url=https://indianexpress.com/article/explained/this-word-means-travancore-devaswom-board-erstwhile-pandalam-royal-family-thazhamon-family-5417041/? |access-date=30 December 2025 |work=The Indian Express}}</ref>{{AI-retrieved source|date=December 2025}}<ref>{{Cite news |date=2019-01-09 |title=Kerala govt has no control over priest, says tanthri family |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/govt-has-no-control-over-priest-says-tanthri-family/articleshow/city/thiruvananthapuram/govt-has-no-control-over-priest-says-tanthri-family/articleshow/67443763.cms |access-date=2025-12-30 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ನವೆಂಬರ್ 2025 ರಂತೆ, ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶದಂತೆ, ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ (TDB) ದಿನಕ್ಕೆ 5000 ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2025-11-20 |title=After Kerala HC order, Travancore Devaswom Board caps Sabarimala spot bookings at 5,000 per day |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/after-kerala-hc-order-travancore-devaswom-board-caps-sabarimala-spot-bookings-at-5000-per-day/article70302319.ece |access-date=2025-12-30 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ==ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು== ===ಹರಿವರಾಸನಂ: ಭಕ್ತಿಗೀತೆಯ ಲಾಲಿ=== [[ಹರಿವರಾಸನಂ]] ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ದೇವಾಲಯವು ಮುಚ್ಚಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗೆ ಹಾಡಲಾಗುವ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಯ ಲಾಲಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ದೇವರನ್ನು ಪ್ರತೀಕಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮಲಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತೀಕೃತ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಅಷ್ಟಕಂ|ಅಷ್ಟಕ]] (ಎಂಟು ಪದ್ಯ) ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref name=":13">{{Cite news |title=Travancore Devaswom Board To Rerecord Lord Ayyappa's Lullaby |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/travancore-devaswom-board-to-rerecord-lord-ayyappas-lullaby-1777404 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109035204/https://www.ndtv.com/kerala-news/travancore-devaswom-board-to-rerecord-lord-ayyappas-lullaby-1777404 |archive-date=2020-11-09 |access-date=2025-12-31 |work=NDTV.com}}</ref> ಮುಖ್ಯ ಪುರೋಹಿತರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವಡಕ್ಕತ್ತಿಲ್ಲಾತು ಈಶ್ವರನ್ ನಂಬೂತಿರಿ, 1950 ರಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತನೆಯನ್ನು ಹಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ''ಅതಾ಴ಪೂಜೆ''ಯ ನಂತರ, ಅವರು ''ಹರಿವರಾಸನಂ'' ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ''ಉറക്കുപಟ್ಟು'' (ಲಾಲಿ) ಯ ಪಠಣವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಪಠಣವು ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಮೊದಲು ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕೀರ್ತನೆಯನ್ನು ಕಂಬಂಕುಡಿ ಸುಂದರಂ ಕುಳತ್ತು ಅಯ್ಯರ್ ರಚಿಸಿದ ಶಾಸ್ತಸ್ತುತಿ ಕದಂಬಂ ಎಂಬ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಹಾಡು ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು ಹರಿಹರಪುತ್ರನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಇವರು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ದೇವರು.<ref>{{Cite book |last=JITHEESH |first=P.M |title=Sabarimala - Social History of a temple in Kerala |publisher=LeftWord |year=2022 |isbn=978-81-940778-3-1 |pages=86–89 |language=English}}</ref> ===ನೇಯ್ಯಾಭಿಷೇಕಂ: ದೇವರಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಅರ್ಪಣೆಗಳು=== ಈ ಮಹತ್ವದ ಆಚರಣೆಯು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ''ಪಳ್ಳಿಕೆಟ್ಟು'' ಅಥವಾ ''ಇರುಮುಡಿ'' (ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕೈಯಿಂದ ನೇಯ್ದ ಹತ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಎರಡು-ವಿಭಾಗದ ಚೀಲ, ಅದನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ) ಯಲ್ಲಿ ತಂದ ಪವಿತ್ರ [[ತುಪ್ಪ]]ವನ್ನು ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ವಿಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಸುರಿಯುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಜೀವ|ಜೀವಾತ್ಮ]]ವು [[ಪರಮಾತ್ಮ]]ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾಗುವುದನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ===ಪ್ರಸಾದ: ಪವಿತ್ರ ಆಹಾರದ ವಿತರಣೆ=== [[File:Aravana Payasam.png |alt=Aravana Payasam|thumb |ಅರವಣ ಪಾಯಸಂ]] ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಸಾದ]]ವು [[ಪಾಯಸ|''ಅರವಣ ಪಾಯಸ'']] ಮತ್ತು ''[[ಅಪ್ಪಂ]]'' ಆಗಿದೆ. 'ಅಪ್ಪಂ' ಎಂಬುದು ಅಕ್ಕಿ, ಕದಳಿಪ್ಪಾ಴ಂ, ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಿಹಿಯಾದ ಉಂಡೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ 'ಅರವಣ'ವು ದಟ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಸಿಹಿಯಾದ ಸಿಹಿಭಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=2018-04-29 |title=Sabarimala prasadam to get 'makeover' with CFTRI touch |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sabarimala-prasadam-to-get-makeover-with-cftri-touch/articleshow/63960227.cms |access-date=2023-11-09 |issn=0013-0389}}</ref> ಅರವಣ ಎಂಬ ಪದವು 'ಅರ' (ಅಕ್ಕಿಗೆ ಮಲಯಾಳಂ), 'ವಾ' (ನೀರಿಗೆ ಮಲಯಾಳಂ), ಮತ್ತು 'ಣ' (ತುಪ್ಪಕ್ಕೆ ಮಲಯಾಳಂ) ನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ನಂತರ 'ಣ' ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=TV9 |first=Malayalam |date=2025-11-17 |title=അരി, വെള്ളം, നെയ്യ് ചേർന്ന്... എങ്ങനെ അരവണ ഉണ്ടായി ? {{!}} Aravana Payasam at Sabarimala Origin: From Simple Offering to Signature Prasad |url=https://www.malayalamtv9.com/lifestyle/food/aravana-payasam-at-sabarimala-origin-from-simple-offering-to-signature-prasad-2162554.html |access-date=2025-12-31 |website=Malayalam TV9 |language=ml}}</ref> [[ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ]]ಯ ಮುಖ್ಯ ಆಯುಕ್ತರು, ಮಂಡಳಿಯು ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅರವಣ, ಅಪ್ಪಂ, ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಸಾದ ತಯಾರಿಕೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು [[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರಿನ]] [[ಕೇಂದ್ರ ಆಹಾರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು (CFTRI) ಸಲಹೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article3731927.ece |title= CFTRI to monitor quality of Sabarimala prasadom | date= 6 August 2012}}</ref> ===ಹಬ್ಬ=== ====ಮಕರವಿಳಕ್ಕು: ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಬ್ಬದ ದೀಪೋತ್ಸವ==== ''ಮಕರವಿಳಕ್ಕು'' ಕೇರಳದ ಶಬರಿಮಲ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಯಂದು ನಡೆಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ''ಮಕರ ವಿಳಕ್ಕು'' ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ''ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ'' ಎಂದರೆ ಮಕರ ರಾಶಿಯ ಹಬ್ಬ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಈ ಹಬ್ಬವು ''ತಿರುವಾಭರಣ'' (ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವರ ಪವಿತ್ರ ಆಭರಣಗಳು) ಮೆರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಶಬರಿಮಲದ ಬೆಟ್ಟದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮಿಲನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅಂದಾಜು ಅರ್ಧ ದಶಲಕ್ಷ ಭಕ್ತರು ಈ ದಿನ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಶಬರಿಮಲಗೆ ಹರಿದು ಬರುತ್ತಾರೆ. ====ಮಕರಜ್ಯೋತಿ: ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಮಕರ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಕಾಶ ದೀಪ==== [[ಮಕರ ಜ್ಯೋತಿ]] ಎಂಬುದು ಆಕಾಶ ನಕ್ಷತ್ರ [[ಸಿರಿಯಸ್]]ಗೆ ನೀಡಿದ ಹೆಸರು. ಇದು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅದರ ನಂತರ ಪವಿತ್ರ ಆರತಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೊನ್ನಾಂಬಲಮೇಡುದಲ್ಲಿ ಮಕರವಿಳಕ್ಕು ಬೆಳಗಿಸುವುದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. === ಯಾತ್ರೆ === [[File:pathanamthitta-to-sabarimala.jpg |thumb |right |200px |ಶಬರಿಮಲಕ್ಕೆ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಫಲಕ. ಬಹುಭಾಷಾ ಫಲಕವನ್ನು [[ಹಿಂದಿ]], [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]], [[ಕನ್ನಡ]], [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ (ಆ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ) ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.]] [[File:Sabarimala pilgrims.jpg |right|thumb |ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳ ಜನಸಮೂಹ ನಿರ್ವಹಣೆ.]] ====ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ 41 ದಿನಗಳ ಯಾತ್ರೆ==== ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಯಾತ್ರೆಯ ಅವಧಿಯು ಪೂರ್ವನಿರ್ಧರಿತವಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಯಾತ್ರೆಯ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last=P.M |first=Jitheesh |title=Sabarimala - Social History Of a Temple in Kerala |publisher=LeftWord |year=2022 |isbn=978-81-940778-3-1 |edition=1st |location=New Delhi |pages=127 |language=English}}</ref> ಶಬರಿಮಲಕ್ಕೆ ಯಾತ್ರೆಯು [[ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್|ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]]ನ ವೃಶ್ಚಿಕ ಮಾಸದ ಮೊದಲ ದಿನದಂದು ([[ವೃಶ್ಚಿಕ ರಾಶಿ|ವೃಶ್ಚಿಕ]] ರಾಶಿಯೊಂದಿಗೆ) ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಧನು ಮಾಸದ 11 ನೇ ದಿನದಂದು ([[ಧನು ರಾಶಿ|ಧನು]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ) ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 41 ದಿನಗಳ ಈ ಯಾತ್ರೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ''ಮಂಡಲ'' (ಋತು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು [[ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]]ನ ಡಿಸೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಜನವರಿ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.<ref name=":2">{{Cite web |last=nedunal |date=2017-02-14 |title=Sabarimala Opening Dates 2020 |url=https://nedunal.com/sabarimala-temple-opening-dates/ |access-date=2020-01-02 |website=nedunal |archive-date=2 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102054151/https://nedunal.com/sabarimala-temple-opening-dates/ |url-status=dead }}</ref> ಭಕ್ತರು ಯಾತ್ರೆಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ''[[ವ್ರತ]]''ವನ್ನು (41-ದಿನಗಳ ತಪಸ್ಸಿನ ಅವಧಿ) ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.<ref name=":4">{{Cite web |url=http://www.haindavakeralam.com/HKPage.aspx?PageID=12948&SKIN=D |title=Hainda vakeralam |access-date=23 July 2011 |archive-date=2 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002214507/http://www.haindavakeralam.com/HKPage.aspx?PageID=12948&SKIN=D |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=https://dheivegam.com/sabarimala-temple-opening-dates/ | title=Sabarimala Temple Opening Dates 2018 to 2019 | date=16 March 2020 | publisher=Dheivegam}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |url=https://www.indiatoday.in/india/story/sabarimala-temple-here-is-why-devotees-of-lord-ayyappa-are-protesting-in-delhi-1368109-2018-10-15 |title=Sabarimala temple: Here is why devotees of Lord Ayyappa are protesting in Delhi |date=15 October 2018 |first=Ram Kinkar |last=Singh |website=India Today |access-date=2019-11-13}}</ref> ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ರುದ್ರಾಕ್ಷ]] ಅಥವಾ [[ತುಳಸಿ]] ಮಣಿಗಳ ವಿಶೇಷ ''ಮಾಲೆ'' (ಸರ) ಧರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಇತರ ರೀತಿಯ ಸರಗಳು ಸಹ ಲಭ್ಯವಿವೆ. 41 ದಿನಗಳ ಭಕ್ತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತರು [[ಲ್ಯಾಕ್ಟೋ-ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರ|ಲ್ಯಾಕ್ಟೋ-ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ]] ಆಹಾರ (ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಸಸ್ಯಾಹಾರವು ಲ್ಯಾಕ್ಟೋ-ಸಸ್ಯಾಹಾರಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿದೆ), [[ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ]], [[ಮದ್ಯಪಾನ ನಿಷೇಧ]], ಯಾವುದೇ ಅಶ್ಲೀಲ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸದಿರುವುದು, ಕೋಪವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಉಗುರುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸದೆ ಬೆಳೆಯಲು ಅನುಮತಿಸುವ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref name=":1" /> ಅವರು ಇತರರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು, ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು. ಅವರು ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಸರಳವಾದ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು.<ref name=":9">{{Cite web |title=Rituals {{!}} Sabarimala |url=https://www.sabarimala.kerala.gov.in/rituals |access-date=2023-12-07 |website=www.sabarimala.kerala.gov.in |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180606/https://www.sabarimala.kerala.gov.in/rituals |url-status=dead }}</ref> ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು ಇನ್ನೂ ಅಯ್ಯಪ್ಪನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದನೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಎರುಮೇಲಿಯಿಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪರ್ವತ ಅರಣ್ಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು (ಸುಮಾರು 61 ಕಿ.ಮೀ) ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಎರುಮೇಲಿ ಮಾರ್ಗವು ಎರುಮೇಲಿಯಿಂದ ಆಳುಧಾ ನದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಕರಿವಿಳಾಂ ತೋಡನ್ನು ತಲುಪಲು ಆಳುಧಾ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ. ಈಗ ಪವಿತ್ರ ಕರಿಮಲ ದಾಟುವಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಚೇರಿಯನವಟ್ಟೋಂ, ವಳ್ಳಿಯನವಟ್ಟೋಂ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಪಂಪಾ ನದಿ]]. ನಂತರ ಅವರು ನೀಲಿಮಲವನ್ನು ಹತ್ತಿ ಗಣೇಶ-ಬೆಟ್ಟಂ, ಶ್ರೀರಾಮ-ಬೆಟ್ಟಾ ಪಾದಂ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು. ನಂತರ [[ಅರನ್ಮುಳ ಕೊಟ್ಟಾರಂ]] ಬರುತ್ತದೆ, ಇದು ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಯಾಣದ ''ತಿರುವಾಭರಣ ಘೋಷಯಾತ್ರೆಯ'' (ದೈವಿಕ ಆಭರಣಗಳ ಭವ್ಯವಾದ ಮೆರವಣಿಗೆ) ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name=":9" /> ಈ ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂತನ ಪ್ರಕಾರ [[ಎರುಮೇಲಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು [[ಮಸೀದಿ]]ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news |last=Mosque of Vavar in Sabrimala |date=2020-02-21 |title=Mosque of vavar |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/before-arriving-at-sabarimala-temple-in-kerala-devotees-visit-a-mosque/articleshow/50334905.cms |newspaper=Economic Times}}</ref> [[File:Pilgrims trekking on the path through forests leading to Sabarimala temple.jpg|thumb|ಶಬರಿಮಲೆಗೆ ಸಾಗುವ ಕಾಡಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಿಕರು ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದು]] {{Infobox hiking trail | name = ಶಬರಿಮಲೆ ಒರಪ್ಪನವಿಲೈ | caption = | designation = | location = [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]] | length = {{convert|46|km}} | trailheads = | use = [[ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್]] | website = | highest_name = ಕರಿಮಲ | lowest_name = | difficulty = ಸುಲಭದಿಂದ ಕಠಿಣದವರೆಗೆ | season = ಮಂಡಲ - ಮಕರವಿಳಕ್ಕು ಅವಧಿ | sights = | hazards = ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳು <br />ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರುಗಳು<br />[[ಜಿಗಣೆ]]ಗಳು<br />[[ವಿಷಕಾರಿ ಹಾವು]]ಗಳು<br />[[ಆನೆ]]ಗಳು<br />[[ಹುಲಿ]]ಗಳು<br />[[ಕಾಡು ಹಂದಿ]]ಗಳು }} '''ಶಬರಿಮಲೆ ಟ್ರೆಕ್''' ಎಂಬುದು [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ]]ನ ನೆಲೆಯಾದ ಸನ್ನಿಧಾನಂಗೆ ಸಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅನೇಕ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು {{convert|46|km}} ದೂರವನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ತನ್ನ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಹಿಷಿ (ಮಹಿಷಾಸುರನ ಸಹೋದರಿ)|ಮಹಿಷಿ]] ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಳಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ, [[ಶಬರಿಮಲೆ]]ಗೆ ತೆರಳುವ ಅನೇಕ ಯಾತ್ರಿಕರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕೇರಳ]], [[ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ಗಳಿಂದ ಬರುವ ಯಾತ್ರಿಕರು ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ===ಪಂಪಾಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು=== ====ಎರುಮೇಲಿ==== ಇದು ಟ್ರೆಕ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಕ್ತರು ಎರುಮೇಲಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ವಾವರ್]] ಸ್ವಾಮಿಯ ಮಸೀದಿ/ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಎರುಮೇಲಿ]] ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಭಕ್ತರನ್ನು ವಾವರ್ ಸ್ವಾಮಿ (ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಕ್ತ) ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.sabarimala.org/trek-routes.htm|title=Trek routes - Sabarimala|website=www.sabarimala.org}}</ref> ====ಪೆರೂರ್ಥೋಡು==== ಪೆರೂರ್ಥೋಡು ಒಂದು ಹೊಳೆ-ದಾಟುವಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಎರುಮೇಲಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು {{cvt|4|km|mi}} ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಮಾರ್ಗದ ಮೊದಲ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ''ಕಣ್ಣಿಯಪ್ಪ''ಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣದ ಮೊದಲು "ಮಲರ್ಪೊಡಿ" ಮತ್ತು "ಅರಿಪೊಡಿ" ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಈ ಸ್ಥಳವು [[ಶಬರಿಮಲೆ (ಸ್ಥಳ)|ಶಬರಿಮಲೆ ಬೆಟ್ಟಗಳ]] ಹತ್ತುವಿಕೆಯ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರು ಇಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ದಾನ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಾಚೆಗಿನ ಕಾಡನ್ನು ''ಪೂಂಗವನಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು 'ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ತೋಟ' ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":2"/> ====ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ==== [[File:Kalaketty Temple - കാളകെട്ടി അമ്പലം.jpg|thumb|ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ ಶಿವ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ]] [[ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ]] ಪೆರುರ್ತೋಡುವಿನಿಂದ ಸುಮಾರು {{convert|6|km|mi}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಅಯ್ಯಪ್ಪನು [[ಮಹಿಷಿ (ರಾಕ್ಷಸಿ)|ಮಹಿಷಿ]]ಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ [[ಶಿವ|ಭಗವಾನ್ ಶಿವ]] ಮತ್ತು ದೇವಿ [[ಪಾರ್ವತಿ]] ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳವೇ ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ [[ನಂದಿ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ನಂದಿಯನ್ನು]] [[ಮಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟೋನಿಯಾ|ಅಂಜಿಲಿ]] ಮರಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಒಂದು ದೇವಾಲಯವಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=ഓണ്‍ലൈന്‍ |first=ജന്മഭൂമി |date=2023-11-28 |title=കാനനപാതയിലെ കാളകെട്ടി |url=https://janmabhumi.in/2023/11/28/3139750/samskriti/sabarimala-bullock-on-kananapatha/ |access-date=2025-12-30 |website=Janmabhumi |language=en-US}}</ref> ====ಅಳುಥ==== [[ಪಂಬಾ ನದಿ]]ಯ ಉಪನದಿಯಾದ ಅಳುಥವು ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೇವಲ {{convert|2|km|mi}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದಲ್ಲಿ, ಅಳುಥವನ್ನು ''ಆಲಂಬ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ ಶಿವ ದೇವಾಲಯವು ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಮಲ ಅರಯ ಸಮುದಾಯವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web |last=Service |first=Express News |date=2023-11-01 |title=Avoid restrictions on forest route to Sabarimala: Mala Araya Maha Sabha |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2023/Nov/01/avoid-restrictions-on-forest-route-tosabarimala-mala-araya-maha-sabha-2628850.html |access-date=2025-12-30 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ಇದು ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ, ಇಂಚಿಪ್ಪರ ಮತ್ತು ಮುಕ್ಕುಝಿ ದೇವಾಲಯಗಳ ಆಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ದೂರದ ನದಿ ದಡವನ್ನು "ಅಳುಥ ಮೇಡು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರು ನದಿಯಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಒಂದು ಕಲ್ಲನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref name=":0">{{Cite web |title=A trip along the path to Sabarimala |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/11/11/a-trip-along-the-path-to-sabarimala.html |access-date=2025-12-30 |website=ONmanorama |language=en |archive-date=2026-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106072402/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/11/11/a-trip-along-the-path-to-sabarimala.html |url-status=dead }}</ref> ====ಕಲ್ಲಿಡಮ್ಕುನ್ನು==== ಕಡಿದಾದ ಅಳುಥ ಮೇಡು ಕಲ್ಲಿಡಮ್ಕುನ್ನುನ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪದ್ಧತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಭಕ್ತರು ಅಳುಥ ನದಿಯಿಂದ ಒಂದು ಕಲ್ಲನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಕಲ್ಲಿಡಮ್ಕುನ್ನುನಲ್ಲಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಮಹಿಷಿಯ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name=":0" /> ಮಹಿಷಿಯ ನಶ್ವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದೂ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":1"/> ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣದ ಮೊದಲು ಇಲ್ಲಿ [[ಕರ್ಪೂರ]]ವನ್ನೂ ಸುಡುತ್ತಾರೆ. ====ಇಂಚಿಪ್ಪರಕೋಟ==== ಇದು ಕರುಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿಯ (ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಸೇನಾನಿಗಳು) ಮತ್ತು ಉದಯನನ ಕಳ್ಳರ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಯುದ್ಧ ನಡೆದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಉದಯನನ ಸಹಾಯಕನಾದ ಪುತ್ತುಸ್ಸೇರಿ ಮುಂಡನನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಸೇನೆಯು ಕೊಂದ ಸ್ಥಳವೂ ಆಗಿದೆ.<ref name=":1" /> ಉದಯನ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೋಟೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಕಾಡುಗಳ ರಕ್ಷಕನಾದ ''ಇಂಚಿಪ್ಪರ ಮೂಪನ''ನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಕೋಟ್ಟಾಯಿಲ್ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ ಎಂಬ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ====ಮುಕ್ಕುಝಿ==== ಮುಕ್ಕುಝಿ ಒಂದು ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸೇನೆಯು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದ ಸ್ಥಳವಿದು.<ref name=":1" /> ಇಲ್ಲಿ 2 ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ - ಒಂದು ಶಾಸ್ತನಿಗೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಭಗವತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಭಗವತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 'ಮಲಯಾರಯ ಮಹಾಸಭ'ವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ದಣಿದ ಮತ್ತು ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಇದು [[ಕೊರುತೋಡು]] ಪಂಚಾಯತ್ನ ಕುಝಿಮಾವು ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಮೀಪವಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಕುಝಿಮಾವುವಿನಿಂದ, ಪಂಪಾ/ಶಬರಿಮಲೆಗೆ ಬಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಕುಝಿಮಾವುವಿನಿಂದ [[ಮುಂಡಕಯಂ]]ಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಸ್ಸುಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ====ಕರಿಮಲ==== ಮುಕ್ಕುಝಿಯಿಂದ ಹೊರಟ ನಂತರ, ಯಾತ್ರಿಕರು ಕರಿಮಲದ ಕಡಿದಾದ ಹತ್ತುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ''ಕರಿಯಿಲಂಥೋಡು'' ಹೊಳೆಯನ್ನು ದಾಟಬೇಕು.<ref name=":5" /> ಕರಿಮಲ (ಕಪ್ಪು ಬೆಟ್ಟ / ಆನೆಯ ಬೆಟ್ಟ ('ಕರಿ': ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಆನೆ)) ಎಂಬುದು ಅನೇಕ ಆನೆಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಜಾಡಿನ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರು ತಮ್ಮ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪಲು ಕರಿಮಲ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಹಂತಗಳನ್ನು ದಾಟಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತರು ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಳಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಶುದ್ಧ ನೀರಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ''ನಾಳಿಕ್ಕಿನಾರ್'' (ಬಾವಿಯೊಳಗಿನ ಬಾವಿ) ಇದೆ. ಅವರು ಅಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಪಾಯ-ಮುಕ್ತ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ''ಕರಿಮಲನಾಥನ್'' (ಕರಿಮಲದ ರಕ್ಷಕ), ''ಕರಿಮಲ ಭಗವತಿ'' (ಶಿಖರದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ''ಕೊಚು ಕದುತ''ರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.sabarimala.com/trek-routes.htm|website=www.sabarimala.com|title=Trek Routes - Sabarimala|access-date=2016-11-24}}</ref><ref name=":1" /> ದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪವೇ ''ಕರಿಮಲ ಅರಯನ''ನ ಸಮಾಧಿಯಿದೆ, ಇವರು ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಾಲಯದ ಮೊದಲ ಅರ್ಚಕರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಅಡಿಗಲ್ಲು ಹಾಕಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇವರೇ ಎಂದೂ ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Bharat |first=E. T. V. |date=2022-12-29 |title=കരിമല അരയന്‍റെ കല്ലറ തകര്‍ത്ത സംഭവം; അന്വേഷണം വേണമെന്ന് മലഅരയ മഹാസഭ |url=https://www.etvbharat.com/malayalam/kerala/state/kottayam/mala-arayan-mahasabha-want-probe-on-karimala-arayans-tomb-broken-incident/kerala20221229111620250250983 |access-date=2025-12-31 |website=ETV Bharat News |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ameerudheen |first=T. A. |date=2018-11-04 |title=Twist in Sabarimala tale: Kerala’s Mala Araya Adivasi tribe claims ownership of the hill shrine |url=https://scroll.in/article/900283/twist-in-sabarimala-tale-keralas-mala-araya-adivasi-tribe-claims-ownership-of-the-hill-shrine |access-date=2025-12-31 |website=Scroll.in |language=en}}</ref> ====ವಲಿಯನವಟ್ಟೋಂ & ಚೆರಿಯನವಟ್ಟೋಂ==== ಕಡಿದಾದ ಕರಿಮಲ ಬೆಟ್ಟವು ಕಾಡು ಆನೆಗಳ ನೆಲೆಯಾದ ''ವಲಿಯನವಟ್ಟೋಂ''ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಉತ್ತಮ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಯಾತ್ರಿಕರು ತಮ್ಮ ಟ್ರೆಕ್ ಅನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಡಿಲಗೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಯಾಣದ ಮುಂದಿನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಪಂಬಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ''ಚೆರಿಯನವಟ್ಟೋಂ'' ಆಗಿದೆ.<ref name=":1" /> === ಪಂಪಾದಿಂದ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದವರೆಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು === ==== ಪಂಬಾ ನದಿ & ತ್ರಿವೇಣಿ ==== [[File:River Pambar in 2016.jpg|thumb|ಪಂಬಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಭಕ್ತರು]] [[ಪಂಬಾ ನದಿ]] ಶಬರಿಮಲೆ ಯಾತ್ರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ನದಿಯು ನೀಲಿಮಲದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವಾಗ, ಅದು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪವಿತ್ರ ಜಲದಲ್ಲಿ ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಸ್ನಾನವನ್ನು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಕಠಿಣ ಟ್ರೆಕ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಭಕ್ತರು ನದಿಯು ಈ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಪಂಬಾ, [[ಕಲ್ಲಾರ್ ನದಿ|ಕಲ್ಲಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಞುಂಗಾರ್]] ನದಿಗಳು ಸಂಗಮಿಸುವ ತ್ರಿವೇಣಿಯಲ್ಲಿ, ಸಂಗಮವು ಅದರ ನೀರನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ನಂತರ ಭಕ್ತರು ''ಪಂಬಾ ಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯ''ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮುಂಬರುವ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಯಾತ್ರಿಕರು ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ತಂದೆಯಾದ ಪಂಡಲಂ ರಾಜನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web |title=A Pleasureful, Yet Sacred Trail |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/01/14/sabarimala-pilgrimage-stages-ayyappan.html |access-date=2025-12-31 |website=Kerala Tourism |language=en |archive-date=2026-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106134540/https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/01/14/sabarimala-pilgrimage-stages-ayyappan.html |url-status=dead }}</ref><ref name=":4"/> ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಪಂಬಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಅರ್ಪಣಾ ಆಚರಣೆಗಳು ತ್ರಿವೇಣಿಯಲ್ಲಿ ''ಮರವ'' ಸೇನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಯೋಧರಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ನಡೆಸಿದ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಂಬಲಾದ ಐತಿಹ್ಯವು ಪಂಡಲಂ ರಾಜ ರಾಜಶೇಖರನು ಪಂಬಾ ದಡದಲ್ಲಿ ಪರಿತ್ಯಕ್ತ ಶಿಶು ಮಾಣಿಕಂಡನನ್ನು—ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ—ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name=":3" /><ref name=":2" /> ==== ನೀಲಿಮಲ ==== ಈ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಋಷಿ ಮಥಂಗನ ಸೇವಕಿ ನೀಲಿಯ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಅವಳು ರಾಮನ ಉತ್ಕಟ ಭಕ್ತೆಯಾಗಿದ್ದಳು.<ref name=":3" /> ==== ಅಪ್ಪಾಚಿಮೇಡು ==== [[File:Appachimedu.jpg|thumb|ಅಪ್ಪಾಚಿಮೇಡು]] ''ನೀಲಿಮಲ''ದ ಕಠಿಣ ಹತ್ತುವಿಕೆಯ ನಂತರ, ಯಾತ್ರಿಕರು ಅಪ್ಪಾಚಿಮೇಡುವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ''ಕದುರವನ'' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ, ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಭಕ್ತ ಅನುಯಾಯಿ ಅಥವಾ ಸಹಾಯಕನು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ದೂರವಿಟ್ಟು ಯಾತ್ರಿಕರ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಕಮರಿಗಳಿಂದ—''ಅಪ್ಪಾಚಿ'' ಮತ್ತು ''ಎಪಾಚಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ—ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ, ಭಕ್ತರು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಲಾದ ''ಭೂತಗಣಂಗಳ''ನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ಈ ಕಮರಿಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಕಿ ಉಂಡೆಗಳನ್ನು ಎಸೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref name=":5"/><ref name=":4" /><ref name=":3" /> ==== ಶಬರಿಪೀಠಂ ==== [[File:Sabaripeedam 1.jpg|thumb|ಶಬರಿಪೀಠಂ, ಶಬರಿಯು ಭಗವಾನ್ ರಾಮನಿಂದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದ ಸ್ಥಳ]] ಶಬರಿ ಪೀಠವು ಶಬರಿಮಲೆ ಟ್ರೆಕ್ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಭಗವಾನ್ ರಾಮನು ತಪಸ್ವಿ ಭಕ್ತೆ [[ಶಬರಿ]]ಗೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು (ವಿಮೋಚನೆ) ನೀಡಿದನು, ಇದು ಯಾತ್ರಿಕರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಮೊದಲು ಪೂಜೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref name=":5" /> ==== ಸರಂಕುತಿ ==== ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸೇನೆಯು ದರೋಡೆಕೋರ ''ಉದಯನನ'' ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ, ಎರುಮೇಲಿಯಿಂದ ಬರುವ ಮೊದಲ ಬಾರಿಯ ಯಾತ್ರಿಕರು ಸನ್ನಿಧಾನಂ, ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಮೊದಲು ತಾವು ಒಯ್ಯುವ ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಮಾಳಿಕಾಪುರತಮ್ಮ|ಮಾಳಿಕಾಪುರತಮ್ಮ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಯ ಯಾತ್ರಿಕ (''ಕಣ್ಣಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್'') ಶಬರಿಮಲೆ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳದಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದಾಗಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಮಾಡಿದ ಭರವಸೆಯಾಗಿದೆ. ಸರಂಕುತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡಲಾದ ಬಾಣಗಳ ಸಮೂಹವು ಅವಳ ಶಾಶ್ವತ ಕಾಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ, ಸಮತಟ್ಟಾದ ಮಾರ್ಗವು [[ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಾಲಯ|ಶಬರಿಮಲೆ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಸಮುಚ್ಚಯಕ್ಕೆ]] ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":4" /> ===ಉಲ್ಲೇಖಗಳು=== {{Wikivoyage|Sabarimala}} ====ಸಣ್ಣ ಯಾತ್ರೆ==== ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಪಂಪಾ ನದಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಪಂಪಾದಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಶಬರಿ ಮಲದವರೆಗೆ ನೀಲಿ ಮಲದ ಕಡಿದಾದ ಪರ್ವತ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾರ್ಗವು ಈಗ ಸರಿಯಾಗಿ ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿದೆ, ತುರ್ತು ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿವೆ, ಮತ್ತು ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರನ್ನು ಹತ್ತುವಾಗ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಹಿಂದೆ ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಕೇವಲ ಹಾದಿಯಾಗಿತ್ತು. ವಯಸ್ಸಾದ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಪುರುಷರು ಬಿದಿರಿನ ಕುರ್ಚಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ, ಶುಲ್ಕಕ್ಕಾಗಿ.<ref>{{Cite web |title=For Sabarimala's dolly bearers, the demanding work is also a godsend |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2022/dec/16/for-sabarimalas-dolly-bearers-the-demanding-work-is-also-a-godsend-2528568.html |access-date=2023-12-07 |website=The New Indian Express |date=15 December 2022 }}</ref> [[File:Pilgrims trekking on the path through forests leading to Sabarimala temple.jpg|thumb|ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಕಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು]] ==ಸಾರಿಗೆ== [[File:Doli service in Sabarimala.jpg |thumb|ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿ ಡೋಲಿ ಸೇವೆ]] [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ|KSRTC]] ಬಸ್ಸುಗಳು ಚೆಂಗನ್ನೂರು, ತಿರುವಲ್ಲ & ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ===ವಾಯು=== ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ {{convert |170 |km}}) ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ {{convert |160 |km}}). ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಶಬರಿಮಲ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ [[ಶಬರಿಮಲ ಗ್ರೀನ್ಫೀಲ್ಡ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{convert |50 |km}}) ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಸಹ ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |author=((Zee Media Bureau))|date=31 December 2022 |title=Kerala to have new airport near Sabarimala temple, govt approves land acquisition |work=Zeenews.India.Com |url=https://zeenews.india.com/aviation/kerala-to-have-new-airport-near-sabarimala-temple-govt-approves-land-acquisition-2556143.html |access-date=31 December 2022}}</ref> ===ರೈಲ್ವೆ=== ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಶಬರಿಮಲದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಚೆಂಗನ್ನೂರು]]. {{rws|ಚೆಂಗನ್ನೂರು}} (ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{convert|85|km}}), {{rws|ತಿರುವಲ್ಲ}} (ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{convert|87|km}}), {{rws|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ}} (ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ {{convert|96|km}}) ಶಬರಿಮಲದಿಂದ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು. ರೈಲು [[ಕೊಲ್ಲಂ–ಸೆಂಗೊಟ್ಟೈ ಕಾರ್ಡ್ ಲೈನ್|ಶೆಂಗೊಟ್ಟೈ - ಕೊಲ್ಲಂ ಮಾರ್ಗ]]ದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋದರೆ, [[ಪುನಲೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಪುನಲೂರು]] ({{convert|101|km}}) ಹತ್ತಿರದ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ===ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಬಸ್=== ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಮಕರವಿಳಕ್ಕು ಪೂಜೆಗಳ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=2022-11-17 |title=Buses to Sabarimala from TN |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/buses-to-sabarimala-from-tn/articleshow/95568641.cms |access-date=2023-11-21 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-11-14 |title=All arrangements in place for Sabarimala pilgrimage |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/all-arrangements-in-place-for-sabarimala-pilgrimage/article67532686.ece |access-date=2023-11-21 |issn=0971-751X}}</ref> ===ರೋಪ್ವೇ=== 2011 ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಯೋಜನೆಯಾದ ಶಬರಿಮಲ ರೋಪ್ವೇ, ಭಾರತದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮಂಡಳಿ]] (NBWL) ಆಗಸ್ಟ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref name=sabr1>[https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/Aug/27/sabarimala-ropeway-project-nears-final-clearance-4 Sabarimala ropeway project nears final clearance], New Indian Express, 27 Aug 2025.</ref> ==ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ == ===ಚಿನ್ನದ ಕಳ್ಳತನ === '''ಶಬರಿಮಲ ಚಿನ್ನದ ಕಳ್ಳತನದ ವಿವಾದ'''ವು ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವಾಲಯದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಚಿನ್ನದ ಲೇಪನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಸುಮಾರು 4.5–12 ಕೆಜಿ ಚಿನ್ನದ (ಸುಮಾರು ₹100 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ) ದುರ್ವಿನಿಯೋಗ ಮತ್ತು ಕಳ್ಳತನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಇದು [[ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ]] (TDB) ಭಕ್ತರ ಅರ್ಪಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನಾ ಕಾರ್ಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಚಾರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. 2019 ಮತ್ತು 2025 ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈನ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳಲ್ಲಿ ದುರಸ್ತಿಗಾಗಿ ಚಿನ್ನದ ಲೇಪಿತ ತಾಮ್ರದ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ತೂಕ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು, ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಮಸುಕಾದ ಲೇಪನ ಮತ್ತು ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ಪ್ರಾಯೋಜಕ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಪೊಟ್ಟಿ (ಪೊಟ್ಟಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ) ಪುನಃ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ; 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2025 ರಂದು, ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಎರಡು ಪೀಠಗಳನ್ನು ತಿರುವನಂತಪುರಂನಲ್ಲಿನ ಪೊಟ್ಟಿಯ ಸಹೋದರಿಯ ನಿವಾಸದಿಂದ ಮರುಪಡೆಯಲಾಯಿತು, ಅವರು ವಿವಾಹಕ್ಕಾಗಿ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯ ನಡುವೆ. ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅರ್ಜಿಯಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ TDB ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಿತು, ಆರಂಭಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿತ ಕಳ್ಳತನಕ್ಕಿಂತ "ಸಣ್ಣ ಅಪಹರಣ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿತು, ಆದರೆ '''ಶಬರಿಮಲ ಕರ್ಮ ಸಮಿತಿ''' (SKS) ಪ್ರತ್ಯೇಕ FIR ಅನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ವಿಶ್ವಾಸಘಾತು ಮತ್ತು ದರೋಡೆಕೋರತನದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತು. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾದ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್]] (UDF) ಮತ್ತು [[BJP]] ಆಡಳಿತಾರೂಢ [[ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್]] (LDF) ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ರಹಸ್ಯ ಸುತ್ತುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಆರೋಪ ಮಾಡಿದವು—[[ಕೇಂದ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ದಳ|CBI]] ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ರಾಜೀನಾಮೆಗಳನ್ನು ಬೇಡಿದವು—ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅಡ್ಡಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಆಂದೋಲನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಆದರೆ LDF ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಮುನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚಾರದ ಪ್ರೇರಿತ ಎಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತು. 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ರಂತೆ, [[ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ ರಂದು ಮಾಜಿ [[ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ|SP]] ಎಸ್. ಶಶಿಧರನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪೊಲೀಸ್ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ|ADGP]] ಎಚ್. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುಪ್ತ ''[[ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡ (ಭಾರತ)|ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡ]]'' (SIT) ರಚಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದೆ, ಇದು 1998 ರಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಬಳಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು; ಆರು ವಾರಗಳೊಳಗೆ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ SIT, ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ (5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ ರಂದು ಪೊಟ್ಟಿಯ ಹೇಳಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ), ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಬಂಧನಗಳು ವರದಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಕಳ್ಳತನದ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದೆ. ಈ ವಿವಾದವು ಕೇರಳದ ಧ್ರುವೀಕೃತ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಉಲ್ಬಣಗೊಳಿಸಿದೆ, ದೇವಾಲಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ತಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶಬರಿಮಲದ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ,<ref>[https://theprint.in/politics/poll-season-on-horizon-sabarimala-gold-theft-stirs-the-pot-in-kerala-udf-takes-on-ruling-ldf/2759431/ Poll season on horizon, Sabarimala gold ‘theft’ stirs the pot in Kerala. UDF takes on ruling LDF], The Print, 8 Oct 2025.</ref> ಮಾಜಿ ತಿರುವಿಥಾಂಕೂರ್ ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಶ್ರೀ ಎನ್. ವಾಸು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಎ. ಪದ್ಮಕುಮಾರ್ ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಕೇರಳ ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡ (SIT) ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ''ಶ್ರೀಕೋವಿಲ್'' ಬಾಗಿಲಿನ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಚಿನ್ನ ಕಾಣೆಯಾದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮಾಜಿ ''ತಂತ್ರಿ'' (ಮುಖ್ಯ ಪುರೋಹಿತ) ಕಂದರಾರು ರಾಜೀವರು ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ವಿಜಿಲೆನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಈ ಕ್ರಮವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ರಾಜೀವರು ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬಂಧನದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref name="auto">{{Cite news |title=How gold worth Rs 4.5 cr vanished from one of India's richest temples |url=https://timesofindia.indiatimes.com/toi-plus/crime/how-gold-worth-rs-4-5-cr-vanished-from-one-of-indias-richest-temples/articleshow/126529164.cms |access-date=2026-01-16 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗಳು 2019 ರಲ್ಲಿ ಲೇಪನಕ್ಕಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲಾದ ಚಿನ್ನದ ಲೇಪಿತ ಬಾಗಿಲಿನ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ''ದ್ವಾರಪಾಲಕ'' ವಿಗ್ರಹಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಇದು ದುರ್ವಿನಿಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಂಭವನೀಯ ಕಳ್ಳತನದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ.<ref name="auto"/> === ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಭಕ್ತರ ಪ್ರವೇಶ === {{see also|ಶಬರಿಮಲಕ್ಕೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶ|ರೆಡಿ ಟು ವೇಯ್ಟ್ ಅಭಿಯಾನ}} ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯು 10 ರಿಂದ 50 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇವರ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. == ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನ == [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಇದನ್ನು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರವು ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಋತುಮತಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮದ್ರಾಸ್ ಪದಾತಿದಳದ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ಗಳಾದ ಲೇಖಕರು ಸುಮಾರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯ ನಂತರ 1820 ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಇದನ್ನು ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ 1893 ಮತ್ತು 1901 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಗರ್ಭಧಾರಣೆಗೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುವ ಹುಡುಗಿಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ವಯಸ್ಸಾದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಗೆ ಮುನ್ನದ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ದೇವರ (ಅಯ್ಯಪ್ಪ) ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಇರುವ ವಿರೋಧದಿಂದಾಗಿ.<ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/india/2018/11/22/british-era-survey-report-says-sabarimala-ban-existed-200-years-ago.html|title=British era survey report says Sabarimala ban existed 200 years ago|website=The Week}}</ref> 1991 ರವರೆಗೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೂ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ. 50 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳಾ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಿಶುಗಳ ಮೊದಲ ಅನ್ನ ಪ್ರಾಶನ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ([[ಅನ್ನಪ್ರಾಶನ|ಚೊರೂನು]]) ನಡೆಸಲು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Tarabout">{{cite book |author1=Gilles Tarabout |editor1-last=Berti |editor1-first=Daniella |editor2-last=Good |editor2-first=Anthony |editor3-last=Tarabout |editor3-first=Gilles |title=Of Doubt and Proof. Legal and Ritual Practices of Judgmen |date=2015 |publisher=Ashgate |isbn=978-1-4724-3451-7 |pages=70–71 |chapter-url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01246885/document |access-date=29 October 2018 |chapter=Religious Uncertainty, Astrology and the Courts in South India}}</ref> 1991 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಕೆ. ಪರಿಪೂರ್ಣನ್ ಮತ್ತು ಕೆ. ಬಾಲನಾರಾಯಣ ಮಾರಾರ್, ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ತಮ್ಮ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ, 10 ರಿಂದ 50 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದರು, ಅಂತಹ ನಿರ್ಬಂಧವು ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="khc91" /> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ಕ್ಕೆ ಆ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಯನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು.<ref name="khc91"/> ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು "ಹಿಂದೂಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ವಿಭಾಗದ ನಡುವೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ವರ್ಗದ ನಡುವೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು (ಶಬರಿಮಲ) ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಆದರೆ ನಿಷೇಧವು ಮಹಿಳೆಯರ ವರ್ಗವಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಯಸ್ಸಿನ ಗುಂಪಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿತು.<ref name=":3"/> 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು, [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು 4-1 ಬಹುಮತದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ (4 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1 ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪ್ಯಾನಲ್) ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶದ ನಿಷೇಧವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="SC-2018-Sep-28">{{cite web |last1=The Registrar |first1=SCI |title=Writ petition (civil) no. 373 of 2006 |url=https://www.sci.gov.in/supremecourt/2006/18956/18956_2006_Judgement_28-Sep-2018.pdf |website=Supreme Court of India |access-date=15 December 2018 |archive-date=19 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019154645/https://www.sci.gov.in/supremecourt/2006/18956/18956_2006_Judgement_28-Sep-2018.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="NDTV.com">{{Cite news |url=https://www.ndtv.com/india-news/keralas-sabarimala-temple-must-allow-women-of-all-ages-says-supreme-court-ending-restriction-1923556 |title=Women Of All Ages Can Enter Sabarimala Temple, Says Top Court, Ending Ban |work=NDTV.com |access-date=2018-09-28}}</ref> ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, [[ದೀಪಕ್ ಮಿಶ್ರಾ]], ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ಆಯ್ದ ನಿಷೇಧವು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ "ಅಗತ್ಯ ಭಾಗ" ಅಲ್ಲ ಆದರೆ "ಧಾರ್ಮಿಕ [[ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವ]]"ದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="SC-2018-Sep-28" /> ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ [[ಧನಂಜಯ ಯ. ಚಂದ್ರಚೂಡ್]] ಅವರು ನಿಷೇಧವು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು "ಕಳಂಕಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ" ಮತ್ತು "ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್" ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು "ಪುರುಷರ [[ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ]]ದ ಹೊರೆಯನ್ನು" ಅವರ ಮೇಲೆ ಹೇರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="SC-2018-Sep-28" /><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/sabarimala-temple-entry-live-updates/article25066336.ece|title=SC allows entry of women of all ages to worship at Sabarimala, other places of their choice|website=The Hindu|date=28 September 2018|via=www.thehindu.com}}</ref> ಏಕೈಕ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ [[ಇಂದು ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ]] ಅವರು ತಮ್ಮ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ "ಅಗತ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ಎಂಬುದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯವು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯ" ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯವಲ್ಲ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು. "ಧರ್ಮದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ತರ್ಕಬದ್ಧತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವರು ಸೇರಿಸಿದರು.<ref name="SC-2018-Sep-28" /><ref>{{Cite news |url=https://indianexpress.com/article/india/sabarimala-verdict-justice-indu-malhotra-dissents-cant-invoke-rationality-in-religion-5378873/ |title=Sabarimala verdict: Justice Indu Malhotra dissents — Can't invoke rationality in religion |date=2018-09-29 |work=The Indian Express |access-date=2018-11-24}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/sabarimala-verdict-5-key-reasons-why-justice-indu-malhotra-differed-with-majority-view/articleshow/65997997.cms |title=Sabarimala verdict: 5 key reasons why Justice Indu Malhotra differed with majority view - Times of India |work=The Times of India |access-date=2018-11-24}}</ref> ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ, ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳು ನಡೆದವು. ಈ ತೀರ್ಪಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಭಕ್ತರು ಸುಮಾರು 65 ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶಾ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಆದೇಶಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶಾ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ರಮುಖ ಸತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.<ref name=":8">{{Cite web |date=2019-11-13 |title=Supreme Court verdict tomorrow on plea challenging Sabarimala ruling |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/supreme-court-will-tomorrow-decide-review-petitions-on-entry-of-women-into-sabarimala-temple-rafale-deal/story-trKUAzgAC0kFGkCpG3qucJ.html |access-date=2023-02-28 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ತೆರೆದಾಗ 17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018 ರಂದು ನಿಲಕ್ಕಲ್ ಮತ್ತು ಪಂಪಾ ತಳ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನಡೆದವು. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಮಹಿಳಾ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿದರು, ಅವರ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಕದ್ದರು, ಮತ್ತು ವಾಹನವನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಪೊಲೀಸರ ಮೇಲೂ ದಾಳಿ ನಡೆಯಿತು. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಹಿಳೆಯರು ಸಹ ಇದ್ದರು, ಋತುಮತಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ತಡೆಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news |url=https://m.hindustantimes.com/india-news/tension-mounts-in-kerala-as-sabarimala-set-to-open-today/story-YRZuiWacJvlZc8Agn1gfJK.html |title=Sabarimala row: Devotees attack journalists, stop women from approaching temple |work=Hindustan Times |access-date=17 October 2018 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-45885996 |title=Sabarimala: Mobs attack women near India Hindu temple |work=BBC |access-date=17 October 2018}}</ref> ಪೊಲೀಸರು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೋಟಾರ್ ಬೈಕ್ಗಳನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿದ ವರದಿಗಳೂ ಇದ್ದವು.<ref>{{Cite news |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/watch-kerala-cops-vandalise-parked-vehicles-near-sabarimala-1933642 |title=Watch: Kerala Cops Vandalise Parked Vehicles Near Sabarimala |work=NDTV.com |access-date=2018-11-15}}</ref> ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ತಮಿಳುನಾಡು, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕಗಳಲ್ಲೂ ಭಕ್ತರು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/021018/peaceful-protests-against-supreme-court-judgment.html |title='Peaceful' protests against Supreme Court judgment |date=2018-10-02 |website=Deccan Chronicle |access-date=2019-06-21}}</ref> ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ, 26 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು, ಭಕ್ತರು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ 6 ರಿಂದ 6:30 ರವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 765 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ 'ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಜ್ಯೋತಿ' ಬೆಳಗಿಸಿದರು. ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2018/12/26/ayyappa-jyothi-sabarimala-karma-samithi-kerala.html |title=Massive participation of women in 765-km Ayyappa Jyothi |website=OnManorama |access-date=2019-06-21}}</ref> ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಕಣ್ಣೂರಿನಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಹಲ್ಲೆಗೆ ಒಳಗಾದರು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು 1400 ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ಭಾಗವಹಿಸುವವರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/cases-filed-against-1400-people-who-took-part-ayyappa-jyothi-event-kerala-94219 |title=Cases filed against 1400 people who took part in Ayyappa Jyothi event in Kerala |website=www.thenewsminute.com |date=30 December 2018 |access-date=2019-06-21}}</ref><ref name=":0" /> ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪುಗಳ ಜನರು ಭಕ್ತರ ಕಾರಣವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಪ್ರಮುಖ [[ಜೈನಾಚಾರ್ಯ ಯುಗಭೂಷಣ್ ಸುರೀಶ್ವರ್ಜಿ|ಜೈನ ಆಚಾರ್ಯ ಯುಗಭೂಷಣ್ ಸುರಿ ಮಹಾರಾಜ್]], ಪಂಡಿತ್ ಮಹಾರಾಜ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಪವಿತ್ರತೆಯು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಮೂಲಭೂತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite magazine |url=https://www.indiatoday.in/india/story/women-should-not-enter-sabarimala-jain-acharya-pandit-maharaj-1370232-2018-10-18 |title=Women should not enter Sabarimala: Jain acharya Pandit Maharaj |author=Pankaj P. Khelkar |date=18 October 2018 |magazine=India Today |access-date=2019-03-04 }}</ref> ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಿವಾದದ ಕುರಿತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ಪಂಡಿತ್ ಮಹಾರಾಜ್ ಇಂಡಿಯಾಟುಡೇಗೆ "ಅದು ಶಬರಿಮಲ ಅಥವಾ ಜಾರ್ಖಂಡ್ನ ಶಿಖರ್ಜಿ ಆಗಿರಲಿ, ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಪವಿತ್ರತೆಗಾಗಿ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು, "ಧರ್ಮವು ಆಂತರಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು. ನಾನು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಥವಾ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿರುದ್ಧ ಅಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರು ಜನರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಾರದು." ಅಲ್ಲದೆ, [[ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ ಫೌಂಡೇಶನ್|ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್]] ಸ್ಥಾಪಕ [[ರವಿ ಶಂಕರ್ (ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ)|ರವಿ ಶಂಕರ್]] ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |url=https://www.indiatoday.in/india/story/tradition-must-be-followed-sri-sri-ravi-shankar-on-sabarimala-row-1382273-2018-11-04 |title=Tradition must be followed: Sri Sri Ravi Shankar on Sabarimala row |newspaper=India Today |access-date=2019-03-04 |agency=Ist}}</ref> ಋತುಮತಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರು 19 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018 ರಂದು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಆದರೆ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಸುಮಾರು 100 ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ತಡೆದರು. [[ತಂತ್ರಿ]] ಮಹಿಳೆಯರು 18 ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಏರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ ಗರ್ಭಗುಡಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಹಿಂದಿರುಗಿದರು.<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/sabarimala-women-entry-issue-protests-continue/article25258611.ece |title=Sabarimala protests: Women descend the hill without darshan following protests |work=The Hindu |access-date=19 October 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Two Indian women become first to enter temple after centuries-old ban overturned |last1=Berlinger |first1=Joshua |url=https://www.cnn.com/2019/01/01/asia/india-kerala-chain-intl/index.html |date=2 January 2019 |work=CNN |last2=Pokharel |first2=Sugam |last3=Suri |first3=Manveena}}</ref> 2 ಜನವರಿ 2019 ರಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 3:45 ಕ್ಕೆ, ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, 40 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರು ಪೊಲೀಸರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು, ಆರೋಪದ ಪ್ರಕಾರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ಹಿಂಭಾಗದ ದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ. ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ, [[ಪಿಣರಾಯಿ ವಿಜಯನ್]], ಅವರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ಅದರ ನಂತರ, ಪುರೋಹಿತರು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಒಂದು ಗಂಟೆ [[ಆಚರಣಾ ಶುದ್ಧೀಕರಣ#ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಆಚರಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು]] ಮುಚ್ಚಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಮಂಡಲ ಕಾಲಂ ಅಥವಾ 41-ದಿನಗಳ ತಪಸ್ಸಿನ ಅವಧಿ/ವ್ರತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.<ref name=":2" /><ref name=":4" /><ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/two-women-below-50-claim-they-entered-keralas-sabarimala-temple/articleshow/67343779.cms |title=Two women below 50 claim they entered Kerala's Sabarimala temple - Times of India ► |website=The Times of India |date=2 January 2019 |access-date=2019-01-02}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/india-news/two-women-below-50-enter-keralas-sabarimala-temple-1971204 |title=2 Women Below 50 Enter Sabarimala, Temple Reopens After "Purification" |website=NDTV.com |access-date=2019-01-02}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.oneindia.com/india/sabarimala-temple-entry-case-jayamala-s-bold-claim-that-stoked-controversy-in-2006-2784013.html |title=Sabarimala Temple entry case: Jayamala's bold claim that stoked controversy in 2006 |last=P |first=Chennabasaveshwar |date=28 September 2018 |work=OneIndia |access-date=24 June 2019}}</ref><ref name="indiatoday1995">{{cite web |last1=M.G |first1=Radhakrishnan |title=Ban on women of prohibited age group visiting Sabarimala shrine comes under scrutiny |url=https://www.indiatoday.in/magazine/religion/story/19950115-ban-on-women-of-prohibited-age-group-visiting-sabarimala-shrine-comes-under-scrutiny-806703-1995-01-15 |website=India Today |date=15 January 1995 |access-date=20 October 2018}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 2019 ರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಹೊಸದಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ ಶ್ರೀ ರಂಜನ್ ಗೊಗೊಯ್ ನೇತೃತ್ವದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು, 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಏಳು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ದೊಡ್ಡ ಪೀಠಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಆದೇಶವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು.<ref name=":8" /> ===ಪರಿಸರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು=== [[File:NoPlastic@Sabarimala.JPG |thumb|ಶಬರಿಮಲದ ನಡಪ್ಪಂತಲ್ ಬಳಿಯ ಮಾಹಿತಿ ಫಲಕ, ಶಬರಿಮಲವನ್ನು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಕೈಜೋಡಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದೆ.]] ಶಬರಿಮಲಕ್ಕೆ ಭಕ್ತರು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವ ತ್ಯಾಜ್ಯವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ<ref>{{Cite web |url=http://mathrubhuminews.in/ee/ReadMore/22360/sabarimala-news/E |title=ശബരിമലയില്‍ ചത്ത മ്ലാവിന്റെ വയറ്റില്‍ കിലോക്കണക്കിന് പ്ലാസ്റ്റിക്ക് |website=mathrubhuminews.in |access-date=2016-12-02 |archive-date=14 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314131309/http://mathrubhuminews.in/ee/ReadMore/22360/sabarimala-news/E |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.firstpost.com/india/going-green-keralas-sabarimala-temple-rules-against-the-use-of-plastics-2585534.html |title=Going green? Kerala's Sabarimala temple rules against the use of plastics – Firstpost |date=2016-01-15 |newspaper=Firstpost |access-date=2016-12-02}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.deccanchronicle.com/160107/nation-current-affairs/article/kerala-high-court-seeks-probe-deer-death |title=Kerala High Court seeks probe into deer death |date=2016-01-07 |newspaper=Deccan Chronicle |access-date=2016-12-02}}</ref> ಮತ್ತು ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳಿಗೆ.<ref>{{Cite news |url=http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/plumage/sabarimala-and-periyar-eternal-yet-threatened/ |title=Sabarimala and Periyar eternal yet threatened |date=2014-06-22 |newspaper=Times Of India Blogs |access-date=2016-12-02}}</ref> ಶಬರಿಮಲವನ್ನು ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು 'ಇರುಮುಡಿಕ್ಕೆಟ್ಟು' ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಾರದು ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |url=http://english.mathrubhumi.com/news/kerala/-irumudikkettu-should-not-contain-plastic-materials-hc-english-news-1.737230 |title='Irumudikkettu' should not contain plastic materials: HC |newspaper=Mathrubhumi |access-date=2016-12-02}}</ref> ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ "ಪುಣ್ಯಂ ಪೂಂಕಾವನಂ" ನಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |url=http://english.mathrubhumi.com/features/specials/-punyam-poonkavanam-to-cleanse-sabarimala-english-news-1.673800 |title='Punyam Poonkavanam' to cleanse Sabarimala |last=Vijayan |first=P |newspaper=Mathrubhumi |access-date=2016-12-02}}</ref> [[ಮಾತಾ ಅಮೃತಾನಂದಮಯಿ ಮಠ]]ವು ಶಬರಿಮಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಡಲು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite news |url=http://www.ndtv.com/south/sabarimala-clean-up-35-000-bags-of-garbage-collected-505984 |title=Sabarimala clean-up: 35,000 bags of garbage collected |newspaper=NDTV.com |access-date=2016-12-02}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/200-foreigners-take-part-in-cleaning-drive-at-sabarimala/article2609299.ece |title=200 foreigners take part in cleaning drive at Sabarimala |last=Kuttoor |first=Radhakrishnan |newspaper=The Hindu |access-date=2016-12-02}}</ref> ಪಂಪಾ ನದಿಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಶಬರಿಮಲ ಸನ್ನಿಧಾನಂ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಅವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೂ,<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/pampa-to-be-included-in-punyam-poonkavanam/article6610924.ece |title=Pampa to be included in Punyam Poonkavanam |author=((Special Correspondent))|newspaper=The Hindu |access-date=2016-12-02}}</ref> ವಿಶಾಲವಾದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವೆಂದರೆ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಶಬರಿಮಲವನ್ನು ಮೀರಿ ಹರಡುವುದು.<ref>{{Cite web|url=http://www.uniindia.com/ayyappa-seva-samajam-conducts-cleaning-operation-in-sabarimala/other/news/351754.html|title=Ayyappa Seva Samajam conducts cleaning operation in Sabarimala|accessdate=17 April 2023}}</ref> "''ಪುಣ್ಯಂ ಪೂಂಕಾವನಂ''" ಯೋಜನೆಯ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:<ref>{{Cite web |url=http://www.punyampoonkavanam.org/vm.php |title=Welcome to Official Site of Punyam Poonkavanam |website=www.punyampoonkavanam.org |access-date=2016-12-02 |archive-date=2017-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170507063856/http://www.punyampoonkavanam.org/vm.php |url-status=dead }}</ref> # ಪವಿತ್ರ ಪಂಪಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಸೋಪು ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬಳಸದಿರುವುದು. [[ಪವಿತ್ರ ನದಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಎಸೆಯದಿರುವುದು. # ಯಾವುದೇ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅನ್ನು ಬಳಸದೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ [[ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೆ|ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೀಯ]] ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ''ಇರುಮುಡಿಕ್ಕೆಟ್ಟು'' ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು. # ಯಾತ್ರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಶಬರಿಮಲ ಸನ್ನಿಧಾನಂ, ಪಂಪಾ ನದಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಮೀಸಲಿಡುವುದು. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಶಬರಿಮಲ ದೇವಾಲಯ ಸಮುಚ್ಛಯ ** [[ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮ]], ಶಬರಿಮಲ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವಾಲಯ ಸಮುಚ್ಛಯದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ ** [[ಶಬರಿಮಲ ಟ್ರೆಕ್]], ಯಾತ್ರಾ ಮಾರ್ಗ ** [[ವಾವರ್]], ಶಬರಿಮಲದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಕ್ತ, ಶಬರಿಮಲ ದೇವಾಲಯ ಸಮುಚ್ಛಯದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ * [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] ** [[ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳು]] ** [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category |Sabarimala}} {{Wikivoyage}} * [http://www.sabarimala.kerala.gov.in/ ಶಬರಿಮಲದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121032033/http://www.sabarimala.kerala.gov.in/ |date=2010-11-21 }} {{ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು}} {{Portal bar |ಭಾರತ |ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ |ಧರ್ಮ}} {{Authority control}} [[ವರ್ಗ:ಶಬರಿಮಲ| ]] [[ವರ್ಗ:ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಪವಿತ್ರ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಂಪಾ ನದಿ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಸಮುದಾಯಗಳು]] ane3jag5yfx0p57y8b55a0gjwii1uf3 0 180412 1427524 1383078 2026-09-07T01:11:27Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427524 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of goat endemic to South India}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image = Nilgiri Tahr at Eravikulam National Park.jpg | image2 = Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg | image_caption = ಗಂಡು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ | image2_caption = ಹೆಣ್ಣು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Nilgiritragus hylocrius'' |author=Alempath, M. |author2=Rice, C. |date=2008 |article-number=e.T9917A13026736 |doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T9917A13026736.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | taxon = Nilgiritragus hylocrius | parent_authority = [[Anne Ropiquet|Ropiquet]] & [[Alexandre Hassanin|Hassanin]], 2005 | authority = ([[William Ogilby|Ogilby]], 1838) | synonyms = {{species list|Hemitragus hylocrius |(Ogilby, 1838)}} | synonyms_ref = <ref name=iucn/> | range_map = Nilgiritragus.png | range_map_caption = Distribution of Nilgiri tahr }} '''ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್''' (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು: ''Nilgiritragus hylocrius'') ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ) ಒಂದು ಗೊರಸುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ' (endangered) ಜೀವಿ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ.<ref name=Prater>{{cite book |author=Prater, S. H. |orig-date=1948|year=1971 |title=The book of Indian Animals |publisher=[[Bombay Natural History Society]] |place=Bombay}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ಅವರು ಮೊದಲು 'ಕ್ಯಾಪ್ರಾ ವಾರ್ಯಟೊ' (Capra warryato) ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾಹರ್ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾಹರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಕುಲದ (genus) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2005ರ ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ (ಜೀವಿಗಳ ವಿಕಾಸದ ಸಂಬಂಧದ) ಅಧ್ಯಯನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಇದನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್' (Nilgiritragus) ಎಂಬ ಹೊಸ ಕುಲಕ್ಕೆ ಮರು-ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು; ಇದು 'ಓವಿಸ್' (Ovis) ಕುಲದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಮೈಕಟ್ಟುಳ್ಳ ಪರ್ವತ ಮೇಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಚಿಕ್ಕದಾದ, ಒರಟಾದ ಮತ್ತು ಹಳದಿ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ರೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸುಮಾರು 100 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು 80-100 ಕೆಜಿ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಇವುಗಳ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿರುಸಾದ ರೋಮಗಳ ಗುಂಪು (mane) ಮತ್ತು ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಣ್ಣದ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಎರಡೂ ಲಿಂಗದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಾಗಿರುವ ಕೊಂಬುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇವು 40 ಸೆಂ.ಮೀ ವರೆಗೆ ಉದ್ದವಿರಬಹುದು. ಇವು ಚುರುಕಾದ ಮತ್ತು ನಿಪುಣ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೀಲಗಿರಿ ಮತ್ತು ಆನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ; ಇವುಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಎರವிகுಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಕುರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇವುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಕೇರಳದ ಪೊನ್ಮುಡಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಶೋಲಾ (shola) ಅರಣ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಕಡಿದಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ತೆರೆದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತವೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು, ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಾಶದಿಂದಾಗಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು; 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕೆಲವು ನೂರು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಾಗಿ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ; 2015ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3,122 ಮತ್ತು 2025ರಲ್ಲಿ 2,655 ಪ್ರಾಣಿಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' (Nilgiritragus) ಎಂಬ ಕುಲದ ಹೆಸರನ್ನು, 'ನೀಲಿ' (blue) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದ 'Nila' ಮತ್ತು 'ಬೆಟ್ಟಗಳು' (hills) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ 'Giri' (ಇವು ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ) ಹಾಗೂ 'ಮೇಕೆ' (goat) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಗ್ರೀಕ್ ಪದ 'trágos' ಇವುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |title=A Greek–English Lexicon |last1=Liddell |first1=H. G. |last2=Scott|first2=R. |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1940 |edition=Ninth |location=Oxford |chapter=τράγος|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=tra/gos&highlight=}}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ಅವರು ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಅನ್ನು ''Capra warryato'' ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.<ref name="Ham">{{cite book |last=Hamilton |first=G. D. |url=https://archive.org/details/recordsofsportin00hamirich/page/284 |title=Records of sport in southern India chiefly on the Annamullay, Nielgherry and Pulney mountains, also including notes on Singapore, Java and Labuan, from journals written between 1844 and 1870 |publisher=R. H. Porter |year=1892 |editor=Hamilton, E. |location=London |page=284 |oclc=4008435}}</ref> ನಂತರ ಇದನ್ನು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್ (''Arabitragus jayakari'') ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾರ್ (''H. jemlahicus'') ಪ್ರಭೇದಗಳೊಂದಿಗೆ 'ಹೆಮಿಟ್ರಾಗಸ್' (''Hemitragus'') ಕುಲದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 2005ರ ವಂಶವೃಕ್ಷ ಸಂಬಂಧಿತ (ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್) ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು, ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್‌ಗಳು 'ಕ್ಯಾಪ್ರ' (''Capra'') ಕುಲಕ್ಕೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ (ಸಹೋದರ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿವೆ) ಎಂದು ತೋರಿಸಿತು; ಆದರೆ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ 'ಓವಿಸ್' (''Ovis'') ಕುಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್' (''Nilgiritragus'') ಎಂಬ ಏಕ-ಪ್ರಭೇದದ (ಮಾನೊಟೈಪಿಕ್) ಕುಲಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal |author1=Ropiquet, A. |author2=Hassanin, A. |name-list-style=amp |year=2005 |title=Molecular evidence for the polyphyly of the genus ''Hemitragus'' (Mammalia, Bovidae) |url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2005_36_1/page/154|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=36 |issue=1 |pages=154–168 |doi=10.1016/j.ympev.2005.01.002 |pmid=15904863 |bibcode=2005MolPE..36..154R}}</ref> ''Ovis'' ಮತ್ತು ''Nilgiritragus'' ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ಅವುಗಳ ಆನುವಂಶಿಕ ವಿಭಜನೆಯು ಸುಮಾರು 2.7 ರಿಂದ 5.2 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತರದ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಆನೈಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣದ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ 'ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಗ್ಯಾಪ್' (Palakkad Gap) ಮೂಲಕ ಉಂಟಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯು ಸುಮಾರು 1.5 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref>{{cite journal |last1=Joshi |first1=B. D. |last2=Matura |first2=R. |last3=M. A. |first3=P. |last4=De |first4=R. |last5=Pandav |first5=B. |last6=Sharma |first6=V. |last7=Nigam |first7=P. |last8=Goyal |first8=S. P. |date=2018 |title=Palghat gap reveals presence of two diverged populations of Nilgiri tahr (''Nilgiritragus hylocrius'') in Western Ghats, India |journal=Mitochondrial DNA Part B |volume=3 |issue=1 |pages=245–249 |doi=10.1080/23802359.2018.1436990 |pmc=7800121 |pmid=33474132 |name-list-style=amp}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== [[File:Head Female Nilgiri Tahr Valparai Feb26 A7CR 10562.jpg|thumb|left|upright=0.8|ತಲೆಯ ಹತ್ತಿರದ ನೋಟ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದೃಢಕಾಯದ ಮೇಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಇಡೀ ದೇಹವು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಮತ್ತು ಒರಟಾದ ರೋಮಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಭುಜದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 100 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು 80 ರಿಂದ 100 ಕೆ.ಜಿ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name=Prater/> ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೆಣ್ಣುಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ ಇವುಗಳ ಮೈಬಣ್ಣವು ಗಾಢವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಹಿಂಭಾಗ ಹಾಗೂ ಭುಜಗಳ ನಡುವಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ (ವಿಥರ್ಸ್) ಬಿರುಸಾದ ಕೇಸರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name=Prater/><ref name=Lyedkkar>{{cite book|title=Mammals|first=Richard|last=Lydekker|author-link=Richard Lydekker|year=1901|publisher=Merrill & Baker|page=845}}</ref> ಇದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ರೋಮವು ಗಾಢ ಹಳದಿ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಕೆಳಭಾಗವು ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರಿಗಳು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ರೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳನ್ನು "ಸ್ಯಾಡಲ್‌ಬ್ಯಾಕ್ಸ್" (saddlebacks) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=Prater/> ಎರಡೂ ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಎರಡು ಬಾಗಿದ ಕೊಂಬುಗಳಿರುತ್ತವೆ; ಇವು ಗಂಡುಗಳಲ್ಲಿ 40 ಸೆಂ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ 30 ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದದವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯಬಲ್ಲವು. ಈ ಕೊಂಬುಗಳ ಮುಂಭಾಗ ಅಥವಾ ಹೊರಭಾಗವು ಉಬ್ಬಿದಂತಿದ್ದು (convex), ಅವುಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಉಬ್ಬು ಪಟ್ಟಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೊಂಬುಗಳು ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದವರೆಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸಾಗಿ, ನಂತರ ತುದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/> ==ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ== [[File:Nilgiri_tahr_(Nilgiritragus_hylocrius)_juvenile.jpg|thumb|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಮರಿ ಪ್ರಾಣಿ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಆನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ) ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ.</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 400 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಇದರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜೀವಸಂಕುಲಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name=Eravikulam>{{cite book|title=Fauna of Eravikulam National Park|year=2002|isbn=978-8-185-87459-3|publisher=[[Zoological Survey of India]]|page=1}}</ref><ref>{{cite web |title=About Nilgiri tahr |url=https://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/threatened_species/nilgiri_tahr/ |access-date=1 June 2025 |work=[[World Wide Fund for Nature]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ, 'ತಾರ್' (tahr) ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮುಕುರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದು, ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=TN>{{cite news |date=7 May 2025 |title=How Sangam texts helped track the Nilgiri tahr: Habitats rediscovered through ancient tamil literature |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/how-sangam-texts-helped-track-the-nilgiri-tahr-habitats-rediscovered-through-ancient-tamil-literature/articleshow/120942341.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ಕೇರಳದ [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು [[ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ,<ref>{{cite news|url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/mruthika_jan___feb_2012.pdf|title=Squeezing Life out of Ponmudi|work=[[The Hindu]]|date=30 January 2012|access-date=1 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Kerala Forest Statistics |year=2021 |url=https://forest.kerala.gov.in/forestapp/public/documents/publications/file0211202408:51:58.pdf |access-date=6 August 2025 |work=[[Government of Kerala]]}}</ref> ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಿಂಡಿಗಲ್, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ, ತೇನಿ ಹಾಗೂ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು.<ref name=NDTV>{{cite web |title=In Conservation Win, Tamil Nadu State Animal Nilgiri Tahr's Numbers Shoot Up |url=https://www.ndtv.com/india-news/in-conservation-win-tamil-nadu-state-animal-nilgiri-tahrs-numbers-shoot-up-9026910 |date=6 August 2026 |access-date=6 August 2025 |work=[[NDTV]] }}</ref> [[File:Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius).jpg|thumb|left|ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ತಮಿಳು 'ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯ'ದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಮೇಕೆಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡಿನ (ಕೊಂಗು ನಾಡು) ಕೊಯಮತ್ತೂರಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ದಕ್ಷಿಣ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿಯವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದವು.<ref name=TN/> ಆದರೆ, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನೂರರಷ್ಟು ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಅಂದಿನಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿವೆ.<ref name=WWF>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/nilgiri-tahr-population-over-3000-wwfindia/article7717561.ece|work=[[The Hindu]]|title=Nilgiri tahr population over 3,000: WWF-India|date=3 October 2015|access-date=1 June 2025}}</ref> 2015ರಲ್ಲಿ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು 3,122 ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name=WWF/> ಏಪ್ರಿಲ್ 2025ರಲ್ಲಿ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಎರಡನೇ ಸಮನ್ವಯಿತ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಒಟ್ಟು 2,655 ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ 1,352 ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ 1,303 ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name=NDTV/> ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ 1996ರ ಮೊದಲ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ 640 ಮತ್ತು 2014ರಲ್ಲಿದ್ದ 894ರ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, 2025ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 841 ಆಗಿತ್ತು.<ref name=Pop>{{cite news |date=6 August 2025 |title=Report finds 1,365 Nilgiri tahrs in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/report-finds-1365-nilgiri-tahrs-in-kerala/articleshow/123125223.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪರ್ವತಮಯ ಮಳೆಕಾಡುಗಳ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=iucn/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1,200 ರಿಂದ 2,600 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಬಂಡೆಗಲ್ಲುಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಿದಾದ ಬಂಡೆಗಳ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇವು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish>{{cite book|author1=Anne Hildyard|author2=Paul Thompson|title=Endangered Wildlife and Plants of the World|year=2001|isbn=978-0-761-47194-3|publisher=[[Marshall Cavendish]]|pages=1485–1486}}</ref> 2025ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪೆಯನಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 270 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇವು ಕಂಡುಬಂದಿರುವುದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ; ಇದು ಈ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ದಾಖಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ.<ref name=NDTV/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅರಣ್ಯಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕುಬ್ಜ ಅರಣ್ಯದ ತೇಪೆಗಳನ್ನು (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ 'ಶೋಲಾ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. <ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಹಿಂದೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದವು, ಆದರೆ 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.<ref name=iucn/> == ನಡವಳಿಕೆ == [[File:A courting male in Eravikulam NP AJTJohnsingh DSCN2997.jpg|thumb|ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಗಂಡು (ಎಡಗಡೆ)]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ವೇಳೆ ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಮೇಯುತ್ತಾ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದ ಸಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Sondhi>{{cite book|title=Protected Animals of India|first=Sanjay|last=Sondhi|year=2012|isbn=978-8-179-93314-5|publisher=Energy and Resources Institute|pages=28–29}}</ref> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪೊದೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.<ref name=Sondhi/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 150 ರಿಂದ 200 ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=Cavendish/> ಇವು ಚುರುಕಾದ ಮೇಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಹತ್ತುವುದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿವೆ. ಇವು ಉತ್ತಮ ಸಮತೋಲನ ಹಾಗೂ ಚುರುಕುತನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಿರಿದಾದ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಏರುತ್ತವೆ. 'ತಾರ್' (tahr) ಮೇಕೆಗಳು ಉತ್ತಮ ದೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಗಾ ಇಡುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾದ ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಯೊಂದು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತದೆ.<ref name=Lyedkkar/> === ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ === ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅವಧಿಯು ಜೂನ್‌ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗಿನ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇವು ವರ್ಷವಿಡೀ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಸುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲದ ಅವಧಿಯಾದ ಜನವರಿ ಅಥವಾ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳು ಜನಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಎರಡು ಮರಿಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಬಹುದು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಿ ತೆರಳುವ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಗಂಡುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾದಾಡುತ್ತವೆ. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪಾರ್ಶ್ವಭಾಗಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಾಗುವಂತೆ ನಿಂತು, ತಮ್ಮ ಕೊಂಬುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಎದುರಾಳಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಬಲವಾದ ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಿ ತೆರಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಇತರ ಜಾತಿಯ ಮೇಕೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸೋತ ಗಂಡನ್ನು ಹಿಂಡಿನಿಂದ ಹೊರಗೆ ಅಟ್ಟಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref name=Cavendish/><ref>{{cite journal |author=Rice, G. Clifford |title=Reproductive biology of Nilgiri tahr |journal=Journal of Zoology |location=London |url=http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620010316/http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-date=20 June 2013 }}</ref> 2025ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಪ್ರತಿ 100 ಹೆಣ್ಣುಜೀವಿಗಳಿಗೆ 49 ಗಂಡುಜೀವಿಗಳಿರುವ ಲಿಂಗಾನುಪಾತವನ್ನು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ 100 ಹೆಣ್ಣುಜೀವಿಗಳಿಗೆ 50ರಷ್ಟು ಮರಿಗಳಿರುವ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ.<ref name=NDTV/> == ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ == [[File:Nilgiritragus hylocrius-Anmalai Tiger Reserve.jpg|thumb|ಆನಮಲೈ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್‌ಗಳು]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ' (endangered) ಪ್ರಭೇದವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ತೊಂದರೆಗಳು ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿವೆ; ಜೊತೆಗೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಯುವಿಕೆ, ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಛಿದ್ರೀಕರಣವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.<ref name=iucn/> ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ', 'ನೀಲಗಿರಿ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್' ಮತ್ತು 'ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name=Sondhi/> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು 2022ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ 'ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಯೋಜನೆ'ಯು (Project Nilgiri Tahr), ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ, ರೇಡಿಯೋ-ಕಾಲರಿಂಗ್ (ರೇಡಿಯೋ ಕೊರಳಪಟ್ಟಿ ಅಳವಡಿಕೆ) ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಮತ್ತು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಮರುಪರಿಚಯಿಸುವಿಕೆಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name=NDTV/><ref name=TOI>{{cite news|date=29 December 2022|title=Project to protect Nilgiri Tahr, Tamil Nadu animal, launched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/project-to-protect-nilgiri-tahr-tamil-nadu-animal-launched/articleshow/96588874.cms|access-date=1 June 2025|work=[[The Times of India]]|issn=0971-8257}}</ref><ref name=PNT>{{cite web |title=Project Nilgiri Tahr|url=https://tnprojectnilgiritahr.com/ |access-date=6 August 2025|work=[[Government of Tamil Nadu]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 7 ಅನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ದಿನ'ವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ; ಇದು ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಇ. ಆರ್. ಸಿ. ಡೇವಿಡಾರ್ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವಾಗಿದೆ.<ref name=TOI/><ref name=PNT/> ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿವೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30 ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಹೊರಗಿನ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ 20 ಜೀವಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=Cavendish/> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ]] * [[ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು]] ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030019/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Hemitragus_hylocrius/ images and movies of the Nilgiri tahr ''(Hemitragus hylocrius)''] * [https://web.archive.org/web/20160110153501/http://nilgiritahrinfo.info/ Nilgiri tahr information] (archived) {{Artiodactyla|R.3}} {{Taxonbar|from=Q839672}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾಪ್ರಿನೇ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:1838ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಸಸ್ತನಿಗಳು|ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್]] pqfoltl185qulq2hvbnl6e5812s7z3y 0 180425 1427526 1383002 2026-09-07T01:15:05Z InternetArchiveBot 69876 Add 4 books for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427526 wikitext text/x-wiki {{Infobox martial art | name = ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು | image = Kalaripayattu The indian Martial art.jpg | image_size = 300px | caption = ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಪ್ರದರ್ಶನ | also_known_as = ಕಲರಿ, ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು | focus = ಆಯುಧ ಮತ್ತು ನಿರಾಯುಧ ಸಮರಕಲೆ | country = [[ಭಾರತ]] | creator = ಪರಶುರಾಮ (ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ) | olympic = ಇಲ್ಲ }} '''ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು''' ({{lang-ml|കളരിപ്പയറ്റ്}}; Kalaripayattu) ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾರತೀಯ ಸಮರಕಲೆಯಾಗಿದೆ. "ಕಲರಿ" ಎಂಬುದು ಸಮರಕಲೆ ತರಬೇತಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು "ಪಯಟ್ಟು" ಎಂಬುದು ಅಭ್ಯಾಸ ಅಥವಾ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಕಲರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸ" ಎಂಬ ಅರ್ಥ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes: Paradigms, Discourses, and Practices of Power in Kalarippayattu, a South Indian Martial Art |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮ, ಕಾಲಿನ ಚಲನೆಗಳು, ದೇಹದ ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳು, ನಿರಾಯುಧ ಹೋರಾಟ, ಕತ್ತಿ, ಗುರಾಣಿ, ಭಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಯುಧಗಳ ಬಳಕೆ, ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳ ಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ದೇಹಪೋಷಣೆಯ ವಿಧಾನಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಗುರು–ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಕಲೆ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |last=Zarrilli |first=Zarrilli |title=Kalarippayatt, Martial Art of Kerala |url=https://archive.org/details/sim_tdr-drama-review_1979-06_23_2/page/113 |journal=The Drama Review |volume=23 |issue=2 |year=1979 |pages=113–124}}</ref> [[File:Kalaripayattu warriors.jpg|thumb|300px|ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಯೋಧರು]] == ಪದೋತ್ಪತ್ತಿ == '''ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು''' ಎಂಬ ಪದವು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ''ಕಲರಿ'' ಮತ್ತು ''ಪಯಟ್ಟು'' ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ''ಕಲರಿ'' ಎಂದರೆ ತರಬೇತಿ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳ. ''ಪಯಟ್ಟು'' ಎಂದರೆ ಅಭ್ಯಾಸ, ಹೋರಾಟ ಅಥವಾ ಸಮರಕಲೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಮೂಲದ ಕುರಿತು ಹಲವು ಐತಿಹ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ. ಕೇರಳದ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕಲೆಯ ಉಗಮವನ್ನು ಪರಶುರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಪರಶುರಾಮನು ಶಿವನಿಂದ ಸಮರಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿತು, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಲರಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ದೃಢಪಟ್ಟ ಘಟನೆಗಿಂತಲೂ ಧಾರ್ಮಿಕ–ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |last=Green |first=Thomas A. |title=Martial Arts of the World: A–Q |publisher=ABC-CLIO |year=2001}}</ref> ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮರಪರಂಪರೆಗಳು, ಸಂಗಂ ಕಾಲದ ಯೋಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಕೇರಳದ ಸೈನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> === ಮಧ್ಯಕಾಲ === ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಪ್ರಭುಗಳ ಸೈನಿಕ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಕಲರಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಯುವಕರಿಗೆ ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಆಯುಧ ಬಳಕೆ, ಯುದ್ಧತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Kerala History and its Makers |publisher=D. C. Books |year=2011}}</ref> ಕೇರಳದ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಅನೇಕ ಯೋಧರ ಕಥೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆರೋ.ಮಲ್ ಚೆಕವರ್, ಉಣ್ಣಿಯಾರ್ಚ ಮತ್ತು ತಚ್ಚೋಳಿ ಒದೇನನ್ ಮುಂತಾದ ಪಾತ್ರಗಳು ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ''ವಡಕ್ಕನ್ ಪാട്ടು'' ಎಂಬ ವೀರಗಾಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Kerala History and its Makers |publisher=D. C. Books |year=2011}}</ref> ''ಅಂಕಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಯೋಧರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಯುದ್ಧಗಳು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿಯೂ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> === ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲ === 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಬಂದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಯೋಧರ ದೈಹಿಕ ಹಾಗೂ ಆಯುಧ ತರಬೇತಿಯ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪ್ರವಾಸಿಗ ಡುಆರ್ಟೆ ಬಾರ್ಬೋಸಾ ಕೇರಳದ ಯೋಧರ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಯಾಮಗಳ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite journal |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=Kalarippayatt, Martial Art of Kerala |url=https://archive.org/details/sim_tdr-drama-review_1979-06_23_2/page/113 |journal=The Drama Review |volume=23 |issue=2 |year=1979 |pages=113–124}}</ref> 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೈನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ದುರ್ಬಲವಾದವು. ಪಶ್ಶಿ ರಾಜನ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿರೋಧದ ನಂತರ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಮೇಲೂ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇರಲಾಯಿತು.<ref>{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Legacy of Kerala |publisher=D. C. Books |year=2010}}</ref> 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂದೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಸೈನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾದ ಪರಿಣಾಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಯುಧಾಧಾರಿತ ಸಮರಕಲೆಗಳ ಸೈನಿಕ ಮಹತ್ವ ಕುಗ್ಗಿತು. ಆದರೂ ಕೆಲವು ಗುರುಗಳು ತಮ್ಮ ಕಲರಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> == ಆಧುನಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ == 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಸ ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿಗೂ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ದೊರೆಯಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದವು.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> ಅನೇಕ ಗುರುಗಳು ಹಳೆಯ ತರಬೇತಿ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಕಲಿಸಿದರು. ನಂತರ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಕೇರಳದ ಹೊರಗೂ ಹರಡಿತು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದವು. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟನ್ನು ಕೇವಲ ಸಮರಕಲೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮ, ನೃತ್ಯ, ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=Kalarippayatt, Martial Art of Kerala |url=https://archive.org/details/sim_tdr-drama-review_1979-06_23_2/page/113 |journal=The Drama Review |volume=23 |issue=2 |year=1979 |pages=113–124}}</ref> 2017ರಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಗುರು ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮ ಅವರಿಗೆ ಭಾರತದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಈ ಗೌರವ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |title=Meenakshi Amma gets Padma Shri |work=The Hindu |date=25 January 2017}}</ref> == ತರಬೇತಿ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಶಕ್ತಿ, ವೇಗ, ಸಮತೋಲನ, ನಮ್ಯತೆ, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> ತರಬೇತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುರುಗಳ ನೇರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಶಿಷ್ಯರು ಮೊದಲಿಗೆ ಮೂಲಭೂತ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಿನ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತು ನಂತರ ಆಯುಧಗಳ ತರಬೇತಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾರೆ. === ಮೇಯ್ಪಯಟ್ಟು === '''ಮೇಯ್ಪಯಟ್ಟು''' ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ದೈಹಿಕ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. ದೇಹದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವುದು, ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> === ಚುವಡು === '''ಚುವಡು''' ಎಂದರೆ ಕಾಲಿನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಅಥವಾ ಚಲನೆಯ ಕ್ರಮಗಳು. ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಯುದ್ಧಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಕಾಲಿನ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಚುವಡು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. === ವಡಿವು === '''ವಡಿವು''' ಎಂದರೆ ದೇಹದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಂಗಿ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿತಿ. ವಿವಿಧ ವಡಿವುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆನೆ, ಸಿಂಹ, ಕುದುರೆ, ಹಾವು, ಮೀನು ಮತ್ತು ಬೆಕ್ಕು ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಭಂಗಿಗಳು ಕೆಲವು ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> == ಆಯುಧ ತರಬೇತಿ == [[File:Kalaripayattu weapons.jpg|thumb|300px|ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಯುಧಗಳು]] ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮರದ ಮತ್ತು ಲೋಹದ ಆಯುಧಗಳ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇಹದ ಮೂಲಭೂತ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತ ನಂತರ ಆಯುಧ ತರಬೇತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಕೋಲ್ತರಿ === '''ಕೋಲ್ತರಿ'''ಯಲ್ಲಿ ಮರದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಉದ್ದದ ಕೋಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮರದ ದಂಡಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. === ಅಂಗತರಿ === '''ಅಂಗತರಿ'''ಯಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಆಯುಧಗಳ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕತ್ತಿ, ಗುರಾಣಿ, ಭಲ್ಲೆ, ಚೂರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> === ಉರುಮಿ === '''ಉರುಮಿ''' ಅಥವಾ ''ಚುಟ್ಟು ವಾಳ್'' ಉದ್ದವಾದ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಸಬಹುದಾದ ಲೋಹದ ಕತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಆಯುಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬಳಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. === ವೆರುಂಕೈ === '''ವೆರುಂಕೈ''' ಎಂದರೆ ಆಯುಧವಿಲ್ಲದ ಕೈಯಿಂದ ನಡೆಸುವ ಸಮರ. ಹಿಡಿತ, ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಹೊಡೆತ, ಕಾಲಿನಿಂದ ಪ್ರಹಾರ ಮತ್ತು ಎದುರಾಳಿಯ ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ತಂತ್ರಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. == ಕಲರಿ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು '''ಕಲರಿ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲರಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ತರಬೇತಿ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿಡಲು ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಲರಿಯೊಳಗೆ ''ಪೂತ್ತറ'' ಎಂಬ ಪೂಜಾಸ್ಥಳವಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಲರಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> == ಗುರು–ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಗುರು–ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಮೂಲಕ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುರುಗಳು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಕೇವಲ ಸಮರತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಶಿಸ್ತು, ಆತ್ಮನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಆರೈಕೆಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನೂ ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ತರಬೇತಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯರು ಗುರು ಮತ್ತು ಕಲರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪೂಜಾಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಅನೇಕ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ರೂಢಿಯಾಗಿದೆ. == ಮರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಕೆಲವು ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ '''ಮರ್ಮ''' ಅಥವಾ ದೇಹದ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಂದುಗಳ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ದೇಹದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹೊಡೆತ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಪರಂಪರাগত ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.<ref>{{cite journal |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=To Heal and/or To Harm: The Vital Spots in Two South Indian Martial Traditions |journal=Journal of Asian Martial Arts |year=1992}}</ref> ಮರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹರಾದ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲವು ಗುರುಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರ್ಮಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವೇದದ ಜ್ಞಾನವೂ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. == ದೇಹಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಉഴಿಚ್ಚಿಲ್ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹದ ನಮ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯುಗಳ ಆರೈಕೆಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಮಸಾಜ್‌ಗೂ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ '''ಉ಴ಿಚ್ಚಿಲ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ತರಬೇತಿಯ ತೀವ್ರತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸ್ನಾಯು ನೋವು ಮತ್ತು ದೇಹದ ಬಿಗಿತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧೀಯ ಎಣ್ಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಧತಿಯು ಕೇರಳದ [[ಆಯುರ್ವೇದ]] ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> == ಪ್ರಮುಖ ಶೈಲಿಗಳು == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಗುರುಪರಂಪರೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಲವು ಶೈಲಿಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ವಡಕ್ಕൻ ಕಲರಿ === '''ವಡಕ್ಕൻ ಕಲರಿ''' ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಶೈಲಿ ಉತ್ತರ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ದೇಹದ ನಮ್ಯತೆ, ಎತ್ತರದ ಜಿಗಿತಗಳು, ವೇಗದ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುಧ ಬಳಕೆಗೆ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> === ತೆಕ್ಕൻ ಕಲರಿ === '''ತೆಕ್ಕൻ ಕಲರಿ''' ಅಥವಾ ದಕ್ಷಿಣ ಶೈಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ನಿರಾಯುಧ ಹೋರಾಟ, ವೇಗದ ಕಾಲಚಲನೆ ಮತ್ತು ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇದೆ. ಈ ಶೈಲಿಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಅಗಸ್ತ್ಯ]] ಋಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮರಕಲೆಗಳೊಂದಿಗೂ ಇದರ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=To Heal and/or To Harm: The Vital Spots in Two South Indian Martial Traditions |journal=Journal of Asian Martial Arts |year=1992}}</ref> === ಮಧ್ಯ ಶೈಲಿ === '''ಮಧ್ಯ ಕಲರಿ''' ಕೇರಳದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶೈಲಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಶೈಲಿಗಳ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿವೆ. == ಇತರ ಕಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ರಂಗಕಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕಥಕಳಿ]]ಯ ದೈಹಿಕ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಕೆಲವು ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> ಕಥಕಳಿಯ ಕಲಾವಿದರು ದೇಹದ ನಮ್ಯತೆ, ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಆಧಾರಿತ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ. ಆಧುನಿಕ ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುಧತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ == 21ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ಸಮರಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಿದೆ. ಅನೇಕ ವಿದೇಶಿ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಸಮರಕಲೆ ಅಭ್ಯಾಸಿಗಳು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗುರುಗಳಿಂದ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಯೋಧರ ಕುರಿತಾದ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ವೀರಗಾಥೆಗಳಲ್ಲಿ '''ಉಣ್ಣಿಯಾರ್ಚ''' ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ಯೋಧೆಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಉರುಮಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಳೆಂದು ಕಥೆಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಿಳೆಯರು ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಗುರು ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮ ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |title=Meenakshi Amma gets Padma Shri |work=The Hindu |date=25 January 2017}}</ref> == ಆಧುನಿಕ ಸ್ಥಿತಿ == ಇಂದು ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಅನೇಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲರಿಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕೂಡ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲರಿಪಯಟ್ಟನ್ನು ದೈಹಿಕ ಕ್ಷಮತೆ, ನಮ್ಯತೆ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿಯೂ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ದಾಖಲಾತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes: Paradigms, Discourses, and Practices of Power in Kalarippayattu, a South Indian Martial Art |publisher=Oxford University Press |year=1998}} * {{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Kerala History and its Makers |publisher=D. C. Books |year=2011}} * {{cite book |last=Green |first=Thomas A. |title=Martial Arts of the World: A–Q |publisher=ABC-CLIO |year=2001}} * {{cite journal |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=Kalarippayatt, Martial Art of Kerala |url=https://archive.org/details/sim_tdr-drama-review_1979-06_23_2/page/113 |journal=The Drama Review |volume=23 |issue=2 |year=1979 |pages=113–124}} * {{cite journal |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=To Heal and/or To Harm: The Vital Spots in Two South Indian Martial Traditions |journal=Journal of Asian Martial Arts |year=1992}} * {{cite book |last=John |first=Shaji K. |title=Kalarippayattu: The Martial and Healing Art of Kerala |year=2011}} == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಭಾರತೀಯ ಸಮರಕಲೆಗಳು]] * [[ಕಥಕಳಿ]] * [[ಸಿಲಂಬಂ]] * [[ಮರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ]] * [[ಆಯುರ್ವೇದ]] * [[ಕೇರಳ]] * [[ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Kalaripayattu Kalaripayattu – English Wikipedia] [[ವರ್ಗ:ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಮರಕಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಕಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಮರಕಲೆಗಳು]] mmqlsc9atv0jzncfwfnfbchfpdgu5nn 0 180707 1427521 1384340 2026-09-07T00:03:44Z InternetArchiveBot 69876 Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260906sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1427521 wikitext text/x-wiki {{Short description|Austrian psychologist and educator (1892–1953)}} {{Use mdy dates|date=October 2024}} [[File:Siegfried bernfeld.JPG|thumb|ಸೀಗ್‌ಫ್ರಿಡ್ ಬರ್ನ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ]] '''ಸೀಗ್‌ಫ್ರಿಡ್ ಬರ್ನ್‌ಫೆಲ್ಡ್''' ({{IPA|de-AT|ˈbɛrnfɛld|lang}}; ಮೇ 7, 1892, [[Lemberg|ಲೆಂಬರ್ಗ್]],) <ref name="Etchegoyen">[[Horacio Etchegoyen|Etchegoyen, R. Horacio]]. "Siegfried Bernfeld." ''International Dictionary of Psychoanalysis''. Ed. Alain de Mijolla. Detroit: Macmillan Reference USA, 2005. Retrieved via ''Biography in Context'' database, October 14, 2016.</ref> ಗ್ಯಾಲಿಷಿಯಾ, ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ-ಹಂಗೇರಿ (ಇಂದಿನ ಉಕ್ರೇನ್) – ಏಪ್ರಿಲ್ 2, 1953, ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ) ಅವರು ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು. == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == 1915ರಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಯೆನ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ವಿಯೆನ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ, ಶಿಕ್ಷಣಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನೂ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. <ref name="Etchegoyen"/> ಸೀಗ್‌ಫ್ರಿಡ್ ಬರ್ನ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ಯಹೂದಿ ಮೂಲದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite journal |last=Siemens |first=Daniel |date=September 2009 |title=Explaining crime: Berlin newspapers and the construction of the criminal in Weimar Germany |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-european-studies_2009-09_39_3/page/337 |journal=[[Journal of European Studies]] |volume=39 |issue=3 |page=337 |doi=10.1177/0047244109106686 |s2cid=146413035 }}</ref>ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಸೀಗ್‌ಫ್ರಿಡ್ ಬರ್ನ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ವಿಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ತತ್ವಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಅವರು ವಿಯೆನ್ನಾ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಸಂಘದ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು. ಈ ಸಂಘವು ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಚಾರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಬರ್ನ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿ ಕೇವಲ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಯುವಜನರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರು. ಯುವಜನರ ಮಾನಸಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಆಸಕ್ತಿ ಕ್ರಮೇಣ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅವರ ಕೆಲಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿತು.ಮೊದಲನೆಯ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಯೆನ್ನಾ ನಗರವು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿತು. ವಿಯೆನ್ನಾದಲ್ಲಿ 100,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿರಾಶ್ರಿತರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಲಿಷಿಯಾ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬಂದ ಅನೇಕ ಯಹೂದಿ ನಿರಾಶ್ರಿತರೂ ಇದ್ದರು. ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಾಂತರದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಯುವಜನರು ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸರದಿಂದ ದೂರವಾಗಿದ್ದರು.ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಬರ್ನ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ಅವರ ಗಮನವನ್ನು ಯಹೂದಿ ಯುವಜನರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕಡೆಗೆ ಸೆಳೆಯಿತು. ಅವರ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಯಹೂದಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು. ಯುವಜನರಿಗೆ ಕೇವಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಅವರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನೂ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದರು. ಯುದ್ಧದಿಂದಾಗಿ ಗ್ಯಾಲಿಷಿಯಾದಿಂದ ವಿಯೆನ್ನಾಕ್ಕೆ ಬಂದ ಯಹೂದಿ ಯುವಜನರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಚಿತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸರದಿಂದ ದೂರವಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಬರ್ನ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಯುವಜನರ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಸ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು. 1917ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಯೆನ್ನಾದ ಝಿಯೋನಿಸ್ಟ್ ಸಂಘಟನೆಯು ಬರ್ನ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಯುವಜನರ ಕಾರ್ಯಗಳ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಲು ನೇಮಿಸಿತು. ಈ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಮೂಲಕ ಅವರು ಯಹೂದಿ ಯುವಜನರ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಈ ಕೆಲಸವು ಬರ್ನ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹತ್ವದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣದ ಕ್ಷೇತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಇದು ಅವರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಯುವಜನರ ಮಾನಸಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಮುಂದುವರಿದು ಚಿಂತಿಸಲು ಈ ಅನುಭವವು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. <ref>Rechter, David (February 1996). {{"'}}Bubermania': The Jewish Youth Movement in Vienna, 1917–1919". ''Modern Judaism''. Vol. 16, No. 1. p. 25-45; here: p. 26, 28.</ref> 1917ರಿಂದ 1921ರವರೆಗೆ ಸೀಗ್‌ಫ್ರಿಡ್ ಬರ್ನ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ಅವರು **Zionistischer Zentralrat für West-Österreich** (ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಝಿಯೋನಿಸ್ಟ್ ಕೇಂದ್ರ ಮಂಡಳಿ)ಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಹೂದಿ ಯುವಜನರ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.1919ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಿಂಡರ್‌ಹೈಮ್ ಬೌಮ್‌ಗಾರ್ಟನ್ಎಂ ಬ ಮಹತ್ವದ ಯೋಜನೆಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದರು. ಮೊದಲನೆಯ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ಸುಮಾರು 300 ಯಹೂದಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಸತಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.ಯುದ್ಧದಿಂದಾಗಿ ಈ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವನ ಪರಿಸರದಿಂದ ದೂರವಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಿಂಡರ್‌ಹೈಮ್ ಬೌಮ್‌ಗಾರ್ಟನ್ ಅವರಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ವಾಸಸ್ಥಳವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಸತಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಎರಡನ್ನೂ ಒಂದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಈ ಯೋಜನೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು.ಈ ಯೋಜನೆಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬರ್ನ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೂ ಗಮನ ನೀಡಿದರು. ಇದು ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಚಾರಗಳ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ರೂಪವಾಗಿತ್ತು. ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಾಂತರದಂತಹ ಕಷ್ಟಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಪರಿಸರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ ಎಂಬ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಈ ಯೋಜನೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿತು. 1922ರಿಂದ 1925ರವರೆಗೆ ಅವರು ವಿಯೆನ್ನಾದಲ್ಲಿ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದವರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಲಯನಲ್ ಪೆನ್‌ರೋಸ್ ಕೂಡ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. <ref>{{Cite book|title=FREUD IN CAMBRIDGE.|last=FORRESTER, JOHN. CAMERON, LAURA.|date=2019|publisher=CAMBRIDGE UNIV PRESS|isbn=978-1108713023|location=[S.l.]|oclc=1082315741}}</ref> 1925ರಿಂದ 1932ರವರೆಗೆ ಸೀಗ್‌ಫ್ರಿಡ್ ಬರ್ನ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ಅವರು ಬರ್ಲಿನ್ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ವಿಯೆನ್ನಾಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಆದರೆ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ನಾಜಿಸಂನ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯದವರು ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದ ಅನೇಕ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗತೊಡಗಿತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಬರ್ನ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ವಿಯೆನ್ನಾವನ್ನು ತೊರೆದು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಫ್ರೆಂಚ್ ರಿವಿಯೇರಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಮೆಂಟನ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಅವರು 1936ರವರೆಗೆ ಮೆಂಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಯುರೋಪಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಪರ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. 1936ರ ನಂತರ ಅವರು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಯುರೋಪಿನಿಂದ ವಲಸೆ ಹೋದ ನಂತರವೂ ಬರ್ನ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವೃತ್ತಿಪರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://internationalpsychoanalysis.net/wp-content/uploads/2013/01/Benveniste_-_Adler_on_Bernfeld2.pdf|title=SIEGFRIED BERNFELD IN SAN FRANCISCO: A CONVERSATION WITH NATHAN ADLER|last=Benveniste|first=Daniel|website=FORT DA: THE JOURNAL OF THE NORTHERN CALIFORNIA SOCIETY FOR PSYCHOANALYTIC PSYCHOLOGY|access-date=January 8, 2017|archive-date=April 23, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423185034/http://internationalpsychoanalysis.net/wp-content/uploads/2013/01/Benveniste_-_Adler_on_Bernfeld2.pdf|url-status=dead}}</ref> 1931ರಲ್ಲಿ ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜರ್ನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಒಂದು ಲೇಖನದಲ್ಲಿ, ಬರ್ನ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಪದವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು.<ref name="googlebooks" >[https://www.google.com/search?tbm=bks&q=Bernfeld+psychoanalysis+Spurenwissenschaft Occurrences] on Google Books.</ref> ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯ Spurenwissenschaft ("ಕುರುಹುಗಳ ವಿಜ್ಞಾನ") ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದರು.<ref>{{cite journal | last = Bernfeld | first = Siegfried | editor-last = Freud | editor-first = Sigmund | date = 1931 | title = Die Krise der Psychologie und die Psychoanalyse | url = http://www.pep-web.org/document.php?id=izpa.017.0176a | journal = [[Internationale Zeitschrift für Psychoanalyse]] | language = de | volume = 17 | publisher = [[Internationaler Psychoanalytischer Verlag]] | location = Vienna | page = [https://books.google.com/books?id=-Z9eAAAAIAAJ&q=Spurenwissenschaft P. 194.]}}</ref> <ref name="googlebooks" /> ಅವರು ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕುರಿತಾದ ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಕೂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಕ್ಷಣದ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯಂತಹ ವಿಷಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಬರ್ನ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ಫ್ರಾಯ್ಡೋ-ಮಾರ್ಕ್ಸಿಸಂನ ಆರಂಭಿಕ ಬೆಂಬಲಿಗರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವಾದದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಕುರಿತು ಅವರು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಮಾನವನ ಮಾನಸಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ರಚನೆಯನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನು ಅವರು ಮುಂದಿಟ್ಟರು.ಶಿಕ್ಷಣ ಸುಧಾರಕ ಗುಸ್ತಾವ್ ವೈನೆಕೆನ್ (1875–1964) ಅವರು ಬರ್ನ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ವೈನೆಕೆನ್ ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕುರಿತಾದ ವಿಚಾರಗಳು ಬರ್ನ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣ ಚಿಂತನೆಯ ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು. ಬರ್ನ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ಹಲವಾರು ಉದಾರವಾದಿ ಮತ್ತು "ಯುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ" ಸಂಘಟನೆಗಳ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಯುವಜನರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರು ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಲಿಖಿತ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಶು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಕುರಿತಾದ Psychologie des Säuglings ಎಂಬ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಕೃತಿಯೂ ಒಂದು. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಶುಗಳ ಮಾನಸಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.1925ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಕುರಿತಾಗಿ Sisyphos ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿರದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಿಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳು ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದರು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ನೋಡದೆ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಗಳು, ಅಗತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಕುರಿತು Der Begriff der "Deutung" in der Psychoanalyse ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ಕೃತಿಯನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಲೋಚನೆಗಳು, ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ಜೊತೆಗೆ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತತ್ವಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದರು.ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ನಂತರದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ಕುರಿತು ಹಲವಾರು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಈ ಲೇಖನಗಳ ಮೂಲಕ ಫ್ರಾಯ್ಡ್ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಚಾರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು.ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಸೀಗ್‌ಫ್ರಿಡ್ ಬರ್ನ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣವು ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ. ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾನಸಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಬರಹಗಳ ಮೂಲಕ ಮುಂದಿಟ್ಟರು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == *[https://findingaids.loc.gov/repositories/19/resources/5451 Siegfried Bernfeld Papers], Manuscript Division, [[Library of Congress]], Washington, D.C. * {{cite web|title=Siegfried Bernfeld| website=[[Answers.com]] |url=http://www.answers.com/topic/bernfeld-siegfried?cat=health|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104113815/http://www.answers.com/topic/bernfeld-siegfried?cat=health|archive-date=November 4, 2012}} Biographical entry by R. Horacio Etchegoyen, ''International Dictionary of Psychoanalysis'' (2005), via ''Answers.com'' * [http://yivoarchives.org/index.php?p=collections/controlcard&id=32497&q=siegfried+bernfeld Guide to the Papers of Siegfried Bernfeld] (RG 6). [[YIVO|YIVO Institute for Jewish Research]] * Rolnik, E. J. (2012) [https://books.google.com/books?id=n7TbQN1dB_0C Freud in Zion: Psychoanalysis and the Making of Modern Jewish Identity Karnac:London] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Bernfeld, Siegfried}} [[Category:1892 births]] [[Category:1953 deaths]] [[Category:Health professionals from Lviv]] [[Category:People from the Kingdom of Galicia and Lodomeria]] [[Category:20th-century Ukrainian Jews]] [[Category:Austrian people of Ukrainian-Jewish descent]] [[Category:Freudo-Marxism]] [[Category:20th-century Austrian educators]] [[Category:Austrian psychiatrists]] [[Category:20th-century Jewish medical doctors]] [[Category:Jewish Austrian socialists]] [[Category:Analysands of Hanns Sachs]] [[Category:Jewish emigrants from Austria after the Anschluss to the United States]] [[Category:Emigrants from Austria after the Anschluss to the United States]] e222t7a4kul0yw6oc8cf2ctit0p21s3 3 187156 1427497 2026-09-06T12:05:36Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1427497 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=AlphaTwu}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೫, ೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) jzktzoddw2keyp2ao5yii62c2tt0vm8 0 187157 1427499 2026-09-06T15:58:17Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {| class="infobox" style="width:23em; text-align:left; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:120%;" | ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆ<br /><small>布达拉宫</small> |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:The Potala Palace in Lhasa.jpg|220px]]<br /><small>ಕೆಂಪು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆ, ಲಾಸಾ</small> |- ! colspan="2" style="text-align:center; background:#cedff2;" |... 1427499 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:23em; text-align:left; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:120%;" | ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆ<br /><small>布达拉宫</small> |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:The Potala Palace in Lhasa.jpg|220px]]<br /><small>ಕೆಂಪು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆ, ಲಾಸಾ</small> |- ! colspan="2" style="text-align:center; background:#cedff2;" | ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ |- ! scope="row" | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | Historic Ensemble of the Potala Palace, Lhasa |- ! scope="row" | ದೇಶ | ಚೀನಾ |- ! scope="row" | ಪ್ರಾಂತ್ಯ | ಟಿಬೆಟ್ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರದೇಶ (ಲಾಸಾ) |- ! scope="row" | ಮಾನದಂಡ | ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ: (i), (iv), (vi) |- ! scope="row" | ಉಲ್ಲೇಖ ಸಂಖ್ಯೆ | [https://whc.unesco.org/en/list/707/ 707] |- ! scope="row" | ಶಾಸನ ವರ್ಷ | 1994 (2000 ಮತ್ತು 2001ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣೆ) |- ! scope="row" | ಪ್ರದೇಶ | 60.5 ha |- ! scope="row" | ಬಫರ್ ವಲಯ | 198.8 ha |- ! scope="row" | ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಲ | ಕ್ರಿ.ಶ. 631ರಿಂದ (ಪ್ರಸಕ್ತ ರಚನೆ: 17ನೇ ಶತಮಾನ) |- ! scope="row" | ಎತ್ತರ | ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ 3,700 ಮೀ. |- ! scope="row" | ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು | ರಾಜ ಸಾಂಗ್‌ಸೆನ್ ಗಾಂಪೊ; 5ನೇ ದಲೈ ಲಾಮಾ (ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ) |} '''ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆ''' (ಟಿಬೆಟಿಯನ್: 布达拉宫) ಚೀನಾದ ಟಿಬೆಟ್ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ಲಾಸಾ ನಗರದ ಕೆಂಪು ಬೆಟ್ಟದ (ಮಾರ್ಪೊ ರಿ) ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಾದರಿ. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ 3,700 ಮೀಟರ್‌ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಇದನ್ನು "ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರಾಚೀನ ಅರಮನೆ" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tcg">{{cite web |url=https://www.travelchinaguide.com/attraction/tibet/lhasa/potala.htm |title=Potala Palace, Lhasa, Tibet: Facts, Hours, Tickets, Travel Tips |publisher=TravelChinaGuide |access-date=2026-09-04}}</ref> 1994ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 2000 ಮತ್ತು 2001ರಲ್ಲಿ ಜೋಖಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ನೊರ್ಬುಲಿಂಗ್ಕಾ ಬೇಸಿಗೆ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="unesco">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/707/ |title=Historic Ensemble of the Potala Palace, Lhasa |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-09-04}}</ref> ಈ ಮೂರೂ ತಾಣಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದು, ಇಂದಿಗೂ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಗುರುತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[File:Tibet-5483 - Potala Palace.jpg|thumb|left|250px|ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆಯ ಬೃಹತ್ ಮುಂಭಾಗ]] ಕ್ರಿ.ಶ. 631ರಲ್ಲಿ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ರಾಜ ಸಾಂಗ್‌ಸೆನ್ ಗಾಂಪೊ ಅವರು ತಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜಕುಮಾರಿ ವೆನ್ ಚೆಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಒಂಬತ್ತು ಅಂತಸ್ತಿನ, ಸಾವಿರ ಕೋಣೆಗಳ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="tcg"/> ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಡಿಲಿನಿಂದಾದ ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಗಳಿಂದ ಮೂಲ ರಚನೆ ಬಹುಪಾಲು ನಾಶವಾಯಿತು. 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಐದನೇ ದಲೈ ಲಾಮಾ ಅವರು ಪ್ರಸಕ್ತ ಅರಮನೆಯ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು; ಮೊದಲು ಬಿಳಿ ಅರಮನೆಯ (ಶ್ವೇತ ಅರಮನೆ) ನಿರ್ಮಾಣ 1648ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು, ನಂತರ ಕೆಂಪು ಅರಮನೆಯನ್ನು (ರಕ್ತ ಅರಮನೆ) ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಬಳಿಕ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆ ದಲೈ ಲಾಮಾಗಳ ಚಳಿಗಾಲದ ನಿವಾಸವಾಗಿಯೂ, ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರ ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.<ref name="unesco"/> ಐದನೇ ದಲೈ ಲಾಮಾ ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ, ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗೌಪ್ಯವಾಗಿಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. 1959ರ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ದಂಗೆಯ ನಂತರ ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ದಲೈ ಲಾಮಾ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದ ಬಳಿಕ, ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆ ರಾಜಕೀಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. == ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ == [[File:Potala Palace, August 2009.jpg|thumb|right|250px|ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆಯ ಶ್ವೇತ ಮತ್ತು ರಕ್ತ ಅರಮನೆಗಳು]] ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ: ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಂಪು ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಇಬ್ಬದಿಯ ಶ್ವೇತ ಅರಮನೆ. ಕೆಂಪು ಅರಮನೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದು, 725 ಚದರ ಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಮಹಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಸಭಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಹದಿಮೂರನೇ ದಲೈ ಲಾಮಾ ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಸ್ತೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶ್ವೇತ ಅರಮನೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ದಲೈ ಲಾಮಾ ಅವರ ವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಅದರ ಮೇಲಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ದಲೈ ಲಾಮಾ ಅವರ ಖಾಸಗಿ ಕೋಣೆಗಳಿದ್ದವು.<ref name="tcg"/> ಒಟ್ಟು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೋಣೆಗಳು, ಹತ್ತು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಗುಲಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಈ ಸಂಕೀರ್ಣ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. 300 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡ ಗೋಡೆಚಿತ್ರಗಳು, ಸ್ತೂಪಗಳು, ಥಂಗ್ಕಾ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅಪರೂಪದ ಸೂತ್ರಗ್ರಂಥಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="tcg"/> ಕೆಂಪು ಅರಮನೆಯೊಳಗೆ ಎಂಟು ಪೂರ್ವ ದಲೈ ಲಾಮಾಗಳ ಚಿನ್ನದ ಲೇಪಿತ ಸಮಾಧಿ ಸ್ತೂಪಗಳಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಐದನೇ ದಲೈ ಲಾಮಾ ಅವರ 14.85 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಸ್ತೂಪ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 3,700 ಕಿಲೋಗ್ರಾಂ ಚಿನ್ನ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅರಮನೆಯ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಛಾವಣಿಗಳಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಲೇಪನ ಹಾಗೂ ಗಿಲ್ಡೆಡ್ ಕಂಚಿನ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ — ಇದು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ. == ಜೋಖಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯ == [[File:Jokhang Temple in Tibet.jpg|thumb|left|250px|ಜೋಖಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗ]] ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆಯಂತೆಯೇ 7ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಜೋಖಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ 3,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬುದ್ಧ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಿದ್ದು, ಇದು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="unesco"/> [[File:Prayers in front of Jokhang temple.jpg|thumb|right|250px|ಜೋಖಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿರುವ ಯಾತ್ರಿಕರು]] ಜೋಖಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲಿನ ಬರ್ಖೋರ್ ಪರಿಕ್ರಮ ಮಾರ್ಗ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಸಾವಿರಾರು ಯಾತ್ರಿಕರು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುವ ಜೀವಂತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಹಲವು ಯಾತ್ರಿಕರು ದೂರದ ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಹಾಕುತ್ತಾ ವಾರಗಟ್ಟಲೆ ನಡೆದು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವುದೂ ಉಂಟು, ಇದು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧ ಭಕ್ತಿಪಂಥದ ಆಳವಾದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. == ನೊರ್ಬುಲಿಂಗ್ಕಾ == [[File:Norbulingka, Lhasa, Tibet -5538 - Summer Palace.jpg|thumb|right|250px|ನೊರ್ಬುಲಿಂಗ್ಕಾ ಬೇಸಿಗೆ ಅರಮನೆ]] 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ನೊರ್ಬುಲಿಂಗ್ಕಾ ("ರತ್ನದ ಉದ್ಯಾನ") ದಲೈ ಲಾಮಾಗಳ ಬೇಸಿಗೆ ಅರಮನೆಯಾಗಿತ್ತು. 36 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಈ ಉದ್ಯಾನ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅರಮನೆ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="unesco"/> ಏಳನೇ ದಲೈ ಲಾಮಾ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಉದ್ಯಾನ, ಬೇಸಿಗೆಯ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರದ ಪ್ರತಿ ದಲೈ ಲಾಮಾ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾ ಹೋದ ಕಾರಣ, ನೊರ್ಬುಲಿಂಗ್ಕಾ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಉದ್ಯಾನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವಿಕಾಸವನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. == ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ == ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆ, ಜೋಖಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ನೊರ್ಬುಲಿಂಗ್ಕಾ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು "ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ" ಮತ್ತು "ಜಾತ್ಯತೀತ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧಿಕಾರದ ಸಮ್ಮಿಲನದ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಂಕೇತ" ಎಂದೂ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಬಣ್ಣಿಸಿದೆ.<ref name="unesco"/> == ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ == ಇಂದು ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಯಾತ್ರಿಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಥಿಲಗೊಂಡ ಪ್ರಾಚೀನ ರಚನೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಮಿತಿ ಹೇರಲಾಗಿದ್ದು, ಒಳಗಡೆ ಗರಿಷ್ಠ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಮಾತ್ರ ಕಳೆಯಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ ಮತ್ತು ಒಳಾಂಗಣ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ನಿಷೇಧವಿದೆ.<ref name="tcg"/> ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆ ಇಂದಿಗೂ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಭೂಕಂಪದ ಅಪಾಯ, ಮಳೆನೀರಿನ ಸೋರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಮರದ ರಚನೆಗಳ ಶಿಥಿಲಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಚೀನೀ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> 2uzajvweb6nk4fk4nwgaer8td69xn5h 1427500 1427499 2026-09-06T16:06:19Z Reema Jalihal 87461 1427500 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:23em; text-align:left; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:120%;" | ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆ<br /><small>布达拉宫</small> |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:The Potala Palace in Lhasa.jpg|220px]]<br /><small>ಕೆಂಪು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆ, ಲಾಸಾ</small> |- ! colspan="2" style="text-align:center; background:#cedff2;" | ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ |- ! scope="row" | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | Historic Ensemble of the Potala Palace, Lhasa |- ! scope="row" | ದೇಶ | ಚೀನಾ |- ! scope="row" | ಪ್ರಾಂತ್ಯ | ಟಿಬೆಟ್ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರದೇಶ (ಲಾಸಾ) |- ! scope="row" | ಮಾನದಂಡ | ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ: (i), (iv), (vi) |- ! scope="row" | ಉಲ್ಲೇಖ ಸಂಖ್ಯೆ | [https://whc.unesco.org/en/list/707/ ೭೦೭] |- ! scope="row" | ಶಾಸನ ವರ್ಷ | ೧೯೯೪ (೨೦೦೦ ಮತ್ತು ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣೆ) |- ! scope="row" | ಪ್ರದೇಶ | ೬೦.೫ ha |- ! scope="row" | ಬಫರ್ ವಲಯ | ೧೯೮.೮ ha |- ! scope="row" | ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಲ | ಕ್ರಿ.ಶ. ೬೩೧ರಿಂದ (ಪ್ರಸಕ್ತ ರಚನೆ: ೧೭ನೇ ಶತಮಾನ) |- ! scope="row" | ಎತ್ತರ | ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೩,೭೦೦ ಮೀ. |- ! scope="row" | ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು | ರಾಜ ಸಾಂಗ್‌ಸೆನ್ ಗಾಂಪೊ; ೫ನೇ ದಲೈ ಲಾಮಾ (ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ) |} '''ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆ''' (ಟಿಬೆಟಿಯನ್: 布达拉宫) ಚೀನಾದ ಟಿಬೆಟ್ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ಲಾಸಾ ನಗರದ ಕೆಂಪು ಬೆಟ್ಟದ (ಮಾರ್ಪೊ ರಿ) ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಾದರಿ. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೩,೭೦೦ ಮೀಟರ್‌ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಇದನ್ನು "ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರಾಚೀನ ಅರಮನೆ" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tcg">{{cite web |url=https://www.travelchinaguide.com/attraction/tibet/lhasa/potala.htm |title=Potala Palace, Lhasa, Tibet: Facts, Hours, Tickets, Travel Tips |publisher=TravelChinaGuide |access-date=2026-09-04}}</ref> ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ೨೦೦೦ ಮತ್ತು ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಜೋಖಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ನೊರ್ಬುಲಿಂಗ್ಕಾ ಬೇಸಿಗೆ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="unesco">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/707/ |title=Historic Ensemble of the Potala Palace, Lhasa |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-09-04}}</ref> ಈ ಮೂರೂ ತಾಣಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದು, ಇಂದಿಗೂ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಗುರುತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[File:Tibet-5483 - Potala Palace.jpg|thumb|left|250px|ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆಯ ಬೃಹತ್ ಮುಂಭಾಗ]] ಕ್ರಿ.ಶ. ೬೩೧ರಲ್ಲಿ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ರಾಜ ಸಾಂಗ್‌ಸೆನ್ ಗಾಂಪೊ ಅವರು ತಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜಕುಮಾರಿ ವೆನ್ ಚೆಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಒಂಬತ್ತು ಅಂತಸ್ತಿನ, ಸಾವಿರ ಕೋಣೆಗಳ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="tcg"/> ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಡಿಲಿನಿಂದಾದ ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಗಳಿಂದ ಮೂಲ ರಚನೆ ಬಹುಪಾಲು ನಾಶವಾಯಿತು. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಐದನೇ ದಲೈ ಲಾಮಾ ಅವರು ಪ್ರಸಕ್ತ ಅರಮನೆಯ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು; ಮೊದಲು ಬಿಳಿ ಅರಮನೆಯ (ಶ್ವೇತ ಅರಮನೆ) ನಿರ್ಮಾಣ ೧೬೪೮ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು, ನಂತರ ಕೆಂಪು ಅರಮನೆಯನ್ನು (ರಕ್ತ ಅರಮನೆ) ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಬಳಿಕ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆ ದಲೈ ಲಾಮಾಗಳ ಚಳಿಗಾಲದ ನಿವಾಸವಾಗಿಯೂ, ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರ ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.<ref name="unesco"/> ಐದನೇ ದಲೈ ಲಾಮಾ ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ, ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗೌಪ್ಯವಾಗಿಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ೧೯೫೯ರ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ದಂಗೆಯ ನಂತರ ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ದಲೈ ಲಾಮಾ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದ ಬಳಿಕ, ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆ ರಾಜಕೀಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. == ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ == [[File:Potala Palace, August 2009.jpg|thumb|right|250px|ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆಯ ಶ್ವೇತ ಮತ್ತು ರಕ್ತ ಅರಮನೆಗಳು]] ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ: ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಂಪು ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಇಬ್ಬದಿಯ ಶ್ವೇತ ಅರಮನೆ. ಕೆಂಪು ಅರಮನೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದು, ೭೨೫ ಚದರ ಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಮಹಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಸಭಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಹದಿಮೂರನೇ ದಲೈ ಲಾಮಾ ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಸ್ತೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶ್ವೇತ ಅರಮನೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ದಲೈ ಲಾಮಾ ಅವರ ವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಅದರ ಮೇಲಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ದಲೈ ಲಾಮಾ ಅವರ ಖಾಸಗಿ ಕೋಣೆಗಳಿದ್ದವು.<ref name="tcg"/> ಒಟ್ಟು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೋಣೆಗಳು, ಹತ್ತು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಗುಲಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಈ ಸಂಕೀರ್ಣ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ೩೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡ ಗೋಡೆಚಿತ್ರಗಳು, ಸ್ತೂಪಗಳು, ಥಂಗ್ಕಾ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅಪರೂಪದ ಸೂತ್ರಗ್ರಂಥಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="tcg"/> ಕೆಂಪು ಅರಮನೆಯೊಳಗೆ ಎಂಟು ಪೂರ್ವ ದಲೈ ಲಾಮಾಗಳ ಚಿನ್ನದ ಲೇಪಿತ ಸಮಾಧಿ ಸ್ತೂಪಗಳಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಐದನೇ ದಲೈ ಲಾಮಾ ಅವರ ೧೪.೮೫ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಸ್ತೂಪ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೩,೭೦೦ ಕಿಲೋಗ್ರಾಂ ಚಿನ್ನ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅರಮನೆಯ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಛಾವಣಿಗಳಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಲೇಪನ ಹಾಗೂ ಗಿಲ್ಡೆಡ್ ಕಂಚಿನ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ — ಇದು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ. == ಜೋಖಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯ == [[File:Jokhang Temple in Tibet.jpg|thumb|left|250px|ಜೋಖಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗ]] ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆಯಂತೆಯೇ ೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಜೋಖಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ೩,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬುದ್ಧ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಿದ್ದು, ಇದು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="unesco"/> [[File:Prayers in front of Jokhang temple.jpg|thumb|right|250px|ಜೋಖಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿರುವ ಯಾತ್ರಿಕರು]] ಜೋಖಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲಿನ ಬರ್ಖೋರ್ ಪರಿಕ್ರಮ ಮಾರ್ಗ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಸಾವಿರಾರು ಯಾತ್ರಿಕರು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುವ ಜೀವಂತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಹಲವು ಯಾತ್ರಿಕರು ದೂರದ ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಹಾಕುತ್ತಾ ವಾರಗಟ್ಟಲೆ ನಡೆದು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವುದೂ ಉಂಟು, ಇದು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧ ಭಕ್ತಿಪಂಥದ ಆಳವಾದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. == ನೊರ್ಬುಲಿಂಗ್ಕಾ == [[File:Norbulingka, Lhasa, Tibet -5538 - Summer Palace.jpg|thumb|right|250px|ನೊರ್ಬುಲಿಂಗ್ಕಾ ಬೇಸಿಗೆ ಅರಮನೆ]] ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ನೊರ್ಬುಲಿಂಗ್ಕಾ ("ರತ್ನದ ಉದ್ಯಾನ") ದಲೈ ಲಾಮಾಗಳ ಬೇಸಿಗೆ ಅರಮನೆಯಾಗಿತ್ತು. ೩೬ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಈ ಉದ್ಯಾನ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅರಮನೆ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="unesco"/> ಏಳನೇ ದಲೈ ಲಾಮಾ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಉದ್ಯಾನ, ಬೇಸಿಗೆಯ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರದ ಪ್ರತಿ ದಲೈ ಲಾಮಾ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾ ಹೋದ ಕಾರಣ, ನೊರ್ಬುಲಿಂಗ್ಕಾ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಉದ್ಯಾನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವಿಕಾಸವನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. == ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ == ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆ, ಜೋಖಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ನೊರ್ಬುಲಿಂಗ್ಕಾ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು "ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ" ಮತ್ತು "ಜಾತ್ಯತೀತ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧಿಕಾರದ ಸಮ್ಮಿಲನದ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಂಕೇತ" ಎಂದೂ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಬಣ್ಣಿಸಿದೆ.<ref name="unesco"/> == ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ == ಇಂದು ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಯಾತ್ರಿಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಥಿಲಗೊಂಡ ಪ್ರಾಚೀನ ರಚನೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಮಿತಿ ಹೇರಲಾಗಿದ್ದು, ಒಳಗಡೆ ಗರಿಷ್ಠ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಮಾತ್ರ ಕಳೆಯಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ ಮತ್ತು ಒಳಾಂಗಣ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ನಿಷೇಧವಿದೆ.<ref name="tcg"/> ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಪೊಟಾಲ ಅರಮನೆ ಇಂದಿಗೂ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಭೂಕಂಪದ ಅಪಾಯ, ಮಳೆನೀರಿನ ಸೋರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಮರದ ರಚನೆಗಳ ಶಿಥಿಲಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಚೀನೀ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> go7ggwi7hmtj3xpjenjvd75yb1nalmv 2 187158 1427502 2026-09-06T17:50:05Z Savita Varja 2530162 101600 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳು''' '''ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳು''' ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇ... 1427502 wikitext text/x-wiki '''ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳು''' '''ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳು''' ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯು ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಸಮಾಜದ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅಕ್ಷರಜ್ಞಾನದ ಗಡಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿದ್ದರೂ, ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಹರಿದುಬಂದ ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಮೂಲಕ ಆಕೆ ತನ್ನ ದೈನಂದಿನ ಕಷ್ಟ-ಸುಖ, ಸಂತೋಷ-ಸಂಕಟ, ತಾಯ್ತನ, ವಿರಹ, ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು, ಕಥೆಗಳು, ಗಾದೆಗಳು, ಜೋಲಾಲಿ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಒಗಟುಗಳ ಮೂಲಕ ಮೂಡಿಬಂದಿರುವ ಈ ಭಾವಜಗತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅನನ್ಯ ಮೆರುಗನ್ನು ನೀಡಿದೆ. '''೧. ಪೀಠಿಕೆ''' ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಪಂಡಿತರ ಅಥವಾ ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿಗಳ ಲಿಖಿತ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾದದ್ದು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ, ಅದರಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶ್ರಮಜೀವಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಆತ್ಮಕಥನದಂತಿದೆ. ಮುಂಜಾನೆ ಬೀಸುಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯ ಬೀಸುವಾಗ, ಕುಟ್ಟುವಾಗ, ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಪೈರು ನೆಡುವಾಗ, ಅಥವಾ ಮಗುವನ್ನು ತೊಟ್ಟಿಲಲ್ಲಿ ತೂಗುವಾಗ ಮಹಿಳೆಯರು ತಾವೇ ಸ್ವತಃ ರಚಿಸಿ ಹಾಡಿದ ಹಾಡುಗಳು ಆಕೆಯ ಅಂತರಂಗದ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿವೆ. ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜನಪದ ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಮನೋರಂಜನೆಯ ಮಾಧ್ಯಮವಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಅದು ಮಹಿಳೆಯರ ಬದುಕಿನ ಹೋರಾಟ, ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಲಿಖಿತ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರ್ಗದ ಅಥವಾ ಪುರುಷಪ್ರಧಾನ ಚಿಂತನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ನೈಜ ನೋವು-ನಲಿವುಗಳು ಯಾವುದೇ ಮುಸುಕಿಲ್ಲದೆ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿವೆ. '''೨. ಮಹಿಳೆಯ ಬದುಕಿನ ವಿಭಿನ್ನ ಹಂತಗಳ ನಿರೂಪಣೆ''' ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳ ಬಾಲ್ಯದಿಂದ ಹಿಡಿದು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದವರೆಗಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆಪ್ತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಘಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಆಕೆಯ ಅನುಭವಗಳು, ಆಶೋತ್ತರಗಳು ಹಾಗೂ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಏರಿಳಿತಗಳು ಶಬ್ದರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. '''೨.೧ ತವರು ಮನೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಮಮತೆ''' ಜನಪದ ಮಹಿಳೆಗೆ ತವರು ಮನೆಯೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಟ್ಟಡವಲ್ಲ, ಅದು ಆಕೆಯ ಮುಕ್ತ ಭಾವನೆಗಳ ಸ್ವರ್ಗ. ಅಲ್ಲಿ ಆಕೆಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಾನ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ತಾಯಿಯ ವಾತ್ಸಲ್ಯ, ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಅತ್ಯಂತ ಭಾವುಕವಾಗಿ ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತವರೂರಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವೂ, ಮರ-ಗಿಡಗಳೂ ಆಕೆಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದವುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. * '''ಜನಪದ ಗೀತೆಯ ಉದಾಹರಣೆ:''' ''"ತವರೂರು ಅಂದರ ತಂಬೂರಿ ಬಾರಿಸಿದಂಗ,'' ''ಅತ್ತೆಯೂರು ಅಂದರ ಅರಿಶಿನ ಹಚ್ಚಿದಂಗ..."'' ತಾಯಿಯ ನಿಸ್ಸ್ವಾರ್ಥ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ, ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲಿಗೆ ಕೈಹಾಕಿದಾಗ ಮಹಿಳೆಯು ತಾಯಿಯ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಹಾರೈಸುವ ಹಾಡುಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಗಳಾಗಿವೆ. ತಾಯಿಯ ಮನೆಯ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ನೆನಪುಗಳೂ ಆಕೆಯ ಇಡೀ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಆಸರೆಯಾಗುತ್ತವೆ. '''೨.೨ ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಗಂಡನ ಮನೆಯ ಸವಾಲುಗಳು''' ಮದುವೆಯಾಗಿ ತವರು ಮನೆ ತೊರೆದು ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಗೆ ಕಾಲಿಡುವುದು ಹೆಣ್ಣಿನ ಜೀವನದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ತಿರುವು. ಹೊಸ ವಾತಾವರಣ, ಹೊಸ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಆಕೆ ಅನುಭವಿಸುವ ಸವಾಲುಗಳು ಅಪಾರ. ಅತ್ತೆಯ ಕಿರುಕುಳ, ನಾದಿನಿಯರ ವಾಗ್ದಂಡನೆ, ಹಾಗೂ ಗಂಡನ ಉದಾಸೀನತೆ ಅಥವಾ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಾಗುವ ಮಾನಸಿಕ ತುಮುಲಗಳನ್ನು ಆಕೆ ಕಲ್ಲಿನ ಜೊತೆ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ಜೊತೆ, ಅಥವಾ ಹರಿಯುವ ನದಿಯ ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಮದುವೆಯ ಶೋಭನ ಹಾಡುಗಳು, ಸೀಮಂತದ ಹಾಡುಗಳು ಈ ಸಂದರ್ಭದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. '''೩. ಶ್ರಮಜೀವನ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕೊಡುಗೆ''' ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾದದ್ದು. ಆಕೆ ಕೇವಲ ಮನೆಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. * '''ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರ:''' ಗದ್ದೆ ನೆಟಿ ಮಾಡುವುದು, ಕಳೆ ಕೀಳುವುದು, ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡುವುದು, ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಕುಟ್ಟುವುದು ಮತ್ತು ಬೀಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೃಷಿ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಮಹಿಳೆಯ ಶ್ರಮ ಅಡಗಿದೆ. * '''ಸಾಮೂಹಿಕ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ:''' ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಆಯಾಸ ಮತ್ತು ಬೇಸರವನ್ನು ಮರೆಯಲು ಮಹಿಳೆಯರು ಗುಂಪಾಗಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ನೆಟಿ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಬೀಸುವ ಪದಗಳು ಆಕೆಯ ಶ್ರಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿವೆ. * '''ದೈನಂದಿನ ಮನೆಕೆಲಸಗಳ ಕಾವ್ಯಮಯ ರೂಪ:''' ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ನೀರು ತರುವುದು, ಸಗಣಿ ಬಳಿಯುವುದು, ಒಲೆ ಉರಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಸಣ್ಣ ಕೆಲಸಗಳಿಗೂ ಜನಪದ ಮಹಿಳೆ ಹಾಡಿನ ರೂಪವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾಳೆ. '''೪. ಅಂತರಂಗದ ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ''' ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ನವರಸಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ತಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದೆ ನೇರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣ. '''೪.೧ ವಾತ್ಸಲ್ಯ ರಸ''' ಜೋಗುಳ ಹಾಡುಗಳು ಅಥವಾ ತೊಟ್ಟಿಲ ಪದಗಳು ತಾಯಿಯ ಅಂತರಂಗದ ವಾತ್ಸಲ್ಯವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ತನ್ನ ಮಗು ಬೆಳೆದು ದೊಡ್ಡವನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ತಾಯಿ ಹಾಡಿನ ಮೂಲಕವೇ ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ. ಮಗುವಿನ ನಗು, ಆಟೋಟಗಳು ಆಕೆಯ ಇಡೀ ದಿನದ ಆಯಾಸವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತವೆ. '''೪.೨ ವಿರಹ ಮತ್ತು ಶೃಂಗಾರ''' ಗಂಡನು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ, ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ದೂರದೂರಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ವಿರಹ ವೇದನೆಯನ್ನು, ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಸ್ತುವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹಾಡಿದ್ದಾಳೆ. ಚಂದ್ರ, ಮಳೆ, ಗಿಳಿ ಹಾಗೂ ಕೋಗಿಲೆಗಳನ್ನು ದೂತನಾಗಿ ಬಳಸಿ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಧ್ವನಿಸುತ್ತಾಳೆ. '''೪.೩ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಆಕ್ರೋಶ''' ಪುರುಷಪ್ರಧಾನ ಸಮಾಜದ ನಿಯಮಗಳು, ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ, ಸೌತಿಯರ ಕಾಟ, ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ನೇರ ದಂಗೆಯೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಾಗ, ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಗಾದೆಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅತ್ತೆಯ ಸೌಂದರ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಗಂಡನ ಅಸಹಕಾರಕ್ಕೆ ಹಾಡಿನ ಮೂಲಕವೇ ಚಾಟಿ ಬೀಸುವ ಜಾಣ್ಮೆ ಆಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. '''೫. ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಗಾದೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆ''' ಕೇವಲ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಾದೆಗಳಲ್ಲೂ ಮಹಿಳೆಯ ಜೀವನ ಅನುಭವಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. * '''ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು:''' ಜನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೇವಲ ಸಂಕಟಪಡುವ ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿರದೆ, ತಮ್ಮ ಚತುರತೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ನಾಯಕಿಯರಾಗಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕಷ್ಟಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗಂಡನಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ದಾರಿ ತೋರಿಸುವ, ರಾಜನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಚಾಣಾಕ್ಷ ಉತ್ತರ ನೀಡುವ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳು ಅಪಾರ. * '''ಜನಪದ ಗಾದೆಗಳು:''' "ತಾಯಿ ಇಲ್ಲದ ಉಣ್ಣೂ ಇಲ್ಲ, ಅತ್ತೆ ಇಲ್ಲದ ಮನೆಯೂ ಇಲ್ಲ", "ಹೆಣ್ಣು ಕಟ್ಟಿದ ಮನೆ ಕಣ್ಣು ತೆರೆದಂತೆ" ಮುಂತಾದ ಗಾದೆಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಆಕೆಯ ಜಾಣ್ಮೆ ಹಾಗೂ ಕೌಟುಂಬಿಕ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. '''೬. ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯ ಆತ್ಮೀಕ ಸಂಬಂಧ''' ಜನಪದ ಮಹಿಳೆಗೂ ಪ್ರಕೃತಿಗೂ ನಡುವೆ ನಿಕಟವಾದ ಆತ್ಮೀಕ ಬಾಂಧವ್ಯವಿದೆ. ಆಕೆಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಕೇವಲ ಜಡ ವಸ್ತುವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ತನ್ನ ದುಃಖ-ದುಮ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಜೀವಂತ ಗೆಳತಿ. * '''ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಜಗತ್ತು:''' ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಸಂಪಿಗೆ, ಹೂವಿನ ಗಿಡಗಳು, ಹಸು-ಕರುಗಳು, ಪಾರಿವಾಳ ಹಾಗೂ ಗಿಳಿಗಳು ಆಕೆಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಿಗಳಂತೆ ಬರುತ್ತವೆ. * '''ಋತುಮಾನಗಳು:''' ಮಳೆಗಾಲದ ಸೌಂದರ್ಯ, ಚಳಿಗಾಲದ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿ ಹಾಗೂ ಬೇಸಿಗೆಯ ಬಿಸಿಲು ಆಕೆಯ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ರೂಪಕಗಳಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ತವರು ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಕೆರೆ-ಕಟ್ಟೆಗಳು ಆಕೆಯ ಹರ್ಷಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತವೆ. '''೭. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ''' ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಭಾವನೆಗಳು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದುಃಖ-ದುಮ್ಮಾನಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಇಡೀ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸವಾಗಿದೆ. * '''ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ವಾಹಕರು:''' ಹಬ್ಬ-ಹರಿದಿನಗಳು, ಮದುವೆ, ಸೀಮಂತ, ಶೋಭನ ಮತ್ತು ನಾಮಕರಣದಂತಹ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಾಡುಗಳೇ ಪ್ರಧಾನ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ಆಚಾರ-ವಿಚಾರಗಳು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ. * '''ಮೌಖಿಕ ಇತಿಹಾಸ:''' ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಕಾಲದ ಅಭಾವ, ಕ್ಷಾಮ, ರೋಗರುಜಿನಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಇವು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. '''೮. ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿ''' ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಗೌರಿ ಹಬ್ಬ, ಜ್ಯೋತಿಪೂಜೆ, ಕಾರ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಹಾಗೂ ನಾಗರಪಂಚಮಿಯಂತಹ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಡುವ ಹಾಡುಗಳು ಅವರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. * '''ಹಬ್ಬಗಳ ಹಾಡುಗಳು:''' ನಾಗರಪಂಚಮಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತವರು ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವ ತಂಗಿಯ ಸಂಭ್ರಮ, ಅಣ್ಣ ಬಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಕ್ಷಣಗಳು ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಧುರವಾಗಿ ಮೂಡಿಬರುತ್ತವೆ. * '''ಸಾಮೂಹಿಕ ನೃತ್ಯಗಳು:''' ಕೋಲಾಟ, ಜಾನಪದ ಕುಣಿತಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಡುವ ಗೀತೆಗಳು ಅವರ ಶಕ್ತಿ, ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. '''೯. ಉಪಸಂಹಾರ''' ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳ ಚಿತ್ರಣವು ಅತ್ಯಂತ ನೈಜವೂ, ಸರಳವೂ ಹಾಗೂ ಚೇತನದಾಯಕವೂ ಆಗಿದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವಿಮರ್ಶಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ಜನಪದ ಮಹಿಳೆಯು ಕೇವಲ ಕಾವ್ಯದ ಅಥವಾ ಕಥೆಯ ವಸ್ತುವಾಗಿರದೆ, ಆ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಮಹಾನ್ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆಕೆಯ ಕಷ್ಟ-ಸುಖಗಳು, ನೋವು-ನಲಿವುಗಳು, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಜೀವಾಳದ ಅನುಭವಗಳು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಂಗಕ್ಕೆ ಅನರ್ಘ್ಯ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಈ ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆಯು ಆಧುನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕ್ಕೂ ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯ ಆತ್ಮಗೌರವ, ಶ್ರಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. '''ಉಲ್ಲೇಖಗಳು''' # '''ಗದ್ದಗಿಮಠ, ಬಿ.ಎಸ್.''' (೧೯೬೩). ''ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು''. ಧಾರವಾಡ: ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರಸಾರಾಂಗ. # '''ನಾಯಕ್, ಹಾ.ಮಾ.''' (೧೯೭೧). ''ಜನಪದ ಸ್ವರೂಪ''. ಮೈಸೂರು: ಸುರುಚಿ ಪ್ರಕಾಶನ. # '''ಪರಮಶಿವಯ್ಯ, ಜಿ.ಎಸ್.''' (೧೯೭೯). ''ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು''. ಮೈಸೂರು: ಗೀತಾ ಬುಕ್ ಹೌಸ್. # '''ಸುಂಕಪುರ, ಎಂ.ಎಸ್.''' (೧೯೮೫). ''ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆ''. ಬೆಂಗಳೂರು: ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು. # '''ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ''' (೨೦೦೪). ''ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ವಿಶ್ವಕೋಶ''. ಬೆಂಗಳೂರು: ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. # '''ರಾಮೇಗೌಡ, ರಾಗೌ''' (೧೯೯೫). ''ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆ''. ಮೈಸೂರು: ತಾಯಿನುಡಿ ಪ್ರಕಾಶನ. 0ujg0e466p2pbmjerl38ha1faltdq2i 0 187159 1427545 2026-09-07T04:04:54Z 2530748Pavana S Jadhav 100268 ಹೊಸ ಪುಟ: == '''ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ''' == === '''೧. ಪೀಠಿಕೆ: ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅನುಸಂಧಾನ''' === ಮಾನವ ನಾಗರಿಕತೆಯ ವಿಕಾಸದ ಇತಿಹಾಸವು ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಕಾಯಕದ ತಡಿಹದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಿರ್ಮ... 1427545 wikitext text/x-wiki == '''ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ''' == === '''೧. ಪೀಠಿಕೆ: ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅನುಸಂಧಾನ''' === ಮಾನವ ನಾಗರಿಕತೆಯ ವಿಕಾಸದ ಇತಿಹಾಸವು ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಕಾಯಕದ ತಡಿಹದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾಹಿತ್ಯವೂ ಶ್ರಮಜೀವಿಯ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆಯಾದರೂ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಅನನ್ಯವಾದದ್ದು. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದದ್ದಲ್ಲ. ಅದು ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳ ಬೆವರಿನ ಹನಿಗಳಿಂದ, ಅನುಭವದ ಪಾಕದಿಂದ, ದೈನಂದಿನ ಕಾಯಕದ ಆಯಾಸವನ್ನು ಮರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಹರಿದುಬಂದ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಿಧಿ. ಅಕ್ಷರಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜವು ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ವೃತ್ತಿಪರ ಅನುಭವಗಳನ್ನು, ಸುಖ-ದುಃಖಗಳನ್ನು, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಜೀವನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಹಾಡು, ಲಾವಣಿ, ತ್ರಿಪದಿ ಮತ್ತು ಒಗಟುಗಳ ಮೂಲಕ ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಸಾಗಿಸಿದೆ. ಜನಪದರ ಪಾಲಿಗೆ ಕಾಯಕವೆಂಬುದು ಕೇವಲ ಜೀವನಾಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದೊಂದು ಜೀವನ ಧರ್ಮ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉಪಾಸನೆ. ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಂಡಿದೆ, ಅದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ವಿವರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗಿದೆ. === '''೨. 'ಕಾಯಕ' ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಜನಪದ ಮತ್ತು ಶರಣ ದರ್ಶನ''' === 'ಕಾಯಕ' ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಕೇವಲ 'ಕೆಲಸ' ಅಥವಾ 'ಉದ್ಯೋಗ' ಎಂಬುದು ಭೌತಿಕ ಅರ್ಥ ನೀಡಿದರೆ, 'ಕಾಯಕ' ಎಂಬುದು ಕಾಯಕಜೀವಿಯ ಶರೀರ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆತ್ಮಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪವಿತ್ರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಶರಣ ಚಳವಳಿಯ "ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ" ಎಂಬ ತತ್ತ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದರ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ಜನಪದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶ್ರಮದ ಸಮಾನತೆ ಇತ್ತು. ಯಾವುದೇ ಕಾಯಕವೂ ಕೀಳಲ್ಲ, ಯಾವುದೇ ಕಾಯಕವೂ ಮೇಲಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಬೆಳೆದಿತ್ತು. ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಹೊರೆಯಾಗದೆ ಸ್ವಂತ ಶ್ರಮದಿಂದ ಜೀವಿಸುವ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ವಂಚನೆ, ಮೋಸಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಮುಖ್ಯ ನೈತಿಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಜನಪದರು ಕಾಯಕವನ್ನು ದೈವಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಕಂಡರು. ಕಲ್ಲು ಬೀಸುವಾಗ, ನೇಗಿಲು ಹಿಡಿಯುವಾಗ, ಮಡಕೆ ಮಾಡುವಾಗ ಅಥವಾ ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯುವಾಗ ಅವರು ಹಾಡಿದ ಹಾಡುಗಳು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯಾಗಿರದೆ, ತಮ್ಮ ಕಾಯಕವನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಅನುಭಾವಿ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದ್ದವು.<ref>"...ಜನಪದರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಡಾ. ಎಂ. ಎಸ್. ಸುಂಕಾಪುರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ (ಸುಂಕಾಪುರ, ೧೯೭೫)."</ref> === '''೩. ಕೃಷಿ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಜೀವನಾಡಿ''' === ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಿಂಹಪಾಲು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿದೆ. ರೈತನನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಅನ್ನದಾತ ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡುವ ಜನಪದರು, ಕೃಷಿಯನ್ನು ವೃತ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡದೆ, ಜೀವರಾಶಿಯನ್ನು ಸಲಹುವ ಪುಣ್ಯಕಾಯಕವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. '''ಅ) ಭೂಮಿ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ಆರಾಧನೆ''' ರೈತನಿಗೆ ಭೂಮಿ ಎಂದರೆ ಬರಿ ಮಣ್ಣಲ್ಲ, ಅದು ಎರೆತಾಯಿ, ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿ. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುಮೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು, ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಭೂಮಿತಾಯಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ. ಮಳೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕೃಷಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಮಳೆರಾಯನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಜನಪದರು ಅಪಾರವಾದ ಭಾವಗೀತೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. > "ಮಳೆರಾಯ ಬಾರೋ ಮಳೆರಾಯ ಬಾರೋ > ಬೆಳೆಗಳೆಲ್ಲ ಒಣಗಿದವು ಮಳೆರಾಯ ಬಾರೋ > ಎತ್ತಿನ ಹೆಗಲಿಗೆ ಹೊರೆ ನೀಡು ಬಸವಂಗೆ > ಮಳೆರಾಯ ಬಂದು ಬೆಳೆ ಕೊಡ್ಲಿ" '''ಆ) ಉಳುಮೆ ಮತ್ತು ಬಿತ್ತನೆಯ ಹಾಡುಗಳು''' ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಹೊಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ, ನೇಗಿಲು ಹೊಡೆಯುವಾಗ ರೈತ ಹಾಡುವ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತುಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಕದ ಉತ್ಸಾಹ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಕಾಣುವ ಜನಪದರು, ಅವುಗಳ ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. > "ಎತ್ತು ಹೂಡಿಬಂದು ಎರೆಮಣ್ಣ ಉತ್ತು > ಮುತ್ತಿನಂತಹ ಕಾಳ ಬಿತ್ತಿದ ರೈತನಿಗೆ > ಮೆತ್ತನೆಯ ಮಂಚ ವ್ಯವಸಾಯ" '''ಇ) ಕೊಯ್ಲು, ಕಣ ಮತ್ತು ತೂರುವಿಕೆಯ ಸಂಭ್ರಮ''' ಬೆಳೆ ಬೆಳೆದು ತೆನೆ ಬಂದಾಗ ಕಟಾವು ಮಾಡುವುದು, ಕಣದಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ತೂರುವುದು ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ರಾತ್ರಿ ಇಡೀ ಕಣ ಕಾಯುವ ರೈತ, ಗಾಳಿಗೆ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ತೂರುವಾಗ ಆಯಾಸ ತಿಳಿಯದಿರಲು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಕೆಲಸದ ಸಾಮೂಹಿಕ ವೇಗವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>"...ರಾಗಿ ಬೀಸುವ ಮತ್ತು ಹೊಲದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಡಾ. ಎಲ್. ಆರ್. ಹೆಗಡೆ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಕೃಷಿ ಗೀತೆಗಳು ಶ್ರಮದ ದಂಡನಿವಾರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನ (ಹೆಗಡೆ, ೧೯೮೨)."</ref> === '''೪. ವಿವಿಧ ವೃತ್ತಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೊಡುಗೆ''' === ಜನಪದ ಸಮಾಜವು ವಿವಿಧ ವೃತ್ತಿಪರರ ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವೃತ್ತಿ ಸಮುದಾಯವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಗೀತೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. '''*ಕುಂಬಾರರ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಜೀವನ ತತ್ತ್ವ:''' ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಡಕೆ, ಹಣತೆ, ಮಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಕುಂಬಾರನ ಕಾಯಕವು ಜನಪದರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕಂಡಿತು. ಹಸಿಮಣ್ಣನ್ನು ತಿರುಗುವ ಚಕ್ರದ ಮೇಲಿಟ್ಟು ಆಕಾರ ಕೊಡುವ ಕುಂಬಾರನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಬಂದ ದೇಹ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಸೇರುವುದು ಎಂಬ ಪ್ರಪಂಚದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕುಂಬಾರರ ಕಾಯಕದ ಮೂಲಕ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಾರುತ್ತದೆ. '''*ನೇಕಾರರ (ನೇಸರ) ಮಗ್ಗದ ಕಾಯಕ:''' ದಾರಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ನೂಲು ಹೊಸೆದು ಬಟ್ಟೆ ನೇಯುವ ನೇಕಾರರ ಕಾಯಕವು ಅತ್ಯಂತ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಬೇಡುವ ವೃತ್ತಿ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೇಯುವ ಮಗ್ಗವನ್ನು ಮಾನವನ ಆಯುಷ್ಯಕ್ಕೆ, ದಾರಗಳನ್ನು ಉಸಿರಾಟಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವೆರಡರಲ್ಲೂ ನೇಕಾರಿಕೆಯ ಸಂಕೇತಗಳು ಜೀವಮಾನದ ನಶ್ವರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಸಾರದ ನಿಕಟತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಬಳಕೆಯಾಗಿವೆ. '''*ಕಮ್ಮಾರರು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗರು:''' ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾದ ಕಬ್ಬಿನವನ್ನು ಬಡಿದು ನೇಗಿಲ ತುದಿಯ ಕೊಳಗ, ಕುಡಗೋಲು, ಕೊಡಲಿ ಮಾಡುವ ಕಮ್ಮಾರನ ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಕೃಷಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬೆಂಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಸರಸವಾಡುವ ಈ ಕಾಯಕಜೀವಿಗಳ ಶ್ರಮ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಜನಪದ ಲಾವಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಥನ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. '''*ಪಶುಪಾಲಕರು ಮತ್ತು ಗವಳಿಗಳು:''' ಕಾಡು-ಮೇಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕುರಿ, ಮೇಕೆ, ದನಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುವ ಪಶುಪಾಲಕರ ಜೀವನವು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಕಾಡಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುವ ಏಕಾಂತತೆಯನ್ನು ದೂರಮಾಡಲು ಅವರು ಕೊಳಲು ಬಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು. ಜುಂಜಪ್ಪ, ಕಟಮರಾಯ ಮುಂತಾದ ಜನಪದ ದೈವಗಳ ಕಥನಗಳು ಈ ವೃತ್ತಿ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. === '''೫. ಮಹಿಳೆ, ಗೃಹಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಜನಪದ ತ್ರಿಪದಿಗಳು''' === ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಕಾಯಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವಷ್ಟು ಉನ್ನತ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರವಾದ ಸ್ಥಾನ ಬಹುಶಃ ಬೇರಾವ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವವಳಲ್ಲ; ಆಕೆ ಗೃಹಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಕಾಯಕ ಎರಡನ್ನೂ ತೂಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಶಕ್ತಿರೂಪಿಣಿ. '''ಅ) ರಾಗಿ ಬೀಸುವ ಮತ್ತು ಬತ್ತ ಕುಟ್ಟುವ ಹಾಡುಗಳು''' ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗೆ ಎದ್ದು ರಾಗಿ ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲಿನ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ತ್ರಿಪದಿಗಳು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆಸ್ತಿ. ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಆಯಾಸವನ್ನು ಮರೆಯಲು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ದುಃಖವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲು ಅವರಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯ ಗೆಳತಿಯಾಗಿತ್ತು. > "ಬೀಸೋ ಕಲ್ಲು ನೀಡವ್ವ ಬಿಸಣಿಗೆ ನೀಡವ್ವ > ಎತ್ತಿನ ಹೆಗಲಿಗೆ ಹೊರೆ ನೀಡವ್ವ ಬಸವಂಗೆ > ಮಳೆರಾಯ ಬಂದು ಬೆಳೆ ಕೊಡ್ಲಿ" ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತ್ರಿಪದಿ: > "ಕಲ್ಲು ಬಿಟ್ಟೇನ್ಮುಂದೆ ಕಾಯ ಕಸವರವೇ > ಎನ್ನ ತಾಯವ್ವ ತಂದಂಥ ರಾಗಿಯಾ > ಬೀಸೀನೆ ನುಣ್ಣಗೆ ನೊರೆಯಂತೆ" ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ, ತವರು ಮನೆಯ ನೆನಪು, ಗಂಡನ ಮನೆಯ ಸಂಕಟಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಯಕದ ಮೇಲಿನ ನಿಷ್ಠೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹರಿದುಬರುತ್ತವೆ. '''ಆ) ಪೈರು ನಾಟಿ ಮಾಡುವ ಹಾಡುಗಳು''' ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಪೈರು ನಾಟಿ ಮಾಡುವಾಗ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಂತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಹಾಡುವ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ನೃತ್ಯದ ಲಯವಿರುತ್ತದೆ. ಬಗ್ಗಿ ಪೈರು ನೆಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಈ ಹಾಡುಗಳು ಗತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಂತಹ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕಾಯಕವು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref>"...ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರ ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲಿನ ಪದಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಡಾ. ಜಿ. ಶಂ. ಪರಮಶಿವಯ್ಯ ಅವರು ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ (ಪರಮಶಿವಯ್ಯ, ೧೯೭೯)."</ref> === '''೬. ವೃತ್ತಿ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು''' === ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅದರಲ್ಲಿ ಬರಿ ಕಾವ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಗತಿಪರವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. '''*ಅಕ್ರಮ ಗಳಿಕೆಯ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆ:''' ಜನಪದರು ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಬರುವ ಹಣವನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ದುಡಿದು ತಿನ್ನುವ ಒಣರೊಟ್ಟಿ, ಕದ್ದು ಗಳಿಸುವ ಪಾಯಸಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂಬುದು ಅವರ ದೃಢ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಬೆವರಿಳಿಸಿ ತಿಂದಂಥ ಗಂಜಿಯೂ ಅಮೃತವು, ಪರರ ಕದ್ದಣ್ಣ ವಿಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡೆಯು ಎಂಬ ಮಾತು ಅವರ ನೈತಿಕತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ. '''*ಕೂಡಾಳು ಪದ್ಧತಿ (ಸರದಿ ಕಾಯಕ):''' ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಕೂಲಿ ಆಧಾರಿತ ಕೆಲಸಗಳಿದ್ದರೆ, ಜನಪದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕೂಡಾಳು ಪದ್ಧತಿ ಅಥವಾ ಸರದಿ ಕಾಯಕ ಇತ್ತು. ಅಂದರೆ, ಒಬ್ಬ ರೈತನ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಕಳೆ ಕೀಳಲು ಅಥವಾ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಲು ಊರಿನವರೆಲ್ಲರೂ ಉಚಿತವಾಗಿ ಬಂದು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಾರನೆಯ ದಿನ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಹೊಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ ಹಣದ ವಹಿವಾಟಿಗಿಂತ ಮಾನವೀಯ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದಿತ್ತು. '''*ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಸಮತೋಲನ:''' ಜನಪದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವೃತ್ತಿಯೂ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿತ್ತೇ ಹೊರತು ನಾಶಕಾರಿ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮರ ಕಡಿಯುವಾಗ, ಮಣ್ಣು ತೆಗೆಯುವಾಗ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಕೆಲಸ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಎಚ್ಚರ ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು. ಕಾಯಕವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಅನುಸಂಧಾನವಾಗಿತ್ತು. === '''೭. ಆಧುನಿಕ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಾಯಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ: ಒಂದು ತುಲನೆ''' === ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ, ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ಮತ್ತು ನಗರೀಕೃತ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನಕ್ಕೂ, ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾಯಕಕ್ಕೂ ನಡುವೆ ದೊಡ್ಡ ಅಂತರವಿದೆ. ಜನಪದರ ಕಾಯಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವನಾಧಾರ ಮತ್ತು ಆತ್ಮತೃಪ್ತಿ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೆ, ಆಧುನಿಕ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹಣಗಳಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜನಪದರ ಕಾರ್ಯ ವಾತಾವರಣವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಗಳ ಮುಂದೆ ಇಡೀ ದಿನ ಕಳೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ. ಜನಪದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕತೆ, ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ ಇತ್ತು. ಆಧುನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಹಾಗೂ ಏಕಾಂಗಿತನ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಜನಪದರು ಕಾಯಕದ ಆಯಾಸ ಮರೆಯಲು ಸ್ವತಃ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡ ಶಮನಕ್ಕಾಗಿ ಕೃತಕ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜನಪದರ ಬದುಕು ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಆಧುನಿಕ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವು ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮದ ಅಭಾವ ಹಾಗೂ ತೀವ್ರ ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸವು ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಜನಪದರಲ್ಲಿ ಕಾಯಕವು ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ, ಹಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವ ಸಾಧನವಾಗಿತ್ತು. === '''೮. ಉಪಸಂಹಾರ: ಇಂದಿನ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಜನಪದ ಕಾಯಕ ದರ್ಶನದ ಅಗತ್ಯತೆ''' === ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವು ಕೇವಲ ಭೂತಕಾಲದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಜೀವಂತ ದರ್ಶನ. ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ಶ್ರಮದ ಮೌಲ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ, ಮನುಷ್ಯ ಯಂತ್ರದಂತಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನಪದರ ಕಾಯಕ ನಿಷ್ಠೆ, ಶ್ರಮ ಗೌರವ, ಮತ್ತು ಸರಳ ಜೀವನ ಶೈಲಿ ನಮಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕವಾಗಿದೆ. "ಶ್ರಮವೇ ಜೀವನದ ಮೂಲ, ಕಾಯಕವೇ ಪೂಜೆ" ಎಂಬ ಜನಪದರ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಾವು ಪುನಃ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಕರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಗೌರವ ಸಿಗಲು ಸಾಧ್ಯ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಸಾರುವ ಈ ಕಾಯಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ತನ್ನ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. '''ಆಕರ ಗ್ರಂಥಗಳು:''' ೧. '''ಗೌಡ, ದೇವೇಗೌಡ (ದೇ ಜ ಗೌ).''' (೧೯೬೬). ''ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ''. ಮೈಸೂರು: ಡಿ.ವಿ.ಕೆ. ಮೂರ್ತಿ ಪ್ರಕಾಶನ. ೨. '''ಪರಮಶಿವಯ್ಯ, ಜಿ. ಶಂ.''' (೧೯೭೯). ''ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು''. ಮೈಸೂರು: ಸುಪ್ರಕಟಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ. ೩. '''ಸುಂಕಾಪುರ, ಎಂ. ಎಸ್.''' (೧೯೭೫). ''ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು''. ಧಾರವಾಡ: ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. ೪. '''ಹೆಗಡೆ, ಎಲ್. ಆರ್.''' (೧೯೮೨). ''ಜನಪದ ಕಾಯಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಗೀತೆಗಳು''. ಬೆಂಗಳೂರು: ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು. ೫. '''ನಾಯಕ, ಹಾ. ಮಾ.''' (೧೯೭೧). ''ಜನಪದ ಸ್ವರೂಪ''. ಮೈಸೂರು: ಗೀತಾ ಬುಕ್ ಹೌಸ್. # . 3js1eq109e054dpgqtqwqw3dhd54c2t 1427546 1427545 2026-09-07T04:08:29Z 2530748Pavana S Jadhav 100268 Format Editing 1427546 wikitext text/x-wiki == '''ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ''' == === '''೧. ಪೀಠಿಕೆ: ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅನುಸಂಧಾನ''' === ಮಾನವ ನಾಗರಿಕತೆಯ ವಿಕಾಸದ ಇತಿಹಾಸವು ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಕಾಯಕದ ತಡಿಹದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾಹಿತ್ಯವೂ ಶ್ರಮಜೀವಿಯ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆಯಾದರೂ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಅನನ್ಯವಾದದ್ದು. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಮುದ್ರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದದ್ದಲ್ಲ. ಅದು ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳ ಬೆವರಿನ ಹನಿಗಳಿಂದ, ಅನುಭವದ ಪಾಕದಿಂದ, ದೈನಂದಿನ ಕಾಯಕದ ಆಯಾಸವನ್ನು ಮರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಹರಿದುಬಂದ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಿಧಿ. ಅಕ್ಷರಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜವು ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ವೃತ್ತಿಪರ ಅನುಭವಗಳನ್ನು, ಸುಖ-ದುಃಖಗಳನ್ನು, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಜೀವನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಹಾಡು, ಲಾವಣಿ, ತ್ರಿಪದಿ ಮತ್ತು ಒಗಟುಗಳ ಮೂಲಕ ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಸಾಗಿಸಿದೆ. ಜನಪದರ ಪಾಲಿಗೆ ಕಾಯಕವೆಂಬುದು ಕೇವಲ ಜೀವನಾಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದೊಂದು ಜೀವನ ಧರ್ಮ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉಪಾಸನೆ. ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಂಡಿದೆ, ಅದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ವಿವರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗಿದೆ. === '''೨. 'ಕಾಯಕ' ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಜನಪದ ಮತ್ತು ಶರಣ ದರ್ಶನ''' === 'ಕಾಯಕ' ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಕೇವಲ 'ಕೆಲಸ' ಅಥವಾ 'ಉದ್ಯೋಗ' ಎಂಬುದು ಭೌತಿಕ ಅರ್ಥ ನೀಡಿದರೆ, 'ಕಾಯಕ' ಎಂಬುದು ಕಾಯಕಜೀವಿಯ ಶರೀರ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆತ್ಮಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪವಿತ್ರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಶರಣ ಚಳವಳಿಯ "ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ" ಎಂಬ ತತ್ತ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದರ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ಜನಪದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶ್ರಮದ ಸಮಾನತೆ ಇತ್ತು. ಯಾವುದೇ ಕಾಯಕವೂ ಕೀಳಲ್ಲ, ಯಾವುದೇ ಕಾಯಕವೂ ಮೇಲಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಬೆಳೆದಿತ್ತು. ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಹೊರೆಯಾಗದೆ ಸ್ವಂತ ಶ್ರಮದಿಂದ ಜೀವಿಸುವ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ವಂಚನೆ, ಮೋಸಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಮುಖ್ಯ ನೈತಿಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಜನಪದರು ಕಾಯಕವನ್ನು ದೈವಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಕಂಡರು. ಕಲ್ಲು ಬೀಸುವಾಗ, ನೇಗಿಲು ಹಿಡಿಯುವಾಗ, ಮಡಕೆ ಮಾಡುವಾಗ ಅಥವಾ ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯುವಾಗ ಅವರು ಹಾಡಿದ ಹಾಡುಗಳು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯಾಗಿರದೆ, ತಮ್ಮ ಕಾಯಕವನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಅನುಭಾವಿ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದ್ದವು.<ref>"...ಜನಪದರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಡಾ. ಎಂ. ಎಸ್. ಸುಂಕಾಪುರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ (ಸುಂಕಾಪುರ, ೧೯೭೫)."</ref> === '''೩. ಕೃಷಿ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಜೀವನಾಡಿ''' === ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಿಂಹಪಾಲು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿದೆ. ರೈತನನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಅನ್ನದಾತ ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡುವ ಜನಪದರು, ಕೃಷಿಯನ್ನು ವೃತ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡದೆ, ಜೀವರಾಶಿಯನ್ನು ಸಲಹುವ ಪುಣ್ಯಕಾಯಕವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. '''ಅ) ಭೂಮಿ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ಆರಾಧನೆ''' ರೈತನಿಗೆ ಭೂಮಿ ಎಂದರೆ ಬರಿ ಮಣ್ಣಲ್ಲ, ಅದು ಎರೆತಾಯಿ, ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿ. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುಮೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು, ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಭೂಮಿತಾಯಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ. ಮಳೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕೃಷಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಮಳೆರಾಯನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಜನಪದರು ಅಪಾರವಾದ ಭಾವಗೀತೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. > "ಮಳೆರಾಯ ಬಾರೋ ಮಳೆರಾಯ ಬಾರೋ > ಬೆಳೆಗಳೆಲ್ಲ ಒಣಗಿದವು ಮಳೆರಾಯ ಬಾರೋ > ಎತ್ತಿನ ಹೆಗಲಿಗೆ ಹೊರೆ ನೀಡು ಬಸವಂಗೆ > ಮಳೆರಾಯ ಬಂದು ಬೆಳೆ ಕೊಡ್ಲಿ" '''ಆ) ಉಳುಮೆ ಮತ್ತು ಬಿತ್ತನೆಯ ಹಾಡುಗಳು''' ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಹೊಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ, ನೇಗಿಲು ಹೊಡೆಯುವಾಗ ರೈತ ಹಾಡುವ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತುಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಕದ ಉತ್ಸಾಹ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಕಾಣುವ ಜನಪದರು, ಅವುಗಳ ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. > "ಎತ್ತು ಹೂಡಿಬಂದು ಎರೆಮಣ್ಣ ಉತ್ತು > ಮುತ್ತಿನಂತಹ ಕಾಳ ಬಿತ್ತಿದ ರೈತನಿಗೆ > ಮೆತ್ತನೆಯ ಮಂಚ ವ್ಯವಸಾಯ" '''ಇ) ಕೊಯ್ಲು, ಕಣ ಮತ್ತು ತೂರುವಿಕೆಯ ಸಂಭ್ರಮ''' ಬೆಳೆ ಬೆಳೆದು ತೆನೆ ಬಂದಾಗ ಕಟಾವು ಮಾಡುವುದು, ಕಣದಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ತೂರುವುದು ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ರಾತ್ರಿ ಇಡೀ ಕಣ ಕಾಯುವ ರೈತ, ಗಾಳಿಗೆ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ತೂರುವಾಗ ಆಯಾಸ ತಿಳಿಯದಿರಲು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಕೆಲಸದ ಸಾಮೂಹಿಕ ವೇಗವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>"...ರಾಗಿ ಬೀಸುವ ಮತ್ತು ಹೊಲದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಡಾ. ಎಲ್. ಆರ್. ಹೆಗಡೆ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಕೃಷಿ ಗೀತೆಗಳು ಶ್ರಮದ ದಂಡನಿವಾರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನ (ಹೆಗಡೆ, ೧೯೮೨)."</ref> === '''೪. ವಿವಿಧ ವೃತ್ತಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೊಡುಗೆ''' === ಜನಪದ ಸಮಾಜವು ವಿವಿಧ ವೃತ್ತಿಪರರ ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವೃತ್ತಿ ಸಮುದಾಯವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಗೀತೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. '''*ಕುಂಬಾರರ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಜೀವನ ತತ್ತ್ವ:''' ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಡಕೆ, ಹಣತೆ, ಮಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಕುಂಬಾರನ ಕಾಯಕವು ಜನಪದರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕಂಡಿತು. ಹಸಿಮಣ್ಣನ್ನು ತಿರುಗುವ ಚಕ್ರದ ಮೇಲಿಟ್ಟು ಆಕಾರ ಕೊಡುವ ಕುಂಬಾರನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಬಂದ ದೇಹ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಸೇರುವುದು ಎಂಬ ಪ್ರಪಂಚದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕುಂಬಾರರ ಕಾಯಕದ ಮೂಲಕ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಾರುತ್ತದೆ. '''*ನೇಕಾರರ (ನೇಸರ) ಮಗ್ಗದ ಕಾಯಕ:''' ದಾರಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ನೂಲು ಹೊಸೆದು ಬಟ್ಟೆ ನೇಯುವ ನೇಕಾರರ ಕಾಯಕವು ಅತ್ಯಂತ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಬೇಡುವ ವೃತ್ತಿ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೇಯುವ ಮಗ್ಗವನ್ನು ಮಾನವನ ಆಯುಷ್ಯಕ್ಕೆ, ದಾರಗಳನ್ನು ಉಸಿರಾಟಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವೆರಡರಲ್ಲೂ ನೇಕಾರಿಕೆಯ ಸಂಕೇತಗಳು ಜೀವಮಾನದ ನಶ್ವರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಸಾರದ ನಿಕಟತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಬಳಕೆಯಾಗಿವೆ. '''*ಕಮ್ಮಾರರು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗರು:''' ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾದ ಕಬ್ಬಿನವನ್ನು ಬಡಿದು ನೇಗಿಲ ತುದಿಯ ಕೊಳಗ, ಕುಡಗೋಲು, ಕೊಡಲಿ ಮಾಡುವ ಕಮ್ಮಾರನ ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಕೃಷಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬೆಂಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಸರಸವಾಡುವ ಈ ಕಾಯಕಜೀವಿಗಳ ಶ್ರಮ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಜನಪದ ಲಾವಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಥನ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. '''*ಪಶುಪಾಲಕರು ಮತ್ತು ಗವಳಿಗಳು:''' ಕಾಡು-ಮೇಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕುರಿ, ಮೇಕೆ, ದನಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುವ ಪಶುಪಾಲಕರ ಜೀವನವು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಕಾಡಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುವ ಏಕಾಂತತೆಯನ್ನು ದೂರಮಾಡಲು ಅವರು ಕೊಳಲು ಬಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು. ಜುಂಜಪ್ಪ, ಕಟಮರಾಯ ಮುಂತಾದ ಜನಪದ ದೈವಗಳ ಕಥನಗಳು ಈ ವೃತ್ತಿ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. === '''೫. ಮಹಿಳೆ, ಗೃಹಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಜನಪದ ತ್ರಿಪದಿಗಳು''' === ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಕಾಯಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವಷ್ಟು ಉನ್ನತ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರವಾದ ಸ್ಥಾನ ಬಹುಶಃ ಬೇರಾವ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವವಳಲ್ಲ; ಆಕೆ ಗೃಹಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಕಾಯಕ ಎರಡನ್ನೂ ತೂಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಶಕ್ತಿರೂಪಿಣಿ. '''ಅ) ರಾಗಿ ಬೀಸುವ ಮತ್ತು ಬತ್ತ ಕುಟ್ಟುವ ಹಾಡುಗಳು''' ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗೆ ಎದ್ದು ರಾಗಿ ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲಿನ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ತ್ರಿಪದಿಗಳು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆಸ್ತಿ. ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಆಯಾಸವನ್ನು ಮರೆಯಲು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ದುಃಖವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲು ಅವರಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯ ಗೆಳತಿಯಾಗಿತ್ತು. > "ಬೀಸೋ ಕಲ್ಲು ನೀಡವ್ವ ಬಿಸಣಿಗೆ ನೀಡವ್ವ > ಎತ್ತಿನ ಹೆಗಲಿಗೆ ಹೊರೆ ನೀಡವ್ವ ಬಸವಂಗೆ > ಮಳೆರಾಯ ಬಂದು ಬೆಳೆ ಕೊಡ್ಲಿ" ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತ್ರಿಪದಿ: > "ಕಲ್ಲು ಬಿಟ್ಟೇನ್ಮುಂದೆ ಕಾಯ ಕಸವರವೇ > ಎನ್ನ ತಾಯವ್ವ ತಂದಂಥ ರಾಗಿಯಾ > ಬೀಸೀನೆ ನುಣ್ಣಗೆ ನೊರೆಯಂತೆ" ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ, ತವರು ಮನೆಯ ನೆನಪು, ಗಂಡನ ಮನೆಯ ಸಂಕಟಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಯಕದ ಮೇಲಿನ ನಿಷ್ಠೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹರಿದುಬರುತ್ತವೆ. '''ಆ) ಪೈರು ನಾಟಿ ಮಾಡುವ ಹಾಡುಗಳು''' ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಪೈರು ನಾಟಿ ಮಾಡುವಾಗ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಂತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಹಾಡುವ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ನೃತ್ಯದ ಲಯವಿರುತ್ತದೆ. ಬಗ್ಗಿ ಪೈರು ನೆಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಈ ಹಾಡುಗಳು ಗತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಂತಹ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕಾಯಕವು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref>"...ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರ ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲಿನ ಪದಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಡಾ. ಜಿ. ಶಂ. ಪರಮಶಿವಯ್ಯ ಅವರು ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ (ಪರಮಶಿವಯ್ಯ, ೧೯೭೯)."</ref> === '''೬. ವೃತ್ತಿ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು''' === ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅದರಲ್ಲಿ ಬರಿ ಕಾವ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಗತಿಪರವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. '''*ಅಕ್ರಮ ಗಳಿಕೆಯ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆ:''' ಜನಪದರು ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಬರುವ ಹಣವನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ದುಡಿದು ತಿನ್ನುವ ಒಣರೊಟ್ಟಿ, ಕದ್ದು ಗಳಿಸುವ ಪಾಯಸಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂಬುದು ಅವರ ದೃಢ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಬೆವರಿಳಿಸಿ ತಿಂದಂಥ ಗಂಜಿಯೂ ಅಮೃತವು, ಪರರ ಕದ್ದಣ್ಣ ವಿಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡೆಯು ಎಂಬ ಮಾತು ಅವರ ನೈತಿಕತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ. '''*ಕೂಡಾಳು ಪದ್ಧತಿ (ಸರದಿ ಕಾಯಕ):''' ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಕೂಲಿ ಆಧಾರಿತ ಕೆಲಸಗಳಿದ್ದರೆ, ಜನಪದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕೂಡಾಳು ಪದ್ಧತಿ ಅಥವಾ ಸರದಿ ಕಾಯಕ ಇತ್ತು. ಅಂದರೆ, ಒಬ್ಬ ರೈತನ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಕಳೆ ಕೀಳಲು ಅಥವಾ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಲು ಊರಿನವರೆಲ್ಲರೂ ಉಚಿತವಾಗಿ ಬಂದು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಾರನೆಯ ದಿನ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಹೊಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ ಹಣದ ವಹಿವಾಟಿಗಿಂತ ಮಾನವೀಯ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದಿತ್ತು. '''*ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಸಮತೋಲನ:''' ಜನಪದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವೃತ್ತಿಯೂ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿತ್ತೇ ಹೊರತು ನಾಶಕಾರಿ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮರ ಕಡಿಯುವಾಗ, ಮಣ್ಣು ತೆಗೆಯುವಾಗ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಕೆಲಸ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಎಚ್ಚರ ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು. ಕಾಯಕವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಅನುಸಂಧಾನವಾಗಿತ್ತು. === '''೭. ಆಧುನಿಕ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಾಯಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ: ಒಂದು ತುಲನೆ''' === ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ, ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ಮತ್ತು ನಗರೀಕೃತ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನಕ್ಕೂ, ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾಯಕಕ್ಕೂ ನಡುವೆ ದೊಡ್ಡ ಅಂತರವಿದೆ. ಜನಪದರ ಕಾಯಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವನಾಧಾರ ಮತ್ತು ಆತ್ಮತೃಪ್ತಿ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೆ, ಆಧುನಿಕ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹಣಗಳಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜನಪದರ ಕಾರ್ಯ ವಾತಾವರಣವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಗಳ ಮುಂದೆ ಇಡೀ ದಿನ ಕಳೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ. ಜನಪದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕತೆ, ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ ಇತ್ತು. ಆಧುನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಹಾಗೂ ಏಕಾಂಗಿತನ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಜನಪದರು ಕಾಯಕದ ಆಯಾಸ ಮರೆಯಲು ಸ್ವತಃ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡ ಶಮನಕ್ಕಾಗಿ ಕೃತಕ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜನಪದರ ಬದುಕು ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಆಧುನಿಕ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವು ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮದ ಅಭಾವ ಹಾಗೂ ತೀವ್ರ ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸವು ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಜನಪದರಲ್ಲಿ ಕಾಯಕವು ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ, ಹಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವ ಸಾಧನವಾಗಿತ್ತು. === '''೮. ಉಪಸಂಹಾರ: ಇಂದಿನ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಜನಪದ ಕಾಯಕ ದರ್ಶನದ ಅಗತ್ಯತೆ''' === ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವು ಕೇವಲ ಭೂತಕಾಲದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಜೀವಂತ ದರ್ಶನ. ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ಶ್ರಮದ ಮೌಲ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ, ಮನುಷ್ಯ ಯಂತ್ರದಂತಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನಪದರ ಕಾಯಕ ನಿಷ್ಠೆ, ಶ್ರಮ ಗೌರವ, ಮತ್ತು ಸರಳ ಜೀವನ ಶೈಲಿ ನಮಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕವಾಗಿದೆ. "ಶ್ರಮವೇ ಜೀವನದ ಮೂಲ, ಕಾಯಕವೇ ಪೂಜೆ" ಎಂಬ ಜನಪದರ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಾವು ಪುನಃ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಕರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಗೌರವ ಸಿಗಲು ಸಾಧ್ಯ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಸಾರುವ ಈ ಕಾಯಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ತನ್ನ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. === '''ಆಕರ ಗ್ರಂಥಗಳು:''' === ೧. '''ಗೌಡ, ದೇವೇಗೌಡ (ದೇ ಜ ಗೌ).''' (೧೯೬೬). ''ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ''. ಮೈಸೂರು: ಡಿ.ವಿ.ಕೆ. ಮೂರ್ತಿ ಪ್ರಕಾಶನ. ೨. '''ಪರಮಶಿವಯ್ಯ, ಜಿ. ಶಂ.''' (೧೯೭೯). ''ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು''. ಮೈಸೂರು: ಸುಪ್ರಕಟಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ. ೩. '''ಸುಂಕಾಪುರ, ಎಂ. ಎಸ್.''' (೧೯೭೫). ''ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು''. ಧಾರವಾಡ: ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. ೪. '''ಹೆಗಡೆ, ಎಲ್. ಆರ್.''' (೧೯೮೨). ''ಜನಪದ ಕಾಯಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಗೀತೆಗಳು''. ಬೆಂಗಳೂರು: ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು. ೫. '''ನಾಯಕ, ಹಾ. ಮಾ.''' (೧೯೭೧). ''ಜನಪದ ಸ್ವರೂಪ''. ಮೈಸೂರು: ಗೀತಾ ಬುಕ್ ಹೌಸ್. === ಪ್ರಬಂಧದ ಒಳಗೆ ಸೇರಿಸಬಹುದಾದ ಆಕರ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು: === cm92612yajhs8d0rqh6utcii6qg4nbb 2 187160 1427547 2026-09-07T04:18:58Z 2530332 Gowthami Gowramma M.M 100267 Created blank page 1427547 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1427558 1427547 2026-09-07T06:52:59Z 2530332 Gowthami Gowramma M.M 100267 1427558 wikitext text/x-wiki '''ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ''' ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಹಳ್ಳಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ನಡುವೆ ಹುಟ್ಟಿ, ಬಾಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬರಹಗಾರರು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಅನುಭವ, ಭಾವನೆ, ನಂಬಿಕೆ, ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡು ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಜನರು ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಕೆಲಸಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲಸದ ಆಯಾಸವನ್ನು ಮರೆಯಲು, ಮನರಂಜನೆ ಪಡೆಯಲು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಮನದಾಳದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಅವರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯ ಸಾಧನವಲ್ಲ; ಅದು ಜನರ ನೈಜ ಬದುಕಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೂ ಆಗಿದೆ. '''ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಭಾವನೆಗಳು''' ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಅವರ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಹೊಸದಾಗಿ ಮದುವೆಯಾದ ಜೀವನ, ತವರು ಮನೆಯ ನೆನಪು, ತಾಯಿಯ ಮಮತೆ, ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ ಪ್ರೀತಿ ಹಾಗೂ ಗಂಡನ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಮದುವೆಯಾಗಿ ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ಹೋದ ನಂತರ ತವರು ಮನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಂದ ನೋವು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ತವರು ಮನೆಯ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಗಲಿರುಳು ಪರಿತಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೀತಿ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮನಮುಟ್ಟುವಂತೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ತಾಯಿಯ ಪ್ರೀತಿ, ತಂದೆಯ ಮನೆಯ ಹಿರಿಮೆ ಮತ್ತು ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆಯು ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಗಂಡನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಅತ್ತೆಯ ಕಿರುಕುಳ, ನಾದಿನಿಯರ ಚುಚ್ಚುಮಾತು, ಗಂಡನ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಹಾಗೂ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆ ತನ್ನ ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊರಹಾಕಿದ್ದಾಳೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಹಾಡುಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಸುಖ-ದುಃಖ, ಆಸೆ-ಆಕಾಂಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ನೋವು-ನಲಿವುಗಳ ನೈಜ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿವೆ. '''ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳು''' ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಡಿದ ಹಾಡುಗಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಕಲನವನ್ನು '''‘ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳು’''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ‘ಗರತಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯ ಬೀಸುವಾಗ, ನಾಟಿ ಮಾಡುವಾಗ, ಕಳೆ ತೆಗೆಯುವಾಗ ಹಾಗೂ ಇತರ ದೈನಂದಿನ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಾಗ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸುಂದರವಾದ ಜನಪದ ತ್ರಿಪದಿಗಳು ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮನಸ್ಸಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾವನೆಗಳು ಸಹಜವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ, ತಾಯಿಯ ಮೇಲಿನ ಮಮತೆ, ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಹಾಗೂ ತವರು ಮನೆ ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಬೇಕೆಂಬ ಬಯಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. '''ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು''' ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಸಾಲುಗಳ ತ್ರಿಪದಿ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಸೊಗಡಿನ ಸರಳ ಮತ್ತು ಸಹಜ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಮನದಾಳದ ಭಾವನೆಗಳು, ಸುಖ-ದುಃಖ, ಆಸೆ-ಆಕಾಂಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಾನುಭವಗಳ ಸುಂದರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಹಂಬಲ, ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ ಮೇಲಿನ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಹಾಗೂ ತವರು ಮನೆಯ ಏಳಿಗೆಯ ಬಯಕೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಗಂಡನ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಕಷ್ಟ, ನೋವು, ಅತ್ತೆಯ ಕಿರುಕುಳ, ನಾದಿನಿಯರ ಚುಚ್ಚುಮಾತು ಮತ್ತು ಗಂಡನ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮುಂತಾದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊರಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನ, ದುಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿನ ಚಿತ್ರಣವೂ ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಈ ಹಾಡುಗಳು ಆಯಾಸವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆ ನೀಡುವ ಸಾಧನಗಳಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಹೀಗಾಗಿ ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಸೃಜನಶೀಲತೆ, ಜೀವನಾನುಭವ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬದುಕಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳಾಗಿವೆ. ತಾಯ್ತನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ '''ಕುಸಿದ ಮನೆಗೆ ಬೀಸಣಿಗೆ ಯಾಕೆ,''' '''ಕುಸು ಕಂದಮ್ಮ ಒಳ ಹೊರಗೆ.''' '''ಕುಸು ಕಂದಮ್ಮ ಒಳ ಹೊರಗೆ ಸುಳಿದರೆ,''' '''ಬೀಸಣಿಗೆ ಗಾಳಿ ಸುಳಿದಂತೆ.''' ಈ ರೀತಿಯ ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಸರಳತೆ, ಹೆಣ್ಣಿನ ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ದೈನಂದಿನ ಅನುಭವಗಳು ಸಹಜವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಕೇವಲ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲ. ಅವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನಾನುಭವ, ಭಾವನೆ, ನೋವು, ಪ್ರೀತಿ, ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಹಂಬಲ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿನ ದಾಖಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಬದುಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. .ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ, ಅಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಹಂಬಲ ಬಹಳ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮದುವೆಯಾಗಿ ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ಹೋದ ನಂತರವೂ ಅವಳ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ತವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರು ಮತ್ತು ತವರು ಮನೆಯವರ ನೆನಪು ಅವಳನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ತವರು ಮನೆಯ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ನೆನೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅದು ಸದಾ ಸುಖ-ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಬೇಕು ಎಂಬ ಬಯಕೆಯೂ ಅವಳಲ್ಲಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಕೇವಲ ನೆನಪಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಅದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಒಳಿತಿನ ಬಯಕೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಗರತಿಯ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತವರು ಮನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವಳಿಗಿರುವ ಆತ್ಮೀಯತೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಮನಮುಟ್ಟುವಂತೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಒಬ್ಬ ದಾರಿಹೋಕನಿಗೆ ತನ್ನ ತವರು ಮನೆಯ ವಿಳಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಆ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದವರನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ, ತನ್ನ ವಂದನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ತಾನು ಸ್ವತಃ ತವರು ಮನೆಗೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ, ದಾರಿಹೋಕನ ಮೂಲಕವಾದರೂ ತನ್ನ ಮನೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಅವಳು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಇದರಿಂದ ತವರು ಮನೆಯವರನ್ನು ನೋಡುವ, ಅವರ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಳ ಆಳವಾದ ಹಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅವಳ ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ತವರು ಗ್ರಾಮದ ಜನರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಒಂದು ಬಾವಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವಳು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಬಾವಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದರೆ ಗ್ರಾಮದ ಜನರಿಗೆ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಅವರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವಳ ಆಶಯವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಅವಳ ಕಾಳಜಿ ಕೇವಲ ತನ್ನ ತಾಯಿ-ತಂದೆ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದವರಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ತನ್ನ ತವರು ಗ್ರಾಮದ '''ಎಲ್ಲ ಜನರ''' ಒಳಿತಿನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವಳು ಕಾಳಜಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಹೆಣ್ಣಿನ ಪ್ರೀತಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ. ತವರು ಮನೆಯವರನ್ನು ನೆನೆಯುವುದು, ಅವರ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವ ಹಂಬಲ, ಅವರಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ವಂದನೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ತವರು ಗ್ರಾಮವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಬೇಕೆಂಬ ಆಶಯ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವಳ ತವರು ಮನೆಯೊಂದಿಗಿನ ಗಾಢವಾದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯು ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೋವು-ನಲಿವಿನ ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಏಳಿಗೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯ ಸಾಧನವಲ್ಲ, ಅದು ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರ ಅಂತರಂಗದ ಕನ್ನಡಿ. ಲಿಖಿತ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳ ಸುಖ-ದುಃಖ, ಆಶೋತ್ತರಗಳು ಮತ್ತು ಹೋರಾಟಗಳು ಜನಪದ ಗೀತೆ ಹಾಗೂ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಜರಾಮರಾವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ತನ್ನ ದೈನಂದಿನ ಕಷ್ಟಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳು ತನ್ನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಚದೆ, ಹಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಹೊರಹಾಕಿದ್ದಾಳೆ. ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ, ಗಂಡನ ಮನೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ, ಹೆರಿಗೆಯ ನೋವು, ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ವಾತ್ಸಲ್ಯ—ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಅವಳ ಸಹನೆ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಡುವೆಯೂ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಮಹಿಳೆಯ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಧ್ವನಿ ಈ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಮಹಿಳೆಯ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ, ಇಂದಿಗೂ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. '''<nowiki>https://rediscoverpune.wordpress.com/2012/01/28/kannada-jaanapadafolk-song-song-kusidda-manege/</nowiki>''' '''<nowiki>https://www.kannadajournal.com/archives/2017/vol3issue3/PartB/10-3-20-185.pdf</nowiki>''' l9ory8yzg2gm99hps8am9feimbhp15r 1427559 1427558 2026-09-07T06:57:39Z 2530332 Gowthami Gowramma M.M 100267 1427559 wikitext text/x-wiki == ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳು == ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಹಳ್ಳಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ನಡುವೆ ಹುಟ್ಟಿ, ಬಾಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬರಹಗಾರರು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಅನುಭವ, ಭಾವನೆ, ನಂಬಿಕೆ, ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡು ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಜನರು ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಕೆಲಸಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲಸದ ಆಯಾಸವನ್ನು ಮರೆಯಲು, ಮನರಂಜನೆ ಪಡೆಯಲು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಮನದಾಳದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಅವರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯ ಸಾಧನವಲ್ಲ; ಅದು ಜನರ ನೈಜ ಬದುಕಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೂ ಆಗಿದೆ. '''ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಭಾವನೆಗಳು''' ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಅವರ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಹೊಸದಾಗಿ ಮದುವೆಯಾದ ಜೀವನ, ತವರು ಮನೆಯ ನೆನಪು, ತಾಯಿಯ ಮಮತೆ, ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ ಪ್ರೀತಿ ಹಾಗೂ ಗಂಡನ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಮದುವೆಯಾಗಿ ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ಹೋದ ನಂತರ ತವರು ಮನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಂದ ನೋವು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ತವರು ಮನೆಯ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಗಲಿರುಳು ಪರಿತಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೀತಿ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮನಮುಟ್ಟುವಂತೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ತಾಯಿಯ ಪ್ರೀತಿ, ತಂದೆಯ ಮನೆಯ ಹಿರಿಮೆ ಮತ್ತು ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆಯು ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಗಂಡನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಅತ್ತೆಯ ಕಿರುಕುಳ, ನಾದಿನಿಯರ ಚುಚ್ಚುಮಾತು, ಗಂಡನ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಹಾಗೂ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆ ತನ್ನ ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊರಹಾಕಿದ್ದಾಳೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಹಾಡುಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಸುಖ-ದುಃಖ, ಆಸೆ-ಆಕಾಂಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ನೋವು-ನಲಿವುಗಳ ನೈಜ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿವೆ. '''ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳು''' ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಡಿದ ಹಾಡುಗಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಕಲನವನ್ನು '''‘'''ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳು'''’''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ‘ಗರತಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯ ಬೀಸುವಾಗ, ನಾಟಿ ಮಾಡುವಾಗ, ಕಳೆ ತೆಗೆಯುವಾಗ ಹಾಗೂ ಇತರ ದೈನಂದಿನ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಾಗ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸುಂದರವಾದ ಜನಪದ ತ್ರಿಪದಿಗಳು ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮನಸ್ಸಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾವನೆಗಳು ಸಹಜವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ, ತಾಯಿಯ ಮೇಲಿನ ಮಮತೆ, ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಹಾಗೂ ತವರು ಮನೆ ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಬೇಕೆಂಬ ಬಯಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. '''ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು''' ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಸಾಲುಗಳ ತ್ರಿಪದಿ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಸೊಗಡಿನ ಸರಳ ಮತ್ತು ಸಹಜ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಮನದಾಳದ ಭಾವನೆಗಳು, ಸುಖ-ದುಃಖ, ಆಸೆ-ಆಕಾಂಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಾನುಭವಗಳ ಸುಂದರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಹಂಬಲ, ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ ಮೇಲಿನ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಹಾಗೂ ತವರು ಮನೆಯ ಏಳಿಗೆಯ ಬಯಕೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಗಂಡನ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಕಷ್ಟ, ನೋವು, ಅತ್ತೆಯ ಕಿರುಕುಳ, ನಾದಿನಿಯರ ಚುಚ್ಚುಮಾತು ಮತ್ತು ಗಂಡನ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮುಂತಾದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊರಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನ, ದುಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿನ ಚಿತ್ರಣವೂ ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಈ ಹಾಡುಗಳು ಆಯಾಸವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆ ನೀಡುವ ಸಾಧನಗಳಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಹೀಗಾಗಿ ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಸೃಜನಶೀಲತೆ, ಜೀವನಾನುಭವ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬದುಕಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳಾಗಿವೆ. ತಾಯ್ತನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ "ಕೂಸಿದ ಮನೆಗೆ ಬೀಸಣಿಗೆ ಯಾಕೆ, ಕೂಸು ಕಂದಮ್ಮ ಒಳ ಹೊರಗೆ. ಕೂಸು ಕಂದಮ್ಮ ಒಳ ಹೊರಗೆ ಸುಳಿದರೆ, ಬೀಸಣಿಗೆ ಗಾಳಿ ಸುಳಿದಂತೆ". ಈ ರೀತಿಯ ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಸರಳತೆ, ಹೆಣ್ಣಿನ ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ದೈನಂದಿನ ಅನುಭವಗಳು ಸಹಜವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಕೇವಲ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲ. ಅವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನಾನುಭವ, ಭಾವನೆ, ನೋವು, ಪ್ರೀತಿ, ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಹಂಬಲ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿನ ದಾಖಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಬದುಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. .ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ, ಅಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಹಂಬಲ ಬಹಳ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮದುವೆಯಾಗಿ ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ಹೋದ ನಂತರವೂ ಅವಳ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ತವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರು ಮತ್ತು ತವರು ಮನೆಯವರ ನೆನಪು ಅವಳನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ತವರು ಮನೆಯ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ನೆನೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅದು ಸದಾ ಸುಖ-ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಬೇಕು ಎಂಬ ಬಯಕೆಯೂ ಅವಳಲ್ಲಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಕೇವಲ ನೆನಪಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಅದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಒಳಿತಿನ ಬಯಕೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಗರತಿಯ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತವರು ಮನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವಳಿಗಿರುವ ಆತ್ಮೀಯತೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಮನಮುಟ್ಟುವಂತೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಒಬ್ಬ ದಾರಿಹೋಕನಿಗೆ ತನ್ನ ತವರು ಮನೆಯ ವಿಳಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಆ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದವರನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ, ತನ್ನ ವಂದನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ತಾನು ಸ್ವತಃ ತವರು ಮನೆಗೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ, ದಾರಿಹೋಕನ ಮೂಲಕವಾದರೂ ತನ್ನ ಮನೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಅವಳು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಇದರಿಂದ ತವರು ಮನೆಯವರನ್ನು ನೋಡುವ, ಅವರ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಳ ಆಳವಾದ ಹಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅವಳ ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ತವರು ಗ್ರಾಮದ ಜನರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಒಂದು ಬಾವಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವಳು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಬಾವಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದರೆ ಗ್ರಾಮದ ಜನರಿಗೆ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಅವರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವಳ ಆಶಯವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಅವಳ ಕಾಳಜಿ ಕೇವಲ ತನ್ನ ತಾಯಿ-ತಂದೆ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದವರಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ತನ್ನ ತವರು ಗ್ರಾಮದ '''ಎಲ್ಲ ಜನರ''' ಒಳಿತಿನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವಳು ಕಾಳಜಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಹೆಣ್ಣಿನ ಪ್ರೀತಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ. ತವರು ಮನೆಯವರನ್ನು ನೆನೆಯುವುದು, ಅವರ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವ ಹಂಬಲ, ಅವರಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ವಂದನೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ತವರು ಗ್ರಾಮವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಬೇಕೆಂಬ ಆಶಯ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವಳ ತವರು ಮನೆಯೊಂದಿಗಿನ ಗಾಢವಾದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯು ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೋವು-ನಲಿವಿನ ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಏಳಿಗೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯ ಸಾಧನವಲ್ಲ, ಅದು ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರ ಅಂತರಂಗದ ಕನ್ನಡಿ. ಲಿಖಿತ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳ ಸುಖ-ದುಃಖ, ಆಶೋತ್ತರಗಳು ಮತ್ತು ಹೋರಾಟಗಳು ಜನಪದ ಗೀತೆ ಹಾಗೂ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಜರಾಮರಾವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ತನ್ನ ದೈನಂದಿನ ಕಷ್ಟಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳು ತನ್ನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಚದೆ, ಹಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಹೊರಹಾಕಿದ್ದಾಳೆ. ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ, ಗಂಡನ ಮನೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ, ಹೆರಿಗೆಯ ನೋವು, ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ವಾತ್ಸಲ್ಯ—ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಅವಳ ಸಹನೆ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಡುವೆಯೂ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಮಹಿಳೆಯ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಧ್ವನಿ ಈ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಮಹಿಳೆಯ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ, ಇಂದಿಗೂ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. '''<nowiki>https://rediscoverpune.wordpress.com/2012/01/28/kannada-jaanapadafolk-song-song-kusidda-manege/</nowiki>''' '''<nowiki>https://www.kannadajournal.com/archives/2017/vol3issue3/PartB/10-3-20-185.pdf</nowiki>''' mop2h3o5xfapjz53nzp3lpd74fxlk8i 2 187161 1427550 2026-09-07T05:40:30Z 2510540rmohith 100030 ಕರ್ನಾಟಕವು ತನ್ನ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯ, ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. 1427550 wikitext text/x-wiki = ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು = == ಪರಿಚಯ == ಕರ್ನಾಟಕವು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಹಾಗೂ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಈ ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿಯಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಭವ್ಯವಾದ ಅರಮನೆಗಳು, ಹಸಿರು ಬೆಟ್ಟಗಳು, ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳು, ಸುಂದರ ಜಲಪಾತಗಳು, ವಿಶಾಲ ಕಡಲತೀರಗಳು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ನಗರಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರೀತಿಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೂ ಇಷ್ಟವಾಗುವಂತಹ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಲವು ರೀತಿಯ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಬೆಂಗಳೂರಿನಂತಹ ಆಧುನಿಕ ನಗರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೊಡಗಿನಂತಹ ಶಾಂತವಾದ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದವರೆಗೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ಥಳವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವವರಿಗೆ ಹಂಪಿ ಮತ್ತು ಬಾದಾಮಿ ಇದ್ದರೆ, ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಮತ್ತು ಕೊಡಗು ಇವೆ. ಕಡಲತೀರಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವವರಿಗೆ ಗೋಕರ್ಣ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ ಉತ್ತಮ ಆಯ್ಕೆಗಳಾಗಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕವು ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಹೊಯ್ಸಳರು ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಂತಹ ಅನೇಕ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಾಜವಂಶಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಈ ರಾಜವಂಶಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಕೋಟೆಗಳು, ಅರಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ಕರ್ನಾಟಕದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು, ಹಸಿರು ಕಾಡುಗಳು, ನದಿಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಜಲಪಾತಗಳು ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದ ಉದ್ದವಾದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವು ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ವಿಶೇಷ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ. == ಬೆಂಗಳೂರು – ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಧುನಿಕ ಮುಖ == == ಬೆಂಗಳೂರು ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತದ “ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇವೆ. ಆದರೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಕೇವಲ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಗಳ ನಗರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಸ್ಥಳಗಳೂ ಸಾಕಷ್ಟಿವೆ. == ಬೆಂಗಳೂರು ಅರಮನೆಯು ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಸುಂದರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಲಾಲ್‌ಬಾಗ್ ಬೋಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಕೂಡ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಲಾಲ್‌ಬಾಗ್‌ನ ಗಾಜಿನ ಮನೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಗದ್ದಲದ ಮಧ್ಯೆಯೇ ಶಾಂತವಾದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಕಬ್ಬನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಕೂಡ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಧಾನಸೌಧ, ಇಸ್ಕಾನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ತನ್ನ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಹ್ಲಾದಕರ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿಯಿಂದ ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. == ಮೈಸೂರು – ಅರಮನೆಗಳ ನಗರ == ಮೈಸೂರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು “ಅರಮನೆಗಳ ನಗರ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರು ತನ್ನ ರಾಜಮನೆತನದ ಇತಿಹಾಸ, ಸುಂದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯು ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದೆ ವಾಡಿಯಾರ್ ರಾಜವಂಶದ ಅರಮನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅರಮನೆಯ ಸುಂದರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ನೋಡಿದವರನ್ನು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧರನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ದೀಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅರಮನೆಯ ದೃಶ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಹಬ್ಬವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ದಸರಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ನಗರವನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭವ್ಯ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮೈಸೂರಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟ, ಸೇಂಟ್ ಫಿಲೋಮಿನಾ ಚರ್ಚ್, ಬೃಂದಾವನ ಉದ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಕೂಡ ಮೈಸೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ. ಮೈಸೂರು ತನ್ನ ರೇಷ್ಮೆ ಸೀರೆಗಳು, ಶ್ರೀಗಂಧದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ರುಚಿಕರವಾದ ಮೈಸೂರು ಪಾಕ್‌ನಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. == ಹಂಪಿ – ಇತಿಹಾಸದ ಅದ್ಭುತ ಲೋಕ == ಹಂಪಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇಂದು ಹಂಪಿಯ ಅವಶೇಷಗಳು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವೈಭವವನ್ನು ನಮಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಆ ಕಾಲದ ಅದ್ಭುತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ವಿರುಪಾಕ್ಷ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಹಂಪಿಯ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ವಿಠ್ಠಲ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲ್ಲಿನ ರಥವು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಕಮಲ ಮಹಲ್ ಮತ್ತು ಆನೆಗಳ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಕೂಡ ಹಂಪಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಾಗಿವೆ. ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಪುರಾತನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಂಪಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಹಂಪಿಯನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣವಾಗಿಯೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಿಯರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಹಂಪಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. == ಕೊಡಗು – ಭಾರತದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ == ಕೊಡಗು ಅಥವಾ ಕೂರ್ಗ್ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಹಸಿರು ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಮಂಜಿನಿಂದ ಆವರಿಸಿದ ವಾತಾವರಣ, ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು “ಭಾರತದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಡಗಿನ ತಂಪಾದ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿವೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಈ ತೋಟಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಬ್ಬಿ ಜಲಪಾತವು ಕೊಡಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಾಡು ಮತ್ತು ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ರಾಜಾ ಸೀಟ್‌ನಿಂದ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ದುಬಾರೆ ಆನೆ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕೊಡವ ಸಮುದಾಯದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಕೊಡಗಿನ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಕೊಡಗು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. == ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು – ಕಾಫಿಯ ನಾಡು == ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಹಸಿರು ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳು, ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಜಲಪಾತಗಳಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ. ಚಾರಣ ಮತ್ತು ಸಾಹಸ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವವರಿಗೆ ಇದು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಶಿಖರದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕಾಣುವ ಪ್ರಕೃತಿ ದೃಶ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಾಬಾ ಬುಡನ್ ಗಿರಿಯು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಹೆಬ್ಬೆ ಜಲಪಾತ ಮತ್ತು ಜರಿ ಜಲಪಾತಗಳು ಕೂಡ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ನಗರದ ಗದ್ದಲದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವೆ ಕಳೆಯಲು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳು, ಜಲಪಾತಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳ ಸುಂದರ ಸಂಯೋಜನೆಯೇ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನ ವಿಶೇಷತೆ. == ಗೋಕರ್ಣ – ಕಡಲತೀರ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಸಂಗಮ == ಗೋಕರ್ಣವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸುಂದರ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ತನ್ನ ಸುಂದರ ಕಡಲತೀರಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಗೋಕರ್ಣದ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಅನೇಕ ಭಕ್ತರು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಗೋಕರ್ಣದ ಸುಂದರ ಕಡಲತೀರಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಓಂ ಬೀಚ್ ಗೋಕರ್ಣದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಡಲತೀರವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಡಲತೀರದ ಆಕಾರವು “ಓಂ” ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಹೋಲುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಓಂ ಬೀಚ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಕುಡ್ಲೆ ಬೀಚ್, ಪ್ಯಾರಡೈಸ್ ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಹಾಫ್ ಮೂನ್ ಬೀಚ್ ಕೂಡ ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವವರಿಗೆ ಗೋಕರ್ಣ ಉತ್ತಮ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. == ಜೋಗ ಜಲಪಾತ – ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿ == ಜೋಗ ಜಲಪಾತವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದು, ಶರಾವತಿ ನದಿಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲದ ನಂತರ ಜೋಗ ಜಲಪಾತದ ಸೌಂದರ್ಯ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಎತ್ತರದಿಂದ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುವ ನೀರು ಅತ್ಯಂತ ಮನಮೋಹಕ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತಲಿನ ಹಸಿರು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳು ಈ ಸ್ಥಳದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಜೋಗ ಜಲಪಾತವು ಬಹಳ ಇಷ್ಟವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಜೋಗ ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿಯೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು. == ಬಾದಾಮಿ – ಪುರಾತನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸೌಂದರ್ಯ == ಬಾದಾಮಿಯು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಬಾದಾಮಿಯು ತನ್ನ ಪುರಾತನ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಬಾದಾಮಿಯ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಬಾದಾಮಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಐಹೊಳೆ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು ಕೂಡ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. ಐಹೊಳೆಯು ಅನೇಕ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು ತನ್ನ ಸುಂದರ ದೇವಾಲಯಗಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವದಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂರು ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತಮ ಅರಿವು ಪಡೆಯಬಹುದು. == ಕಬಿನಿ – ವನ್ಯಜೀವಿ ಪ್ರಿಯರ ಸ್ವರ್ಗ == ಕಬಿನಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ವನ್ಯಜೀವಿ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಬಿನಿ ನದಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಹಸಿರು ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕಬಿನಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಕಾಡು ಸಫಾರಿಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು, ಜಿಂಕೆಗಳು, ಕಾಡುಹಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದೆ. ಕಬಿನಿ ನದಿಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ವನ್ಯಜೀವಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಕಾಡು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. == ಉಡುಪಿ – ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕಡಲತೀರಗಳ ನಗರ == ಉಡುಪಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ತನ್ನ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಕಡಲತೀರಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಉಡುಪಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಅನೇಕ ಭಕ್ತರು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಉಡುಪಿ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಉಡುಪಿ ಶೈಲಿಯ ಆಹಾರವು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಮಲ್ಪೆ ಬೀಚ್ ಉಡುಪಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಸುಂದರ ಕಡಲತೀರವಾಗಿದೆ. ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸಮಯ ಕಳೆಯಲು ಇದು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿಸ್ ದ್ವೀಪವು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಲ್ಲಿನ ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯದ ಸುಂದರ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. == ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಮಹತ್ವ == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಿಂದ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು, ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು, ಸಾರಿಗೆ, ಪ್ರವಾಸ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆದಾಯದ ಅವಕಾಶಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶಗಳ ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯ, ಕಸ, ಜನಸಂದಣಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಹಾನಿಯಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರವಾಸಿಗರೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಪರಿಸರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಬಹುದು. == ಉಪಸಂಹಾರ == ಕರ್ನಾಟಕವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಕೃತಿ, ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕತೆಯ ಅದ್ಭುತ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ನಗರಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪುರಾತನ ಅರಮನೆಗಳವರೆಗೆ, ಹಸಿರು ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸುಂದರ ಕಡಲತೀರಗಳವರೆಗೆ ಮತ್ತು ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅದ್ಭುತ ಜಲಪಾತಗಳವರೆಗೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿವೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಮುಖವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರೆ, ಮೈಸೂರು ತನ್ನ ರಾಜಮನೆತನದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹಂಪಿ ಮತ್ತು ಬಾದಾಮಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಕರ್ನಾಟಕದ ವೈಭವದತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿಯ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಗೋಕರ್ಣ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ ಕರಾವಳಿ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶೇಷತೆ ಮತ್ತು ಕಥೆಯಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರಿವನ್ನೂ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕವು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕ ಪ್ರವಾಸಿ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ನಿಸ್ಸಂಶಯ. ನಮ್ಮ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ, ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗಳೂ ಅನುಭವಿಸಬಹುದು. 7tlgc3alg8sxoriymuaj4v9kn5b2fxh 2 187162 1427551 2026-09-07T06:20:44Z 2530987VarunC 100265 Created blank page 1427551 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1427553 1427551 2026-09-07T06:24:35Z 2530987VarunC 100265 1427553 wikitext text/x-wiki '''g''' 6jk0q9idm8ty31rbkgdmgdja5kzrgpl 1427554 1427553 2026-09-07T06:26:27Z 2530987VarunC 100265 /* */ ಜಾನಪದ ಒಗಟುಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವ 1427554 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 187163 1427562 2026-09-07T07:31:50Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {| class="infobox" style="width:23em; text-align:left; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:120%;" | ಲಿಜಿಯಾಂಗ್ ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಣ<br /><small>丽江古城</small> |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Old Town of Lijiang (21183527932).jpg|220px]]<br /><small>ಲಿಜಿಯಾಂಗ್ ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಣದ ಒಂದು ನೋಟ</small> |- ! colspan="2" style="text-align:center; backgr... 1427562 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:23em; text-align:left; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:120%;" | ಲಿಜಿಯಾಂಗ್ ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಣ<br /><small>丽江古城</small> |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Old Town of Lijiang (21183527932).jpg|220px]]<br /><small>ಲಿಜಿಯಾಂಗ್ ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಣದ ಒಂದು ನೋಟ</small> |- ! colspan="2" style="text-align:center; background:#cedff2;" | ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ |- ! scope="row" | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | Old Town of Lijiang |- ! scope="row" | ದೇಶ | ಚೀನಾ |- ! scope="row" | ಪ್ರಾಂತ್ಯ | ಯುನ್ನಾನ್ (ಲಿಜಿಯಾಂಗ್) |- ! scope="row" | ಮಾನದಂಡ | ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ: (ii), (iv), (v) |- ! scope="row" | ಉಲ್ಲೇಖ ಸಂಖ್ಯೆ | [https://whc.unesco.org/en/list/811/ ೮೧೧] |- ! scope="row" | ಶಾಸನ ವರ್ಷ | ೧೯೯೭ |- ! scope="row" | ಪ್ರದೇಶ | ೧೩೬.೫ ha |- ! scope="row" | ಬಫರ್ ವಲಯ | ೬೦೭ ha |- ! scope="row" | ಎತ್ತರ | ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೨,೪೦೦ ಮೀ. |- ! scope="row" | ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಲ | ಸಾಂಗ್ ಕಾಲದ ಕೊನೆ – ಯುವಾನ್ ಕಾಲದ ಆರಂಭ (೮೦೦+ ವರ್ಷ) |- ! scope="row" | ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು | ಮು ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ನಾಕ್ಸಿ ಜನಾಂಗ |} '''ಲಿಜಿಯಾಂಗ್ ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಣ''' (ಚೀನೀ: 丽江古城) ಚೀನಾದ ನೈರುತ್ಯ ಯುನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೨,೪೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ವಸಾಹತು ಪಟ್ಟಣ. ಇದು ದಾಯಾನ್ ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಣ (ಕಪ್ಪು ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಕೊಳದೊಂದಿಗೆ), ಬೈಷಾ ಮತ್ತು ಷುಹೆ ಎಂಬ ಮೂರು ವಸಾಹತು ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಸಿಚುವಾನ್, ಯುನ್ನಾನ್ ಮತ್ತು ಟಿಬೆಟ್ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಸರಕು ವಿತರಣಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ, ಪ್ರಾಚೀನ "ಟೀ ಮತ್ತು ಕುದುರೆ ಮಾರ್ಗ"ವನ್ನು ರೇಷ್ಮೆ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="unesco">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/811/ |title=Old Town of Lijiang |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-09-04}}</ref> ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಚೀನಾದ ಇತರ ಅನೇಕ ಪುರಾತನ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಲಿಜಿಯಾಂಗ್‌ಗೆ ಸುತ್ತಲಿನ ರಕ್ಷಣಾ ಗೋಡೆಗಳಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಸುತ್ತಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ನದಿ ಈ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. == ಇತಿಹಾಸ == [[File:Lijiang, Yunnan, China.jpg|thumb|left|250px|ಲಿಜಿಯಾಂಗ್ ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಣದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಯುವಾನ್ ರಾಜವಂಶದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಲಿಜಿಯಾಂಗ್ ಪಟ್ಟಣ ೮೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="cdisc">{{cite web |url=https://www.chinadiscovery.com/yunnan/lijiang/lijiang-old-town.html |title=Lijiang Old Town (Dayan Old Town): History, Attractions, Map, Transportation |publisher=China Discovery |access-date=2026-09-04}}</ref> ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕಾಲದಿಂದ ಕ್ವಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಯೋಂಗ್‌ಝೆಂಗ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯವರೆಗೆ ಮು ಕುಟುಂಬ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರತೀತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಚೀನೀ ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿ "ಮು" ಎಂಬ ಕುಟುಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಕೋಟೆಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದರೆ "ಮುತ್ತಿಗೆ" ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ, ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣಾ ಗೋಡೆಗಳನ್ನೇ ಕಟ್ಟಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.<ref name="cdisc"/> ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕ್ವಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮು ಕುಟುಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿ (ತುಸಿ) ಚೀನೀ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾ, ಲಿಜಿಯಾಂಗ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದರು. == ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == [[File:Old Town of Lijiang water wheel detail.JPG|thumb|right|250px|ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೀರಚಕ್ರ (ವಾಟರ್‌ವೀಲ್)]] ಸಿಫಾಂಗ್ ಚೌಕ ಪಟ್ಟಣದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿಂದ ಕ್ಸಿನ್‌ಹುವಾ, ವುಯಿ, ಗುವಾಂಗ್‌ಯಿ ಮತ್ತು ಕಿಯ್ಯಿ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಬೀದಿಗಳು ಹೊರಸೂಸುತ್ತವೆ. ಹಿಮಾಚ್ಛಾದಿತ ಜೇಡ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಪರ್ವತದಿಂದ ಹರಿದುಬರುವ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ಜಾಣ್ಮೆಯ ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪಟ್ಟಣದ ಬೀದಿಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದು, ಇಂದಿಗೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಸುಮಾರು ೩೫೪ ಸೇತುವೆಗಳು — ಗಾಳಿ-ಮಳೆ ಸೇತುವೆಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಕಮಾನುಗಳು ಮತ್ತು ಹಲಗೆಯ ಸೇತುವೆಗಳು ಸೇರಿ — ಪಟ್ಟಣದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="cdisc"/> ಬೆಟ್ಟ, ನದಿ, ಮರಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಈ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾನವ ವಸತಿ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅಸಾಧಾರಣ ಮಾದರಿಯೆಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಪಟ್ಟಣದ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಸಮತಟ್ಟಾದ ಬಣ್ಣದ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಹಾಸಲಾಗಿದ್ದು, ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರು ನಿಲ್ಲದಂತೆ ಇಳಿಜಾರಿನ ವಿನ್ಯಾಸ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೆಗಳು ಮರ ಮತ್ತು ಇಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಒಳಾಂಗಣ ಅಂಗಳ ಹೊಂದಿರುವ "ಮೂರು ಕೋಣೆ ಒಂದು ಗೋಡೆ" ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಾಕ್ಸಿ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. == ನಾಕ್ಸಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ == [[File:Lijiang Yunnan China-Naxi-people-with-drums-01.jpg|thumb|left|250px|ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾಕ್ಸಿ ಜನಾಂಗದವರು]] ಲಿಜಿಯಾಂಗ್ ಮೂಲತಃ ನಾಕ್ಸಿ ಜನಾಂಗದ ವಸಾಹತು ಪ್ರದೇಶ. ಇಲ್ಲಿನ ಸುಮಾರು ೨೫,೦೦೦ ನಿವಾಸಿಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು ೩೦% ನಾಕ್ಸಿ ಜನಾಂಗದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="cdisc"/> ಪಟ್ಟಣದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಹಾನ್, ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಪ್ರಭಾವಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾಕ್ಸಿ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಮಿಳಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ೮೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿನಿಮಯದ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಬಣ್ಣಿಸಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿರುವ ಡಾಂಗ್ಬಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಾಕ್ಸಿ ಜನಾಂಗದ ಪುರಾತನ ಡಾಂಗ್ಬಾ ಚಿತ್ರಲಿಪಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಸ್ತುಗಳು ಸೇರಿ ೧೨,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಸ್ತುಗಳಿವೆ; ಡಾಂಗ್ಬಾ ಲಿಪಿ ಇಂದಿಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅಪರೂಪದ ಚಿತ್ರಲಿಪಿ ಬರಹ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ.<ref name="cdisc"/> ನಾಕ್ಸಿ ಜನಾಂಗದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪುರಾತನ "ನಾಕ್ಸಿ ಸಂಗೀತ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಪರಂಪರೆ, ಟಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಧರಿಸುವ "ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಶಾಲು" ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉಡುಗೆ ನಾಕ್ಸಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಗುರುತಾಗಿದೆ. == ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == [[File:Black Dragon Pool.jpg|thumb|right|250px|ಕಪ್ಪು ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಕೊಳ, ಹಿಂದೆ ಜೇಡ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಹಿಮಪರ್ವತ]] * '''ಮು ಕುಟುಂಬದ ನಿವಾಸ''' – ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ೧೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಟ್ಟಡಗಳಿದ್ದ ಈ ಅರಮನೆ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಚೀನಾದ ನಿಷಿದ್ಧ ನಗರಕ್ಕೆ ("ಫಾರ್ಬಿಡನ್ ಸಿಟಿ") ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * '''ವಾಂಗ್‌ಗು ಗೋಪುರ''' – ಸಿಂಹ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ೩೩ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಐದು ಅಂತಸ್ತಿನ ಗೋಪುರ, ಇಲ್ಲಿಂದ ಇಡೀ ಪಟ್ಟಣದ ಸುಂದರ ನೋಟ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. * '''ಕಪ್ಪು ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಕೊಳ''' – ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಟಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉದ್ಯಾನ, ಜೇಡ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಹಿಮಪರ್ವತದ ಭವ್ಯ ನೋಟಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ. * '''ಬೈಷಾ ಗ್ರಾಮ''' – ಮು ಕುಟುಂಬದ ಮೂಲ ವಸಾಹತು ಪ್ರದೇಶ; ಇಲ್ಲಿನ ಮಿಂಗ್ ಕಾಲದ ಗೋಡೆಚಿತ್ರಗಳು ಹಾನ್, ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಮತ್ತು ನಾಕ್ಸಿ ಕಲಾಶೈಲಿಗಳ ಸಂಗಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. * '''ಷುಹೆ ಗ್ರಾಮ''' – ಟೀ ಮತ್ತು ಕುದುರೆ ಮಾರ್ಗದ ಕಾಲದ ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದ್ದ ಗ್ರಾಮ.<ref name="cdisc"/> == ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ == [[File:Lijiang Yunnan China-Traditional-clothing-of-a-Naxi-woman-01.jpg|thumb|left|250px|ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಾಕ್ಸಿ ಉಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆ]] ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಲಿಜಿಯಾಂಗ್ ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು (ii), (iv) ಮತ್ತು (v) ಮಾನದಂಡಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ದಾಯಾನ್, ಬೈಷಾ ಮತ್ತು ಷುಹೆ ಎಂಬ ಮೂರೂ ವಸಾಹತು ವಿಭಾಗಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೂಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref name="unesco"/> == ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ == ಇಂದು ಲಿಜಿಯಾಂಗ್ ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೬,೨೦೦ ಕುಟುಂಬಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಚೀನಾದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಇಲ್ಲಿನ ಪುರಾತನ ಕಲ್ಲುಹಾಸಿನ ಬೀದಿಗಳು, ಕಾಲುವೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಕ್ಸಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="cdisc"/> ಗರಿಷ್ಠ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೮:೩೦ರಿಂದ ಸಂಜೆ ೭:೦೦ರವರೆಗೆ) ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="cdisc"/> ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ನಡುವೆಯೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆ ಬೀದಿದೀಪಗಳ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಗೀತ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ನೆಚ್ಚಿನ ಅನುಭವಗಳಾಗಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> firdd0rml8h0x4o391dxpb37f5qlc2s 0 187164 1427563 2026-09-07T08:01:35Z 2530922 CHETHAN S L 100332 ಹೊಸ ಪುಟ: ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಚಿತ್ರಣ ಪೀಠಿಕೆ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನ ನೈಜ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಕ್ಷರಶಃ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಎದೆಯಾಳದಿಂದ ಹೊಮ್ಮಿದ ಮೌಖಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ಸಂಸ್... 1427563 wikitext text/x-wiki ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಚಿತ್ರಣ ಪೀಠಿಕೆ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನ ನೈಜ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಕ್ಷರಶಃ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಎದೆಯಾಳದಿಂದ ಹೊಮ್ಮಿದ ಮೌಖಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಅರಳಿ ನಿಂತ ಅಪ್ಪಟ ಸಾಹಿತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಶಿಷ್ಟ ಸಾಹಿತ್ಯವು ವ್ಯಾಕರಣ, ಛಂದಸ್ಸುಗಳ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಯಾವುದೇ ಕೃತಕತೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಭಾವನೆಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹರಿವಾಗಿದೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಜೀವಾಳವಾದ ವಸ್ತು ಎಂದರೆ 'ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು'. ತಾಯಿ-ಮಗು, ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿ, ಗಂಡ-ಹೆಂಡತಿ, ಅತ್ತೆ-ಸೊಸೆ, ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯದ ನಡುವಿನ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಜನಪದರು ತಮ್ಮ ತ್ರಿಪದಿಗಳು, ಗಾದೆಗಳು, ಒಗಟುಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳೆಂಬುದು ಕೇವಲ ರಕ್ತಹಂಚಿಕೊಂಡು ಹುಟ್ಟಿದವರ ನಡುವಿನ ನಂಟಲ್ಲ; ಅದು ಪರಸ್ಪರ ನಂಬಿಕೆ, ತ್ಯಾಗ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಹನೆಯ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟು ಎಂಬುದನ್ನು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ತಾಯಿ-ಮಗುವಿನ ಬಾಂಧವ್ಯ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಮನೆಯ ಜೀವಂತಿಕೆ ಇರುವುದೇ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಎಂದು ನಂಬಿರುವ ಜನಪದರು, ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಮನೆಯನ್ನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಾಯಿಯಾದವಳು ತನ್ನ ಮಗುವಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಲನವಲನಗಳನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮಗು ನಕ್ಕರೆ, ಅತ್ತರೆ, ತೊದಲು ನುಡಿದರೆ ಅವಳಿಗೆ ಅದೇ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬ. ಬಡತನವಿರಲಿ, ಸಿರಿತನವಿರಲಿ, ತಾಯಿಯ ವಾತ್ಸಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಜನಪದ ತ್ರಿಪದಿಯೊಂದು ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ಈ ನಂಟನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ರೂಪಕದ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ (ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಕವನ ೧-ನ್ನು ನೋಡಿ). ಈ ಕವನದಲ್ಲಿ, "ಕೂಸು ಇದ್ದ ಮನೆಗೆ ಬೀಸಣಿಗೆ ಯಾತಕ?" ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ ಭೌತಿಕವಾದ ಗಾಳಿಯ ಅಗತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅದು ಮಾನಸಿಕ ನೆಮ್ಮದಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಮಗು ಮನೆಯ ತುಂಬಾ ಓಡಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಆನಂದ ಮತ್ತು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿ, ಬೀಸಣಿಗೆಯ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಗಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾದದ್ದು ಎಂದು ತಾಯಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮಗುವಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ತಾಯಿಗೆ ಬದುಕಿನ ಆಯಾಸವನ್ನು ಮರೆಸುವ ದಿವ್ಯ ಔಷಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ಮೇಲಿನ ಆಕೆಯ ಅವಲಂಬನೆ ಎರಡೂ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ತವರೂರಿನ ಸೆಳೆತ ಮತ್ತು ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ ಸಂಬಂಧ ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿರೂಪಿತವಾಗಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಗಾಢವಾದ ಸಂಬಂಧವೆಂದರೆ ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ ಬಾಂಧವ್ಯ. ಮದುವೆಯಾಗಿ ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ಹೋದ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ, 'ತವರೂರು' ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸ್ವರ್ಗಸಮಾನವಾದ ತಾಣ. ಗಂಡನ ಮನೆಯ ಕಷ್ಟಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ, ತನ್ನ ತವರುಮನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯೇ ಅವಳ ಬದುಕಿನ ದೊಡ್ಡ ಆಸರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಣ್ಣ ಬರುವ ದಾರಿಯನ್ನು ಕಾಯುವ ತಂಗಿ, ತವರೂರಿನಿಂದ ಬಂದ ಸಣ್ಣ ಉಡುಗೊರೆಯನ್ನು ಬೆಟ್ಟದಷ್ಟಾಗಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ಪರಿ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯ ಈ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತ್ರಿಪದಿ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ (ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಕವನ ೨-ನ್ನು ನೋಡಿ). ಹೆಣ್ಣುಮಗಳೊಬ್ಬಳು ಗಂಡನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣವಾದ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾಳೆ. ಏರಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಹುಲ್ಲನ್ನು ಕೊಯ್ಯುವಾಗ, ಹಠಾತ್ತನೆ ಅವಳಿಗೆ ತನ್ನ ತವರೂರಿನ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತನ್ನ ಒಡಹುಟ್ಟಿದ ಅಣ್ಣನ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ನೆನಪಿನ ತೀವ್ರತೆ ಎಷ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ, ಅವಳ ಅರಿವಿಲ್ಲದಂತೆಯೇ ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕುಡುಗೋಲು ಜಾರಿ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ 'ಕುಡುಗೋಲು ಜಾರಿ ಬಿದ್ದಾವ' ಎಂಬ ಸಾಲು ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಹೆಣ್ಣಿನ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಣ್ಣನ ನೆನಪು ಬೀರುವ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಆಘಾತವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವಳ ಅಂತರಾಳದ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಕಠಿಣ ಶ್ರಮದ ನಡುವೆಯೂ ರಕ್ತಸಂಬಂಧದ ಸೆಳೆತ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಹೇಗೆ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉದಾಹರಣೆ. ಪತಿ-ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ತಾಯಿ-ಮಗು ಮತ್ತು ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ ಸಂಬಂಧಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ಗಂಡ-ಹೆಂಡತಿಯರ ನಡುವಿನ ದಾಂಪತ್ಯ ಪ್ರೇಮ, ವಿರಹ, ಮುನಿಸು ಮತ್ತು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ನೈಜವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದೆ. ಕೃಷಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗಂಡ-ಹೆಂಡತಿ ಇಬ್ಬರೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ದುಡಿಯುವವರು. ಅವರ ನಡುವಿನ ಪ್ರೀತಿ ಕೃತಕವಾದದ್ದಲ್ಲ, ಅದು ಬೆವರು ಮತ್ತು ಶ್ರಮದ ಒಡನಾಟದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು. ಹಾಗೆಯೇ, ಅತ್ತೆ-ಸೊಸೆಯರ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಜನಪದರು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಅಧಿಕಾರದ ಹಂಚಿಕೆ, ಅಸೂಯೆ ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆದರೆ ಹಾಸ್ಯದ ಲೇಪದೊಂದಿಗೆ प्रस्तुत (ಪ್ರಸ್ತುತ) ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನೆರೆಹೊರೆಯವರೊಂದಿಗಿನ ಬಾಂಧವ್ಯ, ಊರಿನ ಹಬ್ಬ-ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಒಗ್ಗೂಡುವಿಕೆ, ಕಷ್ಟಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ನೆರವಾಗುವ ಗುಣ - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮಹೋನ್ನತ ಮೌಲ್ಯಗಳಾಗಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ಮನುಷ್ಯ ಏಕಾಂಗಿಯಲ್ಲ, ಅವನು ಸಮಾಜದ ಒಂದು ಭಾಗ ಎಂಬ ಅರಿವು ಈ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಉಪಸಂಹಾರ ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ, ಜಾಗತೀಕರಣದ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಸ್ವಾರ್ಥ, ವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ, ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸಂವಾದದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಬಿರುಕುಗಳು ಮೂಡುತ್ತಿವೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ನಮಗೆ ಒಂದು ದಾರಿದೀಪವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಜನಪದರು ಬದುಕನ್ನು ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡದೆ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡರು. ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಪ್ರೀತಿ, ತ್ಯಾಗ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಇಂದಿನ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದೆಂದರೆ, ಕೇವಲ ಹಳೆಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವುದಲ್ಲ; ಅದು ನಮ್ಮ ಬೇರುಗಳನ್ನು, ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಕಟ್ಟಿದ ಗಟ್ಟಿ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮರುಶೋಧಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಕವನಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ೧. ತಾಯಿ-ಮಗುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಜನಪದ ತ್ರಿಪದಿ: > ಕೂಸು ಇದ್ದ ಮನೆಗೆ ಬೀಸಣಿಗೆ ಯಾತಕ? > ಕೂಸು ಕಂದಯ್ಯ ಒಳಹೊರಗಾಡಿದರೆ > ಬೀಸಣಿಗೆ ಗಾಳಿ ಸುಳಿದಾವ ! > ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಈ ತ್ರಿಪದಿಯು ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ನಡುವಿನ ಪವಿತ್ರವಾದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. 'ಬೀಸಣಿಗೆ' (Fan) ಎಂಬುದು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ತಂಪೆರೆಯುವ ಸಾಧನ. ಆದರೆ, ಪುಟ್ಟ ಮಗುವೊಂದು ಮನೆಯ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಓಡಾಡುತ್ತಾ, ತನ್ನ ನಗು, ಆಟ-ಪಾಠಗಳಿಂದ ಮನೆಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸದಾ ಹಸನ್ಮುಖಿಯಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಗುವಿನ ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ತಾಯಿಯ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಬೀಸಣಿಗೆಯ ಗಾಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಂಪು ಮತ್ತು ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಗುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೆತ್ತವರಿಗಿರುವ ಅಪಾರವಾದ ಮಮತೆ ಮತ್ತು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಗುವಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ೨. ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ (ತವರೂರಿನ) ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಜನಪದ ತ್ರಿಪದಿ: > ಏರಿಮ್ಯಾಲೇರಿ ಹುಲ್ಲ ಕೊಯ್ಯುವಾಗ > ಸೇರಿತು ಅಣ್ಣನ ಜ್ಞಾಪಕ, ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ > ಕುಡುಗೋಲು ಜಾರಿ ಬಿದ್ದಾವ ! > ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಈ ಕವನವು ಗಂಡನ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ತವರುಮನೆ ಹಾಗೂ ಒಡಹುಟ್ಟಿದ ಅಣ್ಣನ ಮೇಲಿರುವ ತೀವ್ರವಾದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊಲದಲ್ಲಿ, ಏರಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಕಠಿಣವಾದ ಹುಲ್ಲು ಕೊಯ್ಯುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಹಠಾತ್ತನೆ ಅವಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣನ ಮುಖ, ತವರೂರಿನ ನೆನಪುಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ. ಆ ನೆನಪಿನ ಭಾವಪರವಶತೆ ಎಷ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ, ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಆಯುಧ (ಕುಡುಗೋಲು) ಅವಳ ಅರಿವಿಲ್ಲದಂತೆಯೇ ಜಾರಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮವನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವ ಮಾನಸಿಕ ಸೆಳೆತ ಮತ್ತು ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ ನಡುವಿನ ರಕ್ತಸಂಬಂಧದ ಗಾಢತೆಯನ್ನು ಈ ಮೂರೇ ಸಾಲುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿವೆ. 3v7kg7yjag375movait4qnqfm41qqe4 0 187165 1427564 2026-09-07T08:02:45Z Paresh Kumar 1 101179 ಹೊಸ ಪುಟ: ತ್ರಿಯುಗಿನಾರಾಯಣವು ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಈ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವು ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯರ ವಿವಾಹ ನಡೆದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>[https://www.manchalamushafir.com/triyuginarayan-temple-a-sacre... 1427564 wikitext text/x-wiki ತ್ರಿಯುಗಿನಾರಾಯಣವು ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಈ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವು ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯರ ವಿವಾಹ ನಡೆದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>[https://www.manchalamushafir.com/triyuginarayan-temple-a-sacred-place-of-worship/ ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯ ವಿವಾಹ ಸ್ಥಳ]</ref> ಈ ದೇವಾಲಯವು ವಿಷ್ಣು ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷತೆಗಳೆಂದರೆ, ಆ ದಿವ್ಯ ವಿವಾಹದ ಸಮಯದಿಂದಲೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾದ 'ಅಖಂಡ ಧುನಿ' (ಶಾಶ್ವತ ಜ್ಯೋತಿ) ಮತ್ತು ರುದ್ರ ಕುಂಡ, ವಿಷ್ಣು ಕುಂಡ, ಬ್ರಹ್ಮ ಕುಂಡ ಹಾಗೂ ಸರಸ್ವತಿ ಕುಂಡ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನದ ಕುಂಡಗಳ ಜಲಧಾರೆ. ನವವಿವಾಹಿತ ದಂಪತಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ದೇವತೆಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯರ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಹತ್ವದ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಈ ದಿವ್ಯ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಸಕಲ ಆತ್ಮಗಳು, ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳು, ರಾಕ್ಷಸರು ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೆ, ದೇವಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಸಹೋದರನಾಗಿ ವಿಷ್ಣು ದೇವರು ವಿವಾಹದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವರು ಪುರೋಹಿತರಾಗಿದ್ದರು. == ಸ್ಥಳ == ತ್ರಿಯುಗಿನಾರಾಯಣವು ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಗರ್ವಾಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ರುದ್ರಪ್ರಯಾಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕೇದಾರನಾಥ ಯಾತ್ರೆಯ ನೆಲೆ ಶಿಬಿರವಾದ ಗೌರಿಕುಂಡದಿಂದ ಕೇವಲ 16 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಸೋನಪ್ರಯಾಗದಿಂದ 11 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>[https://musafirresort.in/triyuginarayan-temple/ ತ್ರಿಯುಗಿನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳ]</ref> ip3kvl0tsrpgt0br9dripwq2bca0qa9 0 187166 1427570 2026-09-07T09:10:47Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Short description|ನಾರ್ತ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಯುರೋಪ್ನ ದೇಶ}} {{Hatnote|"UK" ಇಲ್ಲಿಗೆ ಮರುನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರ ಬಳಕೆಗಳಿಗಾಗಿ, [[UK (disambiguation)]] ಮತ್ತು [[United Kingdom (disambiguation)]] ನೋಡಿ. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ಅಥವಾ [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲಪಡಬೇಡಿ... 1427570 wikitext text/x-wiki {{Short description|ನಾರ್ತ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಯುರೋಪ್ನ ದೇಶ}} {{Hatnote|"UK" ಇಲ್ಲಿಗೆ ಮರುನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರ ಬಳಕೆಗಳಿಗಾಗಿ, [[UK (disambiguation)]] ಮತ್ತು [[United Kingdom (disambiguation)]] ನೋಡಿ. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ಅಥವಾ [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲಪಡಬೇಡಿ.}} {{pp-sock|small=yes}} {{pp-move|small=yes}} {{Use British English|date=April 2012}} {{Use dmy dates|date=November 2025}} {{Infobox country | common_name = ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ | linking_name = ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್<!--Note: "the" required here as this entry used to create wikilinks--> | conventional_long_name = ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ | image_flag = Flag of the United Kingdom (1-2).svg | flag_type = ಧ್ವಜ | alt_flag = ಬಿಳಿ ಅಂಚಿನೊಂದಿಗೆ ಕೆಂಪು ಅಡ್ಡ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಓರೆ ಅಡ್ಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಧ್ವಜ, ಇವೆರಡೂ ಬಿಳಿ ಅಂಚನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ನೀಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಓರೆ ಅಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ | image_coat = | other_symbol = [[File:Coat of arms of the United Kingdom (2022, both variants).svg|250px]]<br />[[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] (ಬಲ) ಮತ್ತು ಇತರೆಡೆ (ಎಡ) ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ | other_symbol_type = ಲಾಂಛನ: | national_anthem = "[[God Save the King]]"{{Efn|"God Save the King" ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯಾಗಿದೆ, ಕಾನೂನಿನಿಂದಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲ ಪದ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಪದ್ಯವನ್ನು ಸಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=National Anthem |url=https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |access-date=10 April 2024 |website=The Royal Family |archive-date=20 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520130352/https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಸಲಾಗುವ King, he, him, his ಪದಗಳನ್ನು ರಾಣಿಯು ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿರುವಾಗ Queen, she, her ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.}}<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:United States Navy Band - God Save the Queen.ogg|God Save the King / Queen <!-- Do not change file name due to computer error without ensuring that the file is playable. -->]]</div> | image_map = {{Switcher|[[File:Europe-UK (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|ಗ್ಲೋಬ್ ತೋರಿಸು|[[File:Europe-UK.svg|upright=1.15|frameless]]|ಯುರೋಪ್ನ ನಕ್ಷೆ ತೋರಿಸು|[[File:United Kingdom (+overseas territories and crown dependencies) in the World (+Antarctica claims).svg|upright=1.15|frameless]]|[[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಮತ್ತು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸು|[[File:Territorial waters - United Kingdom.svg|upright=1.15|frameless]]|ಅವುಗಳ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸು|default=1}} | map_caption = | capital = [[ಲಂಡನ್]] | coordinates = {{Coord|51|30|N|0|7|W|type:city(9,100,000)_region:GB-LND}} | largest_city = ರಾಜಧಾನಿ | languages_type = [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆ]] | languages = ಇಂಗ್ಲಿಷ್ <!--Note: Just English, don't add "British English".--> | languages2_type = ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳು{{Efn|ಸ್ಕಾಟ್ಸ್, ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್, ವೆಲ್ಶ್, ಕಾರ್ನಿಶ್, ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಅನ್ನು [[ಯುರೋಪ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್]]ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳಿಗಾಗಿನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಚಾರ್ಟರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="reglang">{{Cite web |title=List of declarations made with respect to treaty No. 148 |url=http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 |access-date=12 December 2013 |publisher=[[Council of Europe]] |archive-date=12 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212175720/http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 |url-status=dead}}</ref> ಇವುಗಳು ಆ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Welsh language on GOV.UK – Content design: planning, writing and managing content – Guidance |url=https://www.gov.uk/guidance/content-design/welsh-language-on-gov-uk |access-date=3 August 2018 |website=gov.uk |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804014121/https://www.gov.uk/guidance/content-design/welsh-language-on-gov-uk |url-status=live |postscript=;}} {{Cite news |title=Welsh language scheme |work=GOV.UK |url=https://www.gov.uk/government/organisations/department-for-transport/about/welsh-language-scheme |access-date=3 August 2018 |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804014119/https://www.gov.uk/government/organisations/department-for-transport/about/welsh-language-scheme |url-status=live |postscript=;}} {{Cite news |title=Welsh language scheme |work=GOV.UK |url=https://www.gov.uk/government/organisations/home-office/about/welsh-language-scheme |access-date=3 August 2018 |archive-date=2 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802010917/https://www.gov.uk/government/organisations/home-office/about/welsh-language-scheme |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ. ವೆಲ್ಶ್ ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ''ಡಿ ಜ್ಯೂರ್'' ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ವೇಲ್ಸ್ಗೆ ಒದಗಿಸಲಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ.}} | languages2 = {{Hlist <!--Anglic--> | ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ | ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ <!--Brittonic--> | ವೆಲ್ಶ್ | ಕಾರ್ನಿಶ್ <!--Goidelic--> | ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್<!--Keep "Scottish Gaelic"; people will find "Gaelic" confusing, as the Irish language is also commonly called "Gaelic"--> | ಐರಿಶ್ <!--BANZSL--> | ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ }} | ethnic_groups = {{unbulleted list | 83.1% ಬಿಳಿಯರು | 8.6% ಏಷ್ಯನ್ | 3.7% ಕಪ್ಪು | 2.7% ಮಿಶ್ರ | 2.0% ಇತರೆ }} | ethnic_groups_year = 2021 | ethnic_groups_ref = {{Efn|name=UK-wide2021|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಗಳು 2021 ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಿದಂತೆ ನಡೆದರೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು 2022 ರವರೆಗೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿಯು ಈ UK-ವ್ಯಾಪಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು "ಇತ್ತೀಚಿನ UK ಜನಗಣತಿಗಳನ್ನು 21 ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರ ಜೋಡಿಸಲಾದ ದಿನಾಂಕದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ್ದರೆ UK ಜನಗಣತಿ ಡೇಟಾವು ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.}}<ref name=Ethnicity2021>{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/censusbasedstatisticsuk2021|title=Table 06: UK06 - Ethnic group by sex by age, United Kingdom|work=Census-based statistics UK: 2021|publisher=Office for National Statistics|date=27 June 2025|access-date=28 March 2026}}</ref> | religion = {{unbulleted list | 46.6% ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ | 37.6% ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ | 6.0% ಇಸ್ಲಾಂ | 1.6% ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ | 2.2% ಇತರೆ | 5.9% ತಿಳಿಸಿಲ್ಲ }} | religion_year = 2021 | religion_ref = {{Efn|name=UK-wide2021}}<ref name=Religion2021>{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/censusbasedstatisticsuk2021|title=Table 07: UK07 - Religion by sex by age, United Kingdom|work=Census-based statistics UK: 2021|publisher=Office for National Statistics|date=27 June 2025|access-date=28 March 2026}}</ref> | demonym = {{hlist |ಬ್ರಿಟಿಷ್ |ಬ್ರಿಟನ್ |ಬ್ರಿಟ್ (ಆಡುಮಾತಿನ) }} | government_type = ಏಕೀಕೃತ ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಸಂಸದೀಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ{{Efn|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಏಕೀಕೃತ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ನೋಡಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇತರರ ಜೊತೆಗೆ [[Vernon Bogdanor]] ರಿಂದ ಮುಂದಿಡಲಾದ UK ಒಂದು "ಒಕ್ಕೂಟ ರಾಜ್ಯ" ಎಂಬ ಪರ್ಯಾಯ ವಿವರಣೆಯು,<ref>{{Cite book |last=Bradbury |first=Jonathan |url=https://books.google.com/books?id=c3QWEAAAQBAJ&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA19 |title=Constitutional Policy and Territorial Politics in the UK: Volume 1: Union and Devolution 1997–2012 |date=2021 |publisher=Policy Press |isbn=978-1-5292-0588-6 |pages=19–20 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204328/https://books.google.com/books?id=c3QWEAAAQBAJ&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA19#v=onepage&q=%2522union%20state%2522%20UK%20unitary&f=false |url-status=live}}</ref> 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Leith |first=Murray Stewart |url=https://books.google.com/books?id=PeBvAAAAQBAJ&q=Uk+%2522unitary+state%2522&pg=PA39 |title=Political Discourse and National Identity in Scotland |date=2012 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-8862-3 |page=39 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204223/https://books.google.com/books?id=PeBvAAAAQBAJ&q=Uk+%2522unitary+state%2522&pg=PA39#v=onepage&q=Uk%20%2522unitary%20state%2522&f=false |url-status=live}}</ref> ಒಂದು ಒಕ್ಕೂಟ ರಾಜ್ಯವು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಅದರ ಘಟಕ ಭಾಗಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಹ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು ಏಕೀಕೃತ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last1=Gagnon |first1=Alain-G. |url=https://books.google.com/books?id=g0ahE2fTxS0C&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA47 |title=Multinational Democracies |last2=Tully |first2=James |date=2001 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-80473-8 |page=47 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204329/https://books.google.com/books?id=g0ahE2fTxS0C&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA47#v=onepage&q=%2522union%20state%2522%20UK%20unitary&f=false |url-status=live |postscript=;}} {{Cite book |last=Bogdanor |first=Vernon |title=Constitutional Reform in the United Kingdom: Practice and Principles |date=1998 |publisher=Hart Publishing |isbn=978-1-901362-84-8 |editor-last=Beatson |editor-first=Jack |location=Oxford |page=18 |chapter=Devolution: the Constitutional Aspects |chapter-url=https://books.google.com/books?id=YEEgDsCYmbQC&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA18}}</ref>}} | leader_title1 = ರಾಜ | leader_name1 = [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III]] | leader_title2 = ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ | leader_name2 = [[ಆಂಡಿ ಬರ್ನ್ಹ್ಯಾಮ್]] | legislature = ಸಂಸತ್ತು | upper_house = ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ | lower_house = ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ | sovereignty_type = ಸ್ಥಾಪನೆ | established_event1 = ವೇಲ್ಸ್ ಕಾಯಿದೆಗಳು | established_date1 = 1535 ಮತ್ತು 1542 | established_event2 = ಕಿರೀಟಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ | established_date2 = 24 ಮಾರ್ಚ್ 1603 | established_event3 = ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದ | established_date3 = 22 ಜುಲೈ 1706 | established_event4 = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು | established_date4 = 1 ಮೇ 1707 | established_event5 = ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು | established_date5 = 1 ಜನವರಿ 1801 | established_event6 = ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ಸಂವಿಧಾನ ಕಾಯಿದೆ | established_date6 = 6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1922 | area_label = ಒಟ್ಟು{{efn|name=ONSArea|ONS ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪ್ರದೇಶ ಮಾಪನ, 'ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಸರಾಸರಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರದೇಶ'. ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.}} | area_km2 = 244376 | area_footnote = <ref name="ONS Standard Area Measurement">{{cite web |url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about |title=Standard Area Measurements for Administrative Areas (December 2023) in the UK |author=<!--Not stated--> |date=31 May 2024 |website=Open Geography Portal |publisher=Office for National Statistics |access-date=7 June 2024 |archive-date=7 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607052407/https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about |url-status=live}}</ref> | area_rank = 78ನೇ | area_sq_mi = auto | area_label2 = ಭೂಮಿ{{efn|name=ONSLandArea|ONS ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪ್ರದೇಶ ಮಾಪನ, "ಒಳನಾಡಿನ ನೀರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಸರಾಸರಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರದೇಶ". ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.}} | area_data2 = {{convert|{{UK subdivision area|GSS=K02000001}}|km2|sqmi|abbr=on}}<ref name="ONS mid-year pop est" /> | percent_water = | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} {{UK subdivision population|GSS=K02000001}}<ref name="ONS mid-year pop est">{{UK subdivision statistics citation}}</ref> | population_estimate_year = {{UK subdivision statistics year}} | population_estimate_rank = 20ನೇ | population_census = {{IncreaseNeutral}} 66,912,637{{Efn|name=UK-wide2021}}<ref name=Ethnicity2021/> | population_census_year = 2021 | population_census_rank = | population_density_km2 = {{UK subdivision density|GSS=K02000001}} | population_density_sq_mi = auto | population_density_rank = 48ನೇ | pop_den_footnote = <ref name="ONS mid-year pop est" /> | GDP_PPP = {{increase}} $4.721&nbsp;ಟ್ರಿಲಿಯನ್<ref name="IMFWEO.UK">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=18 April 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = 2026 | GDP_PPP_rank = 10ನೇ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $67,585<ref name="IMFWEO.UK" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 33ನೇ | GDP_nominal = {{increase}} $4.265&nbsp;ಟ್ರಿಲಿಯನ್<ref name="IMFWEO.UK" /> | GDP_nominal_year = 2026 | GDP_nominal_rank = 5ನೇ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $61,056<ref name="IMFWEO.UK" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 21ನೇ | Gini = 35.4 | Gini_year = 2021 | Gini_change = decrease | Gini_ref = <ref>{{Cite web |title=Income inequality |url=https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |access-date=12 February 2024 |website=OECD Data |publisher=[[OECD]] |archive-date=1 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701171540/https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |url-status=live}}</ref> | HDI = 0.946<!--number only--> | HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year.--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | HDI_rank = 13ನೇ | currency = ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್<!--The currency is simply called 'sterling' (see its article); originally, the penny (not the pound) was the primary unit. Internationally it is known as 'pound sterling' so the familiar unit is mentioned.-->{{Efn|ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಪೌಂಡ್" (ಅದರ ಮೂಲ ಘಟಕದ ಹೆಸರು) ಅಥವಾ "ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ದೇಶಗಳು, ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ನೋಟುಗಳು ಅಥವಾ ಕರೆನ್ಸಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕರೆನ್ಸಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ನೋಡಿ.}} ([[£]]) | currency_code = GBP | utc_offset = +0 | time_zone = GMT | utc_offset_DST = +1 | time_zone_DST = BST{{Efn|ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಸಹ ಗಮನಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸಮಯ ನೋಡಿ.}} | DST_note = | date_format = {{Abbr|dd|ದಿನ}}/{{Abbr|mm|ತಿಂಗಳು}}/{{Abbr|yyyy|ವರ್ಷ}} (AD){{efn|ಯುಕೆ ಸರ್ಕಾರವು ಯಂತ್ರ-ಓದಬಲ್ಲ ದಿನಾಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಯಗಳಿಗಾಗಿ [[ISO 8601]] ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, {{Abbr|yyyy|ವರ್ಷ}}-{{Abbr|mm|ತಿಂಗಳು}}-{{Abbr|dd|ದಿನ}}.<ref>{{cite web |title=Formatting dates and times in data |url=https://www.gov.uk/government/publications/open-standards-for-government/date-times-and-time-stamps-standard |date=9 August 2022 |website=[[gov.uk]] |publisher=HM Government |access-date=1 June 2024 |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509092813/https://www.gov.uk/government/publications/open-standards-for-government/date-times-and-time-stamps-standard |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಸಮಯ ಸಂಕೇತ ನೋಡಿ.}} | calling_code = +44{{Efn|ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ನೋಡಿ.}} | cctld = [[.uk]]{{Efn|[[.gb]] ಡೊಮೇನ್ ಸಹ UK ಗಾಗಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.}} }} '''ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್''', ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್''' ('''UK''') ಅಥವಾ '''ಬ್ರಿಟನ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ,<!--DO NOT CHANGE ORDER OF INTRO WITHOUT CONSENSUS-->{{Efn|ಬಳಕೆಯು ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ. ''[[ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್]]''<ref>{{Cite news |date=2021-04-23 |title=Guardian style guide: U |url=https://www.theguardian.com/guardian-style-guide-u |access-date=2025-12-29 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ಮತ್ತು ''ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್''<ref>{{Cite news |date=2025-07-25 |title=Places |url=https://www.telegraph.co.uk/style-book/places/ |access-date=2025-12-29 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235 |archive-date=17 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251117111222/https://www.telegraph.co.uk/style-book/places/ |url-status=live }}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ''ಬ್ರಿಟನ್'' ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಚೇರಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೇವೆಯ ಶೈಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ<ref>{{Cite web |title=Style guide - A to Z - Guidance - GOV.UK |url=https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z#great-britain |access-date=2026-01-02 |website=www.gov.uk |language=en |archive-date=22 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122222025/https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z#great-britain |url-status=live }}</ref> [[gov.uk]] ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ: "ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ಗಿಂತ UK ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ (UK ವ್ಯಾಪಾರ, UK ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ, ರಾಯಭಾರಿ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಆಯುಕ್ತ). ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದೂತಾವಾಸ, UK ದೂತಾವಾಸ ಅಲ್ಲ."}} ಇದು ವಾಯುವ್ಯ ಯುರೋಪ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದೇಶವಾಗಿದೆ, ಖಂಡದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]], [[ವೇಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,{{efn|ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್, ಗುರ್ನ್ಸಿ ಮತ್ತು [[ಜರ್ಸಿ]] ಗಳು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು UK ಯ ಭಾಗವಲ್ಲ.}} 2024 ರಲ್ಲಿ 69 ಮಿಲಿಯನ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. UK ಯು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದ್ವೀಪ, ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗ, ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು {{Convert|244376|km2|sqmi|order=flip}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.{{efn|name=ONSArea}} ಇದು ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ ಭೂ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ, ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆ, ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು UK ನ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವು [[ಲಂಡನ್]] ಆಗಿದೆ; [[ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್]], [[ಕಾರ್ಡಿಫ್]] ಮತ್ತು [[ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್]] ಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳಾಗಿವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು ನವಶಿಲಾಯುಗದಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. AD 43 ರಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ನರ ಬ್ರಿಟನ್ ವಶ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 383 ಮತ್ತು 410 ರ ನಡುವಿನ ರೋಮನ್ನರ ನಿರ್ಗಮನದ ನಂತರ ಸುಮಾರು 450 ರಿಂದ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ನೆಲೆಸುವಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 1066 ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ಮನ್ನರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜತ್ವದ ಪಾತ್ರವು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ. 1707 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಒಂದಾಯಿತು. 1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು 1801 ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದವು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು 1922 ರಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಗಿ UK ಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು 1927 ರ ರಾಯಲ್ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳ ಕಾಯಿದೆವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. UK ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ಮೊದಲ ದೇಶವಾಯಿತು ಮತ್ತು 19 ನೇ ಮತ್ತು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1815 ಮತ್ತು 1914 ರ ನಡುವಿನ ''ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ'' ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಅದರ ಕೃಷಿ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಅದರ ಪಾತ್ರ, ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಗಮನಾರ್ಹ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಲಂಡನ್ನ ಏರಿಕೆಯಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ. 1920 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದರ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ವಿಶ್ವದ ಭೂಭಾಗ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿಮೋಚನೆಯ ಅಲೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. UK ಒಂದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ{{Efn|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸಂಹಿತೀಕೃತ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯಿದೆಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪುಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾವೇಶಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಅಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Citation |title=What is the UK Constitution? |date=9 August 2018 |url=https://www.ucl.ac.uk/constitution-unit/what-uk-constitution/what-uk-constitution |publisher=The Constitution Unit of UCL |access-date=6 February 2020 |archive-date=7 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181107060057/http://www.ucl.ac.uk/constitution-unit/whatis/uk-constitution |url-status=live}}</ref>}} ಆಗಿದ್ದು, ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವು ವಿವಿಧ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಸುಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, UK ನಾಮಮಾತ್ರ GDP ಯಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರರು ಮತ್ತು ಆಮದುದಾರರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪರಮಾಣು ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಣಾ ಬಜೆಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, UK ಯುರೋಪ್ನ ಪ್ರಬಲ ಸೈನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಂಗ್ಲೋಸ್ಫಿಯರ್ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ನಲ್ಲಿ; ಅದರ ಮೃದು ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಭಾವವು ಅನೇಕ ಮಾಜಿ ವಸಾಹತುಗಳ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ರಫ್ತು, ಸಾಹಿತ್ಯ, ನಾಟಕ, ಸಿನೆಮಾ, ಸಂಗೀತ, ಮಾಧ್ಯಮ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿ, UK ಹಲವಾರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಭಾಷೆ == {{Anchor|Etymology}}<!--linked--> {{See also|Britain (place name)|Terminology of the British Isles}} 1707 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದವು.{{Efn|1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಎರಡರ ವಿಭಾಗ 1 ರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ: "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ... ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು".}}<ref name="Acts of Union 1707">{{Cite web |title=The Treaty (act) of the Union of Parliament 1706 |url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527074630/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-date=27 May 2019 |access-date=23 August 2011 |publisher=Scots History Online |postscript=;}} {{Cite book |last1=Barnett, Hilaire |url=https://books.google.com/books?id=LYc1tSYonrQC&pg=PA165 |title=Constitutional & Administrative Law |last2=Jago, Robert |publisher=Routledge |year=2011 |isbn=978-0-415-56301-7 |edition=8th |location=Abingdon |page=165 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140722/https://books.google.com/books?id=LYc1tSYonrQC&pg=PA165 |url-status=live}}</ref> "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್" ಎಂಬ ಪದವು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಮಾಜಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, 1707 ರಿಂದ 1800 ರವರೆಗೆ ಅದರ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ಕೇವಲ "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್" ಆಗಿತ್ತು.<ref>"1707 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಂತರ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು 'ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್' ಆಯಿತು", ''ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪೇಜೆಂಟ್, ಸಂಪುಟ 1'', ಸೆಂಗೇಜ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ (2012); "1707 ರಿಂದ 1801 ರವರೆಗೆ ''ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್'' ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು". ''ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ರೆಫರೆನ್ಸ್ ವರ್ಕ್: ಫಾರ್ ದಿ ಹೋಮ್, ಸ್ಕೂಲ್ ಅಂಡ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಸಂಪುಟ 3'', ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಮೆಲ್ವಿನ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ (1921); "1707 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗಿನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೇಲೆ, 'ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್' ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾಯಿತು, ಮತ್ತು 1801 ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗಿನ ಒಕ್ಕೂಟದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು". ''ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಸರಣಿ ಸೆಟ್, ಸಂಚಿಕೆ 10; ಸಂಚಿಕೆ 3265'' (1895); {{Cite web |last=Gascoigne, Bamber |author-link=Bamber Gascoigne |title=History of Great Britain (from 1707) |url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab07 |access-date=18 July 2011 |publisher=History World |archive-date=27 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527205230/http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab07 |url-status=live}}</ref> 1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು 1922 ರಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಇದು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಏಕೈಕ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿತು, 1927 ರಲ್ಲಿ ಹೆಸರನ್ನು "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್" ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Cottrell, P. |url=https://archive.org/details/irishcivilwar00cott_573 |title=The Irish Civil War 1922–23 |year=2008 |isbn=978-1-84603-270-7 |page=[https://archive.org/details/irishcivilwar00cott_573/page/n85 85] |publisher=Bloomsbury USA |url-access=limited}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಒಂದು ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ದೇಶಗಳು ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Citation |last1=S. Dunn |title=An Alphabetical Listing of Word, Name and Place in Northern Ireland and the Living Language of Conflict |year=2000 |place=[[Lewiston, New York]] |publisher=[[Edwin Mellen Press]] |quote=One specific problem – in both general and particular senses – is to know what to call Northern Ireland itself: in the general sense, it is not a country, or a province, or a state – although some refer to it contemptuously as a statelet: the least controversial word appears to be jurisdiction, but this might change. |last2=H. Dawson |postscript=;}} {{Cite web |date=15 December 2011 |title=Changes in the list of subdivision names and code elements |url=http://www.iso.org/iso/iso_3166-2_newsletter_ii-3_2011-12-13.pdf |access-date=28 May 2012 |website=ISO 3166-2 |publisher=International Organization for Standardization |archive-date=19 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919073956/http://www.iso.org/iso/iso_3166-2_newsletter_ii-3_2011-12-13.pdf |url-status=live}}</ref> UK ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು "ದೇಶದೊಳಗಿನ ದೇಶಗಳು" ಎಂಬ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಬಳಸಿದೆ.<ref name="page823">{{Cite web |date=10 January 2003 |title=Countries within a country |url=http://www.number10.gov.uk/Page823 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http://www.number10.gov.uk/Page823 |archive-date=9 September 2008 |access-date=8 March 2015 |publisher=Prime Minister's Office}}</ref> ಕೆಲವು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಸಾರಾಂಶಗಳು, ಹನ್ನೆರಡು NUTS 1 ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಂತಹವು, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು "ಪ್ರದೇಶಗಳು" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Statistical bulletin: Regional Labour Market Statistics |url=http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_346117.xml |archive-url=https://web.archive.org/web/20141224045523/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_346117.xml |archive-date=24 December 2014 |access-date=5 March 2014 |postscript=;}} {{Cite web |title=13.4% Fall In Earnings Value During Recession |url=http://www.gmb.org.uk/newsroom/fall-in-earnings-value-during-recession |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103194604/http://www.gmb.org.uk/newsroom/fall-in-earnings-value-during-recession |archive-date=3 January 2014 |access-date=5 March 2014}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು "ಪ್ರಾಂತ್ಯ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last1=Dunn, Seamus |title=An Alphabetical Listing of Word, Name and Place in Northern Ireland and the Living Language of Conflict |last2=Dawson, Helen |publisher=[[Edwin Mellen Press]] |year=2000 |isbn=978-0-7734-7711-7 |location=[[Lewiston, New York]] |postscript=;}} {{Cite book |last=Murphy, Dervla |title=A Place Apart |publisher=Penguin |year=1979 |isbn=978-0-14-005030-1 |location=London}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಬಳಸಲಾಗುವ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಹೆಸರು "ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿರಬಹುದು, ಆಯ್ಕೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬರ ರಾಜಕೀಯ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ".<ref>{{Cite book |last1=Whyte |first1=John |title=Interpreting Northern Ireland |last2=FitzGerald |first2=Garret |publisher=Clarendon Press |year=1991 |isbn=978-0-19-827380-6 |location=Oxford |author-link=John Henry Whyte |author-link2=Garret FitzGerald}}</ref> "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್" ಎಂಬ ಪದವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=19 December 2008 |title=Guardian Unlimited Style Guide |publisher=Guardian News and Media Limited |location=London |url=https://www.theguardian.com/styleguide/page/0,,184840,00.html |access-date=23 August 2011 |postscript=;}} {{Cite news |date=19 August 2002 |title=BBC style guide (Great Britain) |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/radio_newsroom/1099593.stm#g |access-date=23 August 2011 |archive-date=15 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215074832/http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/radio_newsroom/1099593.stm#g |url-status=live |postscript=;}} {{Cite web |title=Key facts about the United Kingdom |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |archive-date=15 October 2012 |access-date=8 March 2015 |website=Government, citizens and rights |publisher=HM Government}}</ref> ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಡಿಲವಾದ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[[ನ್ಯೂ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ]]: "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್: ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಘಟಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ."</ref> ''ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ತಪ್ಪಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ UK ಹೊರಗಿನ ಜನರು ಮಾಡುವ ತಪ್ಪು.<ref>"ಜನರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ಅವರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು - ಆದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಲ್ಲ." — {{Citation |last=George Mikes |title=How To Be An Alien |year=1946 |publisher=Penguin}} {{ISBN|978-0-582-41686-4|postscript=;}} {{Cite web |title=England OR United Kingdom (UK)? {{!}} Vocabulary {{!}} EnglishClub |url=https://www.englishclub.com/vocabulary/cw-uk-england.htm |access-date=16 October 2022 |website=englishclub.com |archive-date=16 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016192638/https://www.englishclub.com/vocabulary/cw-uk-england.htm |url-status=live}}</ref> "ಬ್ರಿಟನ್" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web |title=Britain Meaning in the Cambridge English Dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/britain |website=dictionary.cambridge.org |access-date=19 June 2018 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620024348/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/britain |url-status=live |postscript=;}} {{Cite web |title=Definition of Britain in English by Oxford Dictionaries |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/britain |archive-url=https://web.archive.org/web/20160926204707/https://en.oxforddictionaries.com/definition/britain |archive-date=26 September 2016 |website=Oxford Dictionaries – English}}</ref><ref name="Britain-Col">{{Cite web |title=Britain definition and meaning |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britain |website=collinsdictionary.com |publisher=Collins English Dictionary |access-date=19 June 2018 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620024837/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britain |url-status=live}}</ref> ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೂ ಸಹ.<ref>{{Cite web |title=Britain – Definition for English-Language Learners |url=http://learnersdictionary.com/definition/Britain |website=learnersdictionary.com |publisher=Merriam-Webster's Learner's Dictionary |access-date=19 June 2018 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620024648/http://learnersdictionary.com/definition/Britain |url-status=live}}</ref><ref name="Britain-Col" /> ಬಳಕೆಯು ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ: UK ಸರ್ಕಾರದ ಶೈಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯು "ಬ್ರಿಟನ್" ಅಥವಾ "ಬ್ರಿಟಿಷ್" (ದೂತಾವಾಸಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವಾಗ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ{{Efn|"UK" ದೂತಾವಾಸಗಳು 1961 ರಲ್ಲಿ "ಬ್ರಿಟಿಷ್" ದೂತಾವಾಸಗಳಾದವು.<ref>{{Cite news |date=21 October 1961 |title='Cold U.K.' Becomes British |work=[[The Times]] |page=8}}</ref>}}) "UK" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web |date=21 November 2024 |orig-date=23 February 2016 |title=Style guide: A to Z |url=https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122222025/https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z |archive-date=22 November 2024 |publisher=UK Government}}</ref> ಆದರೆ ಇತರ ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಎರಡೂ ಪದಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆಡೆ "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ"ವನ್ನು "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸರ್ಕಾರ"ದಂತೆಯೇ ಕನಿಷ್ಠ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref name="PCGN-uk-guide">{{Cite web |last=Permanent Committee on Geographical Names |title=Toponymic guidelines for the United Kingdom |url=https://www.gov.uk/government/publications/toponymic-guidelines |website=gov.uk |date=17 May 2023 |publisher=UK Government |access-date=17 June 2018 |archive-date=17 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617165832/https://www.gov.uk/government/publications/toponymic-guidelines |url-status=live}}</ref> UK ಭೌಗೋಳಿಕ ಹೆಸರುಗಳ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯು ತನ್ನ ಸ್ಥಳನಾಮ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಭೌಗೋಳಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪದಗಳಾಗಿ "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್", "UK" ಮತ್ತು "U.K." ಅನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು "ಬ್ರಿಟನ್" ಅನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ "ಇದು ಯಾವಾಗಲೂ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುವ 'ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್' ಎಂಬ ಏಕೈಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಾಮಮಾತ್ರ ಪದವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="PCGN-uk-guide" /> [[BBC]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ಗೆ ಮಾತ್ರ "ಬ್ರಿಟನ್" ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಶೈಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯು "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್" ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |title=BBC News style guide – Names |url=https://www.bbc.co.uk/academy/en/articles/art20130702112133537 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191110082858/https://www.bbc.co.uk/academy/en/articles/art20130702112133537 |archive-date=10 November 2019 |access-date=9 November 2019 |website=BBC Academy |publisher=BBC |postscript=;}} {{Cite web |title=Alphabetical checklist |url=https://www.bbc.co.uk/academy/journalism/news-style-guide/article/art20130702112133551 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180326162901/http://www.bbc.co.uk/academy/journalism/news-style-guide/article/art20130702112133551 |archive-date=26 March 2018 |access-date=17 June 2018 |website=BBC News |publisher=BBC}}</ref> "ಬ್ರಿಟಿಷ್" ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು UK ಪೌರತ್ವ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last1=Bradley, Anthony Wilfred |url=https://books.google.com/books?id=HT_GS2zgN5QC&pg=PA36 |title=Constitutional and administrative law |last2=Ewing, Keith D. |publisher=Pearson Longman |year=2007 |isbn=978-1-4058-1207-8 |edition=14th |volume=1 |location=Harlow |page=36 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140723/https://books.google.com/books?id=HT_GS2zgN5QC&pg=PA36 |url-status=live}}</ref>{{Efn|ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ''ಬ್ರಿಟಿಷ್'' ಎಂಬ ಪದವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಒಳಗಿನ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. UK ಸರ್ಕಾರವು 1961 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಈ ಪದವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ಅದರ ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಮೊದಲು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ನ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿಯನ್ನು ಕೋರಿತು.<ref>{{Cite book |last1=Curran |first1=James |title=The Unknown Nation: Australia after Empire |last2=Ward |first2=Stuart |date=2010 |publisher=Melbourne University Publishing |isbn=978-0-522-85645-3 |location=Carlton, Vic |pages=26–7}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ward |first=Stuart |title=Untied kingdom: A Global History of the End of Britain |date=2023 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-14599-3 |at=Chapter 1}}</ref>}} ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಜನರು ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಸ್ಕಾಟಿಶ್, ವೆಲ್ಶ್, ಉತ್ತರ ಐರಿಶ್ ಅಥವಾ ಐರಿಶ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು;<ref>{{Cite web |year=2010 |title=Which of these best describes the way you think of yourself? |url=http://www.ark.ac.uk/nilt/2010/Community_Relations/NINATID.html |access-date=1 July 2010 |website=Northern Ireland Life and Times Survey 2010 |publisher=ARK&nbsp;– Access Research Knowledge |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923175111/http://www.ark.ac.uk/nilt/2010/Community_Relations/NINATID.html |url-status=live}}</ref> ಅಥವಾ ವಿಭಿನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Ethnicity and National Identity in England and Wales |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/ethnicity/articles/ethnicityandnationalidentityinenglandandwales/2012-12-11 |access-date=25 June 2020 |website=Office for National Statistics |archive-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121012603/https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/ethnicity/articles/ethnicityandnationalidentityinenglandandwales/2012-12-11 |url-status=live |postscript=;}} {{Cite book |last=Schrijver, Frans |url=https://books.google.com/books?id=u8gZklxHTMUC&pg=PA275 |title=Regionalism after regionalisation: Spain, France and the United Kingdom |publisher=Amsterdam University Press |year=2006 |isbn=978-90-5629-428-1 |pages=275–277 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140905/https://books.google.com/books?id=u8gZklxHTMUC&pg=PA275#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ === [[File:Stonehenge2007 07 30.jpg|thumb|ವಿಲ್ಟ್ಶೈರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟೋನ್ಹೆಂಜ್ ಕಲ್ಲುಗಳ ಉಂಗುರವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸುಮಾರು {{Cvt|13|ft|0|order=flip}} ಎತ್ತರ, {{Cvt|7|ft|0|order=flip}} ಅಗಲ ಮತ್ತು 25 ಟನ್, 2400–2200 BC ಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಕ್ರೋ-ಮ್ಯಾಗ್ನನ್ಗಳು ಈಗ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಅಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/south_west/7069001.stm "ಪ್ರಾಚೀನ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರವು 'ಇನ್ನೂ ಹಳೆಯದು'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210213081240/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/south_west/7069001.stm |date=13 February 2021}}". [[BBC News]]. 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007. 27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸುಮಾರು 11,500 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ಕೊನೆಯ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಿಕೆಯಿಂದ ದ್ವೀಪವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=9 February 2018 |title=A 12,000-year story - revealing the history of settlers in Britain from the end of the Ice Age to the present day {{!}} University of Oxford |url=https://www.ox.ac.uk/news/2018-02-09-12000-year-story-revealing-history-settlers-britain-end-ice-age-present-day |access-date=6 July 2025 |website=ox.ac.uk |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಅವಧಿಯ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇನ್ಸುಲರ್ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಬ್ರಿಟೋನಿಕ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಗೇಲಿಕ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Koch, John T. |url=https://archive.org/details/celticculturehis00koch_128 |title=Celtic culture: A historical encyclopedia |publisher=ABC-CLIO |year=2006 |isbn=978-1-85109-440-0 |location=Santa Barbara, CA |page=[https://archive.org/details/celticculturehis00koch_128/page/n1016 973] |url-access=limited}}</ref> AD 43 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ರೋಮನ್ ವಿಜಯ, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬ್ರಿಟನ್ನ 400-ವರ್ಷಗಳ ರೋಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಂತರ, ಜರ್ಮಾನಿಕ್ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ನೆಲೆಸುವವರ ಆಕ್ರಮಣವು ನಡೆಯಿತು, ಇದು ಬ್ರಿಟೋನಿಕ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೇಲ್ಸ್, ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ನೆಲೆಯ ಅಂತಿಮ ಹಂತಗಳವರೆಗೆ, ಹೆನ್ ಒಗ್ಲೆಡ್ (ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು) ಗೆ ತಗ್ಗಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |title=The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales |publisher=University of Wales Press |year=2008 |isbn=978-0-7083-1953-6 |editor-last=Davies |editor-first=John |editor-link=John Davies (historian) |location=Cardiff |page=915 |editor-last2=Jenkins |editor-first2=Nigel |editor-link2=Nigel Jenkins |editor-last3=Baines |editor-first3=Menna |editor-last4=Lynch |editor-first4=Peredur I. |editor-link4=Peredur Lynch}}</ref> ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ಗಳು ನೆಲೆಸಿದ ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು 10 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಏಕೀಕೃತವಾಯಿತು.<ref>{{Cite magazine |title=Short Athelstan biography |url=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/athelstan.shtml |magazine=BBC History |access-date=9 April 2013 |archive-date=13 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070213191353/http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/athelstan.shtml |url-status=live}}</ref> ವಾಯುವ್ಯ ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ ಗೇಲಿಕ್ ಭಾಷಿಕರು (ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ 5 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದಿರುವುದಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ)<ref>{{Cite book |last=Mackie, J.D. |url=https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0/page/18 |title=A History of Scotland |publisher=Penguin |year=1991 |isbn=978-0-14-013649-4 |location=London |pages=[https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0/page/18 18–19] |author-link=J.D. Mackie |postscript=;}} {{Cite book |last=Campbell |first=Ewan |title=Saints and Sea-kings: The First Kingdom of the Scots |publisher=Canongate |year=1999 |isbn=978-0-86241-874-8 |location=Edinburgh |pages=8–15}}</ref> 9 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪಿಕ್ಟ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾದರು.<ref>{{Cite book |last=Haigh |first=Christopher |url=https://archive.org/details/cambridgehistori0000unse_a9n8/page/30 |title=The Cambridge Historical Encyclopedia of Great Britain and Ireland |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |isbn=978-0-521-39552-6 |page=[https://archive.org/details/cambridgehistori0000unse_a9n8/page/30 30]}}</ref> [[File:Roman Baths in Bath Spa, England - July 2006.jpg|alt=Photograph of the Baths showing a rectangular area of greenish water surrounded by yellow stone buildings with pillars. In the background is the tower of the abbey.|thumb|ಬಾತ್, ಸೊಮರ್ಸೆಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ ರೋಮನ್ ಬಾತ್ಗಳು ರೋಮನ್ ಬ್ರಿಟನ್ ನಿಂದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''ಥರ್ಮೇ'' ಆಗಿದೆ.]] 1066 ರಲ್ಲಿ, ನಾರ್ಮನ್ನರು ಉತ್ತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅವರು ವೇಲ್ಸ್ನ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೂ ಉತ್ತರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಂತ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ನಾರ್ಮನ್-ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ತಂದರು.<ref>{{Cite book |last=Ganshof, F.L. |url=https://archive.org/details/feudalism0000gans_j4b5 |title=Feudalism |publisher=University of Toronto |year=1996 |isbn=978-0-8020-7158-3 |page=165 |url-access=registration}}</ref> ಆಂಗ್ಲೋ-ನಾರ್ಮನ್ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು, ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕೃತವಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Chibnall, Marjorie |url=https://books.google.com/books?id=qJl5Jm-IndUC&pg=PA115 |title=The Debate on the Norman Conquest |publisher=Manchester University Press |year=1999 |isbn=978-0-7190-4913-2 |pages=115–122 |author-link=Marjorie Chibnall |access-date=20 March 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164802/https://books.google.com/books?id=qJl5Jm-IndUC&pg=PA115 |url-status=live}}</ref> ನಂತರದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಾಜರು ವೇಲ್ಸ್ನ ವಿಜಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು. 1320 ರ ಅರ್ಬ್ರೋತ್ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಅದರ ನಂತರದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ ಬಹುತೇಕ ನಿರಂತರ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=3 June 2023 |title=The Declaration of Arbroath |url=https://www.nms.ac.uk/past-exhibitions/the-declaration-of-arbroath |access-date=6 July 2025 |website=NMS |language=en}}</ref> 1215 ರಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಗ್ನಾ ಕಾರ್ಟಾ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾನೂನಿಗಿಂತ ಮೇಲಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರು ತಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಮೊದಲ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Magna Carta |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/magnacarta/ |access-date=27 May 2024 |publisher=parliament.uk}} {{Cite web |title=The contents of Magna Carta |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/magnacarta/magnacartaclauses/ |access-date=27 May 2024 |publisher=parliament.uk |archive-date=28 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220828101448/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/magnacarta/magnacartaclauses/ |url-status=live}} {{Cite web |title=Magna Carta Key Facts |url=https://www.britannica.com/summary/Magna-Carta-Key-Facts |access-date=27 May 2024 |publisher=Britannica |archive-date=27 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527191804/https://www.britannica.com/summary/Magna-Carta-Key-Facts |url-status=live}}</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಾಜರು, ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಿರೀಟದ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೂಲಕ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಲ್ಲಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ರಾಜರು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>Keen, Maurice. [https://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/hundred_years_war_01.shtml "ದಿ ಹಂಡ್ರೆಡ್ ಇಯರ್ಸ್ ವಾರ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214092949/http://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/hundred_years_war_01.shtml |date=14 December 2013 }}. BBC History.</ref> ಆರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಬ್ರಿಟನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ರಾಜ್ಯ ಚರ್ಚುಗಳ ಪರಿಚಯದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/479892/Protestantism/41558/The-Reformation-in-England-and-Scotland ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150515015218/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/479892/Protestantism/41558/The-Reformation-in-England-and-Scotland |date=15 May 2015 }} ಮತ್ತು [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/293754/Ireland/22978/The-Reformation-period ಐರ್ಲೆಂಡ್: ಸುಧಾರಣೆಯ ಅವಧಿ & ಎಲಿಜಬೆತ್ I ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150521133445/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/293754/Ireland/22978/The-Reformation-period |date=21 May 2015 }}, ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್ಲೈನ್.</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸುಧಾರಣೆಯು 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್. ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಆದರೆ ಆಳವಾಗಿ, ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=English Reformation c1527-1590 |url=https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/the-english-reformation-c1527-1590/ |access-date=20 January 2023 |website=The National Archives |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202002512/https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/the-english-reformation-c1527-1590/ |url-status=live}}</ref> ವೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು,<ref>{{Cite magazine |date=5 November 2009 |title=British History in Depth&nbsp;– Wales under the Tudors |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/tudors/wales_tudors_01.shtml |magazine=BBC History |access-date=21 September 2010 |archive-date=7 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207145836/http://www.bbc.co.uk/history/british/tudors/wales_tudors_01.shtml |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಿರೀಟದೊಂದಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Nicholls |first=Mark |url=https://archive.org/details/historyofmodernb0000nich |title=A history of the modern British Isles, 1529–1603: The two kingdoms |publisher=Blackwell |year=1999 |isbn=978-0-631-19334-0 |location=Oxford |pages=171–172 |url-access=registration}}</ref> 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ತೋಟಗಾರಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಗೇಲಿಕ್ ಕುಲೀನರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಿರೀಟವು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ನೆಲೆಸುವವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Canny |first=Nicholas P. |url=https://archive.org/details/makingirelandbri00cann |title=Making Ireland British, 1580–1650 |publisher=Oxford University Press |year=2003 |isbn=978-0-19-925905-2 |pages=189–200 |url-access=registration}}</ref> [[File:Adam de Colone (c.1572-1651) - James VI and I (1566–1625), King of Scotland (1567–1625), King of England and Ireland (1603–1625) - PG 2172 - National Galleries of Scotland.jpg|thumb|right|ಜೇಮ್ಸ್ VI, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜ, 1603 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸಿಂಹಾಸನಗಳನ್ನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು.]] ಕಿರೀಟಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವು 1603 ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜೇಮ್ಸ್ VI ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಿಂಹಾಸನಗಳನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದಾಗ, ನಂತರ ಅವರ ಆಸ್ಥಾನವನ್ನು ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ನಿಂದ ಲಂಡನ್ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. ಏಕೀಕೃತ ರಾಜನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದರೂ, ಮೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜಕೀಯ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು, ಅವುಗಳ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಸತ್ತುಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದವು.<ref>Ross, D. (2002). ''ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸದ ಕಾಲಗಣನೆ''. ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ: ಗೆಡ್ಡೆಸ್ & ಗ್ರಾಸೆಟ್. ಪು. 56. {{ISBN|978-1-85534-380-1}}; Hearn, J. (2002). ''ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಕೋರುವುದು: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಉದಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ''. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ಪು. 104. {{ISBN|978-1-902930-16-9}}.</ref> 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮೂರೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಸಂಪರ್ಕಿತ ಯುದ್ಧಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವು, ಇದು ರಾಜತ್ವದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಉರುಳಿಸುವಿಕೆಗೆ, ರಾಜ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ I ರ ವಧೆಗೆ, ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕ ಏಕೀಕೃತ ಗಣರಾಜ್ಯವಾದ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{Cite encyclopedia |title=English Civil Wars |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/187936/English-Civil-Wars |access-date=28 April 2013 |archive-date=2 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502204708/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/187936/English-Civil-Wars |url-status=live}}; {{Cite web |date=14 March 2010 |title=Scotland and the Commonwealth: 1651–1660 |url=http://www.archontology.org/nations/uk/scotland/01_laws.php |access-date=9 March 2015 |publisher=Archontology.org |archive-date=16 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716194016/http://www.archontology.org/nations/uk/scotland/01_laws.php |url-status=live}}</ref> ರಾಜತ್ವವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಂತರಿಕಾಲದ ಜೊತೆಗೆ 1688 ರ ಗ್ಲೋರಿಯಸ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ನಂತರದ 1689 ರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಸೂದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ 1689 ರ ಹಕ್ಕಿನ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆ ಯುರೋಪಿನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ರಾಜ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಘೋಷಿತ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂವಿಧಾನವು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last=Lodge |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=EBSpvBxGyqcC |title=The History of England&nbsp;– From the Restoration to the Death of William III (1660–1702) |publisher=Read Books |year=2007 |isbn=978-1-4067-0897-4 |page=8 |orig-date=1910 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140723/https://books.google.com/books?id=EBSpvBxGyqcC |url-status=live}}</ref> 1660 ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ, ವಿಜ್ಞಾನವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ನೌಕಾ ಶಕ್ತಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯು ವಿದೇಶಿ ವಸಾಹತುಗಳ ಸ್ವಾಧೀನ ಮತ್ತು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬಿಯನ್ ನಲ್ಲಿ.<ref>{{Cite web |title=Tudor Period and the Birth of a Regular Navy |url=http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103013901/http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |archive-date=3 November 2011 |access-date=8 March 2015 |website=Royal Navy History |url-status=usurped |publisher=Institute of Naval History}}; {{Cite book |last=Canny |first=Nicholas |url=https://books.google.com/books?id=eQHSivGzEEMC |title=The Origins of Empire, The Oxford History of the British Empire Volume I |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924676-2 |ref=refOHBEv1 |access-date=29 September 2020 |archive-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111135256/https://books.google.com/books?id=eQHSivGzEEMC |url-status=live}}</ref> 1606, 1667 ಮತ್ತು 1689 ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಒಳಗೆ ಎರಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾದರೂ, 1705 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪ್ರಯತ್ನವು 1706 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಎರಡೂ ಸಂಸತ್ತುಗಳು ಒಪ್ಪಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನುಮೋದಿಸಿದವು. {{Clear left}} === ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಒಕ್ಕೂಟ === [[File:Articles of Union between England and Scotland 28 Jan 1707.png|thumb|right|170px|ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು 1 ಮೇ 1707 ರಂದು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿತು]] 1 ಮೇ 1707 ರಂದು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಡುವಿನ 1707 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Articles of Union with Scotland 1707 |url=http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm |access-date=19 October 2008 |publisher=UK Parliament |archive-date=8 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120608152446/http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm |url-status=live}}; {{Cite web |title=Acts of Union 1707 |url=http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny |access-date=6 January 2011 |publisher=UK Parliament |archive-date=27 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227033859/http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/ |url-status=live}}; {{Cite web |title=Treaty (act) of Union 1706 |url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527074630/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-date=27 May 2019 |access-date=3 February 2011 |publisher=Scottish History online}}</ref> 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್ ವಾಲ್ಪೋಲ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು, ಅವರನ್ನು 1721 ರಿಂದ 1742 ರವರೆಗಿನ ''ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೊ'' ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಾಕೋಬೈಟ್ ದಂಗೆಗಳ ಸರಣಿಯು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಹಾನೋವರ್ ಮನೆಯನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಮನೆಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. 1746 ರಲ್ಲಿ, ಕುಲೋಡೆನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಜಾಕೋಬೈಟ್ಗಳು ಸೋತರು, ನಂತರ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಹೈಲ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಕುಲ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸಾಮಂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಮೇರಿಕನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆದವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯು ಏಷ್ಯಾ ಕಡೆಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರತದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿತು.<ref>ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, [https://books.google.com/books?id=BQDgr_XvsHoC&pg=PA73 ''ದಿ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್ ಅಬ್ರಾಡ್''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240328140724/https://books.google.com/books?id=BQDgr_XvsHoC&pg=PA73 |date=28 March 2024 }}, ಪು. 73.</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 1662 ಮತ್ತು 1807 ರ ನಡುವೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಥವಾ ಬ್ರಿಟಿಷ್-ವಸಾಹತು ಗುಲಾಮ ಹಡಗುಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಸುಮಾರು 3.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಸಾಗಿಸಿದವು.<ref>{{Cite book |last=Morgan |first=Kenneth |url=https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA12 |title=Slavery and the British Empire: From Africa to America |publisher=Oxford University Press, USA |year=2007 |isbn=978-0-19-156627-1 |page=12 |access-date=5 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141229/https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA12#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> ಗುಲಾಮರನ್ನು ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೆರಿಬಿಯನ್ ನಲ್ಲಿ ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ.<ref>{{Cite book |last=Morgan |first=Kenneth |url=https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA15 |title=Slavery and the British Empire: From Africa to America |publisher=Oxford University Press, US |year=2007 |isbn=978-0-19-156627-1 |page=15 |access-date=5 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141229/https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA15#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿರ್ಮೂಲನವಾದಿ ಚಳವಳಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ, ಸಂಸತ್ತು 1807 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು, 1833 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ಆಫ್ರಿಕಾದ ದಿಗ್ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಸರಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು.<ref>[https://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ವಿರುದ್ಧ ನೌಕಾಯಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081103004954/https://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml |date=3 November 2008 }}. BBC Devon. 2007.; {{Cite book |last=Lovejoy |first=Paul E. |url=https://archive.org/details/transformationsi0000love/page/290 |title=Transformations in Slavery: A History of Slavery in Africa |publisher=Cambridge University Press |year=2000 |isbn=978-0-521-78012-4 |edition=2nd |location=New York |page=[https://archive.org/details/transformationsi0000love/page/290 290]}}</ref> === ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ === [[File:Victoria in her Coronation robes.jpg|upright|thumb|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿಯಾಗಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು.]] 1800 ರಲ್ಲಿ, ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಂಸತ್ತುಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದವು, ಎರಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ 1 ಜನವರಿ 1801 ರಂದು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದವು.<ref>{{Cite web |title=The Act of Union |url=http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415061235/http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |archive-date=15 April 2012 |access-date=15 May 2006 |publisher=Act of Union Virtual Library}}</ref> ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧಗಳ (1792–1815) ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಸೋಲಿನ ನಂತರ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಪ್ರಮುಖ ನೌಕಾ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು (ಸುಮಾರು 1830 ರಿಂದ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಲಂಡನ್ ಜೊತೆಗೆ).<ref>Tellier, L.-N. (2009). ''ಅರ್ಬನ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ: ಆನ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್''. ಕ್ಯೂಬೆಕ್: PUQ. ಪು. 463. {{ISBN|978-2-7605-1588-8}}.</ref> ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸವಾಲಿಲ್ಲದ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ನಂತರ ''ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ'' ("ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶಾಂತಿ") ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಶಾಂತಿಯ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ (1815–1914), ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಜಾಗತಿಕ ಆಧಿಪತ್ಯವಾಯಿತು<ref>{{Cite book |last=Mathias |first=P. |title=The First Industrial Nation: the Economic History of Britain, 1700–1914 |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-26672-7 |location=London}}; {{Cite book |last=Ferguson |first=Niall |url=https://archive.org/details/empire00nial |title=Empire: The rise and demise of the British world order and the lessons for global power |publisher=Basic Books |year=2004 |isbn=978-0-465-02328-8 |location=New York |url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |title=20th-century international relations |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/topic/20th-century-international-relations-2085155 |access-date=6 May 2023 |last=McDougall |first=Walter A. |date=4 May 2023 |author-link=Walter A. McDougall |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712124130/https://www.britannica.com/topic/20th-century-international-relations-2085155 |archive-date=12 July 2019 |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಪೊಲೀಸ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>Sondhaus, L. (2004). ''ಆಧುನಿಕ ವಿಶ್ವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನೌಕಾಪಡೆಗಳು''. ಲಂಡನ್: ರಿಯಾಕ್ಷನ್ ಬುಕ್ಸ್. ಪು. 9. {{ISBN|978-1-86189-202-7}}.</ref><ref>{{Cite book |last=Porter |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=oo3F2X8IDeEC |title=The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924678-6 |page=332 |ref=refOHBEv3}}</ref> 1853 ರಿಂದ 1856 ರವರೆಗೆ ಬ್ರಿಟನ್ ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು, ಇದು ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಜಾರ್ ರಷ್ಯಾದ ಜೊತೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite journal |last=Benn |first=David Wedgwood |title=The Crimean War and its lessons for today |journal=International Affairs |volume=88 |issue=2 |date=March 2012 |pages=387–391 |jstor=41428613 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1111/j.1468-2346.2012.01078.x}}</ref> 1857 ರ ಭಾರತೀಯ ದಂಗೆಯ ನಂತರ ಲಾರ್ಡ್ ಪಾಮರ್ಸ್ಟನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ನೇರ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ತನ್ನದೇ ಆದ ವಸಾಹತುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಿದ ಔಪಚಾರಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಜೊತೆಗೆ, ಬ್ರಿಟನ್ ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾದಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |last=Porter |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=oo3F2X8IDeEC |title=The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924678-6 |page=8 |ref=refOHBEv3}}; {{Cite book |last=Marshall |first=P.J. |url=https://books.google.com/books?id=S2EXN8JTwAEC |title=The Cambridge Illustrated History of the British Empire |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=978-0-521-00254-7 |pages=156–157 |ref=refMarshall |access-date=29 September 2020 |archive-date=16 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116094154/https://books.google.com/books?id=S2EXN8JTwAEC |url-status=live}}</ref> ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಯುಗದ (1837–1901) ಉದ್ದಕ್ಕೂ ರಾಜಕೀಯ ಮನೋಭಾವಗಳು ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ''ಲೈಸೆಜ್-ಫೇರ್'' ನೀತಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು. 1832 ರಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಸಂಸತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು, ವಿಲಿಯಂ ಗ್ಲಾಡ್ಸ್ಟೋನ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ 1884 ರ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯಿದೆಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಹುಪಾಲು ಪುರುಷರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಾಟಕೀಯ ದರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಇದರೊಂದಿಗೆ ವೇಗದ ನಗರೀಕರಣ ಸಂಭವಿಸಿತು, ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite book |last=Tompson |first=Richard S. |url=https://books.google.com/books?id=H5kcJqmXk2oC&pg=PA63 |title=Great Britain: a reference guide from the Renaissance to the present |publisher=Facts on File |year=2003 |isbn=978-0-8160-4474-0 |location=New York |page=63}}</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ವೇಳೆಗೆ, ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಬೆಂಜಮಿನ್ ಡಿಸ್ರೇಲಿ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಡ್ ಸಾಲಿಸ್ಬರಿ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿದವು, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟಗಳಿಂದ "ಅದ್ಭುತ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ" ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದವು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿದವು, ಇದು ಗ್ರೇಟ್ ಗೇಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Fromkin |first=David |date=1980 |title=The Great Game in Asia |url=https://www.jstor.org/stable/20040512 |journal=Foreign Affairs |volume=58 |issue=4 |pages=936–951 |doi=10.2307/20040512 |jstor=20040512 |issn=0015-7120 |access-date=4 June 2023 |archive-date=12 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412053528/https://www.jstor.org/stable/20040512 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆನಡಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಗಳಿಗೆ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Hosch, William L. |title=World War I: People, Politics, and Power |publisher=Britannica Educational Publishing |year=2009 |isbn=978-1-61530-048-8 |series=America at War |location=New York |page=21}}</ref> 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟನ್ನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಜರ್ಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಿಂದ ಸವಾಲನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |last=Zarembka |first=Paul |url=https://books.google.com/books?id=NSrwpggmHigC&pg=PP1 |title=Contradictions: Finance, Greed, and Labor Unequally Paid |date=2013 |publisher=Emerald Group Publishing |isbn=978-1-78190-670-5 |access-date=21 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141231/https://books.google.com/books?id=NSrwpggmHigC&pg=PP1#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> ಎಡ್ವರ್ಡಿಯನ್ ಯುಗ (1901–1910) ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತವು ಪ್ರಮುಖ ದೇಶೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಾದವು, ಆದರೆ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ 1900 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗುಂಪುಗಳ ಮೈತ್ರಿಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಮತ್ತು ಮತಾಧಿಕಾರ ಮಹಿಳೆಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು.<ref>ಸೋಫಿಯಾ ಎ. ವಾನ್ ವಿಂಗರ್ಡೆನ್, ''ದಿ ವಿಮೆನ್ಸ್ ಸಫ್ರೇಜ್ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಬ್ರಿಟನ್, 1866–1928'' (1999) ಅಧ್ಯಾಯ 1.</ref> === ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿಭಜನೆ === [[File:Wreaths Are Laid at the Cenotaph, London During Remembrance Sunday Service MOD 45152052.jpg|thumb|ಲಂಡನ್ನ ವೈಟ್ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿನ ಸೆನೋಟಾಫ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಭಾನುವಾರ ಸೇವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.]] [[File:Spitfire and Hurricane in the Battle of Britain Memorial Flight.jpg|thumb|ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸಿದ ಸ್ಪಿಟ್ಫೈರ್ ಮತ್ತು ಹರಿಕೇನ್]] ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ (1914–1918) ಕೇಂದ್ರ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಫ್ರೆಂಚ್, ರಷ್ಯನ್ ಮತ್ತು (1917 ರ ನಂತರ) ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಹವರ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ,<ref>Turner, John (1988). ''ಬ್ರಿಟನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಫಸ್ಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್''. ಲಂಡನ್: ಅನ್ವಿನ್ ಹೈಮನ್. pp. 22–35. {{ISBN|978-0-04-445109-9}}.</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.<ref name="Westwell&Cove" /> ಅಗೆದಾಟದ ಯುದ್ಧದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾವುನೋವುಗಳು ಪೀಳಿಗೆಯ ಪುರುಷರ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಬ್ರಿಟನ್ 2.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬೃಹತ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಲದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="Westwell&Cove">Westwell, I.; Cove, D. (eds) (2002). ''History of World War I, Volume 3''. ಲಂಡನ್: ಮಾರ್ಷಲ್ ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಶ್. pp. 698, 705. {{ISBN|978-0-7614-7231-5}}.</ref> ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು 1918 ರ ಜನರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ವಯಸ್ಕ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಕ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಿತು.<ref name="Westwell&Cove" /> ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಮಂಡಳಿಯ ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಮಾಜಿ ಜರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟೋಮನ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಮೇಲೆ ಆದೇಶವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಡೇವಿಡ್ ಲಾಯ್ಡ್ ಜಾರ್ಜ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ತಲುಪಿತು, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಭೂಮಿಯ ಐದನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮತ್ತು ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು.<ref>Turner, J. (1988). ''ಬ್ರಿಟನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಫಸ್ಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್''. ಅಬಿಂಗ್ಡನ್: ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್. ಪು. 41. {{ISBN|978-0-04-445109-9}}.</ref> 1920 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ವೇಳೆಗೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು [[BBC]] ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೇಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=15 June 2020 |title=100 years of radio since Marconi's big breakthrough |url=https://www.ofcom.org.uk/about-ofcom/latest/features-and-news/100-years-of-radio |access-date=17 November 2020 |website=Ofcom |archive-date=4 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804031332/https://www.ofcom.org.uk/about-ofcom/latest/features-and-news/100-years-of-radio |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=History of the BBC: The origins of BBC Local Radio |url=https://www.bbc.com/historyofthebbc/research/local-radio |access-date=18 September 2022 |website=[[BBC]] |last=Linfoot |first=Matthew |archive-date=20 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920232207/https://www.bbc.com/historyofthebbc/research/local-radio/ |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರಗಳು 1929 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ನಿಗದಿತ BBC ದೂರದರ್ಶನ ಸೇವೆ 1936 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=History of the BBC: 1920s |url=https://www.bbc.com/historyofthebbc/timelines/1920s |access-date=18 September 2022 |website=[[BBC]] |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926064808/https://www.bbc.com/historyofthebbc/timelines/1920s |url-status=live}}</ref> ಐರಿಶ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತದ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಳಗಿನ ವಿವಾದಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1921 ರಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದ ವಿಭಜನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು.<ref>[[SR&O 1921]]/533 of 3 May 1921.</ref> ಈಗ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ 1920 ರಿಂದ ಜೂನ್ 1922 ರವರೆಗೆ ಸಂಘರ್ಷದ ಅವಧಿಯು ಸಂಭವಿಸಿತು. ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ 1922 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸ್ಥಾನಮಾನದೊಂದಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು 1931 ರಲ್ಲಿ ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=The Anglo-Irish Treaty, 6&nbsp;December 1921 |url=http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm |access-date=15 May 2006 |website=CAIN Web Service |archive-date=14 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120514145108/http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm |url-status=live}}</ref> 1928 ರ ಸಮಾನ ಮತಾಧಿಕಾರ ಕಾಯಿದೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪುರುಷರೊಂದಿಗೆ ಮತದಾನದ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. 1920 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಷ್ಕರಗಳು 1926 ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡವು. ಇನ್ನೂ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಬ್ರಿಟನ್, ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದಿಂದ (1929–1932) ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟವನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿತು, ಸುಮಾರು 3 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ನಿರುದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಶಾಂತಿಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿತು. ಒಂದು ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರವು 1931 ರಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.<ref>Rubinstein, W.D. (2004). ''Capitalism, Culture, and Decline in Britain, 1750–1990''. ಅಬಿಂಗ್ಡನ್: ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್. ಪು. 11. {{ISBN|978-0-415-03719-8}}.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬ್ರಿಟನ್ ಅನ್ನು "ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇಶ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ, ತನ್ನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದೆ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Edgerton2012">{{Cite book |last=Edgerton |first=David |date=2012 |title=Britain's War Machine |url=https://www.penguin.co.uk/books/55731/britain-s-war-machine/9780141026107.html |access-date=10 May 2020 |publisher=Penguin |postscript=none |archive-date=28 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428080558/https://www.penguin.co.uk/books/55731/britain-s-war-machine/9780141026107.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Britain's War Machine: Weapons, Resources and Experts in the Second World War |url=https://reviews.history.ac.uk/review/1114 |access-date=10 May 2020 |website=[[Reviews in History]] |archive-date=12 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612173058/https://reviews.history.ac.uk/review/1114 |url-status=live}}</ref> 1939 ರಲ್ಲಿ ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿ ಪೋಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ನಂತರ, ಬ್ರಿಟನ್ ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸೋಲಿನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಜರ್ಮನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು.<ref name="Edgerton2012" /> 1940 ರಲ್ಲಿ, ರಾಯಲ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ''ಲುಫ್ಟ್ವಾಫೆ'' ಅನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಾಯುಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿತು. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬ್ಲಿಟ್ಜ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟನ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಹಾ ಮೈತ್ರಿ 1941 ರಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಅಕ್ಷ ಶಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿತು. ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕದನ, ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ ಅಭಿಯಾನ ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಹೋರಾಟದ ವಿಜಯಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು 1944 ರ ನಾರ್ಮಂಡಿ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನ ವಿಮೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಯು ಜಪಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಬರ್ಮಾ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಫ್ಲೀಟ್ ಜಪಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಮೇರಿಕನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು, ಇದರ ಕಾರ್ಯವು ಪರಮಾಣು ಆಯುಧವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book |author=Septimus H. Paul |url=https://books.google.com/books?id=fSZpgW-N628C&pg=PA1 |title=Nuclear Rivals: Anglo-American Atomic Relations, 1941–1952 |publisher=Ohio State U.P. |year=2000 |isbn=978-0-8142-0852-6 |pages=1–5}}</ref> === ಯುದ್ಧಾನಂತರದ 20 ನೇ ಶತಮಾನ === [[File:British Empire 1921.png|thumb|right|upright=1.4|1921 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ) ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಅವರು ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಯೋಜಿಸಲು ಭೇಟಿಯಾದರು;<ref>{{Cite book |last1=Doenecke |first1=Justus D. |url=https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&pg=PA62 |title=Debating Franklin D. Roosevelt's foreign policies, 1933–1945 |last2=Stoler |first2=Mark A. |year=2005 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-8476-9416-7 |access-date=19 March 2016 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141231/https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&pg=PA62#v=onepage&q&f=false |url-status=live|author-link=Justus Drew Doenecke}}; {{Cite book |last=Kelly |first=Brian |url=https://www.iup.edu/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=37681 |title=The Four Policemen and Postwar Planning, 1943–1945: The Collision of Realist and Idealist Perspectives |publisher=Indiana University of Pennsylvania |access-date=25 August 2015 |archive-date=22 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022125442/https://www.iup.edu/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=37681 |url-status=live}}</ref> ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಐದು ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. ಇದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ, ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಟೋ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite web |date=22 July 2010 |title=The "Special Relationship" between Great Britain and the United States Began with FDR |work=Roosevelt Institute |url=http://rooseveltinstitute.org/special-relationship-between-great-britain-and-united-states-began-fdr |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125021103/http://rooseveltinstitute.org/special-relationship-between-great-britain-and-united-states-began-fdr |archive-date=25 January 2018 |access-date=24 January 2018 |quote=and the joint efforts of both powers to create a new post-war strategic and economic order through the drafting of the Atlantic Charter; the establishment of the International Monetary Fund and the World Bank; and the creation of the United Nations.}}; {{Cite press release |title=Remarks by the President Obama and Prime Minister Cameron in Joint Press Conference |date=22 April 2016 |publisher=The White House |url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/04/22/remarks-president-obama-and-prime-minister-cameron-joint-press |quote=That's what we built after World War II. The United States and the UK designed a set of institutions – whether it was the United Nations, or the Bretton Woods structure, IMF, World Bank, NATO, across the board. |access-date=24 January 2018 |archive-date=8 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608110653/https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/04/22/remarks-president-obama-and-prime-minister-cameron-joint-press |url-status=live}}</ref> ಯುದ್ಧವು UK ಅನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು,<ref>{{Cite news |date=28 December 2006 |title=Britain to make its final payment on World War II loan from U.S. |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/12/28/business/worldbusiness/28iht-nazi.4042453.html |access-date=25 August 2011 |archive-date=20 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170820022220/http://www.nytimes.com/2006/12/28/business/worldbusiness/28iht-nazi.4042453.html |url-status=live}}</ref> ಆದರೆ ಅದು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್ ಅನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಉಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite news |last=Reynolds |first=David |date=17 April 2011 |title=Britain's War Machine by David Edgerton – review |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2011/apr/17/britains-war-machine-david-edgerton-review |access-date=10 May 2020 |archive-date=12 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612130213/https://www.theguardian.com/books/2011/apr/17/britains-war-machine-david-edgerton-review |url-status=live}}</ref> ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ತಕ್ಷಣದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಬರ್ ಸರ್ಕಾರವು ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಅಟ್ಲೀ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು.<ref>{{Cite book |last=Francis |first=Martin |title=Ideas and policies under Labour, 1945–1951: Building a new Britain |publisher=Manchester University Press |year=1997 |isbn=978-0-7190-4833-3 |pages=225–233}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಕಲ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Lee |first=Stephen J. |url=https://archive.org/details/aspectsbritishpo00lees |title=Aspects of British political history, 1914–1995 |publisher=Routledge |year=1996 |isbn=978-0-415-13103-2 |location=London; New York |pages=[https://archive.org/details/aspectsbritishpo00lees/page/n183 173]–199 |url-access=limited}}</ref> ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಏರಿಕೆಯು ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ನಂತರ ಅದರ ಬಹಳಷ್ಟು ಕುಗ್ಗಿದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಾನದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿಮೋಚನೆಯ ನೀತಿಯು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book |last=Brown |first=Judith |author-link=Judith M. Brown |url=https://books.google.com/books?id=CpSvK3An3hwC |title=The Twentieth Century, The Oxford History of the British Empire Volume IV |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924679-3 |ref=refOHBEv4 |access-date=22 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103114315/http://books.google.com/books?id=CpSvK3An3hwC |archive-date=3 January 2014 |url-status=live}} p. 319.</ref><ref>{{cite book |last=Louis |first=Wm. Roger |url=https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC |title=Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez and Decolonization |publisher=I.B. Tauris |year=2006 |isbn=978-1-84511-347-6 |ref=refLouis2006 |access-date=22 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170222045215/https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC |archive-date=22 February 2017 |url-status=live}} p. 337.</ref><ref>{{cite book |last=Abernethy |first=David |url=https://books.google.com/books?id=ennqNS1EOuMC |title=The Dynamics of Global Dominance, European Overseas Empires 1415–1980 |publisher=Yale University Press |year=2000 |isbn=978-0-300-09314-8 |ref=refAbernethy2000 |access-date=22 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111214082531/http://books.google.com/books?id=ennqNS1EOuMC |archive-date=14 December 2011 |url-status=live}} p. 146.</ref> 1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Larres |first=Klaus |url=https://books.google.com/books?id=7D66_9YOof4C&pg=PA118 |title=A companion to Europe since 1945 |publisher=Wiley-Blackwell |year=2009 |isbn=978-1-4051-0612-2 |location=Chichester |page=118 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141350/https://books.google.com/books?id=7D66_9YOof4C&pg=PA118 |url-status=live}}</ref> ಮುಂದಿನ ಮೂರು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸಾಹತುಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು ಮತ್ತು ಅನೇಕವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ನ ಸದಸ್ಯರಾದವು.<ref>{{Cite web |date=19 March 2009 |title=Country List |url=http://www.thecommonwealth.org/Templates/System/YearbookHomePage.asp?NodeID=152099&load=countrylist |archive-url=https://web.archive.org/web/20130506071236/http://www.thecommonwealth.org/Templates/System/YearbookHomePage.asp?NodeID=152099&load=countrylist |archive-date=6 May 2013 |access-date=8 March 2015 |publisher=[[Commonwealth Secretariat]]}}</ref> UK ಪರಮಾಣು ಆಯುಧಗಳ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಮೂರನೇ ದೇಶವಾಗಿದೆ, 1952 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೊದಲ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಆಪರೇಷನ್ ಹರಿಕೇನ್ ಆಗಿತ್ತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಾತ್ರದ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು 1956 ರ ಸೂಯೆಜ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು. 1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊರತೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ದೇಶಗಳಿಂದ ವಲಸೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿತು. ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ UK ಹೆಚ್ಚು ಬಹುಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮಾಜವಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Julios |first=Christina |url=https://books.google.com/books?id=s3RQ4dsFEkoC&pg=PA84 |title=Contemporary British identity: English language, migrants, and public discourse |publisher=Ashgate |year=2008 |isbn=978-0-7546-7158-9 |series=Studies in migration and diaspora |location=Aldershot |page=84 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141350/https://books.google.com/books?id=s3RQ4dsFEkoC&pg=PA84 |url-status=live}}</ref> 1950 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು 1960 ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನ ಮಟ್ಟವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯು ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ನಂತಹ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿತ್ತು. 1969 ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ತನ್ನ ಮತದಾನದ ವಯಸ್ಸನ್ನು 18 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Loughran |first1=Thomas |last2=Mycock |first2=Andrew |last3=Tonge |first3=Jonathan |date=3 April 2021 |title=A coming of age: how and why the UK became the first democracy to allow votes for 18-year-olds |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13619462.2021.1890589 |journal=Contemporary British History |volume=35 |issue=2 |pages=284–313 |doi=10.1080/13619462.2021.1890589 |issn=1361-9462 |s2cid=233956982 |access-date=24 May 2024 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604093606/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13619462.2021.1890589 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್ ಏಕೀಕರಣದ ದಶಕಗಳ-ದೀರ್ಘ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ UK 1954 ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿತ್ತು. 1960 ರಲ್ಲಿ UK ಯುರೋಪಿಯನ್ ಫ್ರೀ ಟ್ರೇಡ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (EFTA) ನ ಏಳು ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ 1973 ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ತೊರೆದು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು (EC) ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. 1975 ರ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ 67 ಪ್ರತಿಶತ ಜನರು ಅದರಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |title=1975: UK embraces Europe in referendum |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/6/newsid_2499000/2499297.stm |access-date=8 March 2015 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620044520/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/6/newsid_2499000/2499297.stm |url-status=live}}</ref> EC 1993 ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (EU) ಆದಾಗ, UK 12 ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. 1960 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಅರೆಸೈನಿಕ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು, ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ UK ಯ ಇತರ ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಇದನ್ನು ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1998 ರ ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್ "ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೆ" ಒಪ್ಪಂದದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Aughey |first=Arthur |url=https://archive.org/details/politicsnorthern00augh |title=The Politics of Northern Ireland: Beyond the Belfast Agreement |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0-415-32788-6 |location=London |page=[https://archive.org/details/politicsnorthern00augh/page/n15 7] |url-access=limited}}; "ದಿ ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ಮುಗಿದಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕೊಲೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಕೆಲವು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು." {{Cite book |last=Holland |first=Jack |url=https://archive.org/details/hopeagainsthisto00holl/page/221 |title=Hope against History: The Course of Conflict in Northern Ireland |publisher=Henry Holt |year=1999 |isbn=978-0-8050-6087-4 |location=New York |page=[https://archive.org/details/hopeagainsthisto00holl/page/221 221]}}; Elliot, Marianne (2007). ''ದಿ ಲಾಂಗ್ ರೋಡ್ ಟು ಪೀಸ್ ಇನ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್: ಪೀಸ್ ಲೆಕ್ಚರ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ದಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಐರಿಶ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಅಟ್ ಲಿವರ್ಪೂಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ.'' ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಿವರ್ಪೂಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಐರಿಶ್ ಸ್ಟಡೀಸ್, ಲಿವರ್ಪೂಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 2. {{ISBN|978-1-84631-065-2}}.</ref> 1970 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಲಹದ ಅವಧಿಯ ನಂತರ, ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಥ್ಯಾಚರ್ ನೇತೃತ್ವದ 1980 ರ ದಶಕದ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಸರ್ಕಾರವು ಮಾನಿಟರಿಸಂ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಮುಕ್ತೀಕರಣ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ವಲಯದ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1986 ರಲ್ಲಿ ಬಿಗ್ ಬ್ಯಾಂಗ್) ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಕಂಪನಿಗಳ ಮಾರಾಟ (ಖಾಸಗೀಕರಣ), ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |last=Dorey |first=Peter |title=British politics since 1945 |publisher=Blackwell |year=1995 |isbn=978-0-631-19075-2 |series=Making contemporary Britain |location=Oxford |pages=164–223}}</ref> 1982 ರಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ದಕ್ಷಿಣ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮತ್ತು ಫಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿತು, ಇದು 10-ವಾರಗಳ ಫಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ಪಡೆಗಳು ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ದ್ವೀಪಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳು 2013 ರ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಂತೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ. 1984 ರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಗಣನೀಯ ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರದ ತೈಲ ಆದಾಯದ ಒಳಹರಿವಿನಿಂದ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite book |last1=Griffiths, Alan |url=http://vig.pearsoned.co.uk/catalog/uploads/Griffiths_C01.pdf |title=Applied Economics |last2=Wall, Stuart |publisher=Financial Times Press |year=2007 |isbn=978-0-273-70822-3 |edition=11th |location=Harlow |page=6 |access-date=26 December 2010 |archive-date=23 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090823124048/http://vig.pearsoned.co.uk/catalog/uploads/Griffiths_C01.pdf |url-status=dead}}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್,<ref>{{cite wikisource |title=Peace and Friendship Treaty of Utrecht between Spain and Great Britain}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ಸೈನಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ; 2002 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್ ಜೊತೆಗಿನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ UK ನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal |last=Keating |first=Michael |date=1 January 1998 |title=Reforging the Union: Devolution and Constitutional Change in the United Kingdom |journal=Publius: The Journal of Federalism |volume=28 |issue=1 |pages=217–234 |doi=10.1093/oxfordjournals.pubjof.a029948}}</ref> ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸೇರ್ಪಡೆಯು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ನಂತರ ನಡೆಯಿತು. UK ಜಾಗತಿಕ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು NATO ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.<ref name="David M. McCourt">{{Cite book |last=McCourt |first=David |url=https://books.google.com/books?id=lwpOnwEACAAJ&q=Britain+and+World+Power+Since+1945:+Constructing+a+Nation%27s+Role+in+International+Politics |title=Britain and World Power Since 1945: Constructing a Nation's Role in International Politics |publisher=[[University of Michigan Press]] |year=2014 |isbn=978-0-472-07221-7 |access-date=21 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141741/https://books.google.com/books?id=lwpOnwEACAAJ&q=Britain+and+World+Power+Since+1945:+Constructing+a+Nation%27s+Role+in+International+Politics |url-status=live}}</ref> === 21 ನೇ ಶತಮಾನ === [[File:Johnson signed Brexit Withdrawal Agreement.jpg|thumb|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಬೋರಿಸ್ ಜಾನ್ಸನ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್ ವಾಪಸಾತಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇದು EU ನಿಂದ UK ಅನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.]] 21 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ "ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧ"ಕ್ಕೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನ ವಿಧಾನವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |last=McSmith |first=Andy |date=5 July 2016 |title=The inside story of how Tony Blair led Britain to war in Iraq |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/chilcot-report-iraq-war-inquiry-tony-blair-george-bush-us-uk-what-happened-a7119761.html |access-date=17 February 2022 |archive-date=4 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160704200931/https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/chilcot-report-iraq-war-inquiry-tony-blair-george-bush-us-uk-what-happened-a7119761.html |url-status=live}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದವು, ಆದರೆ ಇರಾಕ್ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಮಿಲಿಟರಿ ನಿಯೋಜನೆಯು ವಿವಾದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು, ಇದು ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |last=Adams |first=Tim |date=11 February 2023 |title='A beautiful outpouring of rage': did Britain's biggest ever protest change the world? |work=The Observer |location=London |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2023/feb/11/slugs-iraq-war-london-protest-2003-legacy |access-date=5 June 2023 |archive-date=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406052000/https://www.theguardian.com/uk-news/2023/feb/11/slugs-iraq-war-london-protest-2003-legacy |url-status=live}}</ref> ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ (2007–2010) ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು,<ref name="Latest UK GDP data">{{cite web |date=20 December 2013 |title=Quarterly National Accounts – National accounts aggregates (ABMI Gross Domestic Product: chained volume measures: Seasonally adjusted £m, constant prices) |url=http://www.ons.gov.uk/ons/datasets-and-tables/data-selector.html?cdid=ABMI&dataset=qna&table-id=A2 |publisher=Office for National Statistics |access-date=28 July 2023 |archive-date=29 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150929150429/http://www.ons.gov.uk/ons/datasets-and-tables/data-selector.html?cdid=ABMI&dataset=qna&table-id=A2 |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ನಂತರ ದುರ್ಬಲ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಲತೆಯ ಅವಧಿಯುಂಟಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=Harari |first=Daniel |date=16 July 2024 |title=Low growth: The economy's biggest challenge |url=https://commonslibrary.parliament.uk/low-growth-the-economys-biggest-challenge/#:~: |access-date=16 April 2025 |website=House of Commons Library}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Rees |first1=Tom |last2=Atkinson |first2=Andrew |last3=Aldrick |first3=Philip |date=12 March 2023 |title=A Lost Decade Worse Than Japan's Threatens to Change UK Forever |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-03-12/a-lost-decade-worse-than-japan-s-threatens-to-change-uk-forever |access-date=16 April 2025 |work=[[Bloomberg News]] |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313051724/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-03-12/a-lost-decade-worse-than-japan-s-threatens-to-change-uk-forever |url-status=live }}</ref> 2010 ರ ಕ್ಯಾಮರೂನ್-ಕ್ಲೆಗ್ ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರವು ಗಣನೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಮಿತವ್ಯಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=7 November 2022 |title=What is austerity and where could 'eye-watering' cuts fall now? |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/63304224 |access-date=28 July 2023 |archive-date=28 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728105646/https://www.bbc.com/news/63304224 |url-status=live}}</ref> 2014 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆದ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಮತದಾರರು 55.3 ರಿಂದ 44.7 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮತಗಳಿಂದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Scottish independence referendum – Results |url=https://www.bbc.co.uk/news/events/scotland-decides/results |access-date=18 February 2022 |website=BBC News |archive-date=18 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140918212409/https://www.bbc.co.uk/news/events/scotland-decides/results |url-status=live}}</ref> 2016 ರಲ್ಲಿ, UK ಯಲ್ಲಿ 51.9 ಪ್ರತಿಶತ ಮತದಾರರು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (EU) ತೊರೆಯಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=24 June 2016 |title=In stunning decision, Britain votes to leave the E.U. |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/britons-head-to-the-polls-for-historic-vote-on-eu/2016/06/23/0d466fb0-34a7-11e6-ab9d-1da2b0f24f93_story.html |access-date=24 June 2016 |first1=Griff |last1=Witte |first2=Karla |last2=Adam |first3=Dan |last3=Balz |archive-date=30 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130215030/https://www.washingtonpost.com/world/britons-head-to-the-polls-for-historic-vote-on-eu/2016/06/23/0d466fb0-34a7-11e6-ab9d-1da2b0f24f93_story.html |url-status=live}}</ref> UK 2020 ರಲ್ಲಿ EU ಅನ್ನು ತೊರೆದಿತು.<ref>{{Cite news |date=1 January 2021 |title=Brexit: New era for UK as it completes separation from European Union |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-55502781 |access-date=18 February 2022 |archive-date=14 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114212309/https://www.bbc.com/news/uk-politics-55502781 |url-status=live}}</ref> 1 ಮೇ 2021 ರಂದು EU-UK ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದ, UK ಮತ್ತು EU ನಡುವಿನ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದವು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.<ref name="commission.europa.eu">{{Cite web |title=The EU-UK Trade and Cooperation Agreement |url=https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/relations-non-eu-countries/relations-united-kingdom/eu-uk-trade-and-cooperation-agreement_en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325155905/https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/relations-non-eu-countries/relations-united-kingdom/eu-uk-trade-and-cooperation-agreement_en |archive-date=25 March 2023 |access-date=25 March 2023}}</ref><ref>{{Cite web |access-date=12 September 2025 |title=Free Trade Agreements EU-UK |url=https://rtais.wto.org/UI/PublicShowRTAIDCard.aspx?rtaid=1137}}</ref> COVID-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು ಮತ್ತು 2020 ಮತ್ತು 2021 ರಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೆ ದೂರಗಾಮಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಿತು.<ref name="GOVUK">{{cite web |url=https://coronavirus.data.gov.uk/ |title=Coronavirus (COVID-19) in the UK |website=[[gov.uk]] |publisher=Government of the United Kingdom |access-date=15 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501022145/https://coronavirus.data.gov.uk/ |archive-date=1 May 2021}}</ref><ref>{{Cite web |title=Coronavirus and the impact on output in the UK economy: April 2020 |url=https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/articles/coronavirusandtheimpactonoutputintheukeconomy/april2020 |access-date=2 August 2020 |publisher=Government of the United Kingdom |website=ons.gov.uk |archive-date=2 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802031859/https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/articles/coronavirusandtheimpactonoutputintheukeconomy/april2020 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Walker |first=Andrew |date=10 June 2020 |title=Coronavirus: UK economy could be among worst hit of leading nations, says OECD |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-52991913 |access-date=2 August 2020 |archive-date=18 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818031423/https://www.bbc.com/news/business-52991913 |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅನುಮೋದಿತ COVID-19 ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ ದೇಶವಾಗಿದೆ. UK ನಲ್ಲಿ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ವಿತರಣೆಯು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿರಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite web |title=Landmark moment as first NHS patient receives COVID-19 vaccination |url=https://www.england.nhs.uk/2020/12/landmark-moment-as-first-nhs-patient-receives-covid-19-vaccination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225194320/https://www.england.nhs.uk/2020/12/landmark-moment-as-first-nhs-patient-receives-covid-19-vaccination/ |archive-date=25 February 2023 |website=NHS |date=8 December 2020}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oxford University/AstraZeneca COVID-19 vaccine approved |url=https://www.gov.uk/government/news/oxford-universityastrazeneca-covid-19-vaccine-approved |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225194442/https://www.gov.uk/government/news/oxford-universityastrazeneca-covid-19-vaccine-approved |archive-date=25 February 2023 |website=UK Government}}</ref> == ಭೂಗೋಳ == [[File:MODIS - Great Britain and Northern Ireland - 2012-06-04 during heat wave (cropped).jpg|thumb|upright|ಶೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಸರಿಸುಮಾರು {{Convert|244376|km2|sqmi|order=flip}},{{efn|name=ONSArea}}<ref name="ONS Standard Area Measurement" /> ಇದರ ಭೂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು {{convert|242741|km2|sqmi|order=flip}} ಆಗಿದೆ.<ref name="ONS Standard Area Measurement" /> ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ<ref>[[ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು]]: "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು: ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಚಾನಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅವುಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಕರಾವಳಿ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪದ."</ref> ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದ್ವೀಪ, ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದ ಈಶಾನ್ಯ ಆರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅಂದರೆ ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="ONS Geography Guide">{{cite web |url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/d1f39e20edb940d58307a54d6e1045cd/about |title=A Beginner's Guide to UK Geography (2023) |author=<!--Not stated--> |date=4 February 2025 |website=Open Geography Portal |publisher=Office for National Statistics |access-date=14 May 2025}}</ref> ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರದ ನಡುವೆ ಇದೆ, ಇದರ ಆಗ್ನೇಯ ಕರಾವಳಿಯು ಉತ್ತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ {{Convert|35|km|mi|0|order=flip}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದರಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="factbook">{{Cite web |title=United Kingdom |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom |access-date=21 January 2007 |website=[[The World Factbook]] |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom |url-status=dead}}</ref> ಹತ್ತಿರದ ದ್ವೀಪ ರಾಜಕೀಯ ಘಟಕಗಳಾದ ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್, ಜರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಗುರ್ನ್ಸಿ ಗಳು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳಾಗಿವೆ, ಅವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೆ ಅವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅಥವಾ ಅದರ ಮೂರು ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ರೂಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರ ಬಾಹ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದ ನಡುವೆ ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ಚಾನಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಉತ್ತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿವೆ. ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಯಲ್ ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯವನ್ನು 1884 ರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೆರಿಡಿಯನ್ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮೆರಿಡಿಯನ್ ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಬಿಂದುವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=ROG Learning Team |date=23 August 2002 |title=The Prime Meridian at Greenwich |url=http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/astronomy-facts/history/the-prime-meridian-at-greenwich |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107023957/http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/astronomy-facts/history/the-prime-meridian-at-greenwich |archive-date=7 November 2015 |access-date=11 September 2012 |website=Royal Museums Greenwich}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 August 2015 |title=Greenwich Royal Observatory: How the Prime Meridian line is actually 100 metres away from where it was believed to be |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/science/greenwich-royal-observatory-how-the-prime-meridian-line-is-actually-100-metres-away-from-where-it-10452386.html |access-date=13 December 2018 |archive-date=23 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323081414/https://www.independent.co.uk/news/science/greenwich-royal-observatory-how-the-prime-meridian-line-is-actually-100-metres-away-from-where-it-10452386.html |url-status=live}}</ref> UK 49° ಮತ್ತು 61° N ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು 9° W ಮತ್ತು 2° E ರೇಖಾಂಶಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ {{Convert|499|km|mi|0|adj=on|order=flip}} ಭೂ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ<ref name="factbook" /> ಮತ್ತು {{Convert|650|km|mi|0|adj=on|order=flip}} ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="NI coastline">{{Cite web |title=Northern Ireland Coastal and Marine Forum |url=https://library2.nics.gov.uk/pdf/dard/2014/EEUD.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123094028/https://library2.nics.gov.uk/pdf/dard/2014/EEUD.pdf |archive-date=23 November 2024 |access-date=13 March 2025 |publisher=Northern Ireland Coastal and Marine Forum}}</ref> ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವೀಪಗಳ ಕರಾವಳಿಯ ಉದ್ದವು ಸುಮಾರು {{Convert|31368|km|mi|0|order=flip}} ಉದ್ದವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದ್ವೀಪ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಕರಾವಳಿಯು {{Convert|17820|km|mi|0|order=flip}} ಆಗಿದೆ,<ref name="UK coastline">{{Cite web |last=Darkes |first=Giles |date=January 2008 |title=How long is the UK coastline? |url=http://www.cartography.org.uk/default.asp?contentID=749 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522042745/http://www.cartography.org.uk/default.asp?contentID=749 |archive-date=22 May 2012 |access-date=24 January 2015 |publisher=The [[British Cartographic Society]]}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಕರಾವಳಿ ವಿರೋಧಾಭಾಸದ ಕಾರಣ ಅಳತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬದಲಾಗಬಹುದು.<ref>{{Cite web |last=Weiner |first=Sophie |date=3 March 2018 |title=Why it's Impossible to Accurately Measure a Coastline |url=https://www.popularmechanics.com/science/environment/a19068718/why-its-impossible-to-accurately-measure-a-coastline/ |access-date=29 June 2024 |website=Popular Mechanics |archive-date=29 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629025825/https://www.popularmechanics.com/science/environment/a19068718/why-its-impossible-to-accurately-measure-a-coastline/ |url-status=live}}</ref> ಇದು ಚಾನಲ್ ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಖಂಡದ ಯುರೋಪ್ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು {{Convert|50|km|mi|0|order=flip}} ({{Convert|38|km|mi|0|order=flip}} ನೀರೊಳಗೆ) ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ನೀರೊಳಗಿನ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=The Channel Tunnel |url=http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcTunnelInfrastructure/ukcInfrastructure |archive-url=https://web.archive.org/web/20101218114514/http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcTunnelInfrastructure/ukcInfrastructure |archive-date=18 December 2010 |access-date=8 March 2015 |publisher=Eurotunnel}}</ref> UK ನಾಲ್ಕು ಭೂಮಿಯ ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಅಗಲ-ಎಲೆಗಳ ಕಾಡುಗಳು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ತಗ್ಗುನೆಲ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳು, ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ತೇವಾಂಶ ಮಿಶ್ರ ಕಾಡುಗಳು, ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೆಡೋನಿಯನ್ ಕೋನಿಫರ್ ಕಾಡುಗಳು.<ref>{{Cite journal |last1=Dinerstein |first1=Eric |last2=Olson |first2=David |last3=Joshi |first3=Anup |last4=Vynne |first4=Carly |last5=Burgess |first5=Neil D. |last6=Wikramanayake |first6=Eric |last7=Hahn |first7=Nathan |last8=Palminteri |first8=Suzanne |last9=Hedao |first9=Prashant |last10=Noss |first10=Reed |last11=Hansen |first11=Matt |last12=Locke |first12=Harvey |last13=Ellis |first13=Erle C |last14=Jones |first14=Benjamin |last15=Barber |first15=Charles Victor |display-authors=1 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 |doi=10.1093/biosci/bix014 |issn=0006-3568 |pmc=5451287 |pmid=28608869 |doi-access=free |last16=Hayes |first16=Randy |last17=Kormos |first17=Cyril |last18=Martin |first18=Vance |last19=Crist |first19=Eileen |last20=Sechrest |first20=Wes |last21=Price |first21=Lori |last22=Baillie |first22=Jonathan E. M. |last23=Weeden |first23=Don |last24=Suckling |first24=Kierán |last25=Davis |first25=Crystal |last26=Sizer |first26=Nigel |last27=Moore |first27=Rebecca |last28=Thau |first28=David |last29=Birch |first29=Tanya |last30=Potapov |first30=Peter |last31=Turubanova |first31=Svetlana |last32=Tyukavina |first32=Alexandra |last33=de Souza |first33=Nadia |last34=Pintea |first34=Lilian |last35=Brito |first35=José C. |last36=Llewellyn |first36=Othman A. |last37=Miller |first37=Anthony G. |last38=Patzelt |first38=Annette |last39=Ghazanfar |first39=Shahina A. |last40=Timberlake |first40=Jonathan |last41=Klöser |first41=Heinz |last42=Shennan-Farpón |first42=Yara |last43=Kindt |first43=Roeland |last44=Lillesø |first44=Jens-Peter Barnekow |last45=van Breugel |first45=Paulo |last46=Graudal |first46=Lars |last47=Voge |first47=Maianna |last48=Al-Shammari |first48=Khalaf F. |last49=Saleem |first49=Muhammad}}</ref> UK ನಲ್ಲಿನ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು 2023 ರಲ್ಲಿ 3.25 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ಗಳೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಅದರ ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ 13 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.forestresearch.gov.uk/tools-and-resources/statistics/statistics-by-topic/woodland-statistics/ |title=Woodland Statistics, Key findings |work=Forest Research |access-date=8 July 2023 |archive-date=2 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230802030149/https://www.forestresearch.gov.uk/tools-and-resources/statistics/statistics-by-topic/woodland-statistics/ |url-status=live}}</ref> === ಹವಾಮಾನ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಂಪಾದ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಳೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="factbook" /> ತಾಪಮಾನವು ಋತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಪರೂಪವಾಗಿ {{Convert|0|C|lk=on}} ಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಅಥವಾ {{Convert|30|C}} ಮೇಲೆ ಏರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Hottest day of each year from 1900 |url=https://www.trevorharley.com/hottest-day-of-each-year-from-1900.html |website=trevorharley.com |access-date=23 November 2019 |archive-date=16 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616173152/https://www.trevorharley.com/hottest-day-of-each-year-from-1900.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Coldest day of each year from 1900 |url=https://www.trevorharley.com/coldest-days-of-each-year-from-1900.html |website=trevorharley.com |access-date=23 November 2019 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709173537/https://www.trevorharley.com/coldest-days-of-each-year-from-1900.html |url-status=live}}</ref> ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಉಪಧ್ರುವೀಯ ಸಾಗರಿಕ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರಗಳು ಖಂಡಾಂತರ ಉಪಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳು ತುಂಡ್ರಾ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |date=9 August 2016 |title=English: A map of Köppen climate types in the United Kingdom (SVG version) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:UK_K%C3%B6ppen.svg |access-date=23 November 2019 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709202702/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:UK_K%C3%B6ppen.svg |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಚಲಿತ ಗಾಳಿಯು ನೈಋತ್ಯದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ತೇವದ ಹವಾಮಾನದ ಆಗಾಗ್ಗೆ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ತರುತ್ತದೆ,<ref name="factbook" /> ಆದರೂ ಪೂರ್ವದ ಭಾಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವುದರಿಂದ, ಪೂರ್ವದ ಭಾಗಗಳು ಶುಷ್ಕವಾಗಿವೆ. ಗಲ್ಫ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ನಿಂದ ಬೆಚ್ಚಗಾಗುವ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸೌಮ್ಯ ಚಳಿಗಾಲವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲವು ತೇವವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು. ಬೇಸಿಗೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಸಂತಕಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಹಿಮಪಾತ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಆಳಕ್ಕೆ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Atlantic Ocean Circulation (Gulf Stream) |url=http://ukclimateprojections.metoffice.gov.uk/23152 |access-date=8 March 2015 |website=UK Climate Projections |publisher=Met Office |archive-date=17 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017162552/http://ukclimateprojections.metoffice.gov.uk/23152 |url-status=live}}</ref> 1971 ಮತ್ತು 2000 ರ ನಡುವೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು 1,339.7 ಗಂಟೆಗಳು.<ref name="ukaverages">{{cite web |title=UK 1971–2000 averages |url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/areal/uk.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705140124/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/areal/uk.html |archive-date=5 July 2009 |access-date=4 August 2007 |publisher=Met Office}}</ref> ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಗಂಟೆಗಳು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 1,200 ರಿಂದ ಸುಮಾರು 1,580 ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="met off climate series">{{Cite web |url=https://www.metoffice.gov.uk/research/climate/maps-and-data/uk-temperature-rainfall-and-sunshine-time-series |title=UK temperature, rainfall and sunshine time series |website=Met Office |access-date=31 December 2022 |archive-date=17 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017203556/https://www.metoffice.gov.uk/research/climate/maps-and-data/uk-temperature-rainfall-and-sunshine-time-series |url-status=live}}</ref> ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯು ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. 2023 ರಲ್ಲಿ ಆಹಾರದ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |last1=Smeeton |first1=George |title=Families hit by £605 food bill as extreme weather and energy crisis bites |url=https://eciu.net/media/press-releases/2023/families-hit-by-605-food-bill-as-extreme-weather-and-energy-crisis-bites |website=Energy & Climate Intelligence Unit |date=28 November 2023 |access-date=19 July 2024 |archive-date=16 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716124143/https://eciu.net/media/press-releases/2023/families-hit-by-605-food-bill-as-extreme-weather-and-energy-crisis-bites |url-status=live}}</ref> 2024 ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಪರಿಸರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ 180 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 5 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=2024 Environmental Performance Index |url=https://epi.yale.edu/measure/2024/EPI |access-date=27 May 2025 |website=Environmental Performance Index |language=en |archive-date=10 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240710023935/https://epi.yale.edu/measure/2024/EPI |url-status=live }}</ref> UK ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು 2050 ರ ವೇಳೆಗೆ ನಿವ್ವಳ ಶೂನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಂದು ಕಾನೂನನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=UK net zero target |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/net-zero-target#:~:text=In%20June%202019%2C%20parliament%20passed,to%201990%20levels%20by%202050.&text=Prior%20to%20this%2C%20the%20UK,1990%20levels%2C%20also%20by%202050. |access-date=20 March 2024 |website=Institute for Government |date=20 April 2020|last=Shepheard|first=Marcus}}</ref>{{Update after|2050|01|01|category|reason=2024 ರಿಂದ ನಮಸ್ಕಾರ! ನೀವು ಇದನ್ನು ಓದುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಆ ಕಾನೂನು 30 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಳೆಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ. UK ಆ ನಿವ್ವಳ ಶೂನ್ಯ GHG ಗುರಿಯನ್ನು ಎಂದಾದರೂ ತಲುಪಿದೆಯೇ ಎಂದು ನೀವು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದೇ?}} === ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ === [[File:uk topo en.jpg|thumb|right|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ UK ಯ 53 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, {{Convert|130395|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=11 February 2010 |title=England&nbsp;– Profile |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/7327029.stm |access-date=9 October 2010 |archive-date=15 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415064122/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/7327029.stm |url-status=live}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶವು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,<ref name="Atlapedia">{{Cite web |last=Latimer Clarke Corporation Pty Ltd |title=United Kingdom – Atlapedia Online |url=http://www.atlapedia.com/online/countries/unitedki.htm |access-date=26 October 2010 |website=Atlapedia.com |archive-date=21 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321191308/http://www.atlapedia.com/online/countries/unitedki.htm |url-status=live}}{{better source needed|date=July 2023}}</ref> ಇದು UK ಅನ್ನು ತಗ್ಗುನೆಲ ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವ ಟೀಸ್-ಎಕ್ಸೆ ರೇಖೆಯ ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಮಯ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತಗ್ಗುನೆಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್, ನ್ಯೂ ಫಾರೆಸ್ಟ್, ಸೌತ್ ಡೌನ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ಫೋಲ್ಕ್ ಬ್ರೋಡ್ಸ್ ಸೇರಿವೆ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್, ಪೆನ್ನೈನ್ಸ್, ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಡೇಲ್ಸ್, ಎಕ್ಸ್ಮೂರ್ ಮತ್ತು ಡಾರ್ಟ್ಮೂರ್ ಸೇರಿವೆ. ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಳಿವೆಗಳು ಥೇಮ್ಸ್, ಸೆವರ್ನ್ ಮತ್ತು ಹಂಬರ್. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತವು ಸ್ಕಾಫೆಲ್ ಪೈಕ್ ಆಗಿದೆ, ಇದು ಲೇಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ನಲ್ಲಿ {{Convert|978|m|ft|0}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ; ಅದರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪವು ಐಲ್ ಆಫ್ ವೈಟ್ ಆಗಿದೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ UK ಯ 32 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, {{Convert|78772|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Scotland Facts |url=http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621045248/http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html |archive-date=21 June 2008 |access-date=16 July 2008 |publisher=Scotland Online Gateway}}</ref> ಇದು ಸುಮಾರು 800 ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,<ref>{{Cite news |last=Winter |first=Jon |date=1 June 2000 |title=The complete guide to the ... Scottish Islands |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to-the--scottish-islands-633851.html |access-date=8 March 2015 |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402164423/http://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to-the--scottish-islands-633851.html |url-status=live}}</ref> ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಬ್ರಿಡೀಸ್, ಓರ್ಕ್ನಿ ಮತ್ತು ಶೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳು. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ UK ನ ಅತ್ಯಂತ ಪರ್ವತಮಯ ಘಟಕ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿನ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಪರ್ವತಮಯ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಹೊಂದಿರುವ ಒರಟಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇರ್ನ್ಗಾರ್ಮ್ಸ್, ಲಾಕ್ ಲೊಮಂಡ್ ಮತ್ತು ಟ್ರೊಸಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು {{Convert|1345|m|ft|0}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ<ref>{{Cite web |date=18 March 2016 |title=Great Britain's tallest mountain is taller |work=Ordnance Survey Blog |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/blog/2016/03/britains-tallest-mountain-is-taller |access-date=9 September 2018 |publisher=Ordnance Survey |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000504/https://www.ordnancesurvey.co.uk/blog/2016/03/britains-tallest-mountain-is-taller/ |url-status=live}}</ref> ಬೆನ್ ನೆವಿಸ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Ben Nevis Weather |url=http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510193022/http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp |archive-date=10 May 2012 |access-date=26 October 2008 |publisher=Ben Nevis Weather}}</ref> ವೇಲ್ಸ್ UK ಯ 9 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, {{Convert|20779|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=9 June 2010 |title=Profile: Wales |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/6233450.stm |access-date=7 November 2010 |archive-date=26 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826085704/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/6233450.stm |url-status=live}}</ref> ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ವೇಲ್ಸ್ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿದೆ. ವೇಲ್ಸ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳು ಸ್ನೋಡೋನಿಯಾದಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೋಡೋನ್ ({{Langx|cy|Yr Wyddfa}}) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಇದು {{Convert|1085|m|ft|0}} ನಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ.<ref name="Atlapedia" /> ವೇಲ್ಸ್ ಪೆಂಬ್ರೋಕ್ಶೈರ್ ಕರಾವಳಿ ಸೇರಿದಂತೆ {{Convert|1680|mi|0|abbr=off}} ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="UK coastline" /> ವೇಲ್ಸ್ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ಹಲವಾರು ದ್ವೀಪಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದು ಆಂಗ್ಲೆಸೀ (''Ynys Môn''). ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕಾಲುವೆಯಿಂದ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, {{Convert|14160|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇದು {{Convert|388|km2|sqmi|order=flip|0}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸರೋವರವಾದ ಲಾಕ್ ನಿಯಾಗ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,<ref>{{Cite web |title=Geography of Northern Ireland |url=http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm |access-date=22 May 2006 |publisher=University of Ulster |archive-date=18 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118133131/http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm |url-status=live}}</ref> ಲಾಕ್ ಎರ್ನ್, ಇದು 150 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು [[UNESCO]] ದಿಂದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಜೈಂಟ್ಸ್ ಕಾಸ್ವೇ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವು ಮೌರ್ನ್ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ {{Convert|852|m|ft|0}} ನಲ್ಲಿ ಸ್ಲೀವ್ ಡೊನಾರ್ಡ್ ಆಗಿದೆ.<ref name="Atlapedia" /> == ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ == | direction = horizontal | align = right | caption_align = center | total_width = 320 | image1 = King Charles III (July 2023).jpg | image2 = Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg | caption1 = {{nowrap|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III}}<br>ರಾಜ | caption2 = {{nowrap|ಆಂಡಿ ಬರ್ನ್ಹ್ಯಾಮ್}}<br>{{nowrap|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ}} | alt1 = | alt2 = }} ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಒಂದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಿದೆ<ref>[http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/HowtheMonarchyworks/Whatisconstitutionalmonarchy.aspx ದಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೊನಾರ್ಕಿ, "ವಾಟ್ ಈಸ್ ಕಾನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನಲ್ ಮೊನಾರ್ಕಿ?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604151257/http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/HowtheMonarchyworks/Whatisconstitutionalmonarchy.aspx|date=4 June 2019}}. 17 ಜುಲೈ 2013 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ; [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/|date=9 January 2021}} CIA ''ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಬುಕ್''. 17 ಜುಲೈ 2013 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ಮತ್ತು ಇದು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ "ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸಂಸದೀಯ ರಾಜತ್ವ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Stepan |first1=Alfred |last2=Linz |first2=Juan J. |last3=Minoves |first3=Juli F. |date=2014 |title=Democratic Parliamentary Monarchies |url=http://muse.jhu.edu/content/crossref/journals/journal_of_democracy/v025/25.2.stepan.html |journal=Journal of Democracy |volume=25 |issue=2 |pages=35–36 |doi=10.1353/jod.2014.0032 |issn=1086-3214 |s2cid=154555066 |url-access=subscription |archive-date=31 January 2026 |access-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131155632/https://muse.jhu.edu/content/crossref/journals/journal_of_democracy/v025/25.2.stepan.html |url-status=live }}</ref> ಇದು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ, ಏಕೀಕೃತ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |last=Lewer |first=Andrew |date=5 May 2021 |title=The UK is one of the most centralised advanced democracies – it's time that changed |url=https://www.newstatesman.com/spotlight/2021/05/the-uk-is-one-of-the-most-centralised-advanced-democracies-its-time-that-changed |access-date=3 July 2023 |website=[[New Statesman]] |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703131907/https://www.newstatesman.com/spotlight/2021/05/the-uk-is-one-of-the-most-centralised-advanced-democracies-its-time-that-changed |url-status=live|author-link=Andrew Lewer}}</ref><ref>{{Cite web |title=Centralisation Nation: Britain's system of local government and its impact on the national economy |url=https://www.centreforcities.org/?post_type=publication&p=40951 |access-date=3 July 2023 |website=Centre for Cities |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141833/https://www.centreforcities.org/publication/centralisation-nation/ |url-status=live}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಂಸತ್ತು ಸಾರ್ವಭೌಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Parliamentary Sovereignty |url=https://www.parliament.uk/site-information/glossary/parliamentary-sovereignty |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]] |archive-date=11 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811195135/https://www.parliament.uk/site-information/glossary/parliamentary-sovereignty/ |url-status=live}}</ref> ಸಂಸತ್ತು ಚುನಾಯಿತ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್, ನೇಮಕಗೊಂಡ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಿರೀಟವನ್ನು (ರಾಜನಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗತಗೊಳಿಸಿದಂತೆ) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.{{Efn|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವು ಕಿರೀಟದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ರಾಜನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಏಕೈಕ ನಿಗಮವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ರಾಜನ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಮೂಲಕ ಸಂಸತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಎರಡರ ಮೇಲೂ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾನೂನಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮೌರಿಸ್ ಸುಂಕಿನ್ ಅವರು ಕಿರೀಟವು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ "...ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವು ಬೇರೆಡೆ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.ibanet.org/Relationship-between-UK-Crown-and-law-in-focus-as-Carolean-era-begins |title=Relationship between UK Crown and law in focus as Carolean era begins |author=Polly Botsford |publisher=International Bar Association |publication-date=22 September 2022 |access-date=4 July 2023 |archive-date=6 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506211218/https://www.ibanet.org/Relationship-between-UK-Crown-and-law-in-focus-as-Carolean-era-begins |url-status=live}}</ref> ಈ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ರಾಜನನ್ನು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ "ಸಾರ್ವಭೌಮ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1978/30/section/10 |title=Interpretation Act 1978 (c. 30, s. 10) |publisher=The National Archives |access-date=4 July 2023 |archive-date=30 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730073659/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1978/30/section/10 |url-status=live}}</ref>}}<ref name="parliament.uk">{{Cite web |title=Parliament |url=https://www.parliament.uk/about/how/role |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]] |archive-date=18 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218150954/https://www.parliament.uk/about/how/role/ |url-status=live }}</ref> ಸಂಸತ್ತಿನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯವು ಎರಡು ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ,<ref name="parliament.uk" /> ಆದರೆ ಮಸೂದೆಯು ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯಿದೆ (ಅಂದರೆ, ವಿಧಿಶಾಸ್ತ್ರ) ಆಗಲು ರಾಜ ಅನುಮೋದನೆಯು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Royal Assent |url=https://www.parliament.uk/about/how/laws/passage-bill/lords/lrds-royal-assent |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]] |archive-date=16 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716022947/https://www.parliament.uk/about/how/laws/passage-bill/lords/lrds-royal-assent/ |url-status=live}}</ref> ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂವಿಧಾನವು ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸದೀಯ ವಿಧಿಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ ಮಾದರಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಭಿನ್ನವಾದ ಲಿಖಿತ ಮೂಲಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಮಾವೇಶಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Carter, Sarah |title=A Guide To the UK Legal System |url=http://www.llrx.com/features/uk2.htm#UK%20Legal%20System |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505115306/http://www.llrx.com/features/uk2.htm |archive-date=5 May 2012 |access-date=16 May 2006 |publisher=[[University of Kent]] at Canterbury}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ, ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವಂತಹ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂವಿಧಾನದ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ನೋಡಿ ''[[R (Miller) v Prime Minister]]'' [2019] UKSC 41 (ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ), ''[[R (UNISON) v Lord Chancellor]]'' [2017] [http://www.bailii.org/uk/cases/UKSC/2017/51.html UKSC 51] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104095357/https://www.bailii.org/uk/cases/UKSC/2017/51.html|date=4 January 2023}}, [67] ff (ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮ), ''[[R (Animal Defenders International) v Secretary of State for Culture Media and Sport]]'' [2008] UKHL 15, [48] (ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ), ''[[R v Lyons]]'' [2002] [https://www.bailii.org/uk/cases/UKHL/2002/44.html UKHL 44] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230122064021/https://www.bailii.org/uk/cases/UKHL/2002/44.html|date=22 January 2023}}, [27] (ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು).</ref> ರಾಜ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಮತ್ತು 14 ಇತರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಆಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು "ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ರಿಯಾಲ್ಮ್ಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕಿರೀಟದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅವತಾರವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು "UK ನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಮೂಲಭೂತ" ಆಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite journal |url=https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/the-constitutional-role-and-working-of-the-monarchy-in-the-united |title=The Constitutional Role and Working of the Monarchy in the United Kingdom |author=Robert Blackburn |journal=Jahrbuch des Öffentlichen Rechts der Gegenwart |series=Neue Folge |year=2022 |volume=70 |pages=181–201 |editor=O. Lepsius |editor2=A. Nußberger |editor3=C. Schönberger |editor4=C. Waldhoff |editor5=C. Walter |name-list-style=amp |publisher=Mohr Siebeck |doi=10.1628/joer-2022-0009 |s2cid=257830288 |publication-date=2 June 2022 |access-date=19 June 2023 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619174428/https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/the-constitutional-role-and-working-of-the-monarchy-in-the-united |url-status=live}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಾಜ ಸವಲತ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅಂತಹ ಅಧಿಕಾರಗಳ ವಿಲೇವಾರಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಮತದಾರರಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ ಕಿರೀಟದ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಚಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಧಿಕೃತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಗೆ "ಸಮಾಲೋಚಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಹಕ್ಕು" ಇದೆ.<ref>ಬೇಜ್ಹಾಟ್, ವಾಲ್ಟರ್ (1867). ''ದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್''. ಲಂಡನ್: ಚಾಪ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಹಾಲ್. ಪು. 103.</ref> ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ರಾಜನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ತನ್ನ ವಿಲೇವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮೀಸಲು ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ.{{Efn|ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ರಾಜನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಿರೀಟದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಉಡುಗೊರೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಗೌರವಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ, ರಾಜನು ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿಸರ್ಜನೆ ಅಥವಾ ಮುಂದೂಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದು, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ರಾಜ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಅಕ್ರಮ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು, ಇತರ ಮೀಸಲು ಅಧಿಕಾರಗಳ ಜೊತೆಗೆ.<ref>{{Cite web |url=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8885/CBP-8885.pdf |title=The Crown and the Constitution |author=David Torrance |publisher=House of Commons Library |publication-date=11 January 2023 |access-date=19 June 2023 |pages=22 |archive-date=2 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302033737/https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8885/CBP-8885.pdf |url-status=live}}</ref>}} ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite web |title=The Government, Prime Minister and Cabinet |url=http://direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073444 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921004951/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073444 |archive-date=21 September 2012 |access-date=9 March 2015 |website=Public services all in one place |publisher=[[Directgov]]}}</ref> ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಹಿರಿಯ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ, ಅವರ ಮೆಜೆಸ್ಟಿಯ ಸರ್ಕಾರವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಿವಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮೂಲಕ, ವಿಧಿಗತ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಜನಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/cabinet |title=Cabinet |author=Tim Durrant |date=25 March 2020 |publisher=Institute for Government |publication-date=25 March 2020 |access-date=4 July 2023 |archive-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704112925/https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/cabinet |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.parliament.uk/about/how/role/relations-with-other-institutions/parliament-government/ |title=Parliament and Government |publisher=UK Parliament |access-date=4 July 2023 |archive-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704112925/https://www.parliament.uk/about/how/role/relations-with-other-institutions/parliament-government/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C |title=The Monarchy and the Constitution, Chapter 3 – The Basic Constitutional Rules: Influence and the Prerogative |author=Vernon Bogdanor |year=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |publication-date=1995 |access-date=4 July 2023}}</ref> ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಟ್ರೆಷರಿಯ ಮೊದಲ ಲಾರ್ಡ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ<ref>{{Cite web |last1=Blick |first1=Andrew |last2=Jones |first2=George |date=1 January 2012 |title=The Institution of Prime Minister – History of government |url=https://history.blog.gov.uk/2012/01/01/the-institution-of-prime-minister |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |archive-date=21 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210721060401/https://history.blog.gov.uk/2012/01/01/the-institution-of-prime-minister/ |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು 1905 ರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಟ್ರೆಷರಿಯ ಮೊದಲ ಲಾರ್ಡ್ ಆಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ,<ref>{{Cite book |last=Brown |first=Jack |title=The Prime Ministers |publisher=[[Hodder & Stoughton]] |year=2020 |isbn=978-1-5293-1214-0 |editor-last=Dale |editor-first=Iain |page=303}}</ref> 1968 ರಿಂದ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವಾ ಸಚಿವ ಆಗಿ,<ref>{{Cite web |title=Minister for the Civil Service |url=https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-civil-service |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |archive-date=2 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902233116/https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-civil-service |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು 2019 ರಿಂದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಚಿವ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Woodcock |first=Andrew |date=26 July 2021 |title=Boris Johnson accused of 'cynical rebranding' after appointing himself 'Minister for the Union' |work=Independent |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/boris-johnson-minister-union-scotland-independence-referendum-snp-a9022356.html |access-date=19 July 2021 |archive-date=27 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727080405/https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/boris-johnson-minister-union-scotland-independence-referendum-snp-a9022356.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Minister for the Union |url=https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-union |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |archive-date=19 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719053618/https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-union |url-status=live}}</ref> ರಾಜನಿಂದ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಸಮಾವೇಶದಂತೆ, ಒಬ್ಬ MP, ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ, ಮತ್ತು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ನ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=October 2011 |title=The Cabinet Manual |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/60641/cabinet-manual.pdf |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |pages=7, 21 |archive-date=15 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415090557/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/60641/cabinet-manual.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last=Norton |first=Philip |title=Governing Britain: Parliament, Ministers and Our Ambiguous Constitution |publisher=[[Manchester University Press]] |year=2020 |isbn=978-1-5261-4545-1 |page=130}}</ref> 20 ಜುಲೈ 2026 ರಂತೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ನಾಯಕ ಆಂಡಿ ಬರ್ನ್ಹ್ಯಾಮ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಜರ್ಸಿ, ಗುರ್ನ್ಸಿ ಮತ್ತು ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ನ ಮೂರು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ 14 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರೀಟದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{cite book |last=Palan |first=Rolen |editor-last1=Palan |editor-first1=Rolen |editor-last2=Halperin |editor-first2=Sandra |chapter=The second British Empire and the re-emergence of global finance |chapter-url=https://books.google.com/books?id=76QyCgAAQBAJ&dq=%22British+overseas+territories%22+%22crown+dependencies%22+UK+%22British+crown%22&pg=PA48 |title=Legacies of Empire: Imperial Roots of the Contemporary Global Order |year=2015 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-10946-9 |page=48 |access-date=13 April 2024 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002212946/https://books.google.com/books?id=76QyCgAAQBAJ&dq=%22British+overseas+territories%22+%22crown+dependencies%22+UK+%22British+crown%22&pg=PA48#v=onepage&q=%22British%20overseas%20territories%22%20%22crown%20dependencies%22%20UK%20%22British%20crown%22&f=false |url-status=live}}</ref> 2026 ರ V-Dem ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವರದಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕುಸಿತವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.<ref name="j496">{{cite web | title=Democracy Report 2026, Unraveling The Democratic Era? | url=https://v-dem.net/documents/75/V-Dem_Institute_Democracy_Report_2026_lowres.pdf | access-date=2026-03-17}}</ref>{{Relevance inline|date=August 2026|discuss=ಒಂದು ದೇಶವು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗುವುದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸ್ವತಃ ಗಮನಾರ್ಹವಲ್ಲ, ಬದಲಾವಣೆಯು ಅಸಮಾನವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ದೇಶವು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಿತಿಗಿಂತ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಜಾರದಿದ್ದರೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಉದಾರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮಿಶ್ರ ಆಡಳಿತವಾಗಿ). ಅದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣವೇ? ಹೌದು ಎಂದಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲ ಎಂದಾದರೆ, UK ನ ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ಅವಲೋಕನ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹವಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಬಹುಶಃ ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು.}} ===ಚುನಾವಣೆಗಳು=== [[File:Houses of Parliament in 2022 (cropped).jpg|thumb|upright=1.25|alt=Large sand-coloured building of Gothic design beside brown river. The building has several large towers, including large clock tower.|ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಅರಮನೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಂಸತ್ತಿನ ಎರಡೂ ಸದನಗಳ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.]] ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ (ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು), ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು 650 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಫಸ್ಟ್-ಪಾಸ್ಟ್-ದಿ-ಪೋಸ್ಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ಒಬ್ಬ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯ (MP) ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="parliament.uk-2">{{Cite web |title=General elections |url=https://www.parliament.uk/about/how/elections-and-voting/general |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]]}}</ref> MP ಗಳು ಐದು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಮುಂದುವರಿಯಲು ಬಯಸಿದರೆ ಮರು-ಚುನಾವಣೆಗೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕು.<ref name="parliament.uk-2" /> ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಾರ್ಟಿ (ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಟೋರಿ ಪಾರ್ಟಿ ಅಥವಾ ಟೋರೀಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ 1920 ರ ದಶಕದಿಂದ ದೇಶದ ಪ್ರಬಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಾಗಿವೆ, ಇದು UK ಅನ್ನು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1920 ರ ದಶಕದಿಂದ ಇತರ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿವೆ, ಆದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ಸ್ ಅಥವಾ ಲೇಬರ್ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |last=Raymond |first=C |date=2016 |title=Why British Politics is Not a Two-Party System |url=https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/107735631/The_United_Kingdom_is_Not_a_Two_Party_System.pdf |website=Queen's University Belfast |access-date=3 July 2023 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709172832/https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/107735631/The_United_Kingdom_is_Not_a_Two_Party_System.pdf |url-status=live}}</ref> 2020 ರ ದಶಕವು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸವೆತ ಮತ್ತು ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=2026-05-08 |title=Sir John Curtice: Election results show politics in the UK has fragmented |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce8p4yn448vo |access-date=2026-05-09 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> === ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು === [[File:United Kingdom labelled map7 vector.svg|thumb|upright=0.8|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳು]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಕೌಂಟಿಗಳು ಅಥವಾ ಶೈರ್ಗಳಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಅವಧಿಯ ವೇಳೆಗೆ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.<ref>ಹ್ಯಾಕ್ವುಡ್ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ವಿಲಿಯಂ: ''ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ದಿ ಶೈರ್, ಬೀಯಿಂಗ್ ದಿ ಲೋರ್, ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಎವಲ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕೌಂಟಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ಸ್'' (1851)</ref> ಚುನಾಯಿತ ಮಂಡಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು, ಭಾಗಶಃ ಪ್ರಾಚೀನ ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾಯಿದೆಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು: ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ 1888 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ 1889 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ 1898 ರಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ UK ಯಾದ್ಯಂತ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಲ್ಲ,<ref>{{Cite web |last=United Nations Economic and Social Council |author-link=United Nations Economic and Social Council |date=August 2007 |title=Ninth UN Conference on the standardization of Geographical Names |url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/report%20of%209th%20uncsgn%20n0750902%20en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20091211213055/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/9th-UNCSGN-Docs/E-CONF-98-48-Add1.pdf |archive-date=11 December 2009 |access-date=21 October 2008 |publisher=UN Statistics Division}}</ref> ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಭಿನ್ನ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite book |last1=Dewart |first1=Megan |url=https://books.google.com/books?id=XW_EtwEACAAJ |title=The Scottish Legal System |date=2019 |publisher=[[Bloomsbury Academic]] |isbn=978-1-5265-0633-7 |location=London |page=57 |quote=ದಿ ಲಾಸ್ ಅಂಡ್ ಲೀಗಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್ ವೇರ್ ನಾಟ್ ಮರ್ಜ್ಡ್ ಬೈ ದಿ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ 1707. ದಸ್, ದೇ ರಿಮೇನ್ ಸೆಪರೇಟ್ 'ಲಾ ಏರಿಯಾಸ್', ವಿತ್ ಸೆಪರೇಟ್ ಕೋರ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ (ಆಸ್ ಡಸ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್), ಅಂಡ್ ಇಟ್ ಈಸ್ ನೆಸೆಸರಿ ಟು ಡಿಸ್ಟಿಂಗ್ವಿಶ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಲಾ ಅಂಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲಾ (ಅಂಡ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರಿಶ್ ಲಾ). |access-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704040048/https://books.google.com/books?id=XW_EtwEACAAJ |archive-date=4 July 2023 |url-status=live}}; {{Cite web |title=The justice system and the constitution |url=https://www.judiciary.uk/about-the-judiciary/our-justice-system/jud-acc-ind/justice-sys-and-constitution/#:~:text=The%20United%20Kingdom%20has%20three,of%20Union%201707%20and%201800. |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521180341/https://www.judiciary.uk/about-the-judiciary/our-justice-system/jud-acc-ind/justice-sys-and-constitution/ |archive-date=21 May 2023 |access-date=13 June 2023 |publisher=Courts and Tribunals Judiciary |quote=ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ತಲಾ ಒಂದು. ಇದು ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 1707 ಮತ್ತು 1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಮತ್ತು ನಂತರ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.}}</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ನಂತರ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದ ನಿರಂತರ ವಿಕಾಸವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Barlow |first=I.M. |title=Metropolitan Government |publisher=Routledge |year=1991 |isbn=978-0-415-02099-2 |location=London}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ವಿತರಣೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ವಿಭಾಗಗಳು ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Welcome to the national site of the Government Office Network |url=http://www.gos.gov.uk/national |archive-url=https://web.archive.org/web/20090606073647/http://www.gos.gov.uk/national |archive-date=6 June 2009 |access-date=3 July 2008 |publisher=Government Offices}}</ref> ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ, ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್, 1998 ರಲ್ಲಿ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೆಂಬಲದ ನಂತರ 2000 ರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತ ವಿಧಾನಸಭೆ ಮತ್ತು ಮೇಯರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=A short history of London government |url=http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421023053/http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp |archive-date=21 April 2008 |access-date=4 October 2008 |publisher=Greater London Authority}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 32 ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ, ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್, ಅಬರ್ಡೀನ್ ಮತ್ತು ಡಂಡೀ ನಗರಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, ಇದು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಆದರೆ ಕೇವಲ 200,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಚುನಾಯಿತ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಅವರಲ್ಲಿ 1,223 ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ.<ref name="political-studies-association">{{Cite web |title=STV in Scotland: Local Government Elections 2007 |url=http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222124635/http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf |archive-date=22 February 2011 |access-date=2 August 2008 |publisher=Political Studies Association}}</ref> ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 22 ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಕೌನ್ಸಿಲ್ನಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಡಿಫ್, ಸ್ವಾನ್ಸೀ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ನಗರಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಅವುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="unitary">{{Cite web |year=2014 |title=Unitary authorities |url=http://gov.wales/topics/localgovernment/local-authorities/?lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150310210146/http://gov.wales/topics/localgovernment/local-authorities/?lang=en |archive-date=10 March 2015 |access-date=9 March 2015 |publisher=Welsh Government}}</ref> ಚುನಾವಣೆಗಳು ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಫಸ್ಟ್-ಪಾಸ್ಟ್-ದಿ-ಪೋಸ್ಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="unitary" /> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 2015 ರಿಂದ 11 ಜಿಲ್ಲಾ ಕೌನ್ಸಿಲ್ಗಳಾಗಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಏಕ ಹಂಚಿಕೆ ಮತದಾನದಿಂದ ಚುನಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಅಧಿಕಾರಗಳು ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ನಾಯಿ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಶಾನಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಂತಹ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ.<ref name="Devenport">{{Cite news |last=Devenport |first=Mark |date=18 November 2005 |title=NI local government set for shake-up |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4449092.stm |access-date=15 November 2008 |archive-date=12 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081212221731/http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4449092.stm |url-status=live}}</ref> 1973 ರಿಂದ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ 26 ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಹಿಂದಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಕಾರ್ಯಾಂಗದ 2008 ರ ನಿರ್ಧಾರದ ನಂತರ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite press release |title=Foster announces the future shape of local government |date=13 March 2008 |publisher=Northern Ireland Executive |url=http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm |access-date=20 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725002254/http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm |archive-date=25 July 2008}}</ref> === ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ === [[File:Council of Nations and Regions (54059219744) (cropped).jpg|thumb|right|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೀರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಂಡಳಿ ಶೃಂಗಸಭೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು UK ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಾಲ್ಕು UK ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರಕ್ಕೆ - ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ - ಹಾಗೆಯೇ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಿದೆ, ಇವುಗಳು 1999 ರಿಂದ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Devolution of powers to Scotland, Wales and Northern Ireland |url=https://www.gov.uk/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland#devolved-administrations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718065448/https://www.gov.uk/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland#devolved-administrations |archive-date=18 July 2013 |access-date=17 April 2013 |publisher=United Kingdom Government |quote=ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಸತ್ತಿನ ಎರಡು ಸದನಗಳ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿ ಕಾರ್ಯಾಂಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ...}}; {{Cite web |title=Country Overviews: United Kingdom |url=http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100404062853/http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm |archive-date=4 April 2010 |access-date=28 March 2010 |url-status=usurped |publisher=Transport Research Knowledge Centre}}</ref> ಈ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ, ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ) ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ: ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತ ಕೌಂಟಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು.<ref>{{cite book |last1=Le Sueur |first1=Andrew |last2=Sunkin |first2=Maurice |last3=Murkens |first3=Jo Eric Khushal |title=Public Law: Text, Cases, and Materials |year=2023 |edition=5th |isbn=978-0-19-287061-2 |publisher=Oxford University Press |page=147 |url=https://books.google.com/books?id=6sLDEAAAQBAJ&dq=Le+sueur+Public+Law%C2%A0fifth+edition&pg=PR3 |access-date=13 April 2024 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002213048/https://books.google.com/books?id=6sLDEAAAQBAJ&dq=Le+sueur+Public+Law%C2%A0fifth+edition&pg=PR3#v=onepage&q=Le%20sueur%20Public%20Law%C2%A0fifth%20edition&f=false |url-status=live}}</ref> UK ಯಾದ್ಯಂತ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು "ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=The progress of devolution - Erskine May - UK Parliament |url=https://erskinemay.parliament.uk/section/4537/the-progress-of-devolution |website=erskinemay.parliament.uk |access-date=1 March 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=David Mundell speech: 20 years of Scottish devolution |url=https://www.gov.uk/government/news/david-mundell-speech-20-years-of-scottish-devolution |website=GOV.UK |access-date=1 March 2025}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸಂಹಿತೀಕರಿಸದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಷಯಗಳು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ. ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, UK ಸಂಸತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ, ಆದ್ದರಿಂದ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು, ಸೆನೆಡ್ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು.<ref>{{Cite journal |last=Burrows |first=N. |year=1999 |title=Unfinished Business: The Scotland Act 1998 |journal=The Modern Law Review |volume=62 |issue=2 |pages=241–260 [p. 249] |doi=10.1111/1468-2230.00203 |quote=UK ಸಂಸತ್ತು ಸಾರ್ವಭೌಮವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಅಧೀನವಾಗಿದೆ. ವೈಟ್ ಪೇಪರ್ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಜನರ ಸ್ಥಾಯೀಕೃತ ಇಚ್ಛೆ ಅಥವಾ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ನೋಡಬಾರದು ಆದರೆ ಅದರ ಉನ್ನತ ಕಾನೂನು ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅಧೀನತೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು. ಈ ತರ್ಕವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಶಾಸನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು...}}; {{Cite journal |last=Elliot |first=M. |year=2004 |title=United Kingdom: Parliamentary sovereignty under pressure |journal=International Journal of Constitutional Law |volume=2 |issue=3 |pages=545–627, 553–554 |doi=10.1093/icon/2.3.545 |quote=ಯೋಜನೆಗಳ ನಡುವೆ ಗಣನೀಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶವೆಂದರೆ UK ಸಂಸತ್ತು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಸನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ... ಆದರೆ "ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಈ ಅಧಿಕಾರವು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧಿಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿದೆ... ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ, ಆದ್ದರಿಂದ, ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡಬಹುದು... |doi-access=free}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ 2016 ರ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಯಿದೆ ಮತ್ತು 2017 ರ ವೇಲ್ಸ್ ಕಾಯಿದೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರ "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಶಾಶ್ವತ ಭಾಗ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Scotland Act 2016 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2016/11/part/1/crossheading/the-scottish-parliament-and-the-scottish-government#:~:text=(1)The%20Scottish%20Parliament%20and,the%20United%20Kingdom's%20constitutional%20arrangements. |website=Gov.uk |access-date=28 June 2024 |archive-date=28 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240628211304/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2016/11/part/1/crossheading/the-scottish-parliament-and-the-scottish-government#:~:text=(1)The%20Scottish%20Parliament%20and,the%20United%20Kingdom's%20constitutional%20arrangements. |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Wales Act 2017 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2017/4/section/1/enacted |access-date=13 July 2024 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002212916/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2017/4/section/1/enacted |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ಸೆನೆಡ್ಗೆ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದ�ಕೆಂದರೆ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Gamble |first=A. |year=2006 |title=The Constitutional Revolution in the United Kingdom |journal=Publius |volume=36 |issue=1 |pages=19–35 [p. 29] |doi=10.1093/publius/pjj011 |quote=ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಎರಡೂ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಸರಳ ಬಹುಮತದ ಮತದಾನದ ಮೂಲಕ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ವೆಲ್ಶ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಎರಡನ್ನೂ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳು ಅನುಮೋದಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಜನರ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮತದಾನದ ಅನುಮೋದನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವುದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಬ್ಲೇರ್ ಸರ್ಕಾರವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕ್ರಮಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಸರಳ ವ್ಯಾಯಾಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ UK ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಹೇರಿದ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Meehan |first=E. |year=1999 |title=The Belfast Agreement – Its Distinctiveness and Points of Cross-Fertilization in the UK's Devolution Programme |journal=Parliamentary Affairs |volume=52 |issue=1 |pages=19–31 [p. 23] |doi=10.1093/pa/52.1.19 |quote=[T]ಎರಡು ಸರ್ಕಾರಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎಂದರೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಮೀಕರಿಸಬಹುದಾದರೆ, ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್ ನಡುವಿನ ಅಧಿಕಾರದ ವಿತರಣೆಯು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯಗಳ ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ವಿಭಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಬಹುದು...ಒಪ್ಪಂದವು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ನ 'ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರಗಳು' 'ಪರಿಣಾಮವಿಲ್ಲದೆ' ಉಳಿದಿವೆ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಬಂಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ, ಮೀಸಲಾದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲದೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅಥವಾ ವೇಲ್ಸ್ಗಿಂತ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ವಾಪಸು ಪಡೆಯುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಬಹುದು. ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಮರುಮಾತುಕತೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. |doi-access=free}}</ref> UK ಸಂಸತ್ತು 2020 ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಒಂದು ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ಮೂರು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="UKIM" /> ==== ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ==== ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ,<ref>{{cite web |title=English devolution |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution#:~:text=After%201997%20Labour%20governments%20devolved,assembly%20were%20created%20in%202000. |publisher=Institute for Government |access-date=30 August 2024 |date=21 June 2024 |archive-date=30 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830150949/https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution#:~:text=After%201997%20Labour%20governments%20devolved,assembly%20were%20created%20in%202000. |url-status=live}}</ref> ಬದಲಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಗಳ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು 1998 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Devolution explained |url=https://www.local.gov.uk/topics/devolution/devolution-hub/devolution-explained |publisher=Local Government Association |access-date=30 August 2024 |archive-date=30 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830152450/https://www.local.gov.uk/topics/devolution/devolution-hub/devolution-explained |url-status=live}}</ref> ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು 1998 ರಲ್ಲಿ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದು ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ಗಾಗಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಎರಡು ರಾಜಕೀಯ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತ ಲಂಡನ್ ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ವಿಧಾನಸಭೆ, ಇದು ಮೇಯರ್ ಮೇಲೆ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು 2009 ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಹೊರಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಒಂದು ವಿಧದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. CA ಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತಲುಪಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಕೆಲವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |date=6 March 2023 |title=English devolution |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution |access-date=4 February 2024 |publisher=Institute for Government |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002212917/https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution |url-status=live}}</ref> ಸಂಯೋಜಿತ ಕೌಂಟಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು 2023 ರ ಲೆವೆಲ್ಲಿಂಗ್-ಅಪ್ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಪಾದನೆ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಹೊರಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳೀಯ-ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ರಚಿಸಬಹುದು: ಕೌಂಟಿ ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು.<ref>{{Cite web |date=6 April 2023 |title=Combined County Authorities – key differences to Combined Authorities |url=https://www.localgovernmentlawyer.co.uk/governance/314-governance-a-risk-articles/53464-combined-county-authorities-key-differences-to-combined-authorities |access-date=4 February 2024 |website=Local Government Lawyer |archive-date=4 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204170903/https://www.localgovernmentlawyer.co.uk/governance/314-governance-a-risk-articles/53464-combined-county-authorities-key-differences-to-combined-authorities |url-status=live}}</ref> ==== ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ==== [[File:First Minister meets Prime Minister (53840421342).jpg|thumb|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೀರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಜಾನ್ ಸ್ವಿನ್ನಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ, ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ನ ಬ್ಯೂಟ್ ಹೌಸ್ ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.]] 1999 ರಿಂದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರದ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Scottish Parliament">{{cite web |title=Devolved and Reserved Powers |url=https://www.parliament.scot/about/how-parliament-works/devolved-and-reserved-powers |website=parliament.scot |publisher=Scottish Parliament |access-date=28 December 2023 |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920053732/https://www.parliament.scot/about/how-parliament-works/devolved-and-reserved-powers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 April 1999 |title=Scotland's Parliament&nbsp;– powers and structures |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/scotland_99/the_scottish_parliament/310036.stm |access-date=21 October 2008 |archive-date=18 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070218234816/http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/scotland_99/the_scottish_parliament/310036.stm |url-status=live}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಮೂರು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಚುನಾವಣೆಗಳು, ಕ್ರೌನ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಯೋಜನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವಸತಿ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ಣ ಶಾಸಕಾಂಗ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Devolved and Reserved Matters - Visit & Learn Scottish Parliament |url=http://www.parliament.scot/visitandlearn/Education/18642.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722092046/http://www.parliament.scot/visitandlearn/Education/18642.aspx |url-status=dead |archive-date=22 July 2017 |access-date=1 March 2025 |date=22 July 2017}}</ref> 2012 ರ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಯಿದೆ ಮತ್ತು 2016 ರ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆಲವು ತೆರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಗಳು, ಉದ್ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸಿದ ಆದಾಯದ ಮೇಲೆ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯ ಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಭೂ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಹಿವಾಟು ತೆರಿಗೆ, ಭೂತುಂಬುವ ತೆರಿಗೆ, ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆ ಸುಂಕ, ವಿಮಾನ ನಿರ್ಗಮನ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ರೆವೆನ್ಯೂ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಹಾಗೆಯೇ ಶಕ್ತಿ ಜಾಲದ ಅಂಶಗಳು, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ, ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಪರವಾನಗಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name="Devolved Matters in Scotland">{{cite web |url=https://www.gov.scot/about/what-the-government-does/ |title=What the Scottish Government does |publisher=Scottish Government |access-date=8 August 2019 |archive-date=8 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708045359/https://www.gov.scot/about/what-the-government-does/ |url-status=live}}</ref><ref name="Scottish Parliament" /> ಆರ್ಥಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಅಧಿಕಾರವು 2020 ರಲ್ಲಿ UK ಸಂಸತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಒಂದು ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.{{refn|name=UKIM|<ref name="Keating21">{{Cite journal |last=Keating |first=Michael |date=2 February 2021 |title=Taking back control? Brexit and the territorial constitution of the United Kingdom |journal=[[Journal of European Public Policy]] |location=Abingdon |publisher=[[Taylor & Francis]] |volume=28 |issue=4 |pages=6–7 |doi=10.1080/13501763.2021.1876156 |quote=ಯುಕೆ ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆಯು ನಾಲ್ಕು ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಾದ್ಯಂತ ಪರಸ್ಪರ ಮಾನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಇವುಗಳು EU ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಸಲಾದ ವಿನಾಯಿತಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿವೆ. ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ನಂತರವೇ, ಮಸೂದೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲ ಮತ್ತು ಬದ್ಧವಲ್ಲದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು (ಸೆವೆಲ್ ಸಮಾವೇಶಕ್ಕೆ ಸಮಾನ) ವಿನಾಯಿತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರಗಳು ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಥವಾ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬ ಅಂಶದಿಂದ ಇವು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. |hdl-access=free |hdl=1814/70296 |s2cid=234066376}}</ref><ref name="KenMcEw21">{{Cite journal |last1=Kenny |first1=Michael |author-link=Michael Kenny (political scientist) |last2=McEwen |first2=Nicola |author-link2=Nicola McEwen |date=1 March 2021 |title=Intergovernmental Relations and the Crisis of the Union |journal=Political Insight |publisher=[[SAGE Publishing]] |volume=12 |issue=1 |pages=12–15 |doi=10.1177/20419058211000996 |quote=ಆ ಹಂತದ ಜಂಟಿ ಕೆಲಸವು ಜಾನ್ಸನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ ಯುಕೆ ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು...ಕಾಯಿದೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. |doi-access=free |s2cid=232050477}}</ref><ref name="WolffeDevol">{{Cite journal |last=Wolffe |first=W James |author-link=James Wolffe |date=7 April 2021 |title=Devolution and the Statute Book |url=https://academic.oup.com/slr/advance-article/doi/10.1093/slr/hmab003/6213886 |journal=[[Statute Law Review]] |location=Oxford |publisher=[[Oxford University Press]] |doi=10.1093/slr/hmab003 |access-date=18 April 2021 |quote=ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಸೂದೆ - ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೆ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ತಮ್ಮ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕತೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮಸೂದೆ; ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗಿಂತ EU ಕಾನೂನು ಅಥವಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ 4 ಮತ್ತು 6 ನೇ ವಿಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳು...ಯುಕೆ ಸಂಸತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (ವಾಪಸಾತಿ ಒಪ್ಪಂದ) ಕಾಯಿದೆ 2020 ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆ 2020 ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲೂ ಮೂರು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದಿದ್ದರೂ ಸಹ. |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421145355/https://academic.oup.com/slr/advance-article/doi/10.1093/slr/hmab003/6213886 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref><ref name="Wincott21">{{Cite journal |last1=Wincott |first1=Daniel |author-link=Daniel Wincott |last2=Murray |first2=C. R. G. |last3=Davies |first3=Gregory |date=17 May 2021 |title=The Anglo-British imaginary and the rebuilding of the UK's territorial constitution after Brexit: unitary state or union state? |journal=Territory, Politics, Governance |location=Abingdon/Brighton |publisher=[[Taylor & Francis]]; [[Regional Studies Association]] |volume=10 |issue=5 |pages=696–713 |doi=10.1080/21622671.2021.1921613 |quote=ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅದು ಬದಲಾಯಿಸಿದ EU ಏಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಭರವಸೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ. ಮೊದಲ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪುಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ ಲಾರ್ಡ್ ಹೋಪ್, ಶಾಸನದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಎದುರಿಸುವಂತೆ ಕಂಡರು: 'ಈ ಸಂಸತ್ತು ತನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನವು ಅತ್ಯಗತ್ಯ'. |doi-access=free}}</ref><ref name="DouganMcEwen20">{{Cite report |url=https://www.centreonconstitutionalchange.ac.uk/publications/uk-and-internal-market-devolution-and-union |title=UK and the Internal Market, Devolution and the Union |last1=Dougan |first1=Michael |last2=Hayward |first2=Katy |date=2020 |publisher=[[University of Edinburgh]]; [[University of Aberdeen]] |pages=2–3 |last3=Hunt |first3=Jo |last4=McEwen |first4=Nicola |last5=McHarg |first5=Aileen |last6=Wincott |first6=Daniel |author-link=Michael Dougan |author-link2=Katy Hayward |access-date=16 October 2020 |author-link4=Nicola McEwen |author-link6=Daniel Wincott |department=Centre on Constitutional Change |archive-date=18 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018185830/https://www.centreonconstitutionalchange.ac.uk/publications/uk-and-internal-market-devolution-and-union |url-status=live}}</ref><ref name="Dougan20Brief">{{Cite report |url=https://www.liverpool.ac.uk/media/livacuk/law/2-research/eull/UKIM,Briefing,Paper,-,Prof,Michael,Dougan,15,September,2020.pdf |title=Briefing Paper. United Kingdom Internal Market Bill: Implications for Devolution |last=Dougan |first=Michael |date=2020 |publisher=[[University of Liverpool]] |location=Liverpool |pages=4–5 |author-link=Michael Dougan |access-date=15 October 2020 |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026161836/https://www.liverpool.ac.uk/media/livacuk/law/2-research/eull/UKIM,Briefing,Paper,-,Prof,Michael,Dougan,15,September,2020.pdf |url-status=live}}</ref><ref name="DouHu22">{{cite journal |last1=Dougan |first1=Michael |last2=Hunt |first2=Jo |last3=McEwen |first3=Nicola |last4=McHarg |first4=Aileen |author-link1=Michael Dougan |author-link3=Nicola McEwen |title=Sleeping with an Elephant: Devolution and the United Kingdom Internal Market Act 2020 |journal=[[Law Quarterly Review]] |date=2022 |url=https://dro.dur.ac.uk/35167/ |location=London |publisher=[[Sweet & Maxwell]] |ssrn=4018581 |via=Durham Research Online |access-date=4 March 2022 |quote=ಕಾಯಿದೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಿತ – ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಹಾನಿಕಾರಕ – ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ...ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ನಂತರ ಇದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಶಾಸನದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದು ಎಂಬ ಅಂಶವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ...ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ, ಇದು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಕ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು UK ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಮಾಡುವ ಆಯ್ಕೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. |issn=0023-933X |archive-date=2 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220802185022/https://dro.dur.ac.uk/35167/ |url-status=live}}</ref>}} ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯ (SNP) ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿದೆ,<ref>{{cite web |title=Humza Yousaf's precarious position puts the SNP – and Scotland – at a crossroads |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/comment/humza-yousaf-snp-scotland-crossroads |website=Institute for Government |access-date=26 April 2024 |date=26 April 2024 |archive-date=26 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426221203/https://www.instituteforgovernment.org.uk/comment/humza-yousaf-snp-scotland-crossroads |url-status=live}}</ref> ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಾನ್ ಸ್ವಿನ್ನಿ, SNP ಯ ನಾಯಕ. 2014 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆಯಿತು, 55.3 ಪ್ರತಿಶತ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು 44.7 ಪ್ರತಿಶತ ಪರವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದವು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 32 ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಚುನಾಯಿತ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಅವರಲ್ಲಿ 1,223 ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ.<ref name="political-studies-association" /> ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದೆ. ಇದು 129 ಚುನಾಯಿತ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಿಂದ (MSPs) ಕೂಡಿದೆ. ಇದು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಕಾನೂನು ರಚನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳು, ಸಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಶಾಸನದ ಯಾವುದೇ ತುಣುಕನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Devolved Matters in Scotland"/> ==== ವೇಲ್ಸ್ ==== 1999 ರಿಂದ ವೇಲ್ಸ್ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸೆನೆಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆನೆಡ್ಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2026 ರವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸದಸ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದವು, ನಂತರ ಮತದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ ಪಟ್ಟಿ ಅನುಪಾತದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 60 ರಿಂದ 96 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಇದು 16 ಆರು-ಸದಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸೆನೆಡ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೀಮಿತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=9 April 1999 |title=Structure and powers of the Assembly |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/wales_99/the_welsh_assembly/309033.stm |access-date=21 October 2008 |archive-date=7 February 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040207162926/http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/wales_99/the_welsh_assembly/309033.stm |url-status=live}}</ref> ಇದು ಸೆನೆಡ್ ಸಿಮ್ರು ಕಾಯಿದೆಗಳ ಮೂಲಕ UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮೀಸಲಿರದ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡಬಹುದು. ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ಲೈಡ್ ಸಿಮ್ರು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ, ರುನ್ ಅಪ್ ಐಯೋರ್ವರ್ತ್ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 22 ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಕೌನ್ಸಿಲ್ನಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ==== ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ==== ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ವರೂಪವು 1998 ರ ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಇದು ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಸಂಘರ್ಷದ 30-ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು. ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಆ ವರ್ಷ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಧಾನಸಭೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Good Friday Agreement: What is it? |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-61968177 |website=BBC News |date=3 April 2023 |access-date=11 April 2024 |archive-date=15 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515131233/https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-61968177 |url-status=live}}</ref> ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಏಕ ಹಂಚಿಕೆ ಮತದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಸಭೆಯು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಹೋಲುವ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web |date=8 May 2019 |title=Devolution of powers to Scotland, Wales and Northern Ireland |url=https://www.gov.uk/guidance/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland |access-date=11 June 2024 |website=GOV.UK |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307093336/https://www.gov.uk/guidance/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland |url-status=live}}</ref> ಕಾರ್ಯಾಂಗವು ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ದ್ವಿರಾಜ್ಯದಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="northernireland1">{{Cite web |date=25 September 2015 |title=Your Executive |url=https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive |publisher=Northern Ireland Executive |access-date=14 August 2016 |archive-date=21 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821135048/https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive |url-status=live}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಉಪ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಯುಕ್ತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |title=Stormont: Why were NI leaders given unequal job titles? |work=BBC News |date=15 May 2022 |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-61393736 |access-date=2 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202190001/https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-61393736 |archive-date=2 February 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=Northern Ireland Executive: Ministerial Code |date=28 September 2015 |url=https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive/ministerial-code |access-date=2 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202191115/https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive/ministerial-code |archive-date=2 February 2024}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 2015 ರಿಂದ 11 ಮಂಡಳಿಗಳ ನಡುವೆ ಸೀಮಿತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Devenport" /> === ವಿದೇಶಿ ಸಂಬಂಧಗಳು === [[File:Trump-Starmer bilateral 2025-02-27-16-07.jpg|thumb|right|ಯುಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೀರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಕೈಕುಲುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಯುಕೆ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ "ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧವನ್ನು" ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಟೋ, ಆಕಸ್, ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್, ಜಿ7, ಜಿ20, OECD, WTO, ಯುರೋಪ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮತ್ತು OSCE ಗಳ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=May |first=Theresa |author-link=Theresa May |date=29 March 2017 |title=Prime Minister's letter to Donald Tusk triggering Article 50 |url=https://www.gov.uk/government/publications/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50 |via=Gov.uk |access-date=19 June 2017 |archive-date=5 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170605184239/https://www.gov.uk/government/publications/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50 |url-status=live}}</ref> ಇದು 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅವಕಾಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. UK ಗಣನೀಯ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.<ref name="PaulWirtz2004">{{cite book |last1=Paul |first1=T.V. |url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA59 |title=Balance of Power: Theory and Practice in the 21st century |last2=Wirtz |first2=James |last3=Fortmann |first3=Michel |date=2004 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-5017-2 |page=59}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 May 2012 |title=United Kingdom country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-18023389 |access-date=6 July 2025 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=3 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103160059/https://www.bbc.com/news/world-europe-18023389 |url-status=live }}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ "ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧವನ್ನು" ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ - "ಎಂಟೆಂಟೆ ಕಾರ್ಡಿಯಾಲ್" - ಮತ್ತು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಮಾಣು ಆಯುಧ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ;<ref>{{Cite web |last=Swaine |first=Jon |date=13 January 2009 |title=Barack Obama presidency will strengthen special relationship, says Gordon Brown |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/4226246/Barack-Obama-presidency-will-strengthen-special-relationship-says-Gordon-Brown.html |url-access=subscription |access-date=30 May 2011 |website=The Telegraph |publication-place=[[London]] |archive-date=4 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704192159/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/4226246/Barack-Obama-presidency-will-strengthen-special-relationship-says-Gordon-Brown.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Kirchner |first1=Emil Joseph |title=Global Security Governance: Competing Perceptions of Security in the 21st century |last2=Sperling |first2=James |publisher=[[Routledge]] |year=2007 |isbn=978-0-415-39162-7 |edition=illustrated |location=London |page=100}}</ref> ಆಂಗ್ಲೋ-ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಬದ್ಧವಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮೈತ್ರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. UK ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ; ಎರಡು ದೇಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಯಾಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಐರಿಶ್ ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಸಮ್ಮೇಳನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಐರಿಶ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮೂಲಕ ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟನ್ನ ಜಾಗತಿಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವವು ಅದರ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳು, ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಗಳು, ಅಧಿಕೃತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನೆರವು ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತಷ್ಟು ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=The Committee Office, House of Commons |date=19 February 2009 |title=DFID's expenditure on development assistance |url=http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200809/cmselect/cmintdev/220/22007.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130112222226/http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200809/cmselect/cmintdev/220/22007.htm |archive-date=12 January 2013 |access-date=28 April 2013 |publisher=UK Parliament}}</ref> === ಮಿಲಿಟರಿ === [[File:United Kingdom overseas military installations and operations.png|thumb|upright=1.4| {{Legend|#0000FF|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ವಿದೇಶಿ ಮಿಲಿಟರಿ ನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಘಟಕಗಳು}} {{Legend|#F0002B|2000 ರಿಂದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು: ಪಲ್ಲಿಸರ್ (ಸಿಯೆರಾ ಲಿಯೋನ್); ಹೆರಿಕ್ (ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ); ಎಂಡ್ಯೂರಿಂಗ್ ಫ್ರೀಡಮ್ (ಹಾರ್ನ್ ಆಫ್ ಆಫ್ರಿಕಾ); ಟೆಲಿಕ್ (ಇರಾಕ್); ಎಲ್ಲಾಮಿ (ಲಿಬಿಯಾ); ಮತ್ತು ಶೇಡರ್ (ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಇರಾಕ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಲೆವಂಟ್).}}]] ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಮೂರು ವೃತ್ತಿಪರ ಸೇವಾ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: ರಾಯಲ್ ನೇವಿ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಮರೀನ್ಸ್ (ನೌಕಾ ಸೇವೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ), ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್.<ref>{{Cite web |title=Ministry of Defence |url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/Home |access-date=21 February 2012 |publisher=Ministry of Defence |archive-date=19 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120219194140/http://mod.uk/DefenceInternet/Home/ |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಮಾಂಡರ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ ಆಗಿದ್ದು, ಪಡೆಗಳ ಸದಸ್ಯರು ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=30 March 2012 |title=Speaker addresses Her Majesty Queen Elizabeth II |url=http://www.parliament.uk/business/news/2012/march/speaker-addresses-hm-the-queen |access-date=28 April 2013 |publisher=UK Parliament |archive-date=1 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501221305/http://www.parliament.uk/business/news/2012/march/speaker-addresses-hm-the-queen/ |url-status=live}}</ref> ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ, UK ನ ಜಾಗತಿಕ ಭದ್ರತಾ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿ ಕಾಯುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವು ನ್ಯಾಟೋ (ಮೈತ್ರಿ ವೇಗದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ದಳ ಸೇರಿದಂತೆ), ಐದು ಶಕ್ತಿಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ರಿಂಪ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮೈತ್ರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಾಗಿವೆ. ವಿದೇಶಿ ಸೇನಾ ನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅಸೆನ್ಶನ್ ದ್ವೀಪ, ಬಹ್ರೈನ್, ಬೆಲೀಜ್, ಬ್ರೂನೈ, ಕೆನಡಾ, ಸೈಪ್ರಸ್, ಡಿಯಾಗೋ ಗಾರ್ಸಿಯಾ, ಫಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಜರ್ಮನಿ, ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್, ಕೀನ್ಯಾ, ಒಮಾನ್, ಖತಾರ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಾಪುರ ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=House of Commons Hansard |url=https://publications.parliament.uk/cgi-bin/newhtml_hl?DB=semukparl&STEMMER=en&WORDS=raf%20diego%20garcia&ALL=RAF&ANY=&PHRASE=%22Diego%20Garcia%20%22&CATEGORIES=&SIMPLE=&SPEAKER=&COLOUR=red&STYLE=s&ANCHOR=50221w33.html_spnew0&URL=/pa/cm200405/cmhansrd/vo050221/text/50221w33.htm#50221w33.html_spnew0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090309114107/http://www.publications.parliament.uk/cgi-bin/newhtml_hl?DB=semukparl&STEMMER=en&WORDS=raf%20diego%20garcia&ALL=RAF&ANY=&PHRASE=%22Diego%20Garcia%20%22&CATEGORIES=&SIMPLE=&SPEAKER=&COLOUR=red&STYLE=s&ANCHOR=50221w33.html_spnew0&URL=%2Fpa%2Fcm200405%2Fcmhansrd%2Fvo050221%2Ftext%2F50221w33.htm#50221w33.html_spnew0 |archive-date=9 March 2009 |access-date=23 October 2008 |publisher=UK Parliament}}; {{Cite web |title=House of Commons Hansard Written Answers for 17 Jun 2013 (pt 0002) |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201314/cmhansrd/cm130617/text/130617w0002.htm#13061746000236 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150214025754/http://www.publications.parliament.uk/pa/cm201314/cmhansrd/cm130617/text/130617w0002.htm#13061746000236 |archive-date=14 February 2015 |access-date=4 March 2015 |publisher=Publications.parliament.uk}}</ref> ಸ್ಟಾಕ್ಹೋಮ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ<ref>{{Cite web |date=April 2026|title=Trends in Military Expenditure 2025|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf#page=2|access-date=31 May 2026|publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref> ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ,<ref>{{Cite web |title=The Military Balance 2026: Global defence spending|url=https://www.iiss.org/publications/the-military-balance/2026/the-military-balance-2026/global-defence-spending/|access-date=2026-05-31|website=IISS|language=en}}</ref> UK 2025 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಆರನೇ-ಅಥವಾ ಐದನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಿಲಿಟರಿ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. 2024 ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ರಕ್ಷಣಾ ವೆಚ್ಚವು ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದ 2.3 ಪ್ರತಿಶತ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Rishi Sunak vows to boost UK defence spending to 2.5% of GDP by 2030 |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-68880171 |access-date=24 April 2024 |publisher=BBC News |date=24 April 2024 |archive-date=23 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240423233438/https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-68880171 |url-status=live}}</ref> ಶೀತಲ ಸಮರದ ಅಂತ್ಯದ ನಂತರ, ರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿಯು "ಅತ್ಯಂತ ಬೇಡಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು" ಮೈತ್ರಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಊಹೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>''UK 2005: ದಿ ಆಫಿಷಿಯಲ್ ಇಯರ್ಬುಕ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಅಂಡ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್''. ಆಫೀಸ್ ಫಾರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್. ಪು. 89.</ref> === ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯ === <!-- Copyedit done to here --> [[File:Middlesex Guildhall (cropped).jpg|thumb|ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಅಂತಿಮ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಒಂದೇ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ 1706 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದವು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="Acts of Union 1707" /> UK ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನು, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಕಾನೂನು. 2009 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಹೊಸ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು, ಇದು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ನ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=1 October 2009 |title=UK Supreme Court judges sworn in |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8283939.stm |access-date=6 October 2009 |archive-date=7 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200207160453/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8283939.stm |url-status=live}}; {{Cite web |date=July 2003 |title=Constitutional reform: A Supreme Court for the United Kingdom |url=http://www.dca.gov.uk/consult/supremecourt/supreme.pdf |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20090117132005/http://www.dca.gov.uk/consult/supremecourt/supreme.pdf |archive-date=17 January 2009 |access-date=13 May 2013 |publisher=Department for Constitutional Affairs}}</ref> ಪ್ರಿವಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸಮಿತಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನಂತೆಯೇ ಅದೇ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಹಲವಾರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ದೇಶಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Role of the JCPC |url=http://www.jcpc.uk/about/role-of-the-jcpc.html |access-date=28 April 2013 |publisher=Judicial Committee of the Privy Council |archive-date=14 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140114165910/http://www.jcpc.uk/about/role-of-the-jcpc.html |url-status=live}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾನೂನು ಎರಡೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು (ಅಥವಾ ಮಾದರಿ ಕಾನೂನು) ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite book |last=Bainham |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=AF303DEl0MkC&pg=PA298 |title=The international survey of family law: 1996 |publisher=Martinus Nijhoff |year=1998 |isbn=978-90-411-0573-8 |location=The Hague |page=298 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141743/https://books.google.com/books?id=AF303DEl0MkC&pg=PA298#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> ಇದು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Common Law |url=https://www.britannica.com/topic/common-law |access-date=27 May 2024 |publisher=Britannica |date=19 May 2024 |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506134920/https://www.britannica.com/topic/common-law |url-status=live}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ಹಿರಿಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಹೈ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಕ್ರೌನ್ ಕೋರ್ಟ್ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=The Australian courts and comparative law |url=http://www.alpn.edu.au/node/66 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130414202207/http://alpn.edu.au/node/66 |archive-date=14 April 2013 |access-date=9 March 2015 |publisher=Australian Law Postgraduate Network}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಕಾನೂನು ಸಾಮಾನ್ಯ-ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಿವಿಲ್-ಕಾನೂನು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಮಿಶ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಸೆಷನ್<ref>{{Cite web |title=Court of Session&nbsp;– Introduction |url=http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080731094308/http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp |archive-date=31 July 2008 |access-date=8 March 2015 |publisher=Scottish Courts}}</ref> ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಹೈ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಷಿಯರಿ ಆಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=High Court of Justiciary&nbsp;– Introduction |url=http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080912204821/http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp |archive-date=12 September 2008 |access-date=9 March 2015 |publisher=Scottish Courts}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=House of Lords&nbsp;– Practice Directions and Standing Orders Applicable to Civil Appeals |url=https://publications.parliament.uk/pa/ld199697/ldinfo/ld08judg/bluebook/bluebk03.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206120915/http://www.publications.parliament.uk/pa/ld199697/ldinfo/ld08judg/bluebook/bluebk03.htm |archive-date=6 December 2013 |access-date=8 March 2015 |publisher=UK Parliament}}</ref> ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕೆಲವು ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಶಿಕ್ಷೆ ದರಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಳಂಬಗಳಿಂದ ಗುಣಲಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="s576">{{cite journal | last1=Lovett | first1=Jo | last2=Hales | first2=Gavin | last3=Kelly | first3=Liz | last4=Khan | first4=Aneela | last5=Hardiman | first5=Margaret | last6=Trott | first6=Louise | title=What can We Learn from Police Data About Timeliness in Rape and Serious Sexual Offence Investigations in England and Wales? | journal=International Criminology | volume=2 | issue=3 | date=2022 | issn=2662-9976 | doi=10.1007/s43576-022-00069-8 | pages=286–298| pmc=9527390 }}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧವು 1981 ಮತ್ತು 1995 ರ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಆ ಉತ್ತುಂಗದಿಂದ 1995 ರಿಂದ 2015 ರವರೆಗೆ ದಾಖಲಾದ ಅಪರಾಧದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ 66% ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_419450.pdf |title=Crime in England and Wales, Year Ending June 2015 |publisher=Office for National Statistics |website=UK Government Web Archive |access-date=16 March 2023 |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316221317/https://webarchive.nationalarchives.gov.uk/ukgwa/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_419450.pdf |url-status=bot: unknown}}</ref> UK ಅಪರಾಧ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ. UK ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನುಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ವೇತನ, ಕನಿಷ್ಠ 28 ದಿನಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ರಜೆ, ಪೋಷಕ ರಜೆ, ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಅನಾರೋಗ್ಯ ವೇತನ ಮತ್ತು ಪಿಂಚಣಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಉದ್ಯೋಗ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತವೆ. ಸಲಿಂಗ ವಿವಾಹವು 2014 ರಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 2020 ರಿಂದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ.<ref>{{cite web |last1=Wratten |first1=Marcus |title=Tom Allen to host vital new BBC show marking 10th anniversary of same-sex marriage |url=https://www.thepinknews.com/2023/07/03/tom-allen-bbc-my-big-gay-wedding-same-sex-marriage/ |website=PinkNews |date=3 July 2023 |access-date=2 September 2023 |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902195143/https://www.thepinknews.com/2023/07/03/tom-allen-bbc-my-big-gay-wedding-same-sex-marriage/ |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ LGBT ಸಮಾನತೆಯು ಆಧುನಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=5 June 2023 |title=The 203 Worst (& Safest) Countries for LGBTQ+ Travel in 2023 |url=https://www.asherfergusson.com/lgbtq-travel-safety/ |access-date=20 August 2023 |website=Asher & Lyric |archive-date=10 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210910063408/https://www.asherfergusson.com/lgbtq-travel-safety/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=R. Flores |first1=Andrew |title=Social Acceptance of LGBTI People in 175 Countries and Locations |url=https://williamsinstitute.law.ucla.edu/publications/global-acceptance-index-lgbt/ |website=Williams Institute |access-date=11 September 2023 |archive-date=13 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230913091254/https://williamsinstitute.law.ucla.edu/publications/global-acceptance-index-lgbt/ |url-status=live}}</ref> EU ಅನ್ನು ತೊರೆದ ನಂತರ UK-EU ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಾಲೋಚನೆಯು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ವಿಫಲವಾದರೆ, ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷವು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯನ್ನು ವಿನಂತಿಸಬಹುದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೀಸ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ PCA ನಲ್ಲಿ.<ref name="commission.europa.eu" /><ref>{{Cite web |title=Disputes under the Trade and Cooperation Agreement |date=November 2021 |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/disputes-trade-and-cooperation-agreement |access-date=26 January 2025 |publisher=Institute for Government}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sandeel fishing ban to remain in place |date=2 May 2025 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckgrwxxzxkjo |website=BBC |access-date=4 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504203005/https://www.bbc.com/news/articles/ckgrwxxzxkjo |archive-date=4 May 2025}}</ref> EU-UK ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದವು UK ಮತ್ತು EU ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಂತೆ 'ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸದ್ಭಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ' ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Good Faith in Public Law |date=20 January 2022 |url=https://www.law.ox.ac.uk/news/2022-01-20-good-faith-public-law |website=ox.ac.uk |access-date=13 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513165454/https://www.law.ox.ac.uk/news/2022-01-20-good-faith-public-law |archive-date=13 May 2025}}</ref> ವಿಂಡ್ಸರ್ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, EU ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಷಯಗಳು ECJ ಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಸ್ಟಾರ್ಮಾಂಟ್ ಬ್ರೇಕ್ ಹೊಸ EU ನಿಯಮಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬರುವುದನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[File:Bank junction - 2020-09-20 (2).jpg|thumb|ಬ್ಯಾಂಕ್ ಜಂಕ್ಷನ್ ನಿಂದ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ಕ್ಷಿತಿಜ. ಲಂಡನ್ ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Yanatma |first=Servet |date=16 March 2024 |title=Europe's top financial centres: Where's best to do business? |url=https://www.euronews.com/business/2024/03/16/europes-top-financial-centres-wheres-best-to-do-business |access-date=16 August 2025 |publisher=[[Euronews]] |quote=ಯುಎಸ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಂಬರ್ ಒನ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ, ಲಂಡನ್ ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.}}</ref>]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅತ್ಯಂತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Thane |first1=Pat |year=2019 |title=The Origins of the British Welfare State |journal=The Journal of Interdisciplinary History |volume=50 |issue=3 |pages=427–433 |doi=10.1162/jinh_a_01448 |s2cid=208223636 |doi-access=free}}</ref><ref name="ftms">{{cite web |last1=Griffiths |first1=Alan |last2=Wall |first2=Stuart |date=16 July 2011 |title=Applied Economics |url=http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620120524/http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |archive-date=20 June 2013 |access-date=25 September 2014}}</ref> 2025 ರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ನಾಮಮಾತ್ರ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದೊಂದಿಗೆ (GDP) £2.819 ಟ್ರಿಲಿಯನ್,<ref name="IMFWEO.UK" /> ಇದು ವಿಶ್ವದ ಐದನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿದೆ. ಅದರ ಕರೆನ್ಸಿ, ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್, ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿ-ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುವ ಕರೆನ್ಸಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೀಸಲು ಕರೆನ್ಸಿ ಆಗಿದೆ, ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್, ಯುರೋ ಮತ್ತು ಯೆನ್ ನ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=World Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves |url=https://data.imf.org/regular.aspx?key=41175 |access-date=10 October 2021 |website=IMF Data |archive-date=12 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160512202858/https://data.imf.org/regular.aspx?key=41175 |url-status=live}}</ref> ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ತನ್ನ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸದ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ ಔಪಚಾರಿಕ ಪುನರ್ ನಾಮಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾಮಮಾತ್ರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 2022 ರಿಂದ UK ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರ<ref>{{Cite web |title=Exports of goods and services (BoP, current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.GNFS.CD?end=2024&most_recent_value_desc=true |access-date=22 September 2025 |website=[[World Bank]]}}</ref> ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಮದುದಾರ<ref>{{Cite web |title=Imports of goods and services (current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NE.IMP.GNFS.CD?most_recent_value_desc=true |access-date=22 September 2025 |website=[[World Bank]] |archive-date=13 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913065521/https://data.worldbank.org/indicator/NE.IMP.GNFS.CD?most_recent_value_desc=true |url-status=live }}</ref> ಆಗಿದೆ. [[OECD]] ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಆದಾಯ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ,<ref>{{Cite web |last1=Francis-Devine |first1=Brigid |title=House of Commons Research Briefing on Income inequality in the UK. |url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-7484/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210104536/https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-7484/ |archive-date=10 February 2022 |access-date=1 July 2023 |website=UK Parliament}}</ref><ref>{{Cite web |title=Inequality – Income inequality – OECD Data |url=http://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629183322/https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |archive-date=29 June 2023 |access-date=3 July 2023 |website=theOECD}}</ref> UK ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ HDI ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಸಮಾನತೆಗೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಿದಾಗ. 2025 ರಂತೆ UK ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವು 4.7% ಆಗಿದೆ<ref>{{Cite web |last1=Labiak |first1=Mitchell |last2=Smith |first2=Oliver |date=17 July 2025 |title=UK jobs market weakens as unemployment rate rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cg754negn75o |access-date=25 September 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB |archive-date=15 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250915184829/https://www.bbc.com/news/articles/cg754negn75o |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ನೈಜ GDP ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು 1.1% ಆಗಿದೆ.<ref name="f919">{{cite web | title=GDP quarterly national accounts, UK | website=Office for National Statistics | date=2026 | url=https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/bulletins/quarterlynationalaccounts/octobertodecember2025 | access-date=2026-04-24}}</ref> ಎಚ್ಎಮ್ ಟ್ರೆಜರಿ, ಟ್ರೆಜರಿ ಚಾನ್ಸೆಲರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ. ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಲಾಖೆ ವ್ಯಾಪಾರ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ UK ನ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ನೋಟುಗಳು ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿನ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನೋಟುಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮೀಸಲು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಷರತ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. === ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳು === [[File:Bank-of-England.jpg|thumb|ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಧುನಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.]] [[File:British Airways Concorde G-BOAC 03.jpg|thumb|ಕಾಂಕಾರ್ಡ್ ಒಂದು ಸುಪರ್ಸಾನಿಕ್ ವಿಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ದಾಟುವ ಹಾರಾಟದ ಸಮಯವನ್ನು 8 ಗಂಟೆಗಳಿಂದ 3.5 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=Celebrating Concorde |url=https://www.britishairways.com/en-gb/information/about-ba/history-and-heritage/celebrating-concorde |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317103939/https://www.britishairways.com/en-gb/information/about-ba/history-and-heritage/celebrating-concorde |archive-date=17 March 2023 |access-date=30 March 2023}}</ref>]] ಸೇವಾ ವಲಯವು 2023 ರಲ್ಲಿ UK ನ GVA ಯ ಸುಮಾರು 80 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Hutton |first=Georgina |date=3 October 2024 |title=Industries in the UK |url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-8353/ |access-date=19 May 2025 |website=UK Parliament: House of Commons Library |archive-date=7 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007134640/https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-8353/ |url-status=live }}</ref> 2023 ರಂತೆ ಇದು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೇವೆಗಳ ರಫ್ತುದಾರ<ref>{{Cite web |title=Service exports (BoP, current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.NFSV.CD?most_recent_value_desc=true&year_high_desc=false |access-date=19 May 2025 |website=World Bank Open Data |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317140633/https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.NFSV.CD?most_recent_value_desc=true&year_high_desc=false |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು 2024 ರಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಿವ್ವಳ ರಫ್ತುದಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=15 January 2025 |title=UK leads world in financial services trade surplus |url=https://www.thecityuk.com/news/uk-leads-world-in-financial-services-trade-surplus/ |access-date=2 June 2025 |website=TheCityUK |language=en}}</ref> ಲಂಡನ್ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ, 2022 ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ವಹಿವಾಟಿನ 37.8 ಪ್ರತಿಶತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=30 September 2025 |title=BIS Triennial Survey of Foreign Exchange and Over-The-Counter Interest Rate Derivatives Markets in April 2025 – UK Data |url=https://www.bankofengland.co.uk/news/2025/september/bis-triennial-survey-of-foreign-exchange-and-over-the-counter-interest-rate-derivatives-markets |access-date=7 December 2025 |publisher=Bank of England}}</ref> ಇದು ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |last=Florida |first=Richard |date=16 March 2017 |title=The Economic Power of Cities Compared to Nations |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-16/top-metros-have-more-economic-power-than-most-nations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308074221/https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-16/top-metros-have-more-economic-power-than-most-nations |archive-date=8 March 2024 |access-date=22 February 2024 |website=Bloomberg}}</ref> ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಜೊತೆಗೆ, ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮಗ್ರವಾದ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=World Cities 2024 |url=https://gawc.lboro.ac.uk/gawc-worlds/the-world-according-to-gawc/world-cities-2024/ |access-date=21 September 2025 |website=GaWC |language=en-US |archive-date=3 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703071437/https://gawc.lboro.ac.uk/gawc-worlds/the-world-according-to-gawc/world-cities-2024/ |url-status=live }}</ref> ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, 2025 ರ ಜಾಗತಿಕ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದೆ.<ref name="www.longfinance.net">{{Cite web |title=GFCI 36 Rank - Long Finance |url=https://www.longfinance.net/programmes/financial-centre-futures/global-financial-centres-index/gfci-36-explore-the-data/gfci-36-rank/ |access-date=19 May 2025 |website=www.longfinance.net |archive-date=25 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925155927/https://www.longfinance.net/programmes/financial-centre-futures/global-financial-centres-index/gfci-36-explore-the-data/gfci-36-rank/ |url-status=live }}</ref> ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್, UK ನ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರ, ಅದೇ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 29 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದೆ.<ref name="www.longfinance.net" /> UK ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯವು 2024 ರಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯದ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವದ 10 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=World Bank Open Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |access-date=5 August 2025 |website=World Bank Open Data |archive-date=7 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107135049/https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |url-status=live }}</ref> 2024 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ 8 ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ 8.6 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=Manufacturing industries: Economic indicators |url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/sn05206/ |access-date=1 June 2025 |website=House of Commons Library}}</ref> 2017 ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದಂತೆ ಪೂರ್ವ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ (ಕ್ರಮವಾಗಿ 12.6 ಮತ್ತು 11.8 ಪ್ರತಿಶತ) ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಲಂಡನ್ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯವು 2.8 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.<ref>Hennik Research. [http://www.themanufacturer.com/wp-content/uploads/2017/01/Annual-Manufacturing-Report-2017-Final-Version.pdf ''ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ವರದಿ: 2017'' (ಡಿಸೆಂ. 2016)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170131192050/http://www.themanufacturer.com/wp-content/uploads/2017/01/Annual-Manufacturing-Report-2017-Final-Version.pdf|date=31 January 2017}}</ref> ದೇಶದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವಲಯವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ;<ref>{{Cite web |last1=Chan |first1=Kelvin |date=25 April 2023 |title=King Charles' coronation is bringing millions of tourists and a cash infusion to London but it probably won't save the British economy |url=https://fortune.com/2023/04/25/king-charles-coronation-tourists-money-london-british-economy/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502144950/https://fortune.com/2023/04/25/king-charles-coronation-tourists-money-london-british-economy/ |archive-date=2 May 2023 |access-date=9 May 2023 |website=[[fortune.com]] |agency=The Associated Press}}</ref> ಸೃಜನಶೀಲ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು 2019 ರಲ್ಲಿ UK ನ GVA ಯ 5.9 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿದ್ದವು,<ref>{{Cite web |title=DCMS Economic Estimates 2019 (provisional): Gross Value Added |url=https://www.gov.uk/government/statistics/dcms-economic-estimates-2019-gross-value-added/dcms-economic-estimates-2019-provisional-gross-value-added |access-date=31 January 2023 |website=gov.uk |archive-date=31 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131001226/https://www.gov.uk/government/statistics/dcms-economic-estimates-2019-gross-value-added/dcms-economic-estimates-2019-provisional-gross-value-added |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು 2018 ರಲ್ಲಿ UK ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ £111 ಶತಕೋಟಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite web |year=2020 |title=UK's Creative Industries contributes almost £13 million to the UK economy every hour |url=https://www.gov.uk/government/news/uks-creative-industries-contributes-almost-13-million-to-the-uk-economy-every-hour |access-date=21 February 2023 |publisher=UK Government |archive-date=21 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221131518/https://www.gov.uk/government/news/uks-creative-industries-contributes-almost-13-million-to-the-uk-economy-every-hour |url-status=live}}</ref> ಲಾಯ್ಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಲಂಡನ್, ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಿಮೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Lloyd's of London – value proposition |url=https://www.lloyds.com/about-lloyds/value-proposition-coverholder |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227100951/https://www.lloyds.com/about-lloyds/value-proposition-coverholder |archive-date=27 February 2023 |website=Lloyd's of London}}</ref> WPP ಪಿಎಲ್ಸಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಾಹೀರಾತು ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Rankings 2025 - Creative 100 |url=https://www.warc.com/creative/rankings/creative-100 |website=WARC |access-date=12 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250612162216/https://www.warc.com/creative/rankings/creative-100 |archive-date=12 June 2025}}</ref> UK ಯುರೋಪ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.great.gov.uk/international/content/investment/sectors/retail/ |access-date=18 January 2024 |title=Retail |publisher=great.gov.uk |archive-date=18 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118084416/https://www.great.gov.uk/international/content/investment/sectors/retail/ |url-status=live}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ US$2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಖರೀದಿ ವೆಚ್ಚಗಳೊಂದಿಗೆ, ಇದು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Households and NPISHs Final consumption expenditure (current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NE.CON.PRVT.CD?year_high_desc=true |access-date=17 August 2024 |website=World Bank Group |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143614/https://data.worldbank.org/indicator/NE.CON.PRVT.CD?year_high_desc=true |url-status=live}}</ref> ಜಾನ್ ಲೂಯಿಸ್ UK ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗಿ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://employeeownership.co.uk/resources/what-the-evidence-tells-us/ |access-date=18 January 2024 |title=Employee owned businesses - What the evidence tells us |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202155249/https://employeeownership.co.uk/resources/what-the-evidence-tells-us/ |url-status=live}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಾಹನ ಉದ್ಯಮವು £47 ಶತಕೋಟಿ ರಫ್ತುಗಳನ್ನು (UK ನ ಒಟ್ಟು ಸರಕು ರಫ್ತಿನ 12 ಪ್ರತಿಶತ) ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Auto Output 2025" /> 2024 ರಲ್ಲಿ UK 779,584 ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು 125,649 ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು; UK ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ 10 ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ 8 ರಫ್ತಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="Auto Output 2025">{{Cite web |date=15 May 2025 |title=SMMT Motor Industry Facts 2025 |url=https://www.smmt.co.uk/smmt-motor-industry-facts-2025/ |access-date=26 May 2025 |website=SMMT |archive-date=26 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250526074751/https://www.smmt.co.uk/smmt-motor-industry-facts-2025/ |url-status=live}}</ref> ಬ್ರಿಟನ್ ಮಿನಿ ಮತ್ತು ಜಾಗ್ವಾರ್ ನಂತಹ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite web |date=19 November 2020 |title=Best British cars: Top 50 all-time greatest British-built cars revealed - page 2 |url=https://www.autoexpress.co.uk/best-cars-vans/351729/best-british-cars-top-50-all-time-greatest-british-built-cars-revealed/page-2 |access-date=9 March 2024 |website=Auto Express |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316184015/https://www.autoexpress.co.uk/best-cars-vans/351729/best-british-cars-top-50-all-time-greatest-british-built-cars-revealed/page-2 |url-status=live}}</ref> ಹಾಗೆಯೇ ರೋಲ್ಸ್-ರಾಯ್ಸ್, ಬೆಂಟ್ಲಿ ಮತ್ತು ರೇಂಜ್ ರೋವರ್ ನಂತಹ ಐಷಾರಾಮಿ ಕಾರುಗಳಿಗೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. UK ಎಂಜಿನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ: 2024 ರಲ್ಲಿ 1.59 ಮಿಲಿಯನ್ ಎಂಜಿನ್ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Auto Output 2025" /> ಇದು 2023 ರಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯದ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಎಂಜಿನ್ ರಫ್ತುದಾರ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=Combustion Engines |url=https://oec.world/en/profile/hs/combustion-engines |access-date=26 May 2025 |website=OEC - The Observatory of Economic Complexity |archive-date=26 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250526073421/https://oec.world/en/profile/hs/combustion-engines |url-status=live}}</ref> UK ಮೋಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಉದ್ಯಮವು ಸುಮಾರು £10 ಶತಕೋಟಿ ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |year=2020 |title=UK motorsport industry in pole position for F1's 70th anniversary |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-motorsport-industry-in-pole-position-for-f1s-70th-anniversary |access-date=19 February 2023 |publisher=UK Government |archive-date=19 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219100712/https://www.gov.uk/government/news/uk-motorsport-industry-in-pole-position-for-f1s-70th-anniversary |url-status=live}}</ref> ಹನ್ನೊಂದು ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು UK ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ, ಅವುಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮ್ಯಾ�ಕ್ಲಾರೆನ್, ಆಸ್ಟನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಮತ್ತು ಲೋಟಸ್ ನಿಂದ ಸೂಪರ್ಕಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಹೈಪರ್ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{Efn|ಇಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹಲವಾರು ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಬೇಸ್, ಉತ್ಪಾದನಾ ಸ್ಥಳ, ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ ಸ್ಥಳ, UK ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತ ಕಂಪನಿ (ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಹ).}} UK ನ ವಾಯುಯಾನ ಉದ್ಯಮವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ<ref>{{cite web |title=United Kingdom - Country Commercial Guide: Aerospace and Defense |url=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/united-kingdom-aerospace-and-defense |website=[[International Trade Administration]] |date=3 November 2023 |access-date=17 December 2024 |archive-date=12 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230612142750/https://www.trade.gov/country-commercial-guides/united-kingdom-aerospace-and-defense |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು ಸುಮಾರು £30 ಶತಕೋಟಿ ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Tovey |first=Alan |date=29 June 2016 |title=Britain's aerospace sector soars amid fears Brexit could clip its wings |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2016/06/29/britains-aerospace-sector-soars-amid-fears-brexit-could-clip-its |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/business/2016/06/29/britains-aerospace-sector-soars-amid-fears-brexit-could-clip-its |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}</ref> UK ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಉದ್ಯಮವು 2020/21 ರಲ್ಲಿ £17.5 ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ್ದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 48,800 ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=UK space sector income reaches £17.5 billion as jobs and services grow |url=https://www.ukspace.org/uk-space-sector-income-reaches-17-5-billion-as-jobs-and-services-grow/ |website=UKspace |date=27 March 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=UK space sector income reaches £17.5 billion as jobs and services grow |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-space-sector-income-reaches-175-billion-as-jobs-and-services-grow |website=gov.uk |date=29 March 2023 |access-date=10 August 2025}}</ref> UK ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಯು 2023 ರಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ-ಸಂಬಂಧಿತ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ £1.6 ಶತಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.gov.uk/government/news/new-funding-to-support-space-exploration-using-moon-resources-and-nuclear-power |title=New funding to support space exploration using Moon resources and nuclear power |access-date=11 March 2023 |archive-date=11 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311195622/https://www.gov.uk/government/news/new-funding-to-support-space-exploration-using-moon-resources-and-nuclear-power}} <!-- (last checked 2023-03-11) --></ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೃಷಿ ಉದ್ಯಮವು ತೀವ್ರ, ಹೆಚ್ಚು ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ, ಇದು ದೇಶದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆಹಾರ ಅಗತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 60 ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಹಾರ ಅಗತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 73 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸುಮಾರು 0.9 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು (292,000 ಕಾರ್ಮಿಕರು) ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=UK Food Security Index 2024 |url=https://www.gov.uk/government/publications/uk-food-security-index-2024/uk-food-security-index-2024 |access-date=19 May 2024 |publisher=Department for the Environment Food & Rural Affairs |archive-date=18 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518072412/https://www.gov.uk/government/publications/uk-food-security-index-2024/uk-food-security-index-2024 |url-status=live}};{{Cite web |title=Agricultural workforce in England at 1 June 2023 |url=https://www.gov.uk/government/statistics/agricultural-workforce-in-england-at-1-june/agricultural-workforce-in-england-at-1-june-2023 |access-date=19 May 2024 |publisher=Department for the Environment Food & Rural Affairs |archive-date=19 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519211112/https://www.gov.uk/government/statistics/agricultural-workforce-in-england-at-1-june/agricultural-workforce-in-england-at-1-june-2023 |url-status=live}}</ref> ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. UK ಗಣನೀಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, 2020 ರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 49 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು UK ಮೀನುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://jncc.gov.uk/our-work/ukbi-b2-sustainable-fisheries |title=Sustainable fisheries: fish stocks harvested within safe limits |website=JNCC |access-date=14 December 2024}}</ref> UK ಸಮುದ್ರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂಡವಾಳದ ಸ್ವತ್ತುಗಳು 2021 ರಲ್ಲಿ £211 ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ್ದಾಗಿ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Marine accounts, natural capital, UK: 2021 |date=6 April 2021 |url=https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/bulletins/marineaccountsnaturalcapitaluk/2021 |website=ONS |access-date=21 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250521071820/https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/bulletins/marineaccountsnaturalcapitaluk/2021 |archive-date=21 May 2025}}</ref> ಇದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ, ತವರ, ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು, ಉಪ್ಪು, ಜೇಡಿಮಣ್ಣು, ಸೀಮೆಸುಣ್ಣ, ಜಿಪ್ಸಮ್, ಸೀಸ, ಮತ್ತು ಸಿಲಿಕಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಕೃಷಿ ಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.bgs.ac.uk/mineralsuk/mines/coal/home.html |title=Coal |website=BGS Minerals UK |access-date=7 July 2015 |archive-date=26 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426141109/http://www.bgs.ac.uk/ |url-status=live}}</ref> === ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ === [[File:Cambridge Science Park Napp.jpg|thumb|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾದ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=WIPO |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2022/index.html |title=Global Innovation Index 2022, 15th Edition |publisher=World Intellectual Property Organization |year=2022 |isbn=978-92-805-3432-0 |doi=10.34667/tind.46596 |access-date=16 November 2022 |archive-date=3 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203061259/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2022/index.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Global Innovation Index 2021 |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2021 |access-date=5 March 2022 |website=[[World Intellectual Property Organization]] |publisher=[[United Nations]] |archive-date=5 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305010458/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2021/ |url-status=live}}; {{Cite web |title=Release of the Global Innovation Index 2020: Who Will Finance Innovation? |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html |access-date=2 September 2021 |website=World Intellectual Property Organization |archive-date=3 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603121259/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Global Innovation Index 2019 |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html |access-date=2 September 2021 |website=World Intellectual Property Organization |archive-date=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902101818/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=RTD – Item |url=https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898 |access-date=2 September 2021 |website=ec.europa.eu |archive-date=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902140715/https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898 |url-status=live}}</ref>]] 17 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref>Gascoin, J. "ಎ ರಿಯಾಪ್ರೈಸಲ್ ಆಫ್ ದಿ ರೋಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್ ಇನ್ ದಿ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್", in Lindberg, David C. and Westman, Robert S., eds (1990), ''ರಿಯಾಪ್ರೈಸಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್''. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 248. {{ISBN|978-0-521-34804-1}}.</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ 18 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಗತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರ್ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ.<ref>Reynolds, E.E.; Brasher, N.H. (1966). ''ಬ್ರಿಟನ್ ಇನ್ ದಿ ಟ್ವೆಂಟೀತ್ ಸೆಂಚುರಿ, 1900–1964''. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 336. {{OCLC|474197910}}</ref> 17 ಮತ್ತು 18 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಅವರ ಚಲನೆಯ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಾಧಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ;<ref>Burtt, E.A. (2003) 1924.[https://books.google.com/books?id=G9WBMa1Rz_kC&pg=PA207 ''ದಿ ಮೆಟಾಫಿಸಿಕಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಸೈನ್ಸ್''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=G9WBMa1Rz_kC&pg=PA207 |date=26 March 2023 }}. Mineola, NY: ಕೊರಿಯರ್ ಡೋವರ್. ಪು. 207. {{ISBN|978-0-486-42551-1}}.</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್, ಅವರ ವಿಕಾಸದ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ವೆಲ್, ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸ್ಟೀಫನ್ ಹಾಕಿಂಗ್, ಅವರು ವಿಶ್ವವಿಜ್ಞಾನ, ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕುಳಿಗಳ ತನಿಖೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು.<ref>Hatt, C. (2006). [https://books.google.com/books?id=BVBvehqrAPQC ''ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದೇರ್ ಡಿಸ್ಕವರೀಸ್''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=BVBvehqrAPQC |date=26 March 2023 }}. ಲಂಡನ್: ಇವನ್ಸ್ ಬ್ರದರ್ಸ್. pp. 16, 30 and 46. {{ISBN|978-0-237-53195-9}}.</ref> ವಿಜ್ಞಾನ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆ (DSIT) UK ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ, ಅನೇಕವು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದೊಂದಿಗೆ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ವಿಜ್ಞಾನ ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿವೆ.<ref>Castells, M.; Hall, P.; Hall, P.G. (2004). ''ಟೆಕ್ನೋಪೋಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್: ದಿ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಟ್ವೆಂಟಿ-ಫಸ್ಟ್-ಸೆಂಚುರಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸಸ್''. ಲಂಡನ್: ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್. pp. 98–100. {{ISBN|978-0-415-10015-1}}.</ref> 2022 ರಲ್ಲಿ, UK ವಿಶ್ವದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳ 6.0 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ 8.8 ಪ್ರತಿಶತ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು <abbr>G7</abbr> ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್, ಚೀನಾ, ಭಾರತ, ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. UK ಈ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಫೀಲ್ಡ್-ವೇಯ್ಟೆಡ್ ಸಿಟೇಶನ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ಗಾಗಿ 1 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=International comparison of the UK research base, 2025 |url=https://www.gov.uk/government/publications/international-comparison-of-the-uk-research-base-2025/international-comparison-of-the-uk-research-base-2025 |access-date=2025-12-07 |website=GOV.UK |language=en}}</ref> UK ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು, ''ನೇಚರ್'', ''ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಜರ್ನಲ್'' ಮತ್ತು ''ದಿ ಲ್ಯಾನ್ಸೆಟ್'' ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite journal |last=McCook, Alison |year=2006 |title=Is peer review broken? |url=http://gaia.pge.utexas.edu/Good/Materials/scientist_02_28_2006.htm |journal=The Scientist |volume=20 |issue=2 |page=26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816230933/http://gaia.pge.utexas.edu/Good/Materials/scientist_02_28_2006.htm |archive-date=16 August 2011 |access-date=22 June 2011}}</ref> 2024 ರ ವೇಳೆಗೆ UK ಟೆಕ್ ವಲಯವು US$1.2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿತು, ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ವಲಯಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |last=Greenberg |first=Elizabeth |date=2025-01-14 |title=UK Innovation Economy Worth a Combined $1.2 trillion |url=https://www.digit.fyi/uk-innovation-economy-worth-a-combined-1-2-trillion/ |access-date=2026-05-26 |publisher=Digit News |language=en |quote=ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ $1.2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ, UK ನಾವೀನ್ಯತೆ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.}}</ref> ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಅನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ಥಾಪಕರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ನಂಬರ್ ಒನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=UK tech sector retains #1 spot in Europe and #3 in world as sector resilience brings continued growth |date=21 December 2022 |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-tech-sector-retains-1-spot-in-europe-and-3-in-world-as-sector-resilience-brings-continued-growth |website=gov.uk |access-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527173044/https://www.gov.uk/government/news/uk-tech-sector-retains-1-spot-in-europe-and-3-in-world-as-sector-resilience-brings-continued-growth |archive-date=27 May 2025}}</ref> UK ನ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಉದ್ಯಮವು ಮೌಲ್ಯದ ಮೂಲಕ ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |date=11 June 2024 |title=UK AI sector most valuable in Europe, new report reveals |url=https://www.holyrood.com/news/view,uk-ai-sector-most-valuable-in-europe-new-report-reveals |access-date=20 July 2025 |website=Holyrood |language=en}}</ref> ಮತ್ತು 2026 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶವು ಐದನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=Which countries are leading in AI? {{!}} Stanford HAI |url=https://hai.stanford.edu/ai-index/global-vibrancy-tool |access-date=2026-05-09 |website=hai.stanford.edu |language=en}}</ref> UK 2025 ರ ಜಾಗತಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ 6 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/united-kingdom |access-date=16 October 2025 |website=WIPO}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html |title=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads |last2=Lanvin |first2=Bruno |publisher=[[World Intellectual Property Organization]] |year=2025 |isbn=978-92-805-3797-0 |page=19 |language=en |doi=10.34667/tind.58864 |access-date=17 October 2025}}</ref> === ಸಾರಿಗೆ === [[File:An LNER Azuma train on the East Coast Railway Line, geograph 6275180 by Walter Baxter.jpg|thumb|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ನಾರ್ಥಂಬರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗ ರೈಲು]] [[File:London City Airport Sunset.jpg|thumb|ಲಂಡನ್ ಸಿಟಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಏರುವ ವಿಮಾನ. ಲಂಡನ್ನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಇದನ್ನು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.]] UK ನಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಸಂಚಾರವು ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ದೂರ ಮತ್ತು ವೇಗವನ್ನು ಮೈಲುಗಳು, ಗಜಗಳು ಮತ್ತು ಮೈಲುಗಳು ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ (mph) ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. UK ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ವಾಹನಗಳು ವಾಹನದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಚಕ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ತ್ರಿಜ್ಯಾಕಾರದ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವು {{Convert|29145|mi|km}} ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು, {{Convert|2173|mi|km}} ಮೋಟಾರ್ವೇಗಳು ಮತ್ತು {{Convert|213750|mi|km}} ಪಕ್ಕಾ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="factbook" /> ಲಂಡನ್ ಅನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ M25, ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ಬೈಪಾಸ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Moran |first=Joe |url=https://archive.org/details/readingeveryday00mora |title=Reading the Everyday |date=16 November 2005 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-37216-4 |page=[https://archive.org/details/readingeveryday00mora/page/n107 95] |url-access=limited}}</ref> 2024 ರಲ್ಲಿ UK ನಲ್ಲಿ 41.7 ಮಿಲಿಯನ್ ನೋಂದಾಯಿತ ವಾಹನಗಳಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |title=General facts and figures about roads and road use |url=https://www.racfoundation.org/motoring-faqs/mobility |access-date=31 May 2025 |archive-date=18 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518191035/https://www.racfoundation.org/motoring-faqs/mobility}}</ref> UK {{Convert|10072|mi|0|abbr=out}} ವ್ಯಾಪಕವಾದ ರೈಲು ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೈಲು ಜಾಲವನ್ನು 1994 ಮತ್ತು 1997 ರ ನಡುವೆ ಖಾಸಗೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಲ್ಲಿ ವೇಗದ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೈಲ್ವೇಸ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ ರೈಲು ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಯೋಜಿತ ಸರ್ಕಾರಿ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. UK 2017 ರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರೈಲ್ವೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯ ತೀವ್ರತೆ, ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |last1=Sylvain Duranton |last2=Agnès Audier |last3=Joël Hazan |last4=Mads Peter Langhorn |last5=Vincent Gauche |date=18 April 2017 |title=The 2017 European Railway Performance Index |url=https://www.bcg.com/en-ch/publications/2017/transportation-travel-tourism-2017-european-railway-performance-index.aspx |publisher=Boston Consulting Group |access-date=4 February 2019 |archive-date=31 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531104458/https://www.bcg.com/en-ch/publications/2017/transportation-travel-tourism-2017-european-railway-performance-index.aspx |url-status=live}}</ref> ಒಂದು ರೈಲು ನೇರವಾಗಿ ಲಂಡನ್ನಿಂದ ಪ್ಯಾರಿಸ್ಗೆ ಓಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=London to Paris Trains |url=https://www.eurostar.com/uk-en/train/london-to-paris |access-date=11 May 2024 |publisher=Eurostar |archive-url=https://web.archive.org/web/20240511114452/https://www.eurostar.com/uk-en/train/london-to-paris |archive-date=11 May 2024}}</ref> ಇದನ್ನು ಯುರೋಸ್ಟಾರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಾನಲ್ ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ. 23.5 ಮೈಲುಗಳ ಉದ್ದದಲ್ಲಿ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ಸಮುದ್ರತಳದ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Channel Tunnel, Tunnel, Europe |url=https://www.britannica.com/topic/Channel-Tunnel |access-date=11 May 2024 |publisher=Britannica |date=10 May 2024}}</ref> ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಫ್ರಾನ್ಸ್ಗೆ ಕಾರು ಸೇವೆಯೂ ಇದೆ, ಇದನ್ನು ಲೆಶಟಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಲಂಡನ್ ನಡುವೆ ಓಡುವ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವಾದ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಮಾರ್ಗವನ್ನು 2016 ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ II ರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 2022 ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=2 January 2012 |title=Crossrail's giant tunnelling machines unveiled |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/av/uk-16289051 |access-date=20 June 2018 |archive-date=10 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410034914/http://www.bbc.co.uk/news/uk-16289051 |url-status=live}}; {{Cite news |last=Leftly |first=Mark |date=29 August 2010 |title=Crossrail delayed to save £1bn |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/crossrail-delayed-to-save-1631bn-2064629.html |access-date=22 August 2017 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116062835/https://www.independent.co.uk/news/business/news/crossrail-delayed-to-save-1631bn-2064629.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Crossrail to become the Elizabeth line in honour of Her Majesty the Queen |url=https://tfl.gov.uk/info-for/media/press-releases/2016/february/crossrail-to-become-the-elizabeth-line-in-honour-of-her-majesty-the-queen |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225110413/https://tfl.gov.uk/info-for/media/press-releases/2016/february/crossrail-to-become-the-elizabeth-line-in-honour-of-her-majesty-the-queen |archive-date=25 February 2023 |website=Transport for London}}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಯೆಂದರೆ ಹೈ ಸ್ಪೀಡ್ 2 (HS2), 2019 ರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು. ಇದು ಲಂಡನ್ ಅನ್ನು ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಗಂಟೆಗೆ 225 ಮೈಲುಗಳ ವೇಗಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=What is HS2 |url=https://www.hs2.org.uk/what-is-hs2 |website=HS2 |access-date=22 June 2022 |archive-date=21 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220621190841/https://www.hs2.org.uk/what-is-hs2/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=HS2 Trains |url=https://www.hs2.org.uk/building-hs2/trains/ |website=HS2 |access-date=24 February 2023 |archive-date=24 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224183953/https://www.hs2.org.uk/building-hs2/trains/ |url-status=live}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ UK ನಲ್ಲಿ 4 ಶತಕೋಟಿ ಬಸ್ ಪ್ರಯಾಣಗಳಿದ್ದವು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 1.8 ಶತಕೋಟಿ ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Transport Statistics Great Britain: 2023 Domestic Travel |date=19 December 2024 |url=https://www.gov.uk/government/statistics/transport-statistics-great-britain-2024/transport-statistics-great-britain-2023-domestic-travel |website=gov.uk |access-date=14 March 2025}}</ref> ಕೆಂಪು ಡಬಲ್-ಡೆಕ್ಕರ್ ಬಸ್ ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಐಕಾನ್ ಆಗಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Our Collection |url=http://www.icons.org.uk/theicons/index.html |access-date=16 August 2014 |publisher=icons.org.uk}}</ref> ಲಂಡನ್ ಬಸ್ ಜಾಲವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿ ವಾರದ ದಿನದಂದು 6,800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿಗದಿತ ಸೇವೆಗಳು ಸುಮಾರು 6 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು 700 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.tfl.gov.uk/corporate/modesoftransport/1548.aspx ಲಂಡನ್ ಬಸ್ಗಳು], ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಫಾರ್ ಲಂಡನ್. 10 ಮೇ 2007 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 2024 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಸುಮಾರು 292.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದವು.<ref name="caastats">{{Cite web |title=Size of Reporting Airports 2024 |url=https://www.caa.co.uk/Documents/Download/11910/4d230d1f-dab6-4c1a-992a-431b9cca89a2/16918 |access-date=17 January 2025 |publisher=Civil Aviation Authority}}</ref> ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಲಂಡನ್ ಹೀಥ್ರೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (83.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು), ಗ್ಯಾಟ್ವಿಕ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (43.2 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು) ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (30.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು).<ref name="caastats" /> ಲಂಡನ್ ಹೀಥ್ರೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ರಾಜಧಾನಿಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{Convert|15|mi|km|}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ-ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಯಾವುದೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ;<ref>{{Cite news |date=25 June 2008 |title=Heathrow 'needs a third runway' |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7472432.stm |access-date=17 October 2008}}; {{Cite press release |title=Statistics: Top 30 World airports |date=July 2008 |publisher=Airports Council International |url=http://www.aci.aero/aci/aci/file/Press%20Releases/2008/TOP30_International%20Passengers_2007.pdf |access-date=15 October 2008}}</ref> ಇದು UK ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಕ್ಯಾರಿಯರ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಏರ್ವೇಸ್, ಹಾಗೆಯೇ ವರ್ಜಿನ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಗೆ ಹಬ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=29 October 2008 |title=BMI being taken over by Lufthansa |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7697261.stm |access-date=23 December 2009}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ, 18.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 18.1 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Transport Statistics Great Britain: 2023 International Travel |date=19 December 2024 |url=https://www.gov.uk/government/statistics/transport-statistics-great-britain-2024/transport-statistics-great-britain-2023-international-travel |website=gov.uk |access-date=4 March 2025}}</ref> === ಶಕ್ತಿ === 2021 ರಲ್ಲಿ UK ವಿಶ್ವದ 14 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು 22 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದಕ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="United Kingdom Energy Profile">{{Cite web |title=United Kingdom Energy Profile |url=https://www.eia.gov/international/overview/country/GBR |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228165225/https://www.eia.gov/international/overview/country/GBR |archive-date=28 February 2023 |access-date=28 February 2023 |publisher=U.S. Energy Information Administration}}</ref> ಇದು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಇಂಧನ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ - [[BP]] ಮತ್ತು ಶೆಲ್.<ref>{{Cite news |last=Mason |first=Rowena |date=24 October 2009 |title=Let the battle begin over black gold |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/energy/6424030/Let-the-battle-begin-over-black-gold.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=26 November 2010 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/energy/6424030/Let-the-battle-begin-over-black-gold.html |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}; {{Cite news |last=Heath |first=Michael |date=26 November 2010 |title=RBA Says Currency Containing Prices, Rate Level 'Appropriate' in Near Term |work=Bloomberg |location=New York |url=https://www.bloomberg.com/news/2010-11-25/rba-s-stevens-says-inflation-unlikely-to-fall-much-further.html |access-date=26 November 2010}}</ref> [[File:Ardrossan's fan club. - panoramio.jpg|thumb|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಅರ್ಡ್ರೋಸನ್ ಮೇಲೆ ಗಾಳಿ ಟರ್ಬೈನ್ಗಳು. UK ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=13 September 2023 |title='Success story': Which European countries are leading the way on wind? |url=https://www.euronews.com/green/2023/09/13/winds-of-change-which-european-countries-are-generating-the-most-energy-from-wind |access-date=15 August 2025 |website=[[Euronews]] |language=en}}</ref>]] ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೂಲಗಳು 2024 ರಲ್ಲಿ UK ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ವಿದ್ಯುತ್ನ 51 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು. ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿಯು 2024 ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದು, UK ನ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ನ 30 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ.<ref name="2024 Energy">{{Cite report |title=Britain's Electricity Explained: 2024 Review |url=https://www.neso.energy/news/britains-electricity-explained-2024-review |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126085830/https://www.neso.energy/news/britains-electricity-explained-2024-review |archive-date=26 January 2025 |access-date=26 January 2025 |publisher=NESO}}</ref> UK ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕರಾವಳಿ ಗಾಳಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite report |date=14 June 2021 |title=Wind energy in the UK: June 2021 |work=UK Government |url=https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/articles/windenergyintheuk/june2021 |access-date=8 May 2023}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ UK ಒಂಬತ್ತು ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, UK ನ ವಿದ್ಯುತ್ನ ಸುಮಾರು 15 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="coal-ref">{{Cite web |title=Nuclear Power in the United Kingdom |url=https://world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-t-z/united-kingdom.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228175735/https://world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-t-z/united-kingdom.aspx |archive-date=28 February 2023 |access-date=28 February 2023 |publisher=World Nuclear Association}}</ref> ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಷ್ಟು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=April 2013 |title=Nuclear Power in the United Kingdom |url=http://www.world-nuclear.org/info/inf84.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130214061431/http://www.world-nuclear.org/info/inf84.html |archive-date=14 February 2013 |access-date=9 April 2013 |publisher=World Nuclear Association}}</ref><ref>{{Cite news |title=Nuclear energy: What you need to know |url=https://www.gov.uk/government/news/nuclear-energy-what-you-need-to-know |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228181113/https://www.gov.uk/government/news/nuclear-energy-what-you-need-to-know |archive-date=28 February 2023 |access-date=28 February 2023 |publisher=UK Government}}</ref> 1990 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು UK ನ ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸುಮಾರು 25 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಹಳೆಯ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ ಇದು ಕ್ರಮೇಣ ಕುಸಿಯಿತು. UK ಸರ್ಕಾರವು ಸಣ್ಣ ಮಾಡ್ಯುಲರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ, ಅವು ಪರಮಾಣು ವಿದಳನದ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಮ್ಮಿಳನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳ ಕಡೆಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು 2023 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮಿಳನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಲು ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು, "2040 ರ ವೇಳೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಗ್ರಿಡ್-ಸಿದ್ಧ ಸಮ್ಮಿಳನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್" ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=UKAEA implementing the UK's fusion energy strategy |work=Open Access Government |date=7 March 2024 |url=https://www.openaccessgovernment.org/ukaea-implementing-the-uks-fusion-energy-strategy/174384/ |access-date=27 May 2024 |last1=Belderbos |first1=Harriet}};{{Cite magazine |title=UK nuclear fusion reactor sets new world record for energy output |url=https://www.newscientist.com/article/2415909-uk-nuclear-fusion-reactor-sets-new-world-record-for-energy-output/ |magazine=New Scientist |access-date=27 May 2024}}</ref> 2023 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜಿಸಲಾದ 1.1 ಬಿಲಿಯನ್ ತೈಲ ಸಮಾನ ಬ್ಯಾರೆಲ್ಗಳು "ಸಾಬೀತಾದ" ಮತ್ತು "ಸಂಭವನೀಯ" ಅನಿಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಮತ್ತು 2.3 ಬಿಲಿಯನ್ boe "ಸಾಬೀತಾದ" ಮತ್ತು "ಸಂಭವನೀಯ" ತೈಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿವೆ, ಇದು ಇಂಧನ ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಆಮದುಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite report |title=UK Oil and Gas Reserves and Resources |url=https://www.nstauthority.co.uk/media/vtjkyqnf/uk-reserves-and-resources-report-as-at-end-2023.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250113172052/https://www.nstauthority.co.uk/media/vtjkyqnf/uk-reserves-and-resources-report-as-at-end-2023.pdf |archive-date=13 January 2025 |access-date=1 February 2025 |publisher=North Sea Transition Authority}}</ref> UK ನ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ನಿಯಂತ್ರಕ ಪ್ರಕಾರ UK ಅನಿಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ದ್ರವೀಕೃತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲಕ್ಕಿಂತ (LNG) ಸರಿಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=North Sea oil and gas claims fact-checked |work=BBC |date=22 January 2024 |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-67945281 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201182137/https://www.bbc.com/news/science-environment-67945281 |archive-date=1 February 2025 |access-date=1 February 2025}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು, ಇದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು UK ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೂಲವಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="2024 Energy" /> UK ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪೂರೈಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಶೇಲ್ ಅನಿಲಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಫ್ರಾಕಿಂಗ್ (ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್ ಒಡೆಯುವಿಕೆ) ಅನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite news |title=UK's last fracking wells to be filled with cement despite dwindling gas stocks |date=29 January 2025 |url=https://www.cityam.com/uks-last-fracking-wells-to-be-filled-with-cement-despite-dwindling-gas-stocks/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201182917/https://www.cityam.com/uks-last-fracking-wells-to-be-filled-with-cement-despite-dwindling-gas-stocks/ |archive-date=1 February 2025 |access-date=1 February 2025 |work=City AM}}</ref> === ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ === UK ನಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿತ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿದೆ. 2022 ರಲ್ಲಿ 96 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮನೆಗಳು ಒಳಚರಂಡಿ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/69582/pb6655-uk-sewage-treatment-020424.pdf |title=Sewage Treatment in the UK |publisher=DEFRA |website=assets.publishing.service.gov.uk |date=March 2022 |page=3 |id=PB 6655 |access-date=8 April 2023}}</ref> ಪರಿಸರ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಕಾರ, UK ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀರು ಸರಬರಾಜಿಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು ನೀರು ಸೆಳೆಯುವಿಕೆಯು 2007 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ 16,406 ಮೆಗಾಲೀಟರ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=Environment Agency |url=http://www.environment-agency.gov.uk/research/library/data/112185.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20091125040346/http://www.environment-agency.gov.uk/research/library/data/112185.aspx |archive-date=25 November 2009}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು 10 ಖಾಸಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೀರು ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು 13 ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಖಾಸಗಿ "ನೀರು ಮಾತ್ರ" ಕಂಪನಿಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ಸದರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪನಿಯಾದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಾಟರ್ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಘಟಕವಾದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಾಟರ್ ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://www.niwater.com/about |access-date=29 August 2020 |publisher=niwater.com}}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == [[File:Elderly British Couple.jpg|thumb|261x261px|ವಯಸ್ಸಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದಂಪತಿಗಳು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 24% ಜನರು 60 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=2023-03-31 |title=Age groups |url=https://www.ethnicity-facts-figures.service.gov.uk/uk-population-by-ethnicity/demographics/age-groups/latest/#main-facts-and-figures |access-date=2026-08-16 |website=www.ethnicity-facts-figures.service.gov.uk |language=en}}</ref>]] 2021 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಗಳು ಯೋಜಿಸಿದಂತೆ ನಡೆದರೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು COVID-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದಿಂದಾಗಿ 2022 ರವರೆಗೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿಯು UK ಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 21 ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರ ಜೋಡಿಸಲಾದ ದಿನಾಂಕದೊಂದಿಗೆ UK ನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ್ದರೆ 66,912,637 ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ.<ref name=Ethnicity2021/> UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 22 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. 2012 ಮತ್ತು 2013 ರಲ್ಲಿ ಜನನಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವು, ಆದರೆ 2014 ಮತ್ತು 2015 ರಲ್ಲಿ ನಿವ್ವಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಲಸೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.<ref name="pop2015">{{Cite web |date=23 June 2016 |title=Population Estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland, Mid-2015 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest |publisher=Office for National Statistics}}</ref> 2001 ಮತ್ತು 2011 ರ ನಡುವೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ 0.7 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="2011census">{{Cite web |date=21 December 2022 |title=Population estimates for the UK, England, Wales, Scotland and Northern Ireland: mid-2021 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/mid2021 |access-date=16 April 2025 |publisher=Office for National Statistics}}</ref> 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯು ಕಳೆದ 100 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, 0–14 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು 31 ರಿಂದ 18 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು 65 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನರ ಪ್ರಮಾಣವು 5 ರಿಂದ 16 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref name="2011census" /> 2018 ರಲ್ಲಿ UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸು 41.7 ವರ್ಷಗಳು.<ref name="factbook" /> 2021 ರ ಜನಗಣತಿಯು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 5.48 ಮಿಲಿಯನ್, ವೇಲ್ಸ್ನದು 3.1 ಮಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನದು 1.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.<ref name="2011census" /> <!-- Self-maintaining population table --> {{UK population table}} 2021 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 56 ಮಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು, ಇದು UK ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು 84 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="2011census" /> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ-ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, 2021 ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗೆ 434 ಜನರು,<ref name="2011census" /> ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸಾಂದ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ,<ref>{{Cite news |date=2012-05-10 |title=United Kingdom country profile |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18023389 |access-date=2026-07-24 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=United Kingdom - Country Profile {{!}} OpenFactBook World Factbook |url=https://openfactbook.org/countries/united-kingdom/ |access-date=2026-07-24 |website=openfactbook.org |language=en}}</ref> ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ.<ref>{{Cite news |last=Khan |first=Urmee |date=16 September 2008 |title=England is most crowded country in Europe |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/2967374/England-is-most-crowded-country-in-Europe.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918221002/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/2967374/England-is-most-crowded-country-in-Europe.html |archive-date=18 September 2008 |access-date=5 September 2009 |work=The Telegraph |location=London}}</ref> ಲಂಡನ್ನ ವಿಶಾಲವಾದ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, 2024 ರಲ್ಲಿ 14.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Major Agglomerations |url=http://citypopulation.de/en/world/agglomerations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004094531/https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ |archive-date=4 October 2023 |access-date=16 October 2023}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ({{UK subdivision statistics year}})<ref name="ONS mid-year pop est" /> |- ! Rowspan=2 | ಪ್ರದೇಶ ! Colspan=2 | ಭೂ ಪ್ರದೇಶ ! Colspan=2 | ಜನಸಂಖ್ಯೆ ! Rowspan=2 | ಸಾಂದ್ರತೆ<br />(/km²) |- ! (km²) ! (%) ! ಜನರು ! (%) |- | style="text-align:left;" | ಈಶಾನ್ಯ | 8,581 | 6% | 2,683,040 | 5% | 313 |- | style="text-align:left;" | ವಾಯುವ್ಯ | 14,108 | 11% | 7,516,113 | 13% | 533 |- | style="text-align:left;" | ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಮತ್ತು ಹಂಬರ್ | 15,404 | 12% | 5,541,262 | 10% | 360 |- | style="text-align:left;" | ಪೂರ್ವ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ | 15,624 | 12% | 4,934,939 | 9% | 316 |- | style="text-align:left;" | ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ | 12,998 | 10% | 6,021,653 | 11% | 463 |- | style="text-align:left;" | ಪೂರ್ವ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | 19,116 | 15% | 6,398,497 | 11% | 335 |- | style="text-align:left;" | ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ | 1,572 | 1% | 8,866,180 | 15% | 5,640 |- | style="text-align:left;" | ಆಗ್ನೇಯ | 19,072 | 15% | 9,379,833 | 16% | 492 |- | style="text-align:left;" | ನೈಋತ್ಯ | 23,836 | 18% | 5,764,881 | 10% | 242 |- ! style="text-align:left;" | ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ! style="text-align:right;" | 130,310 ! style="text-align:right;" | 100% ! style="text-align:right;" | 57,106,398 ! style="text-align:right;" | 100% ! style="text-align:right;" | 438 |} 2021 ರಲ್ಲಿ UK ಯಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು ಫಲವತ್ತತೆ ದರವು ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 1.53 ಮಕ್ಕಳು,<ref>{{Cite web |title=Vital statistics: population and health reference tables |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/vitalstatisticspopulationandhealthreferencetables |access-date=6 March 2018 |website=Office for National Statistics}}</ref> ಇದು 1964 ರಲ್ಲಿ ಶಿಶು ಉತ್ಕರ್ಷದ ಉತ್ತುಂಗದ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 2.95 ಮಕ್ಕಳಿಗಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite news |last=Boseley |first=Sarah |date=14 July 2008 |title=The question: What's behind the baby boom? |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/jul/14/familyandrelationships.women |access-date=28 August 2009 |work=The Guardian |location=London |page=3}}</ref> ಅಥವಾ 1815 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 6.02 ಮಕ್ಕಳ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ<ref>{{Citation |last=Roser |first=Max |title=Total Fertility Rate around the world over the last centuries |date=2014 |work=[[Our World in Data]], [[Gapminder Foundation]] |url=https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=GBR |access-date=10 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190705121623/https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=GBR |archive-date=5 July 2019}}</ref> ಮತ್ತು ಬದಲಿ ದರ 2.1 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. 2011 ರಲ್ಲಿ, UK ಯಲ್ಲಿ 47.3 ಪ್ರತಿಶತ ಜನನಗಳು ಅವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದವು.<ref>[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&plugin=0&language=en&pcode=tps00018 ಟೇಬಲ್ಸ್, ಗ್ರಾಫ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾಪ್ಸ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ (TGM) ಟೇಬಲ್]. ಯುರೋಸ್ಟಾಟ್ (26 ಫೆಬ್ರವರಿ 2013). 12 ಜುಲೈ 2013 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿಯು 2015 ರಲ್ಲಿ 16 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, 1.7 ಪ್ರತಿಶತವು ಸಲಿಂಗ, ಲೆಸ್ಬಿಯನ್ ಅಥವಾ ದ್ವಿಲಿಂಗಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ (2.0 ಪ್ರತಿಶತ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1.5 ಪ್ರತಿಶತ ಮಹಿಳೆಯರು); 4.5 ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರು "ಇತರೆ", "ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |date=5 October 2016 |title=Sexual identity, UK: 2015 – Experimental Official Statistics on sexual identity in the UK in 2015 by region, sex, age, marital status, ethnicity and NS-SEC |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/sexuality/bulletins/sexualidentityuk/2015 |access-date=19 January 2017 |publisher=[[Office for National Statistics]]}}</ref> UK ನಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2001 ಮತ್ತು 2008 ರ ನಡುವಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ 65,000 ರಿಂದ 300,000 ರ ನಡುವೆ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Research report 27: Trans research review |url=http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706020643/http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review |archive-date=6 July 2015 |access-date=26 November 2021 |website=equalityhumanrights.com |page=v}}</ref> {{Largest Urban Areas of the United Kingdom}} === ಜನಾಂಗೀಯತೆ === ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನರು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಬಂದವರು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು: ಸೆಲ್ಟ್ಸ್, ರೋಮನ್ನರು, ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ಗಳು, ನಾರ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ಮನ್ನರು. ವೆಲ್ಶ್ ಜನರು UK ಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಆಗಿರಬಹುದು.<ref>{{Cite news |date=19 June 2012 |title=Welsh people could be most ancient in UK, DNA suggests |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-18489735 |access-date=28 April 2013 |work=BBC News}}</ref> UK ಗೆ ಅಶ್ವೇತ ವಲಸೆಯ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ, ಲಿವರ್ಪೂಲ್ 1730 ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಪ್ಪು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref>{{Cite book |last=Winder |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=7ORcaQIgdcEC&q=combed&pg=PT94 |title=Bloody Foreigners: The Story of Immigration to Britain |date=2010 |publisher=Little, Brown Book |isbn=978-0-7481-2396-4}}; {{Cite book |last=Costello |first=Ray |title=Black Liverpool: The Early History of Britain's Oldest Black Community 1730–1918 |date=2001 |publisher=Picton Press |isbn=978-1-873245-07-1 |location=Liverpool}}</ref> ಇದು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಯುರೋಪ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚೀನೀ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Culture and Ethnicity Differences in Liverpool&nbsp;– Chinese Community |url=http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConWebDoc.1369 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090724204513/http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConWebDoc.1369 |archive-date=24 July 2009 |access-date=9 March 2015 |publisher=Chambré Hardman Trust}}</ref> 2021 ರಲ್ಲಿ, UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 83.1 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಬಿಳಿಯರು, 8.6 ಪ್ರತಿಶತ ಏಷ್ಯನ್ ಅಥವಾ ಏಷ್ಯನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್, 3.7 ಪ್ರತಿಶತ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬ್ರಿಟಿಷ್, 2.7 ಪ್ರತಿಶತ ಮಿಶ್ರ ಜನಾಂಗೀಯತೆ, ಮತ್ತು 2.0 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರೆ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=Ethnicity2021/> ಜನಾಂಗೀಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು UK ಯಾದ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. 2021 ರಲ್ಲಿ, ಲಂಡನ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 46.2 ಪ್ರತಿಶತವು ಅಶ್ವೇತ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಂದ ಬಂದವರು,<ref name=Regionaldiversity>{{cite news|url=https://www.ethnicity-facts-figures.service.gov.uk/uk-population-by-ethnicity/national-and-regional-populations/regional-ethnic-diversity/latest/|title=Regional ethnic diversity|publisher=Office for National Statistics|date=22 December 2022|access-date=28 March 2026}}</ref> ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ನೈಋತ್ಯ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ, ವೇಲ್ಸ್,<ref name=Regionaldiversity/> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್<ref>{{cite news|url=https://www.scotlandscensus.gov.uk/census-results/at-a-glance/ethnicity/|title=Ethnicity|publisher=National Records of Scotland|date=4 February 2025|access-date=28 March 2026}}</ref> ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ<ref>{{cite web|url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b01.xlsx|title=MS-B01: Ethnic group|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|date=30 November 2023|access-date=28 March 2026}}</ref> 10 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. === ಭಾಷೆ === ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ''ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೊ'' ಅಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=English language&nbsp;– Government, citizens and rights |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519 |archive-date=15 October 2012 |access-date=23 August 2011 |website=[[Directgov]]}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Mac Sithigh |first=Daithí |date=17 May 2018 |title=Official status of languages in the UK and Ireland |url=https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/141540053/Status_OA_Feb_2018.pdf |journal=Common Law World Review |publisher=Queen's University, Belfast |volume=47 |issue=1 |pages=77–102 |doi=10.1177/1473779518773642 |s2cid=219987922}}</ref> UK ಭಾಷೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, UK ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳು, ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು.<ref>ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ {{Cite web |title=British Council &#124; the UK's international culture and education organisation |url=https://www.britishcouncil.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201181104/https://www.britishcouncil.org/ |archive-date=1 February 2023 |access-date=5 December 2018}} (last checked 6 February 2023)</ref><ref>{{Cite web |title=About BBC Learning English |url=https://www.bbc.com/learningenglish/english/hygiene |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204204233/https://www.bbc.com/learningenglish/english/hygiene |archive-date=4 February 2023 |access-date=9 February 2023 |website=BBC}}</ref> UK ನಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗಮನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ರಿಸೀವ್ಡ್ ಪ್ರನನ್ಸಿಯೇಶನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಭಾಷಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=British English Pronunciations |url=https://www.oed.com/information/understanding-entries/pronunciation/british-english-pronunciations/?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250605075115/https://www.oed.com/information/understanding-entries/pronunciation/british-english-pronunciations/?tl=true |archive-date=5 June 2025 |access-date=5 June 2025 |website=OED}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ವೆಲ್ಶ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರಿಶ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್. ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಬ್ರಮ್ಮಿ, ಕಾಕ್ನಿ, ಜಾರ್ಡಿ, ಮ್ಯಾಂಕ್ಯೂನಿಯನ್, ಸ್ಕೌಸ್, ವೆಸ್ಟ್ ಕಂಟ್ರಿ, ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಮತ್ತು MLE (ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲಂಡನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=10 British dialects you need to know |url=https://www.ef.com/wwen/blog/language/british-dialects-you-need-to-know/ |website=EF |access-date=5 June 2025}}</ref> [[File:Bilingual welcome sign Newry.jpg|thumb|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ನ್ಯೂರಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಿಭಾಷಾ ಫಲಕ (ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್)]]ಮೂರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು UK ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ: ವೆಲ್ಶ್, ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್. 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ನಿಲುಗಡೆಗೊಂಡ ಕಾರ್ನಿಶ್ ಅನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಣ್ಣ ಗುಂಪಿನ ಎರಡನೇ ಭಾಷಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite book |last1=Track |first1=Robert Lawrence |url=https://books.google.com/books?id=oLx9AgAAQBAJ&q=%E2%80%9Cthese+people+speak+the+dead+language+as+a+second+language%E2%80%9D&pg=PA63 |title=Language and Linguistics: The Key Concepts |last2=Stockwell, Peter |date=2007 |isbn=978-0-415-41358-9 |page=63 |publisher=Routledge |access-date=4 August 2019}}; {{Cite web |title=Framework Convention for the Protection of National Minorities, Strasbourg, 1.II.1995 |url=http://conventions.coe.int/Treaty/en/Treaties/Html/157.htm |access-date=9 March 2015 |publisher=Council of Europe |archive-date=22 February 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050222193410/http://conventions.coe.int/Treaty/EN/treaties/Html/157.htm |url-status=dead}}; {{Cite web |title=European Charter for Regional or Minority Languages, Strasbourg, 5.XI.1992 |url=http://conventions.coe.int/treaty/en/Treaties/Html/148.htm |access-date=9 March 2015 |publisher=Council of Europe |archive-date=26 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226052008/http://conventions.coe.int/Treaty/EN/Treaties/HTML/148.htm |url-status=dead}}</ref><ref name="reglang" /> 2021 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ವೆಲ್ಶ್ ಮಾತನಾಡುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 538,300 (17.8 ಪ್ರತಿಶತ) ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=6 December 2022 |title=Welsh language in Wales (Census 2021) |url=https://gov.wales/welsh-language-wales-census-2021-html |access-date=6 December 2022 |website=gov.wales}}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಸುಮಾರು 200,000 ವೆಲ್ಶ್ ಭಾಷಿಕರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Wynn Thomas |first=Peter |date=March 2007 |title=Welsh today |url=https://www.bbc.co.uk/voices/multilingual/welsh.shtml |access-date=5 July 2011 |website=Voices |publisher=BBC}}</ref> 2021 ರ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 12.4 ಪ್ರತಿಶತ ಜನರು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಐರಿಶ್ ಭಾಷಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು 10.4 ಪ್ರತಿಶತವು ಅಲ್ಸ್ಟರ್-ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Census 2021: Main statistics for Northern Ireland |url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-language.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240210110853/https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-language.pdf |archive-date=10 February 2024 |access-date=10 February 2024}}</ref> 2001 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ 92,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 2 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು, ಸ್ವಲ್ಪ ಗೇಲಿಕ್ ಭಾಷಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಇವರಲ್ಲಿ 72 ಪ್ರತಿಶತ ಔಟರ್ ಹೆಬ್ರಿಡೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Scotland's Census 2001&nbsp;– Gaelic Report |url=http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522110328/http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html |archive-date=22 May 2013 |access-date=28 April 2013 |publisher=General Register Office for Scotland}}</ref> ವೆಲ್ಶ್ ಅಥವಾ ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್ ಕಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=12 February 2009 |title=Local UK languages 'taking off' |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7885493.stm |work=BBC News}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಸ್, ಆರಂಭಿಕ ಉತ್ತರ ಮಧ್ಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಿಂದ ಬಂದ ಭಾಷೆ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭೇದವಾದ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಸೀಮಿತ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬದ್ಧತೆಗಳಿಲ್ಲದೆ.<ref name="reglang" /><ref>{{Cite web |title=Language Data&nbsp;– Scots |url=http://www.eurolang.net/index.php?option=com_content&task=view&id=2449&Itemid=52&lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20070623185445/http://eurolang.net/index.php?option=com_content&task=view&id=2449&Itemid=52&lang=en |archive-date=23 June 2007 |access-date=2 November 2008 |publisher=European Bureau for Lesser-Used Languages}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 2020 ರಂತೆ UK ನಲ್ಲಿ ಕಿವುಡ ಜನರು ಬಳಸುವ ಸಂಕೇತ ಭಾಷೆಯಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ (BSL) ನ ಸುಮಾರು 151,000 ಬಳಕೆದಾರರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Brown |first=Hannah |date=23 April 2020 |title='People are dying because of this': Calls for UK Gov to follow Scotland with sign language interpreter at Covid-19 briefing |url=https://www.scotsman.com/news/politics/people-are-dying-because-calls-uk-gov-follow-scotland-sign-language-interpreter-covid-19-briefing-2547989 |access-date=19 December 2021 |work=The Scotsman}}</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ, UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 95 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಏಕಭಾಷಿಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಿಕರು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="BBC languages">{{Cite web |title=Languages across Europe: United Kingdom |url=https://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/countries/uk.shtml |access-date=4 February 2013 |website=BBC}}</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ, 5 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ವಲಸೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ UK ಗೆ ತಂದ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="BBC languages" /> ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಭಾಷೆಗಳು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗುಂಪಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬಿ, ಉರ್ದು, ಬೆಂಗಾಲಿ, ಸಿಲ್ಹೆಟಿ, ಹಿಂದಿ, ಪಹಾರಿ-ಪೊತ್ವಾರಿ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>Carl Skutsch (2013). ''ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಮೈನಾರಿಟೀಸ್''. pp.1261. Routledge. 3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿತ್ತು, 546,000 ಭಾಷಿಕರೊಂದಿಗೆ.<ref>{{Cite news |last=Booth |first=Robert |date=30 January 2013 |title=Polish becomes England's second language |url=https://www.theguardian.com/uk/2013/jan/30/polish-becomes-englands-second-language |access-date=4 February 2012 |work=The Guardian |location=London}}</ref> 2019 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮುಕ್ಕಾಲು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಸ್ವಲ್ಪ ಅಥವಾ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite news |date=23 April 2019 |title=The teenagers who translate for their parents |url=https://www.bbc.co.uk/news/av/uk-47982494 |access-date=23 April 2019 |work=BBC News}}</ref> === ಧರ್ಮ === [[File:Westminster_Abbey_St_Peter.jpg|thumb|ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆ. ಇದು 1100 ರಿಂದ 40 ರಾಜರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ, 18 ರಾಜ ಸಮಾಧಿಗಳು, ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ 16 ರಾಜ ವಿವಾಹಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.]] ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮವು 1,400 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>Cannon, John, ed. (2nd edn., 2009). [https://books.google.com/books?id=TYnfhTq2M7EC&pg=PA144 ''ಎ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'']. ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 144. {{ISBN|978-0-19-955037-1}}.</ref> ಬಹುಪಾಲು ನಾಗರಿಕರು ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ನಿಯಮಿತ ಚರ್ಚ್ ಹಾಜರಾತಿಯು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದೆ,<ref>Field, Clive D. (November 2009). [http://www.brin.ac.uk/wp-content/uploads/2011/12/development-of-religious-statistics.pdf "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಿಲಿಜನ್ ಇನ್ ನಂಬರ್ಸ್"]. BRIN ಚರ್ಚಾ ಸರಣಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು, ಚರ್ಚಾ ಪ್ರಬಂಧ 001. 7 ಮಾರ್ಚ್ 2015 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಆದರೆ ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬದಲಾವಣೆಯು ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ಇತರ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ.<ref>Yilmaz, Ihsan (2005). [https://books.google.com/books?id=ryrD2YODzxUC&pg=PA291 ''ಮುಸ್ಲಿಂ ಲಾಸ್, ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ಮಾಡರ್ನ್ ನೇಷನ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್: ಡೈನಾಮಿಕ್ ಲೀಗಲ್ ಪ್ಲುರಲಿಸಂಸ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಟರ್ಕಿ, ಅಂಡ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ'']. ಆಲ್ಡರ್ಶಾಟ್: ಅಶ್ಗೇಟ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್. pp. 55–56. {{ISBN|978-0-7546-4389-0}}.</ref> ಇದು ಕೆಲವು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರಿಗೆ UK ಅನ್ನು ಬಹು-ನಂಬಿಕೆಯ,<ref>Brown, Callum G. (2006). [https://books.google.com/books?id=ryrD2YODzxUC&pg=PA291 ''ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ಟ್ವೆಂಟೀತ್-ಸೆಂಚುರಿ ಬ್ರಿಟನ್'']. ಹಾರ್ಲೋ: ಪಿಯರ್ಸನ್ ಎಜುಕೇಶನ್. ಪು. 291. {{ISBN|978-0-582-47289-1}}.</ref> ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷ,<ref>Norris, Pippa; Inglehart, Ronald (2004). [https://books.google.com/books?id=dto-P2YfWJIC&pg=PA84 ''ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಅಂಡ್ ಸೆಕ್ಯುಲರ್: ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ವೈಡ್'']. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 84. {{ISBN|978-0-521-83984-6}}.</ref> ಅಥವಾ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ನಂತರದ ಸಮಾಜ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>Fergusson, David (2004). [https://books.google.com/books?id=Owz4aBSEINgC&pg=PA94 ''ಚರ್ಚ್, ಸ್ಟೇಟ್ ಅಂಡ್ ಸಿವಿಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'']. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 94. {{ISBN|978-0-521-52959-4}}.</ref> 2021 ರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 46.2 ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರು ತಾವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು, ನಂತರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಇಸ್ಲಾಂ (6.5 ಪ್ರತಿಶತ), ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ (1.7 ಪ್ರತಿಶತ), ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ (0.9 ಪ್ರತಿಶತ), ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ (0.5 ಪ್ರತಿಶತ), ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ (0.5 ಪ್ರತಿಶತ), ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳು (0.6 ಪ್ರತಿಶತ). ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರಲ್ಲಿ, 37.2 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ತಾವು ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತಷ್ಟು 6.0 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ಐಚ್ಛಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/religion/bulletins/religionenglandandwales/census2021|title=Religion, England and Wales: Census 2021|publisher=Office for National Statistics|first=Michael|last=Roskams|date=29 November 2022|access-date=28 March 2026}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 42.3 ಪ್ರತಿಶತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, 37.7% ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, 1.3 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು, 17.4 ಪ್ರತಿಶತ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲದವರು ಮತ್ತು 1.6 ಪ್ರತಿಶತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b19.xlsx|title=MS-B19: Religion|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|date=30 November 2023}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ 2022 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 51.1 ಪ್ರತಿಶತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ, 20.4 ಪ್ರತಿಶತ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್, 13.3 ಪ್ರತಿಶತ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, 5.1 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, 2.2 ಪ್ರತಿಶತ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತ್ತು 0.6 ಪ್ರತಿಶತ ಹಿಂದೂ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ, 1.2 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು ಮತ್ತು 6.2 ಪ್ರತಿಶತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=https://www.scotlandscensus.gov.uk/2022-reports/scotland-s-census-2022-ethnic-group-national-identity-language-and-religion/|title=Scotland's Census 2022 - Ethnic group, national identity, language and religion|publisher=National Records of Scotland|date=21 May 2024|access-date=28 March 2026}}</ref> 2007 ರ ಟಿಯರ್ಫಂಡ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಚರ್ಚ್ಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=4 April 2007 |title=United Kingdom: New Report Finds Only One in 10 Attend Church |url=http://news.adventist.org/2007/04/uite-kigom-ew-report-fis-oly-oe-i-10-atte-church.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111213155625/http://news.adventist.org/2007/04/uite-kigom-ew-report-fis-oly-oe-i-10-atte-church.html |archive-date=13 December 2011 |access-date=9 March 2015 |website=News.adventist.org}}</ref> 2001 ಮತ್ತು 2011 ರ ಜನಗಣತಿಗಳ ನಡುವೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವರಲ್ಲಿ 12 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಇಳಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು, ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡುವ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವು ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪು ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿತ್ತು, ಮುಸ್ಲಿಮರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 5 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Philby |first=Charlotte |date=12 December 2012 |title=Less religious and more ethnically diverse: Census reveals a picture of Britain today |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/less-religious-and-more-ethnically-diverse-census-reveals-a-picture-of-britain-today-8406506.html |work=Independent |location=London}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2004 |title=The History of the Church of England |url=http://www.cofe.anglican.org/about/history/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100221212004/http://www.cofe.anglican.org/about/history |archive-date=21 February 2010 |access-date=23 November 2008 |website=The Church of England}}</ref> ಇದು UK ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನು ಅದರ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite web |title=Queen and Church of England |url=http://www.royalinsight.gov.uk/output/Page4708.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20061008203611/http://www.royalinsight.gov.uk/output/Page4708.asp |archive-date=8 October 2006 |access-date=5 June 2010 |publisher=British Monarchy Media Centre}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದು, ಅವನ ಅಥವಾ ಅವಳ ಪ್ರವೇಶದ ಮೇಲೆ "ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು" ಪ್ರಮಾಣವಚನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Queen and the Church |url=http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandChurch/History.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605025533/http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandChurch/History.aspx |archive-date=5 June 2011 |publisher=The British Monarchy (Official Website)}}</ref><ref name="reglang" /><ref>{{Cite web |date=22 February 2010 |title=Our structure |url=https://www.churchofscotland.org.uk/about-us/our-structure |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125192732/https://www.churchofscotland.org.uk/about-us/our-structure |archive-date=25 January 2020 |website=churchofscotland.org.uk}}</ref> ವೇಲ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು 1920 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿಭಜನೆಗೆ ಮೊದಲು 1870 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ಇಲ್ಲ.<ref>Weller, Paul (2005). [https://books.google.com/books?id=tHc88PzAPLMC&pg=PA80 ''ಟೈಮ್ ಫಾರ್ ಎ ಚೇಂಜ್: ರೀಕಾನ್ಫಿಗರಿಂಗ್ ರಿಲಿಜನ್, ಸ್ಟೇಟ್, ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ'']. ಲಂಡನ್: ಕಾಂಟಿನ್ಯೂಮ್. pp. 79–80. {{ISBN|978-0-567-08487-3}}.</ref> 2001 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪಂಥಗಳ ಅನುಸರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ UK-ವ್ಯಾಪಿ ಡೇಟಾ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, 62 ಪ್ರತಿಶತ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಆಂಗ್ಲಿಕನ್, 13.5 ಪ್ರತಿಶತ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, 6 ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್, ಮತ್ತು 3.4 ಪ್ರತಿಶತ ಮೆಥೋಡಿಸ್ಟ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇತರ ಪಂಥಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ.<ref>Peach, Ceri, [https://books.google.com/books?id=i6ER_z8gcD4C "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಎ ಮೇಜರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ಕೇಪ್"], in H. Knippenberg. ed. (2005). ''ದಿ ಚೇಂಜಿಂಗ್ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ಕೇಪ್ ಆಫ್ ಯುರೋಪ್''. ಆಮ್ಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್: ಹೆಟ್ ಸ್ಪಿನ್ಹುಸ್. pp. 44–58. {{ISBN|978-90-5589-248-8}}.</ref> === ವಲಸೆ === {{See also|Foreign-born population of the United Kingdom}} [[File:United Kingdom foreign born population by country of birth.png|thumb|upright=1.35|ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 2008 ರವರೆಗೆ ಜನ್ಮ ದೇಶದ ಮೂಲಕ ಅಂದಾಜು ವಿದೇಶಿ-ಜನಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] [[File:British expats countrymap.svg|thumb|upright=1.35|2006 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಮೂಲಕ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾಗರಿಕರ ಅಂದಾಜು ಸಂಖ್ಯೆ: {{legend|#002255|1,000,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಸಮಾನ}} {{legend|#003380|500,000 - 999,999}} {{legend|#0044aa|100,000 - 499,999}} {{legend|#0055d4|50,000 - 99,999}} {{legend|#0066ff|10,000 - 49,999}} {{legend|#2a7fff|5,000 - 9,999}} {{legend|#5599ff|1,000 - 4,999}} {{legend|#80b3ff|100 - 999}} {{legend|#afc6e9|100 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ದತ್ತಾಂಶವಿಲ್ಲ}} {{legend|#000000|UK}} ]] ವಲಸೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಏರಿಕೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ,<ref>{{Cite news |date=21 August 2008 |title=Immigration and births to non-British mothers pushes British population to record high |url=https://www.standard.co.uk/news/immigration-and-births-to-nonbritish-mothers-pushes-british-population-to-record-high-6816318.html |work=London Evening Standard}}</ref><ref name="bbc-23-05-2024">{{cite news |title=Migration: How many people come to the UK and how are the salary rules changing? |url=https://www.bbc.com/news/uk-48785695 |work=BBC News |date=23 May 2024}}</ref> 1991 ಮತ್ತು 2001 ರ ನಡುವಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳದ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಆಗಮನಗಳು ಮತ್ತು ವಲಸಿಗರ UK-ಜನಿತ ಮಕ್ಕಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2014 ರಲ್ಲಿ UK ನೇರ ಜನನಗಳಲ್ಲಿ 27 ಪ್ರತಿಶತವು UK ಹೊರಗೆ ಜನಿಸಿದ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=15 July 2015 |title=Births in England and Wales: 2014 |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/vsob1/birth-summary-tables--england-and-wales/2014/index.html |website=Office for National Statistics }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 208,000 ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾಗರಿಕರಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕೀಕರಣಗೊಂಡರು, ಇದು 1962 ರಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2014 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 125,800 ಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯಿತು. 2009 ಮತ್ತು 2013 ರ ನಡುವೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನೀಡಲಾದ ಸರಾಸರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೌರತ್ವಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 195,800 ಆಗಿತ್ತು. 2024 ರಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗೀಕರಣಗೊಂಡವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಲಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ, ಭಾರತೀಯ, ನೈಜೀರಿಯಾ, ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಇಟಾಲಿಯನ್, ಟರ್ಕಿಶ್, ರೊಮೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ಇರಾನಿಯನ್. ಪೌರತ್ವವನ್ನು ನೀಡದೆ UK ನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸವನ್ನು ನೀಡುವ ನೆಲೆಸುವಿಕೆಯ ಅನುದಾನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು<ref>{{Cite web |last=Blinder |first=Scott |date=11 June 2014 |title=Settlement in the UK |url=http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/briefings/settlement-uk |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906232123/http://migrationobservatory.ox.ac.uk/briefings/settlement-uk |archive-date=6 September 2015 |access-date=1 August 2015 |publisher=The Migration Observatory, University of Oxford}}</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 154,700 ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="Blinder2015">{{Cite web |last=Blinder |first=Scott |date=27 March 2015 |title=Naturalisation as a British Citizen: Concepts and Trends |url=http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/sites/files/migobs/Briefing%20-%20Naturalisation%20as%20a%20British%20Citizen%20-%20Concepts%20and%20Trends_0.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150916052200/http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/sites/files/migobs/Briefing%20-%20Naturalisation%20as%20a%20British%20Citizen%20-%20Concepts%20and%20Trends_0.pdf |archive-date=16 September 2015 |access-date=1 August 2015 |publisher=The Migration Observatory, University of Oxford}}</ref> ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ನಿವ್ವಳ ವಲಸೆ (ವಲಸೆ ಬರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ವಲಸೆ ಹೋಗುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೈನಸ್ ಮಾಡಿದಾಗ) 2023 ರಲ್ಲಿ 860,000 ರ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತು, 1.326 ಮಿಲಿಯನ್ ವಲಸೆ ಮತ್ತು 466,000 ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, 2024 ರಲ್ಲಿ ನಿವ್ವಳ ವಲಸೆಯು 431,000 ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, 948,000 ವಲಸೆ ಮತ್ತು 517,000 ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ.<ref>{{Cite web |title=Long-term international migration, provisional: year ending December 2024 |date=22 May 2025 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/internationalmigration/bulletins/longterminternationalmigrationprovisional/yearendingdecember2024 |website=gov.uk |access-date=22 May 2025}}</ref> ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು. 1815 ಮತ್ತು 1930 ರ ನಡುವೆ, ಬ್ರಿಟನ್ನಿಂದ ಸುಮಾರು 11.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಿಂದ 7.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ವಲಸೆ ಹೋದರು.<ref>{{Cite book |last=Hammar |first=Tomas |url=https://www.cambridge.org/core/books/european-immigration-policy/10B639425685B0C101619FA11522C409 |title=European Immigration Policy: A Comparative Study |date=1985 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-12437-9 |series=Comparative Ethnic and Race Relations |location=Cambridge}}</ref><ref name="richards-2018">{{Cite book |last=Richards |first=Eric |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctvnb7rj2 |title=The genesis of international mass migration: The British case, 1750-1900 |date=2018 |publisher=Manchester University Press |edition=1 |jstor=j.ctvnb7rj2}}</ref> 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಸುಮಾರು 300 ಮಿಲಿಯನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಮೂಲದ ಜನರು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜುಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="richards-2018" /> 2006 ರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 5.5 ಮಿಲಿಯನ್ UK-ಜನಿತ ಜನರು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು,<ref name="BritsAbroad">{{Cite web |last1=Sriskandarajah |first1=Dhananjayan |last2=Drew |first2=Catherine |date=11 December 2006 |title=Brits Abroad: Mapping the scale and nature of British emigration |url=http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070828011816/http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509 |archive-date=28 August 2007 |access-date=9 March 2015 |publisher=Institute for Public Policy Research}}</ref><ref>{{Cite news |title=Brits Abroad: world overview |url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/in_depth/brits_abroad/html/default.stm |access-date=20 April 2007 |publisher=BBC}}; {{Cite news |last=Casciani |first=Dominic |date=11 December 2006 |title=5.5&nbsp;m Britons 'opt to live abroad' |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6210358.stm |access-date=20 April 2007}}</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಸ್ಪೇನ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ.<ref name="BritsAbroad" /><ref>{{Cite news |date=11 December 2006 |title=Brits Abroad: Country-by-country |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6161705.stm |work=BBC News}}</ref> === ಶಿಕ್ಷಣ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸುಮಾರು 38 ಪ್ರತಿಶತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅಥವಾ ಕಾಲೇಜು ಪದವಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಶೇಕಡಾವಾರು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=24 September 2012 |title=The Most Educated Countries in the World |url=https://finance.yahoo.com/news/the-most-educated-countries-in-the-world.html;_ylt=AlaWy8IcyeBaviKi7_.WJyhE6odG;_ylu=X3oDMTJrY2d2NGZyBG1pdANDeFMgRmluYW5jaWFsbHkgRml0IEFydGljbGUgQXJ0aWNsZSBCb2R5IFByb2QEcG9zAzMEc2VjA01lZGlhQXJ0aWNsZUJvZHlBc3NlbWJseQ--;_ylg=X3oDMTNjdGVoaXJqBGludGwDdXMEbGFuZwNlbi11cwRwc3RhaWQDY2IyOTRhMGEtYmY2OS0zYTdlLThlYTUtZWFlNTU3YWI1ZTc3BHBzdGNhdANleGNsdXNpdmVzfGZpbmFuY2lhbGx5Zml0BHB0A3N0b3J5cGFnZQ--;_ylv=3?page=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204213400/http://finance.yahoo.com/news/the-most-educated-countries-in-the-world.html%3B_ylt%3DAlaWy8IcyeBaviKi7_.WJyhE6odG%3B_ylu%3DX3oDMTJrY2d2NGZyBG1pdANDeFMgRmluYW5jaWFsbHkgRml0IEFydGljbGUgQXJ0aWNsZSBCb2R5IFByb2QEcG9zAzMEc2VjA01lZGlhQXJ0aWNsZUJvZHlBc3NlbWJseQ--%3B_ylg%3DX3oDMTNjdGVoaXJqBGludGwDdXMEbGFuZwNlbi11cwRwc3RhaWQDY2IyOTRhMGEtYmY2OS0zYTdlLThlYTUtZWFlNTU3YWI1ZTc3BHBzdGNhdANleGNsdXNpdmVzfGZpbmFuY2lhbGx5Zml0BHB0A3N0b3J5cGFnZQ--%3B_ylv%3D3?page=1 |archive-date=4 February 2016 |access-date=20 April 2016 |website=Yahoo Finance }}; {{Cite magazine |date=27 September 2012 |title=And the World's Most Educated Country Is... |url=https://newsfeed.time.com/2012/09/27/and-the-worlds-most-educated-country-is/ |magazine=Time |location=New York |access-date=20 April 2016 |archive-date=30 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180430040213/http://newsfeed.time.com/2012/09/27/and-the-worlds-most-educated-country-is/ |url-status=dead }}</ref> UK ಅನೇಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸೇರಿವೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=The Times Higher Education World University Rankings 2024 |date=25 September 2023 |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2024/world-ranking |access-date=17 April 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=QS World University Rankings 2024 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2024 |access-date=17 April 2024}}</ref> ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಶಿಕ್ಷಣವು UK ನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಬೋಧನಾ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಎಲ್ಲಾ UK ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಗರಿಷ್ಠ ವಾರ್ಷಿಕ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಆದಾಯವನ್ನು ತಲುಪುವುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವೇತನ ಮಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪುವವರು ಮಾತ್ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Repaying your student loan |url=https://www.gov.uk/repaying-your-student-loan/what-you-pay |website=gov.uk |access-date=21 June 2025}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುವ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಗರಿಷ್ಠ ಶುಲ್ಕ ಅಥವಾ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೆಲವು NHS ಕೋರ್ಸ್ಗಳು ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿಸುವ ವೇತನಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು 2017 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವೈದ್ಯರು ತಮ್ಮ ತರಬೇತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ £230,000 ಸಬ್ಸಿಡಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=20 October 2014 |title=Undergraduate Tuition Fess and Student Loans |url=https://www.ucas.com/money-and-student-life/money/student-finance/undergraduate-tuition-fees-and-student-loans |access-date=24 February 2024 |website=UCAS}}</ref><ref>{{Cite web |title=More undergraduate medical education places |url=https://www.gov.uk/government/news/more-undergraduate-medical-education-places |access-date=24 February 2024 |website=gov.uk}}</ref> 2022 ರಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು (PISA) 15 ವರ್ಷದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಓದುವಿಕೆ, ಗಣಿತ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 14 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು 494 ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದು, ಇದು [[OECD]] ಸರಾಸರಿ 478 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=PISA 2022 UK Results |url=https://www.oecd.org/publication/pisa-2022-results/country-notes/united-kingdom-9c15db47#chapter-d1e11 |access-date=24 February 2024 |website=OECD |date=4 December 2023}}</ref> === ಆರೋಗ್ಯ === [[File:QEUH.jpg|thumb|ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿನ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಯುರೋಪಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಆವರಣವಾಗಿದೆ]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಆಧುನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ (NHS) ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು 1948 ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪೂರೈಕೆದಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=The foundation of the NHS |url=https://www.nationalarchives.gov.uk/explore-the-collection/stories/the-foundation-of-the-nhs/ |access-date=6 July 2026 |publisher=The National Archives}}</ref> NHS ನ ವ್ಯಾಪಕ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಇದನ್ನು "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧರ್ಮ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Gill |first=Martha |date=9 July 2023 |title=To those who claim the NHS has turned into a British religion, I say: keep the faith |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2023/jul/09/nhs-british-religion-keep-faith-nhs-at-75 |access-date=16 July 2023 |work=The Observer}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 April 2020 |title=Is the NHS our new national religion? – Religion Media Centre |url=https://religionmediacentre.org.uk/news/is-the-nhs-our-new-national-religion/ |access-date=16 July 2023 |website=religionmediacentre.org.uk}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ (NHS ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, NHS ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೈಕೆ (ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು NHS ವೇಲ್ಸ್) ತನ್ನದೇ ಆದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಖಾಸಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ UK ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಗತ್ಯದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ಪಾವತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು, 2000 ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದನೇ-ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಹದಿನೆಂಟನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/worldhealthrepor00worl |title=The world health report 2000&nbsp;– Health systems: improving performance |publisher=World Health Organization |date=2000 |isbn=978-92-4-156198-3 |editor-last=Haden |editor-first=Angela |location=Geneva |access-date=5 July 2011 |editor-last2=Campanini |editor-first2=Barbara}}; {{Cite web |last=World Health Organization |author-link=World Health Organization |title=Measuring overall health system performance for 191 countries |url=http://pages.stern.nyu.edu/~wgreene/Statistics/WHO-COMP-Study-30.pdf |access-date=5 July 2011 |publisher=New York University}}</ref> 1979 ರಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ವೆಚ್ಚವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Fisher |first=Peter |title=The NHS from Thatcher to Blair |url=http://www.healthp.org/node/71 |journal=NHS Consultants Association |archive-url=https://web.archive.org/web/20181120124807/http://www.healthp.org/node/71 |archive-date=20 November 2018 |access-date=19 December 2018 |quote=ದಿ ಬಜೆಟ್... NHS ಗೆ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದಾರವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹಣದುಬ್ಬರ ದರಕ್ಕಿಂತ 7.4 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ GDP ಯ 9.4 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ EU ಸರಾಸರಿ.}}</ref> 2018 ರ [[OECD]] ಡೇಟಾವು, UK ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೈಕೆ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾದ ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ, UK ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ £3,121 ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=24 September 2019 |title=Swindells: They aren't 'your' patients |url=https://www.hsj.co.uk/policy-and-regulation/swindells-they-arent-your-patients/7025988.article? |access-date=19 November 2019 |publisher=Health Service Journal}}</ref> 2017 ರಲ್ಲಿ UK ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ £2,989 ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದೆ, ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯರ ಸರಾಸರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=29 August 2019 |title=How does UK healthcare spending compare with other countries? |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/healthandsocialcare/healthcaresystem/articles/howdoesukhealthcarespendingcomparewithothercountries/2019-08-29 |access-date=5 October 2019 |publisher=Office of National Statistics}}</ref> ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿ, ನರ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಿಡ್ವೈಫರಿ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮುಂತಾದ UK-ವ್ಯಾಪಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿವೆ. ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದೆ; ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು UK ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ; ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ; ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=28 August 2008 |title='Huge contrasts' in devolved NHS |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7586147.stm |work=BBC News}}; {{Cite news |last=Triggle |first=Nick |date=2 January 2008 |title=NHS now four different systems |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7149423.stm}}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರದ ದ್ವೀಪ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಅದರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕತೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು [[List of countries that have gained independence from the United Kingdom|ಅದರ ಮಾಜಿ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕದ ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಕೆನಡಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು, ಇದು ಆಂಗ್ಲೋಸ್ಫಿಯರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Julian Go |title=Constitutionalism and political reconstruction |date=2007 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-15174-1 |editor-last=Arjomand |editor-first=Saïd Amir |pages=92–94 |chapter=A Globalizing Constitutionalism?, Views from the Postcolony, 1945–2000 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=kYmmnYKEvE0C&pg=PA94}}</ref>{{Sfn|Ferguson|2004|p=307}} ಇದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಜಿ ವಸಾಹತುಗಳು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ದೇಶಗಳಾಗಿವೆ, ಇವು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=The Commonwealth |url=https://www.mfat.govt.nz/en/peace-rights-and-security/the-commonwealth/ |access-date=8 January 2024 |website=[[New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade]] |language=en-NZ}}</ref><ref>{{Cite web |title=Commonwealth of Nations |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/parliament-and-empire/contemporary-context/ |access-date=2026-02-22 |publisher=UK Parliament |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Mazrui |first1=Ali Al Amin |title=Anglo-African Commonwealth |last2=Taylor |first2=D. |last3=Bradley |first3=Kenneth |date=1967 |publisher=Pergamon |isbn=978-0-08-012253-3 |pages=40–41 |quote=...ಅಂತಿಮ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ, ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್-ನೆಸ್ನ ಬಂಧಗಳಲ್ಲದೆ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ನವರು ಜಮೈಕಾದವರು ಅಥವಾ ಜಾಂಬಿಯಾದವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏನನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು?}}</ref> 2024 ರ ಜಾಗತಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು UK ಅನ್ನು 'ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ದೇಶಗಳ' ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಂತರ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Most Influential Countries |url=https://www.usnews.com/news/best-countries/most-influential-countries |access-date=22 September 2025 |website=[[U.S. News & World Report]]}}</ref> === ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕ === {{multiple image | align = right | total_width = 320 | image1 = PG 1063Burns Naysmith.jpg | alt1 = Robert Burns | caption1 = ರಾಬರ್ಟ್ ಬರ್ನ್ಸ್ (1759–1796) | image2 = William Shakespeare by John Taylor, edited.jpg | alt2 = William Shakespeare | caption2 = ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ (1564–1616) | footer = ಬರ್ನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ ಅನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. }} ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಚಾನಲ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿದೆ. 2022 ರಲ್ಲಿ, UK ನಲ್ಲಿ 669 ಮಿಲಿಯನ್ ಭೌತಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು, ಇದು ಎಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{Cite web |title=UK publishing industry reports record-breaking year in 2022 |url=https://www.theguardian.com/books/2023/apr/17/uk-publishing-industry-reports-record-breaking-year-in-2022 |access-date=9 May 2024 |work=[[The Guardian]] |date=17 April 2023}}</ref> ಬ್ರಿಟನ್ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ; ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಡೆಫೊ, ರಡ್ಯಾರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್, ಲೆವಿಸ್ ಕರೋಲ್ ಮತ್ತು ಬಿಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಪಾಟರ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಸಹ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಎ.ಎ. ಮಿಲ್ನೆ, ಎನಿಡ್ ಬ್ಲೈಟನ್, ಜೆ.ಆರ್.ಆರ್. ಟೋಲ್ಕಿನ್, ರೋಲ್ಡ್ ಡಾಲ್, ಟೆರ್ರಿ ಪ್ರಾಚೆಟ್ ಮತ್ತು ಜೆ.ಕೆ. ರೌಲಿಂಗ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್'' ಅನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಪುಸ್ತಕ ಸರಣಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Best-selling Book Series Of All Time |url=https://wordsrated.com/best-selling-book-series-of-all-time-statistics/ |access-date=18 May 2024 |publisher=Wordsrated |date=20 July 2023}}</ref> ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಕವಿ ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದುವರೆಗಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=William Shakespeare (English author) |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/537853/William-Shakespeare |access-date=26 February 2006 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]]}}; {{Cite encyclopedia |title=MSN Encarta Encyclopedia article on Shakespeare |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |access-date=26 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060209154055/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |archive-date=9 February 2006}}; {{Cite web |title=William Shakespeare |work=TheFreeDictionary.com |publisher=Columbia Electronic Encyclopedia |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Shakespeare%2c+William |access-date=26 February 2006}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ನಾಟಕವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನವೋದಯದಿಂದ ನಾಟಕದ ರೋಮಾಂಚಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ''ದಿ ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿ ಟೇಲ್ಸ್'' ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಜೆಫ್ರಿ ಚಾಸರ್, ಕವಿ ವಿಲಿಯಂ ವರ್ಡ್ಸ್ವರ್ತ್, ಮತ್ತು ಇತರ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕವಿಗಳು, ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಿಕನ್ಸ್, ಎಚ್.ಜಿ. ವೆಲ್ಸ್, ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್ವೆಲ್, ಆಲ್ಡಸ್ ಹಕ್ಸ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇಯಾನ್ ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಪರಾಧ ಬರಹಗಾರ ಅಗಾಥಾ ಕ್ರಿಸ್ಟಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |date=19 December 2005 |title=Mystery of Christie's success is solved |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1505799/Mystery-of-Christies-success-is-solved.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=14 November 2010 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1505799/Mystery-of-Christies-success-is-solved.html |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}</ref> BBC ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬರಹಗಾರರ 100 ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ 25 ರಲ್ಲಿ 12 ಅನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಎಲಿಯಟ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್, ಚಾರ್ಲೊಟ್ ಬ್ರಾಂಟೆ, ಎಮಿಲಿ ಬ್ರಾಂಟೆ, ಮೇರಿ ಶೆಲ್ಲಿ, ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ಡೋರಿಸ್ ಲೆಸ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಜೇಡಿ ಸ್ಮಿತ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite news |last=Ciabattari |first=Jane |date=December 2015 |title=The 25 greatest British novels |work=BBC Culture |url=https://www.bbc.com/culture/article/20151204-the-25-greatest-british-novels |access-date=29 December 2021}}</ref> ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಆರ್ಥರ್ ಕೋನನ್ ಡಾಯ್ಲ್ (ಷರ್ಲಾಕ್ ಹೋಮ್ಸ್ ನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ), ಸರ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್, ಜೆ.ಎಂ. ಬ್ಯಾರಿ, ರಾಬರ್ಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಸ್ಟೀವನ್ಸನ್ (ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ''ಟ್ರೆಷರ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್'' ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಲ್ಗಳ್ಳರ ಚಿತ್ರಣದ ಮೇಲೆ ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು), ಮತ್ತು ಕವಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಬರ್ನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವರನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹ್ಯೂ ಮ್ಯಾಕ್ಡಿಯರ್ಮಿಡ್ ಮತ್ತು ನೀಲ್ ಎಂ. ಗನ್ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ನವೋದಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು, ಇಯಾನ್ ರಾಂಕಿನ್ ಮತ್ತು ಇಯಾನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಅವರಿಂದ ಕಠಿಣ ಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ UNESCO ನ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಗರ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |year=2004 |title=Edinburgh, United Kingdom, UNESCO City of Literature |url=http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/creativity/creative-industries/creative-cities-network/literature/edinburgh |archive-url=https://web.archive.org/web/20130528152834/http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/creativity/creative-industries/creative-cities-network/literature/edinburgh |archive-date=28 May 2013 |url-status=dead |access-date=9 March 2015 |work=Unesco}}</ref> ವೆಲ್ಶ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಬ್ರಿಟನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತಿಳಿದಿರುವ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ''ವೈ ಗೊಡೊಡಿನ್'', ಬಹುಶಃ 6 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕುಂಬ್ರಿಕ್ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ವೆಲ್ಶ್ ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ ಆರ್ಥರ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತಿಳಿದಿರುವ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Early Welsh poetry |url=https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/society/language_poetry.shtml |access-date=29 December 2010 |work=BBC Wales}}</ref> ಆರ್ಥೂರಿಯನ್ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ಮೊನ್ಮೌತ್ನ ಜೆಫ್ರಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book |last=Lang, Andrew |url=https://books.google.com/books?id=dKJiPyyTevgC |title=History of English Literature from Beowulf to Swinburne |publisher=Wildside Press |year=2003 |isbn=978-0-8095-3229-2 |location=Holicong, PA |page=42 |orig-date=1913}}</ref> ಡಫಿಡ್ ಅಪ್ ಗ್ವಿಲಿಮ್ (''fl.''&nbsp;1320–1370) ಅವರನ್ನು ಅವರ ಕಾಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |year=2011 |title=Dafydd ap Gwilym |url=http://www.academi.org/dafydd-ap-gwilym-eng |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324034938/http://www.literaturewales.org/dafydd-ap-gwilym-eng |archive-date=24 March 2012 |url-status=dead |access-date=3 January 2011 |website=Academi.org |quote=ಡಫಿಡ್ ಅಪ್ ಗ್ವಿಲಿಮ್ ಅವರನ್ನು ವೆಲ್ಶ್ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಪ್ರಮುಖ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.}}</ref> ಡೇನಿಯಲ್ ಓವೆನ್ ಅವರು 1885 ರಲ್ಲಿ ''ರೈಸ್ ಲೆವಿಸ್'' ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ ವೆಲ್ಶ್-ಭಾಷಾ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಂಗ್ಲೋ-ವೆಲ್ಶ್ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು ಡೈಲನ್ ಥಾಮಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್. ಎಸ್. ಥಾಮಸ್, ಇವರನ್ನು 1996 ರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಮುಖ ವೆಲ್ಶ್ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ರಿಚರ್ಡ್ ಲೆವೆಲ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಕೇಟ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್.<ref>{{Cite web |url=http://newsalerts.bbc.co.uk/1/low/wales/551486.stm |title=True birthplace of Wales's literary hero |archive-url=https://web.archive.org/web/20200316173733/http://newscdn.bbc.net.uk/2/hi/uk_news/wales/551486.stm |archive-date=16 March 2020 |url-status=dead |website=BBC News |date=5 December 1999 |access-date=28 April 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kate Roberts: Biography |url=https://www.bbc.co.uk/wales/northwest/halloffame/arts/kateroberts.shtml |url-status=dead |access-date=19 February 2017 |website=BBC Wales |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308000646/https://www.bbc.co.uk/wales/northwest/halloffame/arts/kateroberts.shtml |archive-date=8 March 2013}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬರಹಗಾರ ಸಿ.ಎಸ್. ಲೂಯಿಸ್, ಅವರು ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ''ದಿ ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್ ಆಫ್ ನಾರ್ನಿಯಾ'' ಅನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=The Chronicles of Narnia Book Series Statistics |url=https://wordsrated.com/the-chronicles-of-narnia-book-series-statistics/ |access-date=18 May 2024 |publisher=Wordsrated |date=19 July 2023}}</ref> ಎಲ್ಲಾ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಐರಿಶ್ ಬರಹಗಾರರು ಆಸ್ಕರ್ ವೈಲ್ಡ್,<ref>{{Cite book |last=Varty |first=Anne |title=A Preface to Oscar Wilde |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-89231-1 |pages=[https://books.google.com/books?id=A9YFBAAAQBAJ&pg=PA231 231–232]}}; {{Cite encyclopedia |title=Oscar Wilde |encyclopedia=[[Encyclopedia.com]] |publisher=[[Cengage]] |url=https://www.encyclopedia.com/people/literature-and-arts/english-literature-19th-cent-biographies/oscar-wilde |access-date=10 December 2019}}</ref> ಬ್ರಾಮ್ ಸ್ಟೋಕರ್ (''ಡ್ರಾಕುಲಾ'' ಅನ್ನು ಬರೆದವರು)<ref>{{Cite book |last=Moss |first=Joyce |url=https://archive.org/details/isbn_9780787637286 |title=British and Irish Literature and Its Times: The Victorian Era to the Present (1837–) |publisher=Gale Group |year=2001 |isbn=978-0-7876-3729-3 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780787637286/page/107 107] |url-access=registration}}</ref> ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಷಾ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book |last=Holroyd |first=Michael |url=https://archive.org/details/bernardshaw00holr/page/384 |title=Bernard Shaw, Volume 2: 1898–1918: The Pursuit of Power |publisher=Chatto & Windus |year=1989 |isbn=978-0-7011-3350-4 |page=[https://archive.org/details/bernardshaw00holr/page/384 384]}}; {{Cite web |title=G B Shaw |url=https://www.bl.uk/people/g-b-shaw |access-date=10 December 2019 |website=Discovering Literature: 20th century |publisher=[[British Library]] |archive-date=9 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809155152/https://www.bl.uk/people/g-b-shaw |url-status=dead}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಹೊರಗಿನ ಮೂಲದವರಾದ ಆದರೆ UK ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ಅನೇಕ ಬರಹಗಾರರು ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾನ್ರಾಡ್,<ref>{{Cite book |last=Middleton |first=Tim |url=https://books.google.com/books?id=Azd1f8NBpUoC&pg=PA159 |title=Joseph Conrad |publisher=Routledge |year=2006 |isbn=978-0-415-26851-6 |page=159}}</ref> ಟಿ.ಎಸ್. ಎಲಿಯಟ್,<ref>{{Cite book |last=Cooper |first=John Xiros |url=https://books.google.com/books?id=XqmNjQzhwV4C&pg=PA111 |title=The Cambridge Introduction to T. S. Eliot |date=2006 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-45790-3 |page=111}}</ref> ಕಾಜುವೊ ಇಷಿಗುರೊ,<ref>{{Cite book |last=Sim |first=Wai-chew |url=https://books.google.com/books?id=WcKLAgAAQBAJ&pg=PT201 |title=Kazuo Ishiguro |date=2009 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-19867-1 |page=201}}</ref> ಸರ್ ಸಲ್ಮಾನ್ ರಶ್ದಿ<ref>{{Cite web |title=Salman Rushdie |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100433765 |access-date=10 December 2019 |website=Oxford Reference |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> ಮತ್ತು ಎಜ್ರಾ ಪೌಂಡ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Campbell |first=James |date=17 May 2008 |title=Home from home |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2008/may/17/poetry3 |access-date=10 December 2019}}; {{Cite book |last=Nadel |first=Ira |url=https://books.google.com/books?id=ECiGDAAAQBAJ&pg=PA90 |title=Ezra Pound: A Literary Life |date=2004 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-230-37881-0 |page=90}}</ref> === ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅನುಭವವಾದ" ಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಅನುಭವದಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜ್ಞಾನ ಮಾತ್ರ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 'ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ', ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ 'ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥದ ಶಾಲೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |url=http://www.rrbltd.co.uk/bibliographies/scottish_v5_bibliog.pdf |title=A bibliography of Scottish common sense philosophy: Sources and origins |publisher=Thoemmes Press |year=2000 |editor-last=Fieser, James |location=Bristol |access-date=17 December 2010 |archive-date=9 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409171906/https://www.rrbltd.co.uk/bibliographies/scottish_v5_bibliog.pdf |url-status=dead}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅನುಭವವಾದದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಜಾನ್ ಲಾಕ್, ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ಕ್ಲಿ{{Efn|ಬರ್ಕ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಐರಿಶ್ ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈಗ ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶವು UK ನಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು 'ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅನುಭವವಾದಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.}} ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಹ್ಯೂಮ್; ಆದರೆ ಡಗಾಲ್ಡ್ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್, ಥಾಮಸ್ ರೀಡ್ ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಂ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ "ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥ" ಶಾಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಿಟನ್ನರು ನೈತಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾದ ಉಪಯುಕ್ತತಾವಾದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಮೊದಲು ಜೆರೆಮಿ ಬೆಂಥಮ್ ಬಳಸಿದ ಮತ್ತು ನಂತರ ಜಾನ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಮಿಲ್ ಅವರ ''ಉಪಯುಕ್ತತಾವಾದ'' ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ನೈತಿಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Palmer, Michael |url=https://books.google.com/books?id=s7y5MJOuN30C&pg=PA66 |title=Moral Problems in Medicine: A Practical Coursebook |publisher=Lutterworth Press |year=1999 |isbn=978-0-7188-2978-0 |location=Cambridge |page=66}}; {{Cite book |last=Scarre, Geoffrey |url=https://books.google.com/books?id=8A4xLnzfqYwC&pg=PA82 |title=Utilitarianism |publisher=Routledge |year=1995 |isbn=978-0-415-12197-2 |location=London |page=82}}</ref> === ಮಾಧ್ಯಮ === 1922 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ [[BBC]], ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ರೇಡಿಯೋ, ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಪ್ರಸಾರ ನಿಗಮವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಸಾರಕವಾಗಿದೆ.<ref name="MediaNewsline">{{Cite web |title=BBC: World's largest broadcaster & Most trusted media brand |url=http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005004930/http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |archive-date=5 October 2010 |access-date=23 September 2010 |publisher=Media Newsline}}</ref><ref name="ProspectMag">{{Cite web |title=Digital license |url=http://www.prospectmagazine.co.uk/?p=64654 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111107024637/http://www.prospectmagazine.co.uk/2009/07/digitallicense |archive-date=7 November 2011 |access-date=9 March 2015 |publisher=Prospect}}</ref><ref name="AboutBBC">{{Cite news |title=About the BBC&nbsp;– What is the BBC |work=BBC Online |url=https://www.bbc.co.uk/info/purpose/what.shtml |access-date=9 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100116202334/http://www.bbc.co.uk/info/purpose/what.shtml |archive-date=16 January 2010}}</ref> ಇದು UK ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ದೇಶೀಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ದೂರದರ್ಶನ ಪರವಾನಗಿಯಿಂದ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |date=13 August 2009 |title=BBC: World's largest broadcaster & Most trusted media brand |url=http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |journal=Media Newsline |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510090842/http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |archive-date=10 May 2011 |access-date=19 June 2011}}; {{Cite web |date=April 2010 |title=TV Licence Fee: facts & figures |url=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427080539/http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml |archive-date=27 April 2011 |publisher=BBC Press Office}}</ref> BBC ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವಿಸ್ BBC ಯ ಒಡೆತನದ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸಾರಕ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Microsoft Word – The Work of the BBC World Service 2008–09 HC 334 FINAL.doc |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmfaff/334/334.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021001645/https://publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmfaff/334/334.pdf |archive-date=21 October 2020 |access-date=16 February 2011}}</ref> ಇದು 40 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ಸುದ್ದಿ, ಭಾಷಣ ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=News in your language – BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/ws/languages |website=BBC}}; {{Cite web |title=BBC World Service |url=https://www.facebook.com/pages/category/Media-News-Company/bbcworldservice/about |website=Facebook.com}}</ref> UK ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಆಟಗಾರರು ITV ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ITV ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುವ 15 ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರಕಗಳಲ್ಲಿ 11 ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web |title=Publications & Policies: The History of ITV |url=http://www.itv.com/aboutitv/publications-policies |archive-url=https://web.archive.org/web/20110411224117/http://www.itv.com/aboutitv/publications-policies |archive-date=11 April 2011 |website=ITV.com}}</ref> ಮತ್ತು ಸ್ಕೈ.<ref>{{Cite journal |title=Direct Broadcast Satellite Television |url=http://www.newscorp.com/operations/dbst.html |journal=News Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604095622/http://www.newscorp.com/operations/dbst.html |archive-date=4 June 2011}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ''ಡೈಲಿ ಮೇಲ್'', ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'', ''ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್'', ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮತ್ತು ''ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite news |date=10 October 2008 |title=ABCs: National daily newspaper circulation September 2008 |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/media/table/2008/oct/10/abcs-pressandpublishing |access-date=17 October 2008}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ''ದಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟೇಟರ್'', ''ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್'', ''ನ್ಯೂ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ಮನ್'' ಮತ್ತು ''ರೇಡಿಯೋ ಟೈಮ್ಸ್'' ಸೇರಿವೆ. [[File:Media City Footbridge and BBC Offices (geograph 2685261).jpg|thumb|ಗ್ರೇಟರ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ನ ಸಾಲ್ಫೋರ್ಡ್ನಲ್ಲಿರುವ ಮೀಡಿಯಾಸಿಟಿಯುಕೆ ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.]]ಲಂಡನ್ UK ನಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಲ್ಲಿವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ನಲ್ಲಿರುವ ಮೀಡಿಯಾಸಿಟಿಯುಕೆ ಸಹ ಗಮನಾರ್ಹ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ.<ref>William, D. (2010). [https://books.google.com/books?id=7yg45P35KDMC ''ಯುಕೆ ಸಿಟೀಸ್: ಎ ಲುಕ್ ಅಟ್ ಲೈಫ್ ಅಂಡ್ ಮೇಜರ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್'']. ಈಸ್ಟ್ಬೋರ್ನ್: ಗಾರ್ಡ್ನರ್ಸ್ ಬುಕ್ಸ್. {{ISBN|978-9987-16-021-1}}, pp. 22, 46, 109 and 145.</ref> ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಡೇಟಾಬೇಸ್ಗಳು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಧ್ಯಮ, ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ UK ಪ್ರಕಾಶನ ವಲಯವು ಸುಮಾರು £20 ಶತಕೋಟಿ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 167,000 ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Publishing |url=http://www.culture.gov.uk/what_we_do/creative_industries/3280.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110505104322/http://www.culture.gov.uk/what_we_do/creative_industries/3280.aspx |archive-date=5 May 2011 |publisher=Department of Culture, Media and Sport}}</ref> 2015 ರಲ್ಲಿ UK ಪ್ರತಿ ಮಿಲಿಯನ್ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ 2,710 ಪುಸ್ತಕ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಇದು ಯಾವುದೇ ದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು, ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಇತರ ಆಂಗ್ಲೋಫೋನ್ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |date=2016 |title=Annual Report 2015–2016 |url=https://www.internationalpublishers.org/images/reports/Annual_Report_2016/IPA_Annual_Report_2015-2016_interactive.pdf |access-date=14 January 2021 |website=internationalpublishers.org |publisher=International Publishers Association |page=16 |archive-date=31 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230831205753/https://www.internationalpublishers.org/images/reports/Annual_Report_2016/IPA_Annual_Report_2015-2016_interactive.pdf |url-status=dead}}</ref> 2010 ರಲ್ಲಿ, UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 82.5 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆದಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 20 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣ.<ref>{{Cite journal |title=Top 20 countries with the highest number of Internet users |url=http://www.internetworldstats.com/top20.htm |journal=Internet World Stats |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610104435/http://www.internetworldstats.com/top20.htm |archive-date=10 June 2011 |access-date=19 June 2011}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಉದ್ಯಮವು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 2022 ರಿಂದ UK ಮಾರಾಟದ ಮೂಲಕ ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Dring |first=Christopher |date=12 January 2023 |title=European console and PC game sales fall 7.1% in 2022 |url=https://www.gamesindustry.biz/european-console-and-pc-game-sales-fall-71-over-2021 |access-date=30 September 2023 |website=GamesIndustry.biz}}</ref> ಇದು ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಂತರ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About UK Video Games Industry |url=https://tiga.org/about-tiga-and-our-industry/about-uk-video-games-industry |access-date=6 June 2023 |website=TIGA}}</ref> === ದೃಶ್ಯ ಕಲೆ === [[File:Angel of the North - 6150534524.jpg|thumb|ಆಂಟನಿ ಗೋರ್ಮ್ಲಿ ಅವರ ಏಂಜೆಲ್ ಆಫ್ ದಿ ನಾರ್ತ್ ಶಿಲ್ಪವು ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.]] ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕಲಾವಿದರು ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್, ಜಾನ್ ಕಾನ್ಸ್ಟೇಬಲ್, ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಪಾಮರ್, ಮತ್ತು ಜೆ.ಎಂ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಟರ್ನರ್; ಭಾವಚಿತ್ರ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರು ಸರ್ ಜೋಶುವಾ ರೆನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಲೂಸಿಯನ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್; ಭೂದೃಶ್ಯ ಕಲಾವಿದರು ಥಾಮಸ್ ಗೇನ್ಸ್ಬರೋ ಮತ್ತು ಎಲ್.ಎಸ್. ಲೌರಿ; ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕ ವಿಲಿಯಂ ಮೋರಿಸ್; ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಕಾರ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬೇಕನ್; ಪಾಪ್ ಕಲಾವಿದರು ಪೀಟರ್ ಬ್ಲೇಕ್, ರಿಚರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಹಾಕ್ನಿ; ಪರಿಕಲ್ಪನಾ ಕಲೆ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಆರ್ಟ್ & ಲಾಂಗ್ವೇಜ್;<ref>{{Cite news |last=Tate |title=Art & Language – Art Term {{!}} Tate |work=Tate |url=https://www.tate.org.uk/art/art-terms/a/art-language |access-date=8 September 2018}}</ref> ಸಹಯೋಗಿ ಜೋಡಿ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್; ಅಮೂರ್ತ ಕಲಾವಿದ ಹೊವಾರ್ಡ್ ಹಾಡ್ಕಿನ್; ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಆಂಟನಿ ಗೋರ್ಮ್ಲಿ, ಅನೀಶ್ ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ಹೆನ್ರಿ ಮೂರ್. 1980 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿನ ಸಾಚಿ ಗ್ಯಾಲರಿ "ಯುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬಹು-ಪ್ರಕಾರದ ಕಲಾವಿದರ ಗುಂಪನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು: ಡೇಮಿಯನ್ ಹಿರ್ಸ್ಟ್, ಕ್ರಿಸ್ ಆಫಿಲಿ, ರೇಚೆಲ್ ವೈಟ್ರೀಡ್, ಟ್ರೇಸಿ ಎಮಿನ್, ಮಾರ್ಕ್ ವಾಲಿಂಗರ್, ಸ್ಟೀವ್ ಮ্যাক್ವೀನ್, ಸ್ಯಾಮ್ ಟೇಲರ್-ವುಡ್ ಮತ್ತು ಚಾಪ್ಮನ್ ಸಹೋದರರು ಈ ಸಡಿಲವಾದ ಮೈತ್ರಿಯ ಚಳವಳಿಯ ಹೆಚ್ಚು-ಪರಿಚಿತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿನ ರಾಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಗಳ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. UK ನಲ್ಲಿ ಕಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಲೆಗಳು: ಲಂಡನ್ ಕಲಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಆರು-ಶಾಲೆಗಳು), ಇದರಲ್ಲಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸೈನ್ ಮತ್ತು ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸೈನ್ ಸೇರಿವೆ; ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ಸ್, ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ; ಸ್ಲೇಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ (ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಲಂಡನ್ನ ಭಾಗ); ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್; ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್; ಮತ್ತು ದಿ ರಸ್ಕಿನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ (ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭಾಗ). ಕೋರ್ಟಾಲ್ಡ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಬೋಧನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. UK ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೋರ್ಟ್ರೇಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಟೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಮತ್ತು ಟೇಟ್ ಮಾಡರ್ನ್ (ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಆಧುನಿಕ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 4.7 ಮಿಲಿಯನ್ ಸಂದರ್ಶಕರೊಂದಿಗೆ).<ref>{{Cite news |last=Bayley |first=Stephen |date=24 April 2010 |title=The startling success of Tate Modern |work=[[The Times]] |location=London |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article7105032.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429173928/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article7105032.ece |url-status=dead |archive-date=29 April 2011 |access-date=19 January 2011}} {{Subscription required}}</ref> === ಸಂಗೀತ === <!----Caution should be taken to ensure that the sections are not simply a listing of names or mini biographies of individuals accomplishments.----> [[File:Royal Albert Hall, BBC Proms 2017.jpg|thumb|ದಿ ಪ್ರಾಮ್ಸ್ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವವಾಗಿದ್ದು, ಹೆನ್ರಿ ವುಡ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ನ ರಾಯಲ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಲ್ಗರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಯೋಜಕರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತದೆ.]] ವಿವಿಧ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತವು UK ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ, ವೇಲ್ಸ್ನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಸೇರಿವೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜಾನಪದವು ಬಲವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ನೃತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಧುರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಕಾರ್ಡಿಯನ್ ಮತ್ತು ಪಿಡುಪುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=Songs of England |url=https://www.english-heritage.org.uk/visit/inspire-me/songs-of-england}}</ref> ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಜಾನಪದವು ಚುರುಕಾದ ಟೆಂಪೋಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯ ಟ್ಯೂನ್ಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವ ಪಿಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=The influence of traditional Scottish Music |url=https://www.visitscotland.com/things-to-do/events/music-festivals/traditional-folk}}</ref> ವೆಲ್ಶ್ ಜಾನಪದವು ವೇಲ್ಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಡಲ್ಪಡುವ ಸಮೂಹ ಗಾಯನ ಮತ್ತು ಗೀತ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=Celtic connections: the story of folk music in Wales |date=17 February 2020 |url=https://www.wales.com/culture-and-sport/music-and-performance/roots-and-shoots-welsh-folk-music}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರಿಶ್ ಜಾನಪದವು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಪಿಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳಲುಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=Why you should experience traditional music in Ireland |url=https://www.ireland.com/en-us/magazine/music/traditional-music/}}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಟ್ಯೂಡರ್ ಅವಧಿಯ ನವೋದಯ ಸಂಗೀತ ಇದೆ, ಥಾಮಸ್ ಟಾಲಿಸ್, ಜಾನ್ ಟೇವರ್ನರ್, ವಿಲಿಯಂ ಬೈರ್ಡ್, ಓರ್ಲ್ಯಾಂಡೊ ಗಿಬ್ಬನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಡೌಲ್ಯಾಂಡ್ ಅವರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಮ್ಯಾಡ್ರಿಗಲ್ಗಳು ಮತ್ತು ಲ್ಯೂಟ್ ಸಂಗೀತ. ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ, ಹೆನ್ರಿ ಪರ್ಸೆಲ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ನಾಟಕೀಯ ಮಾಸ್ಕ್ಗಳು, ಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಧುರಗಳ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು, ನಂತರ ಥಾಮಸ್ ಆರ್ನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು. ಜಾರ್ಜ್ ಫ್ರಿಡೆರಿಕ್ ಹ್ಯಾಂಡೆಲ್ ಜಾರ್ಜ್ II ರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ''ಜಡೋಕ್ ದಿ ಪ್ರೀಸ್ಟ್'' ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು; ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಜರ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮಾರಂಭದ ಸಂಗೀತವಾಯಿತು. ಹ್ಯಾಂಡೆಲ್ನ ಅನೇಕ ಆರಾಧನಾ ಸಂಗೀತಗಳು, ಅವನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ''ಮೆಸ್ಸಿಯಾ'' ನಂತಹವು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{Cite web |date=20 July 2009 |title=British Citizen by Act of Parliament: George Frideric Handel |url=http://www.parliament.uk/parliamentary_publications_and_archives/parliamentary_archives/handel_and_naturalisation.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326164147/http://www.parliament.uk/parliamentary_publications_and_archives/parliamentary_archives/handel_and_naturalisation.cfm |archive-date=26 March 2010 |access-date=9 March 2015 |publisher=UK Parliament}}; {{Cite news |last=Andrews |first=John |date=14 April 2006 |title=Handel all'inglese |work=Playbill |location=New York |url=http://www.playbillarts.com/features/article/4236.html |access-date=11 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516210558/http://www.playbillarts.com/features/article/4236.html |archive-date=16 May 2008}}</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥರ್ ಸುಲ್ಲಿವಾನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಎಸ್. ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ತಮ್ಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಸವೊಯ್ ಒಪೆರಾಗಳನ್ನು ಬರೆದರು, ಮತ್ತು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಲ್ಗರ್ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಸಂಯೋಜಕರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಮತ್ತು ಅದರ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುಸ್ತಾವ್ ಹೋಲ್ಸ್ಟ್, ರಾಲ್ಫ್ ವಾನ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೆಂಜಮಿನ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಆಧುನಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಒಪೆರಾದ ಪ್ರವರ್ತಕ. ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಅನೇಕ ಸಂಯೋಜಕರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಗೀತದ ಗುರುತಿನ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ: ಪೀಟರ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ವೆಲ್ ಡೇವಿಸ್ (ಓರ್ಕ್ನಿ), ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಬರ್ಟ್ವಿಸಲ್ (ಪೌರಾಣಿಕ), ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಟೇವನರ್ (ಧಾರ್ಮಿಕ).<ref>{{Cite Grove |title=Great Britain |first1=Nicholas |last1=Iemperley |date=2002 |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.O006236 |url-access=subscription}}; {{Cite Grove |title=England (i) |date=2001 |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.40044 |url-access=subscription |first1=Stephen |last1=Banfield |first2=Ian |last2=Russell}}; {{Cite Grove |title=Wales |date=2001 |first1=Geraint |last1=Lewis |first2=Lyn |last2=Davies |first3=Phyllis |last3=Kinney |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.41108 |url-access=subscription}}; {{Cite Grove |title=Scotland |first1=Kenneth |last1=Elliott |first2=Francis |last2=Collinson |first3=Peggy |last3=Duesenberry |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.40113 |url-access=subscription |date=2001}}; {{Cite Grove |title=Ireland |first1=Harry |last1=White |first2=Nicholas |last2=Carolan |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.13901 |url-access=subscription |date=2011}}; {{Cite web |title=British 20th century composers |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/zdjw7p3/revision/1 |access-date=21 April 2022 |website=[[BBC]]}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕರು ಆಲ್ಫಿ ಬೊ, ಬ್ರಿನ್ ಟೆರ್ಫೆಲ್, ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಮೈಕೆಲ್ ಬಾಲ್, ರೋಡರಿಕ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ರಸೆಲ್ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಸಾರಾ ಬ್ರೈಟ್ಮನ್ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ನಿಕೋಲಾ ಬೆನೆಡೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ನಿಗೆಲ್ ಕೆನಡಿ ತಮ್ಮ ಪಿಟೀಲು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=21 June 2022 |title=30 of the greatest violinists on record |url=https://www.gramophone.co.uk/features/article/30-of-the-greatest-violinists-on-record |access-date=4 March 2024 |website=Gramophone}};{{Cite web |date=1 January 2020 |title=Katherine Jenkins has officially sold the most classical albums this century |url=https://www.classicfm.com/radio/shows-presenters/classic-fm-chart/katherine-jenkins-most-classical-albums/ |access-date=4 March 2024 |website=Classic FM}};{{Cite web |date=6 May 2023 |title=Who is Roderick Williams, the British baritone and composer at the King's coronation? |url=https://www.classicfm.com/discover-music/roderick-williams-composer-baritone-singing-roles/ |access-date=4 March 2024 |website=Classic FM}};{{Cite web |date=23 February 2024 |title=Michael Ball |url=https://www.eno.org/artists/michael-ball-2/ |access-date=4 March 2024 |website=English National Opera}};{{Cite web |title=Alfie Bow |url=https://www.classicfm.com/artists/alfie-boe/ |access-date=4 March 2024 |website=Classic FM}};{{Cite web |date=11 July 2023 |title=Sarah Brightman facts |url=https://www.smoothradio.com/news/music/sarah-brightman-age-husband-songs/ |access-date=4 March 2024 |website=Smooth Radio}}</ref> ''ದಿ ನ್ಯೂ ಗ್ರೋವ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಷಿಯನ್ಸ್'' ಪ್ರಕಾರ "ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತ" ಎಂಬ ಪದವು 1950 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ ಅಂಡ್ ರೋಲ್ ನ "ಹೊಸ ಯುವ ಸಂಗೀತ" ದೊಂದಿಗಿನ ಸಮ್ಮಿಳನವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.<ref>R. Middleton, et al., [http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_gmo "ಪಾಪ್"], ''ಗ್ರೋವ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಆನ್ಲೈನ್'', 14 ಮಾರ್ಚ್ 2010 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. {{Subscription required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113160329/http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_gmo|date=13 January 2011}}</ref> ''ದಿ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್'' ಬೀಟಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್ ನಂತಹ ಕಲಾವಿದರು 1960 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ತಳ್ಳಿದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>"ಪಾಪ್", [http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_t237 ''ದಿ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್''], 9 ಮಾರ್ಚ್ 2010 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.{{Subscription required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171112170116/http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_t237|date=12 November 2017}}</ref> ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್ ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು, ಬ್ಯಾಂಡ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬಾತ್ 1960 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |title=Birmingham, England ... the unlikely birthplace of heavy metal |work=CNN |date=1 July 2011 |first1=Laura |last1=Allsop |url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/01/birmingham.home.of.metal/index.html |access-date=28 February 2022 |postscript=;}} {{Cite web |last=Bentley |first=David |date=4 June 2013 |title=Midlands rocks! How Birmingham's industrial heritage made it the birthplace of heavy metal |url=http://www.birminghampost.co.uk/whats-on/music/birmingham-birthplace-of-heavy-metal-4031445 |access-date=28 February 2022 |website=[[Birmingham Post]]}}</ref> ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟನ್ ರಾಕ್ ಸಂಗೀತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು ಹಾರ್ಡ್ ರಾಕ್,<ref>{{Cite web |title=The Rolling Stones {{!}} Biography & History |url=https://www.allmusic.com/artist/the-rolling-stones-mn0000894465/biography |access-date=22 July 2020 |website=AllMusic}}</ref> ರಾಗ ರಾಕ್, ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್,<ref>{{Cite book |last=Tom Larson |url=https://books.google.com/books?id=vGJ7XmA8rjIC&pg=PA183 |title=History of Rock and Roll |publisher=Kendall/Hunt Pub. |year=2004 |isbn=978-0-7872-9969-9 |pages=183–187}}</ref> ಸ್ಪೇಸ್ ರಾಕ್, ಗ್ಲಾಮ್ ರಾಕ್,<ref>{{Cite encyclopedia |title=Glam Rock |url=http://encarta.msn.com/dictionary_561509274/glam_rock.html |access-date=21 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090828224412/http://encarta.msn.com/dictionary_561509274/glam_rock.html |archive-date=28 August 2009 |encyclopedia=[[Encarta]]}}</ref> ಗೋಥಿಕ್ ರಾಕ್,<ref>{{Cite web |year=2004 |title=NME Originals: Goth |url=https://www.nme.com/originals/4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080126150121/http://www.nme.com/originals/4 |archive-date=26 January 2008 |access-date=30 September 2013 |website=[[NME]]}}</ref> ಸೈಕೆಡೆಲಿಕ್ ರಾಕ್<ref>{{Cite web |title=Pop/Rock » Psychedelic/Garage |url=https://www.allmusic.com/subgenre/psychedelic-garage-ma0000002800 |access-date=6 August 2020 |publisher=[[AllMusic]]}}</ref> ಮತ್ತು ಪಂಕ್ ರಾಕ್ ಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು.<ref>{{cite magazine |author1=Charles M. Young |title=Rock is Sick and Living in London |url=https://www.rollingstone.com/feature/a-report-on-the-sex-pistols-119989/ |magazine=Rolling Stone |access-date=23 February 2026 |date=20 October 1977 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328094721/https://www.rollingstone.com/feature/a-report-on-the-sex-pistols-119989/ |archive-date=28 March 2025}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು ನಿಯೋ ಸೋಲ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಡಬ್ಸ್ಟೆಪ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.<ref>Henderson, Alex (1 August 2003). [https://web.archive.org/web/20101104165122/http://allmusic.com/explore/essay/british-soul-t2160 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೋಲ್]. Allmusic. 6 ಮಾರ್ಚ್ 2011 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.; [http://www.allmusic.com/style/dubstep-ma0000004465 AllMusic – ಡಬ್ಸ್ಟೆಪ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170923151236/http://www.allmusic.com/style/dubstep-ma0000004465|date=23 September 2017}} "ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಡ್ರಮ್'ನ್' ಬಾಸ್ ಮತ್ತು ಡಬ್ನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ರೂಪಾಂತರಗೊಳಿಸಿದೆ"; {{Cite news |last=Goldman |first=Vivien |date=31 January 2012 |title=Local Groove Does Good: The Story Of Trip-Hop's Rise From Bristol |work=NPR |url=https://www.npr.org/sections/therecord/2012/01/31/142607358/local-groove-does-good-the-story-of-trip-hops-rise-from-bristol}}</ref> UK ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಮಾತನಾಡುವ ರಾಪರ್ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ಮ್ಝಿ, ಕಾನೊ, ಯ್ಯಾಂಗ್ ಬೇನ್, ರಾಮ್ಜ್, ಲಿಟಲ್ ಸಿಮ್ಜ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕೆಪ್ಟಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite magazine |title=5 U.K. Rappers Primed to Take Over America in 2018 |url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/uk-rappers-to-watch-2018-8097878/ |magazine=Billboard |access-date=18 June 2018}}</ref> [[File:The SSE Hydro arena - geograph.org.uk - 6725739.jpg|thumb|right|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿನ ಒವಿಒ ಹೈಡ್ರೋ, 14,500 ಆಸನಗಳ ಸಭಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದ ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ<ref>{{cite web |title=OVO Hydro {{!}} SEC |url=https://www.sec.co.uk/organise-an-event/event-spaces/the-ovo-hydro |website=www.sec.co.uk |access-date=9 February 2026 |language=en}}</ref>]] ಬೀಟಲ್ಸ್ 1 ಶತಕೋಟಿ ಘಟಕಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿದ್ದು, ಜೊತೆಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Beatles sales">{{Cite web |title=1960–1969 |url=http://www.emimusic.com/about/history/1960-1969/# |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425011032/http://www.emimusic.com/about/history/1960-1969 |archive-date=25 April 2014 |access-date=9 March 2015 |publisher=EMI Group}}</ref><ref name="McCartney">{{Cite magazine |date=8 June 1992 |title=Paul At Fifty |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975715-2,00.html |magazine=Time |location=New York |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206120350/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975715-2,00.html |archive-date=6 February 2009}}</ref><ref name="Guinness">[https://books.google.com/books?id=rdU1xtIWJz0C ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಗುಂಪು] ''[[ದಿ ಗಿನ್ನೆಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]]'' 1999, p. 230. 19 ಮಾರ್ಚ್ 2011 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>{{Cite news |date=25 November 2010 |title=Beatles a big hit with downloads |work=Belfast Telegraph |url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/music/news/beatles-a-big-hit-with-downloads-15013117.html |access-date=16 May 2011}}</ref> ಕಳೆದ 50 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಡುಗೆದಾರರು ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್, ಪಿಂಕ್ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್, ಕ್ವೀನ್, ಲೆಡ್ ಝೆಪ್ಪೆಲಿನ್, ಬೀ ಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಎಲ್ಟನ್ ಜಾನ್, ಇವರೆಲ್ಲರೂ 200 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite press release |title=British rock legends get their own music title for PlayStation3 and PlayStation2 |date=2 February 2009 |publisher=[[EMI]] |url=http://www.emimusic.com/news/2009/singstar®-queen-to-be-launched-by-sony-computer-entertainment-europe |access-date=9 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140423012539/http://www.emimusic.com/news/2009/singstar%C2%AE-queen-to-be-launched-by-sony-computer-entertainment-europe |archive-date=23 April 2014}}; {{Cite news |last=Khan |first=Urmee |date=17 July 2008 |title=Sir Elton John honoured in Ben and Jerry ice cream |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730164432/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html |archive-date=30 July 2008}}; {{Cite news |last=Alleyne |first=Richard |date=19 April 2008 |title=Rock group Led Zeppelin to reunite |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1562875/Rock-group-Led-Zeppelin-to-reunite.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=31 March 2010 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1562875/Rock-group-Led-Zeppelin-to-reunite.html |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}; {{Cite news |date=11 July 2006 |title=Floyd 'true to Barrett's legacy' |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/5170644.stm}}; {{Cite news |last=Holton |first=Kate |date=17 January 2008 |title=Rolling Stones sign Universal album deal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSL1767761020080117 |access-date=26 October 2008}}; {{Cite news |last=Walker |first=Tim |date=12 May 2008 |title=Jive talkin': Why Robin Gibb wants more respect for the Bee Gees |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/jive-talkin-why-robin-gibb-wants-more-respect-for-the-bee-gees-826116.html |access-date=26 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013215157/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/jive-talkin-why-robin-gibb-wants-more-respect-for-the-bee-gees-826116.html |archive-date=13 October 2011}}</ref> ಬ್ರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು BPI ಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂದಾಹು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಸಾಧಾರಣ ಕೊಡುಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಕೆಲವು ಸ್ವೀಕರ್ತರಲ್ಲಿ ದಿ ಹೂ, ಡೇವಿಡ್ ಬೋವಿ, ಎರಿಕ್ ಕ್ಲಾಪ್ಟನ್, ರಾಡ್ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್, ದಿ ಪೋಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೀಟ್ವುಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ (ಇವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಅಮೇರಿಕನ್ ಬ್ಯಾಂಡ್) ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://www.theguardian.com/news/datablog/2012/feb/22/brit-awards-winners-list-2012 "ಬ್ರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ವಿಜೇತರ ಪಟ್ಟಿ 2012: 1977 ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ವಿಜೇತ"]. ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' (ಲಂಡನ್). 28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> <!-- Please note that the following list of recent musicians and groups includes only those selling more than 30&nbsp;million records. -->ಇತ್ತೀಚಿನ UK ಸಂಗೀತ ಕಲಾವಿದರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಮೈಕೆಲ್, ಓಯಸಿಸ್, ಸ್ಪೈಸ್ ಗರ್ಲ್ಸ್, ರೇಡಿಯೋಹೆಡ್, ಕೋಲ್ಡ್ಪ್ಲೇ, ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮಂಕೀಸ್, ರಾಬಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ಏಮಿ ವೈನ್ಹೌಸ್, ಸುಸಾನ್ ಬೊಯ್ಲ್, ಅಡೆಲ್, ಎಡ್ ಶೀರನ್, ಲೆವಿಸ್ ಕಪಾಲ್ಡಿ, ವನ್ ಡೈರೆಕ್ಷನ್, ಹ್ಯಾರಿ ಸ್ಟೈಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡುವಾ ಲಿಪಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=12 January 2020 |title=Harry Styles Has Weathered the Post-Boy Band Storm Better Than Most |url=https://consequence.net/2020/01/harry-styles-solo-career/ |access-date=15 September 2020 |website=Consequence of Sound}}; {{Cite magazine |date=16 July 2020 |title=10 Years of One Direction: The Story of the World's Biggest Boy Band, Told With the Fans Who Made It Happen |magazine=Billboard |url=https://www.billboard.com/music/pop/one-direction-ten-year-anniversary-fan-interviews-9419436/ |access-date=15 September 2020}}; {{Cite news |last=Corner, Lewis |date=16 February 2012 |title=Adele, Coldplay biggest-selling UK artists worldwide in 2011 |work=Digital Spy |url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a366130/adele-coldplay-biggest-selling-uk-artists-worldwide-in-2011.html |access-date=22 March 2012}}; {{Cite web |title=Ed Sheeran's career journey: From street busker to global superstar |url=https://planetradio.co.uk/hits-radio/entertainment/celebrity/ed-sheeran-career-timeline/ |access-date=7 January 2023 |website=PlanetRadio.co.uk |last=Magliola |first=Anna Sky |date=30 November 2022}}; {{Cite web |url=https://open.spotify.com/artist/6M2wZ9GZgrQXHCFfjv46we |title=Dua Lipa, 77.5M Monthly listeners |date=6 May 2024 |publisher=Spotify}}</ref> 2024 ರಂತೆ UK ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗೀತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ ಯುಎಸ್ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ನಂತರ,<ref>{{Cite web |last=Paine |first=Andre |date=10 September 2024 |title=IFPI report reveals EU risks falling behind in global market - UK still among top music exporters |url=https://www.musicweek.com/labels/read/ifpi-report-reveals-eu-risks-falling-behind-in-global-market-uk-still-among-top-music-exporters/090424 |access-date=17 November 2025 |website=[[Music Week]] |language=en}}</ref> ಮತ್ತು 2021 ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ನಂತರ ಸಂಗೀತದ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=16 June 2021 |title=British music exports reach a record high |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-57486272 |access-date=17 November 2025 |work=[[BBC]] |language=en-GB}}</ref> ಅನೇಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಗರಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ. ಲಿವರ್ಪೂಲ್ನ ಕಲಾವಿದರು 54 UK ಚಾರ್ಟ್ ನಂಬರ್ 1 ಹಿಟ್ ಸಿಂಗಲ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಯಾವುದೇ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{Cite news |last=Hughes |first=Mark |date=14 January 2008 |title=A tale of two cities of culture: Liverpool vs Stavanger |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/a-tale-of-two-cities-of-culture-liverpool-vs-stavanger-770076.html?r=RSS |access-date=2 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618175425/https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/a-tale-of-two-cities-of-culture-liverpool-vs-stavanger-770076.html?r=RSS |archive-date=18 June 2018}}</ref> ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು 2008 ರಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು [[UNESCO]] ನಿಂದ ಸಂಗೀತದ ನಗರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=20 August 2008 |title=Glasgow gets city of music honour |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/7570915.stm |access-date=2 August 2009}}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಆಸಿಡ್ ಹೌಸ್ ನಂತಹ ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಹರಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1990 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ, ಬ್ರಿಟ್ಪಾಪ್ ನಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಂಗೀತದ ಉಪ-ಪ್ರಕಾರಗಳಾದ ಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಬಾಸ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಪ್ ಹಾಪ್ ನ ಮೂಲಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Out of the melting pot: The origins and evolution of drum'n'bass |url=https://www.redbull.com/gb-en/history-of-drum-and-bass-music |access-date=1 August 2021 |website=Red Bull |date=25 June 2020}}</ref> UK ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತವು ಬ್ಲಾಕ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೌಂಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಕಲ್ಚರ್ ಮತ್ತು 60 ಮತ್ತು 70 ರ ದಶಕಗಳ ನ್ಯೂ ಏಜ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ಲರ್ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref>{{Cite web |date=3 August 2023 |title=Parties, protest and police: the neglected histories of UK dance music |url=https://www.dazeddigital.com/music/article/60511/1/ed-gillet-new-book-party-lines-politics-history-uk-dance-music-clubbing |access-date=27 February 2024 |website=Dazed}}</ref> ಇದು ಶಿಕಾಗೋ ಹೌಸ್ ಮತ್ತು ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್ ಟೆಕ್ನೋ ದೃಶ್ಯಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. 1980 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತವು ರೇವ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಸಿಡ್ ಹೌಸ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಫೋಟಗೊಂಡಿತು, ಇವುಗಳು ನವೀನ ರೆಕಾರ್ಡ್ಗಳೊಂದಿಗೆ (ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಇ'ಸ್ ಸೆಸೇಮ್ಸ್ ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಡಿಜಿಯ ಚಾರ್ಲಿ ನಂತಹವು) ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಬಂದವು<ref>{{Cite web |date=20 January 2001 |title=Rave |url=https://www.oxfordmusiconline.com/search?q=rave |access-date=27 February 2024 |website=Oxford Music Online}}</ref> ಮತ್ತು ಇಬಿಜಾ ಕ್ಲಬ್ ದೃಶ್ಯದಿಂದ ತಂದ ಬಾಲೆರಿಕ್ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಇದು ಯುಕೆ ಗ್ಯಾರೇಜ್, ಸ್ಪೀಡ್ ಗ್ಯಾರೇಜ್, ಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಬಾಸ್, ಜಂಗಲ್, ಟ್ರಾನ್ಸ್, ಮತ್ತು ಡಬ್ಸ್ಟೆಪ್ ನಂತಹ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನದ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ UK ನೃತ್ಯ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ 808 ಸ್ಟೇಟ್, ಆರ್ಬಿಟಲ್, ದಿ ಪ್ರೊಡಿಜಿ, ಅಂಡರ್ವರ್ಲ್ಡ್, ರೋನಿ ಸೈಜ್, ಲೆಫ್ಟ್ಫೀಲ್ಡ್, ಮ್ಯಾಸಿವ್ ಅಟ್ಯಾಕ್, ಗ್ರೂವ್ ಅರ್ಮಾಡಾ, ಫ್ಯಾಟ್ಬಾಯ್ ಸ್ಲಿಮ್, ಫೇತ್ಲೆಸ್, ಬೇಸ್ಮೆಂಟ್ ಜ್ಯಾಕ್ಸ್, ಕೆಮಿಕಲ್ ಬ್ರದರ್ಸ್, ಡಿಸ್ಕ್ಲೋಷರ್, ಕ್ಯಾಲ್ವಿನ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್, ಮತ್ತು ಫ್ರೆಡ್ ಅಗೇನ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Mixmag's Greatest Dance Act of all Time Revealed |date=19 January 2012 |url=http://www.mixmag.net/words/news/mixmags-greatest-dance-act-revealed |archive-date=14 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414045620/http://www.mixmag.net/words/news/mixmags-greatest-dance-act-revealed}};{{Cite web |date=26 February 2024 |title=Fred Again: who is the DJ who has thousands queuing for a 'secret rave' at the Sydney Opera House? |url=https://www.theguardian.com/music/2024/feb/27/fred-again-dj-sydney-opera-house-secret-show-tickets-sell-out-profile-bio-details |access-date=27 February 2024 |website=The Guardian}}</ref> ಇತರ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ UK ಡಿಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಡ್ಜ್ ಜೂಲ್ಸ್, ಪೀಟ್ ಟಾಂಗ್, ಕಾರ್ಲ್ ಕಾಕ್ಸ್, ಪಾಲ್ ಓಕೆನ್ಫೋಲ್ಡ್, ಜಾನ್ ಡಿಗ್ವೀಡ್ ಮತ್ತು ಸಾಷಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Top 100 DJs Poll results 2003 |url=http://djmag.com/top100chart.asp |archive-date=7 December 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031207071739/http://djmag.com/top100chart.asp}}</ref> === ಚಲನಚಿತ್ರ === ಚಲನಚಿತ್ರದ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಹಿಚ್‌ಕಾಕ್, ಅವರ ''ವೆರ್ಟಿಗೋ'' ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಲನಚಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ,<ref>{{Cite news |date=2 August 2012 |title=Vertigo is named 'greatest film of all time' |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-19078948 |access-date=18 August 2012}}</ref> ಮತ್ತು ''ಲಾರೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಅರೇಬಿಯಾ'' ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಡೇವಿಡ್ ಲೀನ್, ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=The Directors' Top Ten Directors |url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517155218/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |archive-date=17 May 2012 |publisher=British Film Institute}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ನೋಲನ್, ಸ್ಯಾಮ್ ಮೆಂಡಿಸ್, ಸ್ಟೀವ್ ಮೆಕ್‌ಕ್ವೀನ್, ರಿಚರ್ಡ್ ಕರ್ಟಿಸ್, ಡ್ಯಾನಿ ಬಾಯಲ್, ಟೋನಿ ಸ್ಕಾಟ್ ಮತ್ತು ರಿಡ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=The 24 Best British Directors of All Time |date=13 May 2023 |url=https://movieweb.com/best-british-directors-of-all-time/ |access-date=17 February 2024 |publisher=Movieweb}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top 22 U.K. Film Directors |url=https://www.imdb.com/list/ls062383258/ |access-date=17 February 2024 |publisher=IMDb}}</ref><ref>{{Cite web |title=5 of the best ... Richard Curtis films |url=https://www.thetimes.com/culture/tv-radio/article/5-of-the-best-richard-curtis-films-tzxx9fv2h |work=The Times |access-date=4 June 2024 |date=17 April 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=The UK's top 50 film directors |date=23 May 2012 |url=https://www.televisual.com/news/the-uk-s-top-50-film-directors_bid-357/ |access-date=17 February 2024 |publisher=Televisual}}</ref> ಅನೇಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಟರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅತ್ಯಂತ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿದ ಎರಡು ಚಲನಚಿತ್ರ ಸರಣಿಗಳು (''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್'' ಮತ್ತು ''ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಂಡ್'') ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite news |date=11 September 2007 |title=Harry Potter becomes highest-grossing film franchise |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2007/sep/11/jkjoannekathleenrowling |access-date=2 November 2010}}</ref> 2019 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ಅವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು £10.3&nbsp;ಬಿಲಿಯನ್ ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿದ್ದು, ಜಾಗತಿಕ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಆದಾಯದ ಶೇಕಡಾ 28.7ರಷ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |title=UK Film Industry Statistics 2023 |date=10 April 2023 |url=https://www.socialfilms.co.uk/blog/uk-film-industry-statistics |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217211749/https://www.socialfilms.co.uk/blog/uk-film-industry-statistics |archive-date=17 February 2024 |access-date=17 February 2024}}</ref> 2019ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಆದಾಯ ಒಟ್ಟು £1.25&nbsp;ಬಿಲಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 176&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪ್ರವೇಶ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=The UK box office in 2019 |url=https://www2.bfi.org.uk/sites/bfi.org.uk/files/downloads/bfi-uk-box-office-2019.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217214846/https://www2.bfi.org.uk/sites/bfi.org.uk/files/downloads/bfi-uk-box-office-2019.pdf |archive-date=17 February 2024 |access-date=17 February 2024}}</ref> 2023ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳ ಶೂಟಿಂಗ್ ಸ್ಥಳದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 6.9&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಚದರ ಅಡಿಗಳಷ್ಟಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 1&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಚದರ ಅಡಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |title=UK Film and Television Studios Market Report |url=https://content.knightfrank.com/research/2439/documents/en/uk-film-and-television-studios-market-2023-10567.pdf |access-date=17 February 2024 |publisher=Knight Frank}}</ref> ವಾರ್ಷಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಅಂಡ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=26 February 2001 |title=Baftas fuel Oscars race |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/1190562.stm |access-date=14 February 2011}}</ref> === ಪಾಕಪದ್ಧತಿ === [[File:Fish, chips and mushy peas.jpg|thumb|[[Fish and chips]], ನಿಂಬೆ, ಟಾರ್ಟರ್ ಸಾಸ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಶ್ಡ್ ಬಟಾಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಹಾರ]] ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಅದರ ಭೂಮಿ, ವಸಾಹತುಗಳು, ಹೊಸ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಮತ್ತು ವಲಸಿಗರ ಆಗಮನ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆಹಾರವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸರಳ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Else |first=David |title=Inghilterra |publisher=EDT srl |date=2007 |isbn=978-88-6040-136-6 |page=76}}</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾನುವಾರದ ರೋಸ್ಟ್ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೋಮಾಂಸ, ಕುರಿಮಾಂಸ, ಕೋಳಿ ಅಥವಾ ಹಂದಿಮಾಂಸದ ರೋಸ್ಟ್ ಮಾಂಸ, ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸಾಕಲ್ಪಟ್ಟ (ಮತ್ತು ಗೋಮಾಂಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನಿಸಲಾದ) ಮಾಂಸವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಸ್ಟ್ ಮಾಂಸವನ್ನು ಹುರಿದ ಅಥವಾ ಬೇಯಿಸಿದ ತರಕಾರಿಗಳು, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪುಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಂಸದ ಪೈಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯೂಗಳು ಸೇರಿವೆ. 2019ರಲ್ಲಿ [[YouGov]] ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಹಾರಗಳಿಗೆ ಜನರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಅಳೆಯಲಾಯಿತು. ಶೇಕಡಾ 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಭಾನುವಾರದ ರೋಸ್ಟ್, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪುಡಿಂಗ್, ಫಿಶ್ ಅಂಡ್ ಚಿಪ್ಸ್, ಕ್ರಂಪೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಉಪಾಹಾರವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://yougov.co.uk/topics/consumer/articles-reports/2019/06/12/classic-british-cuisine-ranked-britons |date=11 June 2019 |title=Classic British cuisine ranked by Britons }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವ ಅನೇಕ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ''[[The Good Food Guide]]'' ಮತ್ತು ''[[Harden's]]'' ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳಿವೆ. 2025ರಲ್ಲಿ 197 ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮಿಶೆಲಿನ್ ನಕ್ಷತ್ರ ಪಡೆದಿದ್ದವು; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮೂರು-ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದಿವೆ.<ref>{{cite web |url=https://guide.michelin.com/en/gb/restaurants/all-starred |title=United Kingdom |publisher=Michelin Guide |access-date=12 May 2025}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಹಿ ಆಹಾರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳ ದೀರ್ಘ ಪಟ್ಟಿಯೇ ಇದೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಚಹಾವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಾದ್ಯಂತದ ಚಹಾ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಚಹಾದೊಂದಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಲಘು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಪರಂಪರೆಯು ಸುಮಾರು 1840ರವರೆಗೆ ಹಿಂದಿನದು.<ref>{{Cite web |title=The tea-rific history of Victorian afternoon tea |work=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/blog/tea-rific-history-victorian-afternoon-tea |access-date=11 April 2023}}</ref> ಜುಲೈ 2024ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾ 3ರಷ್ಟು ಜನರು ವೀಗನ್ ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಶೇಕಡಾ 6ರಷ್ಟು ಜನರು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾ 13ರಷ್ಟು ಜನರು ಫ್ಲೆಕ್ಸಿಟೇರಿಯನ್ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Dietary choices of Brits (e.g. vegeterian, flexitarian, meat-eater etc) |url=https://yougov.co.uk/topics/society/trackers/dietery-choices-of-brits-eg-vegeterian-flexitarian-meat-eater-etc |access-date=26 November 2024 |date=8 July 2024 |website=YouGov.co.uk}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ "ಬಲವಾದ, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಮಸಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ" ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹರಡಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಜನರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಚಿಕನ್ ಟಿಕ್ಕಾ ಮಸಾಲಾಯಂತಹ ಸಂಕರ ಆಹಾರಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite news |date=19 April 2001 |title=Robin Cook's chicken tikka masala speech |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/world/2001/apr/19/race.britishidentity |access-date=7 September 2021}}; {{Cite news |last=BBC E-Cyclopedia |date=20 April 2001 |title=Chicken tikka masala: Spice and easy does it |publisher=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1999/02/99/e-cyclopedia/1285804.stm |access-date=28 September 2007}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪಬ್‌ಗಳು ಇವೆ ಮತ್ತು ಪೇಲ್ ಏಲ್, ಇಂಡಿಯಾ ಪೇಲ್ ಏಲ್, ಬಿಟರ್, ಬ್ರೌನ್ ಏಲ್, ಪೋರ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೌಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಬಿಯರ್ ಶೈಲಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಮದ್ಯಪಾನೀಯಗಳ ಮೂಲಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಬಿಯರ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋಬ್ರೂವರಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=A guide to British Beer |url=https://www.expatica.com/uk/lifestyle/food-drink/british-beer-469903/ |access-date=25 November 2024 |website=Expatica}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಮದ್ಯಪಾನೀಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಚ್ ವಿಸ್ಕಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವೈನ್, ಜಿನ್, ಪೆರಿ ಮತ್ತು ಸೈಡರ್ ಸೇರಿವೆ. === ಕ್ರೀಡೆ === [[File:City vs United FA Cup final 2023.jpg|thumb|right|2023ರ ಎಫ್‌ಎ ಕಪ್ ಫೈನಲ್ನಲ್ಲಿ ವೆಂಬ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯ]] [[File:Old 18th tee lr.jpg|thumb|right|ಗಾಲ್ಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಓಲ್ಡ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅಟ್ ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.]] ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್, ಟೆನಿಸ್, ಟೇಬಲ್ ಟೆನಿಸ್, ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್, ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್, ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್, ರಗ್ಬಿ ಸೆವೆನ್ಸ್, ಗಾಲ್ಫ್, ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್, ನೆಟ್‌ಬಾಲ್, ವಾಟರ್ ಪೋಲೊ, ಫೀಲ್ಡ್ ಹಾಕಿ, ಬಿಲಿಯರ್ಡ್ಸ್, ಡಾರ್ಟ್ಸ್, ರೋಯಿಂಗ್, ರೌಂಡರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಕೆಟ್ಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು ಅಥವಾ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು. ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಹಿತೆಗಳು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.{{efn|2012ರಲ್ಲಿ ಐಒಸಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾಕ್ ರೊಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಈ ಮಹಾನ್ ದೇಶವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಕ್ರೀಡೆಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರೀಡಾಸ್ಫೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತ ಆಟದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಾಗಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ."<ref>{{Cite web |url=http://www.olympic.org/Documents/Games_London_2012/London_2012_Opening_ceremony_Speech_Jacques_Rogge.pdf |title=Opening Ceremony of the Games of the XXX Olympiad |website=Olympic.org |access-date=30 November 2013 |date=27 July 2012 |archive-date=19 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819135346/http://www.olympic.org/Documents/Games_London_2012/London_2012_Opening_ceremony_Speech_Jacques_Rogge.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://uk.reuters.com/article/uk-oly-preview-ad-idUKBRE86M0I720120723 |title=Unparalleled Sporting History |work=Reuters |access-date=30 November 2013 |last=Mehaffey |first=John |location=London |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525164121/http://uk.reuters.com/article/uk-oly-preview-ad-idUKBRE86M0I720120723 |url-status=dead}}</ref>}} 2003ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="sports poll">{{Cite web |date=22 December 2003 |title=Rugby Union 'Britain's Second Most Popular Sport' |url=http://www.ipsos-mori.com/researchpublications/researcharchive/928/Rugby-Union-Britains-Second-Most-Popular-Sport.aspx |access-date=28 April 2013 |publisher=Ipsos-Mori}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು [[FIFA]] ಕ್ಲಬ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ. ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಎಬೆನೀಜರ್ ಕಾಬ್ ಮಾರ್ಲಿ ಅವರು 1863ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರೂಪಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Rudd |first=Alyson |date=7 April 2008 |title=The father of football deserves much more |work=The Times |location=London |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article3694775.ece |url-access=subscription |access-date=29 January 2015 |archive-date=4 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604183514/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article3694775.ece |url-status=dead}}; {{Cite web |date=24 October 2007 |title=Sheffield FC: 150 years of history |url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=621801.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025033006/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=621801.html |archive-date=25 October 2007 |access-date=29 January 2015 |publisher=[[FIFA]]}}</ref> ನಾಲ್ಕು ಹೋಮ್ ನೇಷನ್ಸ್ಗಳಾದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಸಂಘ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡ ಮತ್ತು ಲೀಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ FIFA ಜೊತೆಗೆ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಬೋರ್ಡ್ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನ ಉನ್ನತ ವಿಭಾಗವಾದ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Ebner |first=Sarah |date=2 July 2013 |title=History and time are key to power of football, says Premier League chief |work=The Times |location=London |url=http://www.thetimes.co.uk/tto/public/ceo-summit/article3804923.ece |url-access=subscription |access-date=30 November 2013}}</ref> ಮೊದಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 30&nbsp;ನವೆಂಬರ್ 1872ರಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ನಡುವೆ ಆಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=Mitchell, Paul |author-link=Paul Mitchell (broadcaster) |date=November 2005 |title=The first international football match |url=https://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0012/index.shtml |access-date=15 December 2013 |publisher=BBC Sport Scotland}}</ref> ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೇಶಗಳಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite news |last=Harlow |first=Phil |date=5 August 2008 |title=Why is there no GB Olympics football team? |work=[[BBC Sport]] |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/football/7529807.stm |access-date=31 December 2010}}</ref> 2003ರಲ್ಲಿ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿತ್ತು.<ref name="sports poll" /> ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು ವಾರ್ವಿಕ್‌ಶೈರ್‌ನ ರಗ್ಬಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ರಗ್ಬಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯವು 27&nbsp;ಮಾರ್ಚ್ 1871ರಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-coventry-warwickshire-25946757 |title=Six ways the town of Rugby helped change the world |work=BBC News |access-date=29 January 2015 |date=1 February 2014}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Godwin |first1=Terry |last2=Rhys |first2=Chris |year=1981 |title=The Guinness Book of Rugby Facts & Feats |page=10 |publisher=Guinness Superlatives |isbn=978-0-85112-214-4}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್, ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಟಲಿ ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾದ ಸಿಕ್ಸ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ರೀಡಾ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಆಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite book |last1=Louw, Jaco |url=https://books.google.com/books?id=0-IiowvNomMC&pg=PA95 |title=The Girlfriends Guide to Rugby |last2=Nesbit, Derrick |publisher=South Publishers |year=2008 |isbn=978-0-620-39541-0 |location=Johannesburg}}</ref> ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಹೋಮ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಷ್ ಲಯನ್ಸ್ ಎಂಬ ಸಂಯುಕ್ತ ತಂಡವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು 1908, 1948 ಮತ್ತು 2012ರಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಈ ಮೂರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಲಂಡನ್ ಆತಿಥೇಯ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ 2022ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಒಂದು ದೇಶವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ ಏಳನೇ ಸಂದರ್ಭವಾಯಿತು (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಬಾರಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿವೆ).<ref>{{Cite news |title=The journey of India in Commonwealth Games in 2022 |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/readersblog/allaboutsports/the-journey-of-india-in-commonwealth-games-in-2022-44477/ |access-date=29 June 2023}}</ref> === ಚಿಹ್ನೆಗಳು === [[File:Queen Elizabeth II Platinum Jubilee 2022 - Platinum Pageant (52123378222).jpg|thumb|ಲಂಡನ್‌ನ ದಿ ಮಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಯೂನಿಯನ್ ಜ್ಯಾಕ್ ಧ್ವಜಗಳು]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಧ್ವಜವನ್ನು ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಯೂನಿಯನ್ ಜ್ಯಾಕ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Union Jack or Union Flag? |url=https://www.flaginstitute.org/wp/uk-flags/the-union-jack-or-the-union-flag |access-date=26 September 2022 |website=The Flag Institute}}</ref> ಇದನ್ನು 1606ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧ್ವಜ (ಇದು ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧ್ವಜ (ಇದು ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ)ಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. 1801ರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಧ್ವಜವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=college-of-arms.gov.uk |url=https://www.college-of-arms.gov.uk/resources/union-flag-approved-designs |access-date=14 January 2022 |publisher=The College of Arms}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ರಚನೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು ವೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅನುಬಂಧಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು 2007ರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=27 November 2007 |title=Welsh dragon call for Union flag |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7114248.stm |access-date=17 October 2008}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ "ಗಾಡ್ ಸೇವ್ ದಿ ಕಿಂಗ್" ಆಗಿದೆ. ರಾಜರು ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಗೀತೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ "ಕಿಂಗ್" ಬದಲಿಗೆ "ಕ್ವೀನ್" ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕೂಡ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ಹಾಗೂ ಹೆರಾಲ್ಡ್ರಿಯಲ್ಲಿನ ವೆಲ್ಶ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಜೊತೆಗೆ, ಬುಲ್ಡಾಗ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Steve |title=Picturing the Beast |publisher=University of Illinois Press |year=2001 |isbn=978-0-252-07030-3 |page=52}}</ref> ಒಟ್ಟಾರೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿರೂಪಗಳು ಸಹ ಇವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ<ref>{{Cite web |title=Britannia on British Coins |url=http://www.24carat.co.uk/britanniaframe.html |access-date=25 June 2006 |publisher=Chard}}</ref><ref name="Collins">{{cite dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britannia|dictionary=Collins Dictionary|title=Britannia|accessdate=14 February 2021}}</ref> ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಬುಲ್.<ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |title=Who is John Bull |url=https://www.loc.gov/wiseguide/jan04/johnbull.html |access-date=11 January 2022 |publisher=The Library of Congress}}</ref> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{Portal|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್|ವೇಲ್ಸ್}} * ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರೂಪರೇಖೆ ** ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರೂಪರೇಖೆ ** ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರೂಪರೇಖೆ ** ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರೂಪರೇಖೆ ** ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರೂಪರೇಖೆ * ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು * ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಇತಿಹಾಸಲೇಖನ * ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸಲೇಖನ * ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ–ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳ ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಯೂನಿಯನ್ == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Notelist}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sister project links|auto=yes}} * [https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18023389 ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ] — ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ನಿಂದ * [https://web.archive.org/web/20260118175542/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]. ''ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌ಬುಕ್''. ಕೇಂದ್ರ ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಸ್ಥೆ. * [https://web.archive.org/web/20090406224510/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/british.htm ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ] — ''UCB Libraries GovPubs''ನಿಂದ (6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009ರಂದು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ) * {{Wikiatlas|United Kingdom}} * {{OSM relation|62149}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=GB ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಪ್ರಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳು] — ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫ್ಯೂಚರ್ಸ್ನಿಂದ === ಸರ್ಕಾರ === * [https://www.gov.uk/ HM ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [https://www.royal.uk/ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [https://www.gov.uk/government/organisations/prime-ministers-office-10-downing-street ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರ ಕಚೇರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] === ಪ್ರವಾಸ === * [http://www.visitbritain.com/en/ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ] <!-- ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೊದಲು ಚರ್ಚಾ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ – WP:EL ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ಓದಲು ಮರೆಯಬೇಡಿ.--> {{United Kingdom topics}} {{Navboxes | list = {{United Kingdom constituents and affiliations}} {{British Isles}} {{Sovereign states of Europe}} {{Commonwealth realms}} {{English official language clickable map}} }} {{Authority control}} {{Coord|55|N|3|W|type:country_region:GB|display=title}} [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:G20 ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ದ್ವೀಪ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:NATO ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:OECD ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:1707 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1801 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1922 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] tbu0g23v0yng7zvl5zuywb49a4bs1gj 1427571 1427570 2026-09-07T09:12:17Z A826 72368 1427571 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | common_name = ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ | linking_name = ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್<!--Note: "the" required here as this entry used to create wikilinks--> | conventional_long_name = ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ | image_flag = Flag of the United Kingdom (1-2).svg | flag_type = ಧ್ವಜ | alt_flag = ಬಿಳಿ ಅಂಚಿನೊಂದಿಗೆ ಕೆಂಪು ಅಡ್ಡ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಓರೆ ಅಡ್ಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಧ್ವಜ, ಇವೆರಡೂ ಬಿಳಿ ಅಂಚನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ನೀಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಓರೆ ಅಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ | image_coat = | other_symbol = [[File:Coat of arms of the United Kingdom (2022, both variants).svg|250px]]<br />[[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] (ಬಲ) ಮತ್ತು ಇತರೆಡೆ (ಎಡ) ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ | other_symbol_type = ಲಾಂಛನ: | national_anthem = "[[God Save the King]]"{{Efn|"God Save the King" ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯಾಗಿದೆ, ಕಾನೂನಿನಿಂದಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲ ಪದ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಪದ್ಯವನ್ನು ಸಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=National Anthem |url=https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |access-date=10 April 2024 |website=The Royal Family |archive-date=20 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520130352/https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಸಲಾಗುವ King, he, him, his ಪದಗಳನ್ನು ರಾಣಿಯು ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿರುವಾಗ Queen, she, her ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.}}<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:United States Navy Band - God Save the Queen.ogg|God Save the King / Queen <!-- Do not change file name due to computer error without ensuring that the file is playable. -->]]</div> | image_map = {{Switcher|[[File:Europe-UK (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|ಗ್ಲೋಬ್ ತೋರಿಸು|[[File:Europe-UK.svg|upright=1.15|frameless]]|ಯುರೋಪ್ನ ನಕ್ಷೆ ತೋರಿಸು|[[File:United Kingdom (+overseas territories and crown dependencies) in the World (+Antarctica claims).svg|upright=1.15|frameless]]|[[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಮತ್ತು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸು|[[File:Territorial waters - United Kingdom.svg|upright=1.15|frameless]]|ಅವುಗಳ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸು|default=1}} | map_caption = | capital = [[ಲಂಡನ್]] | coordinates = {{Coord|51|30|N|0|7|W|type:city(9,100,000)_region:GB-LND}} | largest_city = ರಾಜಧಾನಿ | languages_type = [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆ]] | languages = ಇಂಗ್ಲಿಷ್ <!--Note: Just English, don't add "British English".--> | languages2_type = ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳು{{Efn|ಸ್ಕಾಟ್ಸ್, ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್, ವೆಲ್ಶ್, ಕಾರ್ನಿಶ್, ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಅನ್ನು [[ಯುರೋಪ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್]]ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳಿಗಾಗಿನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಚಾರ್ಟರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="reglang">{{Cite web |title=List of declarations made with respect to treaty No. 148 |url=http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 |access-date=12 December 2013 |publisher=[[Council of Europe]] |archive-date=12 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212175720/http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 |url-status=dead}}</ref> ಇವುಗಳು ಆ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Welsh language on GOV.UK – Content design: planning, writing and managing content – Guidance |url=https://www.gov.uk/guidance/content-design/welsh-language-on-gov-uk |access-date=3 August 2018 |website=gov.uk |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804014121/https://www.gov.uk/guidance/content-design/welsh-language-on-gov-uk |url-status=live |postscript=;}} {{Cite news |title=Welsh language scheme |work=GOV.UK |url=https://www.gov.uk/government/organisations/department-for-transport/about/welsh-language-scheme |access-date=3 August 2018 |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804014119/https://www.gov.uk/government/organisations/department-for-transport/about/welsh-language-scheme |url-status=live |postscript=;}} {{Cite news |title=Welsh language scheme |work=GOV.UK |url=https://www.gov.uk/government/organisations/home-office/about/welsh-language-scheme |access-date=3 August 2018 |archive-date=2 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802010917/https://www.gov.uk/government/organisations/home-office/about/welsh-language-scheme |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ. ವೆಲ್ಶ್ ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ''ಡಿ ಜ್ಯೂರ್'' ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ವೇಲ್ಸ್ಗೆ ಒದಗಿಸಲಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ.}} | languages2 = {{Hlist <!--Anglic--> | ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ | ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ <!--Brittonic--> | ವೆಲ್ಶ್ | ಕಾರ್ನಿಶ್ <!--Goidelic--> | ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್<!--Keep "Scottish Gaelic"; people will find "Gaelic" confusing, as the Irish language is also commonly called "Gaelic"--> | ಐರಿಶ್ <!--BANZSL--> | ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ }} | ethnic_groups = {{unbulleted list | 83.1% ಬಿಳಿಯರು | 8.6% ಏಷ್ಯನ್ | 3.7% ಕಪ್ಪು | 2.7% ಮಿಶ್ರ | 2.0% ಇತರೆ }} | ethnic_groups_year = 2021 | ethnic_groups_ref = {{Efn|name=UK-wide2021|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಗಳು 2021 ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಿದಂತೆ ನಡೆದರೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು 2022 ರವರೆಗೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿಯು ಈ UK-ವ್ಯಾಪಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು "ಇತ್ತೀಚಿನ UK ಜನಗಣತಿಗಳನ್ನು 21 ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರ ಜೋಡಿಸಲಾದ ದಿನಾಂಕದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ್ದರೆ UK ಜನಗಣತಿ ಡೇಟಾವು ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.}}<ref name=Ethnicity2021>{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/censusbasedstatisticsuk2021|title=Table 06: UK06 - Ethnic group by sex by age, United Kingdom|work=Census-based statistics UK: 2021|publisher=Office for National Statistics|date=27 June 2025|access-date=28 March 2026}}</ref> | religion = {{unbulleted list | 46.6% ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ | 37.6% ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ | 6.0% ಇಸ್ಲಾಂ | 1.6% ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ | 2.2% ಇತರೆ | 5.9% ತಿಳಿಸಿಲ್ಲ }} | religion_year = 2021 | religion_ref = {{Efn|name=UK-wide2021}}<ref name=Religion2021>{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/censusbasedstatisticsuk2021|title=Table 07: UK07 - Religion by sex by age, United Kingdom|work=Census-based statistics UK: 2021|publisher=Office for National Statistics|date=27 June 2025|access-date=28 March 2026}}</ref> | demonym = {{hlist |ಬ್ರಿಟಿಷ್ |ಬ್ರಿಟನ್ |ಬ್ರಿಟ್ (ಆಡುಮಾತಿನ) }} | government_type = ಏಕೀಕೃತ ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಸಂಸದೀಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ{{Efn|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಏಕೀಕೃತ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ನೋಡಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇತರರ ಜೊತೆಗೆ [[Vernon Bogdanor]] ರಿಂದ ಮುಂದಿಡಲಾದ UK ಒಂದು "ಒಕ್ಕೂಟ ರಾಜ್ಯ" ಎಂಬ ಪರ್ಯಾಯ ವಿವರಣೆಯು,<ref>{{Cite book |last=Bradbury |first=Jonathan |url=https://books.google.com/books?id=c3QWEAAAQBAJ&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA19 |title=Constitutional Policy and Territorial Politics in the UK: Volume 1: Union and Devolution 1997–2012 |date=2021 |publisher=Policy Press |isbn=978-1-5292-0588-6 |pages=19–20 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204328/https://books.google.com/books?id=c3QWEAAAQBAJ&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA19#v=onepage&q=%2522union%20state%2522%20UK%20unitary&f=false |url-status=live}}</ref> 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Leith |first=Murray Stewart |url=https://books.google.com/books?id=PeBvAAAAQBAJ&q=Uk+%2522unitary+state%2522&pg=PA39 |title=Political Discourse and National Identity in Scotland |date=2012 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-8862-3 |page=39 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204223/https://books.google.com/books?id=PeBvAAAAQBAJ&q=Uk+%2522unitary+state%2522&pg=PA39#v=onepage&q=Uk%20%2522unitary%20state%2522&f=false |url-status=live}}</ref> ಒಂದು ಒಕ್ಕೂಟ ರಾಜ್ಯವು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಅದರ ಘಟಕ ಭಾಗಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಹ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು ಏಕೀಕೃತ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last1=Gagnon |first1=Alain-G. |url=https://books.google.com/books?id=g0ahE2fTxS0C&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA47 |title=Multinational Democracies |last2=Tully |first2=James |date=2001 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-80473-8 |page=47 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204329/https://books.google.com/books?id=g0ahE2fTxS0C&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA47#v=onepage&q=%2522union%20state%2522%20UK%20unitary&f=false |url-status=live |postscript=;}} {{Cite book |last=Bogdanor |first=Vernon |title=Constitutional Reform in the United Kingdom: Practice and Principles |date=1998 |publisher=Hart Publishing |isbn=978-1-901362-84-8 |editor-last=Beatson |editor-first=Jack |location=Oxford |page=18 |chapter=Devolution: the Constitutional Aspects |chapter-url=https://books.google.com/books?id=YEEgDsCYmbQC&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA18}}</ref>}} | leader_title1 = ರಾಜ | leader_name1 = [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III]] | leader_title2 = ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ | leader_name2 = [[ಆಂಡಿ ಬರ್ನ್ಹ್ಯಾಮ್]] | legislature = ಸಂಸತ್ತು | upper_house = ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ | lower_house = ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ | sovereignty_type = ಸ್ಥಾಪನೆ | established_event1 = ವೇಲ್ಸ್ ಕಾಯಿದೆಗಳು | established_date1 = 1535 ಮತ್ತು 1542 | established_event2 = ಕಿರೀಟಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ | established_date2 = 24 ಮಾರ್ಚ್ 1603 | established_event3 = ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದ | established_date3 = 22 ಜುಲೈ 1706 | established_event4 = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು | established_date4 = 1 ಮೇ 1707 | established_event5 = ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು | established_date5 = 1 ಜನವರಿ 1801 | established_event6 = ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ಸಂವಿಧಾನ ಕಾಯಿದೆ | established_date6 = 6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1922 | area_label = ಒಟ್ಟು{{efn|name=ONSArea|ONS ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪ್ರದೇಶ ಮಾಪನ, 'ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಸರಾಸರಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರದೇಶ'. ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.}} | area_km2 = 244376 | area_footnote = <ref name="ONS Standard Area Measurement">{{cite web |url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about |title=Standard Area Measurements for Administrative Areas (December 2023) in the UK |author=<!--Not stated--> |date=31 May 2024 |website=Open Geography Portal |publisher=Office for National Statistics |access-date=7 June 2024 |archive-date=7 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607052407/https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about |url-status=live}}</ref> | area_rank = 78ನೇ | area_sq_mi = auto | area_label2 = ಭೂಮಿ{{efn|name=ONSLandArea|ONS ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪ್ರದೇಶ ಮಾಪನ, "ಒಳನಾಡಿನ ನೀರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಸರಾಸರಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರದೇಶ". ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.}} | area_data2 = {{convert|{{UK subdivision area|GSS=K02000001}}|km2|sqmi|abbr=on}}<ref name="ONS mid-year pop est" /> | percent_water = | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} {{UK subdivision population|GSS=K02000001}}<ref name="ONS mid-year pop est">{{UK subdivision statistics citation}}</ref> | population_estimate_year = {{UK subdivision statistics year}} | population_estimate_rank = 20ನೇ | population_census = {{IncreaseNeutral}} 66,912,637{{Efn|name=UK-wide2021}}<ref name=Ethnicity2021/> | population_census_year = 2021 | population_census_rank = | population_density_km2 = {{UK subdivision density|GSS=K02000001}} | population_density_sq_mi = auto | population_density_rank = 48ನೇ | pop_den_footnote = <ref name="ONS mid-year pop est" /> | GDP_PPP = {{increase}} $4.721&nbsp;ಟ್ರಿಲಿಯನ್<ref name="IMFWEO.UK">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=18 April 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = 2026 | GDP_PPP_rank = 10ನೇ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $67,585<ref name="IMFWEO.UK" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 33ನೇ | GDP_nominal = {{increase}} $4.265&nbsp;ಟ್ರಿಲಿಯನ್<ref name="IMFWEO.UK" /> | GDP_nominal_year = 2026 | GDP_nominal_rank = 5ನೇ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $61,056<ref name="IMFWEO.UK" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 21ನೇ | Gini = 35.4 | Gini_year = 2021 | Gini_change = decrease | Gini_ref = <ref>{{Cite web |title=Income inequality |url=https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |access-date=12 February 2024 |website=OECD Data |publisher=[[OECD]] |archive-date=1 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701171540/https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |url-status=live}}</ref> | HDI = 0.946<!--number only--> | HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year.--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | HDI_rank = 13ನೇ | currency = ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್<!--The currency is simply called 'sterling' (see its article); originally, the penny (not the pound) was the primary unit. Internationally it is known as 'pound sterling' so the familiar unit is mentioned.-->{{Efn|ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಪೌಂಡ್" (ಅದರ ಮೂಲ ಘಟಕದ ಹೆಸರು) ಅಥವಾ "ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ದೇಶಗಳು, ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ನೋಟುಗಳು ಅಥವಾ ಕರೆನ್ಸಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕರೆನ್ಸಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ನೋಡಿ.}} ([[£]]) | currency_code = GBP | utc_offset = +0 | time_zone = GMT | utc_offset_DST = +1 | time_zone_DST = BST{{Efn|ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಸಹ ಗಮನಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸಮಯ ನೋಡಿ.}} | DST_note = | date_format = {{Abbr|dd|ದಿನ}}/{{Abbr|mm|ತಿಂಗಳು}}/{{Abbr|yyyy|ವರ್ಷ}} (AD){{efn|ಯುಕೆ ಸರ್ಕಾರವು ಯಂತ್ರ-ಓದಬಲ್ಲ ದಿನಾಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಯಗಳಿಗಾಗಿ [[ISO 8601]] ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, {{Abbr|yyyy|ವರ್ಷ}}-{{Abbr|mm|ತಿಂಗಳು}}-{{Abbr|dd|ದಿನ}}.<ref>{{cite web |title=Formatting dates and times in data |url=https://www.gov.uk/government/publications/open-standards-for-government/date-times-and-time-stamps-standard |date=9 August 2022 |website=[[gov.uk]] |publisher=HM Government |access-date=1 June 2024 |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509092813/https://www.gov.uk/government/publications/open-standards-for-government/date-times-and-time-stamps-standard |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಸಮಯ ಸಂಕೇತ ನೋಡಿ.}} | calling_code = +44{{Efn|ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ನೋಡಿ.}} | cctld = [[.uk]]{{Efn|[[.gb]] ಡೊಮೇನ್ ಸಹ UK ಗಾಗಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.}} }} '''ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್''', ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್''' ('''UK''') ಅಥವಾ '''ಬ್ರಿಟನ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ,<!--DO NOT CHANGE ORDER OF INTRO WITHOUT CONSENSUS-->{{Efn|ಬಳಕೆಯು ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ. ''[[ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್]]''<ref>{{Cite news |date=2021-04-23 |title=Guardian style guide: U |url=https://www.theguardian.com/guardian-style-guide-u |access-date=2025-12-29 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ಮತ್ತು ''ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್''<ref>{{Cite news |date=2025-07-25 |title=Places |url=https://www.telegraph.co.uk/style-book/places/ |access-date=2025-12-29 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235 |archive-date=17 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251117111222/https://www.telegraph.co.uk/style-book/places/ |url-status=live }}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ''ಬ್ರಿಟನ್'' ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಚೇರಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೇವೆಯ ಶೈಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ<ref>{{Cite web |title=Style guide - A to Z - Guidance - GOV.UK |url=https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z#great-britain |access-date=2026-01-02 |website=www.gov.uk |language=en |archive-date=22 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122222025/https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z#great-britain |url-status=live }}</ref> [[gov.uk]] ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ: "ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ಗಿಂತ UK ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ (UK ವ್ಯಾಪಾರ, UK ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ, ರಾಯಭಾರಿ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಆಯುಕ್ತ). ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದೂತಾವಾಸ, UK ದೂತಾವಾಸ ಅಲ್ಲ."}} ಇದು ವಾಯುವ್ಯ ಯುರೋಪ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದೇಶವಾಗಿದೆ, ಖಂಡದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]], [[ವೇಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,{{efn|ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್, ಗುರ್ನ್ಸಿ ಮತ್ತು [[ಜರ್ಸಿ]] ಗಳು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು UK ಯ ಭಾಗವಲ್ಲ.}} 2024 ರಲ್ಲಿ 69 ಮಿಲಿಯನ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. UK ಯು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದ್ವೀಪ, ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗ, ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು {{Convert|244376|km2|sqmi|order=flip}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.{{efn|name=ONSArea}} ಇದು ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ ಭೂ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ, ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆ, ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು UK ನ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವು [[ಲಂಡನ್]] ಆಗಿದೆ; [[ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್]], [[ಕಾರ್ಡಿಫ್]] ಮತ್ತು [[ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್]] ಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳಾಗಿವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು ನವಶಿಲಾಯುಗದಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. AD 43 ರಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ನರ ಬ್ರಿಟನ್ ವಶ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 383 ಮತ್ತು 410 ರ ನಡುವಿನ ರೋಮನ್ನರ ನಿರ್ಗಮನದ ನಂತರ ಸುಮಾರು 450 ರಿಂದ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ನೆಲೆಸುವಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 1066 ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ಮನ್ನರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜತ್ವದ ಪಾತ್ರವು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ. 1707 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಒಂದಾಯಿತು. 1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು 1801 ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದವು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು 1922 ರಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಗಿ UK ಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು 1927 ರ ರಾಯಲ್ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳ ಕಾಯಿದೆವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. UK ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ಮೊದಲ ದೇಶವಾಯಿತು ಮತ್ತು 19 ನೇ ಮತ್ತು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1815 ಮತ್ತು 1914 ರ ನಡುವಿನ ''ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ'' ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಅದರ ಕೃಷಿ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಅದರ ಪಾತ್ರ, ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಗಮನಾರ್ಹ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಲಂಡನ್ನ ಏರಿಕೆಯಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ. 1920 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದರ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ವಿಶ್ವದ ಭೂಭಾಗ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿಮೋಚನೆಯ ಅಲೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. UK ಒಂದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ{{Efn|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸಂಹಿತೀಕೃತ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯಿದೆಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪುಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾವೇಶಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಅಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Citation |title=What is the UK Constitution? |date=9 August 2018 |url=https://www.ucl.ac.uk/constitution-unit/what-uk-constitution/what-uk-constitution |publisher=The Constitution Unit of UCL |access-date=6 February 2020 |archive-date=7 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181107060057/http://www.ucl.ac.uk/constitution-unit/whatis/uk-constitution |url-status=live}}</ref>}} ಆಗಿದ್ದು, ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವು ವಿವಿಧ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಸುಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, UK ನಾಮಮಾತ್ರ GDP ಯಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರರು ಮತ್ತು ಆಮದುದಾರರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪರಮಾಣು ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಣಾ ಬಜೆಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, UK ಯುರೋಪ್ನ ಪ್ರಬಲ ಸೈನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಂಗ್ಲೋಸ್ಫಿಯರ್ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ನಲ್ಲಿ; ಅದರ ಮೃದು ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಭಾವವು ಅನೇಕ ಮಾಜಿ ವಸಾಹತುಗಳ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ರಫ್ತು, ಸಾಹಿತ್ಯ, ನಾಟಕ, ಸಿನೆಮಾ, ಸಂಗೀತ, ಮಾಧ್ಯಮ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿ, UK ಹಲವಾರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಭಾಷೆ == {{Anchor|Etymology}}<!--linked--> {{See also|Britain (place name)|Terminology of the British Isles}} 1707 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದವು.{{Efn|1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಎರಡರ ವಿಭಾಗ 1 ರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ: "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ... ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು".}}<ref name="Acts of Union 1707">{{Cite web |title=The Treaty (act) of the Union of Parliament 1706 |url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527074630/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-date=27 May 2019 |access-date=23 August 2011 |publisher=Scots History Online |postscript=;}} {{Cite book |last1=Barnett, Hilaire |url=https://books.google.com/books?id=LYc1tSYonrQC&pg=PA165 |title=Constitutional & Administrative Law |last2=Jago, Robert |publisher=Routledge |year=2011 |isbn=978-0-415-56301-7 |edition=8th |location=Abingdon |page=165 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140722/https://books.google.com/books?id=LYc1tSYonrQC&pg=PA165 |url-status=live}}</ref> "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್" ಎಂಬ ಪದವು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಮಾಜಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, 1707 ರಿಂದ 1800 ರವರೆಗೆ ಅದರ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ಕೇವಲ "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್" ಆಗಿತ್ತು.<ref>"1707 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಂತರ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು 'ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್' ಆಯಿತು", ''ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪೇಜೆಂಟ್, ಸಂಪುಟ 1'', ಸೆಂಗೇಜ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ (2012); "1707 ರಿಂದ 1801 ರವರೆಗೆ ''ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್'' ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು". ''ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ರೆಫರೆನ್ಸ್ ವರ್ಕ್: ಫಾರ್ ದಿ ಹೋಮ್, ಸ್ಕೂಲ್ ಅಂಡ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಸಂಪುಟ 3'', ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಮೆಲ್ವಿನ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ (1921); "1707 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗಿನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೇಲೆ, 'ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್' ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾಯಿತು, ಮತ್ತು 1801 ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗಿನ ಒಕ್ಕೂಟದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು". ''ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಸರಣಿ ಸೆಟ್, ಸಂಚಿಕೆ 10; ಸಂಚಿಕೆ 3265'' (1895); {{Cite web |last=Gascoigne, Bamber |author-link=Bamber Gascoigne |title=History of Great Britain (from 1707) |url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab07 |access-date=18 July 2011 |publisher=History World |archive-date=27 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527205230/http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab07 |url-status=live}}</ref> 1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು 1922 ರಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಇದು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಏಕೈಕ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿತು, 1927 ರಲ್ಲಿ ಹೆಸರನ್ನು "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್" ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Cottrell, P. |url=https://archive.org/details/irishcivilwar00cott_573 |title=The Irish Civil War 1922–23 |year=2008 |isbn=978-1-84603-270-7 |page=[https://archive.org/details/irishcivilwar00cott_573/page/n85 85] |publisher=Bloomsbury USA |url-access=limited}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಒಂದು ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ದೇಶಗಳು ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Citation |last1=S. Dunn |title=An Alphabetical Listing of Word, Name and Place in Northern Ireland and the Living Language of Conflict |year=2000 |place=[[Lewiston, New York]] |publisher=[[Edwin Mellen Press]] |quote=One specific problem – in both general and particular senses – is to know what to call Northern Ireland itself: in the general sense, it is not a country, or a province, or a state – although some refer to it contemptuously as a statelet: the least controversial word appears to be jurisdiction, but this might change. |last2=H. Dawson |postscript=;}} {{Cite web |date=15 December 2011 |title=Changes in the list of subdivision names and code elements |url=http://www.iso.org/iso/iso_3166-2_newsletter_ii-3_2011-12-13.pdf |access-date=28 May 2012 |website=ISO 3166-2 |publisher=International Organization for Standardization |archive-date=19 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919073956/http://www.iso.org/iso/iso_3166-2_newsletter_ii-3_2011-12-13.pdf |url-status=live}}</ref> UK ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು "ದೇಶದೊಳಗಿನ ದೇಶಗಳು" ಎಂಬ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಬಳಸಿದೆ.<ref name="page823">{{Cite web |date=10 January 2003 |title=Countries within a country |url=http://www.number10.gov.uk/Page823 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http://www.number10.gov.uk/Page823 |archive-date=9 September 2008 |access-date=8 March 2015 |publisher=Prime Minister's Office}}</ref> ಕೆಲವು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಸಾರಾಂಶಗಳು, ಹನ್ನೆರಡು NUTS 1 ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಂತಹವು, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು "ಪ್ರದೇಶಗಳು" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Statistical bulletin: Regional Labour Market Statistics |url=http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_346117.xml |archive-url=https://web.archive.org/web/20141224045523/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_346117.xml |archive-date=24 December 2014 |access-date=5 March 2014 |postscript=;}} {{Cite web |title=13.4% Fall In Earnings Value During Recession |url=http://www.gmb.org.uk/newsroom/fall-in-earnings-value-during-recession |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103194604/http://www.gmb.org.uk/newsroom/fall-in-earnings-value-during-recession |archive-date=3 January 2014 |access-date=5 March 2014}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು "ಪ್ರಾಂತ್ಯ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last1=Dunn, Seamus |title=An Alphabetical Listing of Word, Name and Place in Northern Ireland and the Living Language of Conflict |last2=Dawson, Helen |publisher=[[Edwin Mellen Press]] |year=2000 |isbn=978-0-7734-7711-7 |location=[[Lewiston, New York]] |postscript=;}} {{Cite book |last=Murphy, Dervla |title=A Place Apart |publisher=Penguin |year=1979 |isbn=978-0-14-005030-1 |location=London}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಬಳಸಲಾಗುವ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಹೆಸರು "ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿರಬಹುದು, ಆಯ್ಕೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬರ ರಾಜಕೀಯ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ".<ref>{{Cite book |last1=Whyte |first1=John |title=Interpreting Northern Ireland |last2=FitzGerald |first2=Garret |publisher=Clarendon Press |year=1991 |isbn=978-0-19-827380-6 |location=Oxford |author-link=John Henry Whyte |author-link2=Garret FitzGerald}}</ref> "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್" ಎಂಬ ಪದವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=19 December 2008 |title=Guardian Unlimited Style Guide |publisher=Guardian News and Media Limited |location=London |url=https://www.theguardian.com/styleguide/page/0,,184840,00.html |access-date=23 August 2011 |postscript=;}} {{Cite news |date=19 August 2002 |title=BBC style guide (Great Britain) |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/radio_newsroom/1099593.stm#g |access-date=23 August 2011 |archive-date=15 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215074832/http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/radio_newsroom/1099593.stm#g |url-status=live |postscript=;}} {{Cite web |title=Key facts about the United Kingdom |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |archive-date=15 October 2012 |access-date=8 March 2015 |website=Government, citizens and rights |publisher=HM Government}}</ref> ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಡಿಲವಾದ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[[ನ್ಯೂ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ]]: "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್: ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಘಟಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ."</ref> ''ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ತಪ್ಪಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ UK ಹೊರಗಿನ ಜನರು ಮಾಡುವ ತಪ್ಪು.<ref>"ಜನರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ಅವರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು - ಆದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಲ್ಲ." — {{Citation |last=George Mikes |title=How To Be An Alien |year=1946 |publisher=Penguin}} {{ISBN|978-0-582-41686-4|postscript=;}} {{Cite web |title=England OR United Kingdom (UK)? {{!}} Vocabulary {{!}} EnglishClub |url=https://www.englishclub.com/vocabulary/cw-uk-england.htm |access-date=16 October 2022 |website=englishclub.com |archive-date=16 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016192638/https://www.englishclub.com/vocabulary/cw-uk-england.htm |url-status=live}}</ref> "ಬ್ರಿಟನ್" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web |title=Britain Meaning in the Cambridge English Dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/britain |website=dictionary.cambridge.org |access-date=19 June 2018 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620024348/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/britain |url-status=live |postscript=;}} {{Cite web |title=Definition of Britain in English by Oxford Dictionaries |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/britain |archive-url=https://web.archive.org/web/20160926204707/https://en.oxforddictionaries.com/definition/britain |archive-date=26 September 2016 |website=Oxford Dictionaries – English}}</ref><ref name="Britain-Col">{{Cite web |title=Britain definition and meaning |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britain |website=collinsdictionary.com |publisher=Collins English Dictionary |access-date=19 June 2018 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620024837/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britain |url-status=live}}</ref> ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೂ ಸಹ.<ref>{{Cite web |title=Britain – Definition for English-Language Learners |url=http://learnersdictionary.com/definition/Britain |website=learnersdictionary.com |publisher=Merriam-Webster's Learner's Dictionary |access-date=19 June 2018 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620024648/http://learnersdictionary.com/definition/Britain |url-status=live}}</ref><ref name="Britain-Col" /> ಬಳಕೆಯು ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ: UK ಸರ್ಕಾರದ ಶೈಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯು "ಬ್ರಿಟನ್" ಅಥವಾ "ಬ್ರಿಟಿಷ್" (ದೂತಾವಾಸಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವಾಗ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ{{Efn|"UK" ದೂತಾವಾಸಗಳು 1961 ರಲ್ಲಿ "ಬ್ರಿಟಿಷ್" ದೂತಾವಾಸಗಳಾದವು.<ref>{{Cite news |date=21 October 1961 |title='Cold U.K.' Becomes British |work=[[The Times]] |page=8}}</ref>}}) "UK" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web |date=21 November 2024 |orig-date=23 February 2016 |title=Style guide: A to Z |url=https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122222025/https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z |archive-date=22 November 2024 |publisher=UK Government}}</ref> ಆದರೆ ಇತರ ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಎರಡೂ ಪದಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆಡೆ "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ"ವನ್ನು "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸರ್ಕಾರ"ದಂತೆಯೇ ಕನಿಷ್ಠ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref name="PCGN-uk-guide">{{Cite web |last=Permanent Committee on Geographical Names |title=Toponymic guidelines for the United Kingdom |url=https://www.gov.uk/government/publications/toponymic-guidelines |website=gov.uk |date=17 May 2023 |publisher=UK Government |access-date=17 June 2018 |archive-date=17 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617165832/https://www.gov.uk/government/publications/toponymic-guidelines |url-status=live}}</ref> UK ಭೌಗೋಳಿಕ ಹೆಸರುಗಳ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯು ತನ್ನ ಸ್ಥಳನಾಮ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಭೌಗೋಳಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪದಗಳಾಗಿ "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್", "UK" ಮತ್ತು "U.K." ಅನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು "ಬ್ರಿಟನ್" ಅನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ "ಇದು ಯಾವಾಗಲೂ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುವ 'ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್' ಎಂಬ ಏಕೈಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಾಮಮಾತ್ರ ಪದವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="PCGN-uk-guide" /> [[BBC]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ಗೆ ಮಾತ್ರ "ಬ್ರಿಟನ್" ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಶೈಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯು "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್" ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |title=BBC News style guide – Names |url=https://www.bbc.co.uk/academy/en/articles/art20130702112133537 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191110082858/https://www.bbc.co.uk/academy/en/articles/art20130702112133537 |archive-date=10 November 2019 |access-date=9 November 2019 |website=BBC Academy |publisher=BBC |postscript=;}} {{Cite web |title=Alphabetical checklist |url=https://www.bbc.co.uk/academy/journalism/news-style-guide/article/art20130702112133551 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180326162901/http://www.bbc.co.uk/academy/journalism/news-style-guide/article/art20130702112133551 |archive-date=26 March 2018 |access-date=17 June 2018 |website=BBC News |publisher=BBC}}</ref> "ಬ್ರಿಟಿಷ್" ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು UK ಪೌರತ್ವ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last1=Bradley, Anthony Wilfred |url=https://books.google.com/books?id=HT_GS2zgN5QC&pg=PA36 |title=Constitutional and administrative law |last2=Ewing, Keith D. |publisher=Pearson Longman |year=2007 |isbn=978-1-4058-1207-8 |edition=14th |volume=1 |location=Harlow |page=36 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140723/https://books.google.com/books?id=HT_GS2zgN5QC&pg=PA36 |url-status=live}}</ref>{{Efn|ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ''ಬ್ರಿಟಿಷ್'' ಎಂಬ ಪದವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಒಳಗಿನ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. UK ಸರ್ಕಾರವು 1961 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಈ ಪದವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ಅದರ ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಮೊದಲು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ನ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿಯನ್ನು ಕೋರಿತು.<ref>{{Cite book |last1=Curran |first1=James |title=The Unknown Nation: Australia after Empire |last2=Ward |first2=Stuart |date=2010 |publisher=Melbourne University Publishing |isbn=978-0-522-85645-3 |location=Carlton, Vic |pages=26–7}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ward |first=Stuart |title=Untied kingdom: A Global History of the End of Britain |date=2023 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-14599-3 |at=Chapter 1}}</ref>}} ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಜನರು ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಸ್ಕಾಟಿಶ್, ವೆಲ್ಶ್, ಉತ್ತರ ಐರಿಶ್ ಅಥವಾ ಐರಿಶ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು;<ref>{{Cite web |year=2010 |title=Which of these best describes the way you think of yourself? |url=http://www.ark.ac.uk/nilt/2010/Community_Relations/NINATID.html |access-date=1 July 2010 |website=Northern Ireland Life and Times Survey 2010 |publisher=ARK&nbsp;– Access Research Knowledge |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923175111/http://www.ark.ac.uk/nilt/2010/Community_Relations/NINATID.html |url-status=live}}</ref> ಅಥವಾ ವಿಭಿನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Ethnicity and National Identity in England and Wales |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/ethnicity/articles/ethnicityandnationalidentityinenglandandwales/2012-12-11 |access-date=25 June 2020 |website=Office for National Statistics |archive-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121012603/https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/ethnicity/articles/ethnicityandnationalidentityinenglandandwales/2012-12-11 |url-status=live |postscript=;}} {{Cite book |last=Schrijver, Frans |url=https://books.google.com/books?id=u8gZklxHTMUC&pg=PA275 |title=Regionalism after regionalisation: Spain, France and the United Kingdom |publisher=Amsterdam University Press |year=2006 |isbn=978-90-5629-428-1 |pages=275–277 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140905/https://books.google.com/books?id=u8gZklxHTMUC&pg=PA275#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ === [[File:Stonehenge2007 07 30.jpg|thumb|ವಿಲ್ಟ್ಶೈರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟೋನ್ಹೆಂಜ್ ಕಲ್ಲುಗಳ ಉಂಗುರವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸುಮಾರು {{Cvt|13|ft|0|order=flip}} ಎತ್ತರ, {{Cvt|7|ft|0|order=flip}} ಅಗಲ ಮತ್ತು 25 ಟನ್, 2400–2200 BC ಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಕ್ರೋ-ಮ್ಯಾಗ್ನನ್ಗಳು ಈಗ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಅಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/south_west/7069001.stm "ಪ್ರಾಚೀನ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರವು 'ಇನ್ನೂ ಹಳೆಯದು'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210213081240/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/south_west/7069001.stm |date=13 February 2021}}". [[BBC News]]. 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007. 27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸುಮಾರು 11,500 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ಕೊನೆಯ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಿಕೆಯಿಂದ ದ್ವೀಪವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=9 February 2018 |title=A 12,000-year story - revealing the history of settlers in Britain from the end of the Ice Age to the present day {{!}} University of Oxford |url=https://www.ox.ac.uk/news/2018-02-09-12000-year-story-revealing-history-settlers-britain-end-ice-age-present-day |access-date=6 July 2025 |website=ox.ac.uk |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಅವಧಿಯ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇನ್ಸುಲರ್ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಬ್ರಿಟೋನಿಕ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಗೇಲಿಕ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Koch, John T. |url=https://archive.org/details/celticculturehis00koch_128 |title=Celtic culture: A historical encyclopedia |publisher=ABC-CLIO |year=2006 |isbn=978-1-85109-440-0 |location=Santa Barbara, CA |page=[https://archive.org/details/celticculturehis00koch_128/page/n1016 973] |url-access=limited}}</ref> AD 43 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ರೋಮನ್ ವಿಜಯ, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬ್ರಿಟನ್ನ 400-ವರ್ಷಗಳ ರೋಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಂತರ, ಜರ್ಮಾನಿಕ್ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ನೆಲೆಸುವವರ ಆಕ್ರಮಣವು ನಡೆಯಿತು, ಇದು ಬ್ರಿಟೋನಿಕ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೇಲ್ಸ್, ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ನೆಲೆಯ ಅಂತಿಮ ಹಂತಗಳವರೆಗೆ, ಹೆನ್ ಒಗ್ಲೆಡ್ (ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು) ಗೆ ತಗ್ಗಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |title=The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales |publisher=University of Wales Press |year=2008 |isbn=978-0-7083-1953-6 |editor-last=Davies |editor-first=John |editor-link=John Davies (historian) |location=Cardiff |page=915 |editor-last2=Jenkins |editor-first2=Nigel |editor-link2=Nigel Jenkins |editor-last3=Baines |editor-first3=Menna |editor-last4=Lynch |editor-first4=Peredur I. |editor-link4=Peredur Lynch}}</ref> ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ಗಳು ನೆಲೆಸಿದ ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು 10 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಏಕೀಕೃತವಾಯಿತು.<ref>{{Cite magazine |title=Short Athelstan biography |url=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/athelstan.shtml |magazine=BBC History |access-date=9 April 2013 |archive-date=13 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070213191353/http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/athelstan.shtml |url-status=live}}</ref> ವಾಯುವ್ಯ ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ ಗೇಲಿಕ್ ಭಾಷಿಕರು (ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ 5 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದಿರುವುದಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ)<ref>{{Cite book |last=Mackie, J.D. |url=https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0/page/18 |title=A History of Scotland |publisher=Penguin |year=1991 |isbn=978-0-14-013649-4 |location=London |pages=[https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0/page/18 18–19] |author-link=J.D. Mackie |postscript=;}} {{Cite book |last=Campbell |first=Ewan |title=Saints and Sea-kings: The First Kingdom of the Scots |publisher=Canongate |year=1999 |isbn=978-0-86241-874-8 |location=Edinburgh |pages=8–15}}</ref> 9 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪಿಕ್ಟ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾದರು.<ref>{{Cite book |last=Haigh |first=Christopher |url=https://archive.org/details/cambridgehistori0000unse_a9n8/page/30 |title=The Cambridge Historical Encyclopedia of Great Britain and Ireland |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |isbn=978-0-521-39552-6 |page=[https://archive.org/details/cambridgehistori0000unse_a9n8/page/30 30]}}</ref> [[File:Roman Baths in Bath Spa, England - July 2006.jpg|alt=Photograph of the Baths showing a rectangular area of greenish water surrounded by yellow stone buildings with pillars. In the background is the tower of the abbey.|thumb|ಬಾತ್, ಸೊಮರ್ಸೆಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ ರೋಮನ್ ಬಾತ್ಗಳು ರೋಮನ್ ಬ್ರಿಟನ್ ನಿಂದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''ಥರ್ಮೇ'' ಆಗಿದೆ.]] 1066 ರಲ್ಲಿ, ನಾರ್ಮನ್ನರು ಉತ್ತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅವರು ವೇಲ್ಸ್ನ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೂ ಉತ್ತರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಂತ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ನಾರ್ಮನ್-ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ತಂದರು.<ref>{{Cite book |last=Ganshof, F.L. |url=https://archive.org/details/feudalism0000gans_j4b5 |title=Feudalism |publisher=University of Toronto |year=1996 |isbn=978-0-8020-7158-3 |page=165 |url-access=registration}}</ref> ಆಂಗ್ಲೋ-ನಾರ್ಮನ್ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು, ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕೃತವಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Chibnall, Marjorie |url=https://books.google.com/books?id=qJl5Jm-IndUC&pg=PA115 |title=The Debate on the Norman Conquest |publisher=Manchester University Press |year=1999 |isbn=978-0-7190-4913-2 |pages=115–122 |author-link=Marjorie Chibnall |access-date=20 March 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164802/https://books.google.com/books?id=qJl5Jm-IndUC&pg=PA115 |url-status=live}}</ref> ನಂತರದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಾಜರು ವೇಲ್ಸ್ನ ವಿಜಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು. 1320 ರ ಅರ್ಬ್ರೋತ್ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಅದರ ನಂತರದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ ಬಹುತೇಕ ನಿರಂತರ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=3 June 2023 |title=The Declaration of Arbroath |url=https://www.nms.ac.uk/past-exhibitions/the-declaration-of-arbroath |access-date=6 July 2025 |website=NMS |language=en}}</ref> 1215 ರಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಗ್ನಾ ಕಾರ್ಟಾ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾನೂನಿಗಿಂತ ಮೇಲಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರು ತಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಮೊದಲ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Magna Carta |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/magnacarta/ |access-date=27 May 2024 |publisher=parliament.uk}} {{Cite web |title=The contents of Magna Carta |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/magnacarta/magnacartaclauses/ |access-date=27 May 2024 |publisher=parliament.uk |archive-date=28 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220828101448/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/magnacarta/magnacartaclauses/ |url-status=live}} {{Cite web |title=Magna Carta Key Facts |url=https://www.britannica.com/summary/Magna-Carta-Key-Facts |access-date=27 May 2024 |publisher=Britannica |archive-date=27 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527191804/https://www.britannica.com/summary/Magna-Carta-Key-Facts |url-status=live}}</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಾಜರು, ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಿರೀಟದ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೂಲಕ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಲ್ಲಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ರಾಜರು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>Keen, Maurice. [https://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/hundred_years_war_01.shtml "ದಿ ಹಂಡ್ರೆಡ್ ಇಯರ್ಸ್ ವಾರ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214092949/http://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/hundred_years_war_01.shtml |date=14 December 2013 }}. BBC History.</ref> ಆರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಬ್ರಿಟನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ರಾಜ್ಯ ಚರ್ಚುಗಳ ಪರಿಚಯದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/479892/Protestantism/41558/The-Reformation-in-England-and-Scotland ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150515015218/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/479892/Protestantism/41558/The-Reformation-in-England-and-Scotland |date=15 May 2015 }} ಮತ್ತು [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/293754/Ireland/22978/The-Reformation-period ಐರ್ಲೆಂಡ್: ಸುಧಾರಣೆಯ ಅವಧಿ & ಎಲಿಜಬೆತ್ I ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150521133445/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/293754/Ireland/22978/The-Reformation-period |date=21 May 2015 }}, ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್ಲೈನ್.</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸುಧಾರಣೆಯು 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್. ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಆದರೆ ಆಳವಾಗಿ, ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=English Reformation c1527-1590 |url=https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/the-english-reformation-c1527-1590/ |access-date=20 January 2023 |website=The National Archives |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202002512/https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/the-english-reformation-c1527-1590/ |url-status=live}}</ref> ವೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು,<ref>{{Cite magazine |date=5 November 2009 |title=British History in Depth&nbsp;– Wales under the Tudors |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/tudors/wales_tudors_01.shtml |magazine=BBC History |access-date=21 September 2010 |archive-date=7 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207145836/http://www.bbc.co.uk/history/british/tudors/wales_tudors_01.shtml |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಿರೀಟದೊಂದಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Nicholls |first=Mark |url=https://archive.org/details/historyofmodernb0000nich |title=A history of the modern British Isles, 1529–1603: The two kingdoms |publisher=Blackwell |year=1999 |isbn=978-0-631-19334-0 |location=Oxford |pages=171–172 |url-access=registration}}</ref> 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ತೋಟಗಾರಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಗೇಲಿಕ್ ಕುಲೀನರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಿರೀಟವು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ನೆಲೆಸುವವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Canny |first=Nicholas P. |url=https://archive.org/details/makingirelandbri00cann |title=Making Ireland British, 1580–1650 |publisher=Oxford University Press |year=2003 |isbn=978-0-19-925905-2 |pages=189–200 |url-access=registration}}</ref> [[File:Adam de Colone (c.1572-1651) - James VI and I (1566–1625), King of Scotland (1567–1625), King of England and Ireland (1603–1625) - PG 2172 - National Galleries of Scotland.jpg|thumb|right|ಜೇಮ್ಸ್ VI, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜ, 1603 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸಿಂಹಾಸನಗಳನ್ನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು.]] ಕಿರೀಟಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವು 1603 ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜೇಮ್ಸ್ VI ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಿಂಹಾಸನಗಳನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದಾಗ, ನಂತರ ಅವರ ಆಸ್ಥಾನವನ್ನು ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ನಿಂದ ಲಂಡನ್ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. ಏಕೀಕೃತ ರಾಜನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದರೂ, ಮೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜಕೀಯ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು, ಅವುಗಳ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಸತ್ತುಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದವು.<ref>Ross, D. (2002). ''ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸದ ಕಾಲಗಣನೆ''. ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ: ಗೆಡ್ಡೆಸ್ & ಗ್ರಾಸೆಟ್. ಪು. 56. {{ISBN|978-1-85534-380-1}}; Hearn, J. (2002). ''ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಕೋರುವುದು: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಉದಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ''. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ಪು. 104. {{ISBN|978-1-902930-16-9}}.</ref> 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮೂರೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಸಂಪರ್ಕಿತ ಯುದ್ಧಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವು, ಇದು ರಾಜತ್ವದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಉರುಳಿಸುವಿಕೆಗೆ, ರಾಜ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ I ರ ವಧೆಗೆ, ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕ ಏಕೀಕೃತ ಗಣರಾಜ್ಯವಾದ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{Cite encyclopedia |title=English Civil Wars |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/187936/English-Civil-Wars |access-date=28 April 2013 |archive-date=2 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502204708/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/187936/English-Civil-Wars |url-status=live}}; {{Cite web |date=14 March 2010 |title=Scotland and the Commonwealth: 1651–1660 |url=http://www.archontology.org/nations/uk/scotland/01_laws.php |access-date=9 March 2015 |publisher=Archontology.org |archive-date=16 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716194016/http://www.archontology.org/nations/uk/scotland/01_laws.php |url-status=live}}</ref> ರಾಜತ್ವವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಂತರಿಕಾಲದ ಜೊತೆಗೆ 1688 ರ ಗ್ಲೋರಿಯಸ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ನಂತರದ 1689 ರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಸೂದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ 1689 ರ ಹಕ್ಕಿನ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆ ಯುರೋಪಿನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ರಾಜ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಘೋಷಿತ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂವಿಧಾನವು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last=Lodge |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=EBSpvBxGyqcC |title=The History of England&nbsp;– From the Restoration to the Death of William III (1660–1702) |publisher=Read Books |year=2007 |isbn=978-1-4067-0897-4 |page=8 |orig-date=1910 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140723/https://books.google.com/books?id=EBSpvBxGyqcC |url-status=live}}</ref> 1660 ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ, ವಿಜ್ಞಾನವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ನೌಕಾ ಶಕ್ತಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯು ವಿದೇಶಿ ವಸಾಹತುಗಳ ಸ್ವಾಧೀನ ಮತ್ತು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬಿಯನ್ ನಲ್ಲಿ.<ref>{{Cite web |title=Tudor Period and the Birth of a Regular Navy |url=http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103013901/http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |archive-date=3 November 2011 |access-date=8 March 2015 |website=Royal Navy History |url-status=usurped |publisher=Institute of Naval History}}; {{Cite book |last=Canny |first=Nicholas |url=https://books.google.com/books?id=eQHSivGzEEMC |title=The Origins of Empire, The Oxford History of the British Empire Volume I |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924676-2 |ref=refOHBEv1 |access-date=29 September 2020 |archive-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111135256/https://books.google.com/books?id=eQHSivGzEEMC |url-status=live}}</ref> 1606, 1667 ಮತ್ತು 1689 ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಒಳಗೆ ಎರಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾದರೂ, 1705 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪ್ರಯತ್ನವು 1706 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಎರಡೂ ಸಂಸತ್ತುಗಳು ಒಪ್ಪಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನುಮೋದಿಸಿದವು. {{Clear left}} === ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಒಕ್ಕೂಟ === [[File:Articles of Union between England and Scotland 28 Jan 1707.png|thumb|right|170px|ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು 1 ಮೇ 1707 ರಂದು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿತು]] 1 ಮೇ 1707 ರಂದು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಡುವಿನ 1707 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Articles of Union with Scotland 1707 |url=http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm |access-date=19 October 2008 |publisher=UK Parliament |archive-date=8 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120608152446/http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm |url-status=live}}; {{Cite web |title=Acts of Union 1707 |url=http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny |access-date=6 January 2011 |publisher=UK Parliament |archive-date=27 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227033859/http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/ |url-status=live}}; {{Cite web |title=Treaty (act) of Union 1706 |url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527074630/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-date=27 May 2019 |access-date=3 February 2011 |publisher=Scottish History online}}</ref> 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್ ವಾಲ್ಪೋಲ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು, ಅವರನ್ನು 1721 ರಿಂದ 1742 ರವರೆಗಿನ ''ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೊ'' ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಾಕೋಬೈಟ್ ದಂಗೆಗಳ ಸರಣಿಯು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಹಾನೋವರ್ ಮನೆಯನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಮನೆಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. 1746 ರಲ್ಲಿ, ಕುಲೋಡೆನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಜಾಕೋಬೈಟ್ಗಳು ಸೋತರು, ನಂತರ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಹೈಲ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಕುಲ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸಾಮಂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಮೇರಿಕನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆದವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯು ಏಷ್ಯಾ ಕಡೆಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರತದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿತು.<ref>ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, [https://books.google.com/books?id=BQDgr_XvsHoC&pg=PA73 ''ದಿ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್ ಅಬ್ರಾಡ್''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240328140724/https://books.google.com/books?id=BQDgr_XvsHoC&pg=PA73 |date=28 March 2024 }}, ಪು. 73.</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 1662 ಮತ್ತು 1807 ರ ನಡುವೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಥವಾ ಬ್ರಿಟಿಷ್-ವಸಾಹತು ಗುಲಾಮ ಹಡಗುಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಸುಮಾರು 3.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಸಾಗಿಸಿದವು.<ref>{{Cite book |last=Morgan |first=Kenneth |url=https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA12 |title=Slavery and the British Empire: From Africa to America |publisher=Oxford University Press, USA |year=2007 |isbn=978-0-19-156627-1 |page=12 |access-date=5 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141229/https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA12#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> ಗುಲಾಮರನ್ನು ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೆರಿಬಿಯನ್ ನಲ್ಲಿ ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ.<ref>{{Cite book |last=Morgan |first=Kenneth |url=https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA15 |title=Slavery and the British Empire: From Africa to America |publisher=Oxford University Press, US |year=2007 |isbn=978-0-19-156627-1 |page=15 |access-date=5 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141229/https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA15#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿರ್ಮೂಲನವಾದಿ ಚಳವಳಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ, ಸಂಸತ್ತು 1807 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು, 1833 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ಆಫ್ರಿಕಾದ ದಿಗ್ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಸರಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು.<ref>[https://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ವಿರುದ್ಧ ನೌಕಾಯಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081103004954/https://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml |date=3 November 2008 }}. BBC Devon. 2007.; {{Cite book |last=Lovejoy |first=Paul E. |url=https://archive.org/details/transformationsi0000love/page/290 |title=Transformations in Slavery: A History of Slavery in Africa |publisher=Cambridge University Press |year=2000 |isbn=978-0-521-78012-4 |edition=2nd |location=New York |page=[https://archive.org/details/transformationsi0000love/page/290 290]}}</ref> === ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ === [[File:Victoria in her Coronation robes.jpg|upright|thumb|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿಯಾಗಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು.]] 1800 ರಲ್ಲಿ, ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಂಸತ್ತುಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದವು, ಎರಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ 1 ಜನವರಿ 1801 ರಂದು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದವು.<ref>{{Cite web |title=The Act of Union |url=http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415061235/http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |archive-date=15 April 2012 |access-date=15 May 2006 |publisher=Act of Union Virtual Library}}</ref> ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧಗಳ (1792–1815) ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಸೋಲಿನ ನಂತರ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಪ್ರಮುಖ ನೌಕಾ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು (ಸುಮಾರು 1830 ರಿಂದ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಲಂಡನ್ ಜೊತೆಗೆ).<ref>Tellier, L.-N. (2009). ''ಅರ್ಬನ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ: ಆನ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್''. ಕ್ಯೂಬೆಕ್: PUQ. ಪು. 463. {{ISBN|978-2-7605-1588-8}}.</ref> ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸವಾಲಿಲ್ಲದ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ನಂತರ ''ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ'' ("ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶಾಂತಿ") ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಶಾಂತಿಯ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ (1815–1914), ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಜಾಗತಿಕ ಆಧಿಪತ್ಯವಾಯಿತು<ref>{{Cite book |last=Mathias |first=P. |title=The First Industrial Nation: the Economic History of Britain, 1700–1914 |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-26672-7 |location=London}}; {{Cite book |last=Ferguson |first=Niall |url=https://archive.org/details/empire00nial |title=Empire: The rise and demise of the British world order and the lessons for global power |publisher=Basic Books |year=2004 |isbn=978-0-465-02328-8 |location=New York |url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |title=20th-century international relations |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/topic/20th-century-international-relations-2085155 |access-date=6 May 2023 |last=McDougall |first=Walter A. |date=4 May 2023 |author-link=Walter A. McDougall |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712124130/https://www.britannica.com/topic/20th-century-international-relations-2085155 |archive-date=12 July 2019 |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಪೊಲೀಸ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>Sondhaus, L. (2004). ''ಆಧುನಿಕ ವಿಶ್ವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನೌಕಾಪಡೆಗಳು''. ಲಂಡನ್: ರಿಯಾಕ್ಷನ್ ಬುಕ್ಸ್. ಪು. 9. {{ISBN|978-1-86189-202-7}}.</ref><ref>{{Cite book |last=Porter |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=oo3F2X8IDeEC |title=The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924678-6 |page=332 |ref=refOHBEv3}}</ref> 1853 ರಿಂದ 1856 ರವರೆಗೆ ಬ್ರಿಟನ್ ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು, ಇದು ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಜಾರ್ ರಷ್ಯಾದ ಜೊತೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite journal |last=Benn |first=David Wedgwood |title=The Crimean War and its lessons for today |journal=International Affairs |volume=88 |issue=2 |date=March 2012 |pages=387–391 |jstor=41428613 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1111/j.1468-2346.2012.01078.x}}</ref> 1857 ರ ಭಾರತೀಯ ದಂಗೆಯ ನಂತರ ಲಾರ್ಡ್ ಪಾಮರ್ಸ್ಟನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ನೇರ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ತನ್ನದೇ ಆದ ವಸಾಹತುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಿದ ಔಪಚಾರಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಜೊತೆಗೆ, ಬ್ರಿಟನ್ ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾದಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |last=Porter |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=oo3F2X8IDeEC |title=The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924678-6 |page=8 |ref=refOHBEv3}}; {{Cite book |last=Marshall |first=P.J. |url=https://books.google.com/books?id=S2EXN8JTwAEC |title=The Cambridge Illustrated History of the British Empire |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=978-0-521-00254-7 |pages=156–157 |ref=refMarshall |access-date=29 September 2020 |archive-date=16 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116094154/https://books.google.com/books?id=S2EXN8JTwAEC |url-status=live}}</ref> ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಯುಗದ (1837–1901) ಉದ್ದಕ್ಕೂ ರಾಜಕೀಯ ಮನೋಭಾವಗಳು ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ''ಲೈಸೆಜ್-ಫೇರ್'' ನೀತಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು. 1832 ರಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಸಂಸತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು, ವಿಲಿಯಂ ಗ್ಲಾಡ್ಸ್ಟೋನ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ 1884 ರ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯಿದೆಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಹುಪಾಲು ಪುರುಷರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಾಟಕೀಯ ದರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಇದರೊಂದಿಗೆ ವೇಗದ ನಗರೀಕರಣ ಸಂಭವಿಸಿತು, ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite book |last=Tompson |first=Richard S. |url=https://books.google.com/books?id=H5kcJqmXk2oC&pg=PA63 |title=Great Britain: a reference guide from the Renaissance to the present |publisher=Facts on File |year=2003 |isbn=978-0-8160-4474-0 |location=New York |page=63}}</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ವೇಳೆಗೆ, ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಬೆಂಜಮಿನ್ ಡಿಸ್ರೇಲಿ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಡ್ ಸಾಲಿಸ್ಬರಿ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿದವು, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟಗಳಿಂದ "ಅದ್ಭುತ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ" ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದವು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿದವು, ಇದು ಗ್ರೇಟ್ ಗೇಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Fromkin |first=David |date=1980 |title=The Great Game in Asia |url=https://www.jstor.org/stable/20040512 |journal=Foreign Affairs |volume=58 |issue=4 |pages=936–951 |doi=10.2307/20040512 |jstor=20040512 |issn=0015-7120 |access-date=4 June 2023 |archive-date=12 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412053528/https://www.jstor.org/stable/20040512 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆನಡಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಗಳಿಗೆ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Hosch, William L. |title=World War I: People, Politics, and Power |publisher=Britannica Educational Publishing |year=2009 |isbn=978-1-61530-048-8 |series=America at War |location=New York |page=21}}</ref> 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟನ್ನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಜರ್ಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಿಂದ ಸವಾಲನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |last=Zarembka |first=Paul |url=https://books.google.com/books?id=NSrwpggmHigC&pg=PP1 |title=Contradictions: Finance, Greed, and Labor Unequally Paid |date=2013 |publisher=Emerald Group Publishing |isbn=978-1-78190-670-5 |access-date=21 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141231/https://books.google.com/books?id=NSrwpggmHigC&pg=PP1#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> ಎಡ್ವರ್ಡಿಯನ್ ಯುಗ (1901–1910) ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತವು ಪ್ರಮುಖ ದೇಶೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಾದವು, ಆದರೆ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ 1900 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗುಂಪುಗಳ ಮೈತ್ರಿಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಮತ್ತು ಮತಾಧಿಕಾರ ಮಹಿಳೆಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು.<ref>ಸೋಫಿಯಾ ಎ. ವಾನ್ ವಿಂಗರ್ಡೆನ್, ''ದಿ ವಿಮೆನ್ಸ್ ಸಫ್ರೇಜ್ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಬ್ರಿಟನ್, 1866–1928'' (1999) ಅಧ್ಯಾಯ 1.</ref> === ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿಭಜನೆ === [[File:Wreaths Are Laid at the Cenotaph, London During Remembrance Sunday Service MOD 45152052.jpg|thumb|ಲಂಡನ್ನ ವೈಟ್ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿನ ಸೆನೋಟಾಫ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಭಾನುವಾರ ಸೇವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.]] [[File:Spitfire and Hurricane in the Battle of Britain Memorial Flight.jpg|thumb|ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸಿದ ಸ್ಪಿಟ್ಫೈರ್ ಮತ್ತು ಹರಿಕೇನ್]] ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ (1914–1918) ಕೇಂದ್ರ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಫ್ರೆಂಚ್, ರಷ್ಯನ್ ಮತ್ತು (1917 ರ ನಂತರ) ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಹವರ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ,<ref>Turner, John (1988). ''ಬ್ರಿಟನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಫಸ್ಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್''. ಲಂಡನ್: ಅನ್ವಿನ್ ಹೈಮನ್. pp. 22–35. {{ISBN|978-0-04-445109-9}}.</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.<ref name="Westwell&Cove" /> ಅಗೆದಾಟದ ಯುದ್ಧದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾವುನೋವುಗಳು ಪೀಳಿಗೆಯ ಪುರುಷರ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಬ್ರಿಟನ್ 2.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬೃಹತ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಲದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="Westwell&Cove">Westwell, I.; Cove, D. (eds) (2002). ''History of World War I, Volume 3''. ಲಂಡನ್: ಮಾರ್ಷಲ್ ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಶ್. pp. 698, 705. {{ISBN|978-0-7614-7231-5}}.</ref> ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು 1918 ರ ಜನರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ವಯಸ್ಕ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಕ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಿತು.<ref name="Westwell&Cove" /> ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಮಂಡಳಿಯ ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಮಾಜಿ ಜರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟೋಮನ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಮೇಲೆ ಆದೇಶವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಡೇವಿಡ್ ಲಾಯ್ಡ್ ಜಾರ್ಜ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ತಲುಪಿತು, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಭೂಮಿಯ ಐದನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮತ್ತು ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು.<ref>Turner, J. (1988). ''ಬ್ರಿಟನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಫಸ್ಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್''. ಅಬಿಂಗ್ಡನ್: ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್. ಪು. 41. {{ISBN|978-0-04-445109-9}}.</ref> 1920 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ವೇಳೆಗೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು [[BBC]] ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೇಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=15 June 2020 |title=100 years of radio since Marconi's big breakthrough |url=https://www.ofcom.org.uk/about-ofcom/latest/features-and-news/100-years-of-radio |access-date=17 November 2020 |website=Ofcom |archive-date=4 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804031332/https://www.ofcom.org.uk/about-ofcom/latest/features-and-news/100-years-of-radio |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=History of the BBC: The origins of BBC Local Radio |url=https://www.bbc.com/historyofthebbc/research/local-radio |access-date=18 September 2022 |website=[[BBC]] |last=Linfoot |first=Matthew |archive-date=20 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920232207/https://www.bbc.com/historyofthebbc/research/local-radio/ |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರಗಳು 1929 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ನಿಗದಿತ BBC ದೂರದರ್ಶನ ಸೇವೆ 1936 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=History of the BBC: 1920s |url=https://www.bbc.com/historyofthebbc/timelines/1920s |access-date=18 September 2022 |website=[[BBC]] |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926064808/https://www.bbc.com/historyofthebbc/timelines/1920s |url-status=live}}</ref> ಐರಿಶ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತದ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಳಗಿನ ವಿವಾದಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1921 ರಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದ ವಿಭಜನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು.<ref>[[SR&O 1921]]/533 of 3 May 1921.</ref> ಈಗ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ 1920 ರಿಂದ ಜೂನ್ 1922 ರವರೆಗೆ ಸಂಘರ್ಷದ ಅವಧಿಯು ಸಂಭವಿಸಿತು. ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ 1922 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸ್ಥಾನಮಾನದೊಂದಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು 1931 ರಲ್ಲಿ ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=The Anglo-Irish Treaty, 6&nbsp;December 1921 |url=http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm |access-date=15 May 2006 |website=CAIN Web Service |archive-date=14 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120514145108/http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm |url-status=live}}</ref> 1928 ರ ಸಮಾನ ಮತಾಧಿಕಾರ ಕಾಯಿದೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪುರುಷರೊಂದಿಗೆ ಮತದಾನದ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. 1920 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಷ್ಕರಗಳು 1926 ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡವು. ಇನ್ನೂ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಬ್ರಿಟನ್, ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದಿಂದ (1929–1932) ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟವನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿತು, ಸುಮಾರು 3 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ನಿರುದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಶಾಂತಿಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿತು. ಒಂದು ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರವು 1931 ರಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.<ref>Rubinstein, W.D. (2004). ''Capitalism, Culture, and Decline in Britain, 1750–1990''. ಅಬಿಂಗ್ಡನ್: ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್. ಪು. 11. {{ISBN|978-0-415-03719-8}}.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬ್ರಿಟನ್ ಅನ್ನು "ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇಶ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ, ತನ್ನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದೆ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Edgerton2012">{{Cite book |last=Edgerton |first=David |date=2012 |title=Britain's War Machine |url=https://www.penguin.co.uk/books/55731/britain-s-war-machine/9780141026107.html |access-date=10 May 2020 |publisher=Penguin |postscript=none |archive-date=28 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428080558/https://www.penguin.co.uk/books/55731/britain-s-war-machine/9780141026107.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Britain's War Machine: Weapons, Resources and Experts in the Second World War |url=https://reviews.history.ac.uk/review/1114 |access-date=10 May 2020 |website=[[Reviews in History]] |archive-date=12 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612173058/https://reviews.history.ac.uk/review/1114 |url-status=live}}</ref> 1939 ರಲ್ಲಿ ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿ ಪೋಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ನಂತರ, ಬ್ರಿಟನ್ ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸೋಲಿನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಜರ್ಮನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು.<ref name="Edgerton2012" /> 1940 ರಲ್ಲಿ, ರಾಯಲ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ''ಲುಫ್ಟ್ವಾಫೆ'' ಅನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಾಯುಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿತು. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬ್ಲಿಟ್ಜ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟನ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಹಾ ಮೈತ್ರಿ 1941 ರಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಅಕ್ಷ ಶಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿತು. ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕದನ, ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ ಅಭಿಯಾನ ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಹೋರಾಟದ ವಿಜಯಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು 1944 ರ ನಾರ್ಮಂಡಿ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನ ವಿಮೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಯು ಜಪಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಬರ್ಮಾ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಫ್ಲೀಟ್ ಜಪಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಮೇರಿಕನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು, ಇದರ ಕಾರ್ಯವು ಪರಮಾಣು ಆಯುಧವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book |author=Septimus H. Paul |url=https://books.google.com/books?id=fSZpgW-N628C&pg=PA1 |title=Nuclear Rivals: Anglo-American Atomic Relations, 1941–1952 |publisher=Ohio State U.P. |year=2000 |isbn=978-0-8142-0852-6 |pages=1–5}}</ref> === ಯುದ್ಧಾನಂತರದ 20 ನೇ ಶತಮಾನ === [[File:British Empire 1921.png|thumb|right|upright=1.4|1921 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ) ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಅವರು ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಯೋಜಿಸಲು ಭೇಟಿಯಾದರು;<ref>{{Cite book |last1=Doenecke |first1=Justus D. |url=https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&pg=PA62 |title=Debating Franklin D. Roosevelt's foreign policies, 1933–1945 |last2=Stoler |first2=Mark A. |year=2005 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-8476-9416-7 |access-date=19 March 2016 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141231/https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&pg=PA62#v=onepage&q&f=false |url-status=live|author-link=Justus Drew Doenecke}}; {{Cite book |last=Kelly |first=Brian |url=https://www.iup.edu/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=37681 |title=The Four Policemen and Postwar Planning, 1943–1945: The Collision of Realist and Idealist Perspectives |publisher=Indiana University of Pennsylvania |access-date=25 August 2015 |archive-date=22 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022125442/https://www.iup.edu/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=37681 |url-status=live}}</ref> ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಐದು ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. ಇದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ, ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಟೋ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite web |date=22 July 2010 |title=The "Special Relationship" between Great Britain and the United States Began with FDR |work=Roosevelt Institute |url=http://rooseveltinstitute.org/special-relationship-between-great-britain-and-united-states-began-fdr |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125021103/http://rooseveltinstitute.org/special-relationship-between-great-britain-and-united-states-began-fdr |archive-date=25 January 2018 |access-date=24 January 2018 |quote=and the joint efforts of both powers to create a new post-war strategic and economic order through the drafting of the Atlantic Charter; the establishment of the International Monetary Fund and the World Bank; and the creation of the United Nations.}}; {{Cite press release |title=Remarks by the President Obama and Prime Minister Cameron in Joint Press Conference |date=22 April 2016 |publisher=The White House |url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/04/22/remarks-president-obama-and-prime-minister-cameron-joint-press |quote=That's what we built after World War II. The United States and the UK designed a set of institutions – whether it was the United Nations, or the Bretton Woods structure, IMF, World Bank, NATO, across the board. |access-date=24 January 2018 |archive-date=8 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608110653/https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/04/22/remarks-president-obama-and-prime-minister-cameron-joint-press |url-status=live}}</ref> ಯುದ್ಧವು UK ಅನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು,<ref>{{Cite news |date=28 December 2006 |title=Britain to make its final payment on World War II loan from U.S. |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/12/28/business/worldbusiness/28iht-nazi.4042453.html |access-date=25 August 2011 |archive-date=20 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170820022220/http://www.nytimes.com/2006/12/28/business/worldbusiness/28iht-nazi.4042453.html |url-status=live}}</ref> ಆದರೆ ಅದು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್ ಅನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಉಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite news |last=Reynolds |first=David |date=17 April 2011 |title=Britain's War Machine by David Edgerton – review |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2011/apr/17/britains-war-machine-david-edgerton-review |access-date=10 May 2020 |archive-date=12 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612130213/https://www.theguardian.com/books/2011/apr/17/britains-war-machine-david-edgerton-review |url-status=live}}</ref> ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ತಕ್ಷಣದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಬರ್ ಸರ್ಕಾರವು ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಅಟ್ಲೀ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು.<ref>{{Cite book |last=Francis |first=Martin |title=Ideas and policies under Labour, 1945–1951: Building a new Britain |publisher=Manchester University Press |year=1997 |isbn=978-0-7190-4833-3 |pages=225–233}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಕಲ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Lee |first=Stephen J. |url=https://archive.org/details/aspectsbritishpo00lees |title=Aspects of British political history, 1914–1995 |publisher=Routledge |year=1996 |isbn=978-0-415-13103-2 |location=London; New York |pages=[https://archive.org/details/aspectsbritishpo00lees/page/n183 173]–199 |url-access=limited}}</ref> ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಏರಿಕೆಯು ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ನಂತರ ಅದರ ಬಹಳಷ್ಟು ಕುಗ್ಗಿದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಾನದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿಮೋಚನೆಯ ನೀತಿಯು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book |last=Brown |first=Judith |author-link=Judith M. Brown |url=https://books.google.com/books?id=CpSvK3An3hwC |title=The Twentieth Century, The Oxford History of the British Empire Volume IV |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924679-3 |ref=refOHBEv4 |access-date=22 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103114315/http://books.google.com/books?id=CpSvK3An3hwC |archive-date=3 January 2014 |url-status=live}} p. 319.</ref><ref>{{cite book |last=Louis |first=Wm. Roger |url=https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC |title=Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez and Decolonization |publisher=I.B. Tauris |year=2006 |isbn=978-1-84511-347-6 |ref=refLouis2006 |access-date=22 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170222045215/https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC |archive-date=22 February 2017 |url-status=live}} p. 337.</ref><ref>{{cite book |last=Abernethy |first=David |url=https://books.google.com/books?id=ennqNS1EOuMC |title=The Dynamics of Global Dominance, European Overseas Empires 1415–1980 |publisher=Yale University Press |year=2000 |isbn=978-0-300-09314-8 |ref=refAbernethy2000 |access-date=22 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111214082531/http://books.google.com/books?id=ennqNS1EOuMC |archive-date=14 December 2011 |url-status=live}} p. 146.</ref> 1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Larres |first=Klaus |url=https://books.google.com/books?id=7D66_9YOof4C&pg=PA118 |title=A companion to Europe since 1945 |publisher=Wiley-Blackwell |year=2009 |isbn=978-1-4051-0612-2 |location=Chichester |page=118 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141350/https://books.google.com/books?id=7D66_9YOof4C&pg=PA118 |url-status=live}}</ref> ಮುಂದಿನ ಮೂರು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸಾಹತುಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು ಮತ್ತು ಅನೇಕವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ನ ಸದಸ್ಯರಾದವು.<ref>{{Cite web |date=19 March 2009 |title=Country List |url=http://www.thecommonwealth.org/Templates/System/YearbookHomePage.asp?NodeID=152099&load=countrylist |archive-url=https://web.archive.org/web/20130506071236/http://www.thecommonwealth.org/Templates/System/YearbookHomePage.asp?NodeID=152099&load=countrylist |archive-date=6 May 2013 |access-date=8 March 2015 |publisher=[[Commonwealth Secretariat]]}}</ref> UK ಪರಮಾಣು ಆಯುಧಗಳ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಮೂರನೇ ದೇಶವಾಗಿದೆ, 1952 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೊದಲ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಆಪರೇಷನ್ ಹರಿಕೇನ್ ಆಗಿತ್ತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಾತ್ರದ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು 1956 ರ ಸೂಯೆಜ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು. 1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊರತೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ದೇಶಗಳಿಂದ ವಲಸೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿತು. ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ UK ಹೆಚ್ಚು ಬಹುಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮಾಜವಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Julios |first=Christina |url=https://books.google.com/books?id=s3RQ4dsFEkoC&pg=PA84 |title=Contemporary British identity: English language, migrants, and public discourse |publisher=Ashgate |year=2008 |isbn=978-0-7546-7158-9 |series=Studies in migration and diaspora |location=Aldershot |page=84 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141350/https://books.google.com/books?id=s3RQ4dsFEkoC&pg=PA84 |url-status=live}}</ref> 1950 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು 1960 ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನ ಮಟ್ಟವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯು ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ನಂತಹ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿತ್ತು. 1969 ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ತನ್ನ ಮತದಾನದ ವಯಸ್ಸನ್ನು 18 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Loughran |first1=Thomas |last2=Mycock |first2=Andrew |last3=Tonge |first3=Jonathan |date=3 April 2021 |title=A coming of age: how and why the UK became the first democracy to allow votes for 18-year-olds |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13619462.2021.1890589 |journal=Contemporary British History |volume=35 |issue=2 |pages=284–313 |doi=10.1080/13619462.2021.1890589 |issn=1361-9462 |s2cid=233956982 |access-date=24 May 2024 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604093606/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13619462.2021.1890589 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್ ಏಕೀಕರಣದ ದಶಕಗಳ-ದೀರ್ಘ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ UK 1954 ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿತ್ತು. 1960 ರಲ್ಲಿ UK ಯುರೋಪಿಯನ್ ಫ್ರೀ ಟ್ರೇಡ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (EFTA) ನ ಏಳು ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ 1973 ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ತೊರೆದು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು (EC) ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. 1975 ರ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ 67 ಪ್ರತಿಶತ ಜನರು ಅದರಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |title=1975: UK embraces Europe in referendum |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/6/newsid_2499000/2499297.stm |access-date=8 March 2015 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620044520/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/6/newsid_2499000/2499297.stm |url-status=live}}</ref> EC 1993 ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (EU) ಆದಾಗ, UK 12 ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. 1960 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಅರೆಸೈನಿಕ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು, ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ UK ಯ ಇತರ ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಇದನ್ನು ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1998 ರ ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್ "ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೆ" ಒಪ್ಪಂದದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Aughey |first=Arthur |url=https://archive.org/details/politicsnorthern00augh |title=The Politics of Northern Ireland: Beyond the Belfast Agreement |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0-415-32788-6 |location=London |page=[https://archive.org/details/politicsnorthern00augh/page/n15 7] |url-access=limited}}; "ದಿ ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ಮುಗಿದಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕೊಲೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಕೆಲವು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು." {{Cite book |last=Holland |first=Jack |url=https://archive.org/details/hopeagainsthisto00holl/page/221 |title=Hope against History: The Course of Conflict in Northern Ireland |publisher=Henry Holt |year=1999 |isbn=978-0-8050-6087-4 |location=New York |page=[https://archive.org/details/hopeagainsthisto00holl/page/221 221]}}; Elliot, Marianne (2007). ''ದಿ ಲಾಂಗ್ ರೋಡ್ ಟು ಪೀಸ್ ಇನ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್: ಪೀಸ್ ಲೆಕ್ಚರ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ದಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಐರಿಶ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಅಟ್ ಲಿವರ್ಪೂಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ.'' ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಿವರ್ಪೂಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಐರಿಶ್ ಸ್ಟಡೀಸ್, ಲಿವರ್ಪೂಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 2. {{ISBN|978-1-84631-065-2}}.</ref> 1970 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಲಹದ ಅವಧಿಯ ನಂತರ, ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಥ್ಯಾಚರ್ ನೇತೃತ್ವದ 1980 ರ ದಶಕದ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಸರ್ಕಾರವು ಮಾನಿಟರಿಸಂ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಮುಕ್ತೀಕರಣ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ವಲಯದ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1986 ರಲ್ಲಿ ಬಿಗ್ ಬ್ಯಾಂಗ್) ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಕಂಪನಿಗಳ ಮಾರಾಟ (ಖಾಸಗೀಕರಣ), ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |last=Dorey |first=Peter |title=British politics since 1945 |publisher=Blackwell |year=1995 |isbn=978-0-631-19075-2 |series=Making contemporary Britain |location=Oxford |pages=164–223}}</ref> 1982 ರಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ದಕ್ಷಿಣ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮತ್ತು ಫಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿತು, ಇದು 10-ವಾರಗಳ ಫಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ಪಡೆಗಳು ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ದ್ವೀಪಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳು 2013 ರ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಂತೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ. 1984 ರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಗಣನೀಯ ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರದ ತೈಲ ಆದಾಯದ ಒಳಹರಿವಿನಿಂದ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite book |last1=Griffiths, Alan |url=http://vig.pearsoned.co.uk/catalog/uploads/Griffiths_C01.pdf |title=Applied Economics |last2=Wall, Stuart |publisher=Financial Times Press |year=2007 |isbn=978-0-273-70822-3 |edition=11th |location=Harlow |page=6 |access-date=26 December 2010 |archive-date=23 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090823124048/http://vig.pearsoned.co.uk/catalog/uploads/Griffiths_C01.pdf |url-status=dead}}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್,<ref>{{cite wikisource |title=Peace and Friendship Treaty of Utrecht between Spain and Great Britain}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ಸೈನಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ; 2002 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್ ಜೊತೆಗಿನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ UK ನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal |last=Keating |first=Michael |date=1 January 1998 |title=Reforging the Union: Devolution and Constitutional Change in the United Kingdom |journal=Publius: The Journal of Federalism |volume=28 |issue=1 |pages=217–234 |doi=10.1093/oxfordjournals.pubjof.a029948}}</ref> ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸೇರ್ಪಡೆಯು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ನಂತರ ನಡೆಯಿತು. UK ಜಾಗತಿಕ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು NATO ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.<ref name="David M. McCourt">{{Cite book |last=McCourt |first=David |url=https://books.google.com/books?id=lwpOnwEACAAJ&q=Britain+and+World+Power+Since+1945:+Constructing+a+Nation%27s+Role+in+International+Politics |title=Britain and World Power Since 1945: Constructing a Nation's Role in International Politics |publisher=[[University of Michigan Press]] |year=2014 |isbn=978-0-472-07221-7 |access-date=21 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141741/https://books.google.com/books?id=lwpOnwEACAAJ&q=Britain+and+World+Power+Since+1945:+Constructing+a+Nation%27s+Role+in+International+Politics |url-status=live}}</ref> === 21 ನೇ ಶತಮಾನ === [[File:Johnson signed Brexit Withdrawal Agreement.jpg|thumb|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಬೋರಿಸ್ ಜಾನ್ಸನ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್ ವಾಪಸಾತಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇದು EU ನಿಂದ UK ಅನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.]] 21 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ "ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧ"ಕ್ಕೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನ ವಿಧಾನವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |last=McSmith |first=Andy |date=5 July 2016 |title=The inside story of how Tony Blair led Britain to war in Iraq |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/chilcot-report-iraq-war-inquiry-tony-blair-george-bush-us-uk-what-happened-a7119761.html |access-date=17 February 2022 |archive-date=4 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160704200931/https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/chilcot-report-iraq-war-inquiry-tony-blair-george-bush-us-uk-what-happened-a7119761.html |url-status=live}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದವು, ಆದರೆ ಇರಾಕ್ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಮಿಲಿಟರಿ ನಿಯೋಜನೆಯು ವಿವಾದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು, ಇದು ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |last=Adams |first=Tim |date=11 February 2023 |title='A beautiful outpouring of rage': did Britain's biggest ever protest change the world? |work=The Observer |location=London |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2023/feb/11/slugs-iraq-war-london-protest-2003-legacy |access-date=5 June 2023 |archive-date=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406052000/https://www.theguardian.com/uk-news/2023/feb/11/slugs-iraq-war-london-protest-2003-legacy |url-status=live}}</ref> ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ (2007–2010) ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು,<ref name="Latest UK GDP data">{{cite web |date=20 December 2013 |title=Quarterly National Accounts – National accounts aggregates (ABMI Gross Domestic Product: chained volume measures: Seasonally adjusted £m, constant prices) |url=http://www.ons.gov.uk/ons/datasets-and-tables/data-selector.html?cdid=ABMI&dataset=qna&table-id=A2 |publisher=Office for National Statistics |access-date=28 July 2023 |archive-date=29 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150929150429/http://www.ons.gov.uk/ons/datasets-and-tables/data-selector.html?cdid=ABMI&dataset=qna&table-id=A2 |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ನಂತರ ದುರ್ಬಲ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಲತೆಯ ಅವಧಿಯುಂಟಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=Harari |first=Daniel |date=16 July 2024 |title=Low growth: The economy's biggest challenge |url=https://commonslibrary.parliament.uk/low-growth-the-economys-biggest-challenge/#:~: |access-date=16 April 2025 |website=House of Commons Library}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Rees |first1=Tom |last2=Atkinson |first2=Andrew |last3=Aldrick |first3=Philip |date=12 March 2023 |title=A Lost Decade Worse Than Japan's Threatens to Change UK Forever |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-03-12/a-lost-decade-worse-than-japan-s-threatens-to-change-uk-forever |access-date=16 April 2025 |work=[[Bloomberg News]] |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313051724/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-03-12/a-lost-decade-worse-than-japan-s-threatens-to-change-uk-forever |url-status=live }}</ref> 2010 ರ ಕ್ಯಾಮರೂನ್-ಕ್ಲೆಗ್ ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರವು ಗಣನೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಮಿತವ್ಯಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=7 November 2022 |title=What is austerity and where could 'eye-watering' cuts fall now? |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/63304224 |access-date=28 July 2023 |archive-date=28 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728105646/https://www.bbc.com/news/63304224 |url-status=live}}</ref> 2014 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆದ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಮತದಾರರು 55.3 ರಿಂದ 44.7 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮತಗಳಿಂದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Scottish independence referendum – Results |url=https://www.bbc.co.uk/news/events/scotland-decides/results |access-date=18 February 2022 |website=BBC News |archive-date=18 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140918212409/https://www.bbc.co.uk/news/events/scotland-decides/results |url-status=live}}</ref> 2016 ರಲ್ಲಿ, UK ಯಲ್ಲಿ 51.9 ಪ್ರತಿಶತ ಮತದಾರರು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (EU) ತೊರೆಯಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=24 June 2016 |title=In stunning decision, Britain votes to leave the E.U. |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/britons-head-to-the-polls-for-historic-vote-on-eu/2016/06/23/0d466fb0-34a7-11e6-ab9d-1da2b0f24f93_story.html |access-date=24 June 2016 |first1=Griff |last1=Witte |first2=Karla |last2=Adam |first3=Dan |last3=Balz |archive-date=30 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130215030/https://www.washingtonpost.com/world/britons-head-to-the-polls-for-historic-vote-on-eu/2016/06/23/0d466fb0-34a7-11e6-ab9d-1da2b0f24f93_story.html |url-status=live}}</ref> UK 2020 ರಲ್ಲಿ EU ಅನ್ನು ತೊರೆದಿತು.<ref>{{Cite news |date=1 January 2021 |title=Brexit: New era for UK as it completes separation from European Union |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-55502781 |access-date=18 February 2022 |archive-date=14 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114212309/https://www.bbc.com/news/uk-politics-55502781 |url-status=live}}</ref> 1 ಮೇ 2021 ರಂದು EU-UK ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದ, UK ಮತ್ತು EU ನಡುವಿನ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದವು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.<ref name="commission.europa.eu">{{Cite web |title=The EU-UK Trade and Cooperation Agreement |url=https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/relations-non-eu-countries/relations-united-kingdom/eu-uk-trade-and-cooperation-agreement_en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325155905/https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/relations-non-eu-countries/relations-united-kingdom/eu-uk-trade-and-cooperation-agreement_en |archive-date=25 March 2023 |access-date=25 March 2023}}</ref><ref>{{Cite web |access-date=12 September 2025 |title=Free Trade Agreements EU-UK |url=https://rtais.wto.org/UI/PublicShowRTAIDCard.aspx?rtaid=1137}}</ref> COVID-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು ಮತ್ತು 2020 ಮತ್ತು 2021 ರಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೆ ದೂರಗಾಮಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಿತು.<ref name="GOVUK">{{cite web |url=https://coronavirus.data.gov.uk/ |title=Coronavirus (COVID-19) in the UK |website=[[gov.uk]] |publisher=Government of the United Kingdom |access-date=15 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501022145/https://coronavirus.data.gov.uk/ |archive-date=1 May 2021}}</ref><ref>{{Cite web |title=Coronavirus and the impact on output in the UK economy: April 2020 |url=https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/articles/coronavirusandtheimpactonoutputintheukeconomy/april2020 |access-date=2 August 2020 |publisher=Government of the United Kingdom |website=ons.gov.uk |archive-date=2 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802031859/https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/articles/coronavirusandtheimpactonoutputintheukeconomy/april2020 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Walker |first=Andrew |date=10 June 2020 |title=Coronavirus: UK economy could be among worst hit of leading nations, says OECD |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-52991913 |access-date=2 August 2020 |archive-date=18 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818031423/https://www.bbc.com/news/business-52991913 |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅನುಮೋದಿತ COVID-19 ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ ದೇಶವಾಗಿದೆ. UK ನಲ್ಲಿ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ವಿತರಣೆಯು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿರಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite web |title=Landmark moment as first NHS patient receives COVID-19 vaccination |url=https://www.england.nhs.uk/2020/12/landmark-moment-as-first-nhs-patient-receives-covid-19-vaccination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225194320/https://www.england.nhs.uk/2020/12/landmark-moment-as-first-nhs-patient-receives-covid-19-vaccination/ |archive-date=25 February 2023 |website=NHS |date=8 December 2020}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oxford University/AstraZeneca COVID-19 vaccine approved |url=https://www.gov.uk/government/news/oxford-universityastrazeneca-covid-19-vaccine-approved |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225194442/https://www.gov.uk/government/news/oxford-universityastrazeneca-covid-19-vaccine-approved |archive-date=25 February 2023 |website=UK Government}}</ref> == ಭೂಗೋಳ == [[File:MODIS - Great Britain and Northern Ireland - 2012-06-04 during heat wave (cropped).jpg|thumb|upright|ಶೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಸರಿಸುಮಾರು {{Convert|244376|km2|sqmi|order=flip}},{{efn|name=ONSArea}}<ref name="ONS Standard Area Measurement" /> ಇದರ ಭೂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು {{convert|242741|km2|sqmi|order=flip}} ಆಗಿದೆ.<ref name="ONS Standard Area Measurement" /> ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ<ref>[[ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು]]: "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು: ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಚಾನಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅವುಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಕರಾವಳಿ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪದ."</ref> ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದ್ವೀಪ, ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದ ಈಶಾನ್ಯ ಆರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅಂದರೆ ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="ONS Geography Guide">{{cite web |url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/d1f39e20edb940d58307a54d6e1045cd/about |title=A Beginner's Guide to UK Geography (2023) |author=<!--Not stated--> |date=4 February 2025 |website=Open Geography Portal |publisher=Office for National Statistics |access-date=14 May 2025}}</ref> ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರದ ನಡುವೆ ಇದೆ, ಇದರ ಆಗ್ನೇಯ ಕರಾವಳಿಯು ಉತ್ತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ {{Convert|35|km|mi|0|order=flip}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದರಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="factbook">{{Cite web |title=United Kingdom |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom |access-date=21 January 2007 |website=[[The World Factbook]] |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom |url-status=dead}}</ref> ಹತ್ತಿರದ ದ್ವೀಪ ರಾಜಕೀಯ ಘಟಕಗಳಾದ ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್, ಜರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಗುರ್ನ್ಸಿ ಗಳು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳಾಗಿವೆ, ಅವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೆ ಅವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅಥವಾ ಅದರ ಮೂರು ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ರೂಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರ ಬಾಹ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದ ನಡುವೆ ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ಚಾನಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಉತ್ತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿವೆ. ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಯಲ್ ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯವನ್ನು 1884 ರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೆರಿಡಿಯನ್ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮೆರಿಡಿಯನ್ ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಬಿಂದುವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=ROG Learning Team |date=23 August 2002 |title=The Prime Meridian at Greenwich |url=http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/astronomy-facts/history/the-prime-meridian-at-greenwich |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107023957/http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/astronomy-facts/history/the-prime-meridian-at-greenwich |archive-date=7 November 2015 |access-date=11 September 2012 |website=Royal Museums Greenwich}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 August 2015 |title=Greenwich Royal Observatory: How the Prime Meridian line is actually 100 metres away from where it was believed to be |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/science/greenwich-royal-observatory-how-the-prime-meridian-line-is-actually-100-metres-away-from-where-it-10452386.html |access-date=13 December 2018 |archive-date=23 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323081414/https://www.independent.co.uk/news/science/greenwich-royal-observatory-how-the-prime-meridian-line-is-actually-100-metres-away-from-where-it-10452386.html |url-status=live}}</ref> UK 49° ಮತ್ತು 61° N ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು 9° W ಮತ್ತು 2° E ರೇಖಾಂಶಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ {{Convert|499|km|mi|0|adj=on|order=flip}} ಭೂ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ<ref name="factbook" /> ಮತ್ತು {{Convert|650|km|mi|0|adj=on|order=flip}} ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="NI coastline">{{Cite web |title=Northern Ireland Coastal and Marine Forum |url=https://library2.nics.gov.uk/pdf/dard/2014/EEUD.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123094028/https://library2.nics.gov.uk/pdf/dard/2014/EEUD.pdf |archive-date=23 November 2024 |access-date=13 March 2025 |publisher=Northern Ireland Coastal and Marine Forum}}</ref> ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವೀಪಗಳ ಕರಾವಳಿಯ ಉದ್ದವು ಸುಮಾರು {{Convert|31368|km|mi|0|order=flip}} ಉದ್ದವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದ್ವೀಪ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಕರಾವಳಿಯು {{Convert|17820|km|mi|0|order=flip}} ಆಗಿದೆ,<ref name="UK coastline">{{Cite web |last=Darkes |first=Giles |date=January 2008 |title=How long is the UK coastline? |url=http://www.cartography.org.uk/default.asp?contentID=749 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522042745/http://www.cartography.org.uk/default.asp?contentID=749 |archive-date=22 May 2012 |access-date=24 January 2015 |publisher=The [[British Cartographic Society]]}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಕರಾವಳಿ ವಿರೋಧಾಭಾಸದ ಕಾರಣ ಅಳತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬದಲಾಗಬಹುದು.<ref>{{Cite web |last=Weiner |first=Sophie |date=3 March 2018 |title=Why it's Impossible to Accurately Measure a Coastline |url=https://www.popularmechanics.com/science/environment/a19068718/why-its-impossible-to-accurately-measure-a-coastline/ |access-date=29 June 2024 |website=Popular Mechanics |archive-date=29 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629025825/https://www.popularmechanics.com/science/environment/a19068718/why-its-impossible-to-accurately-measure-a-coastline/ |url-status=live}}</ref> ಇದು ಚಾನಲ್ ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಖಂಡದ ಯುರೋಪ್ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು {{Convert|50|km|mi|0|order=flip}} ({{Convert|38|km|mi|0|order=flip}} ನೀರೊಳಗೆ) ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ನೀರೊಳಗಿನ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=The Channel Tunnel |url=http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcTunnelInfrastructure/ukcInfrastructure |archive-url=https://web.archive.org/web/20101218114514/http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcTunnelInfrastructure/ukcInfrastructure |archive-date=18 December 2010 |access-date=8 March 2015 |publisher=Eurotunnel}}</ref> UK ನಾಲ್ಕು ಭೂಮಿಯ ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಅಗಲ-ಎಲೆಗಳ ಕಾಡುಗಳು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ತಗ್ಗುನೆಲ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳು, ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ತೇವಾಂಶ ಮಿಶ್ರ ಕಾಡುಗಳು, ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೆಡೋನಿಯನ್ ಕೋನಿಫರ್ ಕಾಡುಗಳು.<ref>{{Cite journal |last1=Dinerstein |first1=Eric |last2=Olson |first2=David |last3=Joshi |first3=Anup |last4=Vynne |first4=Carly |last5=Burgess |first5=Neil D. |last6=Wikramanayake |first6=Eric |last7=Hahn |first7=Nathan |last8=Palminteri |first8=Suzanne |last9=Hedao |first9=Prashant |last10=Noss |first10=Reed |last11=Hansen |first11=Matt |last12=Locke |first12=Harvey |last13=Ellis |first13=Erle C |last14=Jones |first14=Benjamin |last15=Barber |first15=Charles Victor |display-authors=1 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 |doi=10.1093/biosci/bix014 |issn=0006-3568 |pmc=5451287 |pmid=28608869 |doi-access=free |last16=Hayes |first16=Randy |last17=Kormos |first17=Cyril |last18=Martin |first18=Vance |last19=Crist |first19=Eileen |last20=Sechrest |first20=Wes |last21=Price |first21=Lori |last22=Baillie |first22=Jonathan E. M. |last23=Weeden |first23=Don |last24=Suckling |first24=Kierán |last25=Davis |first25=Crystal |last26=Sizer |first26=Nigel |last27=Moore |first27=Rebecca |last28=Thau |first28=David |last29=Birch |first29=Tanya |last30=Potapov |first30=Peter |last31=Turubanova |first31=Svetlana |last32=Tyukavina |first32=Alexandra |last33=de Souza |first33=Nadia |last34=Pintea |first34=Lilian |last35=Brito |first35=José C. |last36=Llewellyn |first36=Othman A. |last37=Miller |first37=Anthony G. |last38=Patzelt |first38=Annette |last39=Ghazanfar |first39=Shahina A. |last40=Timberlake |first40=Jonathan |last41=Klöser |first41=Heinz |last42=Shennan-Farpón |first42=Yara |last43=Kindt |first43=Roeland |last44=Lillesø |first44=Jens-Peter Barnekow |last45=van Breugel |first45=Paulo |last46=Graudal |first46=Lars |last47=Voge |first47=Maianna |last48=Al-Shammari |first48=Khalaf F. |last49=Saleem |first49=Muhammad}}</ref> UK ನಲ್ಲಿನ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು 2023 ರಲ್ಲಿ 3.25 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ಗಳೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಅದರ ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ 13 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.forestresearch.gov.uk/tools-and-resources/statistics/statistics-by-topic/woodland-statistics/ |title=Woodland Statistics, Key findings |work=Forest Research |access-date=8 July 2023 |archive-date=2 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230802030149/https://www.forestresearch.gov.uk/tools-and-resources/statistics/statistics-by-topic/woodland-statistics/ |url-status=live}}</ref> === ಹವಾಮಾನ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಂಪಾದ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಳೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="factbook" /> ತಾಪಮಾನವು ಋತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಪರೂಪವಾಗಿ {{Convert|0|C|lk=on}} ಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಅಥವಾ {{Convert|30|C}} ಮೇಲೆ ಏರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Hottest day of each year from 1900 |url=https://www.trevorharley.com/hottest-day-of-each-year-from-1900.html |website=trevorharley.com |access-date=23 November 2019 |archive-date=16 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616173152/https://www.trevorharley.com/hottest-day-of-each-year-from-1900.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Coldest day of each year from 1900 |url=https://www.trevorharley.com/coldest-days-of-each-year-from-1900.html |website=trevorharley.com |access-date=23 November 2019 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709173537/https://www.trevorharley.com/coldest-days-of-each-year-from-1900.html |url-status=live}}</ref> ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಉಪಧ್ರುವೀಯ ಸಾಗರಿಕ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರಗಳು ಖಂಡಾಂತರ ಉಪಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳು ತುಂಡ್ರಾ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |date=9 August 2016 |title=English: A map of Köppen climate types in the United Kingdom (SVG version) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:UK_K%C3%B6ppen.svg |access-date=23 November 2019 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709202702/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:UK_K%C3%B6ppen.svg |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಚಲಿತ ಗಾಳಿಯು ನೈಋತ್ಯದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ತೇವದ ಹವಾಮಾನದ ಆಗಾಗ್ಗೆ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ತರುತ್ತದೆ,<ref name="factbook" /> ಆದರೂ ಪೂರ್ವದ ಭಾಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವುದರಿಂದ, ಪೂರ್ವದ ಭಾಗಗಳು ಶುಷ್ಕವಾಗಿವೆ. ಗಲ್ಫ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ನಿಂದ ಬೆಚ್ಚಗಾಗುವ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸೌಮ್ಯ ಚಳಿಗಾಲವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲವು ತೇವವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು. ಬೇಸಿಗೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಸಂತಕಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಹಿಮಪಾತ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಆಳಕ್ಕೆ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Atlantic Ocean Circulation (Gulf Stream) |url=http://ukclimateprojections.metoffice.gov.uk/23152 |access-date=8 March 2015 |website=UK Climate Projections |publisher=Met Office |archive-date=17 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017162552/http://ukclimateprojections.metoffice.gov.uk/23152 |url-status=live}}</ref> 1971 ಮತ್ತು 2000 ರ ನಡುವೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು 1,339.7 ಗಂಟೆಗಳು.<ref name="ukaverages">{{cite web |title=UK 1971–2000 averages |url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/areal/uk.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705140124/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/areal/uk.html |archive-date=5 July 2009 |access-date=4 August 2007 |publisher=Met Office}}</ref> ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಗಂಟೆಗಳು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 1,200 ರಿಂದ ಸುಮಾರು 1,580 ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="met off climate series">{{Cite web |url=https://www.metoffice.gov.uk/research/climate/maps-and-data/uk-temperature-rainfall-and-sunshine-time-series |title=UK temperature, rainfall and sunshine time series |website=Met Office |access-date=31 December 2022 |archive-date=17 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017203556/https://www.metoffice.gov.uk/research/climate/maps-and-data/uk-temperature-rainfall-and-sunshine-time-series |url-status=live}}</ref> ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯು ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. 2023 ರಲ್ಲಿ ಆಹಾರದ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |last1=Smeeton |first1=George |title=Families hit by £605 food bill as extreme weather and energy crisis bites |url=https://eciu.net/media/press-releases/2023/families-hit-by-605-food-bill-as-extreme-weather-and-energy-crisis-bites |website=Energy & Climate Intelligence Unit |date=28 November 2023 |access-date=19 July 2024 |archive-date=16 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716124143/https://eciu.net/media/press-releases/2023/families-hit-by-605-food-bill-as-extreme-weather-and-energy-crisis-bites |url-status=live}}</ref> 2024 ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಪರಿಸರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ 180 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 5 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=2024 Environmental Performance Index |url=https://epi.yale.edu/measure/2024/EPI |access-date=27 May 2025 |website=Environmental Performance Index |language=en |archive-date=10 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240710023935/https://epi.yale.edu/measure/2024/EPI |url-status=live }}</ref> UK ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು 2050 ರ ವೇಳೆಗೆ ನಿವ್ವಳ ಶೂನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಂದು ಕಾನೂನನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=UK net zero target |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/net-zero-target#:~:text=In%20June%202019%2C%20parliament%20passed,to%201990%20levels%20by%202050.&text=Prior%20to%20this%2C%20the%20UK,1990%20levels%2C%20also%20by%202050. |access-date=20 March 2024 |website=Institute for Government |date=20 April 2020|last=Shepheard|first=Marcus}}</ref>{{Update after|2050|01|01|category|reason=2024 ರಿಂದ ನಮಸ್ಕಾರ! ನೀವು ಇದನ್ನು ಓದುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಆ ಕಾನೂನು 30 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಳೆಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ. UK ಆ ನಿವ್ವಳ ಶೂನ್ಯ GHG ಗುರಿಯನ್ನು ಎಂದಾದರೂ ತಲುಪಿದೆಯೇ ಎಂದು ನೀವು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದೇ?}} === ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ === [[File:uk topo en.jpg|thumb|right|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ UK ಯ 53 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, {{Convert|130395|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=11 February 2010 |title=England&nbsp;– Profile |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/7327029.stm |access-date=9 October 2010 |archive-date=15 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415064122/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/7327029.stm |url-status=live}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶವು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,<ref name="Atlapedia">{{Cite web |last=Latimer Clarke Corporation Pty Ltd |title=United Kingdom – Atlapedia Online |url=http://www.atlapedia.com/online/countries/unitedki.htm |access-date=26 October 2010 |website=Atlapedia.com |archive-date=21 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321191308/http://www.atlapedia.com/online/countries/unitedki.htm |url-status=live}}</ref> ಇದು UK ಅನ್ನು ತಗ್ಗುನೆಲ ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವ ಟೀಸ್-ಎಕ್ಸೆ ರೇಖೆಯ ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಮಯ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತಗ್ಗುನೆಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್, ನ್ಯೂ ಫಾರೆಸ್ಟ್, ಸೌತ್ ಡೌನ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ಫೋಲ್ಕ್ ಬ್ರೋಡ್ಸ್ ಸೇರಿವೆ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್, ಪೆನ್ನೈನ್ಸ್, ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಡೇಲ್ಸ್, ಎಕ್ಸ್ಮೂರ್ ಮತ್ತು ಡಾರ್ಟ್ಮೂರ್ ಸೇರಿವೆ. ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಳಿವೆಗಳು ಥೇಮ್ಸ್, ಸೆವರ್ನ್ ಮತ್ತು ಹಂಬರ್. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತವು ಸ್ಕಾಫೆಲ್ ಪೈಕ್ ಆಗಿದೆ, ಇದು ಲೇಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ನಲ್ಲಿ {{Convert|978|m|ft|0}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ; ಅದರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪವು ಐಲ್ ಆಫ್ ವೈಟ್ ಆಗಿದೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ UK ಯ 32 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, {{Convert|78772|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Scotland Facts |url=http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621045248/http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html |archive-date=21 June 2008 |access-date=16 July 2008 |publisher=Scotland Online Gateway}}</ref> ಇದು ಸುಮಾರು 800 ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,<ref>{{Cite news |last=Winter |first=Jon |date=1 June 2000 |title=The complete guide to the ... Scottish Islands |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to-the--scottish-islands-633851.html |access-date=8 March 2015 |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402164423/http://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to-the--scottish-islands-633851.html |url-status=live}}</ref> ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಬ್ರಿಡೀಸ್, ಓರ್ಕ್ನಿ ಮತ್ತು ಶೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳು. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ UK ನ ಅತ್ಯಂತ ಪರ್ವತಮಯ ಘಟಕ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿನ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಪರ್ವತಮಯ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಹೊಂದಿರುವ ಒರಟಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇರ್ನ್ಗಾರ್ಮ್ಸ್, ಲಾಕ್ ಲೊಮಂಡ್ ಮತ್ತು ಟ್ರೊಸಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು {{Convert|1345|m|ft|0}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ<ref>{{Cite web |date=18 March 2016 |title=Great Britain's tallest mountain is taller |work=Ordnance Survey Blog |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/blog/2016/03/britains-tallest-mountain-is-taller |access-date=9 September 2018 |publisher=Ordnance Survey |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000504/https://www.ordnancesurvey.co.uk/blog/2016/03/britains-tallest-mountain-is-taller/ |url-status=live}}</ref> ಬೆನ್ ನೆವಿಸ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Ben Nevis Weather |url=http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510193022/http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp |archive-date=10 May 2012 |access-date=26 October 2008 |publisher=Ben Nevis Weather}}</ref> ವೇಲ್ಸ್ UK ಯ 9 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, {{Convert|20779|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=9 June 2010 |title=Profile: Wales |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/6233450.stm |access-date=7 November 2010 |archive-date=26 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826085704/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/6233450.stm |url-status=live}}</ref> ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ವೇಲ್ಸ್ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿದೆ. ವೇಲ್ಸ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳು ಸ್ನೋಡೋನಿಯಾದಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೋಡೋನ್ ({{Langx|cy|Yr Wyddfa}}) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಇದು {{Convert|1085|m|ft|0}} ನಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ.<ref name="Atlapedia" /> ವೇಲ್ಸ್ ಪೆಂಬ್ರೋಕ್ಶೈರ್ ಕರಾವಳಿ ಸೇರಿದಂತೆ {{Convert|1680|mi|0|abbr=off}} ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="UK coastline" /> ವೇಲ್ಸ್ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ಹಲವಾರು ದ್ವೀಪಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದು ಆಂಗ್ಲೆಸೀ (''Ynys Môn''). ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕಾಲುವೆಯಿಂದ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, {{Convert|14160|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇದು {{Convert|388|km2|sqmi|order=flip|0}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸರೋವರವಾದ ಲಾಕ್ ನಿಯಾಗ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,<ref>{{Cite web |title=Geography of Northern Ireland |url=http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm |access-date=22 May 2006 |publisher=University of Ulster |archive-date=18 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118133131/http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm |url-status=live}}</ref> ಲಾಕ್ ಎರ್ನ್, ಇದು 150 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು [[UNESCO]] ದಿಂದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಜೈಂಟ್ಸ್ ಕಾಸ್ವೇ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವು ಮೌರ್ನ್ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ {{Convert|852|m|ft|0}} ನಲ್ಲಿ ಸ್ಲೀವ್ ಡೊನಾರ್ಡ್ ಆಗಿದೆ.<ref name="Atlapedia" /> == ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ == | direction = horizontal | align = right | caption_align = center | total_width = 320 | image1 = King Charles III (July 2023).jpg | image2 = Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg | caption1 = {{nowrap|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III}}<br>ರಾಜ | caption2 = {{nowrap|ಆಂಡಿ ಬರ್ನ್ಹ್ಯಾಮ್}}<br>{{nowrap|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ}} | alt1 = | alt2 = }} ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಒಂದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಿದೆ<ref>[http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/HowtheMonarchyworks/Whatisconstitutionalmonarchy.aspx ದಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೊನಾರ್ಕಿ, "ವಾಟ್ ಈಸ್ ಕಾನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನಲ್ ಮೊನಾರ್ಕಿ?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604151257/http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/HowtheMonarchyworks/Whatisconstitutionalmonarchy.aspx|date=4 June 2019}}. 17 ಜುಲೈ 2013 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ; [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/|date=9 January 2021}} CIA ''ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಬುಕ್''. 17 ಜುಲೈ 2013 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ಮತ್ತು ಇದು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ "ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸಂಸದೀಯ ರಾಜತ್ವ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Stepan |first1=Alfred |last2=Linz |first2=Juan J. |last3=Minoves |first3=Juli F. |date=2014 |title=Democratic Parliamentary Monarchies |url=http://muse.jhu.edu/content/crossref/journals/journal_of_democracy/v025/25.2.stepan.html |journal=Journal of Democracy |volume=25 |issue=2 |pages=35–36 |doi=10.1353/jod.2014.0032 |issn=1086-3214 |s2cid=154555066 |url-access=subscription |archive-date=31 January 2026 |access-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131155632/https://muse.jhu.edu/content/crossref/journals/journal_of_democracy/v025/25.2.stepan.html |url-status=live }}</ref> ಇದು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ, ಏಕೀಕೃತ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |last=Lewer |first=Andrew |date=5 May 2021 |title=The UK is one of the most centralised advanced democracies – it's time that changed |url=https://www.newstatesman.com/spotlight/2021/05/the-uk-is-one-of-the-most-centralised-advanced-democracies-its-time-that-changed |access-date=3 July 2023 |website=[[New Statesman]] |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703131907/https://www.newstatesman.com/spotlight/2021/05/the-uk-is-one-of-the-most-centralised-advanced-democracies-its-time-that-changed |url-status=live|author-link=Andrew Lewer}}</ref><ref>{{Cite web |title=Centralisation Nation: Britain's system of local government and its impact on the national economy |url=https://www.centreforcities.org/?post_type=publication&p=40951 |access-date=3 July 2023 |website=Centre for Cities |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141833/https://www.centreforcities.org/publication/centralisation-nation/ |url-status=live}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಂಸತ್ತು ಸಾರ್ವಭೌಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Parliamentary Sovereignty |url=https://www.parliament.uk/site-information/glossary/parliamentary-sovereignty |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]] |archive-date=11 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811195135/https://www.parliament.uk/site-information/glossary/parliamentary-sovereignty/ |url-status=live}}</ref> ಸಂಸತ್ತು ಚುನಾಯಿತ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್, ನೇಮಕಗೊಂಡ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಿರೀಟವನ್ನು (ರಾಜನಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗತಗೊಳಿಸಿದಂತೆ) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.{{Efn|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವು ಕಿರೀಟದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ರಾಜನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಏಕೈಕ ನಿಗಮವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ರಾಜನ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಮೂಲಕ ಸಂಸತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಎರಡರ ಮೇಲೂ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾನೂನಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮೌರಿಸ್ ಸುಂಕಿನ್ ಅವರು ಕಿರೀಟವು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ "...ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವು ಬೇರೆಡೆ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.ibanet.org/Relationship-between-UK-Crown-and-law-in-focus-as-Carolean-era-begins |title=Relationship between UK Crown and law in focus as Carolean era begins |author=Polly Botsford |publisher=International Bar Association |publication-date=22 September 2022 |access-date=4 July 2023 |archive-date=6 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506211218/https://www.ibanet.org/Relationship-between-UK-Crown-and-law-in-focus-as-Carolean-era-begins |url-status=live}}</ref> ಈ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ರಾಜನನ್ನು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ "ಸಾರ್ವಭೌಮ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1978/30/section/10 |title=Interpretation Act 1978 (c. 30, s. 10) |publisher=The National Archives |access-date=4 July 2023 |archive-date=30 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730073659/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1978/30/section/10 |url-status=live}}</ref>}}<ref name="parliament.uk">{{Cite web |title=Parliament |url=https://www.parliament.uk/about/how/role |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]] |archive-date=18 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218150954/https://www.parliament.uk/about/how/role/ |url-status=live }}</ref> ಸಂಸತ್ತಿನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯವು ಎರಡು ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ,<ref name="parliament.uk" /> ಆದರೆ ಮಸೂದೆಯು ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯಿದೆ (ಅಂದರೆ, ವಿಧಿಶಾಸ್ತ್ರ) ಆಗಲು ರಾಜ ಅನುಮೋದನೆಯು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Royal Assent |url=https://www.parliament.uk/about/how/laws/passage-bill/lords/lrds-royal-assent |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]] |archive-date=16 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716022947/https://www.parliament.uk/about/how/laws/passage-bill/lords/lrds-royal-assent/ |url-status=live}}</ref> ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂವಿಧಾನವು ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸದೀಯ ವಿಧಿಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ ಮಾದರಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಭಿನ್ನವಾದ ಲಿಖಿತ ಮೂಲಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಮಾವೇಶಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Carter, Sarah |title=A Guide To the UK Legal System |url=http://www.llrx.com/features/uk2.htm#UK%20Legal%20System |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505115306/http://www.llrx.com/features/uk2.htm |archive-date=5 May 2012 |access-date=16 May 2006 |publisher=[[University of Kent]] at Canterbury}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ, ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವಂತಹ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂವಿಧಾನದ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ನೋಡಿ ''[[R (Miller) v Prime Minister]]'' [2019] UKSC 41 (ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ), ''[[R (UNISON) v Lord Chancellor]]'' [2017] [http://www.bailii.org/uk/cases/UKSC/2017/51.html UKSC 51] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104095357/https://www.bailii.org/uk/cases/UKSC/2017/51.html|date=4 January 2023}}, [67] ff (ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮ), ''[[R (Animal Defenders International) v Secretary of State for Culture Media and Sport]]'' [2008] UKHL 15, [48] (ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ), ''[[R v Lyons]]'' [2002] [https://www.bailii.org/uk/cases/UKHL/2002/44.html UKHL 44] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230122064021/https://www.bailii.org/uk/cases/UKHL/2002/44.html|date=22 January 2023}}, [27] (ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು).</ref> ರಾಜ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಮತ್ತು 14 ಇತರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಆಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು "ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ರಿಯಾಲ್ಮ್ಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕಿರೀಟದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅವತಾರವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು "UK ನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಮೂಲಭೂತ" ಆಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite journal |url=https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/the-constitutional-role-and-working-of-the-monarchy-in-the-united |title=The Constitutional Role and Working of the Monarchy in the United Kingdom |author=Robert Blackburn |journal=Jahrbuch des Öffentlichen Rechts der Gegenwart |series=Neue Folge |year=2022 |volume=70 |pages=181–201 |editor=O. Lepsius |editor2=A. Nußberger |editor3=C. Schönberger |editor4=C. Waldhoff |editor5=C. Walter |name-list-style=amp |publisher=Mohr Siebeck |doi=10.1628/joer-2022-0009 |s2cid=257830288 |publication-date=2 June 2022 |access-date=19 June 2023 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619174428/https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/the-constitutional-role-and-working-of-the-monarchy-in-the-united |url-status=live}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಾಜ ಸವಲತ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅಂತಹ ಅಧಿಕಾರಗಳ ವಿಲೇವಾರಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಮತದಾರರಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ ಕಿರೀಟದ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಚಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಧಿಕೃತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಗೆ "ಸಮಾಲೋಚಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಹಕ್ಕು" ಇದೆ.<ref>ಬೇಜ್ಹಾಟ್, ವಾಲ್ಟರ್ (1867). ''ದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್''. ಲಂಡನ್: ಚಾಪ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಹಾಲ್. ಪು. 103.</ref> ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ರಾಜನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ತನ್ನ ವಿಲೇವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮೀಸಲು ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ.{{Efn|ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ರಾಜನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಿರೀಟದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಉಡುಗೊರೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಗೌರವಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ, ರಾಜನು ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿಸರ್ಜನೆ ಅಥವಾ ಮುಂದೂಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದು, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ರಾಜ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಅಕ್ರಮ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು, ಇತರ ಮೀಸಲು ಅಧಿಕಾರಗಳ ಜೊತೆಗೆ.<ref>{{Cite web |url=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8885/CBP-8885.pdf |title=The Crown and the Constitution |author=David Torrance |publisher=House of Commons Library |publication-date=11 January 2023 |access-date=19 June 2023 |pages=22 |archive-date=2 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302033737/https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8885/CBP-8885.pdf |url-status=live}}</ref>}} ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite web |title=The Government, Prime Minister and Cabinet |url=http://direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073444 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921004951/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073444 |archive-date=21 September 2012 |access-date=9 March 2015 |website=Public services all in one place |publisher=[[Directgov]]}}</ref> ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಹಿರಿಯ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ, ಅವರ ಮೆಜೆಸ್ಟಿಯ ಸರ್ಕಾರವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಿವಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮೂಲಕ, ವಿಧಿಗತ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಜನಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/cabinet |title=Cabinet |author=Tim Durrant |date=25 March 2020 |publisher=Institute for Government |publication-date=25 March 2020 |access-date=4 July 2023 |archive-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704112925/https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/cabinet |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.parliament.uk/about/how/role/relations-with-other-institutions/parliament-government/ |title=Parliament and Government |publisher=UK Parliament |access-date=4 July 2023 |archive-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704112925/https://www.parliament.uk/about/how/role/relations-with-other-institutions/parliament-government/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C |title=The Monarchy and the Constitution, Chapter 3 – The Basic Constitutional Rules: Influence and the Prerogative |author=Vernon Bogdanor |year=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |publication-date=1995 |access-date=4 July 2023}}</ref> ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಟ್ರೆಷರಿಯ ಮೊದಲ ಲಾರ್ಡ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ<ref>{{Cite web |last1=Blick |first1=Andrew |last2=Jones |first2=George |date=1 January 2012 |title=The Institution of Prime Minister – History of government |url=https://history.blog.gov.uk/2012/01/01/the-institution-of-prime-minister |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |archive-date=21 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210721060401/https://history.blog.gov.uk/2012/01/01/the-institution-of-prime-minister/ |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು 1905 ರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಟ್ರೆಷರಿಯ ಮೊದಲ ಲಾರ್ಡ್ ಆಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ,<ref>{{Cite book |last=Brown |first=Jack |title=The Prime Ministers |publisher=[[Hodder & Stoughton]] |year=2020 |isbn=978-1-5293-1214-0 |editor-last=Dale |editor-first=Iain |page=303}}</ref> 1968 ರಿಂದ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವಾ ಸಚಿವ ಆಗಿ,<ref>{{Cite web |title=Minister for the Civil Service |url=https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-civil-service |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |archive-date=2 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902233116/https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-civil-service |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು 2019 ರಿಂದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಚಿವ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Woodcock |first=Andrew |date=26 July 2021 |title=Boris Johnson accused of 'cynical rebranding' after appointing himself 'Minister for the Union' |work=Independent |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/boris-johnson-minister-union-scotland-independence-referendum-snp-a9022356.html |access-date=19 July 2021 |archive-date=27 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727080405/https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/boris-johnson-minister-union-scotland-independence-referendum-snp-a9022356.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Minister for the Union |url=https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-union |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |archive-date=19 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719053618/https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-union |url-status=live}}</ref> ರಾಜನಿಂದ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಸಮಾವೇಶದಂತೆ, ಒಬ್ಬ MP, ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ, ಮತ್ತು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ನ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=October 2011 |title=The Cabinet Manual |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/60641/cabinet-manual.pdf |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |pages=7, 21 |archive-date=15 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415090557/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/60641/cabinet-manual.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last=Norton |first=Philip |title=Governing Britain: Parliament, Ministers and Our Ambiguous Constitution |publisher=[[Manchester University Press]] |year=2020 |isbn=978-1-5261-4545-1 |page=130}}</ref> 20 ಜುಲೈ 2026 ರಂತೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ನಾಯಕ ಆಂಡಿ ಬರ್ನ್ಹ್ಯಾಮ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಜರ್ಸಿ, ಗುರ್ನ್ಸಿ ಮತ್ತು ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ನ ಮೂರು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ 14 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರೀಟದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{cite book |last=Palan |first=Rolen |editor-last1=Palan |editor-first1=Rolen |editor-last2=Halperin |editor-first2=Sandra |chapter=The second British Empire and the re-emergence of global finance |chapter-url=https://books.google.com/books?id=76QyCgAAQBAJ&dq=%22British+overseas+territories%22+%22crown+dependencies%22+UK+%22British+crown%22&pg=PA48 |title=Legacies of Empire: Imperial Roots of the Contemporary Global Order |year=2015 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-10946-9 |page=48 |access-date=13 April 2024 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002212946/https://books.google.com/books?id=76QyCgAAQBAJ&dq=%22British+overseas+territories%22+%22crown+dependencies%22+UK+%22British+crown%22&pg=PA48#v=onepage&q=%22British%20overseas%20territories%22%20%22crown%20dependencies%22%20UK%20%22British%20crown%22&f=false |url-status=live}}</ref> 2026 ರ V-Dem ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವರದಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕುಸಿತವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.<ref name="j496">{{cite web | title=Democracy Report 2026, Unraveling The Democratic Era? | url=https://v-dem.net/documents/75/V-Dem_Institute_Democracy_Report_2026_lowres.pdf | access-date=2026-03-17}}</ref>{{Relevance inline|date=August 2026|discuss=ಒಂದು ದೇಶವು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗುವುದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸ್ವತಃ ಗಮನಾರ್ಹವಲ್ಲ, ಬದಲಾವಣೆಯು ಅಸಮಾನವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ದೇಶವು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಿತಿಗಿಂತ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಜಾರದಿದ್ದರೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಉದಾರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮಿಶ್ರ ಆಡಳಿತವಾಗಿ). ಅದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣವೇ? ಹೌದು ಎಂದಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲ ಎಂದಾದರೆ, UK ನ ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ಅವಲೋಕನ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹವಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಬಹುಶಃ ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು.}} ===ಚುನಾವಣೆಗಳು=== [[File:Houses of Parliament in 2022 (cropped).jpg|thumb|upright=1.25|alt=Large sand-coloured building of Gothic design beside brown river. The building has several large towers, including large clock tower.|ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಅರಮನೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಂಸತ್ತಿನ ಎರಡೂ ಸದನಗಳ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.]] ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ (ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು), ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು 650 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಫಸ್ಟ್-ಪಾಸ್ಟ್-ದಿ-ಪೋಸ್ಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ಒಬ್ಬ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯ (MP) ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="parliament.uk-2">{{Cite web |title=General elections |url=https://www.parliament.uk/about/how/elections-and-voting/general |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]]}}</ref> MP ಗಳು ಐದು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಮುಂದುವರಿಯಲು ಬಯಸಿದರೆ ಮರು-ಚುನಾವಣೆಗೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕು.<ref name="parliament.uk-2" /> ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಾರ್ಟಿ (ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಟೋರಿ ಪಾರ್ಟಿ ಅಥವಾ ಟೋರೀಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ 1920 ರ ದಶಕದಿಂದ ದೇಶದ ಪ್ರಬಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಾಗಿವೆ, ಇದು UK ಅನ್ನು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1920 ರ ದಶಕದಿಂದ ಇತರ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿವೆ, ಆದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ಸ್ ಅಥವಾ ಲೇಬರ್ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |last=Raymond |first=C |date=2016 |title=Why British Politics is Not a Two-Party System |url=https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/107735631/The_United_Kingdom_is_Not_a_Two_Party_System.pdf |website=Queen's University Belfast |access-date=3 July 2023 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709172832/https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/107735631/The_United_Kingdom_is_Not_a_Two_Party_System.pdf |url-status=live}}</ref> 2020 ರ ದಶಕವು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸವೆತ ಮತ್ತು ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=2026-05-08 |title=Sir John Curtice: Election results show politics in the UK has fragmented |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce8p4yn448vo |access-date=2026-05-09 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> === ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು === [[File:United Kingdom labelled map7 vector.svg|thumb|upright=0.8|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳು]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಕೌಂಟಿಗಳು ಅಥವಾ ಶೈರ್ಗಳಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಅವಧಿಯ ವೇಳೆಗೆ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.<ref>ಹ್ಯಾಕ್ವುಡ್ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ವಿಲಿಯಂ: ''ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ದಿ ಶೈರ್, ಬೀಯಿಂಗ್ ದಿ ಲೋರ್, ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಎವಲ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕೌಂಟಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ಸ್'' (1851)</ref> ಚುನಾಯಿತ ಮಂಡಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು, ಭಾಗಶಃ ಪ್ರಾಚೀನ ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾಯಿದೆಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು: ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ 1888 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ 1889 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ 1898 ರಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ UK ಯಾದ್ಯಂತ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಲ್ಲ,<ref>{{Cite web |last=United Nations Economic and Social Council |author-link=United Nations Economic and Social Council |date=August 2007 |title=Ninth UN Conference on the standardization of Geographical Names |url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/report%20of%209th%20uncsgn%20n0750902%20en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20091211213055/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/9th-UNCSGN-Docs/E-CONF-98-48-Add1.pdf |archive-date=11 December 2009 |access-date=21 October 2008 |publisher=UN Statistics Division}}</ref> ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಭಿನ್ನ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite book |last1=Dewart |first1=Megan |url=https://books.google.com/books?id=XW_EtwEACAAJ |title=The Scottish Legal System |date=2019 |publisher=[[Bloomsbury Academic]] |isbn=978-1-5265-0633-7 |location=London |page=57 |quote=ದಿ ಲಾಸ್ ಅಂಡ್ ಲೀಗಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್ ವೇರ್ ನಾಟ್ ಮರ್ಜ್ಡ್ ಬೈ ದಿ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ 1707. ದಸ್, ದೇ ರಿಮೇನ್ ಸೆಪರೇಟ್ 'ಲಾ ಏರಿಯಾಸ್', ವಿತ್ ಸೆಪರೇಟ್ ಕೋರ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ (ಆಸ್ ಡಸ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್), ಅಂಡ್ ಇಟ್ ಈಸ್ ನೆಸೆಸರಿ ಟು ಡಿಸ್ಟಿಂಗ್ವಿಶ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಲಾ ಅಂಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲಾ (ಅಂಡ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರಿಶ್ ಲಾ). |access-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704040048/https://books.google.com/books?id=XW_EtwEACAAJ |archive-date=4 July 2023 |url-status=live}}; {{Cite web |title=The justice system and the constitution |url=https://www.judiciary.uk/about-the-judiciary/our-justice-system/jud-acc-ind/justice-sys-and-constitution/#:~:text=The%20United%20Kingdom%20has%20three,of%20Union%201707%20and%201800. |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521180341/https://www.judiciary.uk/about-the-judiciary/our-justice-system/jud-acc-ind/justice-sys-and-constitution/ |archive-date=21 May 2023 |access-date=13 June 2023 |publisher=Courts and Tribunals Judiciary |quote=ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ತಲಾ ಒಂದು. ಇದು ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 1707 ಮತ್ತು 1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಮತ್ತು ನಂತರ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.}}</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ನಂತರ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದ ನಿರಂತರ ವಿಕಾಸವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Barlow |first=I.M. |title=Metropolitan Government |publisher=Routledge |year=1991 |isbn=978-0-415-02099-2 |location=London}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ವಿತರಣೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ವಿಭಾಗಗಳು ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Welcome to the national site of the Government Office Network |url=http://www.gos.gov.uk/national |archive-url=https://web.archive.org/web/20090606073647/http://www.gos.gov.uk/national |archive-date=6 June 2009 |access-date=3 July 2008 |publisher=Government Offices}}</ref> ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ, ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್, 1998 ರಲ್ಲಿ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೆಂಬಲದ ನಂತರ 2000 ರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತ ವಿಧಾನಸಭೆ ಮತ್ತು ಮೇಯರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=A short history of London government |url=http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421023053/http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp |archive-date=21 April 2008 |access-date=4 October 2008 |publisher=Greater London Authority}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 32 ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ, ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್, ಅಬರ್ಡೀನ್ ಮತ್ತು ಡಂಡೀ ನಗರಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, ಇದು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಆದರೆ ಕೇವಲ 200,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಚುನಾಯಿತ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಅವರಲ್ಲಿ 1,223 ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ.<ref name="political-studies-association">{{Cite web |title=STV in Scotland: Local Government Elections 2007 |url=http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222124635/http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf |archive-date=22 February 2011 |access-date=2 August 2008 |publisher=Political Studies Association}}</ref> ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 22 ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಕೌನ್ಸಿಲ್ನಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಡಿಫ್, ಸ್ವಾನ್ಸೀ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ನಗರಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಅವುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="unitary">{{Cite web |year=2014 |title=Unitary authorities |url=http://gov.wales/topics/localgovernment/local-authorities/?lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150310210146/http://gov.wales/topics/localgovernment/local-authorities/?lang=en |archive-date=10 March 2015 |access-date=9 March 2015 |publisher=Welsh Government}}</ref> ಚುನಾವಣೆಗಳು ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಫಸ್ಟ್-ಪಾಸ್ಟ್-ದಿ-ಪೋಸ್ಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="unitary" /> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 2015 ರಿಂದ 11 ಜಿಲ್ಲಾ ಕೌನ್ಸಿಲ್ಗಳಾಗಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಏಕ ಹಂಚಿಕೆ ಮತದಾನದಿಂದ ಚುನಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಅಧಿಕಾರಗಳು ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ನಾಯಿ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಶಾನಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಂತಹ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ.<ref name="Devenport">{{Cite news |last=Devenport |first=Mark |date=18 November 2005 |title=NI local government set for shake-up |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4449092.stm |access-date=15 November 2008 |archive-date=12 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081212221731/http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4449092.stm |url-status=live}}</ref> 1973 ರಿಂದ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ 26 ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಹಿಂದಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಕಾರ್ಯಾಂಗದ 2008 ರ ನಿರ್ಧಾರದ ನಂತರ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite press release |title=Foster announces the future shape of local government |date=13 March 2008 |publisher=Northern Ireland Executive |url=http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm |access-date=20 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725002254/http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm |archive-date=25 July 2008}}</ref> === ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ === [[File:Council of Nations and Regions (54059219744) (cropped).jpg|thumb|right|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೀರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಂಡಳಿ ಶೃಂಗಸಭೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು UK ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಾಲ್ಕು UK ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರಕ್ಕೆ - ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ - ಹಾಗೆಯೇ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಿದೆ, ಇವುಗಳು 1999 ರಿಂದ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Devolution of powers to Scotland, Wales and Northern Ireland |url=https://www.gov.uk/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland#devolved-administrations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718065448/https://www.gov.uk/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland#devolved-administrations |archive-date=18 July 2013 |access-date=17 April 2013 |publisher=United Kingdom Government |quote=ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಸತ್ತಿನ ಎರಡು ಸದನಗಳ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿ ಕಾರ್ಯಾಂಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ...}}; {{Cite web |title=Country Overviews: United Kingdom |url=http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100404062853/http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm |archive-date=4 April 2010 |access-date=28 March 2010 |url-status=usurped |publisher=Transport Research Knowledge Centre}}</ref> ಈ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ, ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ) ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ: ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತ ಕೌಂಟಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು.<ref>{{cite book |last1=Le Sueur |first1=Andrew |last2=Sunkin |first2=Maurice |last3=Murkens |first3=Jo Eric Khushal |title=Public Law: Text, Cases, and Materials |year=2023 |edition=5th |isbn=978-0-19-287061-2 |publisher=Oxford University Press |page=147 |url=https://books.google.com/books?id=6sLDEAAAQBAJ&dq=Le+sueur+Public+Law%C2%A0fifth+edition&pg=PR3 |access-date=13 April 2024 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002213048/https://books.google.com/books?id=6sLDEAAAQBAJ&dq=Le+sueur+Public+Law%C2%A0fifth+edition&pg=PR3#v=onepage&q=Le%20sueur%20Public%20Law%C2%A0fifth%20edition&f=false |url-status=live}}</ref> UK ಯಾದ್ಯಂತ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು "ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=The progress of devolution - Erskine May - UK Parliament |url=https://erskinemay.parliament.uk/section/4537/the-progress-of-devolution |website=erskinemay.parliament.uk |access-date=1 March 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=David Mundell speech: 20 years of Scottish devolution |url=https://www.gov.uk/government/news/david-mundell-speech-20-years-of-scottish-devolution |website=GOV.UK |access-date=1 March 2025}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸಂಹಿತೀಕರಿಸದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಷಯಗಳು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ. ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, UK ಸಂಸತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ, ಆದ್ದರಿಂದ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು, ಸೆನೆಡ್ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು.<ref>{{Cite journal |last=Burrows |first=N. |year=1999 |title=Unfinished Business: The Scotland Act 1998 |journal=The Modern Law Review |volume=62 |issue=2 |pages=241–260 [p. 249] |doi=10.1111/1468-2230.00203 |quote=UK ಸಂಸತ್ತು ಸಾರ್ವಭೌಮವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಅಧೀನವಾಗಿದೆ. ವೈಟ್ ಪೇಪರ್ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಜನರ ಸ್ಥಾಯೀಕೃತ ಇಚ್ಛೆ ಅಥವಾ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ನೋಡಬಾರದು ಆದರೆ ಅದರ ಉನ್ನತ ಕಾನೂನು ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅಧೀನತೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು. ಈ ತರ್ಕವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಶಾಸನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು...}}; {{Cite journal |last=Elliot |first=M. |year=2004 |title=United Kingdom: Parliamentary sovereignty under pressure |journal=International Journal of Constitutional Law |volume=2 |issue=3 |pages=545–627, 553–554 |doi=10.1093/icon/2.3.545 |quote=ಯೋಜನೆಗಳ ನಡುವೆ ಗಣನೀಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶವೆಂದರೆ UK ಸಂಸತ್ತು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಸನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ... ಆದರೆ "ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಈ ಅಧಿಕಾರವು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧಿಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿದೆ... ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ, ಆದ್ದರಿಂದ, ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡಬಹುದು... |doi-access=free}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ 2016 ರ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಯಿದೆ ಮತ್ತು 2017 ರ ವೇಲ್ಸ್ ಕಾಯಿದೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರ "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಶಾಶ್ವತ ಭಾಗ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Scotland Act 2016 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2016/11/part/1/crossheading/the-scottish-parliament-and-the-scottish-government#:~:text=(1)The%20Scottish%20Parliament%20and,the%20United%20Kingdom's%20constitutional%20arrangements. |website=Gov.uk |access-date=28 June 2024 |archive-date=28 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240628211304/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2016/11/part/1/crossheading/the-scottish-parliament-and-the-scottish-government#:~:text=(1)The%20Scottish%20Parliament%20and,the%20United%20Kingdom's%20constitutional%20arrangements. |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Wales Act 2017 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2017/4/section/1/enacted |access-date=13 July 2024 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002212916/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2017/4/section/1/enacted |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ಸೆನೆಡ್ಗೆ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದ�ಕೆಂದರೆ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Gamble |first=A. |year=2006 |title=The Constitutional Revolution in the United Kingdom |journal=Publius |volume=36 |issue=1 |pages=19–35 [p. 29] |doi=10.1093/publius/pjj011 |quote=ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಎರಡೂ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಸರಳ ಬಹುಮತದ ಮತದಾನದ ಮೂಲಕ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ವೆಲ್ಶ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಎರಡನ್ನೂ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳು ಅನುಮೋದಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಜನರ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮತದಾನದ ಅನುಮೋದನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವುದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಬ್ಲೇರ್ ಸರ್ಕಾರವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕ್ರಮಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಸರಳ ವ್ಯಾಯಾಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ UK ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಹೇರಿದ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Meehan |first=E. |year=1999 |title=The Belfast Agreement – Its Distinctiveness and Points of Cross-Fertilization in the UK's Devolution Programme |journal=Parliamentary Affairs |volume=52 |issue=1 |pages=19–31 [p. 23] |doi=10.1093/pa/52.1.19 |quote=[T]ಎರಡು ಸರ್ಕಾರಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎಂದರೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಮೀಕರಿಸಬಹುದಾದರೆ, ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್ ನಡುವಿನ ಅಧಿಕಾರದ ವಿತರಣೆಯು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯಗಳ ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ವಿಭಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಬಹುದು...ಒಪ್ಪಂದವು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ನ 'ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರಗಳು' 'ಪರಿಣಾಮವಿಲ್ಲದೆ' ಉಳಿದಿವೆ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಬಂಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ, ಮೀಸಲಾದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲದೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅಥವಾ ವೇಲ್ಸ್ಗಿಂತ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ವಾಪಸು ಪಡೆಯುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಬಹುದು. ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಮರುಮಾತುಕತೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. |doi-access=free}}</ref> UK ಸಂಸತ್ತು 2020 ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಒಂದು ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ಮೂರು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="UKIM" /> ==== ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ==== ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ,<ref>{{cite web |title=English devolution |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution#:~:text=After%201997%20Labour%20governments%20devolved,assembly%20were%20created%20in%202000. |publisher=Institute for Government |access-date=30 August 2024 |date=21 June 2024 |archive-date=30 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830150949/https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution#:~:text=After%201997%20Labour%20governments%20devolved,assembly%20were%20created%20in%202000. |url-status=live}}</ref> ಬದಲಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಗಳ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು 1998 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Devolution explained |url=https://www.local.gov.uk/topics/devolution/devolution-hub/devolution-explained |publisher=Local Government Association |access-date=30 August 2024 |archive-date=30 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830152450/https://www.local.gov.uk/topics/devolution/devolution-hub/devolution-explained |url-status=live}}</ref> ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು 1998 ರಲ್ಲಿ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದು ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ಗಾಗಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಎರಡು ರಾಜಕೀಯ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತ ಲಂಡನ್ ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ವಿಧಾನಸಭೆ, ಇದು ಮೇಯರ್ ಮೇಲೆ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು 2009 ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಹೊರಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಒಂದು ವಿಧದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. CA ಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತಲುಪಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಕೆಲವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |date=6 March 2023 |title=English devolution |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution |access-date=4 February 2024 |publisher=Institute for Government |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002212917/https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution |url-status=live}}</ref> ಸಂಯೋಜಿತ ಕೌಂಟಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು 2023 ರ ಲೆವೆಲ್ಲಿಂಗ್-ಅಪ್ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಪಾದನೆ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಹೊರಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳೀಯ-ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ರಚಿಸಬಹುದು: ಕೌಂಟಿ ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು.<ref>{{Cite web |date=6 April 2023 |title=Combined County Authorities – key differences to Combined Authorities |url=https://www.localgovernmentlawyer.co.uk/governance/314-governance-a-risk-articles/53464-combined-county-authorities-key-differences-to-combined-authorities |access-date=4 February 2024 |website=Local Government Lawyer |archive-date=4 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204170903/https://www.localgovernmentlawyer.co.uk/governance/314-governance-a-risk-articles/53464-combined-county-authorities-key-differences-to-combined-authorities |url-status=live}}</ref> ==== ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ==== [[File:First Minister meets Prime Minister (53840421342).jpg|thumb|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೀರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಜಾನ್ ಸ್ವಿನ್ನಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ, ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ನ ಬ್ಯೂಟ್ ಹೌಸ್ ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.]] 1999 ರಿಂದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರದ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Scottish Parliament">{{cite web |title=Devolved and Reserved Powers |url=https://www.parliament.scot/about/how-parliament-works/devolved-and-reserved-powers |website=parliament.scot |publisher=Scottish Parliament |access-date=28 December 2023 |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920053732/https://www.parliament.scot/about/how-parliament-works/devolved-and-reserved-powers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 April 1999 |title=Scotland's Parliament&nbsp;– powers and structures |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/scotland_99/the_scottish_parliament/310036.stm |access-date=21 October 2008 |archive-date=18 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070218234816/http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/scotland_99/the_scottish_parliament/310036.stm |url-status=live}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಮೂರು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಚುನಾವಣೆಗಳು, ಕ್ರೌನ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಯೋಜನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವಸತಿ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ಣ ಶಾಸಕಾಂಗ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Devolved and Reserved Matters - Visit & Learn Scottish Parliament |url=http://www.parliament.scot/visitandlearn/Education/18642.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722092046/http://www.parliament.scot/visitandlearn/Education/18642.aspx |url-status=dead |archive-date=22 July 2017 |access-date=1 March 2025 |date=22 July 2017}}</ref> 2012 ರ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಯಿದೆ ಮತ್ತು 2016 ರ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆಲವು ತೆರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಗಳು, ಉದ್ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸಿದ ಆದಾಯದ ಮೇಲೆ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯ ಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಭೂ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಹಿವಾಟು ತೆರಿಗೆ, ಭೂತುಂಬುವ ತೆರಿಗೆ, ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆ ಸುಂಕ, ವಿಮಾನ ನಿರ್ಗಮನ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ರೆವೆನ್ಯೂ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಹಾಗೆಯೇ ಶಕ್ತಿ ಜಾಲದ ಅಂಶಗಳು, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ, ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಪರವಾನಗಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name="Devolved Matters in Scotland">{{cite web |url=https://www.gov.scot/about/what-the-government-does/ |title=What the Scottish Government does |publisher=Scottish Government |access-date=8 August 2019 |archive-date=8 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708045359/https://www.gov.scot/about/what-the-government-does/ |url-status=live}}</ref><ref name="Scottish Parliament" /> ಆರ್ಥಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಅಧಿಕಾರವು 2020 ರಲ್ಲಿ UK ಸಂಸತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಒಂದು ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.{{refn|name=UKIM|<ref name="Keating21">{{Cite journal |last=Keating |first=Michael |date=2 February 2021 |title=Taking back control? Brexit and the territorial constitution of the United Kingdom |journal=[[Journal of European Public Policy]] |location=Abingdon |publisher=[[Taylor & Francis]] |volume=28 |issue=4 |pages=6–7 |doi=10.1080/13501763.2021.1876156 |quote=ಯುಕೆ ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆಯು ನಾಲ್ಕು ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಾದ್ಯಂತ ಪರಸ್ಪರ ಮಾನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಇವುಗಳು EU ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಸಲಾದ ವಿನಾಯಿತಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿವೆ. ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ನಂತರವೇ, ಮಸೂದೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲ ಮತ್ತು ಬದ್ಧವಲ್ಲದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು (ಸೆವೆಲ್ ಸಮಾವೇಶಕ್ಕೆ ಸಮಾನ) ವಿನಾಯಿತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರಗಳು ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಥವಾ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬ ಅಂಶದಿಂದ ಇವು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. |hdl-access=free |hdl=1814/70296 |s2cid=234066376}}</ref><ref name="KenMcEw21">{{Cite journal |last1=Kenny |first1=Michael |author-link=Michael Kenny (political scientist) |last2=McEwen |first2=Nicola |author-link2=Nicola McEwen |date=1 March 2021 |title=Intergovernmental Relations and the Crisis of the Union |journal=Political Insight |publisher=[[SAGE Publishing]] |volume=12 |issue=1 |pages=12–15 |doi=10.1177/20419058211000996 |quote=ಆ ಹಂತದ ಜಂಟಿ ಕೆಲಸವು ಜಾನ್ಸನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ ಯುಕೆ ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು...ಕಾಯಿದೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. |doi-access=free |s2cid=232050477}}</ref><ref name="WolffeDevol">{{Cite journal |last=Wolffe |first=W James |author-link=James Wolffe |date=7 April 2021 |title=Devolution and the Statute Book |url=https://academic.oup.com/slr/advance-article/doi/10.1093/slr/hmab003/6213886 |journal=[[Statute Law Review]] |location=Oxford |publisher=[[Oxford University Press]] |doi=10.1093/slr/hmab003 |access-date=18 April 2021 |quote=ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಸೂದೆ - ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೆ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ತಮ್ಮ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕತೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮಸೂದೆ; ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗಿಂತ EU ಕಾನೂನು ಅಥವಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ 4 ಮತ್ತು 6 ನೇ ವಿಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳು...ಯುಕೆ ಸಂಸತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (ವಾಪಸಾತಿ ಒಪ್ಪಂದ) ಕಾಯಿದೆ 2020 ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆ 2020 ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲೂ ಮೂರು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದಿದ್ದರೂ ಸಹ. |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421145355/https://academic.oup.com/slr/advance-article/doi/10.1093/slr/hmab003/6213886 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref><ref name="Wincott21">{{Cite journal |last1=Wincott |first1=Daniel |author-link=Daniel Wincott |last2=Murray |first2=C. R. G. |last3=Davies |first3=Gregory |date=17 May 2021 |title=The Anglo-British imaginary and the rebuilding of the UK's territorial constitution after Brexit: unitary state or union state? |journal=Territory, Politics, Governance |location=Abingdon/Brighton |publisher=[[Taylor & Francis]]; [[Regional Studies Association]] |volume=10 |issue=5 |pages=696–713 |doi=10.1080/21622671.2021.1921613 |quote=ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅದು ಬದಲಾಯಿಸಿದ EU ಏಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಭರವಸೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ. ಮೊದಲ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪುಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ ಲಾರ್ಡ್ ಹೋಪ್, ಶಾಸನದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಎದುರಿಸುವಂತೆ ಕಂಡರು: 'ಈ ಸಂಸತ್ತು ತನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನವು ಅತ್ಯಗತ್ಯ'. |doi-access=free}}</ref><ref name="DouganMcEwen20">{{Cite report |url=https://www.centreonconstitutionalchange.ac.uk/publications/uk-and-internal-market-devolution-and-union |title=UK and the Internal Market, Devolution and the Union |last1=Dougan |first1=Michael |last2=Hayward |first2=Katy |date=2020 |publisher=[[University of Edinburgh]]; [[University of Aberdeen]] |pages=2–3 |last3=Hunt |first3=Jo |last4=McEwen |first4=Nicola |last5=McHarg |first5=Aileen |last6=Wincott |first6=Daniel |author-link=Michael Dougan |author-link2=Katy Hayward |access-date=16 October 2020 |author-link4=Nicola McEwen |author-link6=Daniel Wincott |department=Centre on Constitutional Change |archive-date=18 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018185830/https://www.centreonconstitutionalchange.ac.uk/publications/uk-and-internal-market-devolution-and-union |url-status=live}}</ref><ref name="Dougan20Brief">{{Cite report |url=https://www.liverpool.ac.uk/media/livacuk/law/2-research/eull/UKIM,Briefing,Paper,-,Prof,Michael,Dougan,15,September,2020.pdf |title=Briefing Paper. United Kingdom Internal Market Bill: Implications for Devolution |last=Dougan |first=Michael |date=2020 |publisher=[[University of Liverpool]] |location=Liverpool |pages=4–5 |author-link=Michael Dougan |access-date=15 October 2020 |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026161836/https://www.liverpool.ac.uk/media/livacuk/law/2-research/eull/UKIM,Briefing,Paper,-,Prof,Michael,Dougan,15,September,2020.pdf |url-status=live}}</ref><ref name="DouHu22">{{cite journal |last1=Dougan |first1=Michael |last2=Hunt |first2=Jo |last3=McEwen |first3=Nicola |last4=McHarg |first4=Aileen |author-link1=Michael Dougan |author-link3=Nicola McEwen |title=Sleeping with an Elephant: Devolution and the United Kingdom Internal Market Act 2020 |journal=[[Law Quarterly Review]] |date=2022 |url=https://dro.dur.ac.uk/35167/ |location=London |publisher=[[Sweet & Maxwell]] |ssrn=4018581 |via=Durham Research Online |access-date=4 March 2022 |quote=ಕಾಯಿದೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಿತ – ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಹಾನಿಕಾರಕ – ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ...ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ನಂತರ ಇದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಶಾಸನದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದು ಎಂಬ ಅಂಶವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ...ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ, ಇದು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಕ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು UK ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಮಾಡುವ ಆಯ್ಕೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. |issn=0023-933X |archive-date=2 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220802185022/https://dro.dur.ac.uk/35167/ |url-status=live}}</ref>}} ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯ (SNP) ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿದೆ,<ref>{{cite web |title=Humza Yousaf's precarious position puts the SNP – and Scotland – at a crossroads |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/comment/humza-yousaf-snp-scotland-crossroads |website=Institute for Government |access-date=26 April 2024 |date=26 April 2024 |archive-date=26 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426221203/https://www.instituteforgovernment.org.uk/comment/humza-yousaf-snp-scotland-crossroads |url-status=live}}</ref> ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಾನ್ ಸ್ವಿನ್ನಿ, SNP ಯ ನಾಯಕ. 2014 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆಯಿತು, 55.3 ಪ್ರತಿಶತ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು 44.7 ಪ್ರತಿಶತ ಪರವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದವು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 32 ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಚುನಾಯಿತ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಅವರಲ್ಲಿ 1,223 ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ.<ref name="political-studies-association" /> ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದೆ. ಇದು 129 ಚುನಾಯಿತ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಿಂದ (MSPs) ಕೂಡಿದೆ. ಇದು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಕಾನೂನು ರಚನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳು, ಸಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಶಾಸನದ ಯಾವುದೇ ತುಣುಕನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Devolved Matters in Scotland"/> ==== ವೇಲ್ಸ್ ==== 1999 ರಿಂದ ವೇಲ್ಸ್ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸೆನೆಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆನೆಡ್ಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2026 ರವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸದಸ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದವು, ನಂತರ ಮತದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ ಪಟ್ಟಿ ಅನುಪಾತದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 60 ರಿಂದ 96 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಇದು 16 ಆರು-ಸದಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸೆನೆಡ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೀಮಿತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=9 April 1999 |title=Structure and powers of the Assembly |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/wales_99/the_welsh_assembly/309033.stm |access-date=21 October 2008 |archive-date=7 February 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040207162926/http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/wales_99/the_welsh_assembly/309033.stm |url-status=live}}</ref> ಇದು ಸೆನೆಡ್ ಸಿಮ್ರು ಕಾಯಿದೆಗಳ ಮೂಲಕ UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮೀಸಲಿರದ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡಬಹುದು. ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ಲೈಡ್ ಸಿಮ್ರು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ, ರುನ್ ಅಪ್ ಐಯೋರ್ವರ್ತ್ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 22 ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಕೌನ್ಸಿಲ್ನಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ==== ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ==== ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ವರೂಪವು 1998 ರ ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಇದು ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಸಂಘರ್ಷದ 30-ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು. ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಆ ವರ್ಷ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಧಾನಸಭೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Good Friday Agreement: What is it? |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-61968177 |website=BBC News |date=3 April 2023 |access-date=11 April 2024 |archive-date=15 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515131233/https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-61968177 |url-status=live}}</ref> ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಏಕ ಹಂಚಿಕೆ ಮತದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಸಭೆಯು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಹೋಲುವ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web |date=8 May 2019 |title=Devolution of powers to Scotland, Wales and Northern Ireland |url=https://www.gov.uk/guidance/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland |access-date=11 June 2024 |website=GOV.UK |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307093336/https://www.gov.uk/guidance/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland |url-status=live}}</ref> ಕಾರ್ಯಾಂಗವು ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ದ್ವಿರಾಜ್ಯದಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="northernireland1">{{Cite web |date=25 September 2015 |title=Your Executive |url=https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive |publisher=Northern Ireland Executive |access-date=14 August 2016 |archive-date=21 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821135048/https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive |url-status=live}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಉಪ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಯುಕ್ತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |title=Stormont: Why were NI leaders given unequal job titles? |work=BBC News |date=15 May 2022 |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-61393736 |access-date=2 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202190001/https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-61393736 |archive-date=2 February 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=Northern Ireland Executive: Ministerial Code |date=28 September 2015 |url=https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive/ministerial-code |access-date=2 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202191115/https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive/ministerial-code |archive-date=2 February 2024}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 2015 ರಿಂದ 11 ಮಂಡಳಿಗಳ ನಡುವೆ ಸೀಮಿತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Devenport" /> === ವಿದೇಶಿ ಸಂಬಂಧಗಳು === [[File:Trump-Starmer bilateral 2025-02-27-16-07.jpg|thumb|right|ಯುಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೀರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಕೈಕುಲುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಯುಕೆ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ "ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧವನ್ನು" ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಟೋ, ಆಕಸ್, ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್, ಜಿ7, ಜಿ20, OECD, WTO, ಯುರೋಪ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮತ್ತು OSCE ಗಳ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=May |first=Theresa |author-link=Theresa May |date=29 March 2017 |title=Prime Minister's letter to Donald Tusk triggering Article 50 |url=https://www.gov.uk/government/publications/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50 |via=Gov.uk |access-date=19 June 2017 |archive-date=5 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170605184239/https://www.gov.uk/government/publications/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50 |url-status=live}}</ref> ಇದು 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅವಕಾಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. UK ಗಣನೀಯ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.<ref name="PaulWirtz2004">{{cite book |last1=Paul |first1=T.V. |url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA59 |title=Balance of Power: Theory and Practice in the 21st century |last2=Wirtz |first2=James |last3=Fortmann |first3=Michel |date=2004 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-5017-2 |page=59}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 May 2012 |title=United Kingdom country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-18023389 |access-date=6 July 2025 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=3 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103160059/https://www.bbc.com/news/world-europe-18023389 |url-status=live }}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ "ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧವನ್ನು" ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ - "ಎಂಟೆಂಟೆ ಕಾರ್ಡಿಯಾಲ್" - ಮತ್ತು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಮಾಣು ಆಯುಧ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ;<ref>{{Cite web |last=Swaine |first=Jon |date=13 January 2009 |title=Barack Obama presidency will strengthen special relationship, says Gordon Brown |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/4226246/Barack-Obama-presidency-will-strengthen-special-relationship-says-Gordon-Brown.html |url-access=subscription |access-date=30 May 2011 |website=The Telegraph |publication-place=[[London]] |archive-date=4 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704192159/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/4226246/Barack-Obama-presidency-will-strengthen-special-relationship-says-Gordon-Brown.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Kirchner |first1=Emil Joseph |title=Global Security Governance: Competing Perceptions of Security in the 21st century |last2=Sperling |first2=James |publisher=[[Routledge]] |year=2007 |isbn=978-0-415-39162-7 |edition=illustrated |location=London |page=100}}</ref> ಆಂಗ್ಲೋ-ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಬದ್ಧವಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮೈತ್ರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. UK ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ; ಎರಡು ದೇಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಯಾಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಐರಿಶ್ ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಸಮ್ಮೇಳನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಐರಿಶ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮೂಲಕ ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟನ್ನ ಜಾಗತಿಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವವು ಅದರ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳು, ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಗಳು, ಅಧಿಕೃತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನೆರವು ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತಷ್ಟು ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=The Committee Office, House of Commons |date=19 February 2009 |title=DFID's expenditure on development assistance |url=http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200809/cmselect/cmintdev/220/22007.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130112222226/http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200809/cmselect/cmintdev/220/22007.htm |archive-date=12 January 2013 |access-date=28 April 2013 |publisher=UK Parliament}}</ref> === ಮಿಲಿಟರಿ === [[File:United Kingdom overseas military installations and operations.png|thumb|upright=1.4| {{Legend|#0000FF|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ವಿದೇಶಿ ಮಿಲಿಟರಿ ನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಘಟಕಗಳು}} {{Legend|#F0002B|2000 ರಿಂದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು: ಪಲ್ಲಿಸರ್ (ಸಿಯೆರಾ ಲಿಯೋನ್); ಹೆರಿಕ್ (ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ); ಎಂಡ್ಯೂರಿಂಗ್ ಫ್ರೀಡಮ್ (ಹಾರ್ನ್ ಆಫ್ ಆಫ್ರಿಕಾ); ಟೆಲಿಕ್ (ಇರಾಕ್); ಎಲ್ಲಾಮಿ (ಲಿಬಿಯಾ); ಮತ್ತು ಶೇಡರ್ (ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಇರಾಕ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಲೆವಂಟ್).}}]] ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಮೂರು ವೃತ್ತಿಪರ ಸೇವಾ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: ರಾಯಲ್ ನೇವಿ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಮರೀನ್ಸ್ (ನೌಕಾ ಸೇವೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ), ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್.<ref>{{Cite web |title=Ministry of Defence |url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/Home |access-date=21 February 2012 |publisher=Ministry of Defence |archive-date=19 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120219194140/http://mod.uk/DefenceInternet/Home/ |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಮಾಂಡರ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ ಆಗಿದ್ದು, ಪಡೆಗಳ ಸದಸ್ಯರು ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=30 March 2012 |title=Speaker addresses Her Majesty Queen Elizabeth II |url=http://www.parliament.uk/business/news/2012/march/speaker-addresses-hm-the-queen |access-date=28 April 2013 |publisher=UK Parliament |archive-date=1 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501221305/http://www.parliament.uk/business/news/2012/march/speaker-addresses-hm-the-queen/ |url-status=live}}</ref> ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ, UK ನ ಜಾಗತಿಕ ಭದ್ರತಾ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿ ಕಾಯುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವು ನ್ಯಾಟೋ (ಮೈತ್ರಿ ವೇಗದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ದಳ ಸೇರಿದಂತೆ), ಐದು ಶಕ್ತಿಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ರಿಂಪ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮೈತ್ರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಾಗಿವೆ. ವಿದೇಶಿ ಸೇನಾ ನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅಸೆನ್ಶನ್ ದ್ವೀಪ, ಬಹ್ರೈನ್, ಬೆಲೀಜ್, ಬ್ರೂನೈ, ಕೆನಡಾ, ಸೈಪ್ರಸ್, ಡಿಯಾಗೋ ಗಾರ್ಸಿಯಾ, ಫಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಜರ್ಮನಿ, ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್, ಕೀನ್ಯಾ, ಒಮಾನ್, ಖತಾರ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಾಪುರ ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=House of Commons Hansard |url=https://publications.parliament.uk/cgi-bin/newhtml_hl?DB=semukparl&STEMMER=en&WORDS=raf%20diego%20garcia&ALL=RAF&ANY=&PHRASE=%22Diego%20Garcia%20%22&CATEGORIES=&SIMPLE=&SPEAKER=&COLOUR=red&STYLE=s&ANCHOR=50221w33.html_spnew0&URL=/pa/cm200405/cmhansrd/vo050221/text/50221w33.htm#50221w33.html_spnew0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090309114107/http://www.publications.parliament.uk/cgi-bin/newhtml_hl?DB=semukparl&STEMMER=en&WORDS=raf%20diego%20garcia&ALL=RAF&ANY=&PHRASE=%22Diego%20Garcia%20%22&CATEGORIES=&SIMPLE=&SPEAKER=&COLOUR=red&STYLE=s&ANCHOR=50221w33.html_spnew0&URL=%2Fpa%2Fcm200405%2Fcmhansrd%2Fvo050221%2Ftext%2F50221w33.htm#50221w33.html_spnew0 |archive-date=9 March 2009 |access-date=23 October 2008 |publisher=UK Parliament}}; {{Cite web |title=House of Commons Hansard Written Answers for 17 Jun 2013 (pt 0002) |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201314/cmhansrd/cm130617/text/130617w0002.htm#13061746000236 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150214025754/http://www.publications.parliament.uk/pa/cm201314/cmhansrd/cm130617/text/130617w0002.htm#13061746000236 |archive-date=14 February 2015 |access-date=4 March 2015 |publisher=Publications.parliament.uk}}</ref> ಸ್ಟಾಕ್ಹೋಮ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ<ref>{{Cite web |date=April 2026|title=Trends in Military Expenditure 2025|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf#page=2|access-date=31 May 2026|publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref> ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ,<ref>{{Cite web |title=The Military Balance 2026: Global defence spending|url=https://www.iiss.org/publications/the-military-balance/2026/the-military-balance-2026/global-defence-spending/|access-date=2026-05-31|website=IISS|language=en}}</ref> UK 2025 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಆರನೇ-ಅಥವಾ ಐದನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಿಲಿಟರಿ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. 2024 ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ರಕ್ಷಣಾ ವೆಚ್ಚವು ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದ 2.3 ಪ್ರತಿಶತ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Rishi Sunak vows to boost UK defence spending to 2.5% of GDP by 2030 |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-68880171 |access-date=24 April 2024 |publisher=BBC News |date=24 April 2024 |archive-date=23 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240423233438/https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-68880171 |url-status=live}}</ref> ಶೀತಲ ಸಮರದ ಅಂತ್ಯದ ನಂತರ, ರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿಯು "ಅತ್ಯಂತ ಬೇಡಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು" ಮೈತ್ರಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಊಹೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>''UK 2005: ದಿ ಆಫಿಷಿಯಲ್ ಇಯರ್ಬುಕ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಅಂಡ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್''. ಆಫೀಸ್ ಫಾರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್. ಪು. 89.</ref> === ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯ === <!-- Copyedit done to here --> [[File:Middlesex Guildhall (cropped).jpg|thumb|ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಅಂತಿಮ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಒಂದೇ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ 1706 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದವು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="Acts of Union 1707" /> UK ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನು, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಕಾನೂನು. 2009 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಹೊಸ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು, ಇದು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ನ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=1 October 2009 |title=UK Supreme Court judges sworn in |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8283939.stm |access-date=6 October 2009 |archive-date=7 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200207160453/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8283939.stm |url-status=live}}; {{Cite web |date=July 2003 |title=Constitutional reform: A Supreme Court for the United Kingdom |url=http://www.dca.gov.uk/consult/supremecourt/supreme.pdf |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20090117132005/http://www.dca.gov.uk/consult/supremecourt/supreme.pdf |archive-date=17 January 2009 |access-date=13 May 2013 |publisher=Department for Constitutional Affairs}}</ref> ಪ್ರಿವಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸಮಿತಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನಂತೆಯೇ ಅದೇ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಹಲವಾರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ದೇಶಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Role of the JCPC |url=http://www.jcpc.uk/about/role-of-the-jcpc.html |access-date=28 April 2013 |publisher=Judicial Committee of the Privy Council |archive-date=14 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140114165910/http://www.jcpc.uk/about/role-of-the-jcpc.html |url-status=live}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾನೂನು ಎರಡೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು (ಅಥವಾ ಮಾದರಿ ಕಾನೂನು) ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite book |last=Bainham |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=AF303DEl0MkC&pg=PA298 |title=The international survey of family law: 1996 |publisher=Martinus Nijhoff |year=1998 |isbn=978-90-411-0573-8 |location=The Hague |page=298 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141743/https://books.google.com/books?id=AF303DEl0MkC&pg=PA298#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> ಇದು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Common Law |url=https://www.britannica.com/topic/common-law |access-date=27 May 2024 |publisher=Britannica |date=19 May 2024 |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506134920/https://www.britannica.com/topic/common-law |url-status=live}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ಹಿರಿಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಹೈ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಕ್ರೌನ್ ಕೋರ್ಟ್ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=The Australian courts and comparative law |url=http://www.alpn.edu.au/node/66 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130414202207/http://alpn.edu.au/node/66 |archive-date=14 April 2013 |access-date=9 March 2015 |publisher=Australian Law Postgraduate Network}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಕಾನೂನು ಸಾಮಾನ್ಯ-ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಿವಿಲ್-ಕಾನೂನು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಮಿಶ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಸೆಷನ್<ref>{{Cite web |title=Court of Session&nbsp;– Introduction |url=http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080731094308/http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp |archive-date=31 July 2008 |access-date=8 March 2015 |publisher=Scottish Courts}}</ref> ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಹೈ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಷಿಯರಿ ಆಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=High Court of Justiciary&nbsp;– Introduction |url=http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080912204821/http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp |archive-date=12 September 2008 |access-date=9 March 2015 |publisher=Scottish Courts}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=House of Lords&nbsp;– Practice Directions and Standing Orders Applicable to Civil Appeals |url=https://publications.parliament.uk/pa/ld199697/ldinfo/ld08judg/bluebook/bluebk03.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206120915/http://www.publications.parliament.uk/pa/ld199697/ldinfo/ld08judg/bluebook/bluebk03.htm |archive-date=6 December 2013 |access-date=8 March 2015 |publisher=UK Parliament}}</ref> ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕೆಲವು ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಶಿಕ್ಷೆ ದರಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಳಂಬಗಳಿಂದ ಗುಣಲಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="s576">{{cite journal | last1=Lovett | first1=Jo | last2=Hales | first2=Gavin | last3=Kelly | first3=Liz | last4=Khan | first4=Aneela | last5=Hardiman | first5=Margaret | last6=Trott | first6=Louise | title=What can We Learn from Police Data About Timeliness in Rape and Serious Sexual Offence Investigations in England and Wales? | journal=International Criminology | volume=2 | issue=3 | date=2022 | issn=2662-9976 | doi=10.1007/s43576-022-00069-8 | pages=286–298| pmc=9527390 }}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧವು 1981 ಮತ್ತು 1995 ರ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಆ ಉತ್ತುಂಗದಿಂದ 1995 ರಿಂದ 2015 ರವರೆಗೆ ದಾಖಲಾದ ಅಪರಾಧದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ 66% ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_419450.pdf |title=Crime in England and Wales, Year Ending June 2015 |publisher=Office for National Statistics |website=UK Government Web Archive |access-date=16 March 2023 |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316221317/https://webarchive.nationalarchives.gov.uk/ukgwa/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_419450.pdf |url-status=bot: unknown}}</ref> UK ಅಪರಾಧ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ. UK ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನುಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ವೇತನ, ಕನಿಷ್ಠ 28 ದಿನಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ರಜೆ, ಪೋಷಕ ರಜೆ, ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಅನಾರೋಗ್ಯ ವೇತನ ಮತ್ತು ಪಿಂಚಣಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಉದ್ಯೋಗ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತವೆ. ಸಲಿಂಗ ವಿವಾಹವು 2014 ರಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 2020 ರಿಂದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ.<ref>{{cite web |last1=Wratten |first1=Marcus |title=Tom Allen to host vital new BBC show marking 10th anniversary of same-sex marriage |url=https://www.thepinknews.com/2023/07/03/tom-allen-bbc-my-big-gay-wedding-same-sex-marriage/ |website=PinkNews |date=3 July 2023 |access-date=2 September 2023 |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902195143/https://www.thepinknews.com/2023/07/03/tom-allen-bbc-my-big-gay-wedding-same-sex-marriage/ |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ LGBT ಸಮಾನತೆಯು ಆಧುನಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=5 June 2023 |title=The 203 Worst (& Safest) Countries for LGBTQ+ Travel in 2023 |url=https://www.asherfergusson.com/lgbtq-travel-safety/ |access-date=20 August 2023 |website=Asher & Lyric |archive-date=10 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210910063408/https://www.asherfergusson.com/lgbtq-travel-safety/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=R. Flores |first1=Andrew |title=Social Acceptance of LGBTI People in 175 Countries and Locations |url=https://williamsinstitute.law.ucla.edu/publications/global-acceptance-index-lgbt/ |website=Williams Institute |access-date=11 September 2023 |archive-date=13 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230913091254/https://williamsinstitute.law.ucla.edu/publications/global-acceptance-index-lgbt/ |url-status=live}}</ref> EU ಅನ್ನು ತೊರೆದ ನಂತರ UK-EU ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಾಲೋಚನೆಯು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ವಿಫಲವಾದರೆ, ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷವು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯನ್ನು ವಿನಂತಿಸಬಹುದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೀಸ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ PCA ನಲ್ಲಿ.<ref name="commission.europa.eu" /><ref>{{Cite web |title=Disputes under the Trade and Cooperation Agreement |date=November 2021 |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/disputes-trade-and-cooperation-agreement |access-date=26 January 2025 |publisher=Institute for Government}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sandeel fishing ban to remain in place |date=2 May 2025 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckgrwxxzxkjo |website=BBC |access-date=4 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504203005/https://www.bbc.com/news/articles/ckgrwxxzxkjo |archive-date=4 May 2025}}</ref> EU-UK ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದವು UK ಮತ್ತು EU ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಂತೆ 'ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸದ್ಭಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ' ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Good Faith in Public Law |date=20 January 2022 |url=https://www.law.ox.ac.uk/news/2022-01-20-good-faith-public-law |website=ox.ac.uk |access-date=13 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513165454/https://www.law.ox.ac.uk/news/2022-01-20-good-faith-public-law |archive-date=13 May 2025}}</ref> ವಿಂಡ್ಸರ್ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, EU ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಷಯಗಳು ECJ ಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಸ್ಟಾರ್ಮಾಂಟ್ ಬ್ರೇಕ್ ಹೊಸ EU ನಿಯಮಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬರುವುದನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[File:Bank junction - 2020-09-20 (2).jpg|thumb|ಬ್ಯಾಂಕ್ ಜಂಕ್ಷನ್ ನಿಂದ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ಕ್ಷಿತಿಜ. ಲಂಡನ್ ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Yanatma |first=Servet |date=16 March 2024 |title=Europe's top financial centres: Where's best to do business? |url=https://www.euronews.com/business/2024/03/16/europes-top-financial-centres-wheres-best-to-do-business |access-date=16 August 2025 |publisher=[[Euronews]] |quote=ಯುಎಸ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಂಬರ್ ಒನ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ, ಲಂಡನ್ ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.}}</ref>]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅತ್ಯಂತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Thane |first1=Pat |year=2019 |title=The Origins of the British Welfare State |journal=The Journal of Interdisciplinary History |volume=50 |issue=3 |pages=427–433 |doi=10.1162/jinh_a_01448 |s2cid=208223636 |doi-access=free}}</ref><ref name="ftms">{{cite web |last1=Griffiths |first1=Alan |last2=Wall |first2=Stuart |date=16 July 2011 |title=Applied Economics |url=http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620120524/http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |archive-date=20 June 2013 |access-date=25 September 2014}}</ref> 2025 ರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ನಾಮಮಾತ್ರ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದೊಂದಿಗೆ (GDP) £2.819 ಟ್ರಿಲಿಯನ್,<ref name="IMFWEO.UK" /> ಇದು ವಿಶ್ವದ ಐದನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿದೆ. ಅದರ ಕರೆನ್ಸಿ, ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್, ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿ-ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುವ ಕರೆನ್ಸಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೀಸಲು ಕರೆನ್ಸಿ ಆಗಿದೆ, ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್, ಯುರೋ ಮತ್ತು ಯೆನ್ ನ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=World Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves |url=https://data.imf.org/regular.aspx?key=41175 |access-date=10 October 2021 |website=IMF Data |archive-date=12 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160512202858/https://data.imf.org/regular.aspx?key=41175 |url-status=live}}</ref> ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ತನ್ನ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸದ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ ಔಪಚಾರಿಕ ಪುನರ್ ನಾಮಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾಮಮಾತ್ರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 2022 ರಿಂದ UK ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರ<ref>{{Cite web |title=Exports of goods and services (BoP, current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.GNFS.CD?end=2024&most_recent_value_desc=true |access-date=22 September 2025 |website=[[World Bank]]}}</ref> ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಮದುದಾರ<ref>{{Cite web |title=Imports of goods and services (current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NE.IMP.GNFS.CD?most_recent_value_desc=true |access-date=22 September 2025 |website=[[World Bank]] |archive-date=13 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913065521/https://data.worldbank.org/indicator/NE.IMP.GNFS.CD?most_recent_value_desc=true |url-status=live }}</ref> ಆಗಿದೆ. [[OECD]] ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಆದಾಯ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ,<ref>{{Cite web |last1=Francis-Devine |first1=Brigid |title=House of Commons Research Briefing on Income inequality in the UK. |url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-7484/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210104536/https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-7484/ |archive-date=10 February 2022 |access-date=1 July 2023 |website=UK Parliament}}</ref><ref>{{Cite web |title=Inequality – Income inequality – OECD Data |url=http://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629183322/https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |archive-date=29 June 2023 |access-date=3 July 2023 |website=theOECD}}</ref> UK ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ HDI ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಸಮಾನತೆಗೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಿದಾಗ. 2025 ರಂತೆ UK ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವು 4.7% ಆಗಿದೆ<ref>{{Cite web |last1=Labiak |first1=Mitchell |last2=Smith |first2=Oliver |date=17 July 2025 |title=UK jobs market weakens as unemployment rate rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cg754negn75o |access-date=25 September 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB |archive-date=15 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250915184829/https://www.bbc.com/news/articles/cg754negn75o |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ನೈಜ GDP ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು 1.1% ಆಗಿದೆ.<ref name="f919">{{cite web | title=GDP quarterly national accounts, UK | website=Office for National Statistics | date=2026 | url=https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/bulletins/quarterlynationalaccounts/octobertodecember2025 | access-date=2026-04-24}}</ref> ಎಚ್ಎಮ್ ಟ್ರೆಜರಿ, ಟ್ರೆಜರಿ ಚಾನ್ಸೆಲರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ. ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಲಾಖೆ ವ್ಯಾಪಾರ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ UK ನ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ನೋಟುಗಳು ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿನ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನೋಟುಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮೀಸಲು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಷರತ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. === ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳು === [[File:Bank-of-England.jpg|thumb|ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಧುನಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.]] [[File:British Airways Concorde G-BOAC 03.jpg|thumb|ಕಾಂಕಾರ್ಡ್ ಒಂದು ಸುಪರ್ಸಾನಿಕ್ ವಿಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ದಾಟುವ ಹಾರಾಟದ ಸಮಯವನ್ನು 8 ಗಂಟೆಗಳಿಂದ 3.5 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=Celebrating Concorde |url=https://www.britishairways.com/en-gb/information/about-ba/history-and-heritage/celebrating-concorde |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317103939/https://www.britishairways.com/en-gb/information/about-ba/history-and-heritage/celebrating-concorde |archive-date=17 March 2023 |access-date=30 March 2023}}</ref>]] ಸೇವಾ ವಲಯವು 2023 ರಲ್ಲಿ UK ನ GVA ಯ ಸುಮಾರು 80 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Hutton |first=Georgina |date=3 October 2024 |title=Industries in the UK |url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-8353/ |access-date=19 May 2025 |website=UK Parliament: House of Commons Library |archive-date=7 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007134640/https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-8353/ |url-status=live }}</ref> 2023 ರಂತೆ ಇದು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೇವೆಗಳ ರಫ್ತುದಾರ<ref>{{Cite web |title=Service exports (BoP, current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.NFSV.CD?most_recent_value_desc=true&year_high_desc=false |access-date=19 May 2025 |website=World Bank Open Data |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317140633/https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.NFSV.CD?most_recent_value_desc=true&year_high_desc=false |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು 2024 ರಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಿವ್ವಳ ರಫ್ತುದಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=15 January 2025 |title=UK leads world in financial services trade surplus |url=https://www.thecityuk.com/news/uk-leads-world-in-financial-services-trade-surplus/ |access-date=2 June 2025 |website=TheCityUK |language=en}}</ref> ಲಂಡನ್ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ, 2022 ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ವಹಿವಾಟಿನ 37.8 ಪ್ರತಿಶತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=30 September 2025 |title=BIS Triennial Survey of Foreign Exchange and Over-The-Counter Interest Rate Derivatives Markets in April 2025 – UK Data |url=https://www.bankofengland.co.uk/news/2025/september/bis-triennial-survey-of-foreign-exchange-and-over-the-counter-interest-rate-derivatives-markets |access-date=7 December 2025 |publisher=Bank of England}}</ref> ಇದು ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |last=Florida |first=Richard |date=16 March 2017 |title=The Economic Power of Cities Compared to Nations |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-16/top-metros-have-more-economic-power-than-most-nations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308074221/https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-16/top-metros-have-more-economic-power-than-most-nations |archive-date=8 March 2024 |access-date=22 February 2024 |website=Bloomberg}}</ref> ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಜೊತೆಗೆ, ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮಗ್ರವಾದ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=World Cities 2024 |url=https://gawc.lboro.ac.uk/gawc-worlds/the-world-according-to-gawc/world-cities-2024/ |access-date=21 September 2025 |website=GaWC |language=en-US |archive-date=3 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703071437/https://gawc.lboro.ac.uk/gawc-worlds/the-world-according-to-gawc/world-cities-2024/ |url-status=live }}</ref> ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, 2025 ರ ಜಾಗತಿಕ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದೆ.<ref name="www.longfinance.net">{{Cite web |title=GFCI 36 Rank - Long Finance |url=https://www.longfinance.net/programmes/financial-centre-futures/global-financial-centres-index/gfci-36-explore-the-data/gfci-36-rank/ |access-date=19 May 2025 |website=www.longfinance.net |archive-date=25 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925155927/https://www.longfinance.net/programmes/financial-centre-futures/global-financial-centres-index/gfci-36-explore-the-data/gfci-36-rank/ |url-status=live }}</ref> ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್, UK ನ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರ, ಅದೇ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 29 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದೆ.<ref name="www.longfinance.net" /> UK ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯವು 2024 ರಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯದ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವದ 10 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=World Bank Open Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |access-date=5 August 2025 |website=World Bank Open Data |archive-date=7 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107135049/https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |url-status=live }}</ref> 2024 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ 8 ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ 8.6 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=Manufacturing industries: Economic indicators |url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/sn05206/ |access-date=1 June 2025 |website=House of Commons Library}}</ref> 2017 ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದಂತೆ ಪೂರ್ವ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ (ಕ್ರಮವಾಗಿ 12.6 ಮತ್ತು 11.8 ಪ್ರತಿಶತ) ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಲಂಡನ್ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯವು 2.8 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.<ref>Hennik Research. [http://www.themanufacturer.com/wp-content/uploads/2017/01/Annual-Manufacturing-Report-2017-Final-Version.pdf ''ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ವರದಿ: 2017'' (ಡಿಸೆಂ. 2016)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170131192050/http://www.themanufacturer.com/wp-content/uploads/2017/01/Annual-Manufacturing-Report-2017-Final-Version.pdf|date=31 January 2017}}</ref> ದೇಶದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವಲಯವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ;<ref>{{Cite web |last1=Chan |first1=Kelvin |date=25 April 2023 |title=King Charles' coronation is bringing millions of tourists and a cash infusion to London but it probably won't save the British economy |url=https://fortune.com/2023/04/25/king-charles-coronation-tourists-money-london-british-economy/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502144950/https://fortune.com/2023/04/25/king-charles-coronation-tourists-money-london-british-economy/ |archive-date=2 May 2023 |access-date=9 May 2023 |website=[[fortune.com]] |agency=The Associated Press}}</ref> ಸೃಜನಶೀಲ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು 2019 ರಲ್ಲಿ UK ನ GVA ಯ 5.9 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿದ್ದವು,<ref>{{Cite web |title=DCMS Economic Estimates 2019 (provisional): Gross Value Added |url=https://www.gov.uk/government/statistics/dcms-economic-estimates-2019-gross-value-added/dcms-economic-estimates-2019-provisional-gross-value-added |access-date=31 January 2023 |website=gov.uk |archive-date=31 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131001226/https://www.gov.uk/government/statistics/dcms-economic-estimates-2019-gross-value-added/dcms-economic-estimates-2019-provisional-gross-value-added |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು 2018 ರಲ್ಲಿ UK ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ £111 ಶತಕೋಟಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite web |year=2020 |title=UK's Creative Industries contributes almost £13 million to the UK economy every hour |url=https://www.gov.uk/government/news/uks-creative-industries-contributes-almost-13-million-to-the-uk-economy-every-hour |access-date=21 February 2023 |publisher=UK Government |archive-date=21 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221131518/https://www.gov.uk/government/news/uks-creative-industries-contributes-almost-13-million-to-the-uk-economy-every-hour |url-status=live}}</ref> ಲಾಯ್ಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಲಂಡನ್, ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಿಮೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Lloyd's of London – value proposition |url=https://www.lloyds.com/about-lloyds/value-proposition-coverholder |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227100951/https://www.lloyds.com/about-lloyds/value-proposition-coverholder |archive-date=27 February 2023 |website=Lloyd's of London}}</ref> WPP ಪಿಎಲ್ಸಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಾಹೀರಾತು ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Rankings 2025 - Creative 100 |url=https://www.warc.com/creative/rankings/creative-100 |website=WARC |access-date=12 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250612162216/https://www.warc.com/creative/rankings/creative-100 |archive-date=12 June 2025}}</ref> UK ಯುರೋಪ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.great.gov.uk/international/content/investment/sectors/retail/ |access-date=18 January 2024 |title=Retail |publisher=great.gov.uk |archive-date=18 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118084416/https://www.great.gov.uk/international/content/investment/sectors/retail/ |url-status=live}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ US$2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಖರೀದಿ ವೆಚ್ಚಗಳೊಂದಿಗೆ, ಇದು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Households and NPISHs Final consumption expenditure (current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NE.CON.PRVT.CD?year_high_desc=true |access-date=17 August 2024 |website=World Bank Group |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143614/https://data.worldbank.org/indicator/NE.CON.PRVT.CD?year_high_desc=true |url-status=live}}</ref> ಜಾನ್ ಲೂಯಿಸ್ UK ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗಿ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://employeeownership.co.uk/resources/what-the-evidence-tells-us/ |access-date=18 January 2024 |title=Employee owned businesses - What the evidence tells us |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202155249/https://employeeownership.co.uk/resources/what-the-evidence-tells-us/ |url-status=live}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಾಹನ ಉದ್ಯಮವು £47 ಶತಕೋಟಿ ರಫ್ತುಗಳನ್ನು (UK ನ ಒಟ್ಟು ಸರಕು ರಫ್ತಿನ 12 ಪ್ರತಿಶತ) ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Auto Output 2025" /> 2024 ರಲ್ಲಿ UK 779,584 ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು 125,649 ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು; UK ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ 10 ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ 8 ರಫ್ತಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="Auto Output 2025">{{Cite web |date=15 May 2025 |title=SMMT Motor Industry Facts 2025 |url=https://www.smmt.co.uk/smmt-motor-industry-facts-2025/ |access-date=26 May 2025 |website=SMMT |archive-date=26 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250526074751/https://www.smmt.co.uk/smmt-motor-industry-facts-2025/ |url-status=live}}</ref> ಬ್ರಿಟನ್ ಮಿನಿ ಮತ್ತು ಜಾಗ್ವಾರ್ ನಂತಹ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite web |date=19 November 2020 |title=Best British cars: Top 50 all-time greatest British-built cars revealed - page 2 |url=https://www.autoexpress.co.uk/best-cars-vans/351729/best-british-cars-top-50-all-time-greatest-british-built-cars-revealed/page-2 |access-date=9 March 2024 |website=Auto Express |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316184015/https://www.autoexpress.co.uk/best-cars-vans/351729/best-british-cars-top-50-all-time-greatest-british-built-cars-revealed/page-2 |url-status=live}}</ref> ಹಾಗೆಯೇ ರೋಲ್ಸ್-ರಾಯ್ಸ್, ಬೆಂಟ್ಲಿ ಮತ್ತು ರೇಂಜ್ ರೋವರ್ ನಂತಹ ಐಷಾರಾಮಿ ಕಾರುಗಳಿಗೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. UK ಎಂಜಿನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ: 2024 ರಲ್ಲಿ 1.59 ಮಿಲಿಯನ್ ಎಂಜಿನ್ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Auto Output 2025" /> ಇದು 2023 ರಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯದ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಎಂಜಿನ್ ರಫ್ತುದಾರ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=Combustion Engines |url=https://oec.world/en/profile/hs/combustion-engines |access-date=26 May 2025 |website=OEC - The Observatory of Economic Complexity |archive-date=26 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250526073421/https://oec.world/en/profile/hs/combustion-engines |url-status=live}}</ref> UK ಮೋಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಉದ್ಯಮವು ಸುಮಾರು £10 ಶತಕೋಟಿ ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |year=2020 |title=UK motorsport industry in pole position for F1's 70th anniversary |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-motorsport-industry-in-pole-position-for-f1s-70th-anniversary |access-date=19 February 2023 |publisher=UK Government |archive-date=19 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219100712/https://www.gov.uk/government/news/uk-motorsport-industry-in-pole-position-for-f1s-70th-anniversary |url-status=live}}</ref> ಹನ್ನೊಂದು ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು UK ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ, ಅವುಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮ್ಯಾ�ಕ್ಲಾರೆನ್, ಆಸ್ಟನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಮತ್ತು ಲೋಟಸ್ ನಿಂದ ಸೂಪರ್ಕಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಹೈಪರ್ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{Efn|ಇಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹಲವಾರು ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಬೇಸ್, ಉತ್ಪಾದನಾ ಸ್ಥಳ, ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ ಸ್ಥಳ, UK ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತ ಕಂಪನಿ (ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಹ).}} UK ನ ವಾಯುಯಾನ ಉದ್ಯಮವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ<ref>{{cite web |title=United Kingdom - Country Commercial Guide: Aerospace and Defense |url=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/united-kingdom-aerospace-and-defense |website=[[International Trade Administration]] |date=3 November 2023 |access-date=17 December 2024 |archive-date=12 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230612142750/https://www.trade.gov/country-commercial-guides/united-kingdom-aerospace-and-defense |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು ಸುಮಾರು £30 ಶತಕೋಟಿ ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Tovey |first=Alan |date=29 June 2016 |title=Britain's aerospace sector soars amid fears Brexit could clip its wings |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2016/06/29/britains-aerospace-sector-soars-amid-fears-brexit-could-clip-its |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/business/2016/06/29/britains-aerospace-sector-soars-amid-fears-brexit-could-clip-its |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}</ref> UK ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಉದ್ಯಮವು 2020/21 ರಲ್ಲಿ £17.5 ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ್ದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 48,800 ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=UK space sector income reaches £17.5 billion as jobs and services grow |url=https://www.ukspace.org/uk-space-sector-income-reaches-17-5-billion-as-jobs-and-services-grow/ |website=UKspace |date=27 March 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=UK space sector income reaches £17.5 billion as jobs and services grow |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-space-sector-income-reaches-175-billion-as-jobs-and-services-grow |website=gov.uk |date=29 March 2023 |access-date=10 August 2025}}</ref> UK ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಯು 2023 ರಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ-ಸಂಬಂಧಿತ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ £1.6 ಶತಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.gov.uk/government/news/new-funding-to-support-space-exploration-using-moon-resources-and-nuclear-power |title=New funding to support space exploration using Moon resources and nuclear power |access-date=11 March 2023 |archive-date=11 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311195622/https://www.gov.uk/government/news/new-funding-to-support-space-exploration-using-moon-resources-and-nuclear-power}} <!-- (last checked 2023-03-11) --></ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೃಷಿ ಉದ್ಯಮವು ತೀವ್ರ, ಹೆಚ್ಚು ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ, ಇದು ದೇಶದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆಹಾರ ಅಗತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 60 ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಹಾರ ಅಗತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 73 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸುಮಾರು 0.9 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು (292,000 ಕಾರ್ಮಿಕರು) ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=UK Food Security Index 2024 |url=https://www.gov.uk/government/publications/uk-food-security-index-2024/uk-food-security-index-2024 |access-date=19 May 2024 |publisher=Department for the Environment Food & Rural Affairs |archive-date=18 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518072412/https://www.gov.uk/government/publications/uk-food-security-index-2024/uk-food-security-index-2024 |url-status=live}};{{Cite web |title=Agricultural workforce in England at 1 June 2023 |url=https://www.gov.uk/government/statistics/agricultural-workforce-in-england-at-1-june/agricultural-workforce-in-england-at-1-june-2023 |access-date=19 May 2024 |publisher=Department for the Environment Food & Rural Affairs |archive-date=19 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519211112/https://www.gov.uk/government/statistics/agricultural-workforce-in-england-at-1-june/agricultural-workforce-in-england-at-1-june-2023 |url-status=live}}</ref> ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. UK ಗಣನೀಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, 2020 ರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 49 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು UK ಮೀನುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://jncc.gov.uk/our-work/ukbi-b2-sustainable-fisheries |title=Sustainable fisheries: fish stocks harvested within safe limits |website=JNCC |access-date=14 December 2024}}</ref> UK ಸಮುದ್ರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂಡವಾಳದ ಸ್ವತ್ತುಗಳು 2021 ರಲ್ಲಿ £211 ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ್ದಾಗಿ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Marine accounts, natural capital, UK: 2021 |date=6 April 2021 |url=https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/bulletins/marineaccountsnaturalcapitaluk/2021 |website=ONS |access-date=21 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250521071820/https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/bulletins/marineaccountsnaturalcapitaluk/2021 |archive-date=21 May 2025}}</ref> ಇದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ, ತವರ, ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು, ಉಪ್ಪು, ಜೇಡಿಮಣ್ಣು, ಸೀಮೆಸುಣ್ಣ, ಜಿಪ್ಸಮ್, ಸೀಸ, ಮತ್ತು ಸಿಲಿಕಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಕೃಷಿ ಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.bgs.ac.uk/mineralsuk/mines/coal/home.html |title=Coal |website=BGS Minerals UK |access-date=7 July 2015 |archive-date=26 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426141109/http://www.bgs.ac.uk/ |url-status=live}}</ref> === ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ === [[File:Cambridge Science Park Napp.jpg|thumb|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾದ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=WIPO |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2022/index.html |title=Global Innovation Index 2022, 15th Edition |publisher=World Intellectual Property Organization |year=2022 |isbn=978-92-805-3432-0 |doi=10.34667/tind.46596 |access-date=16 November 2022 |archive-date=3 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203061259/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2022/index.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Global Innovation Index 2021 |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2021 |access-date=5 March 2022 |website=[[World Intellectual Property Organization]] |publisher=[[United Nations]] |archive-date=5 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305010458/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2021/ |url-status=live}}; {{Cite web |title=Release of the Global Innovation Index 2020: Who Will Finance Innovation? |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html |access-date=2 September 2021 |website=World Intellectual Property Organization |archive-date=3 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603121259/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Global Innovation Index 2019 |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html |access-date=2 September 2021 |website=World Intellectual Property Organization |archive-date=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902101818/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=RTD – Item |url=https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898 |access-date=2 September 2021 |website=ec.europa.eu |archive-date=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902140715/https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898 |url-status=live}}</ref>]] 17 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref>Gascoin, J. "ಎ ರಿಯಾಪ್ರೈಸಲ್ ಆಫ್ ದಿ ರೋಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್ ಇನ್ ದಿ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್", in Lindberg, David C. and Westman, Robert S., eds (1990), ''ರಿಯಾಪ್ರೈಸಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್''. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 248. {{ISBN|978-0-521-34804-1}}.</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ 18 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಗತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರ್ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ.<ref>Reynolds, E.E.; Brasher, N.H. (1966). ''ಬ್ರಿಟನ್ ಇನ್ ದಿ ಟ್ವೆಂಟೀತ್ ಸೆಂಚುರಿ, 1900–1964''. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 336. {{OCLC|474197910}}</ref> 17 ಮತ್ತು 18 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಅವರ ಚಲನೆಯ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಾಧಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ;<ref>Burtt, E.A. (2003) 1924.[https://books.google.com/books?id=G9WBMa1Rz_kC&pg=PA207 ''ದಿ ಮೆಟಾಫಿಸಿಕಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಸೈನ್ಸ್''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=G9WBMa1Rz_kC&pg=PA207 |date=26 March 2023 }}. Mineola, NY: ಕೊರಿಯರ್ ಡೋವರ್. ಪು. 207. {{ISBN|978-0-486-42551-1}}.</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್, ಅವರ ವಿಕಾಸದ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ವೆಲ್, ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸ್ಟೀಫನ್ ಹಾಕಿಂಗ್, ಅವರು ವಿಶ್ವವಿಜ್ಞಾನ, ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕುಳಿಗಳ ತನಿಖೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು.<ref>Hatt, C. (2006). [https://books.google.com/books?id=BVBvehqrAPQC ''ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದೇರ್ ಡಿಸ್ಕವರೀಸ್''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=BVBvehqrAPQC |date=26 March 2023 }}. ಲಂಡನ್: ಇವನ್ಸ್ ಬ್ರದರ್ಸ್. pp. 16, 30 and 46. {{ISBN|978-0-237-53195-9}}.</ref> ವಿಜ್ಞಾನ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆ (DSIT) UK ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ, ಅನೇಕವು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದೊಂದಿಗೆ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ವಿಜ್ಞಾನ ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿವೆ.<ref>Castells, M.; Hall, P.; Hall, P.G. (2004). ''ಟೆಕ್ನೋಪೋಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್: ದಿ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಟ್ವೆಂಟಿ-ಫಸ್ಟ್-ಸೆಂಚುರಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸಸ್''. ಲಂಡನ್: ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್. pp. 98–100. {{ISBN|978-0-415-10015-1}}.</ref> 2022 ರಲ್ಲಿ, UK ವಿಶ್ವದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳ 6.0 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ 8.8 ಪ್ರತಿಶತ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು <abbr>G7</abbr> ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್, ಚೀನಾ, ಭಾರತ, ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. UK ಈ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಫೀಲ್ಡ್-ವೇಯ್ಟೆಡ್ ಸಿಟೇಶನ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ಗಾಗಿ 1 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=International comparison of the UK research base, 2025 |url=https://www.gov.uk/government/publications/international-comparison-of-the-uk-research-base-2025/international-comparison-of-the-uk-research-base-2025 |access-date=2025-12-07 |website=GOV.UK |language=en}}</ref> UK ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು, ''ನೇಚರ್'', ''ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಜರ್ನಲ್'' ಮತ್ತು ''ದಿ ಲ್ಯಾನ್ಸೆಟ್'' ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite journal |last=McCook, Alison |year=2006 |title=Is peer review broken? |url=http://gaia.pge.utexas.edu/Good/Materials/scientist_02_28_2006.htm |journal=The Scientist |volume=20 |issue=2 |page=26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816230933/http://gaia.pge.utexas.edu/Good/Materials/scientist_02_28_2006.htm |archive-date=16 August 2011 |access-date=22 June 2011}}</ref> 2024 ರ ವೇಳೆಗೆ UK ಟೆಕ್ ವಲಯವು US$1.2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿತು, ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ವಲಯಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |last=Greenberg |first=Elizabeth |date=2025-01-14 |title=UK Innovation Economy Worth a Combined $1.2 trillion |url=https://www.digit.fyi/uk-innovation-economy-worth-a-combined-1-2-trillion/ |access-date=2026-05-26 |publisher=Digit News |language=en |quote=ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ $1.2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ, UK ನಾವೀನ್ಯತೆ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.}}</ref> ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಅನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ಥಾಪಕರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ನಂಬರ್ ಒನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=UK tech sector retains #1 spot in Europe and #3 in world as sector resilience brings continued growth |date=21 December 2022 |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-tech-sector-retains-1-spot-in-europe-and-3-in-world-as-sector-resilience-brings-continued-growth |website=gov.uk |access-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527173044/https://www.gov.uk/government/news/uk-tech-sector-retains-1-spot-in-europe-and-3-in-world-as-sector-resilience-brings-continued-growth |archive-date=27 May 2025}}</ref> UK ನ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಉದ್ಯಮವು ಮೌಲ್ಯದ ಮೂಲಕ ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |date=11 June 2024 |title=UK AI sector most valuable in Europe, new report reveals |url=https://www.holyrood.com/news/view,uk-ai-sector-most-valuable-in-europe-new-report-reveals |access-date=20 July 2025 |website=Holyrood |language=en}}</ref> ಮತ್ತು 2026 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶವು ಐದನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=Which countries are leading in AI? {{!}} Stanford HAI |url=https://hai.stanford.edu/ai-index/global-vibrancy-tool |access-date=2026-05-09 |website=hai.stanford.edu |language=en}}</ref> UK 2025 ರ ಜಾಗತಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ 6 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/united-kingdom |access-date=16 October 2025 |website=WIPO}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html |title=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads |last2=Lanvin |first2=Bruno |publisher=[[World Intellectual Property Organization]] |year=2025 |isbn=978-92-805-3797-0 |page=19 |language=en |doi=10.34667/tind.58864 |access-date=17 October 2025}}</ref> === ಸಾರಿಗೆ === [[File:An LNER Azuma train on the East Coast Railway Line, geograph 6275180 by Walter Baxter.jpg|thumb|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ನಾರ್ಥಂಬರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗ ರೈಲು]] [[File:London City Airport Sunset.jpg|thumb|ಲಂಡನ್ ಸಿಟಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಏರುವ ವಿಮಾನ. ಲಂಡನ್ನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಇದನ್ನು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.]] UK ನಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಸಂಚಾರವು ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ದೂರ ಮತ್ತು ವೇಗವನ್ನು ಮೈಲುಗಳು, ಗಜಗಳು ಮತ್ತು ಮೈಲುಗಳು ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ (mph) ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. UK ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ವಾಹನಗಳು ವಾಹನದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಚಕ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ತ್ರಿಜ್ಯಾಕಾರದ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವು {{Convert|29145|mi|km}} ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು, {{Convert|2173|mi|km}} ಮೋಟಾರ್ವೇಗಳು ಮತ್ತು {{Convert|213750|mi|km}} ಪಕ್ಕಾ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="factbook" /> ಲಂಡನ್ ಅನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ M25, ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ಬೈಪಾಸ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Moran |first=Joe |url=https://archive.org/details/readingeveryday00mora |title=Reading the Everyday |date=16 November 2005 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-37216-4 |page=[https://archive.org/details/readingeveryday00mora/page/n107 95] |url-access=limited}}</ref> 2024 ರಲ್ಲಿ UK ನಲ್ಲಿ 41.7 ಮಿಲಿಯನ್ ನೋಂದಾಯಿತ ವಾಹನಗಳಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |title=General facts and figures about roads and road use |url=https://www.racfoundation.org/motoring-faqs/mobility |access-date=31 May 2025 |archive-date=18 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518191035/https://www.racfoundation.org/motoring-faqs/mobility}}</ref> UK {{Convert|10072|mi|0|abbr=out}} ವ್ಯಾಪಕವಾದ ರೈಲು ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೈಲು ಜಾಲವನ್ನು 1994 ಮತ್ತು 1997 ರ ನಡುವೆ ಖಾಸಗೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಲ್ಲಿ ವೇಗದ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೈಲ್ವೇಸ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ ರೈಲು ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಯೋಜಿತ ಸರ್ಕಾರಿ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. UK 2017 ರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರೈಲ್ವೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯ ತೀವ್ರತೆ, ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |last1=Sylvain Duranton |last2=Agnès Audier |last3=Joël Hazan |last4=Mads Peter Langhorn |last5=Vincent Gauche |date=18 April 2017 |title=The 2017 European Railway Performance Index |url=https://www.bcg.com/en-ch/publications/2017/transportation-travel-tourism-2017-european-railway-performance-index.aspx |publisher=Boston Consulting Group |access-date=4 February 2019 |archive-date=31 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531104458/https://www.bcg.com/en-ch/publications/2017/transportation-travel-tourism-2017-european-railway-performance-index.aspx |url-status=live}}</ref> ಒಂದು ರೈಲು ನೇರವಾಗಿ ಲಂಡನ್ನಿಂದ ಪ್ಯಾರಿಸ್ಗೆ ಓಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=London to Paris Trains |url=https://www.eurostar.com/uk-en/train/london-to-paris |access-date=11 May 2024 |publisher=Eurostar |archive-url=https://web.archive.org/web/20240511114452/https://www.eurostar.com/uk-en/train/london-to-paris |archive-date=11 May 2024}}</ref> ಇದನ್ನು ಯುರೋಸ್ಟಾರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಾನಲ್ ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ. 23.5 ಮೈಲುಗಳ ಉದ್ದದಲ್ಲಿ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ಸಮುದ್ರತಳದ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Channel Tunnel, Tunnel, Europe |url=https://www.britannica.com/topic/Channel-Tunnel |access-date=11 May 2024 |publisher=Britannica |date=10 May 2024}}</ref> ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಫ್ರಾನ್ಸ್ಗೆ ಕಾರು ಸೇವೆಯೂ ಇದೆ, ಇದನ್ನು ಲೆಶಟಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಲಂಡನ್ ನಡುವೆ ಓಡುವ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವಾದ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಮಾರ್ಗವನ್ನು 2016 ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ II ರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 2022 ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=2 January 2012 |title=Crossrail's giant tunnelling machines unveiled |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/av/uk-16289051 |access-date=20 June 2018 |archive-date=10 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410034914/http://www.bbc.co.uk/news/uk-16289051 |url-status=live}}; {{Cite news |last=Leftly |first=Mark |date=29 August 2010 |title=Crossrail delayed to save £1bn |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/crossrail-delayed-to-save-1631bn-2064629.html |access-date=22 August 2017 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116062835/https://www.independent.co.uk/news/business/news/crossrail-delayed-to-save-1631bn-2064629.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Crossrail to become the Elizabeth line in honour of Her Majesty the Queen |url=https://tfl.gov.uk/info-for/media/press-releases/2016/february/crossrail-to-become-the-elizabeth-line-in-honour-of-her-majesty-the-queen |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225110413/https://tfl.gov.uk/info-for/media/press-releases/2016/february/crossrail-to-become-the-elizabeth-line-in-honour-of-her-majesty-the-queen |archive-date=25 February 2023 |website=Transport for London}}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಯೆಂದರೆ ಹೈ ಸ್ಪೀಡ್ 2 (HS2), 2019 ರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು. ಇದು ಲಂಡನ್ ಅನ್ನು ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಗಂಟೆಗೆ 225 ಮೈಲುಗಳ ವೇಗಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=What is HS2 |url=https://www.hs2.org.uk/what-is-hs2 |website=HS2 |access-date=22 June 2022 |archive-date=21 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220621190841/https://www.hs2.org.uk/what-is-hs2/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=HS2 Trains |url=https://www.hs2.org.uk/building-hs2/trains/ |website=HS2 |access-date=24 February 2023 |archive-date=24 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224183953/https://www.hs2.org.uk/building-hs2/trains/ |url-status=live}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ UK ನಲ್ಲಿ 4 ಶತಕೋಟಿ ಬಸ್ ಪ್ರಯಾಣಗಳಿದ್ದವು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 1.8 ಶತಕೋಟಿ ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Transport Statistics Great Britain: 2023 Domestic Travel |date=19 December 2024 |url=https://www.gov.uk/government/statistics/transport-statistics-great-britain-2024/transport-statistics-great-britain-2023-domestic-travel |website=gov.uk |access-date=14 March 2025}}</ref> ಕೆಂಪು ಡಬಲ್-ಡೆಕ್ಕರ್ ಬಸ್ ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಐಕಾನ್ ಆಗಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Our Collection |url=http://www.icons.org.uk/theicons/index.html |access-date=16 August 2014 |publisher=icons.org.uk}}</ref> ಲಂಡನ್ ಬಸ್ ಜಾಲವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿ ವಾರದ ದಿನದಂದು 6,800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿಗದಿತ ಸೇವೆಗಳು ಸುಮಾರು 6 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು 700 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.tfl.gov.uk/corporate/modesoftransport/1548.aspx ಲಂಡನ್ ಬಸ್ಗಳು], ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಫಾರ್ ಲಂಡನ್. 10 ಮೇ 2007 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 2024 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಸುಮಾರು 292.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದವು.<ref name="caastats">{{Cite web |title=Size of Reporting Airports 2024 |url=https://www.caa.co.uk/Documents/Download/11910/4d230d1f-dab6-4c1a-992a-431b9cca89a2/16918 |access-date=17 January 2025 |publisher=Civil Aviation Authority}}</ref> ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಲಂಡನ್ ಹೀಥ್ರೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (83.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು), ಗ್ಯಾಟ್ವಿಕ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (43.2 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು) ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (30.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು).<ref name="caastats" /> ಲಂಡನ್ ಹೀಥ್ರೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ರಾಜಧಾನಿಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{Convert|15|mi|km|}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ-ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಯಾವುದೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ;<ref>{{Cite news |date=25 June 2008 |title=Heathrow 'needs a third runway' |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7472432.stm |access-date=17 October 2008}}; {{Cite press release |title=Statistics: Top 30 World airports |date=July 2008 |publisher=Airports Council International |url=http://www.aci.aero/aci/aci/file/Press%20Releases/2008/TOP30_International%20Passengers_2007.pdf |access-date=15 October 2008}}</ref> ಇದು UK ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಕ್ಯಾರಿಯರ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಏರ್ವೇಸ್, ಹಾಗೆಯೇ ವರ್ಜಿನ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಗೆ ಹಬ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=29 October 2008 |title=BMI being taken over by Lufthansa |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7697261.stm |access-date=23 December 2009}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ, 18.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 18.1 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Transport Statistics Great Britain: 2023 International Travel |date=19 December 2024 |url=https://www.gov.uk/government/statistics/transport-statistics-great-britain-2024/transport-statistics-great-britain-2023-international-travel |website=gov.uk |access-date=4 March 2025}}</ref> === ಶಕ್ತಿ === 2021 ರಲ್ಲಿ UK ವಿಶ್ವದ 14 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು 22 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದಕ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="United Kingdom Energy Profile">{{Cite web |title=United Kingdom Energy Profile |url=https://www.eia.gov/international/overview/country/GBR |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228165225/https://www.eia.gov/international/overview/country/GBR |archive-date=28 February 2023 |access-date=28 February 2023 |publisher=U.S. Energy Information Administration}}</ref> ಇದು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಇಂಧನ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ - [[BP]] ಮತ್ತು ಶೆಲ್.<ref>{{Cite news |last=Mason |first=Rowena |date=24 October 2009 |title=Let the battle begin over black gold |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/energy/6424030/Let-the-battle-begin-over-black-gold.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=26 November 2010 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/energy/6424030/Let-the-battle-begin-over-black-gold.html |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}; {{Cite news |last=Heath |first=Michael |date=26 November 2010 |title=RBA Says Currency Containing Prices, Rate Level 'Appropriate' in Near Term |work=Bloomberg |location=New York |url=https://www.bloomberg.com/news/2010-11-25/rba-s-stevens-says-inflation-unlikely-to-fall-much-further.html |access-date=26 November 2010}}</ref> [[File:Ardrossan's fan club. - panoramio.jpg|thumb|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಅರ್ಡ್ರೋಸನ್ ಮೇಲೆ ಗಾಳಿ ಟರ್ಬೈನ್ಗಳು. UK ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=13 September 2023 |title='Success story': Which European countries are leading the way on wind? |url=https://www.euronews.com/green/2023/09/13/winds-of-change-which-european-countries-are-generating-the-most-energy-from-wind |access-date=15 August 2025 |website=[[Euronews]] |language=en}}</ref>]] ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೂಲಗಳು 2024 ರಲ್ಲಿ UK ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ವಿದ್ಯುತ್ನ 51 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು. ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿಯು 2024 ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದು, UK ನ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ನ 30 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ.<ref name="2024 Energy">{{Cite report |title=Britain's Electricity Explained: 2024 Review |url=https://www.neso.energy/news/britains-electricity-explained-2024-review |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126085830/https://www.neso.energy/news/britains-electricity-explained-2024-review |archive-date=26 January 2025 |access-date=26 January 2025 |publisher=NESO}}</ref> UK ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕರಾವಳಿ ಗಾಳಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite report |date=14 June 2021 |title=Wind energy in the UK: June 2021 |work=UK Government |url=https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/articles/windenergyintheuk/june2021 |access-date=8 May 2023}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ UK ಒಂಬತ್ತು ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, UK ನ ವಿದ್ಯುತ್ನ ಸುಮಾರು 15 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="coal-ref">{{Cite web |title=Nuclear Power in the United Kingdom |url=https://world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-t-z/united-kingdom.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228175735/https://world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-t-z/united-kingdom.aspx |archive-date=28 February 2023 |access-date=28 February 2023 |publisher=World Nuclear Association}}</ref> ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಷ್ಟು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=April 2013 |title=Nuclear Power in the United Kingdom |url=http://www.world-nuclear.org/info/inf84.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130214061431/http://www.world-nuclear.org/info/inf84.html |archive-date=14 February 2013 |access-date=9 April 2013 |publisher=World Nuclear Association}}</ref><ref>{{Cite news |title=Nuclear energy: What you need to know |url=https://www.gov.uk/government/news/nuclear-energy-what-you-need-to-know |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228181113/https://www.gov.uk/government/news/nuclear-energy-what-you-need-to-know |archive-date=28 February 2023 |access-date=28 February 2023 |publisher=UK Government}}</ref> 1990 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು UK ನ ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸುಮಾರು 25 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಹಳೆಯ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ ಇದು ಕ್ರಮೇಣ ಕುಸಿಯಿತು. UK ಸರ್ಕಾರವು ಸಣ್ಣ ಮಾಡ್ಯುಲರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ, ಅವು ಪರಮಾಣು ವಿದಳನದ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಮ್ಮಿಳನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳ ಕಡೆಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು 2023 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮಿಳನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಲು ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು, "2040 ರ ವೇಳೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಗ್ರಿಡ್-ಸಿದ್ಧ ಸಮ್ಮಿಳನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್" ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=UKAEA implementing the UK's fusion energy strategy |work=Open Access Government |date=7 March 2024 |url=https://www.openaccessgovernment.org/ukaea-implementing-the-uks-fusion-energy-strategy/174384/ |access-date=27 May 2024 |last1=Belderbos |first1=Harriet}};{{Cite magazine |title=UK nuclear fusion reactor sets new world record for energy output |url=https://www.newscientist.com/article/2415909-uk-nuclear-fusion-reactor-sets-new-world-record-for-energy-output/ |magazine=New Scientist |access-date=27 May 2024}}</ref> 2023 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜಿಸಲಾದ 1.1 ಬಿಲಿಯನ್ ತೈಲ ಸಮಾನ ಬ್ಯಾರೆಲ್ಗಳು "ಸಾಬೀತಾದ" ಮತ್ತು "ಸಂಭವನೀಯ" ಅನಿಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಮತ್ತು 2.3 ಬಿಲಿಯನ್ boe "ಸಾಬೀತಾದ" ಮತ್ತು "ಸಂಭವನೀಯ" ತೈಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿವೆ, ಇದು ಇಂಧನ ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಆಮದುಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite report |title=UK Oil and Gas Reserves and Resources |url=https://www.nstauthority.co.uk/media/vtjkyqnf/uk-reserves-and-resources-report-as-at-end-2023.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250113172052/https://www.nstauthority.co.uk/media/vtjkyqnf/uk-reserves-and-resources-report-as-at-end-2023.pdf |archive-date=13 January 2025 |access-date=1 February 2025 |publisher=North Sea Transition Authority}}</ref> UK ನ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ನಿಯಂತ್ರಕ ಪ್ರಕಾರ UK ಅನಿಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ದ್ರವೀಕೃತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲಕ್ಕಿಂತ (LNG) ಸರಿಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=North Sea oil and gas claims fact-checked |work=BBC |date=22 January 2024 |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-67945281 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201182137/https://www.bbc.com/news/science-environment-67945281 |archive-date=1 February 2025 |access-date=1 February 2025}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು, ಇದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು UK ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೂಲವಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="2024 Energy" /> UK ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪೂರೈಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಶೇಲ್ ಅನಿಲಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಫ್ರಾಕಿಂಗ್ (ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್ ಒಡೆಯುವಿಕೆ) ಅನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite news |title=UK's last fracking wells to be filled with cement despite dwindling gas stocks |date=29 January 2025 |url=https://www.cityam.com/uks-last-fracking-wells-to-be-filled-with-cement-despite-dwindling-gas-stocks/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201182917/https://www.cityam.com/uks-last-fracking-wells-to-be-filled-with-cement-despite-dwindling-gas-stocks/ |archive-date=1 February 2025 |access-date=1 February 2025 |work=City AM}}</ref> === ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ === UK ನಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿತ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿದೆ. 2022 ರಲ್ಲಿ 96 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮನೆಗಳು ಒಳಚರಂಡಿ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/69582/pb6655-uk-sewage-treatment-020424.pdf |title=Sewage Treatment in the UK |publisher=DEFRA |website=assets.publishing.service.gov.uk |date=March 2022 |page=3 |id=PB 6655 |access-date=8 April 2023}}</ref> ಪರಿಸರ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಕಾರ, UK ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀರು ಸರಬರಾಜಿಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು ನೀರು ಸೆಳೆಯುವಿಕೆಯು 2007 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ 16,406 ಮೆಗಾಲೀಟರ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=Environment Agency |url=http://www.environment-agency.gov.uk/research/library/data/112185.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20091125040346/http://www.environment-agency.gov.uk/research/library/data/112185.aspx |archive-date=25 November 2009}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು 10 ಖಾಸಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೀರು ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು 13 ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಖಾಸಗಿ "ನೀರು ಮಾತ್ರ" ಕಂಪನಿಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ಸದರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪನಿಯಾದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಾಟರ್ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಘಟಕವಾದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಾಟರ್ ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://www.niwater.com/about |access-date=29 August 2020 |publisher=niwater.com}}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == [[File:Elderly British Couple.jpg|thumb|261x261px|ವಯಸ್ಸಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದಂಪತಿಗಳು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 24% ಜನರು 60 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=2023-03-31 |title=Age groups |url=https://www.ethnicity-facts-figures.service.gov.uk/uk-population-by-ethnicity/demographics/age-groups/latest/#main-facts-and-figures |access-date=2026-08-16 |website=www.ethnicity-facts-figures.service.gov.uk |language=en}}</ref>]] 2021 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಗಳು ಯೋಜಿಸಿದಂತೆ ನಡೆದರೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು COVID-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದಿಂದಾಗಿ 2022 ರವರೆಗೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿಯು UK ಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 21 ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರ ಜೋಡಿಸಲಾದ ದಿನಾಂಕದೊಂದಿಗೆ UK ನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ್ದರೆ 66,912,637 ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ.<ref name=Ethnicity2021/> UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 22 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. 2012 ಮತ್ತು 2013 ರಲ್ಲಿ ಜನನಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವು, ಆದರೆ 2014 ಮತ್ತು 2015 ರಲ್ಲಿ ನಿವ್ವಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಲಸೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.<ref name="pop2015">{{Cite web |date=23 June 2016 |title=Population Estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland, Mid-2015 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest |publisher=Office for National Statistics}}</ref> 2001 ಮತ್ತು 2011 ರ ನಡುವೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ 0.7 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="2011census">{{Cite web |date=21 December 2022 |title=Population estimates for the UK, England, Wales, Scotland and Northern Ireland: mid-2021 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/mid2021 |access-date=16 April 2025 |publisher=Office for National Statistics}}</ref> 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯು ಕಳೆದ 100 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, 0–14 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು 31 ರಿಂದ 18 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು 65 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನರ ಪ್ರಮಾಣವು 5 ರಿಂದ 16 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref name="2011census" /> 2018 ರಲ್ಲಿ UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸು 41.7 ವರ್ಷಗಳು.<ref name="factbook" /> 2021 ರ ಜನಗಣತಿಯು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 5.48 ಮಿಲಿಯನ್, ವೇಲ್ಸ್ನದು 3.1 ಮಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನದು 1.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.<ref name="2011census" /> <!-- Self-maintaining population table --> {{UK population table}} 2021 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 56 ಮಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು, ಇದು UK ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು 84 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="2011census" /> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ-ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, 2021 ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗೆ 434 ಜನರು,<ref name="2011census" /> ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸಾಂದ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ,<ref>{{Cite news |date=2012-05-10 |title=United Kingdom country profile |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18023389 |access-date=2026-07-24 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=United Kingdom - Country Profile {{!}} OpenFactBook World Factbook |url=https://openfactbook.org/countries/united-kingdom/ |access-date=2026-07-24 |website=openfactbook.org |language=en}}</ref> ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ.<ref>{{Cite news |last=Khan |first=Urmee |date=16 September 2008 |title=England is most crowded country in Europe |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/2967374/England-is-most-crowded-country-in-Europe.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918221002/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/2967374/England-is-most-crowded-country-in-Europe.html |archive-date=18 September 2008 |access-date=5 September 2009 |work=The Telegraph |location=London}}</ref> ಲಂಡನ್ನ ವಿಶಾಲವಾದ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, 2024 ರಲ್ಲಿ 14.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Major Agglomerations |url=http://citypopulation.de/en/world/agglomerations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004094531/https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ |archive-date=4 October 2023 |access-date=16 October 2023}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ({{UK subdivision statistics year}})<ref name="ONS mid-year pop est" /> |- ! Rowspan=2 | ಪ್ರದೇಶ ! Colspan=2 | ಭೂ ಪ್ರದೇಶ ! Colspan=2 | ಜನಸಂಖ್ಯೆ ! Rowspan=2 | ಸಾಂದ್ರತೆ<br />(/km²) |- ! (km²) ! (%) ! ಜನರು ! (%) |- | style="text-align:left;" | ಈಶಾನ್ಯ | 8,581 | 6% | 2,683,040 | 5% | 313 |- | style="text-align:left;" | ವಾಯುವ್ಯ | 14,108 | 11% | 7,516,113 | 13% | 533 |- | style="text-align:left;" | ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಮತ್ತು ಹಂಬರ್ | 15,404 | 12% | 5,541,262 | 10% | 360 |- | style="text-align:left;" | ಪೂರ್ವ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ | 15,624 | 12% | 4,934,939 | 9% | 316 |- | style="text-align:left;" | ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ | 12,998 | 10% | 6,021,653 | 11% | 463 |- | style="text-align:left;" | ಪೂರ್ವ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | 19,116 | 15% | 6,398,497 | 11% | 335 |- | style="text-align:left;" | ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ | 1,572 | 1% | 8,866,180 | 15% | 5,640 |- | style="text-align:left;" | ಆಗ್ನೇಯ | 19,072 | 15% | 9,379,833 | 16% | 492 |- | style="text-align:left;" | ನೈಋತ್ಯ | 23,836 | 18% | 5,764,881 | 10% | 242 |- ! style="text-align:left;" | ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ! style="text-align:right;" | 130,310 ! style="text-align:right;" | 100% ! style="text-align:right;" | 57,106,398 ! style="text-align:right;" | 100% ! style="text-align:right;" | 438 |} 2021 ರಲ್ಲಿ UK ಯಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು ಫಲವತ್ತತೆ ದರವು ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 1.53 ಮಕ್ಕಳು,<ref>{{Cite web |title=Vital statistics: population and health reference tables |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/vitalstatisticspopulationandhealthreferencetables |access-date=6 March 2018 |website=Office for National Statistics}}</ref> ಇದು 1964 ರಲ್ಲಿ ಶಿಶು ಉತ್ಕರ್ಷದ ಉತ್ತುಂಗದ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 2.95 ಮಕ್ಕಳಿಗಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite news |last=Boseley |first=Sarah |date=14 July 2008 |title=The question: What's behind the baby boom? |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/jul/14/familyandrelationships.women |access-date=28 August 2009 |work=The Guardian |location=London |page=3}}</ref> ಅಥವಾ 1815 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 6.02 ಮಕ್ಕಳ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ<ref>{{Citation |last=Roser |first=Max |title=Total Fertility Rate around the world over the last centuries |date=2014 |work=[[Our World in Data]], [[Gapminder Foundation]] |url=https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=GBR |access-date=10 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190705121623/https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=GBR |archive-date=5 July 2019}}</ref> ಮತ್ತು ಬದಲಿ ದರ 2.1 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. 2011 ರಲ್ಲಿ, UK ಯಲ್ಲಿ 47.3 ಪ್ರತಿಶತ ಜನನಗಳು ಅವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದವು.<ref>[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&plugin=0&language=en&pcode=tps00018 ಟೇಬಲ್ಸ್, ಗ್ರಾಫ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾಪ್ಸ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ (TGM) ಟೇಬಲ್]. ಯುರೋಸ್ಟಾಟ್ (26 ಫೆಬ್ರವರಿ 2013). 12 ಜುಲೈ 2013 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿಯು 2015 ರಲ್ಲಿ 16 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, 1.7 ಪ್ರತಿಶತವು ಸಲಿಂಗ, ಲೆಸ್ಬಿಯನ್ ಅಥವಾ ದ್ವಿಲಿಂಗಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ (2.0 ಪ್ರತಿಶತ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1.5 ಪ್ರತಿಶತ ಮಹಿಳೆಯರು); 4.5 ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರು "ಇತರೆ", "ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |date=5 October 2016 |title=Sexual identity, UK: 2015 – Experimental Official Statistics on sexual identity in the UK in 2015 by region, sex, age, marital status, ethnicity and NS-SEC |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/sexuality/bulletins/sexualidentityuk/2015 |access-date=19 January 2017 |publisher=[[Office for National Statistics]]}}</ref> UK ನಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2001 ಮತ್ತು 2008 ರ ನಡುವಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ 65,000 ರಿಂದ 300,000 ರ ನಡುವೆ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Research report 27: Trans research review |url=http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706020643/http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review |archive-date=6 July 2015 |access-date=26 November 2021 |website=equalityhumanrights.com |page=v}}</ref> {{Largest Urban Areas of the United Kingdom}} === ಜನಾಂಗೀಯತೆ === ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನರು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಬಂದವರು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು: ಸೆಲ್ಟ್ಸ್, ರೋಮನ್ನರು, ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ಗಳು, ನಾರ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ಮನ್ನರು. ವೆಲ್ಶ್ ಜನರು UK ಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಆಗಿರಬಹುದು.<ref>{{Cite news |date=19 June 2012 |title=Welsh people could be most ancient in UK, DNA suggests |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-18489735 |access-date=28 April 2013 |work=BBC News}}</ref> UK ಗೆ ಅಶ್ವೇತ ವಲಸೆಯ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ, ಲಿವರ್ಪೂಲ್ 1730 ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಪ್ಪು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref>{{Cite book |last=Winder |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=7ORcaQIgdcEC&q=combed&pg=PT94 |title=Bloody Foreigners: The Story of Immigration to Britain |date=2010 |publisher=Little, Brown Book |isbn=978-0-7481-2396-4}}; {{Cite book |last=Costello |first=Ray |title=Black Liverpool: The Early History of Britain's Oldest Black Community 1730–1918 |date=2001 |publisher=Picton Press |isbn=978-1-873245-07-1 |location=Liverpool}}</ref> ಇದು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಯುರೋಪ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚೀನೀ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Culture and Ethnicity Differences in Liverpool&nbsp;– Chinese Community |url=http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConWebDoc.1369 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090724204513/http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConWebDoc.1369 |archive-date=24 July 2009 |access-date=9 March 2015 |publisher=Chambré Hardman Trust}}</ref> 2021 ರಲ್ಲಿ, UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 83.1 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಬಿಳಿಯರು, 8.6 ಪ್ರತಿಶತ ಏಷ್ಯನ್ ಅಥವಾ ಏಷ್ಯನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್, 3.7 ಪ್ರತಿಶತ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬ್ರಿಟಿಷ್, 2.7 ಪ್ರತಿಶತ ಮಿಶ್ರ ಜನಾಂಗೀಯತೆ, ಮತ್ತು 2.0 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರೆ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=Ethnicity2021/> ಜನಾಂಗೀಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು UK ಯಾದ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. 2021 ರಲ್ಲಿ, ಲಂಡನ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 46.2 ಪ್ರತಿಶತವು ಅಶ್ವೇತ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಂದ ಬಂದವರು,<ref name=Regionaldiversity>{{cite news|url=https://www.ethnicity-facts-figures.service.gov.uk/uk-population-by-ethnicity/national-and-regional-populations/regional-ethnic-diversity/latest/|title=Regional ethnic diversity|publisher=Office for National Statistics|date=22 December 2022|access-date=28 March 2026}}</ref> ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ನೈಋತ್ಯ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ, ವೇಲ್ಸ್,<ref name=Regionaldiversity/> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್<ref>{{cite news|url=https://www.scotlandscensus.gov.uk/census-results/at-a-glance/ethnicity/|title=Ethnicity|publisher=National Records of Scotland|date=4 February 2025|access-date=28 March 2026}}</ref> ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ<ref>{{cite web|url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b01.xlsx|title=MS-B01: Ethnic group|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|date=30 November 2023|access-date=28 March 2026}}</ref> 10 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. === ಭಾಷೆ === ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ''ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೊ'' ಅಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=English language&nbsp;– Government, citizens and rights |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519 |archive-date=15 October 2012 |access-date=23 August 2011 |website=[[Directgov]]}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Mac Sithigh |first=Daithí |date=17 May 2018 |title=Official status of languages in the UK and Ireland |url=https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/141540053/Status_OA_Feb_2018.pdf |journal=Common Law World Review |publisher=Queen's University, Belfast |volume=47 |issue=1 |pages=77–102 |doi=10.1177/1473779518773642 |s2cid=219987922}}</ref> UK ಭಾಷೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, UK ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳು, ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು.<ref>ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ {{Cite web |title=British Council &#124; the UK's international culture and education organisation |url=https://www.britishcouncil.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201181104/https://www.britishcouncil.org/ |archive-date=1 February 2023 |access-date=5 December 2018}} (last checked 6 February 2023)</ref><ref>{{Cite web |title=About BBC Learning English |url=https://www.bbc.com/learningenglish/english/hygiene |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204204233/https://www.bbc.com/learningenglish/english/hygiene |archive-date=4 February 2023 |access-date=9 February 2023 |website=BBC}}</ref> UK ನಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗಮನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ರಿಸೀವ್ಡ್ ಪ್ರನನ್ಸಿಯೇಶನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಭಾಷಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=British English Pronunciations |url=https://www.oed.com/information/understanding-entries/pronunciation/british-english-pronunciations/?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250605075115/https://www.oed.com/information/understanding-entries/pronunciation/british-english-pronunciations/?tl=true |archive-date=5 June 2025 |access-date=5 June 2025 |website=OED}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ವೆಲ್ಶ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರಿಶ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್. ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಬ್ರಮ್ಮಿ, ಕಾಕ್ನಿ, ಜಾರ್ಡಿ, ಮ್ಯಾಂಕ್ಯೂನಿಯನ್, ಸ್ಕೌಸ್, ವೆಸ್ಟ್ ಕಂಟ್ರಿ, ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಮತ್ತು MLE (ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲಂಡನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=10 British dialects you need to know |url=https://www.ef.com/wwen/blog/language/british-dialects-you-need-to-know/ |website=EF |access-date=5 June 2025}}</ref> [[File:Bilingual welcome sign Newry.jpg|thumb|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ನ್ಯೂರಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಿಭಾಷಾ ಫಲಕ (ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್)]]ಮೂರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು UK ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ: ವೆಲ್ಶ್, ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್. 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ನಿಲುಗಡೆಗೊಂಡ ಕಾರ್ನಿಶ್ ಅನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಣ್ಣ ಗುಂಪಿನ ಎರಡನೇ ಭಾಷಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite book |last1=Track |first1=Robert Lawrence |url=https://books.google.com/books?id=oLx9AgAAQBAJ&q=%E2%80%9Cthese+people+speak+the+dead+language+as+a+second+language%E2%80%9D&pg=PA63 |title=Language and Linguistics: The Key Concepts |last2=Stockwell, Peter |date=2007 |isbn=978-0-415-41358-9 |page=63 |publisher=Routledge |access-date=4 August 2019}}; {{Cite web |title=Framework Convention for the Protection of National Minorities, Strasbourg, 1.II.1995 |url=http://conventions.coe.int/Treaty/en/Treaties/Html/157.htm |access-date=9 March 2015 |publisher=Council of Europe |archive-date=22 February 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050222193410/http://conventions.coe.int/Treaty/EN/treaties/Html/157.htm |url-status=dead}}; {{Cite web |title=European Charter for Regional or Minority Languages, Strasbourg, 5.XI.1992 |url=http://conventions.coe.int/treaty/en/Treaties/Html/148.htm |access-date=9 March 2015 |publisher=Council of Europe |archive-date=26 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226052008/http://conventions.coe.int/Treaty/EN/Treaties/HTML/148.htm |url-status=dead}}</ref><ref name="reglang" /> 2021 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ವೆಲ್ಶ್ ಮಾತನಾಡುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 538,300 (17.8 ಪ್ರತಿಶತ) ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=6 December 2022 |title=Welsh language in Wales (Census 2021) |url=https://gov.wales/welsh-language-wales-census-2021-html |access-date=6 December 2022 |website=gov.wales}}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಸುಮಾರು 200,000 ವೆಲ್ಶ್ ಭಾಷಿಕರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Wynn Thomas |first=Peter |date=March 2007 |title=Welsh today |url=https://www.bbc.co.uk/voices/multilingual/welsh.shtml |access-date=5 July 2011 |website=Voices |publisher=BBC}}</ref> 2021 ರ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 12.4 ಪ್ರತಿಶತ ಜನರು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಐರಿಶ್ ಭಾಷಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು 10.4 ಪ್ರತಿಶತವು ಅಲ್ಸ್ಟರ್-ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Census 2021: Main statistics for Northern Ireland |url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-language.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240210110853/https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-language.pdf |archive-date=10 February 2024 |access-date=10 February 2024}}</ref> 2001 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ 92,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 2 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು, ಸ್ವಲ್ಪ ಗೇಲಿಕ್ ಭಾಷಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಇವರಲ್ಲಿ 72 ಪ್ರತಿಶತ ಔಟರ್ ಹೆಬ್ರಿಡೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Scotland's Census 2001&nbsp;– Gaelic Report |url=http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522110328/http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html |archive-date=22 May 2013 |access-date=28 April 2013 |publisher=General Register Office for Scotland}}</ref> ವೆಲ್ಶ್ ಅಥವಾ ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್ ಕಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=12 February 2009 |title=Local UK languages 'taking off' |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7885493.stm |work=BBC News}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಸ್, ಆರಂಭಿಕ ಉತ್ತರ ಮಧ್ಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಿಂದ ಬಂದ ಭಾಷೆ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭೇದವಾದ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಸೀಮಿತ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬದ್ಧತೆಗಳಿಲ್ಲದೆ.<ref name="reglang" /><ref>{{Cite web |title=Language Data&nbsp;– Scots |url=http://www.eurolang.net/index.php?option=com_content&task=view&id=2449&Itemid=52&lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20070623185445/http://eurolang.net/index.php?option=com_content&task=view&id=2449&Itemid=52&lang=en |archive-date=23 June 2007 |access-date=2 November 2008 |publisher=European Bureau for Lesser-Used Languages}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 2020 ರಂತೆ UK ನಲ್ಲಿ ಕಿವುಡ ಜನರು ಬಳಸುವ ಸಂಕೇತ ಭಾಷೆಯಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ (BSL) ನ ಸುಮಾರು 151,000 ಬಳಕೆದಾರರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Brown |first=Hannah |date=23 April 2020 |title='People are dying because of this': Calls for UK Gov to follow Scotland with sign language interpreter at Covid-19 briefing |url=https://www.scotsman.com/news/politics/people-are-dying-because-calls-uk-gov-follow-scotland-sign-language-interpreter-covid-19-briefing-2547989 |access-date=19 December 2021 |work=The Scotsman}}</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ, UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 95 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಏಕಭಾಷಿಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಿಕರು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="BBC languages">{{Cite web |title=Languages across Europe: United Kingdom |url=https://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/countries/uk.shtml |access-date=4 February 2013 |website=BBC}}</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ, 5 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ವಲಸೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ UK ಗೆ ತಂದ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="BBC languages" /> ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಭಾಷೆಗಳು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗುಂಪಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬಿ, ಉರ್ದು, ಬೆಂಗಾಲಿ, ಸಿಲ್ಹೆಟಿ, ಹಿಂದಿ, ಪಹಾರಿ-ಪೊತ್ವಾರಿ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>Carl Skutsch (2013). ''ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಮೈನಾರಿಟೀಸ್''. pp.1261. Routledge. 3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿತ್ತು, 546,000 ಭಾಷಿಕರೊಂದಿಗೆ.<ref>{{Cite news |last=Booth |first=Robert |date=30 January 2013 |title=Polish becomes England's second language |url=https://www.theguardian.com/uk/2013/jan/30/polish-becomes-englands-second-language |access-date=4 February 2012 |work=The Guardian |location=London}}</ref> 2019 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮುಕ್ಕಾಲು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಸ್ವಲ್ಪ ಅಥವಾ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite news |date=23 April 2019 |title=The teenagers who translate for their parents |url=https://www.bbc.co.uk/news/av/uk-47982494 |access-date=23 April 2019 |work=BBC News}}</ref> === ಧರ್ಮ === [[File:Westminster_Abbey_St_Peter.jpg|thumb|ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆ. ಇದು 1100 ರಿಂದ 40 ರಾಜರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ, 18 ರಾಜ ಸಮಾಧಿಗಳು, ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ 16 ರಾಜ ವಿವಾಹಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.]] ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮವು 1,400 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>Cannon, John, ed. (2nd edn., 2009). [https://books.google.com/books?id=TYnfhTq2M7EC&pg=PA144 ''ಎ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'']. ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 144. {{ISBN|978-0-19-955037-1}}.</ref> ಬಹುಪಾಲು ನಾಗರಿಕರು ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ನಿಯಮಿತ ಚರ್ಚ್ ಹಾಜರಾತಿಯು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದೆ,<ref>Field, Clive D. (November 2009). [http://www.brin.ac.uk/wp-content/uploads/2011/12/development-of-religious-statistics.pdf "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಿಲಿಜನ್ ಇನ್ ನಂಬರ್ಸ್"]. BRIN ಚರ್ಚಾ ಸರಣಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು, ಚರ್ಚಾ ಪ್ರಬಂಧ 001. 7 ಮಾರ್ಚ್ 2015 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಆದರೆ ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬದಲಾವಣೆಯು ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ಇತರ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ.<ref>Yilmaz, Ihsan (2005). [https://books.google.com/books?id=ryrD2YODzxUC&pg=PA291 ''ಮುಸ್ಲಿಂ ಲಾಸ್, ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ಮಾಡರ್ನ್ ನೇಷನ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್: ಡೈನಾಮಿಕ್ ಲೀಗಲ್ ಪ್ಲುರಲಿಸಂಸ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಟರ್ಕಿ, ಅಂಡ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ'']. ಆಲ್ಡರ್ಶಾಟ್: ಅಶ್ಗೇಟ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್. pp. 55–56. {{ISBN|978-0-7546-4389-0}}.</ref> ಇದು ಕೆಲವು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರಿಗೆ UK ಅನ್ನು ಬಹು-ನಂಬಿಕೆಯ,<ref>Brown, Callum G. (2006). [https://books.google.com/books?id=ryrD2YODzxUC&pg=PA291 ''ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ಟ್ವೆಂಟೀತ್-ಸೆಂಚುರಿ ಬ್ರಿಟನ್'']. ಹಾರ್ಲೋ: ಪಿಯರ್ಸನ್ ಎಜುಕೇಶನ್. ಪು. 291. {{ISBN|978-0-582-47289-1}}.</ref> ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷ,<ref>Norris, Pippa; Inglehart, Ronald (2004). [https://books.google.com/books?id=dto-P2YfWJIC&pg=PA84 ''ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಅಂಡ್ ಸೆಕ್ಯುಲರ್: ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ವೈಡ್'']. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 84. {{ISBN|978-0-521-83984-6}}.</ref> ಅಥವಾ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ನಂತರದ ಸಮಾಜ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>Fergusson, David (2004). [https://books.google.com/books?id=Owz4aBSEINgC&pg=PA94 ''ಚರ್ಚ್, ಸ್ಟೇಟ್ ಅಂಡ್ ಸಿವಿಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'']. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 94. {{ISBN|978-0-521-52959-4}}.</ref> 2021 ರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 46.2 ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರು ತಾವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು, ನಂತರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಇಸ್ಲಾಂ (6.5 ಪ್ರತಿಶತ), ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ (1.7 ಪ್ರತಿಶತ), ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ (0.9 ಪ್ರತಿಶತ), ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ (0.5 ಪ್ರತಿಶತ), ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ (0.5 ಪ್ರತಿಶತ), ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳು (0.6 ಪ್ರತಿಶತ). ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರಲ್ಲಿ, 37.2 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ತಾವು ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತಷ್ಟು 6.0 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ಐಚ್ಛಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/religion/bulletins/religionenglandandwales/census2021|title=Religion, England and Wales: Census 2021|publisher=Office for National Statistics|first=Michael|last=Roskams|date=29 November 2022|access-date=28 March 2026}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 42.3 ಪ್ರತಿಶತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, 37.7% ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, 1.3 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು, 17.4 ಪ್ರತಿಶತ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲದವರು ಮತ್ತು 1.6 ಪ್ರತಿಶತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b19.xlsx|title=MS-B19: Religion|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|date=30 November 2023}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ 2022 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 51.1 ಪ್ರತಿಶತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ, 20.4 ಪ್ರತಿಶತ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್, 13.3 ಪ್ರತಿಶತ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, 5.1 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, 2.2 ಪ್ರತಿಶತ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತ್ತು 0.6 ಪ್ರತಿಶತ ಹಿಂದೂ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ, 1.2 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು ಮತ್ತು 6.2 ಪ್ರತಿಶತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=https://www.scotlandscensus.gov.uk/2022-reports/scotland-s-census-2022-ethnic-group-national-identity-language-and-religion/|title=Scotland's Census 2022 - Ethnic group, national identity, language and religion|publisher=National Records of Scotland|date=21 May 2024|access-date=28 March 2026}}</ref> 2007 ರ ಟಿಯರ್ಫಂಡ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಚರ್ಚ್ಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=4 April 2007 |title=United Kingdom: New Report Finds Only One in 10 Attend Church |url=http://news.adventist.org/2007/04/uite-kigom-ew-report-fis-oly-oe-i-10-atte-church.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111213155625/http://news.adventist.org/2007/04/uite-kigom-ew-report-fis-oly-oe-i-10-atte-church.html |archive-date=13 December 2011 |access-date=9 March 2015 |website=News.adventist.org}}</ref> 2001 ಮತ್ತು 2011 ರ ಜನಗಣತಿಗಳ ನಡುವೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವರಲ್ಲಿ 12 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಇಳಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು, ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡುವ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವು ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪು ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿತ್ತು, ಮುಸ್ಲಿಮರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 5 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Philby |first=Charlotte |date=12 December 2012 |title=Less religious and more ethnically diverse: Census reveals a picture of Britain today |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/less-religious-and-more-ethnically-diverse-census-reveals-a-picture-of-britain-today-8406506.html |work=Independent |location=London}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2004 |title=The History of the Church of England |url=http://www.cofe.anglican.org/about/history/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100221212004/http://www.cofe.anglican.org/about/history |archive-date=21 February 2010 |access-date=23 November 2008 |website=The Church of England}}</ref> ಇದು UK ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನು ಅದರ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite web |title=Queen and Church of England |url=http://www.royalinsight.gov.uk/output/Page4708.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20061008203611/http://www.royalinsight.gov.uk/output/Page4708.asp |archive-date=8 October 2006 |access-date=5 June 2010 |publisher=British Monarchy Media Centre}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದು, ಅವನ ಅಥವಾ ಅವಳ ಪ್ರವೇಶದ ಮೇಲೆ "ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು" ಪ್ರಮಾಣವಚನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Queen and the Church |url=http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandChurch/History.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605025533/http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandChurch/History.aspx |archive-date=5 June 2011 |publisher=The British Monarchy (Official Website)}}</ref><ref name="reglang" /><ref>{{Cite web |date=22 February 2010 |title=Our structure |url=https://www.churchofscotland.org.uk/about-us/our-structure |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125192732/https://www.churchofscotland.org.uk/about-us/our-structure |archive-date=25 January 2020 |website=churchofscotland.org.uk}}</ref> ವೇಲ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು 1920 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿಭಜನೆಗೆ ಮೊದಲು 1870 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ಇಲ್ಲ.<ref>Weller, Paul (2005). [https://books.google.com/books?id=tHc88PzAPLMC&pg=PA80 ''ಟೈಮ್ ಫಾರ್ ಎ ಚೇಂಜ್: ರೀಕಾನ್ಫಿಗರಿಂಗ್ ರಿಲಿಜನ್, ಸ್ಟೇಟ್, ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ'']. ಲಂಡನ್: ಕಾಂಟಿನ್ಯೂಮ್. pp. 79–80. {{ISBN|978-0-567-08487-3}}.</ref> 2001 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪಂಥಗಳ ಅನುಸರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ UK-ವ್ಯಾಪಿ ಡೇಟಾ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, 62 ಪ್ರತಿಶತ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಆಂಗ್ಲಿಕನ್, 13.5 ಪ್ರತಿಶತ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, 6 ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್, ಮತ್ತು 3.4 ಪ್ರತಿಶತ ಮೆಥೋಡಿಸ್ಟ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇತರ ಪಂಥಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ.<ref>Peach, Ceri, [https://books.google.com/books?id=i6ER_z8gcD4C "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಎ ಮೇಜರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ಕೇಪ್"], in H. Knippenberg. ed. (2005). ''ದಿ ಚೇಂಜಿಂಗ್ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ಕೇಪ್ ಆಫ್ ಯುರೋಪ್''. ಆಮ್ಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್: ಹೆಟ್ ಸ್ಪಿನ್ಹುಸ್. pp. 44–58. {{ISBN|978-90-5589-248-8}}.</ref> === ವಲಸೆ === {{See also|Foreign-born population of the United Kingdom}} [[File:United Kingdom foreign born population by country of birth.png|thumb|upright=1.35|ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 2008 ರವರೆಗೆ ಜನ್ಮ ದೇಶದ ಮೂಲಕ ಅಂದಾಜು ವಿದೇಶಿ-ಜನಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] [[File:British expats countrymap.svg|thumb|upright=1.35|2006 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಮೂಲಕ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾಗರಿಕರ ಅಂದಾಜು ಸಂಖ್ಯೆ: {{legend|#002255|1,000,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಸಮಾನ}} {{legend|#003380|500,000 - 999,999}} {{legend|#0044aa|100,000 - 499,999}} {{legend|#0055d4|50,000 - 99,999}} {{legend|#0066ff|10,000 - 49,999}} {{legend|#2a7fff|5,000 - 9,999}} {{legend|#5599ff|1,000 - 4,999}} {{legend|#80b3ff|100 - 999}} {{legend|#afc6e9|100 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ದತ್ತಾಂಶವಿಲ್ಲ}} {{legend|#000000|UK}} ]] ವಲಸೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಏರಿಕೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ,<ref>{{Cite news |date=21 August 2008 |title=Immigration and births to non-British mothers pushes British population to record high |url=https://www.standard.co.uk/news/immigration-and-births-to-nonbritish-mothers-pushes-british-population-to-record-high-6816318.html |work=London Evening Standard}}</ref><ref name="bbc-23-05-2024">{{cite news |title=Migration: How many people come to the UK and how are the salary rules changing? |url=https://www.bbc.com/news/uk-48785695 |work=BBC News |date=23 May 2024}}</ref> 1991 ಮತ್ತು 2001 ರ ನಡುವಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳದ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಆಗಮನಗಳು ಮತ್ತು ವಲಸಿಗರ UK-ಜನಿತ ಮಕ್ಕಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2014 ರಲ್ಲಿ UK ನೇರ ಜನನಗಳಲ್ಲಿ 27 ಪ್ರತಿಶತವು UK ಹೊರಗೆ ಜನಿಸಿದ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=15 July 2015 |title=Births in England and Wales: 2014 |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/vsob1/birth-summary-tables--england-and-wales/2014/index.html |website=Office for National Statistics }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 208,000 ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾಗರಿಕರಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕೀಕರಣಗೊಂಡರು, ಇದು 1962 ರಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2014 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 125,800 ಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯಿತು. 2009 ಮತ್ತು 2013 ರ ನಡುವೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನೀಡಲಾದ ಸರಾಸರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೌರತ್ವಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 195,800 ಆಗಿತ್ತು. 2024 ರಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗೀಕರಣಗೊಂಡವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಲಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ, ಭಾರತೀಯ, ನೈಜೀರಿಯಾ, ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಇಟಾಲಿಯನ್, ಟರ್ಕಿಶ್, ರೊಮೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ಇರಾನಿಯನ್. ಪೌರತ್ವವನ್ನು ನೀಡದೆ UK ನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸವನ್ನು ನೀಡುವ ನೆಲೆಸುವಿಕೆಯ ಅನುದಾನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು<ref>{{Cite web |last=Blinder |first=Scott |date=11 June 2014 |title=Settlement in the UK |url=http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/briefings/settlement-uk |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906232123/http://migrationobservatory.ox.ac.uk/briefings/settlement-uk |archive-date=6 September 2015 |access-date=1 August 2015 |publisher=The Migration Observatory, University of Oxford}}</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 154,700 ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="Blinder2015">{{Cite web |last=Blinder |first=Scott |date=27 March 2015 |title=Naturalisation as a British Citizen: Concepts and Trends |url=http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/sites/files/migobs/Briefing%20-%20Naturalisation%20as%20a%20British%20Citizen%20-%20Concepts%20and%20Trends_0.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150916052200/http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/sites/files/migobs/Briefing%20-%20Naturalisation%20as%20a%20British%20Citizen%20-%20Concepts%20and%20Trends_0.pdf |archive-date=16 September 2015 |access-date=1 August 2015 |publisher=The Migration Observatory, University of Oxford}}</ref> ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ನಿವ್ವಳ ವಲಸೆ (ವಲಸೆ ಬರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ವಲಸೆ ಹೋಗುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೈನಸ್ ಮಾಡಿದಾಗ) 2023 ರಲ್ಲಿ 860,000 ರ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತು, 1.326 ಮಿಲಿಯನ್ ವಲಸೆ ಮತ್ತು 466,000 ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, 2024 ರಲ್ಲಿ ನಿವ್ವಳ ವಲಸೆಯು 431,000 ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, 948,000 ವಲಸೆ ಮತ್ತು 517,000 ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ.<ref>{{Cite web |title=Long-term international migration, provisional: year ending December 2024 |date=22 May 2025 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/internationalmigration/bulletins/longterminternationalmigrationprovisional/yearendingdecember2024 |website=gov.uk |access-date=22 May 2025}}</ref> ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು. 1815 ಮತ್ತು 1930 ರ ನಡುವೆ, ಬ್ರಿಟನ್ನಿಂದ ಸುಮಾರು 11.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಿಂದ 7.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ವಲಸೆ ಹೋದರು.<ref>{{Cite book |last=Hammar |first=Tomas |url=https://www.cambridge.org/core/books/european-immigration-policy/10B639425685B0C101619FA11522C409 |title=European Immigration Policy: A Comparative Study |date=1985 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-12437-9 |series=Comparative Ethnic and Race Relations |location=Cambridge}}</ref><ref name="richards-2018">{{Cite book |last=Richards |first=Eric |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctvnb7rj2 |title=The genesis of international mass migration: The British case, 1750-1900 |date=2018 |publisher=Manchester University Press |edition=1 |jstor=j.ctvnb7rj2}}</ref> 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಸುಮಾರು 300 ಮಿಲಿಯನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಮೂಲದ ಜನರು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜುಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="richards-2018" /> 2006 ರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 5.5 ಮಿಲಿಯನ್ UK-ಜನಿತ ಜನರು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು,<ref name="BritsAbroad">{{Cite web |last1=Sriskandarajah |first1=Dhananjayan |last2=Drew |first2=Catherine |date=11 December 2006 |title=Brits Abroad: Mapping the scale and nature of British emigration |url=http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070828011816/http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509 |archive-date=28 August 2007 |access-date=9 March 2015 |publisher=Institute for Public Policy Research}}</ref><ref>{{Cite news |title=Brits Abroad: world overview |url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/in_depth/brits_abroad/html/default.stm |access-date=20 April 2007 |publisher=BBC}}; {{Cite news |last=Casciani |first=Dominic |date=11 December 2006 |title=5.5&nbsp;m Britons 'opt to live abroad' |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6210358.stm |access-date=20 April 2007}}</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಸ್ಪೇನ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ.<ref name="BritsAbroad" /><ref>{{Cite news |date=11 December 2006 |title=Brits Abroad: Country-by-country |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6161705.stm |work=BBC News}}</ref> === ಶಿಕ್ಷಣ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸುಮಾರು 38 ಪ್ರತಿಶತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅಥವಾ ಕಾಲೇಜು ಪದವಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಶೇಕಡಾವಾರು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=24 September 2012 |title=The Most Educated Countries in the World |url=https://finance.yahoo.com/news/the-most-educated-countries-in-the-world.html;_ylt=AlaWy8IcyeBaviKi7_.WJyhE6odG;_ylu=X3oDMTJrY2d2NGZyBG1pdANDeFMgRmluYW5jaWFsbHkgRml0IEFydGljbGUgQXJ0aWNsZSBCb2R5IFByb2QEcG9zAzMEc2VjA01lZGlhQXJ0aWNsZUJvZHlBc3NlbWJseQ--;_ylg=X3oDMTNjdGVoaXJqBGludGwDdXMEbGFuZwNlbi11cwRwc3RhaWQDY2IyOTRhMGEtYmY2OS0zYTdlLThlYTUtZWFlNTU3YWI1ZTc3BHBzdGNhdANleGNsdXNpdmVzfGZpbmFuY2lhbGx5Zml0BHB0A3N0b3J5cGFnZQ--;_ylv=3?page=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204213400/http://finance.yahoo.com/news/the-most-educated-countries-in-the-world.html%3B_ylt%3DAlaWy8IcyeBaviKi7_.WJyhE6odG%3B_ylu%3DX3oDMTJrY2d2NGZyBG1pdANDeFMgRmluYW5jaWFsbHkgRml0IEFydGljbGUgQXJ0aWNsZSBCb2R5IFByb2QEcG9zAzMEc2VjA01lZGlhQXJ0aWNsZUJvZHlBc3NlbWJseQ--%3B_ylg%3DX3oDMTNjdGVoaXJqBGludGwDdXMEbGFuZwNlbi11cwRwc3RhaWQDY2IyOTRhMGEtYmY2OS0zYTdlLThlYTUtZWFlNTU3YWI1ZTc3BHBzdGNhdANleGNsdXNpdmVzfGZpbmFuY2lhbGx5Zml0BHB0A3N0b3J5cGFnZQ--%3B_ylv%3D3?page=1 |archive-date=4 February 2016 |access-date=20 April 2016 |website=Yahoo Finance }}; {{Cite magazine |date=27 September 2012 |title=And the World's Most Educated Country Is... |url=https://newsfeed.time.com/2012/09/27/and-the-worlds-most-educated-country-is/ |magazine=Time |location=New York |access-date=20 April 2016 |archive-date=30 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180430040213/http://newsfeed.time.com/2012/09/27/and-the-worlds-most-educated-country-is/ |url-status=dead }}</ref> UK ಅನೇಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸೇರಿವೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=The Times Higher Education World University Rankings 2024 |date=25 September 2023 |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2024/world-ranking |access-date=17 April 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=QS World University Rankings 2024 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2024 |access-date=17 April 2024}}</ref> ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಶಿಕ್ಷಣವು UK ನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಬೋಧನಾ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಎಲ್ಲಾ UK ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಗರಿಷ್ಠ ವಾರ್ಷಿಕ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಆದಾಯವನ್ನು ತಲುಪುವುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವೇತನ ಮಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪುವವರು ಮಾತ್ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Repaying your student loan |url=https://www.gov.uk/repaying-your-student-loan/what-you-pay |website=gov.uk |access-date=21 June 2025}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುವ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಗರಿಷ್ಠ ಶುಲ್ಕ ಅಥವಾ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೆಲವು NHS ಕೋರ್ಸ್ಗಳು ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿಸುವ ವೇತನಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು 2017 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವೈದ್ಯರು ತಮ್ಮ ತರಬೇತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ £230,000 ಸಬ್ಸಿಡಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=20 October 2014 |title=Undergraduate Tuition Fess and Student Loans |url=https://www.ucas.com/money-and-student-life/money/student-finance/undergraduate-tuition-fees-and-student-loans |access-date=24 February 2024 |website=UCAS}}</ref><ref>{{Cite web |title=More undergraduate medical education places |url=https://www.gov.uk/government/news/more-undergraduate-medical-education-places |access-date=24 February 2024 |website=gov.uk}}</ref> 2022 ರಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು (PISA) 15 ವರ್ಷದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಓದುವಿಕೆ, ಗಣಿತ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 14 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು 494 ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದು, ಇದು [[OECD]] ಸರಾಸರಿ 478 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=PISA 2022 UK Results |url=https://www.oecd.org/publication/pisa-2022-results/country-notes/united-kingdom-9c15db47#chapter-d1e11 |access-date=24 February 2024 |website=OECD |date=4 December 2023}}</ref> === ಆರೋಗ್ಯ === [[File:QEUH.jpg|thumb|ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿನ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಯುರೋಪಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಆವರಣವಾಗಿದೆ]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಆಧುನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ (NHS) ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು 1948 ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪೂರೈಕೆದಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=The foundation of the NHS |url=https://www.nationalarchives.gov.uk/explore-the-collection/stories/the-foundation-of-the-nhs/ |access-date=6 July 2026 |publisher=The National Archives}}</ref> NHS ನ ವ್ಯಾಪಕ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಇದನ್ನು "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧರ್ಮ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Gill |first=Martha |date=9 July 2023 |title=To those who claim the NHS has turned into a British religion, I say: keep the faith |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2023/jul/09/nhs-british-religion-keep-faith-nhs-at-75 |access-date=16 July 2023 |work=The Observer}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 April 2020 |title=Is the NHS our new national religion? – Religion Media Centre |url=https://religionmediacentre.org.uk/news/is-the-nhs-our-new-national-religion/ |access-date=16 July 2023 |website=religionmediacentre.org.uk}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ (NHS ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, NHS ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೈಕೆ (ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು NHS ವೇಲ್ಸ್) ತನ್ನದೇ ಆದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಖಾಸಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ UK ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಗತ್ಯದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ಪಾವತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು, 2000 ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದನೇ-ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಹದಿನೆಂಟನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/worldhealthrepor00worl |title=The world health report 2000&nbsp;– Health systems: improving performance |publisher=World Health Organization |date=2000 |isbn=978-92-4-156198-3 |editor-last=Haden |editor-first=Angela |location=Geneva |access-date=5 July 2011 |editor-last2=Campanini |editor-first2=Barbara}}; {{Cite web |last=World Health Organization |author-link=World Health Organization |title=Measuring overall health system performance for 191 countries |url=http://pages.stern.nyu.edu/~wgreene/Statistics/WHO-COMP-Study-30.pdf |access-date=5 July 2011 |publisher=New York University}}</ref> 1979 ರಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ವೆಚ್ಚವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Fisher |first=Peter |title=The NHS from Thatcher to Blair |url=http://www.healthp.org/node/71 |journal=NHS Consultants Association |archive-url=https://web.archive.org/web/20181120124807/http://www.healthp.org/node/71 |archive-date=20 November 2018 |access-date=19 December 2018 |quote=ದಿ ಬಜೆಟ್... NHS ಗೆ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದಾರವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹಣದುಬ್ಬರ ದರಕ್ಕಿಂತ 7.4 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ GDP ಯ 9.4 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ EU ಸರಾಸರಿ.}}</ref> 2018 ರ [[OECD]] ಡೇಟಾವು, UK ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೈಕೆ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾದ ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ, UK ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ £3,121 ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=24 September 2019 |title=Swindells: They aren't 'your' patients |url=https://www.hsj.co.uk/policy-and-regulation/swindells-they-arent-your-patients/7025988.article? |access-date=19 November 2019 |publisher=Health Service Journal}}</ref> 2017 ರಲ್ಲಿ UK ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ £2,989 ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದೆ, ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯರ ಸರಾಸರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=29 August 2019 |title=How does UK healthcare spending compare with other countries? |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/healthandsocialcare/healthcaresystem/articles/howdoesukhealthcarespendingcomparewithothercountries/2019-08-29 |access-date=5 October 2019 |publisher=Office of National Statistics}}</ref> ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿ, ನರ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಿಡ್ವೈಫರಿ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮುಂತಾದ UK-ವ್ಯಾಪಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿವೆ. ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದೆ; ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು UK ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ; ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ; ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=28 August 2008 |title='Huge contrasts' in devolved NHS |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7586147.stm |work=BBC News}}; {{Cite news |last=Triggle |first=Nick |date=2 January 2008 |title=NHS now four different systems |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7149423.stm}}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರದ ದ್ವೀಪ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಅದರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕತೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು [[List of countries that have gained independence from the United Kingdom|ಅದರ ಮಾಜಿ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕದ ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಕೆನಡಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು, ಇದು ಆಂಗ್ಲೋಸ್ಫಿಯರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Julian Go |title=Constitutionalism and political reconstruction |date=2007 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-15174-1 |editor-last=Arjomand |editor-first=Saïd Amir |pages=92–94 |chapter=A Globalizing Constitutionalism?, Views from the Postcolony, 1945–2000 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=kYmmnYKEvE0C&pg=PA94}}</ref>{{Sfn|Ferguson|2004|p=307}} ಇದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಜಿ ವಸಾಹತುಗಳು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ದೇಶಗಳಾಗಿವೆ, ಇವು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=The Commonwealth |url=https://www.mfat.govt.nz/en/peace-rights-and-security/the-commonwealth/ |access-date=8 January 2024 |website=[[New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade]] |language=en-NZ}}</ref><ref>{{Cite web |title=Commonwealth of Nations |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/parliament-and-empire/contemporary-context/ |access-date=2026-02-22 |publisher=UK Parliament |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Mazrui |first1=Ali Al Amin |title=Anglo-African Commonwealth |last2=Taylor |first2=D. |last3=Bradley |first3=Kenneth |date=1967 |publisher=Pergamon |isbn=978-0-08-012253-3 |pages=40–41 |quote=...ಅಂತಿಮ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ, ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್-ನೆಸ್ನ ಬಂಧಗಳಲ್ಲದೆ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ನವರು ಜಮೈಕಾದವರು ಅಥವಾ ಜಾಂಬಿಯಾದವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏನನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು?}}</ref> 2024 ರ ಜಾಗತಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು UK ಅನ್ನು 'ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ದೇಶಗಳ' ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಂತರ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Most Influential Countries |url=https://www.usnews.com/news/best-countries/most-influential-countries |access-date=22 September 2025 |website=[[U.S. News & World Report]]}}</ref> === ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕ === {{multiple image | align = right | total_width = 320 | image1 = PG 1063Burns Naysmith.jpg | alt1 = Robert Burns | caption1 = ರಾಬರ್ಟ್ ಬರ್ನ್ಸ್ (1759–1796) | image2 = William Shakespeare by John Taylor, edited.jpg | alt2 = William Shakespeare | caption2 = ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ (1564–1616) | footer = ಬರ್ನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ ಅನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. }} ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಚಾನಲ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿದೆ. 2022 ರಲ್ಲಿ, UK ನಲ್ಲಿ 669 ಮಿಲಿಯನ್ ಭೌತಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು, ಇದು ಎಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{Cite web |title=UK publishing industry reports record-breaking year in 2022 |url=https://www.theguardian.com/books/2023/apr/17/uk-publishing-industry-reports-record-breaking-year-in-2022 |access-date=9 May 2024 |work=[[The Guardian]] |date=17 April 2023}}</ref> ಬ್ರಿಟನ್ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ; ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಡೆಫೊ, ರಡ್ಯಾರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್, ಲೆವಿಸ್ ಕರೋಲ್ ಮತ್ತು ಬಿಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಪಾಟರ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಸಹ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಎ.ಎ. ಮಿಲ್ನೆ, ಎನಿಡ್ ಬ್ಲೈಟನ್, ಜೆ.ಆರ್.ಆರ್. ಟೋಲ್ಕಿನ್, ರೋಲ್ಡ್ ಡಾಲ್, ಟೆರ್ರಿ ಪ್ರಾಚೆಟ್ ಮತ್ತು ಜೆ.ಕೆ. ರೌಲಿಂಗ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್'' ಅನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಪುಸ್ತಕ ಸರಣಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Best-selling Book Series Of All Time |url=https://wordsrated.com/best-selling-book-series-of-all-time-statistics/ |access-date=18 May 2024 |publisher=Wordsrated |date=20 July 2023}}</ref> ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಕವಿ ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದುವರೆಗಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=William Shakespeare (English author) |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/537853/William-Shakespeare |access-date=26 February 2006 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]]}}; {{Cite encyclopedia |title=MSN Encarta Encyclopedia article on Shakespeare |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |access-date=26 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060209154055/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |archive-date=9 February 2006}}; {{Cite web |title=William Shakespeare |work=TheFreeDictionary.com |publisher=Columbia Electronic Encyclopedia |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Shakespeare%2c+William |access-date=26 February 2006}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ನಾಟಕವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನವೋದಯದಿಂದ ನಾಟಕದ ರೋಮಾಂಚಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ''ದಿ ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿ ಟೇಲ್ಸ್'' ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಜೆಫ್ರಿ ಚಾಸರ್, ಕವಿ ವಿಲಿಯಂ ವರ್ಡ್ಸ್ವರ್ತ್, ಮತ್ತು ಇತರ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕವಿಗಳು, ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಿಕನ್ಸ್, ಎಚ್.ಜಿ. ವೆಲ್ಸ್, ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್ವೆಲ್, ಆಲ್ಡಸ್ ಹಕ್ಸ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇಯಾನ್ ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಪರಾಧ ಬರಹಗಾರ ಅಗಾಥಾ ಕ್ರಿಸ್ಟಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |date=19 December 2005 |title=Mystery of Christie's success is solved |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1505799/Mystery-of-Christies-success-is-solved.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=14 November 2010 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1505799/Mystery-of-Christies-success-is-solved.html |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}</ref> BBC ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬರಹಗಾರರ 100 ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ 25 ರಲ್ಲಿ 12 ಅನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಎಲಿಯಟ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್, ಚಾರ್ಲೊಟ್ ಬ್ರಾಂಟೆ, ಎಮಿಲಿ ಬ್ರಾಂಟೆ, ಮೇರಿ ಶೆಲ್ಲಿ, ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ಡೋರಿಸ್ ಲೆಸ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಜೇಡಿ ಸ್ಮಿತ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite news |last=Ciabattari |first=Jane |date=December 2015 |title=The 25 greatest British novels |work=BBC Culture |url=https://www.bbc.com/culture/article/20151204-the-25-greatest-british-novels |access-date=29 December 2021}}</ref> ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಆರ್ಥರ್ ಕೋನನ್ ಡಾಯ್ಲ್ (ಷರ್ಲಾಕ್ ಹೋಮ್ಸ್ ನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ), ಸರ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್, ಜೆ.ಎಂ. ಬ್ಯಾರಿ, ರಾಬರ್ಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಸ್ಟೀವನ್ಸನ್ (ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ''ಟ್ರೆಷರ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್'' ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಲ್ಗಳ್ಳರ ಚಿತ್ರಣದ ಮೇಲೆ ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು), ಮತ್ತು ಕವಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಬರ್ನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವರನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹ್ಯೂ ಮ್ಯಾಕ್ಡಿಯರ್ಮಿಡ್ ಮತ್ತು ನೀಲ್ ಎಂ. ಗನ್ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ನವೋದಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು, ಇಯಾನ್ ರಾಂಕಿನ್ ಮತ್ತು ಇಯಾನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಅವರಿಂದ ಕಠಿಣ ಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ UNESCO ನ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಗರ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |year=2004 |title=Edinburgh, United Kingdom, UNESCO City of Literature |url=http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/creativity/creative-industries/creative-cities-network/literature/edinburgh |archive-url=https://web.archive.org/web/20130528152834/http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/creativity/creative-industries/creative-cities-network/literature/edinburgh |archive-date=28 May 2013 |url-status=dead |access-date=9 March 2015 |work=Unesco}}</ref> ವೆಲ್ಶ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಬ್ರಿಟನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತಿಳಿದಿರುವ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ''ವೈ ಗೊಡೊಡಿನ್'', ಬಹುಶಃ 6 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕುಂಬ್ರಿಕ್ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ವೆಲ್ಶ್ ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ ಆರ್ಥರ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತಿಳಿದಿರುವ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Early Welsh poetry |url=https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/society/language_poetry.shtml |access-date=29 December 2010 |work=BBC Wales}}</ref> ಆರ್ಥೂರಿಯನ್ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ಮೊನ್ಮೌತ್ನ ಜೆಫ್ರಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book |last=Lang, Andrew |url=https://books.google.com/books?id=dKJiPyyTevgC |title=History of English Literature from Beowulf to Swinburne |publisher=Wildside Press |year=2003 |isbn=978-0-8095-3229-2 |location=Holicong, PA |page=42 |orig-date=1913}}</ref> ಡಫಿಡ್ ಅಪ್ ಗ್ವಿಲಿಮ್ (''fl.''&nbsp;1320–1370) ಅವರನ್ನು ಅವರ ಕಾಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |year=2011 |title=Dafydd ap Gwilym |url=http://www.academi.org/dafydd-ap-gwilym-eng |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324034938/http://www.literaturewales.org/dafydd-ap-gwilym-eng |archive-date=24 March 2012 |url-status=dead |access-date=3 January 2011 |website=Academi.org |quote=ಡಫಿಡ್ ಅಪ್ ಗ್ವಿಲಿಮ್ ಅವರನ್ನು ವೆಲ್ಶ್ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಪ್ರಮುಖ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.}}</ref> ಡೇನಿಯಲ್ ಓವೆನ್ ಅವರು 1885 ರಲ್ಲಿ ''ರೈಸ್ ಲೆವಿಸ್'' ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ ವೆಲ್ಶ್-ಭಾಷಾ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಂಗ್ಲೋ-ವೆಲ್ಶ್ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು ಡೈಲನ್ ಥಾಮಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್. ಎಸ್. ಥಾಮಸ್, ಇವರನ್ನು 1996 ರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಮುಖ ವೆಲ್ಶ್ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ರಿಚರ್ಡ್ ಲೆವೆಲ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಕೇಟ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್.<ref>{{Cite web |url=http://newsalerts.bbc.co.uk/1/low/wales/551486.stm |title=True birthplace of Wales's literary hero |archive-url=https://web.archive.org/web/20200316173733/http://newscdn.bbc.net.uk/2/hi/uk_news/wales/551486.stm |archive-date=16 March 2020 |url-status=dead |website=BBC News |date=5 December 1999 |access-date=28 April 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kate Roberts: Biography |url=https://www.bbc.co.uk/wales/northwest/halloffame/arts/kateroberts.shtml |url-status=dead |access-date=19 February 2017 |website=BBC Wales |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308000646/https://www.bbc.co.uk/wales/northwest/halloffame/arts/kateroberts.shtml |archive-date=8 March 2013}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬರಹಗಾರ ಸಿ.ಎಸ್. ಲೂಯಿಸ್, ಅವರು ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ''ದಿ ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್ ಆಫ್ ನಾರ್ನಿಯಾ'' ಅನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=The Chronicles of Narnia Book Series Statistics |url=https://wordsrated.com/the-chronicles-of-narnia-book-series-statistics/ |access-date=18 May 2024 |publisher=Wordsrated |date=19 July 2023}}</ref> ಎಲ್ಲಾ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಐರಿಶ್ ಬರಹಗಾರರು ಆಸ್ಕರ್ ವೈಲ್ಡ್,<ref>{{Cite book |last=Varty |first=Anne |title=A Preface to Oscar Wilde |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-89231-1 |pages=[https://books.google.com/books?id=A9YFBAAAQBAJ&pg=PA231 231–232]}}; {{Cite encyclopedia |title=Oscar Wilde |encyclopedia=[[Encyclopedia.com]] |publisher=[[Cengage]] |url=https://www.encyclopedia.com/people/literature-and-arts/english-literature-19th-cent-biographies/oscar-wilde |access-date=10 December 2019}}</ref> ಬ್ರಾಮ್ ಸ್ಟೋಕರ್ (''ಡ್ರಾಕುಲಾ'' ಅನ್ನು ಬರೆದವರು)<ref>{{Cite book |last=Moss |first=Joyce |url=https://archive.org/details/isbn_9780787637286 |title=British and Irish Literature and Its Times: The Victorian Era to the Present (1837–) |publisher=Gale Group |year=2001 |isbn=978-0-7876-3729-3 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780787637286/page/107 107] |url-access=registration}}</ref> ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಷಾ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book |last=Holroyd |first=Michael |url=https://archive.org/details/bernardshaw00holr/page/384 |title=Bernard Shaw, Volume 2: 1898–1918: The Pursuit of Power |publisher=Chatto & Windus |year=1989 |isbn=978-0-7011-3350-4 |page=[https://archive.org/details/bernardshaw00holr/page/384 384]}}; {{Cite web |title=G B Shaw |url=https://www.bl.uk/people/g-b-shaw |access-date=10 December 2019 |website=Discovering Literature: 20th century |publisher=[[British Library]] |archive-date=9 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809155152/https://www.bl.uk/people/g-b-shaw |url-status=dead}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಹೊರಗಿನ ಮೂಲದವರಾದ ಆದರೆ UK ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ಅನೇಕ ಬರಹಗಾರರು ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾನ್ರಾಡ್,<ref>{{Cite book |last=Middleton |first=Tim |url=https://books.google.com/books?id=Azd1f8NBpUoC&pg=PA159 |title=Joseph Conrad |publisher=Routledge |year=2006 |isbn=978-0-415-26851-6 |page=159}}</ref> ಟಿ.ಎಸ್. ಎಲಿಯಟ್,<ref>{{Cite book |last=Cooper |first=John Xiros |url=https://books.google.com/books?id=XqmNjQzhwV4C&pg=PA111 |title=The Cambridge Introduction to T. S. Eliot |date=2006 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-45790-3 |page=111}}</ref> ಕಾಜುವೊ ಇಷಿಗುರೊ,<ref>{{Cite book |last=Sim |first=Wai-chew |url=https://books.google.com/books?id=WcKLAgAAQBAJ&pg=PT201 |title=Kazuo Ishiguro |date=2009 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-19867-1 |page=201}}</ref> ಸರ್ ಸಲ್ಮಾನ್ ರಶ್ದಿ<ref>{{Cite web |title=Salman Rushdie |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100433765 |access-date=10 December 2019 |website=Oxford Reference |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> ಮತ್ತು ಎಜ್ರಾ ಪೌಂಡ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Campbell |first=James |date=17 May 2008 |title=Home from home |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2008/may/17/poetry3 |access-date=10 December 2019}}; {{Cite book |last=Nadel |first=Ira |url=https://books.google.com/books?id=ECiGDAAAQBAJ&pg=PA90 |title=Ezra Pound: A Literary Life |date=2004 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-230-37881-0 |page=90}}</ref> === ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅನುಭವವಾದ" ಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಅನುಭವದಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜ್ಞಾನ ಮಾತ್ರ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 'ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ', ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ 'ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥದ ಶಾಲೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |url=http://www.rrbltd.co.uk/bibliographies/scottish_v5_bibliog.pdf |title=A bibliography of Scottish common sense philosophy: Sources and origins |publisher=Thoemmes Press |year=2000 |editor-last=Fieser, James |location=Bristol |access-date=17 December 2010 |archive-date=9 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409171906/https://www.rrbltd.co.uk/bibliographies/scottish_v5_bibliog.pdf |url-status=dead}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅನುಭವವಾದದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಜಾನ್ ಲಾಕ್, ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ಕ್ಲಿ{{Efn|ಬರ್ಕ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಐರಿಶ್ ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈಗ ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶವು UK ನಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು 'ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅನುಭವವಾದಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.}} ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಹ್ಯೂಮ್; ಆದರೆ ಡಗಾಲ್ಡ್ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್, ಥಾಮಸ್ ರೀಡ್ ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಂ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ "ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥ" ಶಾಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಿಟನ್ನರು ನೈತಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾದ ಉಪಯುಕ್ತತಾವಾದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಮೊದಲು ಜೆರೆಮಿ ಬೆಂಥಮ್ ಬಳಸಿದ ಮತ್ತು ನಂತರ ಜಾನ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಮಿಲ್ ಅವರ ''ಉಪಯುಕ್ತತಾವಾದ'' ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ನೈತಿಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Palmer, Michael |url=https://books.google.com/books?id=s7y5MJOuN30C&pg=PA66 |title=Moral Problems in Medicine: A Practical Coursebook |publisher=Lutterworth Press |year=1999 |isbn=978-0-7188-2978-0 |location=Cambridge |page=66}}; {{Cite book |last=Scarre, Geoffrey |url=https://books.google.com/books?id=8A4xLnzfqYwC&pg=PA82 |title=Utilitarianism |publisher=Routledge |year=1995 |isbn=978-0-415-12197-2 |location=London |page=82}}</ref> === ಮಾಧ್ಯಮ === 1922 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ [[BBC]], ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ರೇಡಿಯೋ, ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಪ್ರಸಾರ ನಿಗಮವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಸಾರಕವಾಗಿದೆ.<ref name="MediaNewsline">{{Cite web |title=BBC: World's largest broadcaster & Most trusted media brand |url=http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005004930/http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |archive-date=5 October 2010 |access-date=23 September 2010 |publisher=Media Newsline}}</ref><ref name="ProspectMag">{{Cite web |title=Digital license |url=http://www.prospectmagazine.co.uk/?p=64654 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111107024637/http://www.prospectmagazine.co.uk/2009/07/digitallicense |archive-date=7 November 2011 |access-date=9 March 2015 |publisher=Prospect}}</ref><ref name="AboutBBC">{{Cite news |title=About the BBC&nbsp;– What is the BBC |work=BBC Online |url=https://www.bbc.co.uk/info/purpose/what.shtml |access-date=9 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100116202334/http://www.bbc.co.uk/info/purpose/what.shtml |archive-date=16 January 2010}}</ref> ಇದು UK ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ದೇಶೀಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ದೂರದರ್ಶನ ಪರವಾನಗಿಯಿಂದ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |date=13 August 2009 |title=BBC: World's largest broadcaster & Most trusted media brand |url=http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |journal=Media Newsline |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510090842/http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |archive-date=10 May 2011 |access-date=19 June 2011}}; {{Cite web |date=April 2010 |title=TV Licence Fee: facts & figures |url=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427080539/http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml |archive-date=27 April 2011 |publisher=BBC Press Office}}</ref> BBC ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವಿಸ್ BBC ಯ ಒಡೆತನದ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸಾರಕ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Microsoft Word – The Work of the BBC World Service 2008–09 HC 334 FINAL.doc |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmfaff/334/334.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021001645/https://publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmfaff/334/334.pdf |archive-date=21 October 2020 |access-date=16 February 2011}}</ref> ಇದು 40 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ಸುದ್ದಿ, ಭಾಷಣ ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=News in your language – BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/ws/languages |website=BBC}}; {{Cite web |title=BBC World Service |url=https://www.facebook.com/pages/category/Media-News-Company/bbcworldservice/about |website=Facebook.com}}</ref> UK ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಆಟಗಾರರು ITV ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ITV ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುವ 15 ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರಕಗಳಲ್ಲಿ 11 ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web |title=Publications & Policies: The History of ITV |url=http://www.itv.com/aboutitv/publications-policies |archive-url=https://web.archive.org/web/20110411224117/http://www.itv.com/aboutitv/publications-policies |archive-date=11 April 2011 |website=ITV.com}}</ref> ಮತ್ತು ಸ್ಕೈ.<ref>{{Cite journal |title=Direct Broadcast Satellite Television |url=http://www.newscorp.com/operations/dbst.html |journal=News Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604095622/http://www.newscorp.com/operations/dbst.html |archive-date=4 June 2011}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ''ಡೈಲಿ ಮೇಲ್'', ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'', ''ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್'', ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮತ್ತು ''ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite news |date=10 October 2008 |title=ABCs: National daily newspaper circulation September 2008 |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/media/table/2008/oct/10/abcs-pressandpublishing |access-date=17 October 2008}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ''ದಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟೇಟರ್'', ''ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್'', ''ನ್ಯೂ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ಮನ್'' ಮತ್ತು ''ರೇಡಿಯೋ ಟೈಮ್ಸ್'' ಸೇರಿವೆ. [[File:Media City Footbridge and BBC Offices (geograph 2685261).jpg|thumb|ಗ್ರೇಟರ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ನ ಸಾಲ್ಫೋರ್ಡ್ನಲ್ಲಿರುವ ಮೀಡಿಯಾಸಿಟಿಯುಕೆ ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.]]ಲಂಡನ್ UK ನಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಲ್ಲಿವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ನಲ್ಲಿರುವ ಮೀಡಿಯಾಸಿಟಿಯುಕೆ ಸಹ ಗಮನಾರ್ಹ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ.<ref>William, D. (2010). [https://books.google.com/books?id=7yg45P35KDMC ''ಯುಕೆ ಸಿಟೀಸ್: ಎ ಲುಕ್ ಅಟ್ ಲೈಫ್ ಅಂಡ್ ಮೇಜರ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್'']. ಈಸ್ಟ್ಬೋರ್ನ್: ಗಾರ್ಡ್ನರ್ಸ್ ಬುಕ್ಸ್. {{ISBN|978-9987-16-021-1}}, pp. 22, 46, 109 and 145.</ref> ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಡೇಟಾಬೇಸ್ಗಳು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಧ್ಯಮ, ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ UK ಪ್ರಕಾಶನ ವಲಯವು ಸುಮಾರು £20 ಶತಕೋಟಿ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 167,000 ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Publishing |url=http://www.culture.gov.uk/what_we_do/creative_industries/3280.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110505104322/http://www.culture.gov.uk/what_we_do/creative_industries/3280.aspx |archive-date=5 May 2011 |publisher=Department of Culture, Media and Sport}}</ref> 2015 ರಲ್ಲಿ UK ಪ್ರತಿ ಮಿಲಿಯನ್ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ 2,710 ಪುಸ್ತಕ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಇದು ಯಾವುದೇ ದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು, ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಇತರ ಆಂಗ್ಲೋಫೋನ್ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |date=2016 |title=Annual Report 2015–2016 |url=https://www.internationalpublishers.org/images/reports/Annual_Report_2016/IPA_Annual_Report_2015-2016_interactive.pdf |access-date=14 January 2021 |website=internationalpublishers.org |publisher=International Publishers Association |page=16 |archive-date=31 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230831205753/https://www.internationalpublishers.org/images/reports/Annual_Report_2016/IPA_Annual_Report_2015-2016_interactive.pdf |url-status=dead}}</ref> 2010 ರಲ್ಲಿ, UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 82.5 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆದಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 20 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣ.<ref>{{Cite journal |title=Top 20 countries with the highest number of Internet users |url=http://www.internetworldstats.com/top20.htm |journal=Internet World Stats |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610104435/http://www.internetworldstats.com/top20.htm |archive-date=10 June 2011 |access-date=19 June 2011}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಉದ್ಯಮವು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 2022 ರಿಂದ UK ಮಾರಾಟದ ಮೂಲಕ ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Dring |first=Christopher |date=12 January 2023 |title=European console and PC game sales fall 7.1% in 2022 |url=https://www.gamesindustry.biz/european-console-and-pc-game-sales-fall-71-over-2021 |access-date=30 September 2023 |website=GamesIndustry.biz}}</ref> ಇದು ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಂತರ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About UK Video Games Industry |url=https://tiga.org/about-tiga-and-our-industry/about-uk-video-games-industry |access-date=6 June 2023 |website=TIGA}}</ref> === ದೃಶ್ಯ ಕಲೆ === [[File:Angel of the North - 6150534524.jpg|thumb|ಆಂಟನಿ ಗೋರ್ಮ್ಲಿ ಅವರ ಏಂಜೆಲ್ ಆಫ್ ದಿ ನಾರ್ತ್ ಶಿಲ್ಪವು ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.]] ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕಲಾವಿದರು ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್, ಜಾನ್ ಕಾನ್ಸ್ಟೇಬಲ್, ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಪಾಮರ್, ಮತ್ತು ಜೆ.ಎಂ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಟರ್ನರ್; ಭಾವಚಿತ್ರ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರು ಸರ್ ಜೋಶುವಾ ರೆನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಲೂಸಿಯನ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್; ಭೂದೃಶ್ಯ ಕಲಾವಿದರು ಥಾಮಸ್ ಗೇನ್ಸ್ಬರೋ ಮತ್ತು ಎಲ್.ಎಸ್. ಲೌರಿ; ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕ ವಿಲಿಯಂ ಮೋರಿಸ್; ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಕಾರ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬೇಕನ್; ಪಾಪ್ ಕಲಾವಿದರು ಪೀಟರ್ ಬ್ಲೇಕ್, ರಿಚರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಹಾಕ್ನಿ; ಪರಿಕಲ್ಪನಾ ಕಲೆ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಆರ್ಟ್ & ಲಾಂಗ್ವೇಜ್;<ref>{{Cite news |last=Tate |title=Art & Language – Art Term {{!}} Tate |work=Tate |url=https://www.tate.org.uk/art/art-terms/a/art-language |access-date=8 September 2018}}</ref> ಸಹಯೋಗಿ ಜೋಡಿ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್; ಅಮೂರ್ತ ಕಲಾವಿದ ಹೊವಾರ್ಡ್ ಹಾಡ್ಕಿನ್; ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಆಂಟನಿ ಗೋರ್ಮ್ಲಿ, ಅನೀಶ್ ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ಹೆನ್ರಿ ಮೂರ್. 1980 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿನ ಸಾಚಿ ಗ್ಯಾಲರಿ "ಯುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬಹು-ಪ್ರಕಾರದ ಕಲಾವಿದರ ಗುಂಪನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು: ಡೇಮಿಯನ್ ಹಿರ್ಸ್ಟ್, ಕ್ರಿಸ್ ಆಫಿಲಿ, ರೇಚೆಲ್ ವೈಟ್ರೀಡ್, ಟ್ರೇಸಿ ಎಮಿನ್, ಮಾರ್ಕ್ ವಾಲಿಂಗರ್, ಸ್ಟೀವ್ ಮ্যাক್ವೀನ್, ಸ್ಯಾಮ್ ಟೇಲರ್-ವುಡ್ ಮತ್ತು ಚಾಪ್ಮನ್ ಸಹೋದರರು ಈ ಸಡಿಲವಾದ ಮೈತ್ರಿಯ ಚಳವಳಿಯ ಹೆಚ್ಚು-ಪರಿಚಿತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿನ ರಾಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಗಳ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. UK ನಲ್ಲಿ ಕಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಲೆಗಳು: ಲಂಡನ್ ಕಲಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಆರು-ಶಾಲೆಗಳು), ಇದರಲ್ಲಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸೈನ್ ಮತ್ತು ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸೈನ್ ಸೇರಿವೆ; ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ಸ್, ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ; ಸ್ಲೇಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ (ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಲಂಡನ್ನ ಭಾಗ); ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್; ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್; ಮತ್ತು ದಿ ರಸ್ಕಿನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ (ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭಾಗ). ಕೋರ್ಟಾಲ್ಡ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಬೋಧನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. UK ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೋರ್ಟ್ರೇಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಟೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಮತ್ತು ಟೇಟ್ ಮಾಡರ್ನ್ (ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಆಧುನಿಕ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 4.7 ಮಿಲಿಯನ್ ಸಂದರ್ಶಕರೊಂದಿಗೆ).<ref>{{Cite news |last=Bayley |first=Stephen |date=24 April 2010 |title=The startling success of Tate Modern |work=[[The Times]] |location=London |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article7105032.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429173928/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article7105032.ece |url-status=dead |archive-date=29 April 2011 |access-date=19 January 2011}} {{Subscription required}}</ref> === ಸಂಗೀತ === <!----Caution should be taken to ensure that the sections are not simply a listing of names or mini biographies of individuals accomplishments.----> [[File:Royal Albert Hall, BBC Proms 2017.jpg|thumb|ದಿ ಪ್ರಾಮ್ಸ್ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವವಾಗಿದ್ದು, ಹೆನ್ರಿ ವುಡ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ನ ರಾಯಲ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಲ್ಗರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಯೋಜಕರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತದೆ.]] ವಿವಿಧ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತವು UK ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ, ವೇಲ್ಸ್ನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಸೇರಿವೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜಾನಪದವು ಬಲವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ನೃತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಧುರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಕಾರ್ಡಿಯನ್ ಮತ್ತು ಪಿಡುಪುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=Songs of England |url=https://www.english-heritage.org.uk/visit/inspire-me/songs-of-england}}</ref> ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಜಾನಪದವು ಚುರುಕಾದ ಟೆಂಪೋಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯ ಟ್ಯೂನ್ಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವ ಪಿಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=The influence of traditional Scottish Music |url=https://www.visitscotland.com/things-to-do/events/music-festivals/traditional-folk}}</ref> ವೆಲ್ಶ್ ಜಾನಪದವು ವೇಲ್ಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಡಲ್ಪಡುವ ಸಮೂಹ ಗಾಯನ ಮತ್ತು ಗೀತ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=Celtic connections: the story of folk music in Wales |date=17 February 2020 |url=https://www.wales.com/culture-and-sport/music-and-performance/roots-and-shoots-welsh-folk-music}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರಿಶ್ ಜಾನಪದವು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಪಿಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳಲುಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=Why you should experience traditional music in Ireland |url=https://www.ireland.com/en-us/magazine/music/traditional-music/}}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಟ್ಯೂಡರ್ ಅವಧಿಯ ನವೋದಯ ಸಂಗೀತ ಇದೆ, ಥಾಮಸ್ ಟಾಲಿಸ್, ಜಾನ್ ಟೇವರ್ನರ್, ವಿಲಿಯಂ ಬೈರ್ಡ್, ಓರ್ಲ್ಯಾಂಡೊ ಗಿಬ್ಬನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಡೌಲ್ಯಾಂಡ್ ಅವರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಮ್ಯಾಡ್ರಿಗಲ್ಗಳು ಮತ್ತು ಲ್ಯೂಟ್ ಸಂಗೀತ. ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ, ಹೆನ್ರಿ ಪರ್ಸೆಲ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ನಾಟಕೀಯ ಮಾಸ್ಕ್ಗಳು, ಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಧುರಗಳ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು, ನಂತರ ಥಾಮಸ್ ಆರ್ನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು. ಜಾರ್ಜ್ ಫ್ರಿಡೆರಿಕ್ ಹ್ಯಾಂಡೆಲ್ ಜಾರ್ಜ್ II ರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ''ಜಡೋಕ್ ದಿ ಪ್ರೀಸ್ಟ್'' ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು; ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಜರ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮಾರಂಭದ ಸಂಗೀತವಾಯಿತು. ಹ್ಯಾಂಡೆಲ್ನ ಅನೇಕ ಆರಾಧನಾ ಸಂಗೀತಗಳು, ಅವನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ''ಮೆಸ್ಸಿಯಾ'' ನಂತಹವು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{Cite web |date=20 July 2009 |title=British Citizen by Act of Parliament: George Frideric Handel |url=http://www.parliament.uk/parliamentary_publications_and_archives/parliamentary_archives/handel_and_naturalisation.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326164147/http://www.parliament.uk/parliamentary_publications_and_archives/parliamentary_archives/handel_and_naturalisation.cfm |archive-date=26 March 2010 |access-date=9 March 2015 |publisher=UK Parliament}}; {{Cite news |last=Andrews |first=John |date=14 April 2006 |title=Handel all'inglese |work=Playbill |location=New York |url=http://www.playbillarts.com/features/article/4236.html |access-date=11 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516210558/http://www.playbillarts.com/features/article/4236.html |archive-date=16 May 2008}}</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥರ್ ಸುಲ್ಲಿವಾನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಎಸ್. ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ತಮ್ಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಸವೊಯ್ ಒಪೆರಾಗಳನ್ನು ಬರೆದರು, ಮತ್ತು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಲ್ಗರ್ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಸಂಯೋಜಕರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಮತ್ತು ಅದರ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುಸ್ತಾವ್ ಹೋಲ್ಸ್ಟ್, ರಾಲ್ಫ್ ವಾನ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೆಂಜಮಿನ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಆಧುನಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಒಪೆರಾದ ಪ್ರವರ್ತಕ. ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಅನೇಕ ಸಂಯೋಜಕರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಗೀತದ ಗುರುತಿನ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ: ಪೀಟರ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ವೆಲ್ ಡೇವಿಸ್ (ಓರ್ಕ್ನಿ), ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಬರ್ಟ್ವಿಸಲ್ (ಪೌರಾಣಿಕ), ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಟೇವನರ್ (ಧಾರ್ಮಿಕ).<ref>{{Cite Grove |title=Great Britain |first1=Nicholas |last1=Iemperley |date=2002 |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.O006236 |url-access=subscription}}; {{Cite Grove |title=England (i) |date=2001 |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.40044 |url-access=subscription |first1=Stephen |last1=Banfield |first2=Ian |last2=Russell}}; {{Cite Grove |title=Wales |date=2001 |first1=Geraint |last1=Lewis |first2=Lyn |last2=Davies |first3=Phyllis |last3=Kinney |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.41108 |url-access=subscription}}; {{Cite Grove |title=Scotland |first1=Kenneth |last1=Elliott |first2=Francis |last2=Collinson |first3=Peggy |last3=Duesenberry |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.40113 |url-access=subscription |date=2001}}; {{Cite Grove |title=Ireland |first1=Harry |last1=White |first2=Nicholas |last2=Carolan |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.13901 |url-access=subscription |date=2011}}; {{Cite web |title=British 20th century composers |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/zdjw7p3/revision/1 |access-date=21 April 2022 |website=[[BBC]]}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕರು ಆಲ್ಫಿ ಬೊ, ಬ್ರಿನ್ ಟೆರ್ಫೆಲ್, ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಮೈಕೆಲ್ ಬಾಲ್, ರೋಡರಿಕ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ರಸೆಲ್ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಸಾರಾ ಬ್ರೈಟ್ಮನ್ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ನಿಕೋಲಾ ಬೆನೆಡೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ನಿಗೆಲ್ ಕೆನಡಿ ತಮ್ಮ ಪಿಟೀಲು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=21 June 2022 |title=30 of the greatest violinists on record |url=https://www.gramophone.co.uk/features/article/30-of-the-greatest-violinists-on-record |access-date=4 March 2024 |website=Gramophone}};{{Cite web |date=1 January 2020 |title=Katherine Jenkins has officially sold the most classical albums this century |url=https://www.classicfm.com/radio/shows-presenters/classic-fm-chart/katherine-jenkins-most-classical-albums/ |access-date=4 March 2024 |website=Classic FM}};{{Cite web |date=6 May 2023 |title=Who is Roderick Williams, the British baritone and composer at the King's coronation? |url=https://www.classicfm.com/discover-music/roderick-williams-composer-baritone-singing-roles/ |access-date=4 March 2024 |website=Classic FM}};{{Cite web |date=23 February 2024 |title=Michael Ball |url=https://www.eno.org/artists/michael-ball-2/ |access-date=4 March 2024 |website=English National Opera}};{{Cite web |title=Alfie Bow |url=https://www.classicfm.com/artists/alfie-boe/ |access-date=4 March 2024 |website=Classic FM}};{{Cite web |date=11 July 2023 |title=Sarah Brightman facts |url=https://www.smoothradio.com/news/music/sarah-brightman-age-husband-songs/ |access-date=4 March 2024 |website=Smooth Radio}}</ref> ''ದಿ ನ್ಯೂ ಗ್ರೋವ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಷಿಯನ್ಸ್'' ಪ್ರಕಾರ "ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತ" ಎಂಬ ಪದವು 1950 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ ಅಂಡ್ ರೋಲ್ ನ "ಹೊಸ ಯುವ ಸಂಗೀತ" ದೊಂದಿಗಿನ ಸಮ್ಮಿಳನವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.<ref>R. Middleton, et al., [http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_gmo "ಪಾಪ್"], ''ಗ್ರೋವ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಆನ್ಲೈನ್'', 14 ಮಾರ್ಚ್ 2010 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. {{Subscription required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113160329/http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_gmo|date=13 January 2011}}</ref> ''ದಿ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್'' ಬೀಟಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್ ನಂತಹ ಕಲಾವಿದರು 1960 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ತಳ್ಳಿದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>"ಪಾಪ್", [http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_t237 ''ದಿ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್''], 9 ಮಾರ್ಚ್ 2010 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.{{Subscription required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171112170116/http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_t237|date=12 November 2017}}</ref> ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್ ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು, ಬ್ಯಾಂಡ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬಾತ್ 1960 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |title=Birmingham, England ... the unlikely birthplace of heavy metal |work=CNN |date=1 July 2011 |first1=Laura |last1=Allsop |url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/01/birmingham.home.of.metal/index.html |access-date=28 February 2022 |postscript=;}} {{Cite web |last=Bentley |first=David |date=4 June 2013 |title=Midlands rocks! How Birmingham's industrial heritage made it the birthplace of heavy metal |url=http://www.birminghampost.co.uk/whats-on/music/birmingham-birthplace-of-heavy-metal-4031445 |access-date=28 February 2022 |website=[[Birmingham Post]]}}</ref> ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟನ್ ರಾಕ್ ಸಂಗೀತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು ಹಾರ್ಡ್ ರಾಕ್,<ref>{{Cite web |title=The Rolling Stones {{!}} Biography & History |url=https://www.allmusic.com/artist/the-rolling-stones-mn0000894465/biography |access-date=22 July 2020 |website=AllMusic}}</ref> ರಾಗ ರಾಕ್, ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್,<ref>{{Cite book |last=Tom Larson |url=https://books.google.com/books?id=vGJ7XmA8rjIC&pg=PA183 |title=History of Rock and Roll |publisher=Kendall/Hunt Pub. |year=2004 |isbn=978-0-7872-9969-9 |pages=183–187}}</ref> ಸ್ಪೇಸ್ ರಾಕ್, ಗ್ಲಾಮ್ ರಾಕ್,<ref>{{Cite encyclopedia |title=Glam Rock |url=http://encarta.msn.com/dictionary_561509274/glam_rock.html |access-date=21 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090828224412/http://encarta.msn.com/dictionary_561509274/glam_rock.html |archive-date=28 August 2009 |encyclopedia=[[Encarta]]}}</ref> ಗೋಥಿಕ್ ರಾಕ್,<ref>{{Cite web |year=2004 |title=NME Originals: Goth |url=https://www.nme.com/originals/4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080126150121/http://www.nme.com/originals/4 |archive-date=26 January 2008 |access-date=30 September 2013 |website=[[NME]]}}</ref> ಸೈಕೆಡೆಲಿಕ್ ರಾಕ್<ref>{{Cite web |title=Pop/Rock » Psychedelic/Garage |url=https://www.allmusic.com/subgenre/psychedelic-garage-ma0000002800 |access-date=6 August 2020 |publisher=[[AllMusic]]}}</ref> ಮತ್ತು ಪಂಕ್ ರಾಕ್ ಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು.<ref>{{cite magazine |author1=Charles M. Young |title=Rock is Sick and Living in London |url=https://www.rollingstone.com/feature/a-report-on-the-sex-pistols-119989/ |magazine=Rolling Stone |access-date=23 February 2026 |date=20 October 1977 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328094721/https://www.rollingstone.com/feature/a-report-on-the-sex-pistols-119989/ |archive-date=28 March 2025}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು ನಿಯೋ ಸೋಲ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಡಬ್ಸ್ಟೆಪ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.<ref>Henderson, Alex (1 August 2003). [https://web.archive.org/web/20101104165122/http://allmusic.com/explore/essay/british-soul-t2160 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೋಲ್]. Allmusic. 6 ಮಾರ್ಚ್ 2011 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.; [http://www.allmusic.com/style/dubstep-ma0000004465 AllMusic – ಡಬ್ಸ್ಟೆಪ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170923151236/http://www.allmusic.com/style/dubstep-ma0000004465|date=23 September 2017}} "ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಡ್ರಮ್'ನ್' ಬಾಸ್ ಮತ್ತು ಡಬ್ನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ರೂಪಾಂತರಗೊಳಿಸಿದೆ"; {{Cite news |last=Goldman |first=Vivien |date=31 January 2012 |title=Local Groove Does Good: The Story Of Trip-Hop's Rise From Bristol |work=NPR |url=https://www.npr.org/sections/therecord/2012/01/31/142607358/local-groove-does-good-the-story-of-trip-hops-rise-from-bristol}}</ref> UK ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಮಾತನಾಡುವ ರಾಪರ್ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ಮ್ಝಿ, ಕಾನೊ, ಯ್ಯಾಂಗ್ ಬೇನ್, ರಾಮ್ಜ್, ಲಿಟಲ್ ಸಿಮ್ಜ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕೆಪ್ಟಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite magazine |title=5 U.K. Rappers Primed to Take Over America in 2018 |url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/uk-rappers-to-watch-2018-8097878/ |magazine=Billboard |access-date=18 June 2018}}</ref> [[File:The SSE Hydro arena - geograph.org.uk - 6725739.jpg|thumb|right|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿನ ಒವಿಒ ಹೈಡ್ರೋ, 14,500 ಆಸನಗಳ ಸಭಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದ ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ<ref>{{cite web |title=OVO Hydro {{!}} SEC |url=https://www.sec.co.uk/organise-an-event/event-spaces/the-ovo-hydro |website=www.sec.co.uk |access-date=9 February 2026 |language=en}}</ref>]] ಬೀಟಲ್ಸ್ 1 ಶತಕೋಟಿ ಘಟಕಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿದ್ದು, ಜೊತೆಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Beatles sales">{{Cite web |title=1960–1969 |url=http://www.emimusic.com/about/history/1960-1969/# |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425011032/http://www.emimusic.com/about/history/1960-1969 |archive-date=25 April 2014 |access-date=9 March 2015 |publisher=EMI Group}}</ref><ref name="McCartney">{{Cite magazine |date=8 June 1992 |title=Paul At Fifty |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975715-2,00.html |magazine=Time |location=New York |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206120350/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975715-2,00.html |archive-date=6 February 2009}}</ref><ref name="Guinness">[https://books.google.com/books?id=rdU1xtIWJz0C ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಗುಂಪು] ''[[ದಿ ಗಿನ್ನೆಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]]'' 1999, p. 230. 19 ಮಾರ್ಚ್ 2011 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>{{Cite news |date=25 November 2010 |title=Beatles a big hit with downloads |work=Belfast Telegraph |url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/music/news/beatles-a-big-hit-with-downloads-15013117.html |access-date=16 May 2011}}</ref> ಕಳೆದ 50 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಡುಗೆದಾರರು ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್, ಪಿಂಕ್ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್, ಕ್ವೀನ್, ಲೆಡ್ ಝೆಪ್ಪೆಲಿನ್, ಬೀ ಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಎಲ್ಟನ್ ಜಾನ್, ಇವರೆಲ್ಲರೂ 200 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite press release |title=British rock legends get their own music title for PlayStation3 and PlayStation2 |date=2 February 2009 |publisher=[[EMI]] |url=http://www.emimusic.com/news/2009/singstar®-queen-to-be-launched-by-sony-computer-entertainment-europe |access-date=9 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140423012539/http://www.emimusic.com/news/2009/singstar%C2%AE-queen-to-be-launched-by-sony-computer-entertainment-europe |archive-date=23 April 2014}}; {{Cite news |last=Khan |first=Urmee |date=17 July 2008 |title=Sir Elton John honoured in Ben and Jerry ice cream |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730164432/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html |archive-date=30 July 2008}}; {{Cite news |last=Alleyne |first=Richard |date=19 April 2008 |title=Rock group Led Zeppelin to reunite |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1562875/Rock-group-Led-Zeppelin-to-reunite.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=31 March 2010 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1562875/Rock-group-Led-Zeppelin-to-reunite.html |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}; {{Cite news |date=11 July 2006 |title=Floyd 'true to Barrett's legacy' |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/5170644.stm}}; {{Cite news |last=Holton |first=Kate |date=17 January 2008 |title=Rolling Stones sign Universal album deal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSL1767761020080117 |access-date=26 October 2008}}; {{Cite news |last=Walker |first=Tim |date=12 May 2008 |title=Jive talkin': Why Robin Gibb wants more respect for the Bee Gees |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/jive-talkin-why-robin-gibb-wants-more-respect-for-the-bee-gees-826116.html |access-date=26 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013215157/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/jive-talkin-why-robin-gibb-wants-more-respect-for-the-bee-gees-826116.html |archive-date=13 October 2011}}</ref> ಬ್ರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು BPI ಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂದಾಹು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಸಾಧಾರಣ ಕೊಡುಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಕೆಲವು ಸ್ವೀಕರ್ತರಲ್ಲಿ ದಿ ಹೂ, ಡೇವಿಡ್ ಬೋವಿ, ಎರಿಕ್ ಕ್ಲಾಪ್ಟನ್, ರಾಡ್ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್, ದಿ ಪೋಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೀಟ್ವುಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ (ಇವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಅಮೇರಿಕನ್ ಬ್ಯಾಂಡ್) ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://www.theguardian.com/news/datablog/2012/feb/22/brit-awards-winners-list-2012 "ಬ್ರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ವಿಜೇತರ ಪಟ್ಟಿ 2012: 1977 ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ವಿಜೇತ"]. ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' (ಲಂಡನ್). 28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> <!-- Please note that the following list of recent musicians and groups includes only those selling more than 30&nbsp;million records. -->ಇತ್ತೀಚಿನ UK ಸಂಗೀತ ಕಲಾವಿದರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಮೈಕೆಲ್, ಓಯಸಿಸ್, ಸ್ಪೈಸ್ ಗರ್ಲ್ಸ್, ರೇಡಿಯೋಹೆಡ್, ಕೋಲ್ಡ್ಪ್ಲೇ, ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮಂಕೀಸ್, ರಾಬಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ಏಮಿ ವೈನ್ಹೌಸ್, ಸುಸಾನ್ ಬೊಯ್ಲ್, ಅಡೆಲ್, ಎಡ್ ಶೀರನ್, ಲೆವಿಸ್ ಕಪಾಲ್ಡಿ, ವನ್ ಡೈರೆಕ್ಷನ್, ಹ್ಯಾರಿ ಸ್ಟೈಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡುವಾ ಲಿಪಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=12 January 2020 |title=Harry Styles Has Weathered the Post-Boy Band Storm Better Than Most |url=https://consequence.net/2020/01/harry-styles-solo-career/ |access-date=15 September 2020 |website=Consequence of Sound}}; {{Cite magazine |date=16 July 2020 |title=10 Years of One Direction: The Story of the World's Biggest Boy Band, Told With the Fans Who Made It Happen |magazine=Billboard |url=https://www.billboard.com/music/pop/one-direction-ten-year-anniversary-fan-interviews-9419436/ |access-date=15 September 2020}}; {{Cite news |last=Corner, Lewis |date=16 February 2012 |title=Adele, Coldplay biggest-selling UK artists worldwide in 2011 |work=Digital Spy |url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a366130/adele-coldplay-biggest-selling-uk-artists-worldwide-in-2011.html |access-date=22 March 2012}}; {{Cite web |title=Ed Sheeran's career journey: From street busker to global superstar |url=https://planetradio.co.uk/hits-radio/entertainment/celebrity/ed-sheeran-career-timeline/ |access-date=7 January 2023 |website=PlanetRadio.co.uk |last=Magliola |first=Anna Sky |date=30 November 2022}}; {{Cite web |url=https://open.spotify.com/artist/6M2wZ9GZgrQXHCFfjv46we |title=Dua Lipa, 77.5M Monthly listeners |date=6 May 2024 |publisher=Spotify}}</ref> 2024 ರಂತೆ UK ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗೀತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ ಯುಎಸ್ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ನಂತರ,<ref>{{Cite web |last=Paine |first=Andre |date=10 September 2024 |title=IFPI report reveals EU risks falling behind in global market - UK still among top music exporters |url=https://www.musicweek.com/labels/read/ifpi-report-reveals-eu-risks-falling-behind-in-global-market-uk-still-among-top-music-exporters/090424 |access-date=17 November 2025 |website=[[Music Week]] |language=en}}</ref> ಮತ್ತು 2021 ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ನಂತರ ಸಂಗೀತದ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=16 June 2021 |title=British music exports reach a record high |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-57486272 |access-date=17 November 2025 |work=[[BBC]] |language=en-GB}}</ref> ಅನೇಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಗರಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ. ಲಿವರ್ಪೂಲ್ನ ಕಲಾವಿದರು 54 UK ಚಾರ್ಟ್ ನಂಬರ್ 1 ಹಿಟ್ ಸಿಂಗಲ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಯಾವುದೇ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{Cite news |last=Hughes |first=Mark |date=14 January 2008 |title=A tale of two cities of culture: Liverpool vs Stavanger |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/a-tale-of-two-cities-of-culture-liverpool-vs-stavanger-770076.html?r=RSS |access-date=2 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618175425/https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/a-tale-of-two-cities-of-culture-liverpool-vs-stavanger-770076.html?r=RSS |archive-date=18 June 2018}}</ref> ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು 2008 ರಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು [[UNESCO]] ನಿಂದ ಸಂಗೀತದ ನಗರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=20 August 2008 |title=Glasgow gets city of music honour |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/7570915.stm |access-date=2 August 2009}}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಆಸಿಡ್ ಹೌಸ್ ನಂತಹ ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಹರಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1990 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ, ಬ್ರಿಟ್ಪಾಪ್ ನಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಂಗೀತದ ಉಪ-ಪ್ರಕಾರಗಳಾದ ಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಬಾಸ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಪ್ ಹಾಪ್ ನ ಮೂಲಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Out of the melting pot: The origins and evolution of drum'n'bass |url=https://www.redbull.com/gb-en/history-of-drum-and-bass-music |access-date=1 August 2021 |website=Red Bull |date=25 June 2020}}</ref> UK ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತವು ಬ್ಲಾಕ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೌಂಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಕಲ್ಚರ್ ಮತ್ತು 60 ಮತ್ತು 70 ರ ದಶಕಗಳ ನ್ಯೂ ಏಜ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ಲರ್ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref>{{Cite web |date=3 August 2023 |title=Parties, protest and police: the neglected histories of UK dance music |url=https://www.dazeddigital.com/music/article/60511/1/ed-gillet-new-book-party-lines-politics-history-uk-dance-music-clubbing |access-date=27 February 2024 |website=Dazed}}</ref> ಇದು ಶಿಕಾಗೋ ಹೌಸ್ ಮತ್ತು ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್ ಟೆಕ್ನೋ ದೃಶ್ಯಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. 1980 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತವು ರೇವ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಸಿಡ್ ಹೌಸ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಫೋಟಗೊಂಡಿತು, ಇವುಗಳು ನವೀನ ರೆಕಾರ್ಡ್ಗಳೊಂದಿಗೆ (ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಇ'ಸ್ ಸೆಸೇಮ್ಸ್ ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಡಿಜಿಯ ಚಾರ್ಲಿ ನಂತಹವು) ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಬಂದವು<ref>{{Cite web |date=20 January 2001 |title=Rave |url=https://www.oxfordmusiconline.com/search?q=rave |access-date=27 February 2024 |website=Oxford Music Online}}</ref> ಮತ್ತು ಇಬಿಜಾ ಕ್ಲಬ್ ದೃಶ್ಯದಿಂದ ತಂದ ಬಾಲೆರಿಕ್ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಇದು ಯುಕೆ ಗ್ಯಾರೇಜ್, ಸ್ಪೀಡ್ ಗ್ಯಾರೇಜ್, ಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಬಾಸ್, ಜಂಗಲ್, ಟ್ರಾನ್ಸ್, ಮತ್ತು ಡಬ್ಸ್ಟೆಪ್ ನಂತಹ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನದ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ UK ನೃತ್ಯ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ 808 ಸ್ಟೇಟ್, ಆರ್ಬಿಟಲ್, ದಿ ಪ್ರೊಡಿಜಿ, ಅಂಡರ್ವರ್ಲ್ಡ್, ರೋನಿ ಸೈಜ್, ಲೆಫ್ಟ್ಫೀಲ್ಡ್, ಮ್ಯಾಸಿವ್ ಅಟ್ಯಾಕ್, ಗ್ರೂವ್ ಅರ್ಮಾಡಾ, ಫ್ಯಾಟ್ಬಾಯ್ ಸ್ಲಿಮ್, ಫೇತ್ಲೆಸ್, ಬೇಸ್ಮೆಂಟ್ ಜ್ಯಾಕ್ಸ್, ಕೆಮಿಕಲ್ ಬ್ರದರ್ಸ್, ಡಿಸ್ಕ್ಲೋಷರ್, ಕ್ಯಾಲ್ವಿನ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್, ಮತ್ತು ಫ್ರೆಡ್ ಅಗೇನ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Mixmag's Greatest Dance Act of all Time Revealed |date=19 January 2012 |url=http://www.mixmag.net/words/news/mixmags-greatest-dance-act-revealed |archive-date=14 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414045620/http://www.mixmag.net/words/news/mixmags-greatest-dance-act-revealed}};{{Cite web |date=26 February 2024 |title=Fred Again: who is the DJ who has thousands queuing for a 'secret rave' at the Sydney Opera House? |url=https://www.theguardian.com/music/2024/feb/27/fred-again-dj-sydney-opera-house-secret-show-tickets-sell-out-profile-bio-details |access-date=27 February 2024 |website=The Guardian}}</ref> ಇತರ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ UK ಡಿಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಡ್ಜ್ ಜೂಲ್ಸ್, ಪೀಟ್ ಟಾಂಗ್, ಕಾರ್ಲ್ ಕಾಕ್ಸ್, ಪಾಲ್ ಓಕೆನ್ಫೋಲ್ಡ್, ಜಾನ್ ಡಿಗ್ವೀಡ್ ಮತ್ತು ಸಾಷಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Top 100 DJs Poll results 2003 |url=http://djmag.com/top100chart.asp |archive-date=7 December 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031207071739/http://djmag.com/top100chart.asp}}</ref> === ಚಲನಚಿತ್ರ === ಚಲನಚಿತ್ರದ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಹಿಚ್‌ಕಾಕ್, ಅವರ ''ವೆರ್ಟಿಗೋ'' ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಲನಚಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ,<ref>{{Cite news |date=2 August 2012 |title=Vertigo is named 'greatest film of all time' |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-19078948 |access-date=18 August 2012}}</ref> ಮತ್ತು ''ಲಾರೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಅರೇಬಿಯಾ'' ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಡೇವಿಡ್ ಲೀನ್, ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=The Directors' Top Ten Directors |url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517155218/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |archive-date=17 May 2012 |publisher=British Film Institute}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ನೋಲನ್, ಸ್ಯಾಮ್ ಮೆಂಡಿಸ್, ಸ್ಟೀವ್ ಮೆಕ್‌ಕ್ವೀನ್, ರಿಚರ್ಡ್ ಕರ್ಟಿಸ್, ಡ್ಯಾನಿ ಬಾಯಲ್, ಟೋನಿ ಸ್ಕಾಟ್ ಮತ್ತು ರಿಡ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=The 24 Best British Directors of All Time |date=13 May 2023 |url=https://movieweb.com/best-british-directors-of-all-time/ |access-date=17 February 2024 |publisher=Movieweb}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top 22 U.K. Film Directors |url=https://www.imdb.com/list/ls062383258/ |access-date=17 February 2024 |publisher=IMDb}}</ref><ref>{{Cite web |title=5 of the best ... Richard Curtis films |url=https://www.thetimes.com/culture/tv-radio/article/5-of-the-best-richard-curtis-films-tzxx9fv2h |work=The Times |access-date=4 June 2024 |date=17 April 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=The UK's top 50 film directors |date=23 May 2012 |url=https://www.televisual.com/news/the-uk-s-top-50-film-directors_bid-357/ |access-date=17 February 2024 |publisher=Televisual}}</ref> ಅನೇಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಟರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅತ್ಯಂತ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿದ ಎರಡು ಚಲನಚಿತ್ರ ಸರಣಿಗಳು (''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್'' ಮತ್ತು ''ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಂಡ್'') ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite news |date=11 September 2007 |title=Harry Potter becomes highest-grossing film franchise |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2007/sep/11/jkjoannekathleenrowling |access-date=2 November 2010}}</ref> 2019 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ಅವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು £10.3&nbsp;ಬಿಲಿಯನ್ ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿದ್ದು, ಜಾಗತಿಕ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಆದಾಯದ ಶೇಕಡಾ 28.7ರಷ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |title=UK Film Industry Statistics 2023 |date=10 April 2023 |url=https://www.socialfilms.co.uk/blog/uk-film-industry-statistics |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217211749/https://www.socialfilms.co.uk/blog/uk-film-industry-statistics |archive-date=17 February 2024 |access-date=17 February 2024}}</ref> 2019ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಆದಾಯ ಒಟ್ಟು £1.25&nbsp;ಬಿಲಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 176&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪ್ರವೇಶ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=The UK box office in 2019 |url=https://www2.bfi.org.uk/sites/bfi.org.uk/files/downloads/bfi-uk-box-office-2019.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217214846/https://www2.bfi.org.uk/sites/bfi.org.uk/files/downloads/bfi-uk-box-office-2019.pdf |archive-date=17 February 2024 |access-date=17 February 2024}}</ref> 2023ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳ ಶೂಟಿಂಗ್ ಸ್ಥಳದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 6.9&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಚದರ ಅಡಿಗಳಷ್ಟಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 1&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಚದರ ಅಡಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |title=UK Film and Television Studios Market Report |url=https://content.knightfrank.com/research/2439/documents/en/uk-film-and-television-studios-market-2023-10567.pdf |access-date=17 February 2024 |publisher=Knight Frank}}</ref> ವಾರ್ಷಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಅಂಡ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=26 February 2001 |title=Baftas fuel Oscars race |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/1190562.stm |access-date=14 February 2011}}</ref> === ಪಾಕಪದ್ಧತಿ === [[File:Fish, chips and mushy peas.jpg|thumb|[[Fish and chips]], ನಿಂಬೆ, ಟಾರ್ಟರ್ ಸಾಸ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಶ್ಡ್ ಬಟಾಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಹಾರ]] ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಅದರ ಭೂಮಿ, ವಸಾಹತುಗಳು, ಹೊಸ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಮತ್ತು ವಲಸಿಗರ ಆಗಮನ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆಹಾರವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸರಳ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Else |first=David |title=Inghilterra |publisher=EDT srl |date=2007 |isbn=978-88-6040-136-6 |page=76}}</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾನುವಾರದ ರೋಸ್ಟ್ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೋಮಾಂಸ, ಕುರಿಮಾಂಸ, ಕೋಳಿ ಅಥವಾ ಹಂದಿಮಾಂಸದ ರೋಸ್ಟ್ ಮಾಂಸ, ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸಾಕಲ್ಪಟ್ಟ (ಮತ್ತು ಗೋಮಾಂಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನಿಸಲಾದ) ಮಾಂಸವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಸ್ಟ್ ಮಾಂಸವನ್ನು ಹುರಿದ ಅಥವಾ ಬೇಯಿಸಿದ ತರಕಾರಿಗಳು, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪುಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಂಸದ ಪೈಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯೂಗಳು ಸೇರಿವೆ. 2019ರಲ್ಲಿ [[YouGov]] ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಹಾರಗಳಿಗೆ ಜನರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಅಳೆಯಲಾಯಿತು. ಶೇಕಡಾ 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಭಾನುವಾರದ ರೋಸ್ಟ್, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪುಡಿಂಗ್, ಫಿಶ್ ಅಂಡ್ ಚಿಪ್ಸ್, ಕ್ರಂಪೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಉಪಾಹಾರವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://yougov.co.uk/topics/consumer/articles-reports/2019/06/12/classic-british-cuisine-ranked-britons |date=11 June 2019 |title=Classic British cuisine ranked by Britons }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವ ಅನೇಕ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ''[[The Good Food Guide]]'' ಮತ್ತು ''[[Harden's]]'' ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳಿವೆ. 2025ರಲ್ಲಿ 197 ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮಿಶೆಲಿನ್ ನಕ್ಷತ್ರ ಪಡೆದಿದ್ದವು; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮೂರು-ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದಿವೆ.<ref>{{cite web |url=https://guide.michelin.com/en/gb/restaurants/all-starred |title=United Kingdom |publisher=Michelin Guide |access-date=12 May 2025}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಹಿ ಆಹಾರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳ ದೀರ್ಘ ಪಟ್ಟಿಯೇ ಇದೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಚಹಾವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಾದ್ಯಂತದ ಚಹಾ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಚಹಾದೊಂದಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಲಘು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಪರಂಪರೆಯು ಸುಮಾರು 1840ರವರೆಗೆ ಹಿಂದಿನದು.<ref>{{Cite web |title=The tea-rific history of Victorian afternoon tea |work=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/blog/tea-rific-history-victorian-afternoon-tea |access-date=11 April 2023}}</ref> ಜುಲೈ 2024ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾ 3ರಷ್ಟು ಜನರು ವೀಗನ್ ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಶೇಕಡಾ 6ರಷ್ಟು ಜನರು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾ 13ರಷ್ಟು ಜನರು ಫ್ಲೆಕ್ಸಿಟೇರಿಯನ್ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Dietary choices of Brits (e.g. vegeterian, flexitarian, meat-eater etc) |url=https://yougov.co.uk/topics/society/trackers/dietery-choices-of-brits-eg-vegeterian-flexitarian-meat-eater-etc |access-date=26 November 2024 |date=8 July 2024 |website=YouGov.co.uk}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ "ಬಲವಾದ, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಮಸಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ" ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹರಡಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಜನರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಚಿಕನ್ ಟಿಕ್ಕಾ ಮಸಾಲಾಯಂತಹ ಸಂಕರ ಆಹಾರಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite news |date=19 April 2001 |title=Robin Cook's chicken tikka masala speech |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/world/2001/apr/19/race.britishidentity |access-date=7 September 2021}}; {{Cite news |last=BBC E-Cyclopedia |date=20 April 2001 |title=Chicken tikka masala: Spice and easy does it |publisher=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1999/02/99/e-cyclopedia/1285804.stm |access-date=28 September 2007}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪಬ್‌ಗಳು ಇವೆ ಮತ್ತು ಪೇಲ್ ಏಲ್, ಇಂಡಿಯಾ ಪೇಲ್ ಏಲ್, ಬಿಟರ್, ಬ್ರೌನ್ ಏಲ್, ಪೋರ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೌಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಬಿಯರ್ ಶೈಲಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಮದ್ಯಪಾನೀಯಗಳ ಮೂಲಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಬಿಯರ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋಬ್ರೂವರಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=A guide to British Beer |url=https://www.expatica.com/uk/lifestyle/food-drink/british-beer-469903/ |access-date=25 November 2024 |website=Expatica}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಮದ್ಯಪಾನೀಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಚ್ ವಿಸ್ಕಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವೈನ್, ಜಿನ್, ಪೆರಿ ಮತ್ತು ಸೈಡರ್ ಸೇರಿವೆ. === ಕ್ರೀಡೆ === [[File:City vs United FA Cup final 2023.jpg|thumb|right|2023ರ ಎಫ್‌ಎ ಕಪ್ ಫೈನಲ್ನಲ್ಲಿ ವೆಂಬ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯ]] [[File:Old 18th tee lr.jpg|thumb|right|ಗಾಲ್ಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಓಲ್ಡ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅಟ್ ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.]] ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್, ಟೆನಿಸ್, ಟೇಬಲ್ ಟೆನಿಸ್, ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್, ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್, ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್, ರಗ್ಬಿ ಸೆವೆನ್ಸ್, ಗಾಲ್ಫ್, ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್, ನೆಟ್‌ಬಾಲ್, ವಾಟರ್ ಪೋಲೊ, ಫೀಲ್ಡ್ ಹಾಕಿ, ಬಿಲಿಯರ್ಡ್ಸ್, ಡಾರ್ಟ್ಸ್, ರೋಯಿಂಗ್, ರೌಂಡರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಕೆಟ್ಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು ಅಥವಾ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು. ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಹಿತೆಗಳು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.{{efn|2012ರಲ್ಲಿ ಐಒಸಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾಕ್ ರೊಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಈ ಮಹಾನ್ ದೇಶವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಕ್ರೀಡೆಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರೀಡಾಸ್ಫೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತ ಆಟದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಾಗಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ."<ref>{{Cite web |url=http://www.olympic.org/Documents/Games_London_2012/London_2012_Opening_ceremony_Speech_Jacques_Rogge.pdf |title=Opening Ceremony of the Games of the XXX Olympiad |website=Olympic.org |access-date=30 November 2013 |date=27 July 2012 |archive-date=19 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819135346/http://www.olympic.org/Documents/Games_London_2012/London_2012_Opening_ceremony_Speech_Jacques_Rogge.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://uk.reuters.com/article/uk-oly-preview-ad-idUKBRE86M0I720120723 |title=Unparalleled Sporting History |work=Reuters |access-date=30 November 2013 |last=Mehaffey |first=John |location=London |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525164121/http://uk.reuters.com/article/uk-oly-preview-ad-idUKBRE86M0I720120723 |url-status=dead}}</ref>}} 2003ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="sports poll">{{Cite web |date=22 December 2003 |title=Rugby Union 'Britain's Second Most Popular Sport' |url=http://www.ipsos-mori.com/researchpublications/researcharchive/928/Rugby-Union-Britains-Second-Most-Popular-Sport.aspx |access-date=28 April 2013 |publisher=Ipsos-Mori}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು [[FIFA]] ಕ್ಲಬ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ. ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಎಬೆನೀಜರ್ ಕಾಬ್ ಮಾರ್ಲಿ ಅವರು 1863ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರೂಪಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Rudd |first=Alyson |date=7 April 2008 |title=The father of football deserves much more |work=The Times |location=London |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article3694775.ece |url-access=subscription |access-date=29 January 2015 |archive-date=4 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604183514/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article3694775.ece |url-status=dead}}; {{Cite web |date=24 October 2007 |title=Sheffield FC: 150 years of history |url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=621801.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025033006/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=621801.html |archive-date=25 October 2007 |access-date=29 January 2015 |publisher=[[FIFA]]}}</ref> ನಾಲ್ಕು ಹೋಮ್ ನೇಷನ್ಸ್ಗಳಾದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಸಂಘ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡ ಮತ್ತು ಲೀಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ FIFA ಜೊತೆಗೆ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಬೋರ್ಡ್ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನ ಉನ್ನತ ವಿಭಾಗವಾದ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Ebner |first=Sarah |date=2 July 2013 |title=History and time are key to power of football, says Premier League chief |work=The Times |location=London |url=http://www.thetimes.co.uk/tto/public/ceo-summit/article3804923.ece |url-access=subscription |access-date=30 November 2013}}</ref> ಮೊದಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 30&nbsp;ನವೆಂಬರ್ 1872ರಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ನಡುವೆ ಆಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=Mitchell, Paul |author-link=Paul Mitchell (broadcaster) |date=November 2005 |title=The first international football match |url=https://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0012/index.shtml |access-date=15 December 2013 |publisher=BBC Sport Scotland}}</ref> ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೇಶಗಳಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite news |last=Harlow |first=Phil |date=5 August 2008 |title=Why is there no GB Olympics football team? |work=[[BBC Sport]] |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/football/7529807.stm |access-date=31 December 2010}}</ref> 2003ರಲ್ಲಿ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿತ್ತು.<ref name="sports poll" /> ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು ವಾರ್ವಿಕ್‌ಶೈರ್‌ನ ರಗ್ಬಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ರಗ್ಬಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯವು 27&nbsp;ಮಾರ್ಚ್ 1871ರಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-coventry-warwickshire-25946757 |title=Six ways the town of Rugby helped change the world |work=BBC News |access-date=29 January 2015 |date=1 February 2014}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Godwin |first1=Terry |last2=Rhys |first2=Chris |year=1981 |title=The Guinness Book of Rugby Facts & Feats |page=10 |publisher=Guinness Superlatives |isbn=978-0-85112-214-4}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್, ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಟಲಿ ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾದ ಸಿಕ್ಸ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ರೀಡಾ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಆಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite book |last1=Louw, Jaco |url=https://books.google.com/books?id=0-IiowvNomMC&pg=PA95 |title=The Girlfriends Guide to Rugby |last2=Nesbit, Derrick |publisher=South Publishers |year=2008 |isbn=978-0-620-39541-0 |location=Johannesburg}}</ref> ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಹೋಮ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಷ್ ಲಯನ್ಸ್ ಎಂಬ ಸಂಯುಕ್ತ ತಂಡವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು 1908, 1948 ಮತ್ತು 2012ರಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಈ ಮೂರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಲಂಡನ್ ಆತಿಥೇಯ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ 2022ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಒಂದು ದೇಶವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ ಏಳನೇ ಸಂದರ್ಭವಾಯಿತು (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಬಾರಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿವೆ).<ref>{{Cite news |title=The journey of India in Commonwealth Games in 2022 |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/readersblog/allaboutsports/the-journey-of-india-in-commonwealth-games-in-2022-44477/ |access-date=29 June 2023}}</ref> === ಚಿಹ್ನೆಗಳು === [[File:Queen Elizabeth II Platinum Jubilee 2022 - Platinum Pageant (52123378222).jpg|thumb|ಲಂಡನ್‌ನ ದಿ ಮಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಯೂನಿಯನ್ ಜ್ಯಾಕ್ ಧ್ವಜಗಳು]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಧ್ವಜವನ್ನು ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಯೂನಿಯನ್ ಜ್ಯಾಕ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Union Jack or Union Flag? |url=https://www.flaginstitute.org/wp/uk-flags/the-union-jack-or-the-union-flag |access-date=26 September 2022 |website=The Flag Institute}}</ref> ಇದನ್ನು 1606ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧ್ವಜ (ಇದು ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧ್ವಜ (ಇದು ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ)ಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. 1801ರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಧ್ವಜವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=college-of-arms.gov.uk |url=https://www.college-of-arms.gov.uk/resources/union-flag-approved-designs |access-date=14 January 2022 |publisher=The College of Arms}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ರಚನೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು ವೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅನುಬಂಧಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು 2007ರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=27 November 2007 |title=Welsh dragon call for Union flag |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7114248.stm |access-date=17 October 2008}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ "ಗಾಡ್ ಸೇವ್ ದಿ ಕಿಂಗ್" ಆಗಿದೆ. ರಾಜರು ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಗೀತೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ "ಕಿಂಗ್" ಬದಲಿಗೆ "ಕ್ವೀನ್" ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕೂಡ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ಹಾಗೂ ಹೆರಾಲ್ಡ್ರಿಯಲ್ಲಿನ ವೆಲ್ಶ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಜೊತೆಗೆ, ಬುಲ್ಡಾಗ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Steve |title=Picturing the Beast |publisher=University of Illinois Press |year=2001 |isbn=978-0-252-07030-3 |page=52}}</ref> ಒಟ್ಟಾರೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿರೂಪಗಳು ಸಹ ಇವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ<ref>{{Cite web |title=Britannia on British Coins |url=http://www.24carat.co.uk/britanniaframe.html |access-date=25 June 2006 |publisher=Chard}}</ref><ref name="Collins">{{cite dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britannia|dictionary=Collins Dictionary|title=Britannia|accessdate=14 February 2021}}</ref> ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಬುಲ್.<ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |title=Who is John Bull |url=https://www.loc.gov/wiseguide/jan04/johnbull.html |access-date=11 January 2022 |publisher=The Library of Congress}}</ref> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{Portal|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್|ವೇಲ್ಸ್}} * ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರೂಪರೇಖೆ ** ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರೂಪರೇಖೆ ** ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರೂಪರೇಖೆ ** ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರೂಪರೇಖೆ ** ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರೂಪರೇಖೆ * ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು * ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಇತಿಹಾಸಲೇಖನ * ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸಲೇಖನ * ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ–ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳ ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಯೂನಿಯನ್ == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Notelist}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sister project links|auto=yes}} * [https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18023389 ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ] — ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ನಿಂದ * [https://web.archive.org/web/20260118175542/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]. ''ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌ಬುಕ್''. ಕೇಂದ್ರ ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಸ್ಥೆ. * [https://web.archive.org/web/20090406224510/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/british.htm ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ] — ''UCB Libraries GovPubs''ನಿಂದ (6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009ರಂದು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ) * {{Wikiatlas|United Kingdom}} * {{OSM relation|62149}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=GB ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಪ್ರಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳು] — ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫ್ಯೂಚರ್ಸ್ನಿಂದ === ಸರ್ಕಾರ === * [https://www.gov.uk/ HM ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [https://www.royal.uk/ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [https://www.gov.uk/government/organisations/prime-ministers-office-10-downing-street ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರ ಕಚೇರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] === ಪ್ರವಾಸ === * [http://www.visitbritain.com/en/ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ] <!-- ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೊದಲು ಚರ್ಚಾ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ – WP:EL ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ಓದಲು ಮರೆಯಬೇಡಿ.--> {{United Kingdom topics}} {{Navboxes | list = {{United Kingdom constituents and affiliations}} {{British Isles}} {{Sovereign states of Europe}} {{Commonwealth realms}} {{English official language clickable map}} }} {{Authority control}} {{Coord|55|N|3|W|type:country_region:GB|display=title}} [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:G20 ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ದ್ವೀಪ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:NATO ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:OECD ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:1707 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1801 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1922 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] rf76qf5yw0il1wit0t8fuk8r54xmljj 1427617 1427571 2026-09-07T09:32:59Z A826 72368 1427617 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox country | common_name = ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ | linking_name = ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್<!--Note: "the" required here as this entry used to create wikilinks--> | conventional_long_name = ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ | image_flag = Flag of the United Kingdom (1-2).svg | flag_type = ಧ್ವಜ | alt_flag = ಬಿಳಿ ಅಂಚಿನೊಂದಿಗೆ ಕೆಂಪು ಅಡ್ಡ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಓರೆ ಅಡ್ಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಧ್ವಜ, ಇವೆರಡೂ ಬಿಳಿ ಅಂಚನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ನೀಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಓರೆ ಅಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ | image_coat = | other_symbol = [[File:Coat of arms of the United Kingdom (2022, both variants).svg|250px]]<br />[[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] (ಬಲ) ಮತ್ತು ಇತರೆಡೆ (ಎಡ) ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ | other_symbol_type = ಲಾಂಛನ: | national_anthem = "[[God Save the King]]"{{Efn|"God Save the King" ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯಾಗಿದೆ, ಕಾನೂನಿನಿಂದಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲ ಪದ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಪದ್ಯವನ್ನು ಸಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=National Anthem |url=https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |access-date=10 April 2024 |website=The Royal Family |archive-date=20 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520130352/https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಸಲಾಗುವ King, he, him, his ಪದಗಳನ್ನು ರಾಣಿಯು ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿರುವಾಗ Queen, she, her ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.}}<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:United States Navy Band - God Save the Queen.ogg|God Save the King / Queen <!-- Do not change file name due to computer error without ensuring that the file is playable. -->]]</div> | image_map = {{Switcher|[[File:Europe-UK (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|ಗ್ಲೋಬ್ ತೋರಿಸು|[[File:Europe-UK.svg|upright=1.15|frameless]]|ಯುರೋಪ್ನ ನಕ್ಷೆ ತೋರಿಸು|[[File:United Kingdom (+overseas territories and crown dependencies) in the World (+Antarctica claims).svg|upright=1.15|frameless]]|[[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಮತ್ತು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸು|[[File:Territorial waters - United Kingdom.svg|upright=1.15|frameless]]|ಅವುಗಳ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸು|default=1}} | map_caption = | capital = [[ಲಂಡನ್]] | coordinates = {{Coord|51|30|N|0|7|W|type:city(9,100,000)_region:GB-LND}} | largest_city = ರಾಜಧಾನಿ | languages_type = [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆ]] | languages = ಇಂಗ್ಲಿಷ್ <!--Note: Just English, don't add "British English".--> | languages2_type = ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳು{{Efn|ಸ್ಕಾಟ್ಸ್, ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್, ವೆಲ್ಶ್, ಕಾರ್ನಿಶ್, ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಅನ್ನು [[ಯುರೋಪ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್]]ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳಿಗಾಗಿನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಚಾರ್ಟರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="reglang">{{Cite web |title=List of declarations made with respect to treaty No. 148 |url=http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 |access-date=12 December 2013 |publisher=[[Council of Europe]] |archive-date=12 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212175720/http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 |url-status=dead}}</ref> ಇವುಗಳು ಆ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Welsh language on GOV.UK – Content design: planning, writing and managing content – Guidance |url=https://www.gov.uk/guidance/content-design/welsh-language-on-gov-uk |access-date=3 August 2018 |website=gov.uk |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804014121/https://www.gov.uk/guidance/content-design/welsh-language-on-gov-uk |url-status=live |postscript=;}} {{Cite news |title=Welsh language scheme |work=GOV.UK |url=https://www.gov.uk/government/organisations/department-for-transport/about/welsh-language-scheme |access-date=3 August 2018 |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804014119/https://www.gov.uk/government/organisations/department-for-transport/about/welsh-language-scheme |url-status=live |postscript=;}} {{Cite news |title=Welsh language scheme |work=GOV.UK |url=https://www.gov.uk/government/organisations/home-office/about/welsh-language-scheme |access-date=3 August 2018 |archive-date=2 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802010917/https://www.gov.uk/government/organisations/home-office/about/welsh-language-scheme |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ. ವೆಲ್ಶ್ ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ''ಡಿ ಜ್ಯೂರ್'' ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ವೇಲ್ಸ್ಗೆ ಒದಗಿಸಲಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ.}} | languages2 = {{Hlist <!--Anglic--> | ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ | ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ <!--Brittonic--> | ವೆಲ್ಶ್ | ಕಾರ್ನಿಶ್ <!--Goidelic--> | ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್<!--Keep "Scottish Gaelic"; people will find "Gaelic" confusing, as the Irish language is also commonly called "Gaelic"--> | ಐರಿಶ್ <!--BANZSL--> | ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ }} | ethnic_groups = {{unbulleted list | 83.1% ಬಿಳಿಯರು | 8.6% ಏಷ್ಯನ್ | 3.7% ಕಪ್ಪು | 2.7% ಮಿಶ್ರ | 2.0% ಇತರೆ }} | ethnic_groups_year = 2021 | ethnic_groups_ref = {{Efn|name=UK-wide2021|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಗಳು 2021 ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಿದಂತೆ ನಡೆದರೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು 2022 ರವರೆಗೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿಯು ಈ UK-ವ್ಯಾಪಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು "ಇತ್ತೀಚಿನ UK ಜನಗಣತಿಗಳನ್ನು 21 ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರ ಜೋಡಿಸಲಾದ ದಿನಾಂಕದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ್ದರೆ UK ಜನಗಣತಿ ಡೇಟಾವು ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.}}<ref name=Ethnicity2021>{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/censusbasedstatisticsuk2021|title=Table 06: UK06 - Ethnic group by sex by age, United Kingdom|work=Census-based statistics UK: 2021|publisher=Office for National Statistics|date=27 June 2025|access-date=28 March 2026}}</ref> | religion = {{unbulleted list | 46.6% ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ | 37.6% ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ | 6.0% ಇಸ್ಲಾಂ | 1.6% ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ | 2.2% ಇತರೆ | 5.9% ತಿಳಿಸಿಲ್ಲ }} | religion_year = 2021 | religion_ref = {{Efn|name=UK-wide2021}}<ref name=Religion2021>{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/censusbasedstatisticsuk2021|title=Table 07: UK07 - Religion by sex by age, United Kingdom|work=Census-based statistics UK: 2021|publisher=Office for National Statistics|date=27 June 2025|access-date=28 March 2026}}</ref> | demonym = {{hlist |ಬ್ರಿಟಿಷ್ |ಬ್ರಿಟನ್ |ಬ್ರಿಟ್ (ಆಡುಮಾತಿನ) }} | government_type = ಏಕೀಕೃತ ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಸಂಸದೀಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ{{Efn|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಏಕೀಕೃತ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ನೋಡಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇತರರ ಜೊತೆಗೆ [[Vernon Bogdanor]] ರಿಂದ ಮುಂದಿಡಲಾದ UK ಒಂದು "ಒಕ್ಕೂಟ ರಾಜ್ಯ" ಎಂಬ ಪರ್ಯಾಯ ವಿವರಣೆಯು,<ref>{{Cite book |last=Bradbury |first=Jonathan |url=https://books.google.com/books?id=c3QWEAAAQBAJ&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA19 |title=Constitutional Policy and Territorial Politics in the UK: Volume 1: Union and Devolution 1997–2012 |date=2021 |publisher=Policy Press |isbn=978-1-5292-0588-6 |pages=19–20 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204328/https://books.google.com/books?id=c3QWEAAAQBAJ&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA19#v=onepage&q=%2522union%20state%2522%20UK%20unitary&f=false |url-status=live}}</ref> 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Leith |first=Murray Stewart |url=https://books.google.com/books?id=PeBvAAAAQBAJ&q=Uk+%2522unitary+state%2522&pg=PA39 |title=Political Discourse and National Identity in Scotland |date=2012 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-8862-3 |page=39 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204223/https://books.google.com/books?id=PeBvAAAAQBAJ&q=Uk+%2522unitary+state%2522&pg=PA39#v=onepage&q=Uk%20%2522unitary%20state%2522&f=false |url-status=live}}</ref> ಒಂದು ಒಕ್ಕೂಟ ರಾಜ್ಯವು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಅದರ ಘಟಕ ಭಾಗಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಹ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು ಏಕೀಕೃತ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last1=Gagnon |first1=Alain-G. |url=https://books.google.com/books?id=g0ahE2fTxS0C&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA47 |title=Multinational Democracies |last2=Tully |first2=James |date=2001 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-80473-8 |page=47 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204329/https://books.google.com/books?id=g0ahE2fTxS0C&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA47#v=onepage&q=%2522union%20state%2522%20UK%20unitary&f=false |url-status=live |postscript=;}} {{Cite book |last=Bogdanor |first=Vernon |title=Constitutional Reform in the United Kingdom: Practice and Principles |date=1998 |publisher=Hart Publishing |isbn=978-1-901362-84-8 |editor-last=Beatson |editor-first=Jack |location=Oxford |page=18 |chapter=Devolution: the Constitutional Aspects |chapter-url=https://books.google.com/books?id=YEEgDsCYmbQC&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA18}}</ref>}} | leader_title1 = ರಾಜ | leader_name1 = [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III]] | leader_title2 = ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ | leader_name2 = [[ಆಂಡಿ ಬರ್ನ್ಹ್ಯಾಮ್]] | legislature = ಸಂಸತ್ತು | upper_house = ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ | lower_house = ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ | sovereignty_type = ಸ್ಥಾಪನೆ | established_event1 = ವೇಲ್ಸ್ ಕಾಯಿದೆಗಳು | established_date1 = 1535 ಮತ್ತು 1542 | established_event2 = ಕಿರೀಟಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ | established_date2 = 24 ಮಾರ್ಚ್ 1603 | established_event3 = ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದ | established_date3 = 22 ಜುಲೈ 1706 | established_event4 = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು | established_date4 = 1 ಮೇ 1707 | established_event5 = ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು | established_date5 = 1 ಜನವರಿ 1801 | established_event6 = ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ಸಂವಿಧಾನ ಕಾಯಿದೆ | established_date6 = 6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1922 | area_label = ಒಟ್ಟು{{efn|name=ONSArea|ONS ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪ್ರದೇಶ ಮಾಪನ, 'ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಸರಾಸರಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರದೇಶ'. ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.}} | area_km2 = 244376 | area_footnote = <ref name="ONS Standard Area Measurement">{{cite web |url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about |title=Standard Area Measurements for Administrative Areas (December 2023) in the UK |author=<!--Not stated--> |date=31 May 2024 |website=Open Geography Portal |publisher=Office for National Statistics |access-date=7 June 2024 |archive-date=7 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607052407/https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about |url-status=live}}</ref> | area_rank = 78ನೇ | area_sq_mi = auto | area_label2 = ಭೂಮಿ{{efn|name=ONSLandArea|ONS ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪ್ರದೇಶ ಮಾಪನ, "ಒಳನಾಡಿನ ನೀರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಸರಾಸರಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರದೇಶ". ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.}} | area_data2 = {{convert|{{UK subdivision area|GSS=K02000001}}|km2|sqmi|abbr=on}}<ref name="ONS mid-year pop est" /> | percent_water = | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} {{UK subdivision population|GSS=K02000001}}<ref name="ONS mid-year pop est">{{UK subdivision statistics citation}}</ref> | population_estimate_year = {{UK subdivision statistics year}} | population_estimate_rank = 20ನೇ | population_census = {{IncreaseNeutral}} 66,912,637{{Efn|name=UK-wide2021}}<ref name=Ethnicity2021/> | population_census_year = 2021 | population_census_rank = | population_density_km2 = {{UK subdivision density|GSS=K02000001}} | population_density_sq_mi = auto | population_density_rank = 48ನೇ | pop_den_footnote = <ref name="ONS mid-year pop est" /> | GDP_PPP = {{increase}} $4.721&nbsp;ಟ್ರಿಲಿಯನ್<ref name="IMFWEO.UK">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=18 April 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = 2026 | GDP_PPP_rank = 10ನೇ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $67,585<ref name="IMFWEO.UK" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 33ನೇ | GDP_nominal = {{increase}} $4.265&nbsp;ಟ್ರಿಲಿಯನ್<ref name="IMFWEO.UK" /> | GDP_nominal_year = 2026 | GDP_nominal_rank = 5ನೇ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $61,056<ref name="IMFWEO.UK" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 21ನೇ | Gini = 35.4 | Gini_year = 2021 | Gini_change = decrease | Gini_ref = <ref>{{Cite web |title=Income inequality |url=https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |access-date=12 February 2024 |website=OECD Data |publisher=[[OECD]] |archive-date=1 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701171540/https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |url-status=live}}</ref> | HDI = 0.946<!--number only--> | HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year.--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | HDI_rank = 13ನೇ | currency = ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್<!--The currency is simply called 'sterling' (see its article); originally, the penny (not the pound) was the primary unit. Internationally it is known as 'pound sterling' so the familiar unit is mentioned.-->{{Efn|ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಪೌಂಡ್" (ಅದರ ಮೂಲ ಘಟಕದ ಹೆಸರು) ಅಥವಾ "ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ದೇಶಗಳು, ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ನೋಟುಗಳು ಅಥವಾ ಕರೆನ್ಸಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕರೆನ್ಸಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ನೋಡಿ.}} ([[£]]) | currency_code = GBP | utc_offset = +0 | time_zone = GMT | utc_offset_DST = +1 | time_zone_DST = BST{{Efn|ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಸಹ ಗಮನಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸಮಯ ನೋಡಿ.}} | DST_note = | date_format = {{Abbr|dd|ದಿನ}}/{{Abbr|mm|ತಿಂಗಳು}}/{{Abbr|yyyy|ವರ್ಷ}} (AD){{efn|ಯುಕೆ ಸರ್ಕಾರವು ಯಂತ್ರ-ಓದಬಲ್ಲ ದಿನಾಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಯಗಳಿಗಾಗಿ [[ISO 8601]] ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, {{Abbr|yyyy|ವರ್ಷ}}-{{Abbr|mm|ತಿಂಗಳು}}-{{Abbr|dd|ದಿನ}}.<ref>{{cite web |title=Formatting dates and times in data |url=https://www.gov.uk/government/publications/open-standards-for-government/date-times-and-time-stamps-standard |date=9 August 2022 |website=[[gov.uk]] |publisher=HM Government |access-date=1 June 2024 |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509092813/https://www.gov.uk/government/publications/open-standards-for-government/date-times-and-time-stamps-standard |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಸಮಯ ಸಂಕೇತ ನೋಡಿ.}} | calling_code = +44{{Efn|ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ನೋಡಿ.}} | cctld = [[.uk]]{{Efn|[[.gb]] ಡೊಮೇನ್ ಸಹ UK ಗಾಗಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.}} }} '''ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್''', ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್''' ('''UK''') ಅಥವಾ '''ಬ್ರಿಟನ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ,<!--DO NOT CHANGE ORDER OF INTRO WITHOUT CONSENSUS-->{{Efn|ಬಳಕೆಯು ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ. ''[[ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್]]''<ref>{{Cite news |date=2021-04-23 |title=Guardian style guide: U |url=https://www.theguardian.com/guardian-style-guide-u |access-date=2025-12-29 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ಮತ್ತು ''ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್''<ref>{{Cite news |date=2025-07-25 |title=Places |url=https://www.telegraph.co.uk/style-book/places/ |access-date=2025-12-29 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235 |archive-date=17 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251117111222/https://www.telegraph.co.uk/style-book/places/ |url-status=live }}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ''ಬ್ರಿಟನ್'' ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಚೇರಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೇವೆಯ ಶೈಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ<ref>{{Cite web |title=Style guide - A to Z - Guidance - GOV.UK |url=https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z#great-britain |access-date=2026-01-02 |website=www.gov.uk |language=en |archive-date=22 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122222025/https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z#great-britain |url-status=live }}</ref> [[gov.uk]] ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ: "ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ಗಿಂತ UK ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ (UK ವ್ಯಾಪಾರ, UK ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ, ರಾಯಭಾರಿ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಆಯುಕ್ತ). ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದೂತಾವಾಸ, UK ದೂತಾವಾಸ ಅಲ್ಲ."}} ಇದು ವಾಯುವ್ಯ ಯುರೋಪ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದೇಶವಾಗಿದೆ, ಖಂಡದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]], [[ವೇಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,{{efn|ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್, ಗುರ್ನ್ಸಿ ಮತ್ತು [[ಜರ್ಸಿ]] ಗಳು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು UK ಯ ಭಾಗವಲ್ಲ.}} 2024 ರಲ್ಲಿ 69 ಮಿಲಿಯನ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. UK ಯು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದ್ವೀಪ, ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗ, ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು {{Convert|244376|km2|sqmi|order=flip}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.{{efn|name=ONSArea}} ಇದು ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ ಭೂ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ, ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆ, ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು UK ನ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವು [[ಲಂಡನ್]] ಆಗಿದೆ; [[ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್]], [[ಕಾರ್ಡಿಫ್]] ಮತ್ತು [[ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್]] ಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳಾಗಿವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು ನವಶಿಲಾಯುಗದಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. AD 43 ರಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ನರ ಬ್ರಿಟನ್ ವಶ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 383 ಮತ್ತು 410 ರ ನಡುವಿನ ರೋಮನ್ನರ ನಿರ್ಗಮನದ ನಂತರ ಸುಮಾರು 450 ರಿಂದ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ನೆಲೆಸುವಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 1066 ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ಮನ್ನರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜತ್ವದ ಪಾತ್ರವು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ. 1707 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಒಂದಾಯಿತು. 1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು 1801 ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದವು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು 1922 ರಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಗಿ UK ಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು 1927 ರ ರಾಯಲ್ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳ ಕಾಯಿದೆವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. UK ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ಮೊದಲ ದೇಶವಾಯಿತು ಮತ್ತು 19 ನೇ ಮತ್ತು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1815 ಮತ್ತು 1914 ರ ನಡುವಿನ ''ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ'' ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಅದರ ಕೃಷಿ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಅದರ ಪಾತ್ರ, ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಗಮನಾರ್ಹ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಲಂಡನ್ನ ಏರಿಕೆಯಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ. 1920 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದರ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ವಿಶ್ವದ ಭೂಭಾಗ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿಮೋಚನೆಯ ಅಲೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. UK ಒಂದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ{{Efn|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸಂಹಿತೀಕೃತ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯಿದೆಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪುಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾವೇಶಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಅಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Citation |title=What is the UK Constitution? |date=9 August 2018 |url=https://www.ucl.ac.uk/constitution-unit/what-uk-constitution/what-uk-constitution |publisher=The Constitution Unit of UCL |access-date=6 February 2020 |archive-date=7 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181107060057/http://www.ucl.ac.uk/constitution-unit/whatis/uk-constitution |url-status=live}}</ref>}} ಆಗಿದ್ದು, ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವು ವಿವಿಧ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಸುಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, UK ನಾಮಮಾತ್ರ GDP ಯಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರರು ಮತ್ತು ಆಮದುದಾರರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪರಮಾಣು ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಣಾ ಬಜೆಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, UK ಯುರೋಪ್ನ ಪ್ರಬಲ ಸೈನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಂಗ್ಲೋಸ್ಫಿಯರ್ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ನಲ್ಲಿ; ಅದರ ಮೃದು ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಭಾವವು ಅನೇಕ ಮಾಜಿ ವಸಾಹತುಗಳ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ರಫ್ತು, ಸಾಹಿತ್ಯ, ನಾಟಕ, ಸಿನೆಮಾ, ಸಂಗೀತ, ಮಾಧ್ಯಮ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿ, UK ಹಲವಾರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಭಾಷೆ == {{Anchor|Etymology}}<!--linked--> {{See also|Britain (place name)|Terminology of the British Isles}} 1707 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದವು.{{Efn|1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಎರಡರ ವಿಭಾಗ 1 ರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ: "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ... ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು".}}<ref name="Acts of Union 1707">{{Cite web |title=The Treaty (act) of the Union of Parliament 1706 |url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527074630/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-date=27 May 2019 |access-date=23 August 2011 |publisher=Scots History Online |postscript=;}} {{Cite book |last1=Barnett, Hilaire |url=https://books.google.com/books?id=LYc1tSYonrQC&pg=PA165 |title=Constitutional & Administrative Law |last2=Jago, Robert |publisher=Routledge |year=2011 |isbn=978-0-415-56301-7 |edition=8th |location=Abingdon |page=165 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140722/https://books.google.com/books?id=LYc1tSYonrQC&pg=PA165 |url-status=live}}</ref> "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್" ಎಂಬ ಪದವು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಮಾಜಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, 1707 ರಿಂದ 1800 ರವರೆಗೆ ಅದರ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ಕೇವಲ "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್" ಆಗಿತ್ತು.<ref>"1707 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಂತರ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು 'ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್' ಆಯಿತು", ''ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪೇಜೆಂಟ್, ಸಂಪುಟ 1'', ಸೆಂಗೇಜ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ (2012); "1707 ರಿಂದ 1801 ರವರೆಗೆ ''ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್'' ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು". ''ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ರೆಫರೆನ್ಸ್ ವರ್ಕ್: ಫಾರ್ ದಿ ಹೋಮ್, ಸ್ಕೂಲ್ ಅಂಡ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಸಂಪುಟ 3'', ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಮೆಲ್ವಿನ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ (1921); "1707 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗಿನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೇಲೆ, 'ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್' ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾಯಿತು, ಮತ್ತು 1801 ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗಿನ ಒಕ್ಕೂಟದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು". ''ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಸರಣಿ ಸೆಟ್, ಸಂಚಿಕೆ 10; ಸಂಚಿಕೆ 3265'' (1895); {{Cite web |last=Gascoigne, Bamber |author-link=Bamber Gascoigne |title=History of Great Britain (from 1707) |url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab07 |access-date=18 July 2011 |publisher=History World |archive-date=27 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527205230/http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab07 |url-status=live}}</ref> 1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು 1922 ರಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಇದು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಏಕೈಕ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿತು, 1927 ರಲ್ಲಿ ಹೆಸರನ್ನು "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್" ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Cottrell, P. |url=https://archive.org/details/irishcivilwar00cott_573 |title=The Irish Civil War 1922–23 |year=2008 |isbn=978-1-84603-270-7 |page=[https://archive.org/details/irishcivilwar00cott_573/page/n85 85] |publisher=Bloomsbury USA |url-access=limited}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಒಂದು ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ದೇಶಗಳು ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Citation |last1=S. Dunn |title=An Alphabetical Listing of Word, Name and Place in Northern Ireland and the Living Language of Conflict |year=2000 |place=[[Lewiston, New York]] |publisher=[[Edwin Mellen Press]] |quote=One specific problem – in both general and particular senses – is to know what to call Northern Ireland itself: in the general sense, it is not a country, or a province, or a state – although some refer to it contemptuously as a statelet: the least controversial word appears to be jurisdiction, but this might change. |last2=H. Dawson |postscript=;}} {{Cite web |date=15 December 2011 |title=Changes in the list of subdivision names and code elements |url=http://www.iso.org/iso/iso_3166-2_newsletter_ii-3_2011-12-13.pdf |access-date=28 May 2012 |website=ISO 3166-2 |publisher=International Organization for Standardization |archive-date=19 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919073956/http://www.iso.org/iso/iso_3166-2_newsletter_ii-3_2011-12-13.pdf |url-status=live}}</ref> UK ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು "ದೇಶದೊಳಗಿನ ದೇಶಗಳು" ಎಂಬ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಬಳಸಿದೆ.<ref name="page823">{{Cite web |date=10 January 2003 |title=Countries within a country |url=http://www.number10.gov.uk/Page823 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http://www.number10.gov.uk/Page823 |archive-date=9 September 2008 |access-date=8 March 2015 |publisher=Prime Minister's Office}}</ref> ಕೆಲವು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಸಾರಾಂಶಗಳು, ಹನ್ನೆರಡು NUTS 1 ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಂತಹವು, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು "ಪ್ರದೇಶಗಳು" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Statistical bulletin: Regional Labour Market Statistics |url=http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_346117.xml |archive-url=https://web.archive.org/web/20141224045523/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_346117.xml |archive-date=24 December 2014 |access-date=5 March 2014 |postscript=;}} {{Cite web |title=13.4% Fall In Earnings Value During Recession |url=http://www.gmb.org.uk/newsroom/fall-in-earnings-value-during-recession |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103194604/http://www.gmb.org.uk/newsroom/fall-in-earnings-value-during-recession |archive-date=3 January 2014 |access-date=5 March 2014}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು "ಪ್ರಾಂತ್ಯ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last1=Dunn, Seamus |title=An Alphabetical Listing of Word, Name and Place in Northern Ireland and the Living Language of Conflict |last2=Dawson, Helen |publisher=[[Edwin Mellen Press]] |year=2000 |isbn=978-0-7734-7711-7 |location=[[Lewiston, New York]] |postscript=;}} {{Cite book |last=Murphy, Dervla |title=A Place Apart |publisher=Penguin |year=1979 |isbn=978-0-14-005030-1 |location=London}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಬಳಸಲಾಗುವ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಹೆಸರು "ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿರಬಹುದು, ಆಯ್ಕೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬರ ರಾಜಕೀಯ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ".<ref>{{Cite book |last1=Whyte |first1=John |title=Interpreting Northern Ireland |last2=FitzGerald |first2=Garret |publisher=Clarendon Press |year=1991 |isbn=978-0-19-827380-6 |location=Oxford |author-link=John Henry Whyte |author-link2=Garret FitzGerald}}</ref> "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್" ಎಂಬ ಪದವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=19 December 2008 |title=Guardian Unlimited Style Guide |publisher=Guardian News and Media Limited |location=London |url=https://www.theguardian.com/styleguide/page/0,,184840,00.html |access-date=23 August 2011 |postscript=;}} {{Cite news |date=19 August 2002 |title=BBC style guide (Great Britain) |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/radio_newsroom/1099593.stm#g |access-date=23 August 2011 |archive-date=15 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215074832/http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/radio_newsroom/1099593.stm#g |url-status=live |postscript=;}} {{Cite web |title=Key facts about the United Kingdom |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |archive-date=15 October 2012 |access-date=8 March 2015 |website=Government, citizens and rights |publisher=HM Government}}</ref> ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಡಿಲವಾದ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[[ನ್ಯೂ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ]]: "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್: ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಘಟಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ."</ref> ''ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ತಪ್ಪಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ UK ಹೊರಗಿನ ಜನರು ಮಾಡುವ ತಪ್ಪು.<ref>"ಜನರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ಅವರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು - ಆದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಲ್ಲ." — {{Citation |last=George Mikes |title=How To Be An Alien |year=1946 |publisher=Penguin}} {{ISBN|978-0-582-41686-4|postscript=;}} {{Cite web |title=England OR United Kingdom (UK)? {{!}} Vocabulary {{!}} EnglishClub |url=https://www.englishclub.com/vocabulary/cw-uk-england.htm |access-date=16 October 2022 |website=englishclub.com |archive-date=16 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016192638/https://www.englishclub.com/vocabulary/cw-uk-england.htm |url-status=live}}</ref> "ಬ್ರಿಟನ್" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web |title=Britain Meaning in the Cambridge English Dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/britain |website=dictionary.cambridge.org |access-date=19 June 2018 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620024348/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/britain |url-status=live |postscript=;}} {{Cite web |title=Definition of Britain in English by Oxford Dictionaries |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/britain |archive-url=https://web.archive.org/web/20160926204707/https://en.oxforddictionaries.com/definition/britain |archive-date=26 September 2016 |website=Oxford Dictionaries – English}}</ref><ref name="Britain-Col">{{Cite web |title=Britain definition and meaning |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britain |website=collinsdictionary.com |publisher=Collins English Dictionary |access-date=19 June 2018 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620024837/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britain |url-status=live}}</ref> ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೂ ಸಹ.<ref>{{Cite web |title=Britain – Definition for English-Language Learners |url=http://learnersdictionary.com/definition/Britain |website=learnersdictionary.com |publisher=Merriam-Webster's Learner's Dictionary |access-date=19 June 2018 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620024648/http://learnersdictionary.com/definition/Britain |url-status=live}}</ref><ref name="Britain-Col" /> ಬಳಕೆಯು ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ: UK ಸರ್ಕಾರದ ಶೈಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯು "ಬ್ರಿಟನ್" ಅಥವಾ "ಬ್ರಿಟಿಷ್" (ದೂತಾವಾಸಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವಾಗ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ{{Efn|"UK" ದೂತಾವಾಸಗಳು 1961 ರಲ್ಲಿ "ಬ್ರಿಟಿಷ್" ದೂತಾವಾಸಗಳಾದವು.<ref>{{Cite news |date=21 October 1961 |title='Cold U.K.' Becomes British |work=[[The Times]] |page=8}}</ref>}}) "UK" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web |date=21 November 2024 |orig-date=23 February 2016 |title=Style guide: A to Z |url=https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122222025/https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z |archive-date=22 November 2024 |publisher=UK Government}}</ref> ಆದರೆ ಇತರ ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಎರಡೂ ಪದಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆಡೆ "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ"ವನ್ನು "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸರ್ಕಾರ"ದಂತೆಯೇ ಕನಿಷ್ಠ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref name="PCGN-uk-guide">{{Cite web |last=Permanent Committee on Geographical Names |title=Toponymic guidelines for the United Kingdom |url=https://www.gov.uk/government/publications/toponymic-guidelines |website=gov.uk |date=17 May 2023 |publisher=UK Government |access-date=17 June 2018 |archive-date=17 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617165832/https://www.gov.uk/government/publications/toponymic-guidelines |url-status=live}}</ref> UK ಭೌಗೋಳಿಕ ಹೆಸರುಗಳ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯು ತನ್ನ ಸ್ಥಳನಾಮ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಭೌಗೋಳಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪದಗಳಾಗಿ "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್", "UK" ಮತ್ತು "U.K." ಅನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು "ಬ್ರಿಟನ್" ಅನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ "ಇದು ಯಾವಾಗಲೂ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುವ 'ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್' ಎಂಬ ಏಕೈಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಾಮಮಾತ್ರ ಪದವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="PCGN-uk-guide" /> [[BBC]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ಗೆ ಮಾತ್ರ "ಬ್ರಿಟನ್" ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಶೈಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯು "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್" ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |title=BBC News style guide – Names |url=https://www.bbc.co.uk/academy/en/articles/art20130702112133537 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191110082858/https://www.bbc.co.uk/academy/en/articles/art20130702112133537 |archive-date=10 November 2019 |access-date=9 November 2019 |website=BBC Academy |publisher=BBC |postscript=;}} {{Cite web |title=Alphabetical checklist |url=https://www.bbc.co.uk/academy/journalism/news-style-guide/article/art20130702112133551 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180326162901/http://www.bbc.co.uk/academy/journalism/news-style-guide/article/art20130702112133551 |archive-date=26 March 2018 |access-date=17 June 2018 |website=BBC News |publisher=BBC}}</ref> "ಬ್ರಿಟಿಷ್" ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು UK ಪೌರತ್ವ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last1=Bradley, Anthony Wilfred |url=https://books.google.com/books?id=HT_GS2zgN5QC&pg=PA36 |title=Constitutional and administrative law |last2=Ewing, Keith D. |publisher=Pearson Longman |year=2007 |isbn=978-1-4058-1207-8 |edition=14th |volume=1 |location=Harlow |page=36 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140723/https://books.google.com/books?id=HT_GS2zgN5QC&pg=PA36 |url-status=live}}</ref>{{Efn|ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ''ಬ್ರಿಟಿಷ್'' ಎಂಬ ಪದವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಒಳಗಿನ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. UK ಸರ್ಕಾರವು 1961 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಈ ಪದವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ಅದರ ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಮೊದಲು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ನ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿಯನ್ನು ಕೋರಿತು.<ref>{{Cite book |last1=Curran |first1=James |title=The Unknown Nation: Australia after Empire |last2=Ward |first2=Stuart |date=2010 |publisher=Melbourne University Publishing |isbn=978-0-522-85645-3 |location=Carlton, Vic |pages=26–7}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ward |first=Stuart |title=Untied kingdom: A Global History of the End of Britain |date=2023 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-14599-3 |at=Chapter 1}}</ref>}} ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಜನರು ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಸ್ಕಾಟಿಶ್, ವೆಲ್ಶ್, ಉತ್ತರ ಐರಿಶ್ ಅಥವಾ ಐರಿಶ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು;<ref>{{Cite web |year=2010 |title=Which of these best describes the way you think of yourself? |url=http://www.ark.ac.uk/nilt/2010/Community_Relations/NINATID.html |access-date=1 July 2010 |website=Northern Ireland Life and Times Survey 2010 |publisher=ARK&nbsp;– Access Research Knowledge |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923175111/http://www.ark.ac.uk/nilt/2010/Community_Relations/NINATID.html |url-status=live}}</ref> ಅಥವಾ ವಿಭಿನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Ethnicity and National Identity in England and Wales |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/ethnicity/articles/ethnicityandnationalidentityinenglandandwales/2012-12-11 |access-date=25 June 2020 |website=Office for National Statistics |archive-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121012603/https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/ethnicity/articles/ethnicityandnationalidentityinenglandandwales/2012-12-11 |url-status=live |postscript=;}} {{Cite book |last=Schrijver, Frans |url=https://books.google.com/books?id=u8gZklxHTMUC&pg=PA275 |title=Regionalism after regionalisation: Spain, France and the United Kingdom |publisher=Amsterdam University Press |year=2006 |isbn=978-90-5629-428-1 |pages=275–277 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140905/https://books.google.com/books?id=u8gZklxHTMUC&pg=PA275#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ === [[File:Stonehenge2007 07 30.jpg|thumb|ವಿಲ್ಟ್ಶೈರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟೋನ್ಹೆಂಜ್ ಕಲ್ಲುಗಳ ಉಂಗುರವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸುಮಾರು {{Cvt|13|ft|0|order=flip}} ಎತ್ತರ, {{Cvt|7|ft|0|order=flip}} ಅಗಲ ಮತ್ತು 25 ಟನ್, 2400–2200 BC ಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಕ್ರೋ-ಮ್ಯಾಗ್ನನ್ಗಳು ಈಗ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಅಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/south_west/7069001.stm "ಪ್ರಾಚೀನ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರವು 'ಇನ್ನೂ ಹಳೆಯದು'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210213081240/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/south_west/7069001.stm |date=13 February 2021}}". [[BBC News]]. 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007. 27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸುಮಾರು 11,500 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ಕೊನೆಯ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಿಕೆಯಿಂದ ದ್ವೀಪವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=9 February 2018 |title=A 12,000-year story - revealing the history of settlers in Britain from the end of the Ice Age to the present day {{!}} University of Oxford |url=https://www.ox.ac.uk/news/2018-02-09-12000-year-story-revealing-history-settlers-britain-end-ice-age-present-day |access-date=6 July 2025 |website=ox.ac.uk |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಅವಧಿಯ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇನ್ಸುಲರ್ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಬ್ರಿಟೋನಿಕ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಗೇಲಿಕ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Koch, John T. |url=https://archive.org/details/celticculturehis00koch_128 |title=Celtic culture: A historical encyclopedia |publisher=ABC-CLIO |year=2006 |isbn=978-1-85109-440-0 |location=Santa Barbara, CA |page=[https://archive.org/details/celticculturehis00koch_128/page/n1016 973] |url-access=limited}}</ref> AD 43 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ರೋಮನ್ ವಿಜಯ, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬ್ರಿಟನ್ನ 400-ವರ್ಷಗಳ ರೋಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಂತರ, ಜರ್ಮಾನಿಕ್ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ನೆಲೆಸುವವರ ಆಕ್ರಮಣವು ನಡೆಯಿತು, ಇದು ಬ್ರಿಟೋನಿಕ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೇಲ್ಸ್, ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ನೆಲೆಯ ಅಂತಿಮ ಹಂತಗಳವರೆಗೆ, ಹೆನ್ ಒಗ್ಲೆಡ್ (ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು) ಗೆ ತಗ್ಗಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |title=The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales |publisher=University of Wales Press |year=2008 |isbn=978-0-7083-1953-6 |editor-last=Davies |editor-first=John |editor-link=John Davies (historian) |location=Cardiff |page=915 |editor-last2=Jenkins |editor-first2=Nigel |editor-link2=Nigel Jenkins |editor-last3=Baines |editor-first3=Menna |editor-last4=Lynch |editor-first4=Peredur I. |editor-link4=Peredur Lynch}}</ref> ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ಗಳು ನೆಲೆಸಿದ ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು 10 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಏಕೀಕೃತವಾಯಿತು.<ref>{{Cite magazine |title=Short Athelstan biography |url=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/athelstan.shtml |magazine=BBC History |access-date=9 April 2013 |archive-date=13 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070213191353/http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/athelstan.shtml |url-status=live}}</ref> ವಾಯುವ್ಯ ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ ಗೇಲಿಕ್ ಭಾಷಿಕರು (ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ 5 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದಿರುವುದಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ)<ref>{{Cite book |last=Mackie, J.D. |url=https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0/page/18 |title=A History of Scotland |publisher=Penguin |year=1991 |isbn=978-0-14-013649-4 |location=London |pages=[https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0/page/18 18–19] |author-link=J.D. Mackie |postscript=;}} {{Cite book |last=Campbell |first=Ewan |title=Saints and Sea-kings: The First Kingdom of the Scots |publisher=Canongate |year=1999 |isbn=978-0-86241-874-8 |location=Edinburgh |pages=8–15}}</ref> 9 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪಿಕ್ಟ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾದರು.<ref>{{Cite book |last=Haigh |first=Christopher |url=https://archive.org/details/cambridgehistori0000unse_a9n8/page/30 |title=The Cambridge Historical Encyclopedia of Great Britain and Ireland |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |isbn=978-0-521-39552-6 |page=[https://archive.org/details/cambridgehistori0000unse_a9n8/page/30 30]}}</ref> [[File:Roman Baths in Bath Spa, England - July 2006.jpg|alt=Photograph of the Baths showing a rectangular area of greenish water surrounded by yellow stone buildings with pillars. In the background is the tower of the abbey.|thumb|ಬಾತ್, ಸೊಮರ್ಸೆಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ ರೋಮನ್ ಬಾತ್ಗಳು ರೋಮನ್ ಬ್ರಿಟನ್ ನಿಂದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''ಥರ್ಮೇ'' ಆಗಿದೆ.]] 1066 ರಲ್ಲಿ, ನಾರ್ಮನ್ನರು ಉತ್ತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅವರು ವೇಲ್ಸ್ನ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೂ ಉತ್ತರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಂತ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ನಾರ್ಮನ್-ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ತಂದರು.<ref>{{Cite book |last=Ganshof, F.L. |url=https://archive.org/details/feudalism0000gans_j4b5 |title=Feudalism |publisher=University of Toronto |year=1996 |isbn=978-0-8020-7158-3 |page=165 |url-access=registration}}</ref> ಆಂಗ್ಲೋ-ನಾರ್ಮನ್ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು, ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕೃತವಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Chibnall, Marjorie |url=https://books.google.com/books?id=qJl5Jm-IndUC&pg=PA115 |title=The Debate on the Norman Conquest |publisher=Manchester University Press |year=1999 |isbn=978-0-7190-4913-2 |pages=115–122 |author-link=Marjorie Chibnall |access-date=20 March 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164802/https://books.google.com/books?id=qJl5Jm-IndUC&pg=PA115 |url-status=live}}</ref> ನಂತರದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಾಜರು ವೇಲ್ಸ್ನ ವಿಜಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು. 1320 ರ ಅರ್ಬ್ರೋತ್ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಅದರ ನಂತರದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ ಬಹುತೇಕ ನಿರಂತರ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=3 June 2023 |title=The Declaration of Arbroath |url=https://www.nms.ac.uk/past-exhibitions/the-declaration-of-arbroath |access-date=6 July 2025 |website=NMS |language=en}}</ref> 1215 ರಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಗ್ನಾ ಕಾರ್ಟಾ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾನೂನಿಗಿಂತ ಮೇಲಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರು ತಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಮೊದಲ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Magna Carta |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/magnacarta/ |access-date=27 May 2024 |publisher=parliament.uk}} {{Cite web |title=The contents of Magna Carta |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/magnacarta/magnacartaclauses/ |access-date=27 May 2024 |publisher=parliament.uk |archive-date=28 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220828101448/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/magnacarta/magnacartaclauses/ |url-status=live}} {{Cite web |title=Magna Carta Key Facts |url=https://www.britannica.com/summary/Magna-Carta-Key-Facts |access-date=27 May 2024 |publisher=Britannica |archive-date=27 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527191804/https://www.britannica.com/summary/Magna-Carta-Key-Facts |url-status=live}}</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಾಜರು, ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಿರೀಟದ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೂಲಕ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಲ್ಲಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ರಾಜರು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>Keen, Maurice. [https://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/hundred_years_war_01.shtml "ದಿ ಹಂಡ್ರೆಡ್ ಇಯರ್ಸ್ ವಾರ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214092949/http://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/hundred_years_war_01.shtml |date=14 December 2013 }}. BBC History.</ref> ಆರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಬ್ರಿಟನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ರಾಜ್ಯ ಚರ್ಚುಗಳ ಪರಿಚಯದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/479892/Protestantism/41558/The-Reformation-in-England-and-Scotland ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150515015218/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/479892/Protestantism/41558/The-Reformation-in-England-and-Scotland |date=15 May 2015 }} ಮತ್ತು [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/293754/Ireland/22978/The-Reformation-period ಐರ್ಲೆಂಡ್: ಸುಧಾರಣೆಯ ಅವಧಿ & ಎಲಿಜಬೆತ್ I ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150521133445/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/293754/Ireland/22978/The-Reformation-period |date=21 May 2015 }}, ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್ಲೈನ್.</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸುಧಾರಣೆಯು 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್. ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಆದರೆ ಆಳವಾಗಿ, ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=English Reformation c1527-1590 |url=https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/the-english-reformation-c1527-1590/ |access-date=20 January 2023 |website=The National Archives |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202002512/https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/the-english-reformation-c1527-1590/ |url-status=live}}</ref> ವೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು,<ref>{{Cite magazine |date=5 November 2009 |title=British History in Depth&nbsp;– Wales under the Tudors |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/tudors/wales_tudors_01.shtml |magazine=BBC History |access-date=21 September 2010 |archive-date=7 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207145836/http://www.bbc.co.uk/history/british/tudors/wales_tudors_01.shtml |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಿರೀಟದೊಂದಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Nicholls |first=Mark |url=https://archive.org/details/historyofmodernb0000nich |title=A history of the modern British Isles, 1529–1603: The two kingdoms |publisher=Blackwell |year=1999 |isbn=978-0-631-19334-0 |location=Oxford |pages=171–172 |url-access=registration}}</ref> 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ತೋಟಗಾರಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಗೇಲಿಕ್ ಕುಲೀನರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಿರೀಟವು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ನೆಲೆಸುವವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Canny |first=Nicholas P. |url=https://archive.org/details/makingirelandbri00cann |title=Making Ireland British, 1580–1650 |publisher=Oxford University Press |year=2003 |isbn=978-0-19-925905-2 |pages=189–200 |url-access=registration}}</ref> [[File:Adam de Colone (c.1572-1651) - James VI and I (1566–1625), King of Scotland (1567–1625), King of England and Ireland (1603–1625) - PG 2172 - National Galleries of Scotland.jpg|thumb|right|ಜೇಮ್ಸ್ VI, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜ, 1603 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸಿಂಹಾಸನಗಳನ್ನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು.]] ಕಿರೀಟಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವು 1603 ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜೇಮ್ಸ್ VI ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಿಂಹಾಸನಗಳನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದಾಗ, ನಂತರ ಅವರ ಆಸ್ಥಾನವನ್ನು ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ನಿಂದ ಲಂಡನ್ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. ಏಕೀಕೃತ ರಾಜನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದರೂ, ಮೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜಕೀಯ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು, ಅವುಗಳ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಸತ್ತುಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದವು.<ref>Ross, D. (2002). ''ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸದ ಕಾಲಗಣನೆ''. ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ: ಗೆಡ್ಡೆಸ್ & ಗ್ರಾಸೆಟ್. ಪು. 56. {{ISBN|978-1-85534-380-1}}; Hearn, J. (2002). ''ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಕೋರುವುದು: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಉದಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ''. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ಪು. 104. {{ISBN|978-1-902930-16-9}}.</ref> 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮೂರೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಸಂಪರ್ಕಿತ ಯುದ್ಧಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವು, ಇದು ರಾಜತ್ವದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಉರುಳಿಸುವಿಕೆಗೆ, ರಾಜ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ I ರ ವಧೆಗೆ, ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕ ಏಕೀಕೃತ ಗಣರಾಜ್ಯವಾದ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{Cite encyclopedia |title=English Civil Wars |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/187936/English-Civil-Wars |access-date=28 April 2013 |archive-date=2 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502204708/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/187936/English-Civil-Wars |url-status=live}}; {{Cite web |date=14 March 2010 |title=Scotland and the Commonwealth: 1651–1660 |url=http://www.archontology.org/nations/uk/scotland/01_laws.php |access-date=9 March 2015 |publisher=Archontology.org |archive-date=16 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716194016/http://www.archontology.org/nations/uk/scotland/01_laws.php |url-status=live}}</ref> ರಾಜತ್ವವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಂತರಿಕಾಲದ ಜೊತೆಗೆ 1688 ರ ಗ್ಲೋರಿಯಸ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ನಂತರದ 1689 ರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಸೂದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ 1689 ರ ಹಕ್ಕಿನ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆ ಯುರೋಪಿನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ರಾಜ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಘೋಷಿತ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂವಿಧಾನವು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last=Lodge |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=EBSpvBxGyqcC |title=The History of England&nbsp;– From the Restoration to the Death of William III (1660–1702) |publisher=Read Books |year=2007 |isbn=978-1-4067-0897-4 |page=8 |orig-date=1910 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140723/https://books.google.com/books?id=EBSpvBxGyqcC |url-status=live}}</ref> 1660 ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ, ವಿಜ್ಞಾನವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ನೌಕಾ ಶಕ್ತಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯು ವಿದೇಶಿ ವಸಾಹತುಗಳ ಸ್ವಾಧೀನ ಮತ್ತು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬಿಯನ್ ನಲ್ಲಿ.<ref>{{Cite web |title=Tudor Period and the Birth of a Regular Navy |url=http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103013901/http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |archive-date=3 November 2011 |access-date=8 March 2015 |website=Royal Navy History |url-status=usurped |publisher=Institute of Naval History}}; {{Cite book |last=Canny |first=Nicholas |url=https://books.google.com/books?id=eQHSivGzEEMC |title=The Origins of Empire, The Oxford History of the British Empire Volume I |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924676-2 |ref=refOHBEv1 |access-date=29 September 2020 |archive-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111135256/https://books.google.com/books?id=eQHSivGzEEMC |url-status=live}}</ref> 1606, 1667 ಮತ್ತು 1689 ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಒಳಗೆ ಎರಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾದರೂ, 1705 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪ್ರಯತ್ನವು 1706 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಎರಡೂ ಸಂಸತ್ತುಗಳು ಒಪ್ಪಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನುಮೋದಿಸಿದವು. {{Clear left}} === ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಒಕ್ಕೂಟ === [[File:Articles of Union between England and Scotland 28 Jan 1707.png|thumb|right|170px|ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು 1 ಮೇ 1707 ರಂದು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿತು]] 1 ಮೇ 1707 ರಂದು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಡುವಿನ 1707 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Articles of Union with Scotland 1707 |url=http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm |access-date=19 October 2008 |publisher=UK Parliament |archive-date=8 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120608152446/http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm |url-status=live}}; {{Cite web |title=Acts of Union 1707 |url=http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny |access-date=6 January 2011 |publisher=UK Parliament |archive-date=27 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227033859/http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/ |url-status=live}}; {{Cite web |title=Treaty (act) of Union 1706 |url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527074630/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-date=27 May 2019 |access-date=3 February 2011 |publisher=Scottish History online}}</ref> 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್ ವಾಲ್ಪೋಲ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು, ಅವರನ್ನು 1721 ರಿಂದ 1742 ರವರೆಗಿನ ''ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೊ'' ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಾಕೋಬೈಟ್ ದಂಗೆಗಳ ಸರಣಿಯು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಹಾನೋವರ್ ಮನೆಯನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಮನೆಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. 1746 ರಲ್ಲಿ, ಕುಲೋಡೆನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಜಾಕೋಬೈಟ್ಗಳು ಸೋತರು, ನಂತರ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಹೈಲ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಕುಲ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸಾಮಂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಮೇರಿಕನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆದವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯು ಏಷ್ಯಾ ಕಡೆಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರತದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿತು.<ref>ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, [https://books.google.com/books?id=BQDgr_XvsHoC&pg=PA73 ''ದಿ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್ ಅಬ್ರಾಡ್''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240328140724/https://books.google.com/books?id=BQDgr_XvsHoC&pg=PA73 |date=28 March 2024 }}, ಪು. 73.</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 1662 ಮತ್ತು 1807 ರ ನಡುವೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಥವಾ ಬ್ರಿಟಿಷ್-ವಸಾಹತು ಗುಲಾಮ ಹಡಗುಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಸುಮಾರು 3.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಸಾಗಿಸಿದವು.<ref>{{Cite book |last=Morgan |first=Kenneth |url=https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA12 |title=Slavery and the British Empire: From Africa to America |publisher=Oxford University Press, USA |year=2007 |isbn=978-0-19-156627-1 |page=12 |access-date=5 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141229/https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA12#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> ಗುಲಾಮರನ್ನು ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೆರಿಬಿಯನ್ ನಲ್ಲಿ ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ.<ref>{{Cite book |last=Morgan |first=Kenneth |url=https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA15 |title=Slavery and the British Empire: From Africa to America |publisher=Oxford University Press, US |year=2007 |isbn=978-0-19-156627-1 |page=15 |access-date=5 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141229/https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA15#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿರ್ಮೂಲನವಾದಿ ಚಳವಳಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ, ಸಂಸತ್ತು 1807 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು, 1833 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ಆಫ್ರಿಕಾದ ದಿಗ್ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಸರಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು.<ref>[https://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ವಿರುದ್ಧ ನೌಕಾಯಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081103004954/https://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml |date=3 November 2008 }}. BBC Devon. 2007.; {{Cite book |last=Lovejoy |first=Paul E. |url=https://archive.org/details/transformationsi0000love/page/290 |title=Transformations in Slavery: A History of Slavery in Africa |publisher=Cambridge University Press |year=2000 |isbn=978-0-521-78012-4 |edition=2nd |location=New York |page=[https://archive.org/details/transformationsi0000love/page/290 290]}}</ref> === ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ === [[File:Victoria in her Coronation robes.jpg|upright|thumb|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿಯಾಗಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು.]] 1800 ರಲ್ಲಿ, ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಂಸತ್ತುಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದವು, ಎರಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ 1 ಜನವರಿ 1801 ರಂದು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದವು.<ref>{{Cite web |title=The Act of Union |url=http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415061235/http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |archive-date=15 April 2012 |access-date=15 May 2006 |publisher=Act of Union Virtual Library}}</ref> ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧಗಳ (1792–1815) ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಸೋಲಿನ ನಂತರ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಪ್ರಮುಖ ನೌಕಾ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು (ಸುಮಾರು 1830 ರಿಂದ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಲಂಡನ್ ಜೊತೆಗೆ).<ref>Tellier, L.-N. (2009). ''ಅರ್ಬನ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ: ಆನ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್''. ಕ್ಯೂಬೆಕ್: PUQ. ಪು. 463. {{ISBN|978-2-7605-1588-8}}.</ref> ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸವಾಲಿಲ್ಲದ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ನಂತರ ''ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ'' ("ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶಾಂತಿ") ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಶಾಂತಿಯ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ (1815–1914), ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಜಾಗತಿಕ ಆಧಿಪತ್ಯವಾಯಿತು<ref>{{Cite book |last=Mathias |first=P. |title=The First Industrial Nation: the Economic History of Britain, 1700–1914 |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-26672-7 |location=London}}; {{Cite book |last=Ferguson |first=Niall |url=https://archive.org/details/empire00nial |title=Empire: The rise and demise of the British world order and the lessons for global power |publisher=Basic Books |year=2004 |isbn=978-0-465-02328-8 |location=New York |url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |title=20th-century international relations |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/topic/20th-century-international-relations-2085155 |access-date=6 May 2023 |last=McDougall |first=Walter A. |date=4 May 2023 |author-link=Walter A. McDougall |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712124130/https://www.britannica.com/topic/20th-century-international-relations-2085155 |archive-date=12 July 2019 |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಪೊಲೀಸ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>Sondhaus, L. (2004). ''ಆಧುನಿಕ ವಿಶ್ವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನೌಕಾಪಡೆಗಳು''. ಲಂಡನ್: ರಿಯಾಕ್ಷನ್ ಬುಕ್ಸ್. ಪು. 9. {{ISBN|978-1-86189-202-7}}.</ref><ref>{{Cite book |last=Porter |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=oo3F2X8IDeEC |title=The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924678-6 |page=332 |ref=refOHBEv3}}</ref> 1853 ರಿಂದ 1856 ರವರೆಗೆ ಬ್ರಿಟನ್ ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು, ಇದು ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಜಾರ್ ರಷ್ಯಾದ ಜೊತೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite journal |last=Benn |first=David Wedgwood |title=The Crimean War and its lessons for today |journal=International Affairs |volume=88 |issue=2 |date=March 2012 |pages=387–391 |jstor=41428613 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1111/j.1468-2346.2012.01078.x}}</ref> 1857 ರ ಭಾರತೀಯ ದಂಗೆಯ ನಂತರ ಲಾರ್ಡ್ ಪಾಮರ್ಸ್ಟನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ನೇರ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ತನ್ನದೇ ಆದ ವಸಾಹತುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಿದ ಔಪಚಾರಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಜೊತೆಗೆ, ಬ್ರಿಟನ್ ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾದಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |last=Porter |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=oo3F2X8IDeEC |title=The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924678-6 |page=8 |ref=refOHBEv3}}; {{Cite book |last=Marshall |first=P.J. |url=https://books.google.com/books?id=S2EXN8JTwAEC |title=The Cambridge Illustrated History of the British Empire |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=978-0-521-00254-7 |pages=156–157 |ref=refMarshall |access-date=29 September 2020 |archive-date=16 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116094154/https://books.google.com/books?id=S2EXN8JTwAEC |url-status=live}}</ref> ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಯುಗದ (1837–1901) ಉದ್ದಕ್ಕೂ ರಾಜಕೀಯ ಮನೋಭಾವಗಳು ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ''ಲೈಸೆಜ್-ಫೇರ್'' ನೀತಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು. 1832 ರಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಸಂಸತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು, ವಿಲಿಯಂ ಗ್ಲಾಡ್ಸ್ಟೋನ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ 1884 ರ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯಿದೆಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಹುಪಾಲು ಪುರುಷರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಾಟಕೀಯ ದರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಇದರೊಂದಿಗೆ ವೇಗದ ನಗರೀಕರಣ ಸಂಭವಿಸಿತು, ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite book |last=Tompson |first=Richard S. |url=https://books.google.com/books?id=H5kcJqmXk2oC&pg=PA63 |title=Great Britain: a reference guide from the Renaissance to the present |publisher=Facts on File |year=2003 |isbn=978-0-8160-4474-0 |location=New York |page=63}}</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ವೇಳೆಗೆ, ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಬೆಂಜಮಿನ್ ಡಿಸ್ರೇಲಿ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಡ್ ಸಾಲಿಸ್ಬರಿ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿದವು, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟಗಳಿಂದ "ಅದ್ಭುತ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ" ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದವು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿದವು, ಇದು ಗ್ರೇಟ್ ಗೇಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Fromkin |first=David |date=1980 |title=The Great Game in Asia |url=https://www.jstor.org/stable/20040512 |journal=Foreign Affairs |volume=58 |issue=4 |pages=936–951 |doi=10.2307/20040512 |jstor=20040512 |issn=0015-7120 |access-date=4 June 2023 |archive-date=12 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412053528/https://www.jstor.org/stable/20040512 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆನಡಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಗಳಿಗೆ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Hosch, William L. |title=World War I: People, Politics, and Power |publisher=Britannica Educational Publishing |year=2009 |isbn=978-1-61530-048-8 |series=America at War |location=New York |page=21}}</ref> 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟನ್ನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಜರ್ಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಿಂದ ಸವಾಲನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |last=Zarembka |first=Paul |url=https://books.google.com/books?id=NSrwpggmHigC&pg=PP1 |title=Contradictions: Finance, Greed, and Labor Unequally Paid |date=2013 |publisher=Emerald Group Publishing |isbn=978-1-78190-670-5 |access-date=21 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141231/https://books.google.com/books?id=NSrwpggmHigC&pg=PP1#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> ಎಡ್ವರ್ಡಿಯನ್ ಯುಗ (1901–1910) ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತವು ಪ್ರಮುಖ ದೇಶೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಾದವು, ಆದರೆ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ 1900 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗುಂಪುಗಳ ಮೈತ್ರಿಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಮತ್ತು ಮತಾಧಿಕಾರ ಮಹಿಳೆಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು.<ref>ಸೋಫಿಯಾ ಎ. ವಾನ್ ವಿಂಗರ್ಡೆನ್, ''ದಿ ವಿಮೆನ್ಸ್ ಸಫ್ರೇಜ್ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಬ್ರಿಟನ್, 1866–1928'' (1999) ಅಧ್ಯಾಯ 1.</ref> === ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿಭಜನೆ === [[File:Wreaths Are Laid at the Cenotaph, London During Remembrance Sunday Service MOD 45152052.jpg|thumb|ಲಂಡನ್ನ ವೈಟ್ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿನ ಸೆನೋಟಾಫ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಭಾನುವಾರ ಸೇವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.]] [[File:Spitfire and Hurricane in the Battle of Britain Memorial Flight.jpg|thumb|ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸಿದ ಸ್ಪಿಟ್ಫೈರ್ ಮತ್ತು ಹರಿಕೇನ್]] ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ (1914–1918) ಕೇಂದ್ರ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಫ್ರೆಂಚ್, ರಷ್ಯನ್ ಮತ್ತು (1917 ರ ನಂತರ) ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಹವರ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ,<ref>Turner, John (1988). ''ಬ್ರಿಟನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಫಸ್ಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್''. ಲಂಡನ್: ಅನ್ವಿನ್ ಹೈಮನ್. pp. 22–35. {{ISBN|978-0-04-445109-9}}.</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.<ref name="Westwell&Cove" /> ಅಗೆದಾಟದ ಯುದ್ಧದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾವುನೋವುಗಳು ಪೀಳಿಗೆಯ ಪುರುಷರ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಬ್ರಿಟನ್ 2.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬೃಹತ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಲದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="Westwell&Cove">Westwell, I.; Cove, D. (eds) (2002). ''History of World War I, Volume 3''. ಲಂಡನ್: ಮಾರ್ಷಲ್ ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಶ್. pp. 698, 705. {{ISBN|978-0-7614-7231-5}}.</ref> ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು 1918 ರ ಜನರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ವಯಸ್ಕ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಕ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಿತು.<ref name="Westwell&Cove" /> ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಮಂಡಳಿಯ ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಮಾಜಿ ಜರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟೋಮನ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಮೇಲೆ ಆದೇಶವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಡೇವಿಡ್ ಲಾಯ್ಡ್ ಜಾರ್ಜ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ತಲುಪಿತು, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಭೂಮಿಯ ಐದನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮತ್ತು ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು.<ref>Turner, J. (1988). ''ಬ್ರಿಟನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಫಸ್ಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್''. ಅಬಿಂಗ್ಡನ್: ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್. ಪು. 41. {{ISBN|978-0-04-445109-9}}.</ref> 1920 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ವೇಳೆಗೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು [[BBC]] ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೇಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=15 June 2020 |title=100 years of radio since Marconi's big breakthrough |url=https://www.ofcom.org.uk/about-ofcom/latest/features-and-news/100-years-of-radio |access-date=17 November 2020 |website=Ofcom |archive-date=4 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804031332/https://www.ofcom.org.uk/about-ofcom/latest/features-and-news/100-years-of-radio |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=History of the BBC: The origins of BBC Local Radio |url=https://www.bbc.com/historyofthebbc/research/local-radio |access-date=18 September 2022 |website=[[BBC]] |last=Linfoot |first=Matthew |archive-date=20 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920232207/https://www.bbc.com/historyofthebbc/research/local-radio/ |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರಗಳು 1929 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ನಿಗದಿತ BBC ದೂರದರ್ಶನ ಸೇವೆ 1936 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=History of the BBC: 1920s |url=https://www.bbc.com/historyofthebbc/timelines/1920s |access-date=18 September 2022 |website=[[BBC]] |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926064808/https://www.bbc.com/historyofthebbc/timelines/1920s |url-status=live}}</ref> ಐರಿಶ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತದ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಳಗಿನ ವಿವಾದಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1921 ರಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದ ವಿಭಜನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು.<ref>[[SR&O 1921]]/533 of 3 May 1921.</ref> ಈಗ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ 1920 ರಿಂದ ಜೂನ್ 1922 ರವರೆಗೆ ಸಂಘರ್ಷದ ಅವಧಿಯು ಸಂಭವಿಸಿತು. ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ 1922 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸ್ಥಾನಮಾನದೊಂದಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು 1931 ರಲ್ಲಿ ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=The Anglo-Irish Treaty, 6&nbsp;December 1921 |url=http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm |access-date=15 May 2006 |website=CAIN Web Service |archive-date=14 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120514145108/http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm |url-status=live}}</ref> 1928 ರ ಸಮಾನ ಮತಾಧಿಕಾರ ಕಾಯಿದೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪುರುಷರೊಂದಿಗೆ ಮತದಾನದ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. 1920 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಷ್ಕರಗಳು 1926 ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡವು. ಇನ್ನೂ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಬ್ರಿಟನ್, ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದಿಂದ (1929–1932) ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟವನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿತು, ಸುಮಾರು 3 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ನಿರುದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಶಾಂತಿಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿತು. ಒಂದು ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರವು 1931 ರಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.<ref>Rubinstein, W.D. (2004). ''Capitalism, Culture, and Decline in Britain, 1750–1990''. ಅಬಿಂಗ್ಡನ್: ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್. ಪು. 11. {{ISBN|978-0-415-03719-8}}.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬ್ರಿಟನ್ ಅನ್ನು "ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇಶ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ, ತನ್ನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದೆ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Edgerton2012">{{Cite book |last=Edgerton |first=David |date=2012 |title=Britain's War Machine |url=https://www.penguin.co.uk/books/55731/britain-s-war-machine/9780141026107.html |access-date=10 May 2020 |publisher=Penguin |postscript=none |archive-date=28 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428080558/https://www.penguin.co.uk/books/55731/britain-s-war-machine/9780141026107.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Britain's War Machine: Weapons, Resources and Experts in the Second World War |url=https://reviews.history.ac.uk/review/1114 |access-date=10 May 2020 |website=[[Reviews in History]] |archive-date=12 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612173058/https://reviews.history.ac.uk/review/1114 |url-status=live}}</ref> 1939 ರಲ್ಲಿ ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿ ಪೋಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ನಂತರ, ಬ್ರಿಟನ್ ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸೋಲಿನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಜರ್ಮನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು.<ref name="Edgerton2012" /> 1940 ರಲ್ಲಿ, ರಾಯಲ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ''ಲುಫ್ಟ್ವಾಫೆ'' ಅನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಾಯುಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿತು. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬ್ಲಿಟ್ಜ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟನ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಹಾ ಮೈತ್ರಿ 1941 ರಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಅಕ್ಷ ಶಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿತು. ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕದನ, ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ ಅಭಿಯಾನ ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಹೋರಾಟದ ವಿಜಯಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು 1944 ರ ನಾರ್ಮಂಡಿ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನ ವಿಮೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಯು ಜಪಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಬರ್ಮಾ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಫ್ಲೀಟ್ ಜಪಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಮೇರಿಕನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು, ಇದರ ಕಾರ್ಯವು ಪರಮಾಣು ಆಯುಧವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book |author=Septimus H. Paul |url=https://books.google.com/books?id=fSZpgW-N628C&pg=PA1 |title=Nuclear Rivals: Anglo-American Atomic Relations, 1941–1952 |publisher=Ohio State U.P. |year=2000 |isbn=978-0-8142-0852-6 |pages=1–5}}</ref> === ಯುದ್ಧಾನಂತರದ 20 ನೇ ಶತಮಾನ === [[File:British Empire 1921.png|thumb|right|upright=1.4|1921 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ) ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಅವರು ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಯೋಜಿಸಲು ಭೇಟಿಯಾದರು;<ref>{{Cite book |last1=Doenecke |first1=Justus D. |url=https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&pg=PA62 |title=Debating Franklin D. Roosevelt's foreign policies, 1933–1945 |last2=Stoler |first2=Mark A. |year=2005 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-8476-9416-7 |access-date=19 March 2016 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141231/https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&pg=PA62#v=onepage&q&f=false |url-status=live|author-link=Justus Drew Doenecke}}; {{Cite book |last=Kelly |first=Brian |url=https://www.iup.edu/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=37681 |title=The Four Policemen and Postwar Planning, 1943–1945: The Collision of Realist and Idealist Perspectives |publisher=Indiana University of Pennsylvania |access-date=25 August 2015 |archive-date=22 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022125442/https://www.iup.edu/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=37681 |url-status=live}}</ref> ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಐದು ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. ಇದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ, ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಟೋ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite web |date=22 July 2010 |title=The "Special Relationship" between Great Britain and the United States Began with FDR |work=Roosevelt Institute |url=http://rooseveltinstitute.org/special-relationship-between-great-britain-and-united-states-began-fdr |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125021103/http://rooseveltinstitute.org/special-relationship-between-great-britain-and-united-states-began-fdr |archive-date=25 January 2018 |access-date=24 January 2018 |quote=and the joint efforts of both powers to create a new post-war strategic and economic order through the drafting of the Atlantic Charter; the establishment of the International Monetary Fund and the World Bank; and the creation of the United Nations.}}; {{Cite press release |title=Remarks by the President Obama and Prime Minister Cameron in Joint Press Conference |date=22 April 2016 |publisher=The White House |url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/04/22/remarks-president-obama-and-prime-minister-cameron-joint-press |quote=That's what we built after World War II. The United States and the UK designed a set of institutions – whether it was the United Nations, or the Bretton Woods structure, IMF, World Bank, NATO, across the board. |access-date=24 January 2018 |archive-date=8 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608110653/https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/04/22/remarks-president-obama-and-prime-minister-cameron-joint-press |url-status=live}}</ref> ಯುದ್ಧವು UK ಅನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು,<ref>{{Cite news |date=28 December 2006 |title=Britain to make its final payment on World War II loan from U.S. |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/12/28/business/worldbusiness/28iht-nazi.4042453.html |access-date=25 August 2011 |archive-date=20 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170820022220/http://www.nytimes.com/2006/12/28/business/worldbusiness/28iht-nazi.4042453.html |url-status=live}}</ref> ಆದರೆ ಅದು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್ ಅನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಉಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite news |last=Reynolds |first=David |date=17 April 2011 |title=Britain's War Machine by David Edgerton – review |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2011/apr/17/britains-war-machine-david-edgerton-review |access-date=10 May 2020 |archive-date=12 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612130213/https://www.theguardian.com/books/2011/apr/17/britains-war-machine-david-edgerton-review |url-status=live}}</ref> ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ತಕ್ಷಣದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಬರ್ ಸರ್ಕಾರವು ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಅಟ್ಲೀ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು.<ref>{{Cite book |last=Francis |first=Martin |title=Ideas and policies under Labour, 1945–1951: Building a new Britain |publisher=Manchester University Press |year=1997 |isbn=978-0-7190-4833-3 |pages=225–233}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಕಲ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Lee |first=Stephen J. |url=https://archive.org/details/aspectsbritishpo00lees |title=Aspects of British political history, 1914–1995 |publisher=Routledge |year=1996 |isbn=978-0-415-13103-2 |location=London; New York |pages=[https://archive.org/details/aspectsbritishpo00lees/page/n183 173]–199 |url-access=limited}}</ref> ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಏರಿಕೆಯು ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ನಂತರ ಅದರ ಬಹಳಷ್ಟು ಕುಗ್ಗಿದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಾನದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿಮೋಚನೆಯ ನೀತಿಯು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book |last=Brown |first=Judith |author-link=Judith M. Brown |url=https://books.google.com/books?id=CpSvK3An3hwC |title=The Twentieth Century, The Oxford History of the British Empire Volume IV |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924679-3 |ref=refOHBEv4 |access-date=22 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103114315/http://books.google.com/books?id=CpSvK3An3hwC |archive-date=3 January 2014 |url-status=live}} p. 319.</ref><ref>{{cite book |last=Louis |first=Wm. Roger |url=https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC |title=Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez and Decolonization |publisher=I.B. Tauris |year=2006 |isbn=978-1-84511-347-6 |ref=refLouis2006 |access-date=22 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170222045215/https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC |archive-date=22 February 2017 |url-status=live}} p. 337.</ref><ref>{{cite book |last=Abernethy |first=David |url=https://books.google.com/books?id=ennqNS1EOuMC |title=The Dynamics of Global Dominance, European Overseas Empires 1415–1980 |publisher=Yale University Press |year=2000 |isbn=978-0-300-09314-8 |ref=refAbernethy2000 |access-date=22 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111214082531/http://books.google.com/books?id=ennqNS1EOuMC |archive-date=14 December 2011 |url-status=live}} p. 146.</ref> 1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Larres |first=Klaus |url=https://books.google.com/books?id=7D66_9YOof4C&pg=PA118 |title=A companion to Europe since 1945 |publisher=Wiley-Blackwell |year=2009 |isbn=978-1-4051-0612-2 |location=Chichester |page=118 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141350/https://books.google.com/books?id=7D66_9YOof4C&pg=PA118 |url-status=live}}</ref> ಮುಂದಿನ ಮೂರು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸಾಹತುಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು ಮತ್ತು ಅನೇಕವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ನ ಸದಸ್ಯರಾದವು.<ref>{{Cite web |date=19 March 2009 |title=Country List |url=http://www.thecommonwealth.org/Templates/System/YearbookHomePage.asp?NodeID=152099&load=countrylist |archive-url=https://web.archive.org/web/20130506071236/http://www.thecommonwealth.org/Templates/System/YearbookHomePage.asp?NodeID=152099&load=countrylist |archive-date=6 May 2013 |access-date=8 March 2015 |publisher=[[Commonwealth Secretariat]]}}</ref> UK ಪರಮಾಣು ಆಯುಧಗಳ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಮೂರನೇ ದೇಶವಾಗಿದೆ, 1952 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೊದಲ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಆಪರೇಷನ್ ಹರಿಕೇನ್ ಆಗಿತ್ತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಾತ್ರದ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು 1956 ರ ಸೂಯೆಜ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು. 1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊರತೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ದೇಶಗಳಿಂದ ವಲಸೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿತು. ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ UK ಹೆಚ್ಚು ಬಹುಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮಾಜವಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Julios |first=Christina |url=https://books.google.com/books?id=s3RQ4dsFEkoC&pg=PA84 |title=Contemporary British identity: English language, migrants, and public discourse |publisher=Ashgate |year=2008 |isbn=978-0-7546-7158-9 |series=Studies in migration and diaspora |location=Aldershot |page=84 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141350/https://books.google.com/books?id=s3RQ4dsFEkoC&pg=PA84 |url-status=live}}</ref> 1950 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು 1960 ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನ ಮಟ್ಟವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯು ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ನಂತಹ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿತ್ತು. 1969 ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ತನ್ನ ಮತದಾನದ ವಯಸ್ಸನ್ನು 18 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Loughran |first1=Thomas |last2=Mycock |first2=Andrew |last3=Tonge |first3=Jonathan |date=3 April 2021 |title=A coming of age: how and why the UK became the first democracy to allow votes for 18-year-olds |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13619462.2021.1890589 |journal=Contemporary British History |volume=35 |issue=2 |pages=284–313 |doi=10.1080/13619462.2021.1890589 |issn=1361-9462 |s2cid=233956982 |access-date=24 May 2024 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604093606/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13619462.2021.1890589 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್ ಏಕೀಕರಣದ ದಶಕಗಳ-ದೀರ್ಘ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ UK 1954 ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿತ್ತು. 1960 ರಲ್ಲಿ UK ಯುರೋಪಿಯನ್ ಫ್ರೀ ಟ್ರೇಡ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (EFTA) ನ ಏಳು ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ 1973 ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ತೊರೆದು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು (EC) ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. 1975 ರ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ 67 ಪ್ರತಿಶತ ಜನರು ಅದರಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |title=1975: UK embraces Europe in referendum |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/6/newsid_2499000/2499297.stm |access-date=8 March 2015 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620044520/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/6/newsid_2499000/2499297.stm |url-status=live}}</ref> EC 1993 ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (EU) ಆದಾಗ, UK 12 ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. 1960 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಅರೆಸೈನಿಕ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು, ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ UK ಯ ಇತರ ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಇದನ್ನು ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1998 ರ ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್ "ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೆ" ಒಪ್ಪಂದದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Aughey |first=Arthur |url=https://archive.org/details/politicsnorthern00augh |title=The Politics of Northern Ireland: Beyond the Belfast Agreement |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0-415-32788-6 |location=London |page=[https://archive.org/details/politicsnorthern00augh/page/n15 7] |url-access=limited}}; "ದಿ ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ಮುಗಿದಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕೊಲೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಕೆಲವು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು." {{Cite book |last=Holland |first=Jack |url=https://archive.org/details/hopeagainsthisto00holl/page/221 |title=Hope against History: The Course of Conflict in Northern Ireland |publisher=Henry Holt |year=1999 |isbn=978-0-8050-6087-4 |location=New York |page=[https://archive.org/details/hopeagainsthisto00holl/page/221 221]}}; Elliot, Marianne (2007). ''ದಿ ಲಾಂಗ್ ರೋಡ್ ಟು ಪೀಸ್ ಇನ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್: ಪೀಸ್ ಲೆಕ್ಚರ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ದಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಐರಿಶ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಅಟ್ ಲಿವರ್ಪೂಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ.'' ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಿವರ್ಪೂಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಐರಿಶ್ ಸ್ಟಡೀಸ್, ಲಿವರ್ಪೂಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 2. {{ISBN|978-1-84631-065-2}}.</ref> 1970 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಲಹದ ಅವಧಿಯ ನಂತರ, ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಥ್ಯಾಚರ್ ನೇತೃತ್ವದ 1980 ರ ದಶಕದ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಸರ್ಕಾರವು ಮಾನಿಟರಿಸಂ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಮುಕ್ತೀಕರಣ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ವಲಯದ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1986 ರಲ್ಲಿ ಬಿಗ್ ಬ್ಯಾಂಗ್) ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಕಂಪನಿಗಳ ಮಾರಾಟ (ಖಾಸಗೀಕರಣ), ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |last=Dorey |first=Peter |title=British politics since 1945 |publisher=Blackwell |year=1995 |isbn=978-0-631-19075-2 |series=Making contemporary Britain |location=Oxford |pages=164–223}}</ref> 1982 ರಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ದಕ್ಷಿಣ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮತ್ತು ಫಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿತು, ಇದು 10-ವಾರಗಳ ಫಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ಪಡೆಗಳು ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ದ್ವೀಪಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳು 2013 ರ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಂತೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ. 1984 ರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಗಣನೀಯ ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರದ ತೈಲ ಆದಾಯದ ಒಳಹರಿವಿನಿಂದ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite book |last1=Griffiths, Alan |url=http://vig.pearsoned.co.uk/catalog/uploads/Griffiths_C01.pdf |title=Applied Economics |last2=Wall, Stuart |publisher=Financial Times Press |year=2007 |isbn=978-0-273-70822-3 |edition=11th |location=Harlow |page=6 |access-date=26 December 2010 |archive-date=23 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090823124048/http://vig.pearsoned.co.uk/catalog/uploads/Griffiths_C01.pdf |url-status=dead}}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್,<ref>{{cite wikisource |title=Peace and Friendship Treaty of Utrecht between Spain and Great Britain}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ಸೈನಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ; 2002 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್ ಜೊತೆಗಿನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ UK ನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal |last=Keating |first=Michael |date=1 January 1998 |title=Reforging the Union: Devolution and Constitutional Change in the United Kingdom |journal=Publius: The Journal of Federalism |volume=28 |issue=1 |pages=217–234 |doi=10.1093/oxfordjournals.pubjof.a029948}}</ref> ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸೇರ್ಪಡೆಯು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ನಂತರ ನಡೆಯಿತು. UK ಜಾಗತಿಕ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು NATO ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.<ref name="David M. McCourt">{{Cite book |last=McCourt |first=David |url=https://books.google.com/books?id=lwpOnwEACAAJ&q=Britain+and+World+Power+Since+1945:+Constructing+a+Nation%27s+Role+in+International+Politics |title=Britain and World Power Since 1945: Constructing a Nation's Role in International Politics |publisher=[[University of Michigan Press]] |year=2014 |isbn=978-0-472-07221-7 |access-date=21 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141741/https://books.google.com/books?id=lwpOnwEACAAJ&q=Britain+and+World+Power+Since+1945:+Constructing+a+Nation%27s+Role+in+International+Politics |url-status=live}}</ref> === 21 ನೇ ಶತಮಾನ === [[File:Johnson signed Brexit Withdrawal Agreement.jpg|thumb|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಬೋರಿಸ್ ಜಾನ್ಸನ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್ ವಾಪಸಾತಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇದು EU ನಿಂದ UK ಅನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.]] 21 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ "ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧ"ಕ್ಕೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನ ವಿಧಾನವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |last=McSmith |first=Andy |date=5 July 2016 |title=The inside story of how Tony Blair led Britain to war in Iraq |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/chilcot-report-iraq-war-inquiry-tony-blair-george-bush-us-uk-what-happened-a7119761.html |access-date=17 February 2022 |archive-date=4 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160704200931/https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/chilcot-report-iraq-war-inquiry-tony-blair-george-bush-us-uk-what-happened-a7119761.html |url-status=live}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದವು, ಆದರೆ ಇರಾಕ್ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಮಿಲಿಟರಿ ನಿಯೋಜನೆಯು ವಿವಾದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು, ಇದು ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |last=Adams |first=Tim |date=11 February 2023 |title='A beautiful outpouring of rage': did Britain's biggest ever protest change the world? |work=The Observer |location=London |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2023/feb/11/slugs-iraq-war-london-protest-2003-legacy |access-date=5 June 2023 |archive-date=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406052000/https://www.theguardian.com/uk-news/2023/feb/11/slugs-iraq-war-london-protest-2003-legacy |url-status=live}}</ref> ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ (2007–2010) ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು,<ref name="Latest UK GDP data">{{cite web |date=20 December 2013 |title=Quarterly National Accounts – National accounts aggregates (ABMI Gross Domestic Product: chained volume measures: Seasonally adjusted £m, constant prices) |url=http://www.ons.gov.uk/ons/datasets-and-tables/data-selector.html?cdid=ABMI&dataset=qna&table-id=A2 |publisher=Office for National Statistics |access-date=28 July 2023 |archive-date=29 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150929150429/http://www.ons.gov.uk/ons/datasets-and-tables/data-selector.html?cdid=ABMI&dataset=qna&table-id=A2 |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ನಂತರ ದುರ್ಬಲ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಲತೆಯ ಅವಧಿಯುಂಟಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=Harari |first=Daniel |date=16 July 2024 |title=Low growth: The economy's biggest challenge |url=https://commonslibrary.parliament.uk/low-growth-the-economys-biggest-challenge/#:~: |access-date=16 April 2025 |website=House of Commons Library}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Rees |first1=Tom |last2=Atkinson |first2=Andrew |last3=Aldrick |first3=Philip |date=12 March 2023 |title=A Lost Decade Worse Than Japan's Threatens to Change UK Forever |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-03-12/a-lost-decade-worse-than-japan-s-threatens-to-change-uk-forever |access-date=16 April 2025 |work=[[Bloomberg News]] |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313051724/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-03-12/a-lost-decade-worse-than-japan-s-threatens-to-change-uk-forever |url-status=live }}</ref> 2010 ರ ಕ್ಯಾಮರೂನ್-ಕ್ಲೆಗ್ ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರವು ಗಣನೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಮಿತವ್ಯಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=7 November 2022 |title=What is austerity and where could 'eye-watering' cuts fall now? |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/63304224 |access-date=28 July 2023 |archive-date=28 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728105646/https://www.bbc.com/news/63304224 |url-status=live}}</ref> 2014 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆದ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಮತದಾರರು 55.3 ರಿಂದ 44.7 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮತಗಳಿಂದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Scottish independence referendum – Results |url=https://www.bbc.co.uk/news/events/scotland-decides/results |access-date=18 February 2022 |website=BBC News |archive-date=18 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140918212409/https://www.bbc.co.uk/news/events/scotland-decides/results |url-status=live}}</ref> 2016 ರಲ್ಲಿ, UK ಯಲ್ಲಿ 51.9 ಪ್ರತಿಶತ ಮತದಾರರು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (EU) ತೊರೆಯಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=24 June 2016 |title=In stunning decision, Britain votes to leave the E.U. |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/britons-head-to-the-polls-for-historic-vote-on-eu/2016/06/23/0d466fb0-34a7-11e6-ab9d-1da2b0f24f93_story.html |access-date=24 June 2016 |first1=Griff |last1=Witte |first2=Karla |last2=Adam |first3=Dan |last3=Balz |archive-date=30 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130215030/https://www.washingtonpost.com/world/britons-head-to-the-polls-for-historic-vote-on-eu/2016/06/23/0d466fb0-34a7-11e6-ab9d-1da2b0f24f93_story.html |url-status=live}}</ref> UK 2020 ರಲ್ಲಿ EU ಅನ್ನು ತೊರೆದಿತು.<ref>{{Cite news |date=1 January 2021 |title=Brexit: New era for UK as it completes separation from European Union |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-55502781 |access-date=18 February 2022 |archive-date=14 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114212309/https://www.bbc.com/news/uk-politics-55502781 |url-status=live}}</ref> 1 ಮೇ 2021 ರಂದು EU-UK ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದ, UK ಮತ್ತು EU ನಡುವಿನ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದವು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.<ref name="commission.europa.eu">{{Cite web |title=The EU-UK Trade and Cooperation Agreement |url=https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/relations-non-eu-countries/relations-united-kingdom/eu-uk-trade-and-cooperation-agreement_en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325155905/https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/relations-non-eu-countries/relations-united-kingdom/eu-uk-trade-and-cooperation-agreement_en |archive-date=25 March 2023 |access-date=25 March 2023}}</ref><ref>{{Cite web |access-date=12 September 2025 |title=Free Trade Agreements EU-UK |url=https://rtais.wto.org/UI/PublicShowRTAIDCard.aspx?rtaid=1137}}</ref> COVID-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು ಮತ್ತು 2020 ಮತ್ತು 2021 ರಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೆ ದೂರಗಾಮಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಿತು.<ref name="GOVUK">{{cite web |url=https://coronavirus.data.gov.uk/ |title=Coronavirus (COVID-19) in the UK |website=[[gov.uk]] |publisher=Government of the United Kingdom |access-date=15 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501022145/https://coronavirus.data.gov.uk/ |archive-date=1 May 2021}}</ref><ref>{{Cite web |title=Coronavirus and the impact on output in the UK economy: April 2020 |url=https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/articles/coronavirusandtheimpactonoutputintheukeconomy/april2020 |access-date=2 August 2020 |publisher=Government of the United Kingdom |website=ons.gov.uk |archive-date=2 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802031859/https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/articles/coronavirusandtheimpactonoutputintheukeconomy/april2020 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Walker |first=Andrew |date=10 June 2020 |title=Coronavirus: UK economy could be among worst hit of leading nations, says OECD |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-52991913 |access-date=2 August 2020 |archive-date=18 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818031423/https://www.bbc.com/news/business-52991913 |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅನುಮೋದಿತ COVID-19 ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ ದೇಶವಾಗಿದೆ. UK ನಲ್ಲಿ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ವಿತರಣೆಯು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿರಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite web |title=Landmark moment as first NHS patient receives COVID-19 vaccination |url=https://www.england.nhs.uk/2020/12/landmark-moment-as-first-nhs-patient-receives-covid-19-vaccination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225194320/https://www.england.nhs.uk/2020/12/landmark-moment-as-first-nhs-patient-receives-covid-19-vaccination/ |archive-date=25 February 2023 |website=NHS |date=8 December 2020}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oxford University/AstraZeneca COVID-19 vaccine approved |url=https://www.gov.uk/government/news/oxford-universityastrazeneca-covid-19-vaccine-approved |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225194442/https://www.gov.uk/government/news/oxford-universityastrazeneca-covid-19-vaccine-approved |archive-date=25 February 2023 |website=UK Government}}</ref> == ಭೂಗೋಳ == [[File:MODIS - Great Britain and Northern Ireland - 2012-06-04 during heat wave (cropped).jpg|thumb|upright|ಶೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಸರಿಸುಮಾರು {{Convert|244376|km2|sqmi|order=flip}},{{efn|name=ONSArea}}<ref name="ONS Standard Area Measurement" /> ಇದರ ಭೂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು {{convert|242741|km2|sqmi|order=flip}} ಆಗಿದೆ.<ref name="ONS Standard Area Measurement" /> ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ<ref>[[ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು]]: "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು: ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಚಾನಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅವುಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಕರಾವಳಿ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪದ."</ref> ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದ್ವೀಪ, ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದ ಈಶಾನ್ಯ ಆರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅಂದರೆ ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="ONS Geography Guide">{{cite web |url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/d1f39e20edb940d58307a54d6e1045cd/about |title=A Beginner's Guide to UK Geography (2023) |author=<!--Not stated--> |date=4 February 2025 |website=Open Geography Portal |publisher=Office for National Statistics |access-date=14 May 2025}}</ref> ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರದ ನಡುವೆ ಇದೆ, ಇದರ ಆಗ್ನೇಯ ಕರಾವಳಿಯು ಉತ್ತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ {{Convert|35|km|mi|0|order=flip}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದರಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="factbook">{{Cite web |title=United Kingdom |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom |access-date=21 January 2007 |website=[[The World Factbook]] |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom |url-status=dead}}</ref> ಹತ್ತಿರದ ದ್ವೀಪ ರಾಜಕೀಯ ಘಟಕಗಳಾದ ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್, ಜರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಗುರ್ನ್ಸಿ ಗಳು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳಾಗಿವೆ, ಅವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೆ ಅವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅಥವಾ ಅದರ ಮೂರು ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ರೂಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರ ಬಾಹ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದ ನಡುವೆ ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ಚಾನಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಉತ್ತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿವೆ. ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಯಲ್ ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯವನ್ನು 1884 ರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೆರಿಡಿಯನ್ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮೆರಿಡಿಯನ್ ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಬಿಂದುವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=ROG Learning Team |date=23 August 2002 |title=The Prime Meridian at Greenwich |url=http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/astronomy-facts/history/the-prime-meridian-at-greenwich |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107023957/http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/astronomy-facts/history/the-prime-meridian-at-greenwich |archive-date=7 November 2015 |access-date=11 September 2012 |website=Royal Museums Greenwich}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 August 2015 |title=Greenwich Royal Observatory: How the Prime Meridian line is actually 100 metres away from where it was believed to be |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/science/greenwich-royal-observatory-how-the-prime-meridian-line-is-actually-100-metres-away-from-where-it-10452386.html |access-date=13 December 2018 |archive-date=23 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323081414/https://www.independent.co.uk/news/science/greenwich-royal-observatory-how-the-prime-meridian-line-is-actually-100-metres-away-from-where-it-10452386.html |url-status=live}}</ref> UK 49° ಮತ್ತು 61° N ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು 9° W ಮತ್ತು 2° E ರೇಖಾಂಶಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ {{Convert|499|km|mi|0|adj=on|order=flip}} ಭೂ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ<ref name="factbook" /> ಮತ್ತು {{Convert|650|km|mi|0|adj=on|order=flip}} ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="NI coastline">{{Cite web |title=Northern Ireland Coastal and Marine Forum |url=https://library2.nics.gov.uk/pdf/dard/2014/EEUD.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123094028/https://library2.nics.gov.uk/pdf/dard/2014/EEUD.pdf |archive-date=23 November 2024 |access-date=13 March 2025 |publisher=Northern Ireland Coastal and Marine Forum}}</ref> ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವೀಪಗಳ ಕರಾವಳಿಯ ಉದ್ದವು ಸುಮಾರು {{Convert|31368|km|mi|0|order=flip}} ಉದ್ದವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದ್ವೀಪ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಕರಾವಳಿಯು {{Convert|17820|km|mi|0|order=flip}} ಆಗಿದೆ,<ref name="UK coastline">{{Cite web |last=Darkes |first=Giles |date=January 2008 |title=How long is the UK coastline? |url=http://www.cartography.org.uk/default.asp?contentID=749 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522042745/http://www.cartography.org.uk/default.asp?contentID=749 |archive-date=22 May 2012 |access-date=24 January 2015 |publisher=The [[British Cartographic Society]]}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಕರಾವಳಿ ವಿರೋಧಾಭಾಸದ ಕಾರಣ ಅಳತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬದಲಾಗಬಹುದು.<ref>{{Cite web |last=Weiner |first=Sophie |date=3 March 2018 |title=Why it's Impossible to Accurately Measure a Coastline |url=https://www.popularmechanics.com/science/environment/a19068718/why-its-impossible-to-accurately-measure-a-coastline/ |access-date=29 June 2024 |website=Popular Mechanics |archive-date=29 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629025825/https://www.popularmechanics.com/science/environment/a19068718/why-its-impossible-to-accurately-measure-a-coastline/ |url-status=live}}</ref> ಇದು ಚಾನಲ್ ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಖಂಡದ ಯುರೋಪ್ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು {{Convert|50|km|mi|0|order=flip}} ({{Convert|38|km|mi|0|order=flip}} ನೀರೊಳಗೆ) ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ನೀರೊಳಗಿನ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=The Channel Tunnel |url=http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcTunnelInfrastructure/ukcInfrastructure |archive-url=https://web.archive.org/web/20101218114514/http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcTunnelInfrastructure/ukcInfrastructure |archive-date=18 December 2010 |access-date=8 March 2015 |publisher=Eurotunnel}}</ref> UK ನಾಲ್ಕು ಭೂಮಿಯ ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಅಗಲ-ಎಲೆಗಳ ಕಾಡುಗಳು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ತಗ್ಗುನೆಲ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳು, ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ತೇವಾಂಶ ಮಿಶ್ರ ಕಾಡುಗಳು, ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೆಡೋನಿಯನ್ ಕೋನಿಫರ್ ಕಾಡುಗಳು.<ref>{{Cite journal |last1=Dinerstein |first1=Eric |last2=Olson |first2=David |last3=Joshi |first3=Anup |last4=Vynne |first4=Carly |last5=Burgess |first5=Neil D. |last6=Wikramanayake |first6=Eric |last7=Hahn |first7=Nathan |last8=Palminteri |first8=Suzanne |last9=Hedao |first9=Prashant |last10=Noss |first10=Reed |last11=Hansen |first11=Matt |last12=Locke |first12=Harvey |last13=Ellis |first13=Erle C |last14=Jones |first14=Benjamin |last15=Barber |first15=Charles Victor |display-authors=1 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 |doi=10.1093/biosci/bix014 |issn=0006-3568 |pmc=5451287 |pmid=28608869 |doi-access=free |last16=Hayes |first16=Randy |last17=Kormos |first17=Cyril |last18=Martin |first18=Vance |last19=Crist |first19=Eileen |last20=Sechrest |first20=Wes |last21=Price |first21=Lori |last22=Baillie |first22=Jonathan E. M. |last23=Weeden |first23=Don |last24=Suckling |first24=Kierán |last25=Davis |first25=Crystal |last26=Sizer |first26=Nigel |last27=Moore |first27=Rebecca |last28=Thau |first28=David |last29=Birch |first29=Tanya |last30=Potapov |first30=Peter |last31=Turubanova |first31=Svetlana |last32=Tyukavina |first32=Alexandra |last33=de Souza |first33=Nadia |last34=Pintea |first34=Lilian |last35=Brito |first35=José C. |last36=Llewellyn |first36=Othman A. |last37=Miller |first37=Anthony G. |last38=Patzelt |first38=Annette |last39=Ghazanfar |first39=Shahina A. |last40=Timberlake |first40=Jonathan |last41=Klöser |first41=Heinz |last42=Shennan-Farpón |first42=Yara |last43=Kindt |first43=Roeland |last44=Lillesø |first44=Jens-Peter Barnekow |last45=van Breugel |first45=Paulo |last46=Graudal |first46=Lars |last47=Voge |first47=Maianna |last48=Al-Shammari |first48=Khalaf F. |last49=Saleem |first49=Muhammad}}</ref> UK ನಲ್ಲಿನ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು 2023 ರಲ್ಲಿ 3.25 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ಗಳೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಅದರ ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ 13 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.forestresearch.gov.uk/tools-and-resources/statistics/statistics-by-topic/woodland-statistics/ |title=Woodland Statistics, Key findings |work=Forest Research |access-date=8 July 2023 |archive-date=2 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230802030149/https://www.forestresearch.gov.uk/tools-and-resources/statistics/statistics-by-topic/woodland-statistics/ |url-status=live}}</ref> === ಹವಾಮಾನ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಂಪಾದ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಳೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="factbook" /> ತಾಪಮಾನವು ಋತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಪರೂಪವಾಗಿ {{Convert|0|C|lk=on}} ಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಅಥವಾ {{Convert|30|C}} ಮೇಲೆ ಏರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Hottest day of each year from 1900 |url=https://www.trevorharley.com/hottest-day-of-each-year-from-1900.html |website=trevorharley.com |access-date=23 November 2019 |archive-date=16 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616173152/https://www.trevorharley.com/hottest-day-of-each-year-from-1900.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Coldest day of each year from 1900 |url=https://www.trevorharley.com/coldest-days-of-each-year-from-1900.html |website=trevorharley.com |access-date=23 November 2019 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709173537/https://www.trevorharley.com/coldest-days-of-each-year-from-1900.html |url-status=live}}</ref> ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಉಪಧ್ರುವೀಯ ಸಾಗರಿಕ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರಗಳು ಖಂಡಾಂತರ ಉಪಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳು ತುಂಡ್ರಾ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |date=9 August 2016 |title=English: A map of Köppen climate types in the United Kingdom (SVG version) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:UK_K%C3%B6ppen.svg |access-date=23 November 2019 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709202702/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:UK_K%C3%B6ppen.svg |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಚಲಿತ ಗಾಳಿಯು ನೈಋತ್ಯದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ತೇವದ ಹವಾಮಾನದ ಆಗಾಗ್ಗೆ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ತರುತ್ತದೆ,<ref name="factbook" /> ಆದರೂ ಪೂರ್ವದ ಭಾಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವುದರಿಂದ, ಪೂರ್ವದ ಭಾಗಗಳು ಶುಷ್ಕವಾಗಿವೆ. ಗಲ್ಫ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ನಿಂದ ಬೆಚ್ಚಗಾಗುವ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸೌಮ್ಯ ಚಳಿಗಾಲವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲವು ತೇವವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು. ಬೇಸಿಗೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಸಂತಕಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಹಿಮಪಾತ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಆಳಕ್ಕೆ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Atlantic Ocean Circulation (Gulf Stream) |url=http://ukclimateprojections.metoffice.gov.uk/23152 |access-date=8 March 2015 |website=UK Climate Projections |publisher=Met Office |archive-date=17 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017162552/http://ukclimateprojections.metoffice.gov.uk/23152 |url-status=live}}</ref> 1971 ಮತ್ತು 2000 ರ ನಡುವೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು 1,339.7 ಗಂಟೆಗಳು.<ref name="ukaverages">{{cite web |title=UK 1971–2000 averages |url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/areal/uk.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705140124/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/areal/uk.html |archive-date=5 July 2009 |access-date=4 August 2007 |publisher=Met Office}}</ref> ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಗಂಟೆಗಳು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 1,200 ರಿಂದ ಸುಮಾರು 1,580 ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="met off climate series">{{Cite web |url=https://www.metoffice.gov.uk/research/climate/maps-and-data/uk-temperature-rainfall-and-sunshine-time-series |title=UK temperature, rainfall and sunshine time series |website=Met Office |access-date=31 December 2022 |archive-date=17 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017203556/https://www.metoffice.gov.uk/research/climate/maps-and-data/uk-temperature-rainfall-and-sunshine-time-series |url-status=live}}</ref> ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯು ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. 2023 ರಲ್ಲಿ ಆಹಾರದ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |last1=Smeeton |first1=George |title=Families hit by £605 food bill as extreme weather and energy crisis bites |url=https://eciu.net/media/press-releases/2023/families-hit-by-605-food-bill-as-extreme-weather-and-energy-crisis-bites |website=Energy & Climate Intelligence Unit |date=28 November 2023 |access-date=19 July 2024 |archive-date=16 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716124143/https://eciu.net/media/press-releases/2023/families-hit-by-605-food-bill-as-extreme-weather-and-energy-crisis-bites |url-status=live}}</ref> 2024 ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಪರಿಸರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ 180 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 5 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=2024 Environmental Performance Index |url=https://epi.yale.edu/measure/2024/EPI |access-date=27 May 2025 |website=Environmental Performance Index |language=en |archive-date=10 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240710023935/https://epi.yale.edu/measure/2024/EPI |url-status=live }}</ref> UK ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು 2050 ರ ವೇಳೆಗೆ ನಿವ್ವಳ ಶೂನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಂದು ಕಾನೂನನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=UK net zero target |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/net-zero-target#:~:text=In%20June%202019%2C%20parliament%20passed,to%201990%20levels%20by%202050.&text=Prior%20to%20this%2C%20the%20UK,1990%20levels%2C%20also%20by%202050. |access-date=20 March 2024 |website=Institute for Government |date=20 April 2020|last=Shepheard|first=Marcus}}</ref>{{Update after|2050|01|01|category|reason=2024 ರಿಂದ ನಮಸ್ಕಾರ! ನೀವು ಇದನ್ನು ಓದುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಆ ಕಾನೂನು 30 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಳೆಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ. UK ಆ ನಿವ್ವಳ ಶೂನ್ಯ GHG ಗುರಿಯನ್ನು ಎಂದಾದರೂ ತಲುಪಿದೆಯೇ ಎಂದು ನೀವು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದೇ?}} === ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ === [[File:uk topo en.jpg|thumb|right|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ UK ಯ 53 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, {{Convert|130395|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=11 February 2010 |title=England&nbsp;– Profile |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/7327029.stm |access-date=9 October 2010 |archive-date=15 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415064122/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/7327029.stm |url-status=live}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶವು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,<ref name="Atlapedia">{{Cite web |last=Latimer Clarke Corporation Pty Ltd |title=United Kingdom – Atlapedia Online |url=http://www.atlapedia.com/online/countries/unitedki.htm |access-date=26 October 2010 |website=Atlapedia.com |archive-date=21 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321191308/http://www.atlapedia.com/online/countries/unitedki.htm |url-status=live}}</ref> ಇದು UK ಅನ್ನು ತಗ್ಗುನೆಲ ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವ ಟೀಸ್-ಎಕ್ಸೆ ರೇಖೆಯ ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಮಯ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತಗ್ಗುನೆಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್, ನ್ಯೂ ಫಾರೆಸ್ಟ್, ಸೌತ್ ಡೌನ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ಫೋಲ್ಕ್ ಬ್ರೋಡ್ಸ್ ಸೇರಿವೆ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್, ಪೆನ್ನೈನ್ಸ್, ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಡೇಲ್ಸ್, ಎಕ್ಸ್ಮೂರ್ ಮತ್ತು ಡಾರ್ಟ್ಮೂರ್ ಸೇರಿವೆ. ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಳಿವೆಗಳು ಥೇಮ್ಸ್, ಸೆವರ್ನ್ ಮತ್ತು ಹಂಬರ್. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತವು ಸ್ಕಾಫೆಲ್ ಪೈಕ್ ಆಗಿದೆ, ಇದು ಲೇಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ನಲ್ಲಿ {{Convert|978|m|ft|0}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ; ಅದರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪವು ಐಲ್ ಆಫ್ ವೈಟ್ ಆಗಿದೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ UK ಯ 32 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, {{Convert|78772|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Scotland Facts |url=http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621045248/http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html |archive-date=21 June 2008 |access-date=16 July 2008 |publisher=Scotland Online Gateway}}</ref> ಇದು ಸುಮಾರು 800 ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,<ref>{{Cite news |last=Winter |first=Jon |date=1 June 2000 |title=The complete guide to the ... Scottish Islands |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to-the--scottish-islands-633851.html |access-date=8 March 2015 |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402164423/http://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to-the--scottish-islands-633851.html |url-status=live}}</ref> ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಬ್ರಿಡೀಸ್, ಓರ್ಕ್ನಿ ಮತ್ತು ಶೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳು. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ UK ನ ಅತ್ಯಂತ ಪರ್ವತಮಯ ಘಟಕ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿನ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಪರ್ವತಮಯ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಹೊಂದಿರುವ ಒರಟಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇರ್ನ್ಗಾರ್ಮ್ಸ್, ಲಾಕ್ ಲೊಮಂಡ್ ಮತ್ತು ಟ್ರೊಸಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು {{Convert|1345|m|ft|0}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ<ref>{{Cite web |date=18 March 2016 |title=Great Britain's tallest mountain is taller |work=Ordnance Survey Blog |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/blog/2016/03/britains-tallest-mountain-is-taller |access-date=9 September 2018 |publisher=Ordnance Survey |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000504/https://www.ordnancesurvey.co.uk/blog/2016/03/britains-tallest-mountain-is-taller/ |url-status=live}}</ref> ಬೆನ್ ನೆವಿಸ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Ben Nevis Weather |url=http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510193022/http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp |archive-date=10 May 2012 |access-date=26 October 2008 |publisher=Ben Nevis Weather}}</ref> ವೇಲ್ಸ್ UK ಯ 9 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, {{Convert|20779|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=9 June 2010 |title=Profile: Wales |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/6233450.stm |access-date=7 November 2010 |archive-date=26 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826085704/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/6233450.stm |url-status=live}}</ref> ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ವೇಲ್ಸ್ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿದೆ. ವೇಲ್ಸ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳು ಸ್ನೋಡೋನಿಯಾದಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೋಡೋನ್ ({{Langx|cy|Yr Wyddfa}}) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಇದು {{Convert|1085|m|ft|0}} ನಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ.<ref name="Atlapedia" /> ವೇಲ್ಸ್ ಪೆಂಬ್ರೋಕ್ಶೈರ್ ಕರಾವಳಿ ಸೇರಿದಂತೆ {{Convert|1680|mi|0|abbr=off}} ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="UK coastline" /> ವೇಲ್ಸ್ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ಹಲವಾರು ದ್ವೀಪಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದು ಆಂಗ್ಲೆಸೀ (''Ynys Môn''). ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕಾಲುವೆಯಿಂದ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, {{Convert|14160|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇದು {{Convert|388|km2|sqmi|order=flip|0}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸರೋವರವಾದ ಲಾಕ್ ನಿಯಾಗ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,<ref>{{Cite web |title=Geography of Northern Ireland |url=http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm |access-date=22 May 2006 |publisher=University of Ulster |archive-date=18 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118133131/http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm |url-status=live}}</ref> ಲಾಕ್ ಎರ್ನ್, ಇದು 150 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು [[UNESCO]] ದಿಂದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಜೈಂಟ್ಸ್ ಕಾಸ್ವೇ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವು ಮೌರ್ನ್ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ {{Convert|852|m|ft|0}} ನಲ್ಲಿ ಸ್ಲೀವ್ ಡೊನಾರ್ಡ್ ಆಗಿದೆ.<ref name="Atlapedia" /> == ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ == | direction = horizontal | align = right | caption_align = center | total_width = 320 | image1 = King Charles III (July 2023).jpg | image2 = Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg | caption1 = {{nowrap|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III}}<br>ರಾಜ | caption2 = {{nowrap|ಆಂಡಿ ಬರ್ನ್ಹ್ಯಾಮ್}}<br>{{nowrap|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ}} | alt1 = | alt2 = }} ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಒಂದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಿದೆ<ref>[http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/HowtheMonarchyworks/Whatisconstitutionalmonarchy.aspx ದಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೊನಾರ್ಕಿ, "ವಾಟ್ ಈಸ್ ಕಾನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನಲ್ ಮೊನಾರ್ಕಿ?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604151257/http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/HowtheMonarchyworks/Whatisconstitutionalmonarchy.aspx|date=4 June 2019}}. 17 ಜುಲೈ 2013 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ; [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/|date=9 January 2021}} CIA ''ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಬುಕ್''. 17 ಜುಲೈ 2013 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ಮತ್ತು ಇದು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ "ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸಂಸದೀಯ ರಾಜತ್ವ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Stepan |first1=Alfred |last2=Linz |first2=Juan J. |last3=Minoves |first3=Juli F. |date=2014 |title=Democratic Parliamentary Monarchies |url=http://muse.jhu.edu/content/crossref/journals/journal_of_democracy/v025/25.2.stepan.html |journal=Journal of Democracy |volume=25 |issue=2 |pages=35–36 |doi=10.1353/jod.2014.0032 |issn=1086-3214 |s2cid=154555066 |url-access=subscription |archive-date=31 January 2026 |access-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131155632/https://muse.jhu.edu/content/crossref/journals/journal_of_democracy/v025/25.2.stepan.html |url-status=live }}</ref> ಇದು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ, ಏಕೀಕೃತ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |last=Lewer |first=Andrew |date=5 May 2021 |title=The UK is one of the most centralised advanced democracies – it's time that changed |url=https://www.newstatesman.com/spotlight/2021/05/the-uk-is-one-of-the-most-centralised-advanced-democracies-its-time-that-changed |access-date=3 July 2023 |website=[[New Statesman]] |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703131907/https://www.newstatesman.com/spotlight/2021/05/the-uk-is-one-of-the-most-centralised-advanced-democracies-its-time-that-changed |url-status=live|author-link=Andrew Lewer}}</ref><ref>{{Cite web |title=Centralisation Nation: Britain's system of local government and its impact on the national economy |url=https://www.centreforcities.org/?post_type=publication&p=40951 |access-date=3 July 2023 |website=Centre for Cities |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141833/https://www.centreforcities.org/publication/centralisation-nation/ |url-status=live}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಂಸತ್ತು ಸಾರ್ವಭೌಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Parliamentary Sovereignty |url=https://www.parliament.uk/site-information/glossary/parliamentary-sovereignty |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]] |archive-date=11 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811195135/https://www.parliament.uk/site-information/glossary/parliamentary-sovereignty/ |url-status=live}}</ref> ಸಂಸತ್ತು ಚುನಾಯಿತ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್, ನೇಮಕಗೊಂಡ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಿರೀಟವನ್ನು (ರಾಜನಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗತಗೊಳಿಸಿದಂತೆ) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.{{Efn|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವು ಕಿರೀಟದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ರಾಜನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಏಕೈಕ ನಿಗಮವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ರಾಜನ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಮೂಲಕ ಸಂಸತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಎರಡರ ಮೇಲೂ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾನೂನಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮೌರಿಸ್ ಸುಂಕಿನ್ ಅವರು ಕಿರೀಟವು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ "...ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವು ಬೇರೆಡೆ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.ibanet.org/Relationship-between-UK-Crown-and-law-in-focus-as-Carolean-era-begins |title=Relationship between UK Crown and law in focus as Carolean era begins |author=Polly Botsford |publisher=International Bar Association |publication-date=22 September 2022 |access-date=4 July 2023 |archive-date=6 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506211218/https://www.ibanet.org/Relationship-between-UK-Crown-and-law-in-focus-as-Carolean-era-begins |url-status=live}}</ref> ಈ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ರಾಜನನ್ನು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ "ಸಾರ್ವಭೌಮ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1978/30/section/10 |title=Interpretation Act 1978 (c. 30, s. 10) |publisher=The National Archives |access-date=4 July 2023 |archive-date=30 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730073659/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1978/30/section/10 |url-status=live}}</ref>}}<ref name="parliament.uk">{{Cite web |title=Parliament |url=https://www.parliament.uk/about/how/role |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]] |archive-date=18 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218150954/https://www.parliament.uk/about/how/role/ |url-status=live }}</ref> ಸಂಸತ್ತಿನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯವು ಎರಡು ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ,<ref name="parliament.uk" /> ಆದರೆ ಮಸೂದೆಯು ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯಿದೆ (ಅಂದರೆ, ವಿಧಿಶಾಸ್ತ್ರ) ಆಗಲು ರಾಜ ಅನುಮೋದನೆಯು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Royal Assent |url=https://www.parliament.uk/about/how/laws/passage-bill/lords/lrds-royal-assent |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]] |archive-date=16 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716022947/https://www.parliament.uk/about/how/laws/passage-bill/lords/lrds-royal-assent/ |url-status=live}}</ref> ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂವಿಧಾನವು ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸದೀಯ ವಿಧಿಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ ಮಾದರಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಭಿನ್ನವಾದ ಲಿಖಿತ ಮೂಲಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಮಾವೇಶಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Carter, Sarah |title=A Guide To the UK Legal System |url=http://www.llrx.com/features/uk2.htm#UK%20Legal%20System |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505115306/http://www.llrx.com/features/uk2.htm |archive-date=5 May 2012 |access-date=16 May 2006 |publisher=[[University of Kent]] at Canterbury}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ, ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವಂತಹ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂವಿಧಾನದ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ನೋಡಿ ''[[R (Miller) v Prime Minister]]'' [2019] UKSC 41 (ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ), ''[[R (UNISON) v Lord Chancellor]]'' [2017] [http://www.bailii.org/uk/cases/UKSC/2017/51.html UKSC 51] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104095357/https://www.bailii.org/uk/cases/UKSC/2017/51.html|date=4 January 2023}}, [67] ff (ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮ), ''[[R (Animal Defenders International) v Secretary of State for Culture Media and Sport]]'' [2008] UKHL 15, [48] (ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ), ''[[R v Lyons]]'' [2002] [https://www.bailii.org/uk/cases/UKHL/2002/44.html UKHL 44] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230122064021/https://www.bailii.org/uk/cases/UKHL/2002/44.html|date=22 January 2023}}, [27] (ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು).</ref> ರಾಜ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಮತ್ತು 14 ಇತರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಆಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು "ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ರಿಯಾಲ್ಮ್ಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕಿರೀಟದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅವತಾರವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು "UK ನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಮೂಲಭೂತ" ಆಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite journal |url=https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/the-constitutional-role-and-working-of-the-monarchy-in-the-united |title=The Constitutional Role and Working of the Monarchy in the United Kingdom |author=Robert Blackburn |journal=Jahrbuch des Öffentlichen Rechts der Gegenwart |series=Neue Folge |year=2022 |volume=70 |pages=181–201 |editor=O. Lepsius |editor2=A. Nußberger |editor3=C. Schönberger |editor4=C. Waldhoff |editor5=C. Walter |name-list-style=amp |publisher=Mohr Siebeck |doi=10.1628/joer-2022-0009 |s2cid=257830288 |publication-date=2 June 2022 |access-date=19 June 2023 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619174428/https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/the-constitutional-role-and-working-of-the-monarchy-in-the-united |url-status=live}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಾಜ ಸವಲತ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅಂತಹ ಅಧಿಕಾರಗಳ ವಿಲೇವಾರಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಮತದಾರರಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ ಕಿರೀಟದ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಚಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಧಿಕೃತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಗೆ "ಸಮಾಲೋಚಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಹಕ್ಕು" ಇದೆ.<ref>ಬೇಜ್ಹಾಟ್, ವಾಲ್ಟರ್ (1867). ''ದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್''. ಲಂಡನ್: ಚಾಪ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಹಾಲ್. ಪು. 103.</ref> ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ರಾಜನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ತನ್ನ ವಿಲೇವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮೀಸಲು ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ.{{Efn|ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ರಾಜನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಿರೀಟದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಉಡುಗೊರೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಗೌರವಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ, ರಾಜನು ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿಸರ್ಜನೆ ಅಥವಾ ಮುಂದೂಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದು, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ರಾಜ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಅಕ್ರಮ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು, ಇತರ ಮೀಸಲು ಅಧಿಕಾರಗಳ ಜೊತೆಗೆ.<ref>{{Cite web |url=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8885/CBP-8885.pdf |title=The Crown and the Constitution |author=David Torrance |publisher=House of Commons Library |publication-date=11 January 2023 |access-date=19 June 2023 |pages=22 |archive-date=2 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302033737/https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8885/CBP-8885.pdf |url-status=live}}</ref>}} ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite web |title=The Government, Prime Minister and Cabinet |url=http://direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073444 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921004951/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073444 |archive-date=21 September 2012 |access-date=9 March 2015 |website=Public services all in one place |publisher=[[Directgov]]}}</ref> ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಹಿರಿಯ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ, ಅವರ ಮೆಜೆಸ್ಟಿಯ ಸರ್ಕಾರವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಿವಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮೂಲಕ, ವಿಧಿಗತ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಜನಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/cabinet |title=Cabinet |author=Tim Durrant |date=25 March 2020 |publisher=Institute for Government |publication-date=25 March 2020 |access-date=4 July 2023 |archive-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704112925/https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/cabinet |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.parliament.uk/about/how/role/relations-with-other-institutions/parliament-government/ |title=Parliament and Government |publisher=UK Parliament |access-date=4 July 2023 |archive-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704112925/https://www.parliament.uk/about/how/role/relations-with-other-institutions/parliament-government/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C |title=The Monarchy and the Constitution, Chapter 3 – The Basic Constitutional Rules: Influence and the Prerogative |author=Vernon Bogdanor |year=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |publication-date=1995 |access-date=4 July 2023}}</ref> ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಟ್ರೆಷರಿಯ ಮೊದಲ ಲಾರ್ಡ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ<ref>{{Cite web |last1=Blick |first1=Andrew |last2=Jones |first2=George |date=1 January 2012 |title=The Institution of Prime Minister – History of government |url=https://history.blog.gov.uk/2012/01/01/the-institution-of-prime-minister |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |archive-date=21 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210721060401/https://history.blog.gov.uk/2012/01/01/the-institution-of-prime-minister/ |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು 1905 ರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಟ್ರೆಷರಿಯ ಮೊದಲ ಲಾರ್ಡ್ ಆಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ,<ref>{{Cite book |last=Brown |first=Jack |title=The Prime Ministers |publisher=[[Hodder & Stoughton]] |year=2020 |isbn=978-1-5293-1214-0 |editor-last=Dale |editor-first=Iain |page=303}}</ref> 1968 ರಿಂದ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವಾ ಸಚಿವ ಆಗಿ,<ref>{{Cite web |title=Minister for the Civil Service |url=https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-civil-service |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |archive-date=2 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902233116/https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-civil-service |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು 2019 ರಿಂದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಚಿವ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Woodcock |first=Andrew |date=26 July 2021 |title=Boris Johnson accused of 'cynical rebranding' after appointing himself 'Minister for the Union' |work=Independent |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/boris-johnson-minister-union-scotland-independence-referendum-snp-a9022356.html |access-date=19 July 2021 |archive-date=27 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727080405/https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/boris-johnson-minister-union-scotland-independence-referendum-snp-a9022356.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Minister for the Union |url=https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-union |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |archive-date=19 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719053618/https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-union |url-status=live}}</ref> ರಾಜನಿಂದ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಸಮಾವೇಶದಂತೆ, ಒಬ್ಬ MP, ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ, ಮತ್ತು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ನ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=October 2011 |title=The Cabinet Manual |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/60641/cabinet-manual.pdf |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |pages=7, 21 |archive-date=15 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415090557/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/60641/cabinet-manual.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last=Norton |first=Philip |title=Governing Britain: Parliament, Ministers and Our Ambiguous Constitution |publisher=[[Manchester University Press]] |year=2020 |isbn=978-1-5261-4545-1 |page=130}}</ref> 20 ಜುಲೈ 2026 ರಂತೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ನಾಯಕ ಆಂಡಿ ಬರ್ನ್ಹ್ಯಾಮ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಜರ್ಸಿ, ಗುರ್ನ್ಸಿ ಮತ್ತು ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ನ ಮೂರು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ 14 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರೀಟದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{cite book |last=Palan |first=Rolen |editor-last1=Palan |editor-first1=Rolen |editor-last2=Halperin |editor-first2=Sandra |chapter=The second British Empire and the re-emergence of global finance |chapter-url=https://books.google.com/books?id=76QyCgAAQBAJ&dq=%22British+overseas+territories%22+%22crown+dependencies%22+UK+%22British+crown%22&pg=PA48 |title=Legacies of Empire: Imperial Roots of the Contemporary Global Order |year=2015 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-10946-9 |page=48 |access-date=13 April 2024 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002212946/https://books.google.com/books?id=76QyCgAAQBAJ&dq=%22British+overseas+territories%22+%22crown+dependencies%22+UK+%22British+crown%22&pg=PA48#v=onepage&q=%22British%20overseas%20territories%22%20%22crown%20dependencies%22%20UK%20%22British%20crown%22&f=false |url-status=live}}</ref> 2026 ರ V-Dem ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವರದಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕುಸಿತವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.<ref name="j496">{{cite web | title=Democracy Report 2026, Unraveling The Democratic Era? | url=https://v-dem.net/documents/75/V-Dem_Institute_Democracy_Report_2026_lowres.pdf | access-date=2026-03-17}}</ref>{{Relevance inline|date=August 2026|discuss=ಒಂದು ದೇಶವು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗುವುದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸ್ವತಃ ಗಮನಾರ್ಹವಲ್ಲ, ಬದಲಾವಣೆಯು ಅಸಮಾನವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ದೇಶವು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಿತಿಗಿಂತ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಜಾರದಿದ್ದರೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಉದಾರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮಿಶ್ರ ಆಡಳಿತವಾಗಿ). ಅದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣವೇ? ಹೌದು ಎಂದಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲ ಎಂದಾದರೆ, UK ನ ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ಅವಲೋಕನ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹವಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಬಹುಶಃ ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು.}} ===ಚುನಾವಣೆಗಳು=== [[File:Houses of Parliament in 2022 (cropped).jpg|thumb|upright=1.25|alt=Large sand-coloured building of Gothic design beside brown river. The building has several large towers, including large clock tower.|ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಅರಮನೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಂಸತ್ತಿನ ಎರಡೂ ಸದನಗಳ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.]] ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ (ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು), ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು 650 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಫಸ್ಟ್-ಪಾಸ್ಟ್-ದಿ-ಪೋಸ್ಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ಒಬ್ಬ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯ (MP) ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="parliament.uk-2">{{Cite web |title=General elections |url=https://www.parliament.uk/about/how/elections-and-voting/general |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]]}}</ref> MP ಗಳು ಐದು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಮುಂದುವರಿಯಲು ಬಯಸಿದರೆ ಮರು-ಚುನಾವಣೆಗೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕು.<ref name="parliament.uk-2" /> ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಾರ್ಟಿ (ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಟೋರಿ ಪಾರ್ಟಿ ಅಥವಾ ಟೋರೀಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ 1920 ರ ದಶಕದಿಂದ ದೇಶದ ಪ್ರಬಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಾಗಿವೆ, ಇದು UK ಅನ್ನು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1920 ರ ದಶಕದಿಂದ ಇತರ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿವೆ, ಆದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ಸ್ ಅಥವಾ ಲೇಬರ್ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |last=Raymond |first=C |date=2016 |title=Why British Politics is Not a Two-Party System |url=https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/107735631/The_United_Kingdom_is_Not_a_Two_Party_System.pdf |website=Queen's University Belfast |access-date=3 July 2023 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709172832/https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/107735631/The_United_Kingdom_is_Not_a_Two_Party_System.pdf |url-status=live}}</ref> 2020 ರ ದಶಕವು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸವೆತ ಮತ್ತು ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=2026-05-08 |title=Sir John Curtice: Election results show politics in the UK has fragmented |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce8p4yn448vo |access-date=2026-05-09 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> === ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು === [[File:United Kingdom labelled map7 vector.svg|thumb|upright=0.8|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳು]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಕೌಂಟಿಗಳು ಅಥವಾ ಶೈರ್ಗಳಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಅವಧಿಯ ವೇಳೆಗೆ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.<ref>ಹ್ಯಾಕ್ವುಡ್ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ವಿಲಿಯಂ: ''ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ದಿ ಶೈರ್, ಬೀಯಿಂಗ್ ದಿ ಲೋರ್, ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಎವಲ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕೌಂಟಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ಸ್'' (1851)</ref> ಚುನಾಯಿತ ಮಂಡಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು, ಭಾಗಶಃ ಪ್ರಾಚೀನ ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾಯಿದೆಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು: ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ 1888 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ 1889 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ 1898 ರಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ UK ಯಾದ್ಯಂತ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಲ್ಲ,<ref>{{Cite web |last=United Nations Economic and Social Council |author-link=United Nations Economic and Social Council |date=August 2007 |title=Ninth UN Conference on the standardization of Geographical Names |url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/report%20of%209th%20uncsgn%20n0750902%20en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20091211213055/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/9th-UNCSGN-Docs/E-CONF-98-48-Add1.pdf |archive-date=11 December 2009 |access-date=21 October 2008 |publisher=UN Statistics Division}}</ref> ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಭಿನ್ನ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite book |last1=Dewart |first1=Megan |url=https://books.google.com/books?id=XW_EtwEACAAJ |title=The Scottish Legal System |date=2019 |publisher=[[Bloomsbury Academic]] |isbn=978-1-5265-0633-7 |location=London |page=57 |quote=ದಿ ಲಾಸ್ ಅಂಡ್ ಲೀಗಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್ ವೇರ್ ನಾಟ್ ಮರ್ಜ್ಡ್ ಬೈ ದಿ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ 1707. ದಸ್, ದೇ ರಿಮೇನ್ ಸೆಪರೇಟ್ 'ಲಾ ಏರಿಯಾಸ್', ವಿತ್ ಸೆಪರೇಟ್ ಕೋರ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ (ಆಸ್ ಡಸ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್), ಅಂಡ್ ಇಟ್ ಈಸ್ ನೆಸೆಸರಿ ಟು ಡಿಸ್ಟಿಂಗ್ವಿಶ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಲಾ ಅಂಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲಾ (ಅಂಡ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರಿಶ್ ಲಾ). |access-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704040048/https://books.google.com/books?id=XW_EtwEACAAJ |archive-date=4 July 2023 |url-status=live}}; {{Cite web |title=The justice system and the constitution |url=https://www.judiciary.uk/about-the-judiciary/our-justice-system/jud-acc-ind/justice-sys-and-constitution/#:~:text=The%20United%20Kingdom%20has%20three,of%20Union%201707%20and%201800. |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521180341/https://www.judiciary.uk/about-the-judiciary/our-justice-system/jud-acc-ind/justice-sys-and-constitution/ |archive-date=21 May 2023 |access-date=13 June 2023 |publisher=Courts and Tribunals Judiciary |quote=ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ತಲಾ ಒಂದು. ಇದು ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 1707 ಮತ್ತು 1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಮತ್ತು ನಂತರ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.}}</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ನಂತರ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದ ನಿರಂತರ ವಿಕಾಸವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Barlow |first=I.M. |title=Metropolitan Government |publisher=Routledge |year=1991 |isbn=978-0-415-02099-2 |location=London}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ವಿತರಣೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ವಿಭಾಗಗಳು ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Welcome to the national site of the Government Office Network |url=http://www.gos.gov.uk/national |archive-url=https://web.archive.org/web/20090606073647/http://www.gos.gov.uk/national |archive-date=6 June 2009 |access-date=3 July 2008 |publisher=Government Offices}}</ref> ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ, ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್, 1998 ರಲ್ಲಿ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೆಂಬಲದ ನಂತರ 2000 ರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತ ವಿಧಾನಸಭೆ ಮತ್ತು ಮೇಯರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=A short history of London government |url=http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421023053/http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp |archive-date=21 April 2008 |access-date=4 October 2008 |publisher=Greater London Authority}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 32 ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ, ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್, ಅಬರ್ಡೀನ್ ಮತ್ತು ಡಂಡೀ ನಗರಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, ಇದು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಆದರೆ ಕೇವಲ 200,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಚುನಾಯಿತ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಅವರಲ್ಲಿ 1,223 ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ.<ref name="political-studies-association">{{Cite web |title=STV in Scotland: Local Government Elections 2007 |url=http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222124635/http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf |archive-date=22 February 2011 |access-date=2 August 2008 |publisher=Political Studies Association}}</ref> ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 22 ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಕೌನ್ಸಿಲ್ನಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಡಿಫ್, ಸ್ವಾನ್ಸೀ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ನಗರಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಅವುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="unitary">{{Cite web |year=2014 |title=Unitary authorities |url=http://gov.wales/topics/localgovernment/local-authorities/?lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150310210146/http://gov.wales/topics/localgovernment/local-authorities/?lang=en |archive-date=10 March 2015 |access-date=9 March 2015 |publisher=Welsh Government}}</ref> ಚುನಾವಣೆಗಳು ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಫಸ್ಟ್-ಪಾಸ್ಟ್-ದಿ-ಪೋಸ್ಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="unitary" /> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 2015 ರಿಂದ 11 ಜಿಲ್ಲಾ ಕೌನ್ಸಿಲ್ಗಳಾಗಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಏಕ ಹಂಚಿಕೆ ಮತದಾನದಿಂದ ಚುನಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಅಧಿಕಾರಗಳು ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ನಾಯಿ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಶಾನಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಂತಹ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ.<ref name="Devenport">{{Cite news |last=Devenport |first=Mark |date=18 November 2005 |title=NI local government set for shake-up |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4449092.stm |access-date=15 November 2008 |archive-date=12 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081212221731/http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4449092.stm |url-status=live}}</ref> 1973 ರಿಂದ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ 26 ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಹಿಂದಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಕಾರ್ಯಾಂಗದ 2008 ರ ನಿರ್ಧಾರದ ನಂತರ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite press release |title=Foster announces the future shape of local government |date=13 March 2008 |publisher=Northern Ireland Executive |url=http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm |access-date=20 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725002254/http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm |archive-date=25 July 2008}}</ref> === ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ === [[File:Council of Nations and Regions (54059219744) (cropped).jpg|thumb|right|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೀರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಂಡಳಿ ಶೃಂಗಸಭೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು UK ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಾಲ್ಕು UK ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರಕ್ಕೆ - ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ - ಹಾಗೆಯೇ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಿದೆ, ಇವುಗಳು 1999 ರಿಂದ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Devolution of powers to Scotland, Wales and Northern Ireland |url=https://www.gov.uk/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland#devolved-administrations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718065448/https://www.gov.uk/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland#devolved-administrations |archive-date=18 July 2013 |access-date=17 April 2013 |publisher=United Kingdom Government |quote=ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಸತ್ತಿನ ಎರಡು ಸದನಗಳ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿ ಕಾರ್ಯಾಂಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ...}}; {{Cite web |title=Country Overviews: United Kingdom |url=http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100404062853/http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm |archive-date=4 April 2010 |access-date=28 March 2010 |url-status=usurped |publisher=Transport Research Knowledge Centre}}</ref> ಈ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ, ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ) ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ: ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತ ಕೌಂಟಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು.<ref>{{cite book |last1=Le Sueur |first1=Andrew |last2=Sunkin |first2=Maurice |last3=Murkens |first3=Jo Eric Khushal |title=Public Law: Text, Cases, and Materials |year=2023 |edition=5th |isbn=978-0-19-287061-2 |publisher=Oxford University Press |page=147 |url=https://books.google.com/books?id=6sLDEAAAQBAJ&dq=Le+sueur+Public+Law%C2%A0fifth+edition&pg=PR3 |access-date=13 April 2024 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002213048/https://books.google.com/books?id=6sLDEAAAQBAJ&dq=Le+sueur+Public+Law%C2%A0fifth+edition&pg=PR3#v=onepage&q=Le%20sueur%20Public%20Law%C2%A0fifth%20edition&f=false |url-status=live}}</ref> UK ಯಾದ್ಯಂತ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು "ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=The progress of devolution - Erskine May - UK Parliament |url=https://erskinemay.parliament.uk/section/4537/the-progress-of-devolution |website=erskinemay.parliament.uk |access-date=1 March 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=David Mundell speech: 20 years of Scottish devolution |url=https://www.gov.uk/government/news/david-mundell-speech-20-years-of-scottish-devolution |website=GOV.UK |access-date=1 March 2025}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸಂಹಿತೀಕರಿಸದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಷಯಗಳು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ. ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, UK ಸಂಸತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ, ಆದ್ದರಿಂದ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು, ಸೆನೆಡ್ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು.<ref>{{Cite journal |last=Burrows |first=N. |year=1999 |title=Unfinished Business: The Scotland Act 1998 |journal=The Modern Law Review |volume=62 |issue=2 |pages=241–260 [p. 249] |doi=10.1111/1468-2230.00203 |quote=UK ಸಂಸತ್ತು ಸಾರ್ವಭೌಮವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಅಧೀನವಾಗಿದೆ. ವೈಟ್ ಪೇಪರ್ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಜನರ ಸ್ಥಾಯೀಕೃತ ಇಚ್ಛೆ ಅಥವಾ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ನೋಡಬಾರದು ಆದರೆ ಅದರ ಉನ್ನತ ಕಾನೂನು ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅಧೀನತೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು. ಈ ತರ್ಕವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಶಾಸನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು...}}; {{Cite journal |last=Elliot |first=M. |year=2004 |title=United Kingdom: Parliamentary sovereignty under pressure |journal=International Journal of Constitutional Law |volume=2 |issue=3 |pages=545–627, 553–554 |doi=10.1093/icon/2.3.545 |quote=ಯೋಜನೆಗಳ ನಡುವೆ ಗಣನೀಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶವೆಂದರೆ UK ಸಂಸತ್ತು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಸನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ... ಆದರೆ "ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಈ ಅಧಿಕಾರವು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧಿಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿದೆ... ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ, ಆದ್ದರಿಂದ, ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡಬಹುದು... |doi-access=free}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ 2016 ರ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಯಿದೆ ಮತ್ತು 2017 ರ ವೇಲ್ಸ್ ಕಾಯಿದೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರ "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಶಾಶ್ವತ ಭಾಗ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Scotland Act 2016 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2016/11/part/1/crossheading/the-scottish-parliament-and-the-scottish-government#:~:text=(1)The%20Scottish%20Parliament%20and,the%20United%20Kingdom's%20constitutional%20arrangements. |website=Gov.uk |access-date=28 June 2024 |archive-date=28 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240628211304/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2016/11/part/1/crossheading/the-scottish-parliament-and-the-scottish-government#:~:text=(1)The%20Scottish%20Parliament%20and,the%20United%20Kingdom's%20constitutional%20arrangements. |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Wales Act 2017 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2017/4/section/1/enacted |access-date=13 July 2024 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002212916/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2017/4/section/1/enacted |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ಸೆನೆಡ್ಗೆ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದ�ಕೆಂದರೆ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Gamble |first=A. |year=2006 |title=The Constitutional Revolution in the United Kingdom |journal=Publius |volume=36 |issue=1 |pages=19–35 [p. 29] |doi=10.1093/publius/pjj011 |quote=ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಎರಡೂ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಸರಳ ಬಹುಮತದ ಮತದಾನದ ಮೂಲಕ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ವೆಲ್ಶ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಎರಡನ್ನೂ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳು ಅನುಮೋದಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಜನರ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮತದಾನದ ಅನುಮೋದನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವುದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಬ್ಲೇರ್ ಸರ್ಕಾರವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕ್ರಮಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಸರಳ ವ್ಯಾಯಾಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ UK ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಹೇರಿದ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Meehan |first=E. |year=1999 |title=The Belfast Agreement – Its Distinctiveness and Points of Cross-Fertilization in the UK's Devolution Programme |journal=Parliamentary Affairs |volume=52 |issue=1 |pages=19–31 [p. 23] |doi=10.1093/pa/52.1.19 |quote=[T]ಎರಡು ಸರ್ಕಾರಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎಂದರೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಮೀಕರಿಸಬಹುದಾದರೆ, ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್ ನಡುವಿನ ಅಧಿಕಾರದ ವಿತರಣೆಯು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯಗಳ ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ವಿಭಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಬಹುದು...ಒಪ್ಪಂದವು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ನ 'ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರಗಳು' 'ಪರಿಣಾಮವಿಲ್ಲದೆ' ಉಳಿದಿವೆ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಬಂಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ, ಮೀಸಲಾದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲದೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅಥವಾ ವೇಲ್ಸ್ಗಿಂತ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ವಾಪಸು ಪಡೆಯುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಬಹುದು. ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಮರುಮಾತುಕತೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. |doi-access=free}}</ref> UK ಸಂಸತ್ತು 2020 ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಒಂದು ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ಮೂರು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="UKIM" /> ==== ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ==== ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ,<ref>{{cite web |title=English devolution |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution#:~:text=After%201997%20Labour%20governments%20devolved,assembly%20were%20created%20in%202000. |publisher=Institute for Government |access-date=30 August 2024 |date=21 June 2024 |archive-date=30 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830150949/https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution#:~:text=After%201997%20Labour%20governments%20devolved,assembly%20were%20created%20in%202000. |url-status=live}}</ref> ಬದಲಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಗಳ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು 1998 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Devolution explained |url=https://www.local.gov.uk/topics/devolution/devolution-hub/devolution-explained |publisher=Local Government Association |access-date=30 August 2024 |archive-date=30 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830152450/https://www.local.gov.uk/topics/devolution/devolution-hub/devolution-explained |url-status=live}}</ref> ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು 1998 ರಲ್ಲಿ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದು ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ಗಾಗಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಎರಡು ರಾಜಕೀಯ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತ ಲಂಡನ್ ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ವಿಧಾನಸಭೆ, ಇದು ಮೇಯರ್ ಮೇಲೆ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು 2009 ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಹೊರಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಒಂದು ವಿಧದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. CA ಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತಲುಪಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಕೆಲವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |date=6 March 2023 |title=English devolution |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution |access-date=4 February 2024 |publisher=Institute for Government |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002212917/https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution |url-status=live}}</ref> ಸಂಯೋಜಿತ ಕೌಂಟಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು 2023 ರ ಲೆವೆಲ್ಲಿಂಗ್-ಅಪ್ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಪಾದನೆ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಹೊರಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳೀಯ-ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ರಚಿಸಬಹುದು: ಕೌಂಟಿ ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು.<ref>{{Cite web |date=6 April 2023 |title=Combined County Authorities – key differences to Combined Authorities |url=https://www.localgovernmentlawyer.co.uk/governance/314-governance-a-risk-articles/53464-combined-county-authorities-key-differences-to-combined-authorities |access-date=4 February 2024 |website=Local Government Lawyer |archive-date=4 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204170903/https://www.localgovernmentlawyer.co.uk/governance/314-governance-a-risk-articles/53464-combined-county-authorities-key-differences-to-combined-authorities |url-status=live}}</ref> ==== ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ==== [[File:First Minister meets Prime Minister (53840421342).jpg|thumb|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೀರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಜಾನ್ ಸ್ವಿನ್ನಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ, ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ನ ಬ್ಯೂಟ್ ಹೌಸ್ ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.]] 1999 ರಿಂದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರದ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Scottish Parliament">{{cite web |title=Devolved and Reserved Powers |url=https://www.parliament.scot/about/how-parliament-works/devolved-and-reserved-powers |website=parliament.scot |publisher=Scottish Parliament |access-date=28 December 2023 |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920053732/https://www.parliament.scot/about/how-parliament-works/devolved-and-reserved-powers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 April 1999 |title=Scotland's Parliament&nbsp;– powers and structures |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/scotland_99/the_scottish_parliament/310036.stm |access-date=21 October 2008 |archive-date=18 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070218234816/http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/scotland_99/the_scottish_parliament/310036.stm |url-status=live}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಮೂರು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಚುನಾವಣೆಗಳು, ಕ್ರೌನ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಯೋಜನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವಸತಿ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ಣ ಶಾಸಕಾಂಗ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Devolved and Reserved Matters - Visit & Learn Scottish Parliament |url=http://www.parliament.scot/visitandlearn/Education/18642.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722092046/http://www.parliament.scot/visitandlearn/Education/18642.aspx |url-status=dead |archive-date=22 July 2017 |access-date=1 March 2025 |date=22 July 2017}}</ref> 2012 ರ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಯಿದೆ ಮತ್ತು 2016 ರ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆಲವು ತೆರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಗಳು, ಉದ್ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸಿದ ಆದಾಯದ ಮೇಲೆ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯ ಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಭೂ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಹಿವಾಟು ತೆರಿಗೆ, ಭೂತುಂಬುವ ತೆರಿಗೆ, ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆ ಸುಂಕ, ವಿಮಾನ ನಿರ್ಗಮನ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ರೆವೆನ್ಯೂ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಹಾಗೆಯೇ ಶಕ್ತಿ ಜಾಲದ ಅಂಶಗಳು, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ, ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಪರವಾನಗಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name="Devolved Matters in Scotland">{{cite web |url=https://www.gov.scot/about/what-the-government-does/ |title=What the Scottish Government does |publisher=Scottish Government |access-date=8 August 2019 |archive-date=8 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708045359/https://www.gov.scot/about/what-the-government-does/ |url-status=live}}</ref><ref name="Scottish Parliament" /> ಆರ್ಥಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಅಧಿಕಾರವು 2020 ರಲ್ಲಿ UK ಸಂಸತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಒಂದು ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.{{refn|name=UKIM|<ref name="Keating21">{{Cite journal |last=Keating |first=Michael |date=2 February 2021 |title=Taking back control? Brexit and the territorial constitution of the United Kingdom |journal=[[Journal of European Public Policy]] |location=Abingdon |publisher=[[Taylor & Francis]] |volume=28 |issue=4 |pages=6–7 |doi=10.1080/13501763.2021.1876156 |quote=ಯುಕೆ ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆಯು ನಾಲ್ಕು ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಾದ್ಯಂತ ಪರಸ್ಪರ ಮಾನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಇವುಗಳು EU ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಸಲಾದ ವಿನಾಯಿತಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿವೆ. ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ನಂತರವೇ, ಮಸೂದೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲ ಮತ್ತು ಬದ್ಧವಲ್ಲದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು (ಸೆವೆಲ್ ಸಮಾವೇಶಕ್ಕೆ ಸಮಾನ) ವಿನಾಯಿತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರಗಳು ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಥವಾ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬ ಅಂಶದಿಂದ ಇವು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. |hdl-access=free |hdl=1814/70296 |s2cid=234066376}}</ref><ref name="KenMcEw21">{{Cite journal |last1=Kenny |first1=Michael |author-link=Michael Kenny (political scientist) |last2=McEwen |first2=Nicola |author-link2=Nicola McEwen |date=1 March 2021 |title=Intergovernmental Relations and the Crisis of the Union |journal=Political Insight |publisher=[[SAGE Publishing]] |volume=12 |issue=1 |pages=12–15 |doi=10.1177/20419058211000996 |quote=ಆ ಹಂತದ ಜಂಟಿ ಕೆಲಸವು ಜಾನ್ಸನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ ಯುಕೆ ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು...ಕಾಯಿದೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. |doi-access=free |s2cid=232050477}}</ref><ref name="WolffeDevol">{{Cite journal |last=Wolffe |first=W James |author-link=James Wolffe |date=7 April 2021 |title=Devolution and the Statute Book |url=https://academic.oup.com/slr/advance-article/doi/10.1093/slr/hmab003/6213886 |journal=[[Statute Law Review]] |location=Oxford |publisher=[[Oxford University Press]] |doi=10.1093/slr/hmab003 |access-date=18 April 2021 |quote=ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಸೂದೆ - ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೆ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ತಮ್ಮ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕತೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮಸೂದೆ; ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗಿಂತ EU ಕಾನೂನು ಅಥವಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ 4 ಮತ್ತು 6 ನೇ ವಿಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳು...ಯುಕೆ ಸಂಸತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (ವಾಪಸಾತಿ ಒಪ್ಪಂದ) ಕಾಯಿದೆ 2020 ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆ 2020 ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲೂ ಮೂರು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದಿದ್ದರೂ ಸಹ. |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421145355/https://academic.oup.com/slr/advance-article/doi/10.1093/slr/hmab003/6213886 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref><ref name="Wincott21">{{Cite journal |last1=Wincott |first1=Daniel |author-link=Daniel Wincott |last2=Murray |first2=C. R. G. |last3=Davies |first3=Gregory |date=17 May 2021 |title=The Anglo-British imaginary and the rebuilding of the UK's territorial constitution after Brexit: unitary state or union state? |journal=Territory, Politics, Governance |location=Abingdon/Brighton |publisher=[[Taylor & Francis]]; [[Regional Studies Association]] |volume=10 |issue=5 |pages=696–713 |doi=10.1080/21622671.2021.1921613 |quote=ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅದು ಬದಲಾಯಿಸಿದ EU ಏಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಭರವಸೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ. ಮೊದಲ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪುಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ ಲಾರ್ಡ್ ಹೋಪ್, ಶಾಸನದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಎದುರಿಸುವಂತೆ ಕಂಡರು: 'ಈ ಸಂಸತ್ತು ತನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನವು ಅತ್ಯಗತ್ಯ'. |doi-access=free}}</ref><ref name="DouganMcEwen20">{{Cite report |url=https://www.centreonconstitutionalchange.ac.uk/publications/uk-and-internal-market-devolution-and-union |title=UK and the Internal Market, Devolution and the Union |last1=Dougan |first1=Michael |last2=Hayward |first2=Katy |date=2020 |publisher=[[University of Edinburgh]]; [[University of Aberdeen]] |pages=2–3 |last3=Hunt |first3=Jo |last4=McEwen |first4=Nicola |last5=McHarg |first5=Aileen |last6=Wincott |first6=Daniel |author-link=Michael Dougan |author-link2=Katy Hayward |access-date=16 October 2020 |author-link4=Nicola McEwen |author-link6=Daniel Wincott |department=Centre on Constitutional Change |archive-date=18 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018185830/https://www.centreonconstitutionalchange.ac.uk/publications/uk-and-internal-market-devolution-and-union |url-status=live}}</ref><ref name="Dougan20Brief">{{Cite report |url=https://www.liverpool.ac.uk/media/livacuk/law/2-research/eull/UKIM,Briefing,Paper,-,Prof,Michael,Dougan,15,September,2020.pdf |title=Briefing Paper. United Kingdom Internal Market Bill: Implications for Devolution |last=Dougan |first=Michael |date=2020 |publisher=[[University of Liverpool]] |location=Liverpool |pages=4–5 |author-link=Michael Dougan |access-date=15 October 2020 |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026161836/https://www.liverpool.ac.uk/media/livacuk/law/2-research/eull/UKIM,Briefing,Paper,-,Prof,Michael,Dougan,15,September,2020.pdf |url-status=live}}</ref><ref name="DouHu22">{{cite journal |last1=Dougan |first1=Michael |last2=Hunt |first2=Jo |last3=McEwen |first3=Nicola |last4=McHarg |first4=Aileen |author-link1=Michael Dougan |author-link3=Nicola McEwen |title=Sleeping with an Elephant: Devolution and the United Kingdom Internal Market Act 2020 |journal=[[Law Quarterly Review]] |date=2022 |url=https://dro.dur.ac.uk/35167/ |location=London |publisher=[[Sweet & Maxwell]] |ssrn=4018581 |via=Durham Research Online |access-date=4 March 2022 |quote=ಕಾಯಿದೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಿತ – ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಹಾನಿಕಾರಕ – ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ...ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ನಂತರ ಇದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಶಾಸನದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದು ಎಂಬ ಅಂಶವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ...ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ, ಇದು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಕ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು UK ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಮಾಡುವ ಆಯ್ಕೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. |issn=0023-933X |archive-date=2 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220802185022/https://dro.dur.ac.uk/35167/ |url-status=live}}</ref>}} ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯ (SNP) ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿದೆ,<ref>{{cite web |title=Humza Yousaf's precarious position puts the SNP – and Scotland – at a crossroads |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/comment/humza-yousaf-snp-scotland-crossroads |website=Institute for Government |access-date=26 April 2024 |date=26 April 2024 |archive-date=26 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426221203/https://www.instituteforgovernment.org.uk/comment/humza-yousaf-snp-scotland-crossroads |url-status=live}}</ref> ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಾನ್ ಸ್ವಿನ್ನಿ, SNP ಯ ನಾಯಕ. 2014 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆಯಿತು, 55.3 ಪ್ರತಿಶತ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು 44.7 ಪ್ರತಿಶತ ಪರವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದವು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 32 ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಚುನಾಯಿತ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಅವರಲ್ಲಿ 1,223 ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ.<ref name="political-studies-association" /> ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದೆ. ಇದು 129 ಚುನಾಯಿತ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಿಂದ (MSPs) ಕೂಡಿದೆ. ಇದು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಕಾನೂನು ರಚನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳು, ಸಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಶಾಸನದ ಯಾವುದೇ ತುಣುಕನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Devolved Matters in Scotland"/> ==== ವೇಲ್ಸ್ ==== 1999 ರಿಂದ ವೇಲ್ಸ್ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸೆನೆಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆನೆಡ್ಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2026 ರವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸದಸ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದವು, ನಂತರ ಮತದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ ಪಟ್ಟಿ ಅನುಪಾತದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 60 ರಿಂದ 96 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಇದು 16 ಆರು-ಸದಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸೆನೆಡ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೀಮಿತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=9 April 1999 |title=Structure and powers of the Assembly |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/wales_99/the_welsh_assembly/309033.stm |access-date=21 October 2008 |archive-date=7 February 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040207162926/http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/wales_99/the_welsh_assembly/309033.stm |url-status=live}}</ref> ಇದು ಸೆನೆಡ್ ಸಿಮ್ರು ಕಾಯಿದೆಗಳ ಮೂಲಕ UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮೀಸಲಿರದ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡಬಹುದು. ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ಲೈಡ್ ಸಿಮ್ರು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ, ರುನ್ ಅಪ್ ಐಯೋರ್ವರ್ತ್ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 22 ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಕೌನ್ಸಿಲ್ನಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ==== ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ==== ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ವರೂಪವು 1998 ರ ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಇದು ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಸಂಘರ್ಷದ 30-ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು. ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಆ ವರ್ಷ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಧಾನಸಭೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Good Friday Agreement: What is it? |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-61968177 |website=BBC News |date=3 April 2023 |access-date=11 April 2024 |archive-date=15 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515131233/https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-61968177 |url-status=live}}</ref> ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಏಕ ಹಂಚಿಕೆ ಮತದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಸಭೆಯು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಹೋಲುವ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web |date=8 May 2019 |title=Devolution of powers to Scotland, Wales and Northern Ireland |url=https://www.gov.uk/guidance/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland |access-date=11 June 2024 |website=GOV.UK |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307093336/https://www.gov.uk/guidance/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland |url-status=live}}</ref> ಕಾರ್ಯಾಂಗವು ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ದ್ವಿರಾಜ್ಯದಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="northernireland1">{{Cite web |date=25 September 2015 |title=Your Executive |url=https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive |publisher=Northern Ireland Executive |access-date=14 August 2016 |archive-date=21 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821135048/https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive |url-status=live}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಉಪ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಯುಕ್ತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |title=Stormont: Why were NI leaders given unequal job titles? |work=BBC News |date=15 May 2022 |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-61393736 |access-date=2 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202190001/https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-61393736 |archive-date=2 February 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=Northern Ireland Executive: Ministerial Code |date=28 September 2015 |url=https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive/ministerial-code |access-date=2 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202191115/https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive/ministerial-code |archive-date=2 February 2024}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 2015 ರಿಂದ 11 ಮಂಡಳಿಗಳ ನಡುವೆ ಸೀಮಿತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Devenport" /> === ವಿದೇಶಿ ಸಂಬಂಧಗಳು === [[File:Trump-Starmer bilateral 2025-02-27-16-07.jpg|thumb|right|ಯುಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೀರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಕೈಕುಲುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಯುಕೆ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ "ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧವನ್ನು" ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಟೋ, ಆಕಸ್, ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್, ಜಿ7, ಜಿ20, OECD, WTO, ಯುರೋಪ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮತ್ತು OSCE ಗಳ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=May |first=Theresa |author-link=Theresa May |date=29 March 2017 |title=Prime Minister's letter to Donald Tusk triggering Article 50 |url=https://www.gov.uk/government/publications/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50 |via=Gov.uk |access-date=19 June 2017 |archive-date=5 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170605184239/https://www.gov.uk/government/publications/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50 |url-status=live}}</ref> ಇದು 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅವಕಾಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. UK ಗಣನೀಯ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.<ref name="PaulWirtz2004">{{cite book |last1=Paul |first1=T.V. |url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA59 |title=Balance of Power: Theory and Practice in the 21st century |last2=Wirtz |first2=James |last3=Fortmann |first3=Michel |date=2004 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-5017-2 |page=59}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 May 2012 |title=United Kingdom country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-18023389 |access-date=6 July 2025 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=3 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103160059/https://www.bbc.com/news/world-europe-18023389 |url-status=live }}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ "ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧವನ್ನು" ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ - "ಎಂಟೆಂಟೆ ಕಾರ್ಡಿಯಾಲ್" - ಮತ್ತು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಮಾಣು ಆಯುಧ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ;<ref>{{Cite web |last=Swaine |first=Jon |date=13 January 2009 |title=Barack Obama presidency will strengthen special relationship, says Gordon Brown |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/4226246/Barack-Obama-presidency-will-strengthen-special-relationship-says-Gordon-Brown.html |url-access=subscription |access-date=30 May 2011 |website=The Telegraph |publication-place=[[London]] |archive-date=4 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704192159/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/4226246/Barack-Obama-presidency-will-strengthen-special-relationship-says-Gordon-Brown.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Kirchner |first1=Emil Joseph |title=Global Security Governance: Competing Perceptions of Security in the 21st century |last2=Sperling |first2=James |publisher=[[Routledge]] |year=2007 |isbn=978-0-415-39162-7 |edition=illustrated |location=London |page=100}}</ref> ಆಂಗ್ಲೋ-ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಬದ್ಧವಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮೈತ್ರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. UK ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ; ಎರಡು ದೇಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಯಾಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಐರಿಶ್ ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಸಮ್ಮೇಳನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಐರಿಶ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮೂಲಕ ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟನ್ನ ಜಾಗತಿಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವವು ಅದರ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳು, ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಗಳು, ಅಧಿಕೃತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನೆರವು ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತಷ್ಟು ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=The Committee Office, House of Commons |date=19 February 2009 |title=DFID's expenditure on development assistance |url=http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200809/cmselect/cmintdev/220/22007.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130112222226/http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200809/cmselect/cmintdev/220/22007.htm |archive-date=12 January 2013 |access-date=28 April 2013 |publisher=UK Parliament}}</ref> === ಮಿಲಿಟರಿ === [[File:United Kingdom overseas military installations and operations.png|thumb|upright=1.4| {{Legend|#0000FF|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ವಿದೇಶಿ ಮಿಲಿಟರಿ ನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಘಟಕಗಳು}} {{Legend|#F0002B|2000 ರಿಂದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು: ಪಲ್ಲಿಸರ್ (ಸಿಯೆರಾ ಲಿಯೋನ್); ಹೆರಿಕ್ (ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ); ಎಂಡ್ಯೂರಿಂಗ್ ಫ್ರೀಡಮ್ (ಹಾರ್ನ್ ಆಫ್ ಆಫ್ರಿಕಾ); ಟೆಲಿಕ್ (ಇರಾಕ್); ಎಲ್ಲಾಮಿ (ಲಿಬಿಯಾ); ಮತ್ತು ಶೇಡರ್ (ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಇರಾಕ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಲೆವಂಟ್).}}]] ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಮೂರು ವೃತ್ತಿಪರ ಸೇವಾ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: ರಾಯಲ್ ನೇವಿ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಮರೀನ್ಸ್ (ನೌಕಾ ಸೇವೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ), ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್.<ref>{{Cite web |title=Ministry of Defence |url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/Home |access-date=21 February 2012 |publisher=Ministry of Defence |archive-date=19 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120219194140/http://mod.uk/DefenceInternet/Home/ |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಮಾಂಡರ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ ಆಗಿದ್ದು, ಪಡೆಗಳ ಸದಸ್ಯರು ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=30 March 2012 |title=Speaker addresses Her Majesty Queen Elizabeth II |url=http://www.parliament.uk/business/news/2012/march/speaker-addresses-hm-the-queen |access-date=28 April 2013 |publisher=UK Parliament |archive-date=1 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501221305/http://www.parliament.uk/business/news/2012/march/speaker-addresses-hm-the-queen/ |url-status=live}}</ref> ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ, UK ನ ಜಾಗತಿಕ ಭದ್ರತಾ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿ ಕಾಯುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವು ನ್ಯಾಟೋ (ಮೈತ್ರಿ ವೇಗದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ದಳ ಸೇರಿದಂತೆ), ಐದು ಶಕ್ತಿಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ರಿಂಪ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮೈತ್ರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಾಗಿವೆ. ವಿದೇಶಿ ಸೇನಾ ನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅಸೆನ್ಶನ್ ದ್ವೀಪ, ಬಹ್ರೈನ್, ಬೆಲೀಜ್, ಬ್ರೂನೈ, ಕೆನಡಾ, ಸೈಪ್ರಸ್, ಡಿಯಾಗೋ ಗಾರ್ಸಿಯಾ, ಫಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಜರ್ಮನಿ, ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್, ಕೀನ್ಯಾ, ಒಮಾನ್, ಖತಾರ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಾಪುರ ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=House of Commons Hansard |url=https://publications.parliament.uk/cgi-bin/newhtml_hl?DB=semukparl&STEMMER=en&WORDS=raf%20diego%20garcia&ALL=RAF&ANY=&PHRASE=%22Diego%20Garcia%20%22&CATEGORIES=&SIMPLE=&SPEAKER=&COLOUR=red&STYLE=s&ANCHOR=50221w33.html_spnew0&URL=/pa/cm200405/cmhansrd/vo050221/text/50221w33.htm#50221w33.html_spnew0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090309114107/http://www.publications.parliament.uk/cgi-bin/newhtml_hl?DB=semukparl&STEMMER=en&WORDS=raf%20diego%20garcia&ALL=RAF&ANY=&PHRASE=%22Diego%20Garcia%20%22&CATEGORIES=&SIMPLE=&SPEAKER=&COLOUR=red&STYLE=s&ANCHOR=50221w33.html_spnew0&URL=%2Fpa%2Fcm200405%2Fcmhansrd%2Fvo050221%2Ftext%2F50221w33.htm#50221w33.html_spnew0 |archive-date=9 March 2009 |access-date=23 October 2008 |publisher=UK Parliament}}; {{Cite web |title=House of Commons Hansard Written Answers for 17 Jun 2013 (pt 0002) |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201314/cmhansrd/cm130617/text/130617w0002.htm#13061746000236 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150214025754/http://www.publications.parliament.uk/pa/cm201314/cmhansrd/cm130617/text/130617w0002.htm#13061746000236 |archive-date=14 February 2015 |access-date=4 March 2015 |publisher=Publications.parliament.uk}}</ref> ಸ್ಟಾಕ್ಹೋಮ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ<ref>{{Cite web |date=April 2026|title=Trends in Military Expenditure 2025|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf#page=2|access-date=31 May 2026|publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref> ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ,<ref>{{Cite web |title=The Military Balance 2026: Global defence spending|url=https://www.iiss.org/publications/the-military-balance/2026/the-military-balance-2026/global-defence-spending/|access-date=2026-05-31|website=IISS|language=en}}</ref> UK 2025 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಆರನೇ-ಅಥವಾ ಐದನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಿಲಿಟರಿ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. 2024 ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ರಕ್ಷಣಾ ವೆಚ್ಚವು ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದ 2.3 ಪ್ರತಿಶತ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Rishi Sunak vows to boost UK defence spending to 2.5% of GDP by 2030 |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-68880171 |access-date=24 April 2024 |publisher=BBC News |date=24 April 2024 |archive-date=23 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240423233438/https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-68880171 |url-status=live}}</ref> ಶೀತಲ ಸಮರದ ಅಂತ್ಯದ ನಂತರ, ರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿಯು "ಅತ್ಯಂತ ಬೇಡಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು" ಮೈತ್ರಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಊಹೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>''UK 2005: ದಿ ಆಫಿಷಿಯಲ್ ಇಯರ್ಬುಕ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಅಂಡ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್''. ಆಫೀಸ್ ಫಾರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್. ಪು. 89.</ref> === ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯ === <!-- Copyedit done to here --> [[File:Middlesex Guildhall (cropped).jpg|thumb|ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಅಂತಿಮ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಒಂದೇ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ 1706 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದವು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="Acts of Union 1707" /> UK ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನು, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಕಾನೂನು. 2009 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಹೊಸ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು, ಇದು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ನ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=1 October 2009 |title=UK Supreme Court judges sworn in |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8283939.stm |access-date=6 October 2009 |archive-date=7 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200207160453/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8283939.stm |url-status=live}}; {{Cite web |date=July 2003 |title=Constitutional reform: A Supreme Court for the United Kingdom |url=http://www.dca.gov.uk/consult/supremecourt/supreme.pdf |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20090117132005/http://www.dca.gov.uk/consult/supremecourt/supreme.pdf |archive-date=17 January 2009 |access-date=13 May 2013 |publisher=Department for Constitutional Affairs}}</ref> ಪ್ರಿವಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸಮಿತಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನಂತೆಯೇ ಅದೇ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಹಲವಾರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ದೇಶಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Role of the JCPC |url=http://www.jcpc.uk/about/role-of-the-jcpc.html |access-date=28 April 2013 |publisher=Judicial Committee of the Privy Council |archive-date=14 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140114165910/http://www.jcpc.uk/about/role-of-the-jcpc.html |url-status=live}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾನೂನು ಎರಡೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು (ಅಥವಾ ಮಾದರಿ ಕಾನೂನು) ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite book |last=Bainham |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=AF303DEl0MkC&pg=PA298 |title=The international survey of family law: 1996 |publisher=Martinus Nijhoff |year=1998 |isbn=978-90-411-0573-8 |location=The Hague |page=298 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141743/https://books.google.com/books?id=AF303DEl0MkC&pg=PA298#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> ಇದು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Common Law |url=https://www.britannica.com/topic/common-law |access-date=27 May 2024 |publisher=Britannica |date=19 May 2024 |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506134920/https://www.britannica.com/topic/common-law |url-status=live}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ಹಿರಿಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಹೈ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಕ್ರೌನ್ ಕೋರ್ಟ್ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=The Australian courts and comparative law |url=http://www.alpn.edu.au/node/66 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130414202207/http://alpn.edu.au/node/66 |archive-date=14 April 2013 |access-date=9 March 2015 |publisher=Australian Law Postgraduate Network}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಕಾನೂನು ಸಾಮಾನ್ಯ-ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಿವಿಲ್-ಕಾನೂನು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಮಿಶ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಸೆಷನ್<ref>{{Cite web |title=Court of Session&nbsp;– Introduction |url=http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080731094308/http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp |archive-date=31 July 2008 |access-date=8 March 2015 |publisher=Scottish Courts}}</ref> ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಹೈ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಷಿಯರಿ ಆಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=High Court of Justiciary&nbsp;– Introduction |url=http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080912204821/http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp |archive-date=12 September 2008 |access-date=9 March 2015 |publisher=Scottish Courts}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=House of Lords&nbsp;– Practice Directions and Standing Orders Applicable to Civil Appeals |url=https://publications.parliament.uk/pa/ld199697/ldinfo/ld08judg/bluebook/bluebk03.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206120915/http://www.publications.parliament.uk/pa/ld199697/ldinfo/ld08judg/bluebook/bluebk03.htm |archive-date=6 December 2013 |access-date=8 March 2015 |publisher=UK Parliament}}</ref> ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕೆಲವು ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಶಿಕ್ಷೆ ದರಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಳಂಬಗಳಿಂದ ಗುಣಲಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="s576">{{cite journal | last1=Lovett | first1=Jo | last2=Hales | first2=Gavin | last3=Kelly | first3=Liz | last4=Khan | first4=Aneela | last5=Hardiman | first5=Margaret | last6=Trott | first6=Louise | title=What can We Learn from Police Data About Timeliness in Rape and Serious Sexual Offence Investigations in England and Wales? | journal=International Criminology | volume=2 | issue=3 | date=2022 | issn=2662-9976 | doi=10.1007/s43576-022-00069-8 | pages=286–298| pmc=9527390 }}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧವು 1981 ಮತ್ತು 1995 ರ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಆ ಉತ್ತುಂಗದಿಂದ 1995 ರಿಂದ 2015 ರವರೆಗೆ ದಾಖಲಾದ ಅಪರಾಧದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ 66% ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_419450.pdf |title=Crime in England and Wales, Year Ending June 2015 |publisher=Office for National Statistics |website=UK Government Web Archive |access-date=16 March 2023 |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316221317/https://webarchive.nationalarchives.gov.uk/ukgwa/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_419450.pdf |url-status=bot: unknown}}</ref> UK ಅಪರಾಧ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ. UK ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನುಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ವೇತನ, ಕನಿಷ್ಠ 28 ದಿನಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ರಜೆ, ಪೋಷಕ ರಜೆ, ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಅನಾರೋಗ್ಯ ವೇತನ ಮತ್ತು ಪಿಂಚಣಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಉದ್ಯೋಗ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತವೆ. ಸಲಿಂಗ ವಿವಾಹವು 2014 ರಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 2020 ರಿಂದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ.<ref>{{cite web |last1=Wratten |first1=Marcus |title=Tom Allen to host vital new BBC show marking 10th anniversary of same-sex marriage |url=https://www.thepinknews.com/2023/07/03/tom-allen-bbc-my-big-gay-wedding-same-sex-marriage/ |website=PinkNews |date=3 July 2023 |access-date=2 September 2023 |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902195143/https://www.thepinknews.com/2023/07/03/tom-allen-bbc-my-big-gay-wedding-same-sex-marriage/ |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ LGBT ಸಮಾನತೆಯು ಆಧುನಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=5 June 2023 |title=The 203 Worst (& Safest) Countries for LGBTQ+ Travel in 2023 |url=https://www.asherfergusson.com/lgbtq-travel-safety/ |access-date=20 August 2023 |website=Asher & Lyric |archive-date=10 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210910063408/https://www.asherfergusson.com/lgbtq-travel-safety/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=R. Flores |first1=Andrew |title=Social Acceptance of LGBTI People in 175 Countries and Locations |url=https://williamsinstitute.law.ucla.edu/publications/global-acceptance-index-lgbt/ |website=Williams Institute |access-date=11 September 2023 |archive-date=13 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230913091254/https://williamsinstitute.law.ucla.edu/publications/global-acceptance-index-lgbt/ |url-status=live}}</ref> EU ಅನ್ನು ತೊರೆದ ನಂತರ UK-EU ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಾಲೋಚನೆಯು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ವಿಫಲವಾದರೆ, ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷವು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯನ್ನು ವಿನಂತಿಸಬಹುದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೀಸ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ PCA ನಲ್ಲಿ.<ref name="commission.europa.eu" /><ref>{{Cite web |title=Disputes under the Trade and Cooperation Agreement |date=November 2021 |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/disputes-trade-and-cooperation-agreement |access-date=26 January 2025 |publisher=Institute for Government}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sandeel fishing ban to remain in place |date=2 May 2025 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckgrwxxzxkjo |website=BBC |access-date=4 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504203005/https://www.bbc.com/news/articles/ckgrwxxzxkjo |archive-date=4 May 2025}}</ref> EU-UK ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದವು UK ಮತ್ತು EU ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಂತೆ 'ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸದ್ಭಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ' ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Good Faith in Public Law |date=20 January 2022 |url=https://www.law.ox.ac.uk/news/2022-01-20-good-faith-public-law |website=ox.ac.uk |access-date=13 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513165454/https://www.law.ox.ac.uk/news/2022-01-20-good-faith-public-law |archive-date=13 May 2025}}</ref> ವಿಂಡ್ಸರ್ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, EU ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಷಯಗಳು ECJ ಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಸ್ಟಾರ್ಮಾಂಟ್ ಬ್ರೇಕ್ ಹೊಸ EU ನಿಯಮಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬರುವುದನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[File:Bank junction - 2020-09-20 (2).jpg|thumb|ಬ್ಯಾಂಕ್ ಜಂಕ್ಷನ್ ನಿಂದ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ಕ್ಷಿತಿಜ. ಲಂಡನ್ ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Yanatma |first=Servet |date=16 March 2024 |title=Europe's top financial centres: Where's best to do business? |url=https://www.euronews.com/business/2024/03/16/europes-top-financial-centres-wheres-best-to-do-business |access-date=16 August 2025 |publisher=[[Euronews]] |quote=ಯುಎಸ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಂಬರ್ ಒನ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ, ಲಂಡನ್ ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.}}</ref>]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅತ್ಯಂತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Thane |first1=Pat |year=2019 |title=The Origins of the British Welfare State |journal=The Journal of Interdisciplinary History |volume=50 |issue=3 |pages=427–433 |doi=10.1162/jinh_a_01448 |s2cid=208223636 |doi-access=free}}</ref><ref name="ftms">{{cite web |last1=Griffiths |first1=Alan |last2=Wall |first2=Stuart |date=16 July 2011 |title=Applied Economics |url=http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620120524/http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |archive-date=20 June 2013 |access-date=25 September 2014}}</ref> 2025 ರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ನಾಮಮಾತ್ರ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದೊಂದಿಗೆ (GDP) £2.819 ಟ್ರಿಲಿಯನ್,<ref name="IMFWEO.UK" /> ಇದು ವಿಶ್ವದ ಐದನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿದೆ. ಅದರ ಕರೆನ್ಸಿ, ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್, ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿ-ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುವ ಕರೆನ್ಸಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೀಸಲು ಕರೆನ್ಸಿ ಆಗಿದೆ, ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್, ಯುರೋ ಮತ್ತು ಯೆನ್ ನ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=World Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves |url=https://data.imf.org/regular.aspx?key=41175 |access-date=10 October 2021 |website=IMF Data |archive-date=12 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160512202858/https://data.imf.org/regular.aspx?key=41175 |url-status=live}}</ref> ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ತನ್ನ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸದ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ ಔಪಚಾರಿಕ ಪುನರ್ ನಾಮಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾಮಮಾತ್ರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 2022 ರಿಂದ UK ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರ<ref>{{Cite web |title=Exports of goods and services (BoP, current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.GNFS.CD?end=2024&most_recent_value_desc=true |access-date=22 September 2025 |website=[[World Bank]]}}</ref> ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಮದುದಾರ<ref>{{Cite web |title=Imports of goods and services (current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NE.IMP.GNFS.CD?most_recent_value_desc=true |access-date=22 September 2025 |website=[[World Bank]] |archive-date=13 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913065521/https://data.worldbank.org/indicator/NE.IMP.GNFS.CD?most_recent_value_desc=true |url-status=live }}</ref> ಆಗಿದೆ. [[OECD]] ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಆದಾಯ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ,<ref>{{Cite web |last1=Francis-Devine |first1=Brigid |title=House of Commons Research Briefing on Income inequality in the UK. |url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-7484/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210104536/https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-7484/ |archive-date=10 February 2022 |access-date=1 July 2023 |website=UK Parliament}}</ref><ref>{{Cite web |title=Inequality – Income inequality – OECD Data |url=http://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629183322/https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |archive-date=29 June 2023 |access-date=3 July 2023 |website=theOECD}}</ref> UK ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ HDI ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಸಮಾನತೆಗೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಿದಾಗ. 2025 ರಂತೆ UK ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವು 4.7% ಆಗಿದೆ<ref>{{Cite web |last1=Labiak |first1=Mitchell |last2=Smith |first2=Oliver |date=17 July 2025 |title=UK jobs market weakens as unemployment rate rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cg754negn75o |access-date=25 September 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB |archive-date=15 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250915184829/https://www.bbc.com/news/articles/cg754negn75o |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ನೈಜ GDP ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು 1.1% ಆಗಿದೆ.<ref name="f919">{{cite web | title=GDP quarterly national accounts, UK | website=Office for National Statistics | date=2026 | url=https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/bulletins/quarterlynationalaccounts/octobertodecember2025 | access-date=2026-04-24}}</ref> ಎಚ್ಎಮ್ ಟ್ರೆಜರಿ, ಟ್ರೆಜರಿ ಚಾನ್ಸೆಲರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ. ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಲಾಖೆ ವ್ಯಾಪಾರ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ UK ನ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ನೋಟುಗಳು ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿನ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನೋಟುಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮೀಸಲು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಷರತ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. === ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳು === [[File:Bank-of-England.jpg|thumb|ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಧುನಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.]] [[File:British Airways Concorde G-BOAC 03.jpg|thumb|ಕಾಂಕಾರ್ಡ್ ಒಂದು ಸುಪರ್ಸಾನಿಕ್ ವಿಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ದಾಟುವ ಹಾರಾಟದ ಸಮಯವನ್ನು 8 ಗಂಟೆಗಳಿಂದ 3.5 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=Celebrating Concorde |url=https://www.britishairways.com/en-gb/information/about-ba/history-and-heritage/celebrating-concorde |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317103939/https://www.britishairways.com/en-gb/information/about-ba/history-and-heritage/celebrating-concorde |archive-date=17 March 2023 |access-date=30 March 2023}}</ref>]] ಸೇವಾ ವಲಯವು 2023 ರಲ್ಲಿ UK ನ GVA ಯ ಸುಮಾರು 80 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Hutton |first=Georgina |date=3 October 2024 |title=Industries in the UK |url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-8353/ |access-date=19 May 2025 |website=UK Parliament: House of Commons Library |archive-date=7 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007134640/https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-8353/ |url-status=live }}</ref> 2023 ರಂತೆ ಇದು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೇವೆಗಳ ರಫ್ತುದಾರ<ref>{{Cite web |title=Service exports (BoP, current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.NFSV.CD?most_recent_value_desc=true&year_high_desc=false |access-date=19 May 2025 |website=World Bank Open Data |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317140633/https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.NFSV.CD?most_recent_value_desc=true&year_high_desc=false |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು 2024 ರಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಿವ್ವಳ ರಫ್ತುದಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=15 January 2025 |title=UK leads world in financial services trade surplus |url=https://www.thecityuk.com/news/uk-leads-world-in-financial-services-trade-surplus/ |access-date=2 June 2025 |website=TheCityUK |language=en}}</ref> ಲಂಡನ್ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ, 2022 ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ವಹಿವಾಟಿನ 37.8 ಪ್ರತಿಶತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=30 September 2025 |title=BIS Triennial Survey of Foreign Exchange and Over-The-Counter Interest Rate Derivatives Markets in April 2025 – UK Data |url=https://www.bankofengland.co.uk/news/2025/september/bis-triennial-survey-of-foreign-exchange-and-over-the-counter-interest-rate-derivatives-markets |access-date=7 December 2025 |publisher=Bank of England}}</ref> ಇದು ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |last=Florida |first=Richard |date=16 March 2017 |title=The Economic Power of Cities Compared to Nations |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-16/top-metros-have-more-economic-power-than-most-nations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308074221/https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-16/top-metros-have-more-economic-power-than-most-nations |archive-date=8 March 2024 |access-date=22 February 2024 |website=Bloomberg}}</ref> ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಜೊತೆಗೆ, ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮಗ್ರವಾದ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=World Cities 2024 |url=https://gawc.lboro.ac.uk/gawc-worlds/the-world-according-to-gawc/world-cities-2024/ |access-date=21 September 2025 |website=GaWC |language=en-US |archive-date=3 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703071437/https://gawc.lboro.ac.uk/gawc-worlds/the-world-according-to-gawc/world-cities-2024/ |url-status=live }}</ref> ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, 2025 ರ ಜಾಗತಿಕ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದೆ.<ref name="www.longfinance.net">{{Cite web |title=GFCI 36 Rank - Long Finance |url=https://www.longfinance.net/programmes/financial-centre-futures/global-financial-centres-index/gfci-36-explore-the-data/gfci-36-rank/ |access-date=19 May 2025 |website=www.longfinance.net |archive-date=25 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925155927/https://www.longfinance.net/programmes/financial-centre-futures/global-financial-centres-index/gfci-36-explore-the-data/gfci-36-rank/ |url-status=live }}</ref> ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್, UK ನ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರ, ಅದೇ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 29 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದೆ.<ref name="www.longfinance.net" /> UK ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯವು 2024 ರಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯದ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವದ 10 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=World Bank Open Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |access-date=5 August 2025 |website=World Bank Open Data |archive-date=7 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107135049/https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |url-status=live }}</ref> 2024 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ 8 ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ 8.6 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=Manufacturing industries: Economic indicators |url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/sn05206/ |access-date=1 June 2025 |website=House of Commons Library}}</ref> 2017 ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದಂತೆ ಪೂರ್ವ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ (ಕ್ರಮವಾಗಿ 12.6 ಮತ್ತು 11.8 ಪ್ರತಿಶತ) ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಲಂಡನ್ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯವು 2.8 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.<ref>Hennik Research. [http://www.themanufacturer.com/wp-content/uploads/2017/01/Annual-Manufacturing-Report-2017-Final-Version.pdf ''ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ವರದಿ: 2017'' (ಡಿಸೆಂ. 2016)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170131192050/http://www.themanufacturer.com/wp-content/uploads/2017/01/Annual-Manufacturing-Report-2017-Final-Version.pdf|date=31 January 2017}}</ref> ದೇಶದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವಲಯವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ;<ref>{{Cite web |last1=Chan |first1=Kelvin |date=25 April 2023 |title=King Charles' coronation is bringing millions of tourists and a cash infusion to London but it probably won't save the British economy |url=https://fortune.com/2023/04/25/king-charles-coronation-tourists-money-london-british-economy/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502144950/https://fortune.com/2023/04/25/king-charles-coronation-tourists-money-london-british-economy/ |archive-date=2 May 2023 |access-date=9 May 2023 |website=[[fortune.com]] |agency=The Associated Press}}</ref> ಸೃಜನಶೀಲ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು 2019 ರಲ್ಲಿ UK ನ GVA ಯ 5.9 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿದ್ದವು,<ref>{{Cite web |title=DCMS Economic Estimates 2019 (provisional): Gross Value Added |url=https://www.gov.uk/government/statistics/dcms-economic-estimates-2019-gross-value-added/dcms-economic-estimates-2019-provisional-gross-value-added |access-date=31 January 2023 |website=gov.uk |archive-date=31 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131001226/https://www.gov.uk/government/statistics/dcms-economic-estimates-2019-gross-value-added/dcms-economic-estimates-2019-provisional-gross-value-added |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು 2018 ರಲ್ಲಿ UK ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ £111 ಶತಕೋಟಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite web |year=2020 |title=UK's Creative Industries contributes almost £13 million to the UK economy every hour |url=https://www.gov.uk/government/news/uks-creative-industries-contributes-almost-13-million-to-the-uk-economy-every-hour |access-date=21 February 2023 |publisher=UK Government |archive-date=21 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221131518/https://www.gov.uk/government/news/uks-creative-industries-contributes-almost-13-million-to-the-uk-economy-every-hour |url-status=live}}</ref> ಲಾಯ್ಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಲಂಡನ್, ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಿಮೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Lloyd's of London – value proposition |url=https://www.lloyds.com/about-lloyds/value-proposition-coverholder |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227100951/https://www.lloyds.com/about-lloyds/value-proposition-coverholder |archive-date=27 February 2023 |website=Lloyd's of London}}</ref> WPP ಪಿಎಲ್ಸಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಾಹೀರಾತು ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Rankings 2025 - Creative 100 |url=https://www.warc.com/creative/rankings/creative-100 |website=WARC |access-date=12 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250612162216/https://www.warc.com/creative/rankings/creative-100 |archive-date=12 June 2025}}</ref> UK ಯುರೋಪ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.great.gov.uk/international/content/investment/sectors/retail/ |access-date=18 January 2024 |title=Retail |publisher=great.gov.uk |archive-date=18 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118084416/https://www.great.gov.uk/international/content/investment/sectors/retail/ |url-status=live}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ US$2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಖರೀದಿ ವೆಚ್ಚಗಳೊಂದಿಗೆ, ಇದು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Households and NPISHs Final consumption expenditure (current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NE.CON.PRVT.CD?year_high_desc=true |access-date=17 August 2024 |website=World Bank Group |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143614/https://data.worldbank.org/indicator/NE.CON.PRVT.CD?year_high_desc=true |url-status=live}}</ref> ಜಾನ್ ಲೂಯಿಸ್ UK ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗಿ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://employeeownership.co.uk/resources/what-the-evidence-tells-us/ |access-date=18 January 2024 |title=Employee owned businesses - What the evidence tells us |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202155249/https://employeeownership.co.uk/resources/what-the-evidence-tells-us/ |url-status=live}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಾಹನ ಉದ್ಯಮವು £47 ಶತಕೋಟಿ ರಫ್ತುಗಳನ್ನು (UK ನ ಒಟ್ಟು ಸರಕು ರಫ್ತಿನ 12 ಪ್ರತಿಶತ) ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Auto Output 2025" /> 2024 ರಲ್ಲಿ UK 779,584 ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು 125,649 ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು; UK ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ 10 ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ 8 ರಫ್ತಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="Auto Output 2025">{{Cite web |date=15 May 2025 |title=SMMT Motor Industry Facts 2025 |url=https://www.smmt.co.uk/smmt-motor-industry-facts-2025/ |access-date=26 May 2025 |website=SMMT |archive-date=26 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250526074751/https://www.smmt.co.uk/smmt-motor-industry-facts-2025/ |url-status=live}}</ref> ಬ್ರಿಟನ್ ಮಿನಿ ಮತ್ತು ಜಾಗ್ವಾರ್ ನಂತಹ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite web |date=19 November 2020 |title=Best British cars: Top 50 all-time greatest British-built cars revealed - page 2 |url=https://www.autoexpress.co.uk/best-cars-vans/351729/best-british-cars-top-50-all-time-greatest-british-built-cars-revealed/page-2 |access-date=9 March 2024 |website=Auto Express |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316184015/https://www.autoexpress.co.uk/best-cars-vans/351729/best-british-cars-top-50-all-time-greatest-british-built-cars-revealed/page-2 |url-status=live}}</ref> ಹಾಗೆಯೇ ರೋಲ್ಸ್-ರಾಯ್ಸ್, ಬೆಂಟ್ಲಿ ಮತ್ತು ರೇಂಜ್ ರೋವರ್ ನಂತಹ ಐಷಾರಾಮಿ ಕಾರುಗಳಿಗೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. UK ಎಂಜಿನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ: 2024 ರಲ್ಲಿ 1.59 ಮಿಲಿಯನ್ ಎಂಜಿನ್ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Auto Output 2025" /> ಇದು 2023 ರಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯದ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಎಂಜಿನ್ ರಫ್ತುದಾರ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=Combustion Engines |url=https://oec.world/en/profile/hs/combustion-engines |access-date=26 May 2025 |website=OEC - The Observatory of Economic Complexity |archive-date=26 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250526073421/https://oec.world/en/profile/hs/combustion-engines |url-status=live}}</ref> UK ಮೋಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಉದ್ಯಮವು ಸುಮಾರು £10 ಶತಕೋಟಿ ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |year=2020 |title=UK motorsport industry in pole position for F1's 70th anniversary |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-motorsport-industry-in-pole-position-for-f1s-70th-anniversary |access-date=19 February 2023 |publisher=UK Government |archive-date=19 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219100712/https://www.gov.uk/government/news/uk-motorsport-industry-in-pole-position-for-f1s-70th-anniversary |url-status=live}}</ref> ಹನ್ನೊಂದು ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು UK ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ, ಅವುಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮ್ಯಾ�ಕ್ಲಾರೆನ್, ಆಸ್ಟನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಮತ್ತು ಲೋಟಸ್ ನಿಂದ ಸೂಪರ್ಕಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಹೈಪರ್ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{Efn|ಇಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹಲವಾರು ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಬೇಸ್, ಉತ್ಪಾದನಾ ಸ್ಥಳ, ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ ಸ್ಥಳ, UK ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತ ಕಂಪನಿ (ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಹ).}} UK ನ ವಾಯುಯಾನ ಉದ್ಯಮವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ<ref>{{cite web |title=United Kingdom - Country Commercial Guide: Aerospace and Defense |url=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/united-kingdom-aerospace-and-defense |website=[[International Trade Administration]] |date=3 November 2023 |access-date=17 December 2024 |archive-date=12 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230612142750/https://www.trade.gov/country-commercial-guides/united-kingdom-aerospace-and-defense |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು ಸುಮಾರು £30 ಶತಕೋಟಿ ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Tovey |first=Alan |date=29 June 2016 |title=Britain's aerospace sector soars amid fears Brexit could clip its wings |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2016/06/29/britains-aerospace-sector-soars-amid-fears-brexit-could-clip-its |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/business/2016/06/29/britains-aerospace-sector-soars-amid-fears-brexit-could-clip-its |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}</ref> UK ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಉದ್ಯಮವು 2020/21 ರಲ್ಲಿ £17.5 ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ್ದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 48,800 ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=UK space sector income reaches £17.5 billion as jobs and services grow |url=https://www.ukspace.org/uk-space-sector-income-reaches-17-5-billion-as-jobs-and-services-grow/ |website=UKspace |date=27 March 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=UK space sector income reaches £17.5 billion as jobs and services grow |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-space-sector-income-reaches-175-billion-as-jobs-and-services-grow |website=gov.uk |date=29 March 2023 |access-date=10 August 2025}}</ref> UK ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಯು 2023 ರಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ-ಸಂಬಂಧಿತ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ £1.6 ಶತಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.gov.uk/government/news/new-funding-to-support-space-exploration-using-moon-resources-and-nuclear-power |title=New funding to support space exploration using Moon resources and nuclear power |access-date=11 March 2023 |archive-date=11 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311195622/https://www.gov.uk/government/news/new-funding-to-support-space-exploration-using-moon-resources-and-nuclear-power}} <!-- (last checked 2023-03-11) --></ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೃಷಿ ಉದ್ಯಮವು ತೀವ್ರ, ಹೆಚ್ಚು ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ, ಇದು ದೇಶದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆಹಾರ ಅಗತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 60 ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಹಾರ ಅಗತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 73 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸುಮಾರು 0.9 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು (292,000 ಕಾರ್ಮಿಕರು) ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=UK Food Security Index 2024 |url=https://www.gov.uk/government/publications/uk-food-security-index-2024/uk-food-security-index-2024 |access-date=19 May 2024 |publisher=Department for the Environment Food & Rural Affairs |archive-date=18 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518072412/https://www.gov.uk/government/publications/uk-food-security-index-2024/uk-food-security-index-2024 |url-status=live}};{{Cite web |title=Agricultural workforce in England at 1 June 2023 |url=https://www.gov.uk/government/statistics/agricultural-workforce-in-england-at-1-june/agricultural-workforce-in-england-at-1-june-2023 |access-date=19 May 2024 |publisher=Department for the Environment Food & Rural Affairs |archive-date=19 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519211112/https://www.gov.uk/government/statistics/agricultural-workforce-in-england-at-1-june/agricultural-workforce-in-england-at-1-june-2023 |url-status=live}}</ref> ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. UK ಗಣನೀಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, 2020 ರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 49 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು UK ಮೀನುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://jncc.gov.uk/our-work/ukbi-b2-sustainable-fisheries |title=Sustainable fisheries: fish stocks harvested within safe limits |website=JNCC |access-date=14 December 2024}}</ref> UK ಸಮುದ್ರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂಡವಾಳದ ಸ್ವತ್ತುಗಳು 2021 ರಲ್ಲಿ £211 ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ್ದಾಗಿ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Marine accounts, natural capital, UK: 2021 |date=6 April 2021 |url=https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/bulletins/marineaccountsnaturalcapitaluk/2021 |website=ONS |access-date=21 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250521071820/https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/bulletins/marineaccountsnaturalcapitaluk/2021 |archive-date=21 May 2025}}</ref> ಇದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ, ತವರ, ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು, ಉಪ್ಪು, ಜೇಡಿಮಣ್ಣು, ಸೀಮೆಸುಣ್ಣ, ಜಿಪ್ಸಮ್, ಸೀಸ, ಮತ್ತು ಸಿಲಿಕಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಕೃಷಿ ಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.bgs.ac.uk/mineralsuk/mines/coal/home.html |title=Coal |website=BGS Minerals UK |access-date=7 July 2015 |archive-date=26 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426141109/http://www.bgs.ac.uk/ |url-status=live}}</ref> === ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ === [[File:Cambridge Science Park Napp.jpg|thumb|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾದ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=WIPO |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2022/index.html |title=Global Innovation Index 2022, 15th Edition |publisher=World Intellectual Property Organization |year=2022 |isbn=978-92-805-3432-0 |doi=10.34667/tind.46596 |access-date=16 November 2022 |archive-date=3 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203061259/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2022/index.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Global Innovation Index 2021 |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2021 |access-date=5 March 2022 |website=[[World Intellectual Property Organization]] |publisher=[[United Nations]] |archive-date=5 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305010458/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2021/ |url-status=live}}; {{Cite web |title=Release of the Global Innovation Index 2020: Who Will Finance Innovation? |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html |access-date=2 September 2021 |website=World Intellectual Property Organization |archive-date=3 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603121259/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Global Innovation Index 2019 |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html |access-date=2 September 2021 |website=World Intellectual Property Organization |archive-date=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902101818/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=RTD – Item |url=https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898 |access-date=2 September 2021 |website=ec.europa.eu |archive-date=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902140715/https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898 |url-status=live}}</ref>]] 17 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref>Gascoin, J. "ಎ ರಿಯಾಪ್ರೈಸಲ್ ಆಫ್ ದಿ ರೋಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್ ಇನ್ ದಿ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್", in Lindberg, David C. and Westman, Robert S., eds (1990), ''ರಿಯಾಪ್ರೈಸಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್''. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 248. {{ISBN|978-0-521-34804-1}}.</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ 18 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಗತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರ್ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ.<ref>Reynolds, E.E.; Brasher, N.H. (1966). ''ಬ್ರಿಟನ್ ಇನ್ ದಿ ಟ್ವೆಂಟೀತ್ ಸೆಂಚುರಿ, 1900–1964''. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 336. {{OCLC|474197910}}</ref> 17 ಮತ್ತು 18 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಅವರ ಚಲನೆಯ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಾಧಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ;<ref>Burtt, E.A. (2003) 1924.[https://books.google.com/books?id=G9WBMa1Rz_kC&pg=PA207 ''ದಿ ಮೆಟಾಫಿಸಿಕಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಸೈನ್ಸ್''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=G9WBMa1Rz_kC&pg=PA207 |date=26 March 2023 }}. Mineola, NY: ಕೊರಿಯರ್ ಡೋವರ್. ಪು. 207. {{ISBN|978-0-486-42551-1}}.</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್, ಅವರ ವಿಕಾಸದ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ವೆಲ್, ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸ್ಟೀಫನ್ ಹಾಕಿಂಗ್, ಅವರು ವಿಶ್ವವಿಜ್ಞಾನ, ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕುಳಿಗಳ ತನಿಖೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು.<ref>Hatt, C. (2006). [https://books.google.com/books?id=BVBvehqrAPQC ''ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದೇರ್ ಡಿಸ್ಕವರೀಸ್''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=BVBvehqrAPQC |date=26 March 2023 }}. ಲಂಡನ್: ಇವನ್ಸ್ ಬ್ರದರ್ಸ್. pp. 16, 30 and 46. {{ISBN|978-0-237-53195-9}}.</ref> ವಿಜ್ಞಾನ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆ (DSIT) UK ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ, ಅನೇಕವು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದೊಂದಿಗೆ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ವಿಜ್ಞಾನ ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿವೆ.<ref>Castells, M.; Hall, P.; Hall, P.G. (2004). ''ಟೆಕ್ನೋಪೋಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್: ದಿ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಟ್ವೆಂಟಿ-ಫಸ್ಟ್-ಸೆಂಚುರಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸಸ್''. ಲಂಡನ್: ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್. pp. 98–100. {{ISBN|978-0-415-10015-1}}.</ref> 2022 ರಲ್ಲಿ, UK ವಿಶ್ವದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳ 6.0 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ 8.8 ಪ್ರತಿಶತ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು <abbr>G7</abbr> ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್, ಚೀನಾ, ಭಾರತ, ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. UK ಈ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಫೀಲ್ಡ್-ವೇಯ್ಟೆಡ್ ಸಿಟೇಶನ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ಗಾಗಿ 1 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=International comparison of the UK research base, 2025 |url=https://www.gov.uk/government/publications/international-comparison-of-the-uk-research-base-2025/international-comparison-of-the-uk-research-base-2025 |access-date=2025-12-07 |website=GOV.UK |language=en}}</ref> UK ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು, ''ನೇಚರ್'', ''ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಜರ್ನಲ್'' ಮತ್ತು ''ದಿ ಲ್ಯಾನ್ಸೆಟ್'' ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite journal |last=McCook, Alison |year=2006 |title=Is peer review broken? |url=http://gaia.pge.utexas.edu/Good/Materials/scientist_02_28_2006.htm |journal=The Scientist |volume=20 |issue=2 |page=26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816230933/http://gaia.pge.utexas.edu/Good/Materials/scientist_02_28_2006.htm |archive-date=16 August 2011 |access-date=22 June 2011}}</ref> 2024 ರ ವೇಳೆಗೆ UK ಟೆಕ್ ವಲಯವು US$1.2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿತು, ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ವಲಯಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |last=Greenberg |first=Elizabeth |date=2025-01-14 |title=UK Innovation Economy Worth a Combined $1.2 trillion |url=https://www.digit.fyi/uk-innovation-economy-worth-a-combined-1-2-trillion/ |access-date=2026-05-26 |publisher=Digit News |language=en |quote=ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ $1.2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ, UK ನಾವೀನ್ಯತೆ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.}}</ref> ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಅನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ಥಾಪಕರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ನಂಬರ್ ಒನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=UK tech sector retains #1 spot in Europe and #3 in world as sector resilience brings continued growth |date=21 December 2022 |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-tech-sector-retains-1-spot-in-europe-and-3-in-world-as-sector-resilience-brings-continued-growth |website=gov.uk |access-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527173044/https://www.gov.uk/government/news/uk-tech-sector-retains-1-spot-in-europe-and-3-in-world-as-sector-resilience-brings-continued-growth |archive-date=27 May 2025}}</ref> UK ನ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಉದ್ಯಮವು ಮೌಲ್ಯದ ಮೂಲಕ ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |date=11 June 2024 |title=UK AI sector most valuable in Europe, new report reveals |url=https://www.holyrood.com/news/view,uk-ai-sector-most-valuable-in-europe-new-report-reveals |access-date=20 July 2025 |website=Holyrood |language=en}}</ref> ಮತ್ತು 2026 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶವು ಐದನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=Which countries are leading in AI? {{!}} Stanford HAI |url=https://hai.stanford.edu/ai-index/global-vibrancy-tool |access-date=2026-05-09 |website=hai.stanford.edu |language=en}}</ref> UK 2025 ರ ಜಾಗತಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ 6 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/united-kingdom |access-date=16 October 2025 |website=WIPO}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html |title=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads |last2=Lanvin |first2=Bruno |publisher=[[World Intellectual Property Organization]] |year=2025 |isbn=978-92-805-3797-0 |page=19 |language=en |doi=10.34667/tind.58864 |access-date=17 October 2025}}</ref> === ಸಾರಿಗೆ === [[File:An LNER Azuma train on the East Coast Railway Line, geograph 6275180 by Walter Baxter.jpg|thumb|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ನಾರ್ಥಂಬರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗ ರೈಲು]] [[File:London City Airport Sunset.jpg|thumb|ಲಂಡನ್ ಸಿಟಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಏರುವ ವಿಮಾನ. ಲಂಡನ್ನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಇದನ್ನು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.]] UK ನಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಸಂಚಾರವು ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ದೂರ ಮತ್ತು ವೇಗವನ್ನು ಮೈಲುಗಳು, ಗಜಗಳು ಮತ್ತು ಮೈಲುಗಳು ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ (mph) ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. UK ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ವಾಹನಗಳು ವಾಹನದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಚಕ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ತ್ರಿಜ್ಯಾಕಾರದ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವು {{Convert|29145|mi|km}} ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು, {{Convert|2173|mi|km}} ಮೋಟಾರ್ವೇಗಳು ಮತ್ತು {{Convert|213750|mi|km}} ಪಕ್ಕಾ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="factbook" /> ಲಂಡನ್ ಅನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ M25, ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ಬೈಪಾಸ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Moran |first=Joe |url=https://archive.org/details/readingeveryday00mora |title=Reading the Everyday |date=16 November 2005 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-37216-4 |page=[https://archive.org/details/readingeveryday00mora/page/n107 95] |url-access=limited}}</ref> 2024 ರಲ್ಲಿ UK ನಲ್ಲಿ 41.7 ಮಿಲಿಯನ್ ನೋಂದಾಯಿತ ವಾಹನಗಳಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |title=General facts and figures about roads and road use |url=https://www.racfoundation.org/motoring-faqs/mobility |access-date=31 May 2025 |archive-date=18 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518191035/https://www.racfoundation.org/motoring-faqs/mobility}}</ref> UK {{Convert|10072|mi|0|abbr=out}} ವ್ಯಾಪಕವಾದ ರೈಲು ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೈಲು ಜಾಲವನ್ನು 1994 ಮತ್ತು 1997 ರ ನಡುವೆ ಖಾಸಗೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಲ್ಲಿ ವೇಗದ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೈಲ್ವೇಸ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ ರೈಲು ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಯೋಜಿತ ಸರ್ಕಾರಿ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. UK 2017 ರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರೈಲ್ವೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯ ತೀವ್ರತೆ, ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |last1=Sylvain Duranton |last2=Agnès Audier |last3=Joël Hazan |last4=Mads Peter Langhorn |last5=Vincent Gauche |date=18 April 2017 |title=The 2017 European Railway Performance Index |url=https://www.bcg.com/en-ch/publications/2017/transportation-travel-tourism-2017-european-railway-performance-index.aspx |publisher=Boston Consulting Group |access-date=4 February 2019 |archive-date=31 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531104458/https://www.bcg.com/en-ch/publications/2017/transportation-travel-tourism-2017-european-railway-performance-index.aspx |url-status=live}}</ref> ಒಂದು ರೈಲು ನೇರವಾಗಿ ಲಂಡನ್ನಿಂದ ಪ್ಯಾರಿಸ್ಗೆ ಓಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=London to Paris Trains |url=https://www.eurostar.com/uk-en/train/london-to-paris |access-date=11 May 2024 |publisher=Eurostar |archive-url=https://web.archive.org/web/20240511114452/https://www.eurostar.com/uk-en/train/london-to-paris |archive-date=11 May 2024}}</ref> ಇದನ್ನು ಯುರೋಸ್ಟಾರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಾನಲ್ ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ. 23.5 ಮೈಲುಗಳ ಉದ್ದದಲ್ಲಿ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ಸಮುದ್ರತಳದ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Channel Tunnel, Tunnel, Europe |url=https://www.britannica.com/topic/Channel-Tunnel |access-date=11 May 2024 |publisher=Britannica |date=10 May 2024}}</ref> ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಫ್ರಾನ್ಸ್ಗೆ ಕಾರು ಸೇವೆಯೂ ಇದೆ, ಇದನ್ನು ಲೆಶಟಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಲಂಡನ್ ನಡುವೆ ಓಡುವ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವಾದ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಮಾರ್ಗವನ್ನು 2016 ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ II ರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 2022 ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=2 January 2012 |title=Crossrail's giant tunnelling machines unveiled |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/av/uk-16289051 |access-date=20 June 2018 |archive-date=10 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410034914/http://www.bbc.co.uk/news/uk-16289051 |url-status=live}}; {{Cite news |last=Leftly |first=Mark |date=29 August 2010 |title=Crossrail delayed to save £1bn |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/crossrail-delayed-to-save-1631bn-2064629.html |access-date=22 August 2017 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116062835/https://www.independent.co.uk/news/business/news/crossrail-delayed-to-save-1631bn-2064629.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Crossrail to become the Elizabeth line in honour of Her Majesty the Queen |url=https://tfl.gov.uk/info-for/media/press-releases/2016/february/crossrail-to-become-the-elizabeth-line-in-honour-of-her-majesty-the-queen |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225110413/https://tfl.gov.uk/info-for/media/press-releases/2016/february/crossrail-to-become-the-elizabeth-line-in-honour-of-her-majesty-the-queen |archive-date=25 February 2023 |website=Transport for London}}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಯೆಂದರೆ ಹೈ ಸ್ಪೀಡ್ 2 (HS2), 2019 ರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು. ಇದು ಲಂಡನ್ ಅನ್ನು ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಗಂಟೆಗೆ 225 ಮೈಲುಗಳ ವೇಗಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=What is HS2 |url=https://www.hs2.org.uk/what-is-hs2 |website=HS2 |access-date=22 June 2022 |archive-date=21 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220621190841/https://www.hs2.org.uk/what-is-hs2/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=HS2 Trains |url=https://www.hs2.org.uk/building-hs2/trains/ |website=HS2 |access-date=24 February 2023 |archive-date=24 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224183953/https://www.hs2.org.uk/building-hs2/trains/ |url-status=live}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ UK ನಲ್ಲಿ 4 ಶತಕೋಟಿ ಬಸ್ ಪ್ರಯಾಣಗಳಿದ್ದವು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 1.8 ಶತಕೋಟಿ ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Transport Statistics Great Britain: 2023 Domestic Travel |date=19 December 2024 |url=https://www.gov.uk/government/statistics/transport-statistics-great-britain-2024/transport-statistics-great-britain-2023-domestic-travel |website=gov.uk |access-date=14 March 2025}}</ref> ಕೆಂಪು ಡಬಲ್-ಡೆಕ್ಕರ್ ಬಸ್ ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಐಕಾನ್ ಆಗಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Our Collection |url=http://www.icons.org.uk/theicons/index.html |access-date=16 August 2014 |publisher=icons.org.uk}}</ref> ಲಂಡನ್ ಬಸ್ ಜಾಲವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿ ವಾರದ ದಿನದಂದು 6,800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿಗದಿತ ಸೇವೆಗಳು ಸುಮಾರು 6 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು 700 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.tfl.gov.uk/corporate/modesoftransport/1548.aspx ಲಂಡನ್ ಬಸ್ಗಳು], ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಫಾರ್ ಲಂಡನ್. 10 ಮೇ 2007 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 2024 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಸುಮಾರು 292.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದವು.<ref name="caastats">{{Cite web |title=Size of Reporting Airports 2024 |url=https://www.caa.co.uk/Documents/Download/11910/4d230d1f-dab6-4c1a-992a-431b9cca89a2/16918 |access-date=17 January 2025 |publisher=Civil Aviation Authority}}</ref> ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಲಂಡನ್ ಹೀಥ್ರೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (83.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು), ಗ್ಯಾಟ್ವಿಕ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (43.2 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು) ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (30.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು).<ref name="caastats" /> ಲಂಡನ್ ಹೀಥ್ರೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ರಾಜಧಾನಿಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{Convert|15|mi|km|}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ-ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಯಾವುದೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ;<ref>{{Cite news |date=25 June 2008 |title=Heathrow 'needs a third runway' |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7472432.stm |access-date=17 October 2008}}; {{Cite press release |title=Statistics: Top 30 World airports |date=July 2008 |publisher=Airports Council International |url=http://www.aci.aero/aci/aci/file/Press%20Releases/2008/TOP30_International%20Passengers_2007.pdf |access-date=15 October 2008}}</ref> ಇದು UK ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಕ್ಯಾರಿಯರ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಏರ್ವೇಸ್, ಹಾಗೆಯೇ ವರ್ಜಿನ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಗೆ ಹಬ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=29 October 2008 |title=BMI being taken over by Lufthansa |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7697261.stm |access-date=23 December 2009}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ, 18.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 18.1 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Transport Statistics Great Britain: 2023 International Travel |date=19 December 2024 |url=https://www.gov.uk/government/statistics/transport-statistics-great-britain-2024/transport-statistics-great-britain-2023-international-travel |website=gov.uk |access-date=4 March 2025}}</ref> === ಶಕ್ತಿ === 2021 ರಲ್ಲಿ UK ವಿಶ್ವದ 14 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು 22 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದಕ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="United Kingdom Energy Profile">{{Cite web |title=United Kingdom Energy Profile |url=https://www.eia.gov/international/overview/country/GBR |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228165225/https://www.eia.gov/international/overview/country/GBR |archive-date=28 February 2023 |access-date=28 February 2023 |publisher=U.S. Energy Information Administration}}</ref> ಇದು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಇಂಧನ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ - [[BP]] ಮತ್ತು ಶೆಲ್.<ref>{{Cite news |last=Mason |first=Rowena |date=24 October 2009 |title=Let the battle begin over black gold |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/energy/6424030/Let-the-battle-begin-over-black-gold.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=26 November 2010 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/energy/6424030/Let-the-battle-begin-over-black-gold.html |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}; {{Cite news |last=Heath |first=Michael |date=26 November 2010 |title=RBA Says Currency Containing Prices, Rate Level 'Appropriate' in Near Term |work=Bloomberg |location=New York |url=https://www.bloomberg.com/news/2010-11-25/rba-s-stevens-says-inflation-unlikely-to-fall-much-further.html |access-date=26 November 2010}}</ref> [[File:Ardrossan's fan club. - panoramio.jpg|thumb|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಅರ್ಡ್ರೋಸನ್ ಮೇಲೆ ಗಾಳಿ ಟರ್ಬೈನ್ಗಳು. UK ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=13 September 2023 |title='Success story': Which European countries are leading the way on wind? |url=https://www.euronews.com/green/2023/09/13/winds-of-change-which-european-countries-are-generating-the-most-energy-from-wind |access-date=15 August 2025 |website=[[Euronews]] |language=en}}</ref>]] ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೂಲಗಳು 2024 ರಲ್ಲಿ UK ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ವಿದ್ಯುತ್ನ 51 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು. ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿಯು 2024 ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದು, UK ನ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ನ 30 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ.<ref name="2024 Energy">{{Cite report |title=Britain's Electricity Explained: 2024 Review |url=https://www.neso.energy/news/britains-electricity-explained-2024-review |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126085830/https://www.neso.energy/news/britains-electricity-explained-2024-review |archive-date=26 January 2025 |access-date=26 January 2025 |publisher=NESO}}</ref> UK ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕರಾವಳಿ ಗಾಳಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite report |date=14 June 2021 |title=Wind energy in the UK: June 2021 |work=UK Government |url=https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/articles/windenergyintheuk/june2021 |access-date=8 May 2023}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ UK ಒಂಬತ್ತು ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, UK ನ ವಿದ್ಯುತ್ನ ಸುಮಾರು 15 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="coal-ref">{{Cite web |title=Nuclear Power in the United Kingdom |url=https://world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-t-z/united-kingdom.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228175735/https://world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-t-z/united-kingdom.aspx |archive-date=28 February 2023 |access-date=28 February 2023 |publisher=World Nuclear Association}}</ref> ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಷ್ಟು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=April 2013 |title=Nuclear Power in the United Kingdom |url=http://www.world-nuclear.org/info/inf84.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130214061431/http://www.world-nuclear.org/info/inf84.html |archive-date=14 February 2013 |access-date=9 April 2013 |publisher=World Nuclear Association}}</ref><ref>{{Cite news |title=Nuclear energy: What you need to know |url=https://www.gov.uk/government/news/nuclear-energy-what-you-need-to-know |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228181113/https://www.gov.uk/government/news/nuclear-energy-what-you-need-to-know |archive-date=28 February 2023 |access-date=28 February 2023 |publisher=UK Government}}</ref> 1990 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು UK ನ ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸುಮಾರು 25 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಹಳೆಯ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ ಇದು ಕ್ರಮೇಣ ಕುಸಿಯಿತು. UK ಸರ್ಕಾರವು ಸಣ್ಣ ಮಾಡ್ಯುಲರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ, ಅವು ಪರಮಾಣು ವಿದಳನದ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಮ್ಮಿಳನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳ ಕಡೆಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು 2023 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮಿಳನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಲು ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು, "2040 ರ ವೇಳೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಗ್ರಿಡ್-ಸಿದ್ಧ ಸಮ್ಮಿಳನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್" ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=UKAEA implementing the UK's fusion energy strategy |work=Open Access Government |date=7 March 2024 |url=https://www.openaccessgovernment.org/ukaea-implementing-the-uks-fusion-energy-strategy/174384/ |access-date=27 May 2024 |last1=Belderbos |first1=Harriet}};{{Cite magazine |title=UK nuclear fusion reactor sets new world record for energy output |url=https://www.newscientist.com/article/2415909-uk-nuclear-fusion-reactor-sets-new-world-record-for-energy-output/ |magazine=New Scientist |access-date=27 May 2024}}</ref> 2023 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜಿಸಲಾದ 1.1 ಬಿಲಿಯನ್ ತೈಲ ಸಮಾನ ಬ್ಯಾರೆಲ್ಗಳು "ಸಾಬೀತಾದ" ಮತ್ತು "ಸಂಭವನೀಯ" ಅನಿಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಮತ್ತು 2.3 ಬಿಲಿಯನ್ boe "ಸಾಬೀತಾದ" ಮತ್ತು "ಸಂಭವನೀಯ" ತೈಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿವೆ, ಇದು ಇಂಧನ ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಆಮದುಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite report |title=UK Oil and Gas Reserves and Resources |url=https://www.nstauthority.co.uk/media/vtjkyqnf/uk-reserves-and-resources-report-as-at-end-2023.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250113172052/https://www.nstauthority.co.uk/media/vtjkyqnf/uk-reserves-and-resources-report-as-at-end-2023.pdf |archive-date=13 January 2025 |access-date=1 February 2025 |publisher=North Sea Transition Authority}}</ref> UK ನ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ನಿಯಂತ್ರಕ ಪ್ರಕಾರ UK ಅನಿಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ದ್ರವೀಕೃತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲಕ್ಕಿಂತ (LNG) ಸರಿಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=North Sea oil and gas claims fact-checked |work=BBC |date=22 January 2024 |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-67945281 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201182137/https://www.bbc.com/news/science-environment-67945281 |archive-date=1 February 2025 |access-date=1 February 2025}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು, ಇದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು UK ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೂಲವಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="2024 Energy" /> UK ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪೂರೈಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಶೇಲ್ ಅನಿಲಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಫ್ರಾಕಿಂಗ್ (ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್ ಒಡೆಯುವಿಕೆ) ಅನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite news |title=UK's last fracking wells to be filled with cement despite dwindling gas stocks |date=29 January 2025 |url=https://www.cityam.com/uks-last-fracking-wells-to-be-filled-with-cement-despite-dwindling-gas-stocks/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201182917/https://www.cityam.com/uks-last-fracking-wells-to-be-filled-with-cement-despite-dwindling-gas-stocks/ |archive-date=1 February 2025 |access-date=1 February 2025 |work=City AM}}</ref> === ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ === UK ನಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿತ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿದೆ. 2022 ರಲ್ಲಿ 96 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮನೆಗಳು ಒಳಚರಂಡಿ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/69582/pb6655-uk-sewage-treatment-020424.pdf |title=Sewage Treatment in the UK |publisher=DEFRA |website=assets.publishing.service.gov.uk |date=March 2022 |page=3 |id=PB 6655 |access-date=8 April 2023}}</ref> ಪರಿಸರ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಕಾರ, UK ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀರು ಸರಬರಾಜಿಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು ನೀರು ಸೆಳೆಯುವಿಕೆಯು 2007 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ 16,406 ಮೆಗಾಲೀಟರ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=Environment Agency |url=http://www.environment-agency.gov.uk/research/library/data/112185.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20091125040346/http://www.environment-agency.gov.uk/research/library/data/112185.aspx |archive-date=25 November 2009}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು 10 ಖಾಸಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೀರು ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು 13 ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಖಾಸಗಿ "ನೀರು ಮಾತ್ರ" ಕಂಪನಿಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ಸದರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪನಿಯಾದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಾಟರ್ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಘಟಕವಾದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಾಟರ್ ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://www.niwater.com/about |access-date=29 August 2020 |publisher=niwater.com}}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == [[File:Elderly British Couple.jpg|thumb|261x261px|ವಯಸ್ಸಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದಂಪತಿಗಳು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 24% ಜನರು 60 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=2023-03-31 |title=Age groups |url=https://www.ethnicity-facts-figures.service.gov.uk/uk-population-by-ethnicity/demographics/age-groups/latest/#main-facts-and-figures |access-date=2026-08-16 |website=www.ethnicity-facts-figures.service.gov.uk |language=en}}</ref>]] 2021 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಗಳು ಯೋಜಿಸಿದಂತೆ ನಡೆದರೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು COVID-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದಿಂದಾಗಿ 2022 ರವರೆಗೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿಯು UK ಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 21 ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರ ಜೋಡಿಸಲಾದ ದಿನಾಂಕದೊಂದಿಗೆ UK ನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ್ದರೆ 66,912,637 ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ.<ref name=Ethnicity2021/> UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 22 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. 2012 ಮತ್ತು 2013 ರಲ್ಲಿ ಜನನಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವು, ಆದರೆ 2014 ಮತ್ತು 2015 ರಲ್ಲಿ ನಿವ್ವಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಲಸೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.<ref name="pop2015">{{Cite web |date=23 June 2016 |title=Population Estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland, Mid-2015 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest |publisher=Office for National Statistics}}</ref> 2001 ಮತ್ತು 2011 ರ ನಡುವೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ 0.7 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="2011census">{{Cite web |date=21 December 2022 |title=Population estimates for the UK, England, Wales, Scotland and Northern Ireland: mid-2021 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/mid2021 |access-date=16 April 2025 |publisher=Office for National Statistics}}</ref> 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯು ಕಳೆದ 100 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, 0–14 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು 31 ರಿಂದ 18 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು 65 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನರ ಪ್ರಮಾಣವು 5 ರಿಂದ 16 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref name="2011census" /> 2018 ರಲ್ಲಿ UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸು 41.7 ವರ್ಷಗಳು.<ref name="factbook" /> 2021 ರ ಜನಗಣತಿಯು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 5.48 ಮಿಲಿಯನ್, ವೇಲ್ಸ್ನದು 3.1 ಮಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನದು 1.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.<ref name="2011census" /> <!-- Self-maintaining population table --> {{UK population table}} 2021 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 56 ಮಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು, ಇದು UK ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು 84 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="2011census" /> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ-ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, 2021 ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗೆ 434 ಜನರು,<ref name="2011census" /> ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸಾಂದ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ,<ref>{{Cite news |date=2012-05-10 |title=United Kingdom country profile |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18023389 |access-date=2026-07-24 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=United Kingdom - Country Profile {{!}} OpenFactBook World Factbook |url=https://openfactbook.org/countries/united-kingdom/ |access-date=2026-07-24 |website=openfactbook.org |language=en}}</ref> ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ.<ref>{{Cite news |last=Khan |first=Urmee |date=16 September 2008 |title=England is most crowded country in Europe |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/2967374/England-is-most-crowded-country-in-Europe.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918221002/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/2967374/England-is-most-crowded-country-in-Europe.html |archive-date=18 September 2008 |access-date=5 September 2009 |work=The Telegraph |location=London}}</ref> ಲಂಡನ್ನ ವಿಶಾಲವಾದ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, 2024 ರಲ್ಲಿ 14.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Major Agglomerations |url=http://citypopulation.de/en/world/agglomerations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004094531/https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ |archive-date=4 October 2023 |access-date=16 October 2023}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ({{UK subdivision statistics year}})<ref name="ONS mid-year pop est" /> |- ! Rowspan=2 | ಪ್ರದೇಶ ! Colspan=2 | ಭೂ ಪ್ರದೇಶ ! Colspan=2 | ಜನಸಂಖ್ಯೆ ! Rowspan=2 | ಸಾಂದ್ರತೆ<br />(/km²) |- ! (km²) ! (%) ! ಜನರು ! (%) |- | style="text-align:left;" | ಈಶಾನ್ಯ | 8,581 | 6% | 2,683,040 | 5% | 313 |- | style="text-align:left;" | ವಾಯುವ್ಯ | 14,108 | 11% | 7,516,113 | 13% | 533 |- | style="text-align:left;" | ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಮತ್ತು ಹಂಬರ್ | 15,404 | 12% | 5,541,262 | 10% | 360 |- | style="text-align:left;" | ಪೂರ್ವ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ | 15,624 | 12% | 4,934,939 | 9% | 316 |- | style="text-align:left;" | ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ | 12,998 | 10% | 6,021,653 | 11% | 463 |- | style="text-align:left;" | ಪೂರ್ವ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | 19,116 | 15% | 6,398,497 | 11% | 335 |- | style="text-align:left;" | ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ | 1,572 | 1% | 8,866,180 | 15% | 5,640 |- | style="text-align:left;" | ಆಗ್ನೇಯ | 19,072 | 15% | 9,379,833 | 16% | 492 |- | style="text-align:left;" | ನೈಋತ್ಯ | 23,836 | 18% | 5,764,881 | 10% | 242 |- ! style="text-align:left;" | ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ! style="text-align:right;" | 130,310 ! style="text-align:right;" | 100% ! style="text-align:right;" | 57,106,398 ! style="text-align:right;" | 100% ! style="text-align:right;" | 438 |} 2021 ರಲ್ಲಿ UK ಯಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು ಫಲವತ್ತತೆ ದರವು ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 1.53 ಮಕ್ಕಳು,<ref>{{Cite web |title=Vital statistics: population and health reference tables |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/vitalstatisticspopulationandhealthreferencetables |access-date=6 March 2018 |website=Office for National Statistics}}</ref> ಇದು 1964 ರಲ್ಲಿ ಶಿಶು ಉತ್ಕರ್ಷದ ಉತ್ತುಂಗದ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 2.95 ಮಕ್ಕಳಿಗಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite news |last=Boseley |first=Sarah |date=14 July 2008 |title=The question: What's behind the baby boom? |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/jul/14/familyandrelationships.women |access-date=28 August 2009 |work=The Guardian |location=London |page=3}}</ref> ಅಥವಾ 1815 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 6.02 ಮಕ್ಕಳ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ<ref>{{Citation |last=Roser |first=Max |title=Total Fertility Rate around the world over the last centuries |date=2014 |work=[[Our World in Data]], [[Gapminder Foundation]] |url=https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=GBR |access-date=10 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190705121623/https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=GBR |archive-date=5 July 2019}}</ref> ಮತ್ತು ಬದಲಿ ದರ 2.1 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. 2011 ರಲ್ಲಿ, UK ಯಲ್ಲಿ 47.3 ಪ್ರತಿಶತ ಜನನಗಳು ಅವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದವು.<ref>[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&plugin=0&language=en&pcode=tps00018 ಟೇಬಲ್ಸ್, ಗ್ರಾಫ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾಪ್ಸ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ (TGM) ಟೇಬಲ್]. ಯುರೋಸ್ಟಾಟ್ (26 ಫೆಬ್ರವರಿ 2013). 12 ಜುಲೈ 2013 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿಯು 2015 ರಲ್ಲಿ 16 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, 1.7 ಪ್ರತಿಶತವು ಸಲಿಂಗ, ಲೆಸ್ಬಿಯನ್ ಅಥವಾ ದ್ವಿಲಿಂಗಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ (2.0 ಪ್ರತಿಶತ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1.5 ಪ್ರತಿಶತ ಮಹಿಳೆಯರು); 4.5 ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರು "ಇತರೆ", "ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |date=5 October 2016 |title=Sexual identity, UK: 2015 – Experimental Official Statistics on sexual identity in the UK in 2015 by region, sex, age, marital status, ethnicity and NS-SEC |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/sexuality/bulletins/sexualidentityuk/2015 |access-date=19 January 2017 |publisher=[[Office for National Statistics]]}}</ref> UK ನಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2001 ಮತ್ತು 2008 ರ ನಡುವಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ 65,000 ರಿಂದ 300,000 ರ ನಡುವೆ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Research report 27: Trans research review |url=http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706020643/http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review |archive-date=6 July 2015 |access-date=26 November 2021 |website=equalityhumanrights.com |page=v}}</ref> {{Largest Urban Areas of the United Kingdom}} === ಜನಾಂಗೀಯತೆ === ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನರು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಬಂದವರು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು: ಸೆಲ್ಟ್ಸ್, ರೋಮನ್ನರು, ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ಗಳು, ನಾರ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ಮನ್ನರು. ವೆಲ್ಶ್ ಜನರು UK ಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಆಗಿರಬಹುದು.<ref>{{Cite news |date=19 June 2012 |title=Welsh people could be most ancient in UK, DNA suggests |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-18489735 |access-date=28 April 2013 |work=BBC News}}</ref> UK ಗೆ ಅಶ್ವೇತ ವಲಸೆಯ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ, ಲಿವರ್ಪೂಲ್ 1730 ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಪ್ಪು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref>{{Cite book |last=Winder |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=7ORcaQIgdcEC&q=combed&pg=PT94 |title=Bloody Foreigners: The Story of Immigration to Britain |date=2010 |publisher=Little, Brown Book |isbn=978-0-7481-2396-4}}; {{Cite book |last=Costello |first=Ray |title=Black Liverpool: The Early History of Britain's Oldest Black Community 1730–1918 |date=2001 |publisher=Picton Press |isbn=978-1-873245-07-1 |location=Liverpool}}</ref> ಇದು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಯುರೋಪ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚೀನೀ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Culture and Ethnicity Differences in Liverpool&nbsp;– Chinese Community |url=http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConWebDoc.1369 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090724204513/http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConWebDoc.1369 |archive-date=24 July 2009 |access-date=9 March 2015 |publisher=Chambré Hardman Trust}}</ref> 2021 ರಲ್ಲಿ, UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 83.1 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಬಿಳಿಯರು, 8.6 ಪ್ರತಿಶತ ಏಷ್ಯನ್ ಅಥವಾ ಏಷ್ಯನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್, 3.7 ಪ್ರತಿಶತ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬ್ರಿಟಿಷ್, 2.7 ಪ್ರತಿಶತ ಮಿಶ್ರ ಜನಾಂಗೀಯತೆ, ಮತ್ತು 2.0 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರೆ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=Ethnicity2021/> ಜನಾಂಗೀಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು UK ಯಾದ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. 2021 ರಲ್ಲಿ, ಲಂಡನ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 46.2 ಪ್ರತಿಶತವು ಅಶ್ವೇತ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಂದ ಬಂದವರು,<ref name=Regionaldiversity>{{cite news|url=https://www.ethnicity-facts-figures.service.gov.uk/uk-population-by-ethnicity/national-and-regional-populations/regional-ethnic-diversity/latest/|title=Regional ethnic diversity|publisher=Office for National Statistics|date=22 December 2022|access-date=28 March 2026}}</ref> ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ನೈಋತ್ಯ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ, ವೇಲ್ಸ್,<ref name=Regionaldiversity/> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್<ref>{{cite news|url=https://www.scotlandscensus.gov.uk/census-results/at-a-glance/ethnicity/|title=Ethnicity|publisher=National Records of Scotland|date=4 February 2025|access-date=28 March 2026}}</ref> ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ<ref>{{cite web|url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b01.xlsx|title=MS-B01: Ethnic group|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|date=30 November 2023|access-date=28 March 2026}}</ref> 10 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. === ಭಾಷೆ === ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ''ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೊ'' ಅಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=English language&nbsp;– Government, citizens and rights |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519 |archive-date=15 October 2012 |access-date=23 August 2011 |website=[[Directgov]]}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Mac Sithigh |first=Daithí |date=17 May 2018 |title=Official status of languages in the UK and Ireland |url=https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/141540053/Status_OA_Feb_2018.pdf |journal=Common Law World Review |publisher=Queen's University, Belfast |volume=47 |issue=1 |pages=77–102 |doi=10.1177/1473779518773642 |s2cid=219987922}}</ref> UK ಭಾಷೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, UK ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳು, ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು.<ref>ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ {{Cite web |title=British Council &#124; the UK's international culture and education organisation |url=https://www.britishcouncil.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201181104/https://www.britishcouncil.org/ |archive-date=1 February 2023 |access-date=5 December 2018}} (last checked 6 February 2023)</ref><ref>{{Cite web |title=About BBC Learning English |url=https://www.bbc.com/learningenglish/english/hygiene |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204204233/https://www.bbc.com/learningenglish/english/hygiene |archive-date=4 February 2023 |access-date=9 February 2023 |website=BBC}}</ref> UK ನಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗಮನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ರಿಸೀವ್ಡ್ ಪ್ರನನ್ಸಿಯೇಶನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಭಾಷಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=British English Pronunciations |url=https://www.oed.com/information/understanding-entries/pronunciation/british-english-pronunciations/?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250605075115/https://www.oed.com/information/understanding-entries/pronunciation/british-english-pronunciations/?tl=true |archive-date=5 June 2025 |access-date=5 June 2025 |website=OED}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ವೆಲ್ಶ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರಿಶ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್. ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಬ್ರಮ್ಮಿ, ಕಾಕ್ನಿ, ಜಾರ್ಡಿ, ಮ್ಯಾಂಕ್ಯೂನಿಯನ್, ಸ್ಕೌಸ್, ವೆಸ್ಟ್ ಕಂಟ್ರಿ, ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಮತ್ತು MLE (ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲಂಡನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=10 British dialects you need to know |url=https://www.ef.com/wwen/blog/language/british-dialects-you-need-to-know/ |website=EF |access-date=5 June 2025}}</ref> [[File:Bilingual welcome sign Newry.jpg|thumb|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ನ್ಯೂರಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಿಭಾಷಾ ಫಲಕ (ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್)]]ಮೂರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು UK ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ: ವೆಲ್ಶ್, ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್. 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ನಿಲುಗಡೆಗೊಂಡ ಕಾರ್ನಿಶ್ ಅನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಣ್ಣ ಗುಂಪಿನ ಎರಡನೇ ಭಾಷಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite book |last1=Track |first1=Robert Lawrence |url=https://books.google.com/books?id=oLx9AgAAQBAJ&q=%E2%80%9Cthese+people+speak+the+dead+language+as+a+second+language%E2%80%9D&pg=PA63 |title=Language and Linguistics: The Key Concepts |last2=Stockwell, Peter |date=2007 |isbn=978-0-415-41358-9 |page=63 |publisher=Routledge |access-date=4 August 2019}}; {{Cite web |title=Framework Convention for the Protection of National Minorities, Strasbourg, 1.II.1995 |url=http://conventions.coe.int/Treaty/en/Treaties/Html/157.htm |access-date=9 March 2015 |publisher=Council of Europe |archive-date=22 February 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050222193410/http://conventions.coe.int/Treaty/EN/treaties/Html/157.htm |url-status=dead}}; {{Cite web |title=European Charter for Regional or Minority Languages, Strasbourg, 5.XI.1992 |url=http://conventions.coe.int/treaty/en/Treaties/Html/148.htm |access-date=9 March 2015 |publisher=Council of Europe |archive-date=26 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226052008/http://conventions.coe.int/Treaty/EN/Treaties/HTML/148.htm |url-status=dead}}</ref><ref name="reglang" /> 2021 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ವೆಲ್ಶ್ ಮಾತನಾಡುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 538,300 (17.8 ಪ್ರತಿಶತ) ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=6 December 2022 |title=Welsh language in Wales (Census 2021) |url=https://gov.wales/welsh-language-wales-census-2021-html |access-date=6 December 2022 |website=gov.wales}}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಸುಮಾರು 200,000 ವೆಲ್ಶ್ ಭಾಷಿಕರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Wynn Thomas |first=Peter |date=March 2007 |title=Welsh today |url=https://www.bbc.co.uk/voices/multilingual/welsh.shtml |access-date=5 July 2011 |website=Voices |publisher=BBC}}</ref> 2021 ರ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 12.4 ಪ್ರತಿಶತ ಜನರು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಐರಿಶ್ ಭಾಷಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು 10.4 ಪ್ರತಿಶತವು ಅಲ್ಸ್ಟರ್-ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Census 2021: Main statistics for Northern Ireland |url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-language.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240210110853/https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-language.pdf |archive-date=10 February 2024 |access-date=10 February 2024}}</ref> 2001 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ 92,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 2 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು, ಸ್ವಲ್ಪ ಗೇಲಿಕ್ ಭಾಷಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಇವರಲ್ಲಿ 72 ಪ್ರತಿಶತ ಔಟರ್ ಹೆಬ್ರಿಡೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Scotland's Census 2001&nbsp;– Gaelic Report |url=http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522110328/http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html |archive-date=22 May 2013 |access-date=28 April 2013 |publisher=General Register Office for Scotland}}</ref> ವೆಲ್ಶ್ ಅಥವಾ ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್ ಕಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=12 February 2009 |title=Local UK languages 'taking off' |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7885493.stm |work=BBC News}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಸ್, ಆರಂಭಿಕ ಉತ್ತರ ಮಧ್ಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಿಂದ ಬಂದ ಭಾಷೆ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭೇದವಾದ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಸೀಮಿತ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬದ್ಧತೆಗಳಿಲ್ಲದೆ.<ref name="reglang" /><ref>{{Cite web |title=Language Data&nbsp;– Scots |url=http://www.eurolang.net/index.php?option=com_content&task=view&id=2449&Itemid=52&lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20070623185445/http://eurolang.net/index.php?option=com_content&task=view&id=2449&Itemid=52&lang=en |archive-date=23 June 2007 |access-date=2 November 2008 |publisher=European Bureau for Lesser-Used Languages}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 2020 ರಂತೆ UK ನಲ್ಲಿ ಕಿವುಡ ಜನರು ಬಳಸುವ ಸಂಕೇತ ಭಾಷೆಯಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ (BSL) ನ ಸುಮಾರು 151,000 ಬಳಕೆದಾರರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Brown |first=Hannah |date=23 April 2020 |title='People are dying because of this': Calls for UK Gov to follow Scotland with sign language interpreter at Covid-19 briefing |url=https://www.scotsman.com/news/politics/people-are-dying-because-calls-uk-gov-follow-scotland-sign-language-interpreter-covid-19-briefing-2547989 |access-date=19 December 2021 |work=The Scotsman}}</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ, UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 95 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಏಕಭಾಷಿಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಿಕರು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="BBC languages">{{Cite web |title=Languages across Europe: United Kingdom |url=https://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/countries/uk.shtml |access-date=4 February 2013 |website=BBC}}</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ, 5 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ವಲಸೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ UK ಗೆ ತಂದ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="BBC languages" /> ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಭಾಷೆಗಳು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗುಂಪಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬಿ, ಉರ್ದು, ಬೆಂಗಾಲಿ, ಸಿಲ್ಹೆಟಿ, ಹಿಂದಿ, ಪಹಾರಿ-ಪೊತ್ವಾರಿ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>Carl Skutsch (2013). ''ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಮೈನಾರಿಟೀಸ್''. pp.1261. Routledge. 3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿತ್ತು, 546,000 ಭಾಷಿಕರೊಂದಿಗೆ.<ref>{{Cite news |last=Booth |first=Robert |date=30 January 2013 |title=Polish becomes England's second language |url=https://www.theguardian.com/uk/2013/jan/30/polish-becomes-englands-second-language |access-date=4 February 2012 |work=The Guardian |location=London}}</ref> 2019 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮುಕ್ಕಾಲು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಸ್ವಲ್ಪ ಅಥವಾ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite news |date=23 April 2019 |title=The teenagers who translate for their parents |url=https://www.bbc.co.uk/news/av/uk-47982494 |access-date=23 April 2019 |work=BBC News}}</ref> === ಧರ್ಮ === [[File:Westminster_Abbey_St_Peter.jpg|thumb|ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆ. ಇದು 1100 ರಿಂದ 40 ರಾಜರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ, 18 ರಾಜ ಸಮಾಧಿಗಳು, ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ 16 ರಾಜ ವಿವಾಹಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.]] ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮವು 1,400 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>Cannon, John, ed. (2nd edn., 2009). [https://books.google.com/books?id=TYnfhTq2M7EC&pg=PA144 ''ಎ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'']. ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 144. {{ISBN|978-0-19-955037-1}}.</ref> ಬಹುಪಾಲು ನಾಗರಿಕರು ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ನಿಯಮಿತ ಚರ್ಚ್ ಹಾಜರಾತಿಯು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದೆ,<ref>Field, Clive D. (November 2009). [http://www.brin.ac.uk/wp-content/uploads/2011/12/development-of-religious-statistics.pdf "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಿಲಿಜನ್ ಇನ್ ನಂಬರ್ಸ್"]. BRIN ಚರ್ಚಾ ಸರಣಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು, ಚರ್ಚಾ ಪ್ರಬಂಧ 001. 7 ಮಾರ್ಚ್ 2015 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಆದರೆ ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬದಲಾವಣೆಯು ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ಇತರ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ.<ref>Yilmaz, Ihsan (2005). [https://books.google.com/books?id=ryrD2YODzxUC&pg=PA291 ''ಮುಸ್ಲಿಂ ಲಾಸ್, ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ಮಾಡರ್ನ್ ನೇಷನ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್: ಡೈನಾಮಿಕ್ ಲೀಗಲ್ ಪ್ಲುರಲಿಸಂಸ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಟರ್ಕಿ, ಅಂಡ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ'']. ಆಲ್ಡರ್ಶಾಟ್: ಅಶ್ಗೇಟ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್. pp. 55–56. {{ISBN|978-0-7546-4389-0}}.</ref> ಇದು ಕೆಲವು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರಿಗೆ UK ಅನ್ನು ಬಹು-ನಂಬಿಕೆಯ,<ref>Brown, Callum G. (2006). [https://books.google.com/books?id=ryrD2YODzxUC&pg=PA291 ''ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ಟ್ವೆಂಟೀತ್-ಸೆಂಚುರಿ ಬ್ರಿಟನ್'']. ಹಾರ್ಲೋ: ಪಿಯರ್ಸನ್ ಎಜುಕೇಶನ್. ಪು. 291. {{ISBN|978-0-582-47289-1}}.</ref> ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷ,<ref>Norris, Pippa; Inglehart, Ronald (2004). [https://books.google.com/books?id=dto-P2YfWJIC&pg=PA84 ''ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಅಂಡ್ ಸೆಕ್ಯುಲರ್: ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ವೈಡ್'']. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 84. {{ISBN|978-0-521-83984-6}}.</ref> ಅಥವಾ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ನಂತರದ ಸಮಾಜ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>Fergusson, David (2004). [https://books.google.com/books?id=Owz4aBSEINgC&pg=PA94 ''ಚರ್ಚ್, ಸ್ಟೇಟ್ ಅಂಡ್ ಸಿವಿಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'']. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 94. {{ISBN|978-0-521-52959-4}}.</ref> 2021 ರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 46.2 ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರು ತಾವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು, ನಂತರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಇಸ್ಲಾಂ (6.5 ಪ್ರತಿಶತ), ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ (1.7 ಪ್ರತಿಶತ), ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ (0.9 ಪ್ರತಿಶತ), ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ (0.5 ಪ್ರತಿಶತ), ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ (0.5 ಪ್ರತಿಶತ), ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳು (0.6 ಪ್ರತಿಶತ). ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರಲ್ಲಿ, 37.2 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ತಾವು ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತಷ್ಟು 6.0 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ಐಚ್ಛಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/religion/bulletins/religionenglandandwales/census2021|title=Religion, England and Wales: Census 2021|publisher=Office for National Statistics|first=Michael|last=Roskams|date=29 November 2022|access-date=28 March 2026}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 42.3 ಪ್ರತಿಶತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, 37.7% ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, 1.3 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು, 17.4 ಪ್ರತಿಶತ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲದವರು ಮತ್ತು 1.6 ಪ್ರತಿಶತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b19.xlsx|title=MS-B19: Religion|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|date=30 November 2023}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ 2022 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 51.1 ಪ್ರತಿಶತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ, 20.4 ಪ್ರತಿಶತ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್, 13.3 ಪ್ರತಿಶತ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, 5.1 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, 2.2 ಪ್ರತಿಶತ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತ್ತು 0.6 ಪ್ರತಿಶತ ಹಿಂದೂ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ, 1.2 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು ಮತ್ತು 6.2 ಪ್ರತಿಶತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=https://www.scotlandscensus.gov.uk/2022-reports/scotland-s-census-2022-ethnic-group-national-identity-language-and-religion/|title=Scotland's Census 2022 - Ethnic group, national identity, language and religion|publisher=National Records of Scotland|date=21 May 2024|access-date=28 March 2026}}</ref> 2007 ರ ಟಿಯರ್ಫಂಡ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಚರ್ಚ್ಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=4 April 2007 |title=United Kingdom: New Report Finds Only One in 10 Attend Church |url=http://news.adventist.org/2007/04/uite-kigom-ew-report-fis-oly-oe-i-10-atte-church.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111213155625/http://news.adventist.org/2007/04/uite-kigom-ew-report-fis-oly-oe-i-10-atte-church.html |archive-date=13 December 2011 |access-date=9 March 2015 |website=News.adventist.org}}</ref> 2001 ಮತ್ತು 2011 ರ ಜನಗಣತಿಗಳ ನಡುವೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವರಲ್ಲಿ 12 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಇಳಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು, ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡುವ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವು ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪು ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿತ್ತು, ಮುಸ್ಲಿಮರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 5 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Philby |first=Charlotte |date=12 December 2012 |title=Less religious and more ethnically diverse: Census reveals a picture of Britain today |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/less-religious-and-more-ethnically-diverse-census-reveals-a-picture-of-britain-today-8406506.html |work=Independent |location=London}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2004 |title=The History of the Church of England |url=http://www.cofe.anglican.org/about/history/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100221212004/http://www.cofe.anglican.org/about/history |archive-date=21 February 2010 |access-date=23 November 2008 |website=The Church of England}}</ref> ಇದು UK ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನು ಅದರ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite web |title=Queen and Church of England |url=http://www.royalinsight.gov.uk/output/Page4708.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20061008203611/http://www.royalinsight.gov.uk/output/Page4708.asp |archive-date=8 October 2006 |access-date=5 June 2010 |publisher=British Monarchy Media Centre}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದು, ಅವನ ಅಥವಾ ಅವಳ ಪ್ರವೇಶದ ಮೇಲೆ "ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು" ಪ್ರಮಾಣವಚನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Queen and the Church |url=http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandChurch/History.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605025533/http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandChurch/History.aspx |archive-date=5 June 2011 |publisher=The British Monarchy (Official Website)}}</ref><ref name="reglang" /><ref>{{Cite web |date=22 February 2010 |title=Our structure |url=https://www.churchofscotland.org.uk/about-us/our-structure |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125192732/https://www.churchofscotland.org.uk/about-us/our-structure |archive-date=25 January 2020 |website=churchofscotland.org.uk}}</ref> ವೇಲ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು 1920 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿಭಜನೆಗೆ ಮೊದಲು 1870 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ಇಲ್ಲ.<ref>Weller, Paul (2005). [https://books.google.com/books?id=tHc88PzAPLMC&pg=PA80 ''ಟೈಮ್ ಫಾರ್ ಎ ಚೇಂಜ್: ರೀಕಾನ್ಫಿಗರಿಂಗ್ ರಿಲಿಜನ್, ಸ್ಟೇಟ್, ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ'']. ಲಂಡನ್: ಕಾಂಟಿನ್ಯೂಮ್. pp. 79–80. {{ISBN|978-0-567-08487-3}}.</ref> 2001 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪಂಥಗಳ ಅನುಸರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ UK-ವ್ಯಾಪಿ ಡೇಟಾ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, 62 ಪ್ರತಿಶತ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಆಂಗ್ಲಿಕನ್, 13.5 ಪ್ರತಿಶತ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, 6 ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್, ಮತ್ತು 3.4 ಪ್ರತಿಶತ ಮೆಥೋಡಿಸ್ಟ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇತರ ಪಂಥಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ.<ref>Peach, Ceri, [https://books.google.com/books?id=i6ER_z8gcD4C "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಎ ಮೇಜರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ಕೇಪ್"], in H. Knippenberg. ed. (2005). ''ದಿ ಚೇಂಜಿಂಗ್ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ಕೇಪ್ ಆಫ್ ಯುರೋಪ್''. ಆಮ್ಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್: ಹೆಟ್ ಸ್ಪಿನ್ಹುಸ್. pp. 44–58. {{ISBN|978-90-5589-248-8}}.</ref> === ವಲಸೆ === {{See also|Foreign-born population of the United Kingdom}} [[File:United Kingdom foreign born population by country of birth.png|thumb|upright=1.35|ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 2008 ರವರೆಗೆ ಜನ್ಮ ದೇಶದ ಮೂಲಕ ಅಂದಾಜು ವಿದೇಶಿ-ಜನಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] [[File:British expats countrymap.svg|thumb|upright=1.35|2006 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಮೂಲಕ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾಗರಿಕರ ಅಂದಾಜು ಸಂಖ್ಯೆ: {{legend|#002255|1,000,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಸಮಾನ}} {{legend|#003380|500,000 - 999,999}} {{legend|#0044aa|100,000 - 499,999}} {{legend|#0055d4|50,000 - 99,999}} {{legend|#0066ff|10,000 - 49,999}} {{legend|#2a7fff|5,000 - 9,999}} {{legend|#5599ff|1,000 - 4,999}} {{legend|#80b3ff|100 - 999}} {{legend|#afc6e9|100 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ದತ್ತಾಂಶವಿಲ್ಲ}} {{legend|#000000|UK}} ]] ವಲಸೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಏರಿಕೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ,<ref>{{Cite news |date=21 August 2008 |title=Immigration and births to non-British mothers pushes British population to record high |url=https://www.standard.co.uk/news/immigration-and-births-to-nonbritish-mothers-pushes-british-population-to-record-high-6816318.html |work=London Evening Standard}}</ref><ref name="bbc-23-05-2024">{{cite news |title=Migration: How many people come to the UK and how are the salary rules changing? |url=https://www.bbc.com/news/uk-48785695 |work=BBC News |date=23 May 2024}}</ref> 1991 ಮತ್ತು 2001 ರ ನಡುವಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳದ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಆಗಮನಗಳು ಮತ್ತು ವಲಸಿಗರ UK-ಜನಿತ ಮಕ್ಕಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2014 ರಲ್ಲಿ UK ನೇರ ಜನನಗಳಲ್ಲಿ 27 ಪ್ರತಿಶತವು UK ಹೊರಗೆ ಜನಿಸಿದ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=15 July 2015 |title=Births in England and Wales: 2014 |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/vsob1/birth-summary-tables--england-and-wales/2014/index.html |website=Office for National Statistics }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 208,000 ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾಗರಿಕರಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕೀಕರಣಗೊಂಡರು, ಇದು 1962 ರಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2014 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 125,800 ಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯಿತು. 2009 ಮತ್ತು 2013 ರ ನಡುವೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನೀಡಲಾದ ಸರಾಸರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೌರತ್ವಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 195,800 ಆಗಿತ್ತು. 2024 ರಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗೀಕರಣಗೊಂಡವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಲಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ, ಭಾರತೀಯ, ನೈಜೀರಿಯಾ, ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಇಟಾಲಿಯನ್, ಟರ್ಕಿಶ್, ರೊಮೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ಇರಾನಿಯನ್. ಪೌರತ್ವವನ್ನು ನೀಡದೆ UK ನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸವನ್ನು ನೀಡುವ ನೆಲೆಸುವಿಕೆಯ ಅನುದಾನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು<ref>{{Cite web |last=Blinder |first=Scott |date=11 June 2014 |title=Settlement in the UK |url=http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/briefings/settlement-uk |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906232123/http://migrationobservatory.ox.ac.uk/briefings/settlement-uk |archive-date=6 September 2015 |access-date=1 August 2015 |publisher=The Migration Observatory, University of Oxford}}</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 154,700 ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="Blinder2015">{{Cite web |last=Blinder |first=Scott |date=27 March 2015 |title=Naturalisation as a British Citizen: Concepts and Trends |url=http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/sites/files/migobs/Briefing%20-%20Naturalisation%20as%20a%20British%20Citizen%20-%20Concepts%20and%20Trends_0.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150916052200/http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/sites/files/migobs/Briefing%20-%20Naturalisation%20as%20a%20British%20Citizen%20-%20Concepts%20and%20Trends_0.pdf |archive-date=16 September 2015 |access-date=1 August 2015 |publisher=The Migration Observatory, University of Oxford}}</ref> ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ನಿವ್ವಳ ವಲಸೆ (ವಲಸೆ ಬರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ವಲಸೆ ಹೋಗುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೈನಸ್ ಮಾಡಿದಾಗ) 2023 ರಲ್ಲಿ 860,000 ರ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತು, 1.326 ಮಿಲಿಯನ್ ವಲಸೆ ಮತ್ತು 466,000 ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, 2024 ರಲ್ಲಿ ನಿವ್ವಳ ವಲಸೆಯು 431,000 ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, 948,000 ವಲಸೆ ಮತ್ತು 517,000 ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ.<ref>{{Cite web |title=Long-term international migration, provisional: year ending December 2024 |date=22 May 2025 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/internationalmigration/bulletins/longterminternationalmigrationprovisional/yearendingdecember2024 |website=gov.uk |access-date=22 May 2025}}</ref> ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು. 1815 ಮತ್ತು 1930 ರ ನಡುವೆ, ಬ್ರಿಟನ್ನಿಂದ ಸುಮಾರು 11.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಿಂದ 7.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ವಲಸೆ ಹೋದರು.<ref>{{Cite book |last=Hammar |first=Tomas |url=https://www.cambridge.org/core/books/european-immigration-policy/10B639425685B0C101619FA11522C409 |title=European Immigration Policy: A Comparative Study |date=1985 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-12437-9 |series=Comparative Ethnic and Race Relations |location=Cambridge}}</ref><ref name="richards-2018">{{Cite book |last=Richards |first=Eric |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctvnb7rj2 |title=The genesis of international mass migration: The British case, 1750-1900 |date=2018 |publisher=Manchester University Press |edition=1 |jstor=j.ctvnb7rj2}}</ref> 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಸುಮಾರು 300 ಮಿಲಿಯನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಮೂಲದ ಜನರು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜುಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="richards-2018" /> 2006 ರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 5.5 ಮಿಲಿಯನ್ UK-ಜನಿತ ಜನರು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು,<ref name="BritsAbroad">{{Cite web |last1=Sriskandarajah |first1=Dhananjayan |last2=Drew |first2=Catherine |date=11 December 2006 |title=Brits Abroad: Mapping the scale and nature of British emigration |url=http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070828011816/http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509 |archive-date=28 August 2007 |access-date=9 March 2015 |publisher=Institute for Public Policy Research}}</ref><ref>{{Cite news |title=Brits Abroad: world overview |url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/in_depth/brits_abroad/html/default.stm |access-date=20 April 2007 |publisher=BBC}}; {{Cite news |last=Casciani |first=Dominic |date=11 December 2006 |title=5.5&nbsp;m Britons 'opt to live abroad' |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6210358.stm |access-date=20 April 2007}}</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಸ್ಪೇನ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ.<ref name="BritsAbroad" /><ref>{{Cite news |date=11 December 2006 |title=Brits Abroad: Country-by-country |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6161705.stm |work=BBC News}}</ref> === ಶಿಕ್ಷಣ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸುಮಾರು 38 ಪ್ರತಿಶತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅಥವಾ ಕಾಲೇಜು ಪದವಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಶೇಕಡಾವಾರು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=24 September 2012 |title=The Most Educated Countries in the World |url=https://finance.yahoo.com/news/the-most-educated-countries-in-the-world.html;_ylt=AlaWy8IcyeBaviKi7_.WJyhE6odG;_ylu=X3oDMTJrY2d2NGZyBG1pdANDeFMgRmluYW5jaWFsbHkgRml0IEFydGljbGUgQXJ0aWNsZSBCb2R5IFByb2QEcG9zAzMEc2VjA01lZGlhQXJ0aWNsZUJvZHlBc3NlbWJseQ--;_ylg=X3oDMTNjdGVoaXJqBGludGwDdXMEbGFuZwNlbi11cwRwc3RhaWQDY2IyOTRhMGEtYmY2OS0zYTdlLThlYTUtZWFlNTU3YWI1ZTc3BHBzdGNhdANleGNsdXNpdmVzfGZpbmFuY2lhbGx5Zml0BHB0A3N0b3J5cGFnZQ--;_ylv=3?page=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204213400/http://finance.yahoo.com/news/the-most-educated-countries-in-the-world.html%3B_ylt%3DAlaWy8IcyeBaviKi7_.WJyhE6odG%3B_ylu%3DX3oDMTJrY2d2NGZyBG1pdANDeFMgRmluYW5jaWFsbHkgRml0IEFydGljbGUgQXJ0aWNsZSBCb2R5IFByb2QEcG9zAzMEc2VjA01lZGlhQXJ0aWNsZUJvZHlBc3NlbWJseQ--%3B_ylg%3DX3oDMTNjdGVoaXJqBGludGwDdXMEbGFuZwNlbi11cwRwc3RhaWQDY2IyOTRhMGEtYmY2OS0zYTdlLThlYTUtZWFlNTU3YWI1ZTc3BHBzdGNhdANleGNsdXNpdmVzfGZpbmFuY2lhbGx5Zml0BHB0A3N0b3J5cGFnZQ--%3B_ylv%3D3?page=1 |archive-date=4 February 2016 |access-date=20 April 2016 |website=Yahoo Finance }}; {{Cite magazine |date=27 September 2012 |title=And the World's Most Educated Country Is... |url=https://newsfeed.time.com/2012/09/27/and-the-worlds-most-educated-country-is/ |magazine=Time |location=New York |access-date=20 April 2016 |archive-date=30 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180430040213/http://newsfeed.time.com/2012/09/27/and-the-worlds-most-educated-country-is/ |url-status=dead }}</ref> UK ಅನೇಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸೇರಿವೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=The Times Higher Education World University Rankings 2024 |date=25 September 2023 |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2024/world-ranking |access-date=17 April 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=QS World University Rankings 2024 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2024 |access-date=17 April 2024}}</ref> ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಶಿಕ್ಷಣವು UK ನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಬೋಧನಾ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಎಲ್ಲಾ UK ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಗರಿಷ್ಠ ವಾರ್ಷಿಕ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಆದಾಯವನ್ನು ತಲುಪುವುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವೇತನ ಮಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪುವವರು ಮಾತ್ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Repaying your student loan |url=https://www.gov.uk/repaying-your-student-loan/what-you-pay |website=gov.uk |access-date=21 June 2025}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುವ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಗರಿಷ್ಠ ಶುಲ್ಕ ಅಥವಾ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೆಲವು NHS ಕೋರ್ಸ್ಗಳು ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿಸುವ ವೇತನಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು 2017 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವೈದ್ಯರು ತಮ್ಮ ತರಬೇತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ £230,000 ಸಬ್ಸಿಡಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=20 October 2014 |title=Undergraduate Tuition Fess and Student Loans |url=https://www.ucas.com/money-and-student-life/money/student-finance/undergraduate-tuition-fees-and-student-loans |access-date=24 February 2024 |website=UCAS}}</ref><ref>{{Cite web |title=More undergraduate medical education places |url=https://www.gov.uk/government/news/more-undergraduate-medical-education-places |access-date=24 February 2024 |website=gov.uk}}</ref> 2022 ರಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು (PISA) 15 ವರ್ಷದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಓದುವಿಕೆ, ಗಣಿತ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 14 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು 494 ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದು, ಇದು [[OECD]] ಸರಾಸರಿ 478 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=PISA 2022 UK Results |url=https://www.oecd.org/publication/pisa-2022-results/country-notes/united-kingdom-9c15db47#chapter-d1e11 |access-date=24 February 2024 |website=OECD |date=4 December 2023}}</ref> === ಆರೋಗ್ಯ === [[File:QEUH.jpg|thumb|ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿನ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಯುರೋಪಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಆವರಣವಾಗಿದೆ]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಆಧುನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ (NHS) ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು 1948 ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪೂರೈಕೆದಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=The foundation of the NHS |url=https://www.nationalarchives.gov.uk/explore-the-collection/stories/the-foundation-of-the-nhs/ |access-date=6 July 2026 |publisher=The National Archives}}</ref> NHS ನ ವ್ಯಾಪಕ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಇದನ್ನು "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧರ್ಮ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Gill |first=Martha |date=9 July 2023 |title=To those who claim the NHS has turned into a British religion, I say: keep the faith |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2023/jul/09/nhs-british-religion-keep-faith-nhs-at-75 |access-date=16 July 2023 |work=The Observer}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 April 2020 |title=Is the NHS our new national religion? – Religion Media Centre |url=https://religionmediacentre.org.uk/news/is-the-nhs-our-new-national-religion/ |access-date=16 July 2023 |website=religionmediacentre.org.uk}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ (NHS ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, NHS ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೈಕೆ (ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು NHS ವೇಲ್ಸ್) ತನ್ನದೇ ಆದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಖಾಸಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ UK ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಗತ್ಯದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ಪಾವತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು, 2000 ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದನೇ-ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಹದಿನೆಂಟನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/worldhealthrepor00worl |title=The world health report 2000&nbsp;– Health systems: improving performance |publisher=World Health Organization |date=2000 |isbn=978-92-4-156198-3 |editor-last=Haden |editor-first=Angela |location=Geneva |access-date=5 July 2011 |editor-last2=Campanini |editor-first2=Barbara}}; {{Cite web |last=World Health Organization |author-link=World Health Organization |title=Measuring overall health system performance for 191 countries |url=http://pages.stern.nyu.edu/~wgreene/Statistics/WHO-COMP-Study-30.pdf |access-date=5 July 2011 |publisher=New York University}}</ref> 1979 ರಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ವೆಚ್ಚವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Fisher |first=Peter |title=The NHS from Thatcher to Blair |url=http://www.healthp.org/node/71 |journal=NHS Consultants Association |archive-url=https://web.archive.org/web/20181120124807/http://www.healthp.org/node/71 |archive-date=20 November 2018 |access-date=19 December 2018 |quote=ದಿ ಬಜೆಟ್... NHS ಗೆ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದಾರವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹಣದುಬ್ಬರ ದರಕ್ಕಿಂತ 7.4 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ GDP ಯ 9.4 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ EU ಸರಾಸರಿ.}}</ref> 2018 ರ [[OECD]] ಡೇಟಾವು, UK ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೈಕೆ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾದ ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ, UK ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ £3,121 ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=24 September 2019 |title=Swindells: They aren't 'your' patients |url=https://www.hsj.co.uk/policy-and-regulation/swindells-they-arent-your-patients/7025988.article? |access-date=19 November 2019 |publisher=Health Service Journal}}</ref> 2017 ರಲ್ಲಿ UK ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ £2,989 ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದೆ, ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯರ ಸರಾಸರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=29 August 2019 |title=How does UK healthcare spending compare with other countries? |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/healthandsocialcare/healthcaresystem/articles/howdoesukhealthcarespendingcomparewithothercountries/2019-08-29 |access-date=5 October 2019 |publisher=Office of National Statistics}}</ref> ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿ, ನರ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಿಡ್ವೈಫರಿ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮುಂತಾದ UK-ವ್ಯಾಪಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿವೆ. ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದೆ; ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು UK ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ; ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ; ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=28 August 2008 |title='Huge contrasts' in devolved NHS |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7586147.stm |work=BBC News}}; {{Cite news |last=Triggle |first=Nick |date=2 January 2008 |title=NHS now four different systems |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7149423.stm}}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರದ ದ್ವೀಪ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಅದರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕತೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು [[List of countries that have gained independence from the United Kingdom|ಅದರ ಮಾಜಿ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕದ ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಕೆನಡಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು, ಇದು ಆಂಗ್ಲೋಸ್ಫಿಯರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Julian Go |title=Constitutionalism and political reconstruction |date=2007 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-15174-1 |editor-last=Arjomand |editor-first=Saïd Amir |pages=92–94 |chapter=A Globalizing Constitutionalism?, Views from the Postcolony, 1945–2000 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=kYmmnYKEvE0C&pg=PA94}}</ref>{{Sfn|Ferguson|2004|p=307}} ಇದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಜಿ ವಸಾಹತುಗಳು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ದೇಶಗಳಾಗಿವೆ, ಇವು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=The Commonwealth |url=https://www.mfat.govt.nz/en/peace-rights-and-security/the-commonwealth/ |access-date=8 January 2024 |website=[[New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade]] |language=en-NZ}}</ref><ref>{{Cite web |title=Commonwealth of Nations |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/parliament-and-empire/contemporary-context/ |access-date=2026-02-22 |publisher=UK Parliament |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Mazrui |first1=Ali Al Amin |title=Anglo-African Commonwealth |last2=Taylor |first2=D. |last3=Bradley |first3=Kenneth |date=1967 |publisher=Pergamon |isbn=978-0-08-012253-3 |pages=40–41 |quote=...ಅಂತಿಮ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ, ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್-ನೆಸ್ನ ಬಂಧಗಳಲ್ಲದೆ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ನವರು ಜಮೈಕಾದವರು ಅಥವಾ ಜಾಂಬಿಯಾದವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏನನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು?}}</ref> 2024 ರ ಜಾಗತಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು UK ಅನ್ನು 'ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ದೇಶಗಳ' ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಂತರ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Most Influential Countries |url=https://www.usnews.com/news/best-countries/most-influential-countries |access-date=22 September 2025 |website=[[U.S. News & World Report]]}}</ref> === ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕ === {{multiple image | align = right | total_width = 320 | image1 = PG 1063Burns Naysmith.jpg | alt1 = Robert Burns | caption1 = ರಾಬರ್ಟ್ ಬರ್ನ್ಸ್ (1759–1796) | image2 = William Shakespeare by John Taylor, edited.jpg | alt2 = William Shakespeare | caption2 = ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ (1564–1616) | footer = ಬರ್ನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ ಅನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. }} ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಚಾನಲ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿದೆ. 2022 ರಲ್ಲಿ, UK ನಲ್ಲಿ 669 ಮಿಲಿಯನ್ ಭೌತಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು, ಇದು ಎಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{Cite web |title=UK publishing industry reports record-breaking year in 2022 |url=https://www.theguardian.com/books/2023/apr/17/uk-publishing-industry-reports-record-breaking-year-in-2022 |access-date=9 May 2024 |work=[[The Guardian]] |date=17 April 2023}}</ref> ಬ್ರಿಟನ್ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ; ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಡೆಫೊ, ರಡ್ಯಾರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್, ಲೆವಿಸ್ ಕರೋಲ್ ಮತ್ತು ಬಿಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಪಾಟರ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಸಹ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಎ.ಎ. ಮಿಲ್ನೆ, ಎನಿಡ್ ಬ್ಲೈಟನ್, ಜೆ.ಆರ್.ಆರ್. ಟೋಲ್ಕಿನ್, ರೋಲ್ಡ್ ಡಾಲ್, ಟೆರ್ರಿ ಪ್ರಾಚೆಟ್ ಮತ್ತು ಜೆ.ಕೆ. ರೌಲಿಂಗ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್'' ಅನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಪುಸ್ತಕ ಸರಣಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Best-selling Book Series Of All Time |url=https://wordsrated.com/best-selling-book-series-of-all-time-statistics/ |access-date=18 May 2024 |publisher=Wordsrated |date=20 July 2023}}</ref> ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಕವಿ ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದುವರೆಗಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=William Shakespeare (English author) |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/537853/William-Shakespeare |access-date=26 February 2006 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]]}}; {{Cite encyclopedia |title=MSN Encarta Encyclopedia article on Shakespeare |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |access-date=26 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060209154055/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |archive-date=9 February 2006}}; {{Cite web |title=William Shakespeare |work=TheFreeDictionary.com |publisher=Columbia Electronic Encyclopedia |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Shakespeare%2c+William |access-date=26 February 2006}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ನಾಟಕವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನವೋದಯದಿಂದ ನಾಟಕದ ರೋಮಾಂಚಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ''ದಿ ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿ ಟೇಲ್ಸ್'' ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಜೆಫ್ರಿ ಚಾಸರ್, ಕವಿ ವಿಲಿಯಂ ವರ್ಡ್ಸ್ವರ್ತ್, ಮತ್ತು ಇತರ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕವಿಗಳು, ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಿಕನ್ಸ್, ಎಚ್.ಜಿ. ವೆಲ್ಸ್, ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್ವೆಲ್, ಆಲ್ಡಸ್ ಹಕ್ಸ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇಯಾನ್ ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಪರಾಧ ಬರಹಗಾರ ಅಗಾಥಾ ಕ್ರಿಸ್ಟಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |date=19 December 2005 |title=Mystery of Christie's success is solved |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1505799/Mystery-of-Christies-success-is-solved.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=14 November 2010 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1505799/Mystery-of-Christies-success-is-solved.html |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}</ref> BBC ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬರಹಗಾರರ 100 ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ 25 ರಲ್ಲಿ 12 ಅನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಎಲಿಯಟ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್, ಚಾರ್ಲೊಟ್ ಬ್ರಾಂಟೆ, ಎಮಿಲಿ ಬ್ರಾಂಟೆ, ಮೇರಿ ಶೆಲ್ಲಿ, ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ಡೋರಿಸ್ ಲೆಸ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಜೇಡಿ ಸ್ಮಿತ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite news |last=Ciabattari |first=Jane |date=December 2015 |title=The 25 greatest British novels |work=BBC Culture |url=https://www.bbc.com/culture/article/20151204-the-25-greatest-british-novels |access-date=29 December 2021}}</ref> ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಆರ್ಥರ್ ಕೋನನ್ ಡಾಯ್ಲ್ (ಷರ್ಲಾಕ್ ಹೋಮ್ಸ್ ನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ), ಸರ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್, ಜೆ.ಎಂ. ಬ್ಯಾರಿ, ರಾಬರ್ಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಸ್ಟೀವನ್ಸನ್ (ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ''ಟ್ರೆಷರ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್'' ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಲ್ಗಳ್ಳರ ಚಿತ್ರಣದ ಮೇಲೆ ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು), ಮತ್ತು ಕವಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಬರ್ನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವರನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹ್ಯೂ ಮ್ಯಾಕ್ಡಿಯರ್ಮಿಡ್ ಮತ್ತು ನೀಲ್ ಎಂ. ಗನ್ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ನವೋದಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು, ಇಯಾನ್ ರಾಂಕಿನ್ ಮತ್ತು ಇಯಾನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಅವರಿಂದ ಕಠಿಣ ಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ UNESCO ನ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಗರ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |year=2004 |title=Edinburgh, United Kingdom, UNESCO City of Literature |url=http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/creativity/creative-industries/creative-cities-network/literature/edinburgh |archive-url=https://web.archive.org/web/20130528152834/http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/creativity/creative-industries/creative-cities-network/literature/edinburgh |archive-date=28 May 2013 |url-status=dead |access-date=9 March 2015 |work=Unesco}}</ref> ವೆಲ್ಶ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಬ್ರಿಟನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತಿಳಿದಿರುವ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ''ವೈ ಗೊಡೊಡಿನ್'', ಬಹುಶಃ 6 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕುಂಬ್ರಿಕ್ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ವೆಲ್ಶ್ ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ ಆರ್ಥರ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತಿಳಿದಿರುವ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Early Welsh poetry |url=https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/society/language_poetry.shtml |access-date=29 December 2010 |work=BBC Wales}}</ref> ಆರ್ಥೂರಿಯನ್ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ಮೊನ್ಮೌತ್ನ ಜೆಫ್ರಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book |last=Lang, Andrew |url=https://books.google.com/books?id=dKJiPyyTevgC |title=History of English Literature from Beowulf to Swinburne |publisher=Wildside Press |year=2003 |isbn=978-0-8095-3229-2 |location=Holicong, PA |page=42 |orig-date=1913}}</ref> ಡಫಿಡ್ ಅಪ್ ಗ್ವಿಲಿಮ್ (''fl.''&nbsp;1320–1370) ಅವರನ್ನು ಅವರ ಕಾಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |year=2011 |title=Dafydd ap Gwilym |url=http://www.academi.org/dafydd-ap-gwilym-eng |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324034938/http://www.literaturewales.org/dafydd-ap-gwilym-eng |archive-date=24 March 2012 |url-status=dead |access-date=3 January 2011 |website=Academi.org |quote=ಡಫಿಡ್ ಅಪ್ ಗ್ವಿಲಿಮ್ ಅವರನ್ನು ವೆಲ್ಶ್ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಪ್ರಮುಖ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.}}</ref> ಡೇನಿಯಲ್ ಓವೆನ್ ಅವರು 1885 ರಲ್ಲಿ ''ರೈಸ್ ಲೆವಿಸ್'' ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ ವೆಲ್ಶ್-ಭಾಷಾ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಂಗ್ಲೋ-ವೆಲ್ಶ್ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು ಡೈಲನ್ ಥಾಮಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್. ಎಸ್. ಥಾಮಸ್, ಇವರನ್ನು 1996 ರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಮುಖ ವೆಲ್ಶ್ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ರಿಚರ್ಡ್ ಲೆವೆಲ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಕೇಟ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್.<ref>{{Cite web |url=http://newsalerts.bbc.co.uk/1/low/wales/551486.stm |title=True birthplace of Wales's literary hero |archive-url=https://web.archive.org/web/20200316173733/http://newscdn.bbc.net.uk/2/hi/uk_news/wales/551486.stm |archive-date=16 March 2020 |url-status=dead |website=BBC News |date=5 December 1999 |access-date=28 April 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kate Roberts: Biography |url=https://www.bbc.co.uk/wales/northwest/halloffame/arts/kateroberts.shtml |url-status=dead |access-date=19 February 2017 |website=BBC Wales |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308000646/https://www.bbc.co.uk/wales/northwest/halloffame/arts/kateroberts.shtml |archive-date=8 March 2013}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬರಹಗಾರ ಸಿ.ಎಸ್. ಲೂಯಿಸ್, ಅವರು ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ''ದಿ ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್ ಆಫ್ ನಾರ್ನಿಯಾ'' ಅನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=The Chronicles of Narnia Book Series Statistics |url=https://wordsrated.com/the-chronicles-of-narnia-book-series-statistics/ |access-date=18 May 2024 |publisher=Wordsrated |date=19 July 2023}}</ref> ಎಲ್ಲಾ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಐರಿಶ್ ಬರಹಗಾರರು ಆಸ್ಕರ್ ವೈಲ್ಡ್,<ref>{{Cite book |last=Varty |first=Anne |title=A Preface to Oscar Wilde |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-89231-1 |pages=[https://books.google.com/books?id=A9YFBAAAQBAJ&pg=PA231 231–232]}}; {{Cite encyclopedia |title=Oscar Wilde |encyclopedia=[[Encyclopedia.com]] |publisher=[[Cengage]] |url=https://www.encyclopedia.com/people/literature-and-arts/english-literature-19th-cent-biographies/oscar-wilde |access-date=10 December 2019}}</ref> ಬ್ರಾಮ್ ಸ್ಟೋಕರ್ (''ಡ್ರಾಕುಲಾ'' ಅನ್ನು ಬರೆದವರು)<ref>{{Cite book |last=Moss |first=Joyce |url=https://archive.org/details/isbn_9780787637286 |title=British and Irish Literature and Its Times: The Victorian Era to the Present (1837–) |publisher=Gale Group |year=2001 |isbn=978-0-7876-3729-3 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780787637286/page/107 107] |url-access=registration}}</ref> ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಷಾ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book |last=Holroyd |first=Michael |url=https://archive.org/details/bernardshaw00holr/page/384 |title=Bernard Shaw, Volume 2: 1898–1918: The Pursuit of Power |publisher=Chatto & Windus |year=1989 |isbn=978-0-7011-3350-4 |page=[https://archive.org/details/bernardshaw00holr/page/384 384]}}; {{Cite web |title=G B Shaw |url=https://www.bl.uk/people/g-b-shaw |access-date=10 December 2019 |website=Discovering Literature: 20th century |publisher=[[British Library]] |archive-date=9 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809155152/https://www.bl.uk/people/g-b-shaw |url-status=dead}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಹೊರಗಿನ ಮೂಲದವರಾದ ಆದರೆ UK ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ಅನೇಕ ಬರಹಗಾರರು ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾನ್ರಾಡ್,<ref>{{Cite book |last=Middleton |first=Tim |url=https://books.google.com/books?id=Azd1f8NBpUoC&pg=PA159 |title=Joseph Conrad |publisher=Routledge |year=2006 |isbn=978-0-415-26851-6 |page=159}}</ref> ಟಿ.ಎಸ್. ಎಲಿಯಟ್,<ref>{{Cite book |last=Cooper |first=John Xiros |url=https://books.google.com/books?id=XqmNjQzhwV4C&pg=PA111 |title=The Cambridge Introduction to T. S. Eliot |date=2006 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-45790-3 |page=111}}</ref> ಕಾಜುವೊ ಇಷಿಗುರೊ,<ref>{{Cite book |last=Sim |first=Wai-chew |url=https://books.google.com/books?id=WcKLAgAAQBAJ&pg=PT201 |title=Kazuo Ishiguro |date=2009 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-19867-1 |page=201}}</ref> ಸರ್ ಸಲ್ಮಾನ್ ರಶ್ದಿ<ref>{{Cite web |title=Salman Rushdie |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100433765 |access-date=10 December 2019 |website=Oxford Reference |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> ಮತ್ತು ಎಜ್ರಾ ಪೌಂಡ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Campbell |first=James |date=17 May 2008 |title=Home from home |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2008/may/17/poetry3 |access-date=10 December 2019}}; {{Cite book |last=Nadel |first=Ira |url=https://books.google.com/books?id=ECiGDAAAQBAJ&pg=PA90 |title=Ezra Pound: A Literary Life |date=2004 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-230-37881-0 |page=90}}</ref> === ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅನುಭವವಾದ" ಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಅನುಭವದಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜ್ಞಾನ ಮಾತ್ರ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 'ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ', ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ 'ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥದ ಶಾಲೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |url=http://www.rrbltd.co.uk/bibliographies/scottish_v5_bibliog.pdf |title=A bibliography of Scottish common sense philosophy: Sources and origins |publisher=Thoemmes Press |year=2000 |editor-last=Fieser, James |location=Bristol |access-date=17 December 2010 |archive-date=9 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409171906/https://www.rrbltd.co.uk/bibliographies/scottish_v5_bibliog.pdf |url-status=dead}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅನುಭವವಾದದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಜಾನ್ ಲಾಕ್, ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ಕ್ಲಿ{{Efn|ಬರ್ಕ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಐರಿಶ್ ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈಗ ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶವು UK ನಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು 'ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅನುಭವವಾದಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.}} ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಹ್ಯೂಮ್; ಆದರೆ ಡಗಾಲ್ಡ್ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್, ಥಾಮಸ್ ರೀಡ್ ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಂ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ "ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥ" ಶಾಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಿಟನ್ನರು ನೈತಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾದ ಉಪಯುಕ್ತತಾವಾದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಮೊದಲು ಜೆರೆಮಿ ಬೆಂಥಮ್ ಬಳಸಿದ ಮತ್ತು ನಂತರ ಜಾನ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಮಿಲ್ ಅವರ ''ಉಪಯುಕ್ತತಾವಾದ'' ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ನೈತಿಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Palmer, Michael |url=https://books.google.com/books?id=s7y5MJOuN30C&pg=PA66 |title=Moral Problems in Medicine: A Practical Coursebook |publisher=Lutterworth Press |year=1999 |isbn=978-0-7188-2978-0 |location=Cambridge |page=66}}; {{Cite book |last=Scarre, Geoffrey |url=https://books.google.com/books?id=8A4xLnzfqYwC&pg=PA82 |title=Utilitarianism |publisher=Routledge |year=1995 |isbn=978-0-415-12197-2 |location=London |page=82}}</ref> === ಮಾಧ್ಯಮ === 1922 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ [[BBC]], ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ರೇಡಿಯೋ, ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಪ್ರಸಾರ ನಿಗಮವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಸಾರಕವಾಗಿದೆ.<ref name="MediaNewsline">{{Cite web |title=BBC: World's largest broadcaster & Most trusted media brand |url=http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005004930/http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |archive-date=5 October 2010 |access-date=23 September 2010 |publisher=Media Newsline}}</ref><ref name="ProspectMag">{{Cite web |title=Digital license |url=http://www.prospectmagazine.co.uk/?p=64654 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111107024637/http://www.prospectmagazine.co.uk/2009/07/digitallicense |archive-date=7 November 2011 |access-date=9 March 2015 |publisher=Prospect}}</ref><ref name="AboutBBC">{{Cite news |title=About the BBC&nbsp;– What is the BBC |work=BBC Online |url=https://www.bbc.co.uk/info/purpose/what.shtml |access-date=9 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100116202334/http://www.bbc.co.uk/info/purpose/what.shtml |archive-date=16 January 2010}}</ref> ಇದು UK ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ದೇಶೀಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ದೂರದರ್ಶನ ಪರವಾನಗಿಯಿಂದ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |date=13 August 2009 |title=BBC: World's largest broadcaster & Most trusted media brand |url=http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |journal=Media Newsline |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510090842/http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |archive-date=10 May 2011 |access-date=19 June 2011}}; {{Cite web |date=April 2010 |title=TV Licence Fee: facts & figures |url=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427080539/http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml |archive-date=27 April 2011 |publisher=BBC Press Office}}</ref> BBC ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವಿಸ್ BBC ಯ ಒಡೆತನದ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸಾರಕ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Microsoft Word – The Work of the BBC World Service 2008–09 HC 334 FINAL.doc |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmfaff/334/334.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021001645/https://publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmfaff/334/334.pdf |archive-date=21 October 2020 |access-date=16 February 2011}}</ref> ಇದು 40 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ಸುದ್ದಿ, ಭಾಷಣ ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=News in your language – BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/ws/languages |website=BBC}}; {{Cite web |title=BBC World Service |url=https://www.facebook.com/pages/category/Media-News-Company/bbcworldservice/about |website=Facebook.com}}</ref> UK ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಆಟಗಾರರು ITV ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ITV ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುವ 15 ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರಕಗಳಲ್ಲಿ 11 ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web |title=Publications & Policies: The History of ITV |url=http://www.itv.com/aboutitv/publications-policies |archive-url=https://web.archive.org/web/20110411224117/http://www.itv.com/aboutitv/publications-policies |archive-date=11 April 2011 |website=ITV.com}}</ref> ಮತ್ತು ಸ್ಕೈ.<ref>{{Cite journal |title=Direct Broadcast Satellite Television |url=http://www.newscorp.com/operations/dbst.html |journal=News Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604095622/http://www.newscorp.com/operations/dbst.html |archive-date=4 June 2011}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ''ಡೈಲಿ ಮೇಲ್'', ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'', ''ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್'', ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮತ್ತು ''ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite news |date=10 October 2008 |title=ABCs: National daily newspaper circulation September 2008 |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/media/table/2008/oct/10/abcs-pressandpublishing |access-date=17 October 2008}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ''ದಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟೇಟರ್'', ''ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್'', ''ನ್ಯೂ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ಮನ್'' ಮತ್ತು ''ರೇಡಿಯೋ ಟೈಮ್ಸ್'' ಸೇರಿವೆ. [[File:Media City Footbridge and BBC Offices (geograph 2685261).jpg|thumb|ಗ್ರೇಟರ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ನ ಸಾಲ್ಫೋರ್ಡ್ನಲ್ಲಿರುವ ಮೀಡಿಯಾಸಿಟಿಯುಕೆ ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.]]ಲಂಡನ್ UK ನಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಲ್ಲಿವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ನಲ್ಲಿರುವ ಮೀಡಿಯಾಸಿಟಿಯುಕೆ ಸಹ ಗಮನಾರ್ಹ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ.<ref>William, D. (2010). [https://books.google.com/books?id=7yg45P35KDMC ''ಯುಕೆ ಸಿಟೀಸ್: ಎ ಲುಕ್ ಅಟ್ ಲೈಫ್ ಅಂಡ್ ಮೇಜರ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್'']. ಈಸ್ಟ್ಬೋರ್ನ್: ಗಾರ್ಡ್ನರ್ಸ್ ಬುಕ್ಸ್. {{ISBN|978-9987-16-021-1}}, pp. 22, 46, 109 and 145.</ref> ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಡೇಟಾಬೇಸ್ಗಳು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಧ್ಯಮ, ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ UK ಪ್ರಕಾಶನ ವಲಯವು ಸುಮಾರು £20 ಶತಕೋಟಿ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 167,000 ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Publishing |url=http://www.culture.gov.uk/what_we_do/creative_industries/3280.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110505104322/http://www.culture.gov.uk/what_we_do/creative_industries/3280.aspx |archive-date=5 May 2011 |publisher=Department of Culture, Media and Sport}}</ref> 2015 ರಲ್ಲಿ UK ಪ್ರತಿ ಮಿಲಿಯನ್ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ 2,710 ಪುಸ್ತಕ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಇದು ಯಾವುದೇ ದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು, ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಇತರ ಆಂಗ್ಲೋಫೋನ್ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |date=2016 |title=Annual Report 2015–2016 |url=https://www.internationalpublishers.org/images/reports/Annual_Report_2016/IPA_Annual_Report_2015-2016_interactive.pdf |access-date=14 January 2021 |website=internationalpublishers.org |publisher=International Publishers Association |page=16 |archive-date=31 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230831205753/https://www.internationalpublishers.org/images/reports/Annual_Report_2016/IPA_Annual_Report_2015-2016_interactive.pdf |url-status=dead}}</ref> 2010 ರಲ್ಲಿ, UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 82.5 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆದಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 20 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣ.<ref>{{Cite journal |title=Top 20 countries with the highest number of Internet users |url=http://www.internetworldstats.com/top20.htm |journal=Internet World Stats |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610104435/http://www.internetworldstats.com/top20.htm |archive-date=10 June 2011 |access-date=19 June 2011}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಉದ್ಯಮವು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 2022 ರಿಂದ UK ಮಾರಾಟದ ಮೂಲಕ ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Dring |first=Christopher |date=12 January 2023 |title=European console and PC game sales fall 7.1% in 2022 |url=https://www.gamesindustry.biz/european-console-and-pc-game-sales-fall-71-over-2021 |access-date=30 September 2023 |website=GamesIndustry.biz}}</ref> ಇದು ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಂತರ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About UK Video Games Industry |url=https://tiga.org/about-tiga-and-our-industry/about-uk-video-games-industry |access-date=6 June 2023 |website=TIGA}}</ref> === ದೃಶ್ಯ ಕಲೆ === [[File:Angel of the North - 6150534524.jpg|thumb|ಆಂಟನಿ ಗೋರ್ಮ್ಲಿ ಅವರ ಏಂಜೆಲ್ ಆಫ್ ದಿ ನಾರ್ತ್ ಶಿಲ್ಪವು ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.]] ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕಲಾವಿದರು ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್, ಜಾನ್ ಕಾನ್ಸ್ಟೇಬಲ್, ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಪಾಮರ್, ಮತ್ತು ಜೆ.ಎಂ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಟರ್ನರ್; ಭಾವಚಿತ್ರ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರು ಸರ್ ಜೋಶುವಾ ರೆನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಲೂಸಿಯನ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್; ಭೂದೃಶ್ಯ ಕಲಾವಿದರು ಥಾಮಸ್ ಗೇನ್ಸ್ಬರೋ ಮತ್ತು ಎಲ್.ಎಸ್. ಲೌರಿ; ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕ ವಿಲಿಯಂ ಮೋರಿಸ್; ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಕಾರ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬೇಕನ್; ಪಾಪ್ ಕಲಾವಿದರು ಪೀಟರ್ ಬ್ಲೇಕ್, ರಿಚರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಹಾಕ್ನಿ; ಪರಿಕಲ್ಪನಾ ಕಲೆ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಆರ್ಟ್ & ಲಾಂಗ್ವೇಜ್;<ref>{{Cite news |last=Tate |title=Art & Language – Art Term {{!}} Tate |work=Tate |url=https://www.tate.org.uk/art/art-terms/a/art-language |access-date=8 September 2018}}</ref> ಸಹಯೋಗಿ ಜೋಡಿ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್; ಅಮೂರ್ತ ಕಲಾವಿದ ಹೊವಾರ್ಡ್ ಹಾಡ್ಕಿನ್; ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಆಂಟನಿ ಗೋರ್ಮ್ಲಿ, ಅನೀಶ್ ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ಹೆನ್ರಿ ಮೂರ್. 1980 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿನ ಸಾಚಿ ಗ್ಯಾಲರಿ "ಯುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬಹು-ಪ್ರಕಾರದ ಕಲಾವಿದರ ಗುಂಪನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು: ಡೇಮಿಯನ್ ಹಿರ್ಸ್ಟ್, ಕ್ರಿಸ್ ಆಫಿಲಿ, ರೇಚೆಲ್ ವೈಟ್ರೀಡ್, ಟ್ರೇಸಿ ಎಮಿನ್, ಮಾರ್ಕ್ ವಾಲಿಂಗರ್, ಸ್ಟೀವ್ ಮ্যাক್ವೀನ್, ಸ್ಯಾಮ್ ಟೇಲರ್-ವುಡ್ ಮತ್ತು ಚಾಪ್ಮನ್ ಸಹೋದರರು ಈ ಸಡಿಲವಾದ ಮೈತ್ರಿಯ ಚಳವಳಿಯ ಹೆಚ್ಚು-ಪರಿಚಿತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿನ ರಾಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಗಳ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. UK ನಲ್ಲಿ ಕಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಲೆಗಳು: ಲಂಡನ್ ಕಲಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಆರು-ಶಾಲೆಗಳು), ಇದರಲ್ಲಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸೈನ್ ಮತ್ತು ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸೈನ್ ಸೇರಿವೆ; ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ಸ್, ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ; ಸ್ಲೇಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ (ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಲಂಡನ್ನ ಭಾಗ); ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್; ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್; ಮತ್ತು ದಿ ರಸ್ಕಿನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ (ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭಾಗ). ಕೋರ್ಟಾಲ್ಡ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಬೋಧನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. UK ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೋರ್ಟ್ರೇಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಟೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಮತ್ತು ಟೇಟ್ ಮಾಡರ್ನ್ (ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಆಧುನಿಕ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 4.7 ಮಿಲಿಯನ್ ಸಂದರ್ಶಕರೊಂದಿಗೆ).<ref>{{Cite news |last=Bayley |first=Stephen |date=24 April 2010 |title=The startling success of Tate Modern |work=[[The Times]] |location=London |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article7105032.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429173928/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article7105032.ece |url-status=dead |archive-date=29 April 2011 |access-date=19 January 2011}} {{Subscription required}}</ref> === ಸಂಗೀತ === <!----Caution should be taken to ensure that the sections are not simply a listing of names or mini biographies of individuals accomplishments.----> [[File:Royal Albert Hall, BBC Proms 2017.jpg|thumb|ದಿ ಪ್ರಾಮ್ಸ್ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವವಾಗಿದ್ದು, ಹೆನ್ರಿ ವುಡ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ನ ರಾಯಲ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಲ್ಗರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಯೋಜಕರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತದೆ.]] ವಿವಿಧ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತವು UK ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ, ವೇಲ್ಸ್ನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಸೇರಿವೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜಾನಪದವು ಬಲವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ನೃತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಧುರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಕಾರ್ಡಿಯನ್ ಮತ್ತು ಪಿಡುಪುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=Songs of England |url=https://www.english-heritage.org.uk/visit/inspire-me/songs-of-england}}</ref> ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಜಾನಪದವು ಚುರುಕಾದ ಟೆಂಪೋಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯ ಟ್ಯೂನ್ಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವ ಪಿಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=The influence of traditional Scottish Music |url=https://www.visitscotland.com/things-to-do/events/music-festivals/traditional-folk}}</ref> ವೆಲ್ಶ್ ಜಾನಪದವು ವೇಲ್ಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಡಲ್ಪಡುವ ಸಮೂಹ ಗಾಯನ ಮತ್ತು ಗೀತ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=Celtic connections: the story of folk music in Wales |date=17 February 2020 |url=https://www.wales.com/culture-and-sport/music-and-performance/roots-and-shoots-welsh-folk-music}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರಿಶ್ ಜಾನಪದವು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಪಿಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳಲುಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=Why you should experience traditional music in Ireland |url=https://www.ireland.com/en-us/magazine/music/traditional-music/}}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಟ್ಯೂಡರ್ ಅವಧಿಯ ನವೋದಯ ಸಂಗೀತ ಇದೆ, ಥಾಮಸ್ ಟಾಲಿಸ್, ಜಾನ್ ಟೇವರ್ನರ್, ವಿಲಿಯಂ ಬೈರ್ಡ್, ಓರ್ಲ್ಯಾಂಡೊ ಗಿಬ್ಬನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಡೌಲ್ಯಾಂಡ್ ಅವರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಮ್ಯಾಡ್ರಿಗಲ್ಗಳು ಮತ್ತು ಲ್ಯೂಟ್ ಸಂಗೀತ. ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ, ಹೆನ್ರಿ ಪರ್ಸೆಲ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ನಾಟಕೀಯ ಮಾಸ್ಕ್ಗಳು, ಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಧುರಗಳ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು, ನಂತರ ಥಾಮಸ್ ಆರ್ನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು. ಜಾರ್ಜ್ ಫ್ರಿಡೆರಿಕ್ ಹ್ಯಾಂಡೆಲ್ ಜಾರ್ಜ್ II ರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ''ಜಡೋಕ್ ದಿ ಪ್ರೀಸ್ಟ್'' ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು; ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಜರ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮಾರಂಭದ ಸಂಗೀತವಾಯಿತು. ಹ್ಯಾಂಡೆಲ್ನ ಅನೇಕ ಆರಾಧನಾ ಸಂಗೀತಗಳು, ಅವನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ''ಮೆಸ್ಸಿಯಾ'' ನಂತಹವು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{Cite web |date=20 July 2009 |title=British Citizen by Act of Parliament: George Frideric Handel |url=http://www.parliament.uk/parliamentary_publications_and_archives/parliamentary_archives/handel_and_naturalisation.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326164147/http://www.parliament.uk/parliamentary_publications_and_archives/parliamentary_archives/handel_and_naturalisation.cfm |archive-date=26 March 2010 |access-date=9 March 2015 |publisher=UK Parliament}}; {{Cite news |last=Andrews |first=John |date=14 April 2006 |title=Handel all'inglese |work=Playbill |location=New York |url=http://www.playbillarts.com/features/article/4236.html |access-date=11 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516210558/http://www.playbillarts.com/features/article/4236.html |archive-date=16 May 2008}}</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥರ್ ಸುಲ್ಲಿವಾನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಎಸ್. ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ತಮ್ಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಸವೊಯ್ ಒಪೆರಾಗಳನ್ನು ಬರೆದರು, ಮತ್ತು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಲ್ಗರ್ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಸಂಯೋಜಕರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಮತ್ತು ಅದರ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುಸ್ತಾವ್ ಹೋಲ್ಸ್ಟ್, ರಾಲ್ಫ್ ವಾನ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೆಂಜಮಿನ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಆಧುನಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಒಪೆರಾದ ಪ್ರವರ್ತಕ. ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಅನೇಕ ಸಂಯೋಜಕರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಗೀತದ ಗುರುತಿನ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ: ಪೀಟರ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ವೆಲ್ ಡೇವಿಸ್ (ಓರ್ಕ್ನಿ), ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಬರ್ಟ್ವಿಸಲ್ (ಪೌರಾಣಿಕ), ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಟೇವನರ್ (ಧಾರ್ಮಿಕ).<ref>{{Cite Grove |title=Great Britain |first1=Nicholas |last1=Iemperley |date=2002 |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.O006236 |url-access=subscription}}; {{Cite Grove |title=England (i) |date=2001 |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.40044 |url-access=subscription |first1=Stephen |last1=Banfield |first2=Ian |last2=Russell}}; {{Cite Grove |title=Wales |date=2001 |first1=Geraint |last1=Lewis |first2=Lyn |last2=Davies |first3=Phyllis |last3=Kinney |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.41108 |url-access=subscription}}; {{Cite Grove |title=Scotland |first1=Kenneth |last1=Elliott |first2=Francis |last2=Collinson |first3=Peggy |last3=Duesenberry |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.40113 |url-access=subscription |date=2001}}; {{Cite Grove |title=Ireland |first1=Harry |last1=White |first2=Nicholas |last2=Carolan |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.13901 |url-access=subscription |date=2011}}; {{Cite web |title=British 20th century composers |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/zdjw7p3/revision/1 |access-date=21 April 2022 |website=[[BBC]]}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕರು ಆಲ್ಫಿ ಬೊ, ಬ್ರಿನ್ ಟೆರ್ಫೆಲ್, ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಮೈಕೆಲ್ ಬಾಲ್, ರೋಡರಿಕ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ರಸೆಲ್ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಸಾರಾ ಬ್ರೈಟ್ಮನ್ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ನಿಕೋಲಾ ಬೆನೆಡೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ನಿಗೆಲ್ ಕೆನಡಿ ತಮ್ಮ ಪಿಟೀಲು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=21 June 2022 |title=30 of the greatest violinists on record |url=https://www.gramophone.co.uk/features/article/30-of-the-greatest-violinists-on-record |access-date=4 March 2024 |website=Gramophone}};{{Cite web |date=1 January 2020 |title=Katherine Jenkins has officially sold the most classical albums this century |url=https://www.classicfm.com/radio/shows-presenters/classic-fm-chart/katherine-jenkins-most-classical-albums/ |access-date=4 March 2024 |website=Classic FM}};{{Cite web |date=6 May 2023 |title=Who is Roderick Williams, the British baritone and composer at the King's coronation? |url=https://www.classicfm.com/discover-music/roderick-williams-composer-baritone-singing-roles/ |access-date=4 March 2024 |website=Classic FM}};{{Cite web |date=23 February 2024 |title=Michael Ball |url=https://www.eno.org/artists/michael-ball-2/ |access-date=4 March 2024 |website=English National Opera}};{{Cite web |title=Alfie Bow |url=https://www.classicfm.com/artists/alfie-boe/ |access-date=4 March 2024 |website=Classic FM}};{{Cite web |date=11 July 2023 |title=Sarah Brightman facts |url=https://www.smoothradio.com/news/music/sarah-brightman-age-husband-songs/ |access-date=4 March 2024 |website=Smooth Radio}}</ref> ''ದಿ ನ್ಯೂ ಗ್ರೋವ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಷಿಯನ್ಸ್'' ಪ್ರಕಾರ "ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತ" ಎಂಬ ಪದವು 1950 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ ಅಂಡ್ ರೋಲ್ ನ "ಹೊಸ ಯುವ ಸಂಗೀತ" ದೊಂದಿಗಿನ ಸಮ್ಮಿಳನವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.<ref>R. Middleton, et al., [http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_gmo "ಪಾಪ್"], ''ಗ್ರೋವ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಆನ್ಲೈನ್'', 14 ಮಾರ್ಚ್ 2010 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. {{Subscription required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113160329/http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_gmo|date=13 January 2011}}</ref> ''ದಿ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್'' ಬೀಟಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್ ನಂತಹ ಕಲಾವಿದರು 1960 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ತಳ್ಳಿದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>"ಪಾಪ್", [http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_t237 ''ದಿ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್''], 9 ಮಾರ್ಚ್ 2010 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.{{Subscription required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171112170116/http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_t237|date=12 November 2017}}</ref> ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್ ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು, ಬ್ಯಾಂಡ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬಾತ್ 1960 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |title=Birmingham, England ... the unlikely birthplace of heavy metal |work=CNN |date=1 July 2011 |first1=Laura |last1=Allsop |url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/01/birmingham.home.of.metal/index.html |access-date=28 February 2022 |postscript=;}} {{Cite web |last=Bentley |first=David |date=4 June 2013 |title=Midlands rocks! How Birmingham's industrial heritage made it the birthplace of heavy metal |url=http://www.birminghampost.co.uk/whats-on/music/birmingham-birthplace-of-heavy-metal-4031445 |access-date=28 February 2022 |website=[[Birmingham Post]]}}</ref> ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟನ್ ರಾಕ್ ಸಂಗೀತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು ಹಾರ್ಡ್ ರಾಕ್,<ref>{{Cite web |title=The Rolling Stones {{!}} Biography & History |url=https://www.allmusic.com/artist/the-rolling-stones-mn0000894465/biography |access-date=22 July 2020 |website=AllMusic}}</ref> ರಾಗ ರಾಕ್, ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್,<ref>{{Cite book |last=Tom Larson |url=https://books.google.com/books?id=vGJ7XmA8rjIC&pg=PA183 |title=History of Rock and Roll |publisher=Kendall/Hunt Pub. |year=2004 |isbn=978-0-7872-9969-9 |pages=183–187}}</ref> ಸ್ಪೇಸ್ ರಾಕ್, ಗ್ಲಾಮ್ ರಾಕ್,<ref>{{Cite encyclopedia |title=Glam Rock |url=http://encarta.msn.com/dictionary_561509274/glam_rock.html |access-date=21 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090828224412/http://encarta.msn.com/dictionary_561509274/glam_rock.html |archive-date=28 August 2009 |encyclopedia=[[Encarta]]}}</ref> ಗೋಥಿಕ್ ರಾಕ್,<ref>{{Cite web |year=2004 |title=NME Originals: Goth |url=https://www.nme.com/originals/4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080126150121/http://www.nme.com/originals/4 |archive-date=26 January 2008 |access-date=30 September 2013 |website=[[NME]]}}</ref> ಸೈಕೆಡೆಲಿಕ್ ರಾಕ್<ref>{{Cite web |title=Pop/Rock » Psychedelic/Garage |url=https://www.allmusic.com/subgenre/psychedelic-garage-ma0000002800 |access-date=6 August 2020 |publisher=[[AllMusic]]}}</ref> ಮತ್ತು ಪಂಕ್ ರಾಕ್ ಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು.<ref>{{cite magazine |author1=Charles M. Young |title=Rock is Sick and Living in London |url=https://www.rollingstone.com/feature/a-report-on-the-sex-pistols-119989/ |magazine=Rolling Stone |access-date=23 February 2026 |date=20 October 1977 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328094721/https://www.rollingstone.com/feature/a-report-on-the-sex-pistols-119989/ |archive-date=28 March 2025}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು ನಿಯೋ ಸೋಲ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಡಬ್ಸ್ಟೆಪ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.<ref>Henderson, Alex (1 August 2003). [https://web.archive.org/web/20101104165122/http://allmusic.com/explore/essay/british-soul-t2160 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೋಲ್]. Allmusic. 6 ಮಾರ್ಚ್ 2011 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.; [http://www.allmusic.com/style/dubstep-ma0000004465 AllMusic – ಡಬ್ಸ್ಟೆಪ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170923151236/http://www.allmusic.com/style/dubstep-ma0000004465|date=23 September 2017}} "ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಡ್ರಮ್'ನ್' ಬಾಸ್ ಮತ್ತು ಡಬ್ನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ರೂಪಾಂತರಗೊಳಿಸಿದೆ"; {{Cite news |last=Goldman |first=Vivien |date=31 January 2012 |title=Local Groove Does Good: The Story Of Trip-Hop's Rise From Bristol |work=NPR |url=https://www.npr.org/sections/therecord/2012/01/31/142607358/local-groove-does-good-the-story-of-trip-hops-rise-from-bristol}}</ref> UK ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಮಾತನಾಡುವ ರಾಪರ್ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ಮ್ಝಿ, ಕಾನೊ, ಯ್ಯಾಂಗ್ ಬೇನ್, ರಾಮ್ಜ್, ಲಿಟಲ್ ಸಿಮ್ಜ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕೆಪ್ಟಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite magazine |title=5 U.K. Rappers Primed to Take Over America in 2018 |url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/uk-rappers-to-watch-2018-8097878/ |magazine=Billboard |access-date=18 June 2018}}</ref> [[File:The SSE Hydro arena - geograph.org.uk - 6725739.jpg|thumb|right|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿನ ಒವಿಒ ಹೈಡ್ರೋ, 14,500 ಆಸನಗಳ ಸಭಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದ ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ<ref>{{cite web |title=OVO Hydro {{!}} SEC |url=https://www.sec.co.uk/organise-an-event/event-spaces/the-ovo-hydro |website=www.sec.co.uk |access-date=9 February 2026 |language=en}}</ref>]] ಬೀಟಲ್ಸ್ 1 ಶತಕೋಟಿ ಘಟಕಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿದ್ದು, ಜೊತೆಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Beatles sales">{{Cite web |title=1960–1969 |url=http://www.emimusic.com/about/history/1960-1969/# |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425011032/http://www.emimusic.com/about/history/1960-1969 |archive-date=25 April 2014 |access-date=9 March 2015 |publisher=EMI Group}}</ref><ref name="McCartney">{{Cite magazine |date=8 June 1992 |title=Paul At Fifty |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975715-2,00.html |magazine=Time |location=New York |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206120350/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975715-2,00.html |archive-date=6 February 2009}}</ref><ref name="Guinness">[https://books.google.com/books?id=rdU1xtIWJz0C ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಗುಂಪು] ''[[ದಿ ಗಿನ್ನೆಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]]'' 1999, p. 230. 19 ಮಾರ್ಚ್ 2011 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>{{Cite news |date=25 November 2010 |title=Beatles a big hit with downloads |work=Belfast Telegraph |url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/music/news/beatles-a-big-hit-with-downloads-15013117.html |access-date=16 May 2011}}</ref> ಕಳೆದ 50 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಡುಗೆದಾರರು ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್, ಪಿಂಕ್ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್, ಕ್ವೀನ್, ಲೆಡ್ ಝೆಪ್ಪೆಲಿನ್, ಬೀ ಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಎಲ್ಟನ್ ಜಾನ್, ಇವರೆಲ್ಲರೂ 200 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite press release |title=British rock legends get their own music title for PlayStation3 and PlayStation2 |date=2 February 2009 |publisher=[[EMI]] |url=http://www.emimusic.com/news/2009/singstar®-queen-to-be-launched-by-sony-computer-entertainment-europe |access-date=9 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140423012539/http://www.emimusic.com/news/2009/singstar%C2%AE-queen-to-be-launched-by-sony-computer-entertainment-europe |archive-date=23 April 2014}}; {{Cite news |last=Khan |first=Urmee |date=17 July 2008 |title=Sir Elton John honoured in Ben and Jerry ice cream |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730164432/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html |archive-date=30 July 2008}}; {{Cite news |last=Alleyne |first=Richard |date=19 April 2008 |title=Rock group Led Zeppelin to reunite |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1562875/Rock-group-Led-Zeppelin-to-reunite.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=31 March 2010 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1562875/Rock-group-Led-Zeppelin-to-reunite.html |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}; {{Cite news |date=11 July 2006 |title=Floyd 'true to Barrett's legacy' |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/5170644.stm}}; {{Cite news |last=Holton |first=Kate |date=17 January 2008 |title=Rolling Stones sign Universal album deal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSL1767761020080117 |access-date=26 October 2008}}; {{Cite news |last=Walker |first=Tim |date=12 May 2008 |title=Jive talkin': Why Robin Gibb wants more respect for the Bee Gees |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/jive-talkin-why-robin-gibb-wants-more-respect-for-the-bee-gees-826116.html |access-date=26 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013215157/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/jive-talkin-why-robin-gibb-wants-more-respect-for-the-bee-gees-826116.html |archive-date=13 October 2011}}</ref> ಬ್ರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು BPI ಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂದಾಹು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಸಾಧಾರಣ ಕೊಡುಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಕೆಲವು ಸ್ವೀಕರ್ತರಲ್ಲಿ ದಿ ಹೂ, ಡೇವಿಡ್ ಬೋವಿ, ಎರಿಕ್ ಕ್ಲಾಪ್ಟನ್, ರಾಡ್ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್, ದಿ ಪೋಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೀಟ್ವುಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ (ಇವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಅಮೇರಿಕನ್ ಬ್ಯಾಂಡ್) ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://www.theguardian.com/news/datablog/2012/feb/22/brit-awards-winners-list-2012 "ಬ್ರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ವಿಜೇತರ ಪಟ್ಟಿ 2012: 1977 ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ವಿಜೇತ"]. ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' (ಲಂಡನ್). 28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> <!-- Please note that the following list of recent musicians and groups includes only those selling more than 30&nbsp;million records. -->ಇತ್ತೀಚಿನ UK ಸಂಗೀತ ಕಲಾವಿದರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಮೈಕೆಲ್, ಓಯಸಿಸ್, ಸ್ಪೈಸ್ ಗರ್ಲ್ಸ್, ರೇಡಿಯೋಹೆಡ್, ಕೋಲ್ಡ್ಪ್ಲೇ, ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮಂಕೀಸ್, ರಾಬಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ಏಮಿ ವೈನ್ಹೌಸ್, ಸುಸಾನ್ ಬೊಯ್ಲ್, ಅಡೆಲ್, ಎಡ್ ಶೀರನ್, ಲೆವಿಸ್ ಕಪಾಲ್ಡಿ, ವನ್ ಡೈರೆಕ್ಷನ್, ಹ್ಯಾರಿ ಸ್ಟೈಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡುವಾ ಲಿಪಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=12 January 2020 |title=Harry Styles Has Weathered the Post-Boy Band Storm Better Than Most |url=https://consequence.net/2020/01/harry-styles-solo-career/ |access-date=15 September 2020 |website=Consequence of Sound}}; {{Cite magazine |date=16 July 2020 |title=10 Years of One Direction: The Story of the World's Biggest Boy Band, Told With the Fans Who Made It Happen |magazine=Billboard |url=https://www.billboard.com/music/pop/one-direction-ten-year-anniversary-fan-interviews-9419436/ |access-date=15 September 2020}}; {{Cite news |last=Corner, Lewis |date=16 February 2012 |title=Adele, Coldplay biggest-selling UK artists worldwide in 2011 |work=Digital Spy |url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a366130/adele-coldplay-biggest-selling-uk-artists-worldwide-in-2011.html |access-date=22 March 2012}}; {{Cite web |title=Ed Sheeran's career journey: From street busker to global superstar |url=https://planetradio.co.uk/hits-radio/entertainment/celebrity/ed-sheeran-career-timeline/ |access-date=7 January 2023 |website=PlanetRadio.co.uk |last=Magliola |first=Anna Sky |date=30 November 2022}}; {{Cite web |url=https://open.spotify.com/artist/6M2wZ9GZgrQXHCFfjv46we |title=Dua Lipa, 77.5M Monthly listeners |date=6 May 2024 |publisher=Spotify}}</ref> 2024 ರಂತೆ UK ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗೀತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ ಯುಎಸ್ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ನಂತರ,<ref>{{Cite web |last=Paine |first=Andre |date=10 September 2024 |title=IFPI report reveals EU risks falling behind in global market - UK still among top music exporters |url=https://www.musicweek.com/labels/read/ifpi-report-reveals-eu-risks-falling-behind-in-global-market-uk-still-among-top-music-exporters/090424 |access-date=17 November 2025 |website=[[Music Week]] |language=en}}</ref> ಮತ್ತು 2021 ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ನಂತರ ಸಂಗೀತದ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=16 June 2021 |title=British music exports reach a record high |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-57486272 |access-date=17 November 2025 |work=[[BBC]] |language=en-GB}}</ref> ಅನೇಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಗರಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ. ಲಿವರ್ಪೂಲ್ನ ಕಲಾವಿದರು 54 UK ಚಾರ್ಟ್ ನಂಬರ್ 1 ಹಿಟ್ ಸಿಂಗಲ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಯಾವುದೇ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{Cite news |last=Hughes |first=Mark |date=14 January 2008 |title=A tale of two cities of culture: Liverpool vs Stavanger |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/a-tale-of-two-cities-of-culture-liverpool-vs-stavanger-770076.html?r=RSS |access-date=2 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618175425/https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/a-tale-of-two-cities-of-culture-liverpool-vs-stavanger-770076.html?r=RSS |archive-date=18 June 2018}}</ref> ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು 2008 ರಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು [[UNESCO]] ನಿಂದ ಸಂಗೀತದ ನಗರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=20 August 2008 |title=Glasgow gets city of music honour |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/7570915.stm |access-date=2 August 2009}}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಆಸಿಡ್ ಹೌಸ್ ನಂತಹ ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಹರಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1990 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ, ಬ್ರಿಟ್ಪಾಪ್ ನಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಂಗೀತದ ಉಪ-ಪ್ರಕಾರಗಳಾದ ಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಬಾಸ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಪ್ ಹಾಪ್ ನ ಮೂಲಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Out of the melting pot: The origins and evolution of drum'n'bass |url=https://www.redbull.com/gb-en/history-of-drum-and-bass-music |access-date=1 August 2021 |website=Red Bull |date=25 June 2020}}</ref> UK ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತವು ಬ್ಲಾಕ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೌಂಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಕಲ್ಚರ್ ಮತ್ತು 60 ಮತ್ತು 70 ರ ದಶಕಗಳ ನ್ಯೂ ಏಜ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ಲರ್ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref>{{Cite web |date=3 August 2023 |title=Parties, protest and police: the neglected histories of UK dance music |url=https://www.dazeddigital.com/music/article/60511/1/ed-gillet-new-book-party-lines-politics-history-uk-dance-music-clubbing |access-date=27 February 2024 |website=Dazed}}</ref> ಇದು ಶಿಕಾಗೋ ಹೌಸ್ ಮತ್ತು ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್ ಟೆಕ್ನೋ ದೃಶ್ಯಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. 1980 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತವು ರೇವ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಸಿಡ್ ಹೌಸ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಫೋಟಗೊಂಡಿತು, ಇವುಗಳು ನವೀನ ರೆಕಾರ್ಡ್ಗಳೊಂದಿಗೆ (ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಇ'ಸ್ ಸೆಸೇಮ್ಸ್ ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಡಿಜಿಯ ಚಾರ್ಲಿ ನಂತಹವು) ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಬಂದವು<ref>{{Cite web |date=20 January 2001 |title=Rave |url=https://www.oxfordmusiconline.com/search?q=rave |access-date=27 February 2024 |website=Oxford Music Online}}</ref> ಮತ್ತು ಇಬಿಜಾ ಕ್ಲಬ್ ದೃಶ್ಯದಿಂದ ತಂದ ಬಾಲೆರಿಕ್ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಇದು ಯುಕೆ ಗ್ಯಾರೇಜ್, ಸ್ಪೀಡ್ ಗ್ಯಾರೇಜ್, ಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಬಾಸ್, ಜಂಗಲ್, ಟ್ರಾನ್ಸ್, ಮತ್ತು ಡಬ್ಸ್ಟೆಪ್ ನಂತಹ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನದ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ UK ನೃತ್ಯ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ 808 ಸ್ಟೇಟ್, ಆರ್ಬಿಟಲ್, ದಿ ಪ್ರೊಡಿಜಿ, ಅಂಡರ್ವರ್ಲ್ಡ್, ರೋನಿ ಸೈಜ್, ಲೆಫ್ಟ್ಫೀಲ್ಡ್, ಮ್ಯಾಸಿವ್ ಅಟ್ಯಾಕ್, ಗ್ರೂವ್ ಅರ್ಮಾಡಾ, ಫ್ಯಾಟ್ಬಾಯ್ ಸ್ಲಿಮ್, ಫೇತ್ಲೆಸ್, ಬೇಸ್ಮೆಂಟ್ ಜ್ಯಾಕ್ಸ್, ಕೆಮಿಕಲ್ ಬ್ರದರ್ಸ್, ಡಿಸ್ಕ್ಲೋಷರ್, ಕ್ಯಾಲ್ವಿನ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್, ಮತ್ತು ಫ್ರೆಡ್ ಅಗೇನ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Mixmag's Greatest Dance Act of all Time Revealed |date=19 January 2012 |url=http://www.mixmag.net/words/news/mixmags-greatest-dance-act-revealed |archive-date=14 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414045620/http://www.mixmag.net/words/news/mixmags-greatest-dance-act-revealed}};{{Cite web |date=26 February 2024 |title=Fred Again: who is the DJ who has thousands queuing for a 'secret rave' at the Sydney Opera House? |url=https://www.theguardian.com/music/2024/feb/27/fred-again-dj-sydney-opera-house-secret-show-tickets-sell-out-profile-bio-details |access-date=27 February 2024 |website=The Guardian}}</ref> ಇತರ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ UK ಡಿಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಡ್ಜ್ ಜೂಲ್ಸ್, ಪೀಟ್ ಟಾಂಗ್, ಕಾರ್ಲ್ ಕಾಕ್ಸ್, ಪಾಲ್ ಓಕೆನ್ಫೋಲ್ಡ್, ಜಾನ್ ಡಿಗ್ವೀಡ್ ಮತ್ತು ಸಾಷಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Top 100 DJs Poll results 2003 |url=http://djmag.com/top100chart.asp |archive-date=7 December 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031207071739/http://djmag.com/top100chart.asp}}</ref> === ಚಲನಚಿತ್ರ === ಚಲನಚಿತ್ರದ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಹಿಚ್‌ಕಾಕ್, ಅವರ ''ವೆರ್ಟಿಗೋ'' ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಲನಚಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ,<ref>{{Cite news |date=2 August 2012 |title=Vertigo is named 'greatest film of all time' |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-19078948 |access-date=18 August 2012}}</ref> ಮತ್ತು ''ಲಾರೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಅರೇಬಿಯಾ'' ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಡೇವಿಡ್ ಲೀನ್, ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=The Directors' Top Ten Directors |url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517155218/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |archive-date=17 May 2012 |publisher=British Film Institute}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ನೋಲನ್, ಸ್ಯಾಮ್ ಮೆಂಡಿಸ್, ಸ್ಟೀವ್ ಮೆಕ್‌ಕ್ವೀನ್, ರಿಚರ್ಡ್ ಕರ್ಟಿಸ್, ಡ್ಯಾನಿ ಬಾಯಲ್, ಟೋನಿ ಸ್ಕಾಟ್ ಮತ್ತು ರಿಡ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=The 24 Best British Directors of All Time |date=13 May 2023 |url=https://movieweb.com/best-british-directors-of-all-time/ |access-date=17 February 2024 |publisher=Movieweb}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top 22 U.K. Film Directors |url=https://www.imdb.com/list/ls062383258/ |access-date=17 February 2024 |publisher=IMDb}}</ref><ref>{{Cite web |title=5 of the best ... Richard Curtis films |url=https://www.thetimes.com/culture/tv-radio/article/5-of-the-best-richard-curtis-films-tzxx9fv2h |work=The Times |access-date=4 June 2024 |date=17 April 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=The UK's top 50 film directors |date=23 May 2012 |url=https://www.televisual.com/news/the-uk-s-top-50-film-directors_bid-357/ |access-date=17 February 2024 |publisher=Televisual}}</ref> ಅನೇಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಟರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅತ್ಯಂತ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿದ ಎರಡು ಚಲನಚಿತ್ರ ಸರಣಿಗಳು (''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್'' ಮತ್ತು ''ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಂಡ್'') ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite news |date=11 September 2007 |title=Harry Potter becomes highest-grossing film franchise |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2007/sep/11/jkjoannekathleenrowling |access-date=2 November 2010}}</ref> 2019 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ಅವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು £10.3&nbsp;ಬಿಲಿಯನ್ ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿದ್ದು, ಜಾಗತಿಕ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಆದಾಯದ ಶೇಕಡಾ 28.7ರಷ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |title=UK Film Industry Statistics 2023 |date=10 April 2023 |url=https://www.socialfilms.co.uk/blog/uk-film-industry-statistics |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217211749/https://www.socialfilms.co.uk/blog/uk-film-industry-statistics |archive-date=17 February 2024 |access-date=17 February 2024}}</ref> 2019ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಆದಾಯ ಒಟ್ಟು £1.25&nbsp;ಬಿಲಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 176&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪ್ರವೇಶ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=The UK box office in 2019 |url=https://www2.bfi.org.uk/sites/bfi.org.uk/files/downloads/bfi-uk-box-office-2019.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217214846/https://www2.bfi.org.uk/sites/bfi.org.uk/files/downloads/bfi-uk-box-office-2019.pdf |archive-date=17 February 2024 |access-date=17 February 2024}}</ref> 2023ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳ ಶೂಟಿಂಗ್ ಸ್ಥಳದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 6.9&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಚದರ ಅಡಿಗಳಷ್ಟಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 1&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಚದರ ಅಡಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |title=UK Film and Television Studios Market Report |url=https://content.knightfrank.com/research/2439/documents/en/uk-film-and-television-studios-market-2023-10567.pdf |access-date=17 February 2024 |publisher=Knight Frank}}</ref> ವಾರ್ಷಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಅಂಡ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=26 February 2001 |title=Baftas fuel Oscars race |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/1190562.stm |access-date=14 February 2011}}</ref> === ಪಾಕಪದ್ಧತಿ === [[File:Fish, chips and mushy peas.jpg|thumb|[[Fish and chips]], ನಿಂಬೆ, ಟಾರ್ಟರ್ ಸಾಸ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಶ್ಡ್ ಬಟಾಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಹಾರ]] ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಅದರ ಭೂಮಿ, ವಸಾಹತುಗಳು, ಹೊಸ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಮತ್ತು ವಲಸಿಗರ ಆಗಮನ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆಹಾರವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸರಳ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Else |first=David |title=Inghilterra |publisher=EDT srl |date=2007 |isbn=978-88-6040-136-6 |page=76}}</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾನುವಾರದ ರೋಸ್ಟ್ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೋಮಾಂಸ, ಕುರಿಮಾಂಸ, ಕೋಳಿ ಅಥವಾ ಹಂದಿಮಾಂಸದ ರೋಸ್ಟ್ ಮಾಂಸ, ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸಾಕಲ್ಪಟ್ಟ (ಮತ್ತು ಗೋಮಾಂಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನಿಸಲಾದ) ಮಾಂಸವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಸ್ಟ್ ಮಾಂಸವನ್ನು ಹುರಿದ ಅಥವಾ ಬೇಯಿಸಿದ ತರಕಾರಿಗಳು, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪುಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಂಸದ ಪೈಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯೂಗಳು ಸೇರಿವೆ. 2019ರಲ್ಲಿ [[YouGov]] ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಹಾರಗಳಿಗೆ ಜನರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಅಳೆಯಲಾಯಿತು. ಶೇಕಡಾ 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಭಾನುವಾರದ ರೋಸ್ಟ್, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪುಡಿಂಗ್, ಫಿಶ್ ಅಂಡ್ ಚಿಪ್ಸ್, ಕ್ರಂಪೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಉಪಾಹಾರವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://yougov.co.uk/topics/consumer/articles-reports/2019/06/12/classic-british-cuisine-ranked-britons |date=11 June 2019 |title=Classic British cuisine ranked by Britons }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವ ಅನೇಕ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ''[[The Good Food Guide]]'' ಮತ್ತು ''[[Harden's]]'' ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳಿವೆ. 2025ರಲ್ಲಿ 197 ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮಿಶೆಲಿನ್ ನಕ್ಷತ್ರ ಪಡೆದಿದ್ದವು; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮೂರು-ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದಿವೆ.<ref>{{cite web |url=https://guide.michelin.com/en/gb/restaurants/all-starred |title=United Kingdom |publisher=Michelin Guide |access-date=12 May 2025}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಹಿ ಆಹಾರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳ ದೀರ್ಘ ಪಟ್ಟಿಯೇ ಇದೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಚಹಾವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಾದ್ಯಂತದ ಚಹಾ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಚಹಾದೊಂದಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಲಘು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಪರಂಪರೆಯು ಸುಮಾರು 1840ರವರೆಗೆ ಹಿಂದಿನದು.<ref>{{Cite web |title=The tea-rific history of Victorian afternoon tea |work=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/blog/tea-rific-history-victorian-afternoon-tea |access-date=11 April 2023}}</ref> ಜುಲೈ 2024ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾ 3ರಷ್ಟು ಜನರು ವೀಗನ್ ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಶೇಕಡಾ 6ರಷ್ಟು ಜನರು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾ 13ರಷ್ಟು ಜನರು ಫ್ಲೆಕ್ಸಿಟೇರಿಯನ್ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Dietary choices of Brits (e.g. vegeterian, flexitarian, meat-eater etc) |url=https://yougov.co.uk/topics/society/trackers/dietery-choices-of-brits-eg-vegeterian-flexitarian-meat-eater-etc |access-date=26 November 2024 |date=8 July 2024 |website=YouGov.co.uk}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ "ಬಲವಾದ, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಮಸಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ" ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹರಡಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಜನರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಚಿಕನ್ ಟಿಕ್ಕಾ ಮಸಾಲಾಯಂತಹ ಸಂಕರ ಆಹಾರಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite news |date=19 April 2001 |title=Robin Cook's chicken tikka masala speech |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/world/2001/apr/19/race.britishidentity |access-date=7 September 2021}}; {{Cite news |last=BBC E-Cyclopedia |date=20 April 2001 |title=Chicken tikka masala: Spice and easy does it |publisher=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1999/02/99/e-cyclopedia/1285804.stm |access-date=28 September 2007}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪಬ್‌ಗಳು ಇವೆ ಮತ್ತು ಪೇಲ್ ಏಲ್, ಇಂಡಿಯಾ ಪೇಲ್ ಏಲ್, ಬಿಟರ್, ಬ್ರೌನ್ ಏಲ್, ಪೋರ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೌಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಬಿಯರ್ ಶೈಲಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಮದ್ಯಪಾನೀಯಗಳ ಮೂಲಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಬಿಯರ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋಬ್ರೂವರಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=A guide to British Beer |url=https://www.expatica.com/uk/lifestyle/food-drink/british-beer-469903/ |access-date=25 November 2024 |website=Expatica}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಮದ್ಯಪಾನೀಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಚ್ ವಿಸ್ಕಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವೈನ್, ಜಿನ್, ಪೆರಿ ಮತ್ತು ಸೈಡರ್ ಸೇರಿವೆ. === ಕ್ರೀಡೆ === [[File:City vs United FA Cup final 2023.jpg|thumb|right|2023ರ ಎಫ್‌ಎ ಕಪ್ ಫೈನಲ್ನಲ್ಲಿ ವೆಂಬ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯ]] [[File:Old 18th tee lr.jpg|thumb|right|ಗಾಲ್ಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಓಲ್ಡ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅಟ್ ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.]] ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್, ಟೆನಿಸ್, ಟೇಬಲ್ ಟೆನಿಸ್, ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್, ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್, ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್, ರಗ್ಬಿ ಸೆವೆನ್ಸ್, ಗಾಲ್ಫ್, ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್, ನೆಟ್‌ಬಾಲ್, ವಾಟರ್ ಪೋಲೊ, ಫೀಲ್ಡ್ ಹಾಕಿ, ಬಿಲಿಯರ್ಡ್ಸ್, ಡಾರ್ಟ್ಸ್, ರೋಯಿಂಗ್, ರೌಂಡರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಕೆಟ್ಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು ಅಥವಾ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು. ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಹಿತೆಗಳು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.{{efn|2012ರಲ್ಲಿ ಐಒಸಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾಕ್ ರೊಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಈ ಮಹಾನ್ ದೇಶವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಕ್ರೀಡೆಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರೀಡಾಸ್ಫೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತ ಆಟದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಾಗಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ."<ref>{{Cite web |url=http://www.olympic.org/Documents/Games_London_2012/London_2012_Opening_ceremony_Speech_Jacques_Rogge.pdf |title=Opening Ceremony of the Games of the XXX Olympiad |website=Olympic.org |access-date=30 November 2013 |date=27 July 2012 |archive-date=19 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819135346/http://www.olympic.org/Documents/Games_London_2012/London_2012_Opening_ceremony_Speech_Jacques_Rogge.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://uk.reuters.com/article/uk-oly-preview-ad-idUKBRE86M0I720120723 |title=Unparalleled Sporting History |work=Reuters |access-date=30 November 2013 |last=Mehaffey |first=John |location=London |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525164121/http://uk.reuters.com/article/uk-oly-preview-ad-idUKBRE86M0I720120723 |url-status=dead}}</ref>}} 2003ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="sports poll">{{Cite web |date=22 December 2003 |title=Rugby Union 'Britain's Second Most Popular Sport' |url=http://www.ipsos-mori.com/researchpublications/researcharchive/928/Rugby-Union-Britains-Second-Most-Popular-Sport.aspx |access-date=28 April 2013 |publisher=Ipsos-Mori}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು [[FIFA]] ಕ್ಲಬ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ. ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಎಬೆನೀಜರ್ ಕಾಬ್ ಮಾರ್ಲಿ ಅವರು 1863ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರೂಪಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Rudd |first=Alyson |date=7 April 2008 |title=The father of football deserves much more |work=The Times |location=London |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article3694775.ece |url-access=subscription |access-date=29 January 2015 |archive-date=4 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604183514/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article3694775.ece |url-status=dead}}; {{Cite web |date=24 October 2007 |title=Sheffield FC: 150 years of history |url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=621801.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025033006/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=621801.html |archive-date=25 October 2007 |access-date=29 January 2015 |publisher=[[FIFA]]}}</ref> ನಾಲ್ಕು ಹೋಮ್ ನೇಷನ್ಸ್ಗಳಾದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಸಂಘ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡ ಮತ್ತು ಲೀಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ FIFA ಜೊತೆಗೆ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಬೋರ್ಡ್ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನ ಉನ್ನತ ವಿಭಾಗವಾದ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Ebner |first=Sarah |date=2 July 2013 |title=History and time are key to power of football, says Premier League chief |work=The Times |location=London |url=http://www.thetimes.co.uk/tto/public/ceo-summit/article3804923.ece |url-access=subscription |access-date=30 November 2013}}</ref> ಮೊದಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 30&nbsp;ನವೆಂಬರ್ 1872ರಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ನಡುವೆ ಆಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=Mitchell, Paul |author-link=Paul Mitchell (broadcaster) |date=November 2005 |title=The first international football match |url=https://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0012/index.shtml |access-date=15 December 2013 |publisher=BBC Sport Scotland}}</ref> ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೇಶಗಳಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite news |last=Harlow |first=Phil |date=5 August 2008 |title=Why is there no GB Olympics football team? |work=[[BBC Sport]] |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/football/7529807.stm |access-date=31 December 2010}}</ref> 2003ರಲ್ಲಿ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿತ್ತು.<ref name="sports poll" /> ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು ವಾರ್ವಿಕ್‌ಶೈರ್‌ನ ರಗ್ಬಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ರಗ್ಬಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯವು 27&nbsp;ಮಾರ್ಚ್ 1871ರಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-coventry-warwickshire-25946757 |title=Six ways the town of Rugby helped change the world |work=BBC News |access-date=29 January 2015 |date=1 February 2014}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Godwin |first1=Terry |last2=Rhys |first2=Chris |year=1981 |title=The Guinness Book of Rugby Facts & Feats |page=10 |publisher=Guinness Superlatives |isbn=978-0-85112-214-4}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್, ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಟಲಿ ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾದ ಸಿಕ್ಸ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ರೀಡಾ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಆಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite book |last1=Louw, Jaco |url=https://books.google.com/books?id=0-IiowvNomMC&pg=PA95 |title=The Girlfriends Guide to Rugby |last2=Nesbit, Derrick |publisher=South Publishers |year=2008 |isbn=978-0-620-39541-0 |location=Johannesburg}}</ref> ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಹೋಮ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಷ್ ಲಯನ್ಸ್ ಎಂಬ ಸಂಯುಕ್ತ ತಂಡವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು 1908, 1948 ಮತ್ತು 2012ರಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಈ ಮೂರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಲಂಡನ್ ಆತಿಥೇಯ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ 2022ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಒಂದು ದೇಶವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ ಏಳನೇ ಸಂದರ್ಭವಾಯಿತು (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಬಾರಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿವೆ).<ref>{{Cite news |title=The journey of India in Commonwealth Games in 2022 |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/readersblog/allaboutsports/the-journey-of-india-in-commonwealth-games-in-2022-44477/ |access-date=29 June 2023}}</ref> === ಚಿಹ್ನೆಗಳು === [[File:Queen Elizabeth II Platinum Jubilee 2022 - Platinum Pageant (52123378222).jpg|thumb|ಲಂಡನ್‌ನ ದಿ ಮಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಯೂನಿಯನ್ ಜ್ಯಾಕ್ ಧ್ವಜಗಳು]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಧ್ವಜವನ್ನು ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಯೂನಿಯನ್ ಜ್ಯಾಕ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Union Jack or Union Flag? |url=https://www.flaginstitute.org/wp/uk-flags/the-union-jack-or-the-union-flag |access-date=26 September 2022 |website=The Flag Institute}}</ref> ಇದನ್ನು 1606ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧ್ವಜ (ಇದು ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧ್ವಜ (ಇದು ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ)ಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. 1801ರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಧ್ವಜವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=college-of-arms.gov.uk |url=https://www.college-of-arms.gov.uk/resources/union-flag-approved-designs |access-date=14 January 2022 |publisher=The College of Arms}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ರಚನೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು ವೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅನುಬಂಧಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು 2007ರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=27 November 2007 |title=Welsh dragon call for Union flag |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7114248.stm |access-date=17 October 2008}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ "ಗಾಡ್ ಸೇವ್ ದಿ ಕಿಂಗ್" ಆಗಿದೆ. ರಾಜರು ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಗೀತೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ "ಕಿಂಗ್" ಬದಲಿಗೆ "ಕ್ವೀನ್" ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕೂಡ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ಹಾಗೂ ಹೆರಾಲ್ಡ್ರಿಯಲ್ಲಿನ ವೆಲ್ಶ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಜೊತೆಗೆ, ಬುಲ್ಡಾಗ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Steve |title=Picturing the Beast |publisher=University of Illinois Press |year=2001 |isbn=978-0-252-07030-3 |page=52}}</ref> ಒಟ್ಟಾರೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿರೂಪಗಳು ಸಹ ಇವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ<ref>{{Cite web |title=Britannia on British Coins |url=http://www.24carat.co.uk/britanniaframe.html |access-date=25 June 2006 |publisher=Chard}}</ref><ref name="Collins">{{cite dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britannia|dictionary=Collins Dictionary|title=Britannia|accessdate=14 February 2021}}</ref> ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಬುಲ್.<ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |title=Who is John Bull |url=https://www.loc.gov/wiseguide/jan04/johnbull.html |access-date=11 January 2022 |publisher=The Library of Congress}}</ref> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{Portal|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್|ವೇಲ್ಸ್}} * ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರೂಪರೇಖೆ ** ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರೂಪರೇಖೆ ** ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರೂಪರೇಖೆ ** ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರೂಪರೇಖೆ ** ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರೂಪರೇಖೆ * ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು * ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಇತಿಹಾಸಲೇಖನ * ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸಲೇಖನ * ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ–ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳ ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಯೂನಿಯನ್ == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Notelist}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sister project links|auto=yes}} * [https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18023389 ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ] — ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ನಿಂದ * [https://web.archive.org/web/20260118175542/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]. ''ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌ಬುಕ್''. ಕೇಂದ್ರ ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಸ್ಥೆ. * [https://web.archive.org/web/20090406224510/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/british.htm ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ] — ''UCB Libraries GovPubs''ನಿಂದ (6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009ರಂದು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ) * {{Wikiatlas|United Kingdom}} * {{OSM relation|62149}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=GB ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಪ್ರಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳು] — ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫ್ಯೂಚರ್ಸ್ನಿಂದ === ಸರ್ಕಾರ === * [https://www.gov.uk/ HM ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [https://www.royal.uk/ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [https://www.gov.uk/government/organisations/prime-ministers-office-10-downing-street ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರ ಕಚೇರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] === ಪ್ರವಾಸ === * [http://www.visitbritain.com/en/ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ] <!-- ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೊದಲು ಚರ್ಚಾ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ – WP:EL ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ಓದಲು ಮರೆಯಬೇಡಿ.--> {{United Kingdom topics}} {{Navboxes | list = {{United Kingdom constituents and affiliations}} {{British Isles}} {{English official language clickable map}} }} {{Authority control}} {{Coord|55|N|3|W|type:country_region:GB|display=title}} [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:G20 ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ದ್ವೀಪ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:NATO ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:OECD ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:1707 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1801 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1922 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] dl6b3ibd4lixmdr98zhjxbh9zb44s23 1427619 1427617 2026-09-07T09:38:31Z A826 72368 /* ಸಂಸ್ಕೃತಿ */ 1427619 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox country | common_name = ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ | linking_name = ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್<!--Note: "the" required here as this entry used to create wikilinks--> | conventional_long_name = ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ | image_flag = Flag of the United Kingdom (1-2).svg | flag_type = ಧ್ವಜ | alt_flag = ಬಿಳಿ ಅಂಚಿನೊಂದಿಗೆ ಕೆಂಪು ಅಡ್ಡ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಓರೆ ಅಡ್ಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಧ್ವಜ, ಇವೆರಡೂ ಬಿಳಿ ಅಂಚನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ನೀಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಓರೆ ಅಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ | image_coat = | other_symbol = [[File:Coat of arms of the United Kingdom (2022, both variants).svg|250px]]<br />[[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] (ಬಲ) ಮತ್ತು ಇತರೆಡೆ (ಎಡ) ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ | other_symbol_type = ಲಾಂಛನ: | national_anthem = "[[God Save the King]]"{{Efn|"God Save the King" ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯಾಗಿದೆ, ಕಾನೂನಿನಿಂದಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲ ಪದ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಪದ್ಯವನ್ನು ಸಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=National Anthem |url=https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |access-date=10 April 2024 |website=The Royal Family |archive-date=20 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520130352/https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಸಲಾಗುವ King, he, him, his ಪದಗಳನ್ನು ರಾಣಿಯು ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿರುವಾಗ Queen, she, her ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.}}<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:United States Navy Band - God Save the Queen.ogg|God Save the King / Queen <!-- Do not change file name due to computer error without ensuring that the file is playable. -->]]</div> | image_map = {{Switcher|[[File:Europe-UK (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|ಗ್ಲೋಬ್ ತೋರಿಸು|[[File:Europe-UK.svg|upright=1.15|frameless]]|ಯುರೋಪ್ನ ನಕ್ಷೆ ತೋರಿಸು|[[File:United Kingdom (+overseas territories and crown dependencies) in the World (+Antarctica claims).svg|upright=1.15|frameless]]|[[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಮತ್ತು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸು|[[File:Territorial waters - United Kingdom.svg|upright=1.15|frameless]]|ಅವುಗಳ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸು|default=1}} | map_caption = | capital = [[ಲಂಡನ್]] | coordinates = {{Coord|51|30|N|0|7|W|type:city(9,100,000)_region:GB-LND}} | largest_city = ರಾಜಧಾನಿ | languages_type = [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆ]] | languages = ಇಂಗ್ಲಿಷ್ <!--Note: Just English, don't add "British English".--> | languages2_type = ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳು{{Efn|ಸ್ಕಾಟ್ಸ್, ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್, ವೆಲ್ಶ್, ಕಾರ್ನಿಶ್, ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಅನ್ನು [[ಯುರೋಪ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್]]ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳಿಗಾಗಿನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಚಾರ್ಟರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="reglang">{{Cite web |title=List of declarations made with respect to treaty No. 148 |url=http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 |access-date=12 December 2013 |publisher=[[Council of Europe]] |archive-date=12 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212175720/http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 |url-status=dead}}</ref> ಇವುಗಳು ಆ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Welsh language on GOV.UK – Content design: planning, writing and managing content – Guidance |url=https://www.gov.uk/guidance/content-design/welsh-language-on-gov-uk |access-date=3 August 2018 |website=gov.uk |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804014121/https://www.gov.uk/guidance/content-design/welsh-language-on-gov-uk |url-status=live |postscript=;}} {{Cite news |title=Welsh language scheme |work=GOV.UK |url=https://www.gov.uk/government/organisations/department-for-transport/about/welsh-language-scheme |access-date=3 August 2018 |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804014119/https://www.gov.uk/government/organisations/department-for-transport/about/welsh-language-scheme |url-status=live |postscript=;}} {{Cite news |title=Welsh language scheme |work=GOV.UK |url=https://www.gov.uk/government/organisations/home-office/about/welsh-language-scheme |access-date=3 August 2018 |archive-date=2 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802010917/https://www.gov.uk/government/organisations/home-office/about/welsh-language-scheme |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ. ವೆಲ್ಶ್ ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ''ಡಿ ಜ್ಯೂರ್'' ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ವೇಲ್ಸ್ಗೆ ಒದಗಿಸಲಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ.}} | languages2 = {{Hlist <!--Anglic--> | ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ | ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ <!--Brittonic--> | ವೆಲ್ಶ್ | ಕಾರ್ನಿಶ್ <!--Goidelic--> | ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್<!--Keep "Scottish Gaelic"; people will find "Gaelic" confusing, as the Irish language is also commonly called "Gaelic"--> | ಐರಿಶ್ <!--BANZSL--> | ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ }} | ethnic_groups = {{unbulleted list | 83.1% ಬಿಳಿಯರು | 8.6% ಏಷ್ಯನ್ | 3.7% ಕಪ್ಪು | 2.7% ಮಿಶ್ರ | 2.0% ಇತರೆ }} | ethnic_groups_year = 2021 | ethnic_groups_ref = {{Efn|name=UK-wide2021|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಗಳು 2021 ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಿದಂತೆ ನಡೆದರೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು 2022 ರವರೆಗೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿಯು ಈ UK-ವ್ಯಾಪಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು "ಇತ್ತೀಚಿನ UK ಜನಗಣತಿಗಳನ್ನು 21 ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರ ಜೋಡಿಸಲಾದ ದಿನಾಂಕದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ್ದರೆ UK ಜನಗಣತಿ ಡೇಟಾವು ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.}}<ref name=Ethnicity2021>{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/censusbasedstatisticsuk2021|title=Table 06: UK06 - Ethnic group by sex by age, United Kingdom|work=Census-based statistics UK: 2021|publisher=Office for National Statistics|date=27 June 2025|access-date=28 March 2026}}</ref> | religion = {{unbulleted list | 46.6% ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ | 37.6% ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ | 6.0% ಇಸ್ಲಾಂ | 1.6% ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ | 2.2% ಇತರೆ | 5.9% ತಿಳಿಸಿಲ್ಲ }} | religion_year = 2021 | religion_ref = {{Efn|name=UK-wide2021}}<ref name=Religion2021>{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/censusbasedstatisticsuk2021|title=Table 07: UK07 - Religion by sex by age, United Kingdom|work=Census-based statistics UK: 2021|publisher=Office for National Statistics|date=27 June 2025|access-date=28 March 2026}}</ref> | demonym = {{hlist |ಬ್ರಿಟಿಷ್ |ಬ್ರಿಟನ್ |ಬ್ರಿಟ್ (ಆಡುಮಾತಿನ) }} | government_type = ಏಕೀಕೃತ ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಸಂಸದೀಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ{{Efn|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಏಕೀಕೃತ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ನೋಡಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇತರರ ಜೊತೆಗೆ [[Vernon Bogdanor]] ರಿಂದ ಮುಂದಿಡಲಾದ UK ಒಂದು "ಒಕ್ಕೂಟ ರಾಜ್ಯ" ಎಂಬ ಪರ್ಯಾಯ ವಿವರಣೆಯು,<ref>{{Cite book |last=Bradbury |first=Jonathan |url=https://books.google.com/books?id=c3QWEAAAQBAJ&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA19 |title=Constitutional Policy and Territorial Politics in the UK: Volume 1: Union and Devolution 1997–2012 |date=2021 |publisher=Policy Press |isbn=978-1-5292-0588-6 |pages=19–20 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204328/https://books.google.com/books?id=c3QWEAAAQBAJ&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA19#v=onepage&q=%2522union%20state%2522%20UK%20unitary&f=false |url-status=live}}</ref> 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Leith |first=Murray Stewart |url=https://books.google.com/books?id=PeBvAAAAQBAJ&q=Uk+%2522unitary+state%2522&pg=PA39 |title=Political Discourse and National Identity in Scotland |date=2012 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-8862-3 |page=39 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204223/https://books.google.com/books?id=PeBvAAAAQBAJ&q=Uk+%2522unitary+state%2522&pg=PA39#v=onepage&q=Uk%20%2522unitary%20state%2522&f=false |url-status=live}}</ref> ಒಂದು ಒಕ್ಕೂಟ ರಾಜ್ಯವು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಅದರ ಘಟಕ ಭಾಗಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಹ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು ಏಕೀಕೃತ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last1=Gagnon |first1=Alain-G. |url=https://books.google.com/books?id=g0ahE2fTxS0C&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA47 |title=Multinational Democracies |last2=Tully |first2=James |date=2001 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-80473-8 |page=47 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204329/https://books.google.com/books?id=g0ahE2fTxS0C&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA47#v=onepage&q=%2522union%20state%2522%20UK%20unitary&f=false |url-status=live |postscript=;}} {{Cite book |last=Bogdanor |first=Vernon |title=Constitutional Reform in the United Kingdom: Practice and Principles |date=1998 |publisher=Hart Publishing |isbn=978-1-901362-84-8 |editor-last=Beatson |editor-first=Jack |location=Oxford |page=18 |chapter=Devolution: the Constitutional Aspects |chapter-url=https://books.google.com/books?id=YEEgDsCYmbQC&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA18}}</ref>}} | leader_title1 = ರಾಜ | leader_name1 = [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III]] | leader_title2 = ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ | leader_name2 = [[ಆಂಡಿ ಬರ್ನ್ಹ್ಯಾಮ್]] | legislature = ಸಂಸತ್ತು | upper_house = ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ | lower_house = ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ | sovereignty_type = ಸ್ಥಾಪನೆ | established_event1 = ವೇಲ್ಸ್ ಕಾಯಿದೆಗಳು | established_date1 = 1535 ಮತ್ತು 1542 | established_event2 = ಕಿರೀಟಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ | established_date2 = 24 ಮಾರ್ಚ್ 1603 | established_event3 = ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದ | established_date3 = 22 ಜುಲೈ 1706 | established_event4 = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು | established_date4 = 1 ಮೇ 1707 | established_event5 = ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು | established_date5 = 1 ಜನವರಿ 1801 | established_event6 = ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ಸಂವಿಧಾನ ಕಾಯಿದೆ | established_date6 = 6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1922 | area_label = ಒಟ್ಟು{{efn|name=ONSArea|ONS ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪ್ರದೇಶ ಮಾಪನ, 'ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಸರಾಸರಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರದೇಶ'. ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.}} | area_km2 = 244376 | area_footnote = <ref name="ONS Standard Area Measurement">{{cite web |url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about |title=Standard Area Measurements for Administrative Areas (December 2023) in the UK |author=<!--Not stated--> |date=31 May 2024 |website=Open Geography Portal |publisher=Office for National Statistics |access-date=7 June 2024 |archive-date=7 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607052407/https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about |url-status=live}}</ref> | area_rank = 78ನೇ | area_sq_mi = auto | area_label2 = ಭೂಮಿ{{efn|name=ONSLandArea|ONS ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪ್ರದೇಶ ಮಾಪನ, "ಒಳನಾಡಿನ ನೀರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಸರಾಸರಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರದೇಶ". ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.}} | area_data2 = {{convert|{{UK subdivision area|GSS=K02000001}}|km2|sqmi|abbr=on}}<ref name="ONS mid-year pop est" /> | percent_water = | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} {{UK subdivision population|GSS=K02000001}}<ref name="ONS mid-year pop est">{{UK subdivision statistics citation}}</ref> | population_estimate_year = {{UK subdivision statistics year}} | population_estimate_rank = 20ನೇ | population_census = {{IncreaseNeutral}} 66,912,637{{Efn|name=UK-wide2021}}<ref name=Ethnicity2021/> | population_census_year = 2021 | population_census_rank = | population_density_km2 = {{UK subdivision density|GSS=K02000001}} | population_density_sq_mi = auto | population_density_rank = 48ನೇ | pop_den_footnote = <ref name="ONS mid-year pop est" /> | GDP_PPP = {{increase}} $4.721&nbsp;ಟ್ರಿಲಿಯನ್<ref name="IMFWEO.UK">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=18 April 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = 2026 | GDP_PPP_rank = 10ನೇ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $67,585<ref name="IMFWEO.UK" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 33ನೇ | GDP_nominal = {{increase}} $4.265&nbsp;ಟ್ರಿಲಿಯನ್<ref name="IMFWEO.UK" /> | GDP_nominal_year = 2026 | GDP_nominal_rank = 5ನೇ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $61,056<ref name="IMFWEO.UK" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 21ನೇ | Gini = 35.4 | Gini_year = 2021 | Gini_change = decrease | Gini_ref = <ref>{{Cite web |title=Income inequality |url=https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |access-date=12 February 2024 |website=OECD Data |publisher=[[OECD]] |archive-date=1 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701171540/https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |url-status=live}}</ref> | HDI = 0.946<!--number only--> | HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year.--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | HDI_rank = 13ನೇ | currency = ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್<!--The currency is simply called 'sterling' (see its article); originally, the penny (not the pound) was the primary unit. Internationally it is known as 'pound sterling' so the familiar unit is mentioned.-->{{Efn|ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಪೌಂಡ್" (ಅದರ ಮೂಲ ಘಟಕದ ಹೆಸರು) ಅಥವಾ "ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ದೇಶಗಳು, ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ನೋಟುಗಳು ಅಥವಾ ಕರೆನ್ಸಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕರೆನ್ಸಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ನೋಡಿ.}} ([[£]]) | currency_code = GBP | utc_offset = +0 | time_zone = GMT | utc_offset_DST = +1 | time_zone_DST = BST{{Efn|ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಸಹ ಗಮನಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸಮಯ ನೋಡಿ.}} | DST_note = | date_format = {{Abbr|dd|ದಿನ}}/{{Abbr|mm|ತಿಂಗಳು}}/{{Abbr|yyyy|ವರ್ಷ}} (AD){{efn|ಯುಕೆ ಸರ್ಕಾರವು ಯಂತ್ರ-ಓದಬಲ್ಲ ದಿನಾಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಯಗಳಿಗಾಗಿ [[ISO 8601]] ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, {{Abbr|yyyy|ವರ್ಷ}}-{{Abbr|mm|ತಿಂಗಳು}}-{{Abbr|dd|ದಿನ}}.<ref>{{cite web |title=Formatting dates and times in data |url=https://www.gov.uk/government/publications/open-standards-for-government/date-times-and-time-stamps-standard |date=9 August 2022 |website=[[gov.uk]] |publisher=HM Government |access-date=1 June 2024 |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509092813/https://www.gov.uk/government/publications/open-standards-for-government/date-times-and-time-stamps-standard |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಸಮಯ ಸಂಕೇತ ನೋಡಿ.}} | calling_code = +44{{Efn|ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ನೋಡಿ.}} | cctld = [[.uk]]{{Efn|[[.gb]] ಡೊಮೇನ್ ಸಹ UK ಗಾಗಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.}} }} '''ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್''', ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್''' ('''UK''') ಅಥವಾ '''ಬ್ರಿಟನ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ,<!--DO NOT CHANGE ORDER OF INTRO WITHOUT CONSENSUS-->{{Efn|ಬಳಕೆಯು ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ. ''[[ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್]]''<ref>{{Cite news |date=2021-04-23 |title=Guardian style guide: U |url=https://www.theguardian.com/guardian-style-guide-u |access-date=2025-12-29 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ಮತ್ತು ''ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್''<ref>{{Cite news |date=2025-07-25 |title=Places |url=https://www.telegraph.co.uk/style-book/places/ |access-date=2025-12-29 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235 |archive-date=17 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251117111222/https://www.telegraph.co.uk/style-book/places/ |url-status=live }}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ''ಬ್ರಿಟನ್'' ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಚೇರಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೇವೆಯ ಶೈಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ<ref>{{Cite web |title=Style guide - A to Z - Guidance - GOV.UK |url=https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z#great-britain |access-date=2026-01-02 |website=www.gov.uk |language=en |archive-date=22 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122222025/https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z#great-britain |url-status=live }}</ref> [[gov.uk]] ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ: "ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ಗಿಂತ UK ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ (UK ವ್ಯಾಪಾರ, UK ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ, ರಾಯಭಾರಿ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಆಯುಕ್ತ). ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದೂತಾವಾಸ, UK ದೂತಾವಾಸ ಅಲ್ಲ."}} ಇದು ವಾಯುವ್ಯ ಯುರೋಪ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದೇಶವಾಗಿದೆ, ಖಂಡದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]], [[ವೇಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,{{efn|ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್, ಗುರ್ನ್ಸಿ ಮತ್ತು [[ಜರ್ಸಿ]] ಗಳು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು UK ಯ ಭಾಗವಲ್ಲ.}} 2024 ರಲ್ಲಿ 69 ಮಿಲಿಯನ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. UK ಯು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದ್ವೀಪ, ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗ, ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು {{Convert|244376|km2|sqmi|order=flip}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.{{efn|name=ONSArea}} ಇದು ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ ಭೂ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ, ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆ, ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು UK ನ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವು [[ಲಂಡನ್]] ಆಗಿದೆ; [[ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್]], [[ಕಾರ್ಡಿಫ್]] ಮತ್ತು [[ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್]] ಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳಾಗಿವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು ನವಶಿಲಾಯುಗದಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. AD 43 ರಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ನರ ಬ್ರಿಟನ್ ವಶ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 383 ಮತ್ತು 410 ರ ನಡುವಿನ ರೋಮನ್ನರ ನಿರ್ಗಮನದ ನಂತರ ಸುಮಾರು 450 ರಿಂದ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ನೆಲೆಸುವಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 1066 ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ಮನ್ನರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜತ್ವದ ಪಾತ್ರವು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ. 1707 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಒಂದಾಯಿತು. 1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು 1801 ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದವು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು 1922 ರಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಗಿ UK ಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು 1927 ರ ರಾಯಲ್ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳ ಕಾಯಿದೆವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. UK ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ಮೊದಲ ದೇಶವಾಯಿತು ಮತ್ತು 19 ನೇ ಮತ್ತು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1815 ಮತ್ತು 1914 ರ ನಡುವಿನ ''ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ'' ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಅದರ ಕೃಷಿ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಅದರ ಪಾತ್ರ, ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಗಮನಾರ್ಹ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಲಂಡನ್ನ ಏರಿಕೆಯಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ. 1920 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದರ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ವಿಶ್ವದ ಭೂಭಾಗ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿಮೋಚನೆಯ ಅಲೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. UK ಒಂದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ{{Efn|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸಂಹಿತೀಕೃತ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯಿದೆಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪುಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾವೇಶಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಅಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Citation |title=What is the UK Constitution? |date=9 August 2018 |url=https://www.ucl.ac.uk/constitution-unit/what-uk-constitution/what-uk-constitution |publisher=The Constitution Unit of UCL |access-date=6 February 2020 |archive-date=7 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181107060057/http://www.ucl.ac.uk/constitution-unit/whatis/uk-constitution |url-status=live}}</ref>}} ಆಗಿದ್ದು, ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವು ವಿವಿಧ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಸುಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, UK ನಾಮಮಾತ್ರ GDP ಯಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರರು ಮತ್ತು ಆಮದುದಾರರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪರಮಾಣು ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಣಾ ಬಜೆಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, UK ಯುರೋಪ್ನ ಪ್ರಬಲ ಸೈನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಂಗ್ಲೋಸ್ಫಿಯರ್ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ನಲ್ಲಿ; ಅದರ ಮೃದು ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಭಾವವು ಅನೇಕ ಮಾಜಿ ವಸಾಹತುಗಳ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ರಫ್ತು, ಸಾಹಿತ್ಯ, ನಾಟಕ, ಸಿನೆಮಾ, ಸಂಗೀತ, ಮಾಧ್ಯಮ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿ, UK ಹಲವಾರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಭಾಷೆ == {{Anchor|Etymology}}<!--linked--> {{See also|Britain (place name)|Terminology of the British Isles}} 1707 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದವು.{{Efn|1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಎರಡರ ವಿಭಾಗ 1 ರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ: "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ... ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು".}}<ref name="Acts of Union 1707">{{Cite web |title=The Treaty (act) of the Union of Parliament 1706 |url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527074630/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-date=27 May 2019 |access-date=23 August 2011 |publisher=Scots History Online |postscript=;}} {{Cite book |last1=Barnett, Hilaire |url=https://books.google.com/books?id=LYc1tSYonrQC&pg=PA165 |title=Constitutional & Administrative Law |last2=Jago, Robert |publisher=Routledge |year=2011 |isbn=978-0-415-56301-7 |edition=8th |location=Abingdon |page=165 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140722/https://books.google.com/books?id=LYc1tSYonrQC&pg=PA165 |url-status=live}}</ref> "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್" ಎಂಬ ಪದವು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಮಾಜಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, 1707 ರಿಂದ 1800 ರವರೆಗೆ ಅದರ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ಕೇವಲ "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್" ಆಗಿತ್ತು.<ref>"1707 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಂತರ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು 'ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್' ಆಯಿತು", ''ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪೇಜೆಂಟ್, ಸಂಪುಟ 1'', ಸೆಂಗೇಜ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ (2012); "1707 ರಿಂದ 1801 ರವರೆಗೆ ''ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್'' ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು". ''ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ರೆಫರೆನ್ಸ್ ವರ್ಕ್: ಫಾರ್ ದಿ ಹೋಮ್, ಸ್ಕೂಲ್ ಅಂಡ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಸಂಪುಟ 3'', ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಮೆಲ್ವಿನ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ (1921); "1707 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗಿನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೇಲೆ, 'ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್' ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾಯಿತು, ಮತ್ತು 1801 ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗಿನ ಒಕ್ಕೂಟದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು". ''ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಸರಣಿ ಸೆಟ್, ಸಂಚಿಕೆ 10; ಸಂಚಿಕೆ 3265'' (1895); {{Cite web |last=Gascoigne, Bamber |author-link=Bamber Gascoigne |title=History of Great Britain (from 1707) |url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab07 |access-date=18 July 2011 |publisher=History World |archive-date=27 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527205230/http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab07 |url-status=live}}</ref> 1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು 1922 ರಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಇದು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಏಕೈಕ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿತು, 1927 ರಲ್ಲಿ ಹೆಸರನ್ನು "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್" ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Cottrell, P. |url=https://archive.org/details/irishcivilwar00cott_573 |title=The Irish Civil War 1922–23 |year=2008 |isbn=978-1-84603-270-7 |page=[https://archive.org/details/irishcivilwar00cott_573/page/n85 85] |publisher=Bloomsbury USA |url-access=limited}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಒಂದು ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ದೇಶಗಳು ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Citation |last1=S. Dunn |title=An Alphabetical Listing of Word, Name and Place in Northern Ireland and the Living Language of Conflict |year=2000 |place=[[Lewiston, New York]] |publisher=[[Edwin Mellen Press]] |quote=One specific problem – in both general and particular senses – is to know what to call Northern Ireland itself: in the general sense, it is not a country, or a province, or a state – although some refer to it contemptuously as a statelet: the least controversial word appears to be jurisdiction, but this might change. |last2=H. Dawson |postscript=;}} {{Cite web |date=15 December 2011 |title=Changes in the list of subdivision names and code elements |url=http://www.iso.org/iso/iso_3166-2_newsletter_ii-3_2011-12-13.pdf |access-date=28 May 2012 |website=ISO 3166-2 |publisher=International Organization for Standardization |archive-date=19 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919073956/http://www.iso.org/iso/iso_3166-2_newsletter_ii-3_2011-12-13.pdf |url-status=live}}</ref> UK ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು "ದೇಶದೊಳಗಿನ ದೇಶಗಳು" ಎಂಬ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಬಳಸಿದೆ.<ref name="page823">{{Cite web |date=10 January 2003 |title=Countries within a country |url=http://www.number10.gov.uk/Page823 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http://www.number10.gov.uk/Page823 |archive-date=9 September 2008 |access-date=8 March 2015 |publisher=Prime Minister's Office}}</ref> ಕೆಲವು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಸಾರಾಂಶಗಳು, ಹನ್ನೆರಡು NUTS 1 ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಂತಹವು, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು "ಪ್ರದೇಶಗಳು" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Statistical bulletin: Regional Labour Market Statistics |url=http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_346117.xml |archive-url=https://web.archive.org/web/20141224045523/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_346117.xml |archive-date=24 December 2014 |access-date=5 March 2014 |postscript=;}} {{Cite web |title=13.4% Fall In Earnings Value During Recession |url=http://www.gmb.org.uk/newsroom/fall-in-earnings-value-during-recession |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103194604/http://www.gmb.org.uk/newsroom/fall-in-earnings-value-during-recession |archive-date=3 January 2014 |access-date=5 March 2014}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು "ಪ್ರಾಂತ್ಯ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last1=Dunn, Seamus |title=An Alphabetical Listing of Word, Name and Place in Northern Ireland and the Living Language of Conflict |last2=Dawson, Helen |publisher=[[Edwin Mellen Press]] |year=2000 |isbn=978-0-7734-7711-7 |location=[[Lewiston, New York]] |postscript=;}} {{Cite book |last=Murphy, Dervla |title=A Place Apart |publisher=Penguin |year=1979 |isbn=978-0-14-005030-1 |location=London}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಬಳಸಲಾಗುವ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಹೆಸರು "ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿರಬಹುದು, ಆಯ್ಕೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬರ ರಾಜಕೀಯ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ".<ref>{{Cite book |last1=Whyte |first1=John |title=Interpreting Northern Ireland |last2=FitzGerald |first2=Garret |publisher=Clarendon Press |year=1991 |isbn=978-0-19-827380-6 |location=Oxford |author-link=John Henry Whyte |author-link2=Garret FitzGerald}}</ref> "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್" ಎಂಬ ಪದವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=19 December 2008 |title=Guardian Unlimited Style Guide |publisher=Guardian News and Media Limited |location=London |url=https://www.theguardian.com/styleguide/page/0,,184840,00.html |access-date=23 August 2011 |postscript=;}} {{Cite news |date=19 August 2002 |title=BBC style guide (Great Britain) |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/radio_newsroom/1099593.stm#g |access-date=23 August 2011 |archive-date=15 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215074832/http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/radio_newsroom/1099593.stm#g |url-status=live |postscript=;}} {{Cite web |title=Key facts about the United Kingdom |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |archive-date=15 October 2012 |access-date=8 March 2015 |website=Government, citizens and rights |publisher=HM Government}}</ref> ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಡಿಲವಾದ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[[ನ್ಯೂ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ]]: "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್: ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಘಟಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ."</ref> ''ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ತಪ್ಪಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ UK ಹೊರಗಿನ ಜನರು ಮಾಡುವ ತಪ್ಪು.<ref>"ಜನರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ಅವರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು - ಆದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಲ್ಲ." — {{Citation |last=George Mikes |title=How To Be An Alien |year=1946 |publisher=Penguin}} {{ISBN|978-0-582-41686-4|postscript=;}} {{Cite web |title=England OR United Kingdom (UK)? {{!}} Vocabulary {{!}} EnglishClub |url=https://www.englishclub.com/vocabulary/cw-uk-england.htm |access-date=16 October 2022 |website=englishclub.com |archive-date=16 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016192638/https://www.englishclub.com/vocabulary/cw-uk-england.htm |url-status=live}}</ref> "ಬ್ರಿಟನ್" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web |title=Britain Meaning in the Cambridge English Dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/britain |website=dictionary.cambridge.org |access-date=19 June 2018 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620024348/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/britain |url-status=live |postscript=;}} {{Cite web |title=Definition of Britain in English by Oxford Dictionaries |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/britain |archive-url=https://web.archive.org/web/20160926204707/https://en.oxforddictionaries.com/definition/britain |archive-date=26 September 2016 |website=Oxford Dictionaries – English}}</ref><ref name="Britain-Col">{{Cite web |title=Britain definition and meaning |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britain |website=collinsdictionary.com |publisher=Collins English Dictionary |access-date=19 June 2018 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620024837/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britain |url-status=live}}</ref> ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೂ ಸಹ.<ref>{{Cite web |title=Britain – Definition for English-Language Learners |url=http://learnersdictionary.com/definition/Britain |website=learnersdictionary.com |publisher=Merriam-Webster's Learner's Dictionary |access-date=19 June 2018 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620024648/http://learnersdictionary.com/definition/Britain |url-status=live}}</ref><ref name="Britain-Col" /> ಬಳಕೆಯು ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ: UK ಸರ್ಕಾರದ ಶೈಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯು "ಬ್ರಿಟನ್" ಅಥವಾ "ಬ್ರಿಟಿಷ್" (ದೂತಾವಾಸಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವಾಗ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ{{Efn|"UK" ದೂತಾವಾಸಗಳು 1961 ರಲ್ಲಿ "ಬ್ರಿಟಿಷ್" ದೂತಾವಾಸಗಳಾದವು.<ref>{{Cite news |date=21 October 1961 |title='Cold U.K.' Becomes British |work=[[The Times]] |page=8}}</ref>}}) "UK" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web |date=21 November 2024 |orig-date=23 February 2016 |title=Style guide: A to Z |url=https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122222025/https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z |archive-date=22 November 2024 |publisher=UK Government}}</ref> ಆದರೆ ಇತರ ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಎರಡೂ ಪದಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆಡೆ "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ"ವನ್ನು "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸರ್ಕಾರ"ದಂತೆಯೇ ಕನಿಷ್ಠ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref name="PCGN-uk-guide">{{Cite web |last=Permanent Committee on Geographical Names |title=Toponymic guidelines for the United Kingdom |url=https://www.gov.uk/government/publications/toponymic-guidelines |website=gov.uk |date=17 May 2023 |publisher=UK Government |access-date=17 June 2018 |archive-date=17 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617165832/https://www.gov.uk/government/publications/toponymic-guidelines |url-status=live}}</ref> UK ಭೌಗೋಳಿಕ ಹೆಸರುಗಳ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯು ತನ್ನ ಸ್ಥಳನಾಮ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಭೌಗೋಳಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪದಗಳಾಗಿ "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್", "UK" ಮತ್ತು "U.K." ಅನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು "ಬ್ರಿಟನ್" ಅನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ "ಇದು ಯಾವಾಗಲೂ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುವ 'ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್' ಎಂಬ ಏಕೈಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಾಮಮಾತ್ರ ಪದವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="PCGN-uk-guide" /> [[BBC]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ಗೆ ಮಾತ್ರ "ಬ್ರಿಟನ್" ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಶೈಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯು "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್" ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |title=BBC News style guide – Names |url=https://www.bbc.co.uk/academy/en/articles/art20130702112133537 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191110082858/https://www.bbc.co.uk/academy/en/articles/art20130702112133537 |archive-date=10 November 2019 |access-date=9 November 2019 |website=BBC Academy |publisher=BBC |postscript=;}} {{Cite web |title=Alphabetical checklist |url=https://www.bbc.co.uk/academy/journalism/news-style-guide/article/art20130702112133551 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180326162901/http://www.bbc.co.uk/academy/journalism/news-style-guide/article/art20130702112133551 |archive-date=26 March 2018 |access-date=17 June 2018 |website=BBC News |publisher=BBC}}</ref> "ಬ್ರಿಟಿಷ್" ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು UK ಪೌರತ್ವ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last1=Bradley, Anthony Wilfred |url=https://books.google.com/books?id=HT_GS2zgN5QC&pg=PA36 |title=Constitutional and administrative law |last2=Ewing, Keith D. |publisher=Pearson Longman |year=2007 |isbn=978-1-4058-1207-8 |edition=14th |volume=1 |location=Harlow |page=36 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140723/https://books.google.com/books?id=HT_GS2zgN5QC&pg=PA36 |url-status=live}}</ref>{{Efn|ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ''ಬ್ರಿಟಿಷ್'' ಎಂಬ ಪದವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಒಳಗಿನ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. UK ಸರ್ಕಾರವು 1961 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಈ ಪದವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ಅದರ ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಮೊದಲು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ನ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿಯನ್ನು ಕೋರಿತು.<ref>{{Cite book |last1=Curran |first1=James |title=The Unknown Nation: Australia after Empire |last2=Ward |first2=Stuart |date=2010 |publisher=Melbourne University Publishing |isbn=978-0-522-85645-3 |location=Carlton, Vic |pages=26–7}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ward |first=Stuart |title=Untied kingdom: A Global History of the End of Britain |date=2023 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-14599-3 |at=Chapter 1}}</ref>}} ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಜನರು ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಸ್ಕಾಟಿಶ್, ವೆಲ್ಶ್, ಉತ್ತರ ಐರಿಶ್ ಅಥವಾ ಐರಿಶ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು;<ref>{{Cite web |year=2010 |title=Which of these best describes the way you think of yourself? |url=http://www.ark.ac.uk/nilt/2010/Community_Relations/NINATID.html |access-date=1 July 2010 |website=Northern Ireland Life and Times Survey 2010 |publisher=ARK&nbsp;– Access Research Knowledge |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923175111/http://www.ark.ac.uk/nilt/2010/Community_Relations/NINATID.html |url-status=live}}</ref> ಅಥವಾ ವಿಭಿನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Ethnicity and National Identity in England and Wales |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/ethnicity/articles/ethnicityandnationalidentityinenglandandwales/2012-12-11 |access-date=25 June 2020 |website=Office for National Statistics |archive-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121012603/https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/ethnicity/articles/ethnicityandnationalidentityinenglandandwales/2012-12-11 |url-status=live |postscript=;}} {{Cite book |last=Schrijver, Frans |url=https://books.google.com/books?id=u8gZklxHTMUC&pg=PA275 |title=Regionalism after regionalisation: Spain, France and the United Kingdom |publisher=Amsterdam University Press |year=2006 |isbn=978-90-5629-428-1 |pages=275–277 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140905/https://books.google.com/books?id=u8gZklxHTMUC&pg=PA275#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ === [[File:Stonehenge2007 07 30.jpg|thumb|ವಿಲ್ಟ್ಶೈರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟೋನ್ಹೆಂಜ್ ಕಲ್ಲುಗಳ ಉಂಗುರವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸುಮಾರು {{Cvt|13|ft|0|order=flip}} ಎತ್ತರ, {{Cvt|7|ft|0|order=flip}} ಅಗಲ ಮತ್ತು 25 ಟನ್, 2400–2200 BC ಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಕ್ರೋ-ಮ್ಯಾಗ್ನನ್ಗಳು ಈಗ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಅಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/south_west/7069001.stm "ಪ್ರಾಚೀನ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರವು 'ಇನ್ನೂ ಹಳೆಯದು'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210213081240/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/south_west/7069001.stm |date=13 February 2021}}". [[BBC News]]. 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007. 27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸುಮಾರು 11,500 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ಕೊನೆಯ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಿಕೆಯಿಂದ ದ್ವೀಪವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=9 February 2018 |title=A 12,000-year story - revealing the history of settlers in Britain from the end of the Ice Age to the present day {{!}} University of Oxford |url=https://www.ox.ac.uk/news/2018-02-09-12000-year-story-revealing-history-settlers-britain-end-ice-age-present-day |access-date=6 July 2025 |website=ox.ac.uk |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಅವಧಿಯ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇನ್ಸುಲರ್ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಬ್ರಿಟೋನಿಕ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಗೇಲಿಕ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Koch, John T. |url=https://archive.org/details/celticculturehis00koch_128 |title=Celtic culture: A historical encyclopedia |publisher=ABC-CLIO |year=2006 |isbn=978-1-85109-440-0 |location=Santa Barbara, CA |page=[https://archive.org/details/celticculturehis00koch_128/page/n1016 973] |url-access=limited}}</ref> AD 43 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ರೋಮನ್ ವಿಜಯ, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬ್ರಿಟನ್ನ 400-ವರ್ಷಗಳ ರೋಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಂತರ, ಜರ್ಮಾನಿಕ್ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ನೆಲೆಸುವವರ ಆಕ್ರಮಣವು ನಡೆಯಿತು, ಇದು ಬ್ರಿಟೋನಿಕ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೇಲ್ಸ್, ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ನೆಲೆಯ ಅಂತಿಮ ಹಂತಗಳವರೆಗೆ, ಹೆನ್ ಒಗ್ಲೆಡ್ (ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು) ಗೆ ತಗ್ಗಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |title=The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales |publisher=University of Wales Press |year=2008 |isbn=978-0-7083-1953-6 |editor-last=Davies |editor-first=John |editor-link=John Davies (historian) |location=Cardiff |page=915 |editor-last2=Jenkins |editor-first2=Nigel |editor-link2=Nigel Jenkins |editor-last3=Baines |editor-first3=Menna |editor-last4=Lynch |editor-first4=Peredur I. |editor-link4=Peredur Lynch}}</ref> ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ಗಳು ನೆಲೆಸಿದ ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು 10 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಏಕೀಕೃತವಾಯಿತು.<ref>{{Cite magazine |title=Short Athelstan biography |url=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/athelstan.shtml |magazine=BBC History |access-date=9 April 2013 |archive-date=13 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070213191353/http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/athelstan.shtml |url-status=live}}</ref> ವಾಯುವ್ಯ ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ ಗೇಲಿಕ್ ಭಾಷಿಕರು (ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ 5 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದಿರುವುದಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ)<ref>{{Cite book |last=Mackie, J.D. |url=https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0/page/18 |title=A History of Scotland |publisher=Penguin |year=1991 |isbn=978-0-14-013649-4 |location=London |pages=[https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0/page/18 18–19] |author-link=J.D. Mackie |postscript=;}} {{Cite book |last=Campbell |first=Ewan |title=Saints and Sea-kings: The First Kingdom of the Scots |publisher=Canongate |year=1999 |isbn=978-0-86241-874-8 |location=Edinburgh |pages=8–15}}</ref> 9 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪಿಕ್ಟ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾದರು.<ref>{{Cite book |last=Haigh |first=Christopher |url=https://archive.org/details/cambridgehistori0000unse_a9n8/page/30 |title=The Cambridge Historical Encyclopedia of Great Britain and Ireland |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |isbn=978-0-521-39552-6 |page=[https://archive.org/details/cambridgehistori0000unse_a9n8/page/30 30]}}</ref> [[File:Roman Baths in Bath Spa, England - July 2006.jpg|alt=Photograph of the Baths showing a rectangular area of greenish water surrounded by yellow stone buildings with pillars. In the background is the tower of the abbey.|thumb|ಬಾತ್, ಸೊಮರ್ಸೆಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ ರೋಮನ್ ಬಾತ್ಗಳು ರೋಮನ್ ಬ್ರಿಟನ್ ನಿಂದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''ಥರ್ಮೇ'' ಆಗಿದೆ.]] 1066 ರಲ್ಲಿ, ನಾರ್ಮನ್ನರು ಉತ್ತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅವರು ವೇಲ್ಸ್ನ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೂ ಉತ್ತರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಂತ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ನಾರ್ಮನ್-ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ತಂದರು.<ref>{{Cite book |last=Ganshof, F.L. |url=https://archive.org/details/feudalism0000gans_j4b5 |title=Feudalism |publisher=University of Toronto |year=1996 |isbn=978-0-8020-7158-3 |page=165 |url-access=registration}}</ref> ಆಂಗ್ಲೋ-ನಾರ್ಮನ್ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು, ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕೃತವಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Chibnall, Marjorie |url=https://books.google.com/books?id=qJl5Jm-IndUC&pg=PA115 |title=The Debate on the Norman Conquest |publisher=Manchester University Press |year=1999 |isbn=978-0-7190-4913-2 |pages=115–122 |author-link=Marjorie Chibnall |access-date=20 March 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164802/https://books.google.com/books?id=qJl5Jm-IndUC&pg=PA115 |url-status=live}}</ref> ನಂತರದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಾಜರು ವೇಲ್ಸ್ನ ವಿಜಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು. 1320 ರ ಅರ್ಬ್ರೋತ್ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಅದರ ನಂತರದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ ಬಹುತೇಕ ನಿರಂತರ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=3 June 2023 |title=The Declaration of Arbroath |url=https://www.nms.ac.uk/past-exhibitions/the-declaration-of-arbroath |access-date=6 July 2025 |website=NMS |language=en}}</ref> 1215 ರಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಗ್ನಾ ಕಾರ್ಟಾ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾನೂನಿಗಿಂತ ಮೇಲಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರು ತಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಮೊದಲ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Magna Carta |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/magnacarta/ |access-date=27 May 2024 |publisher=parliament.uk}} {{Cite web |title=The contents of Magna Carta |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/magnacarta/magnacartaclauses/ |access-date=27 May 2024 |publisher=parliament.uk |archive-date=28 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220828101448/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/magnacarta/magnacartaclauses/ |url-status=live}} {{Cite web |title=Magna Carta Key Facts |url=https://www.britannica.com/summary/Magna-Carta-Key-Facts |access-date=27 May 2024 |publisher=Britannica |archive-date=27 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527191804/https://www.britannica.com/summary/Magna-Carta-Key-Facts |url-status=live}}</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಾಜರು, ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಿರೀಟದ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೂಲಕ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಲ್ಲಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ರಾಜರು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>Keen, Maurice. [https://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/hundred_years_war_01.shtml "ದಿ ಹಂಡ್ರೆಡ್ ಇಯರ್ಸ್ ವಾರ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214092949/http://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/hundred_years_war_01.shtml |date=14 December 2013 }}. BBC History.</ref> ಆರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಬ್ರಿಟನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ರಾಜ್ಯ ಚರ್ಚುಗಳ ಪರಿಚಯದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/479892/Protestantism/41558/The-Reformation-in-England-and-Scotland ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150515015218/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/479892/Protestantism/41558/The-Reformation-in-England-and-Scotland |date=15 May 2015 }} ಮತ್ತು [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/293754/Ireland/22978/The-Reformation-period ಐರ್ಲೆಂಡ್: ಸುಧಾರಣೆಯ ಅವಧಿ & ಎಲಿಜಬೆತ್ I ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150521133445/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/293754/Ireland/22978/The-Reformation-period |date=21 May 2015 }}, ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್ಲೈನ್.</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸುಧಾರಣೆಯು 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್. ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಆದರೆ ಆಳವಾಗಿ, ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=English Reformation c1527-1590 |url=https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/the-english-reformation-c1527-1590/ |access-date=20 January 2023 |website=The National Archives |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202002512/https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/the-english-reformation-c1527-1590/ |url-status=live}}</ref> ವೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು,<ref>{{Cite magazine |date=5 November 2009 |title=British History in Depth&nbsp;– Wales under the Tudors |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/tudors/wales_tudors_01.shtml |magazine=BBC History |access-date=21 September 2010 |archive-date=7 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207145836/http://www.bbc.co.uk/history/british/tudors/wales_tudors_01.shtml |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಿರೀಟದೊಂದಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Nicholls |first=Mark |url=https://archive.org/details/historyofmodernb0000nich |title=A history of the modern British Isles, 1529–1603: The two kingdoms |publisher=Blackwell |year=1999 |isbn=978-0-631-19334-0 |location=Oxford |pages=171–172 |url-access=registration}}</ref> 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ತೋಟಗಾರಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಗೇಲಿಕ್ ಕುಲೀನರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಿರೀಟವು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ನೆಲೆಸುವವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Canny |first=Nicholas P. |url=https://archive.org/details/makingirelandbri00cann |title=Making Ireland British, 1580–1650 |publisher=Oxford University Press |year=2003 |isbn=978-0-19-925905-2 |pages=189–200 |url-access=registration}}</ref> [[File:Adam de Colone (c.1572-1651) - James VI and I (1566–1625), King of Scotland (1567–1625), King of England and Ireland (1603–1625) - PG 2172 - National Galleries of Scotland.jpg|thumb|right|ಜೇಮ್ಸ್ VI, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜ, 1603 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸಿಂಹಾಸನಗಳನ್ನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು.]] ಕಿರೀಟಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವು 1603 ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜೇಮ್ಸ್ VI ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಿಂಹಾಸನಗಳನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದಾಗ, ನಂತರ ಅವರ ಆಸ್ಥಾನವನ್ನು ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ನಿಂದ ಲಂಡನ್ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. ಏಕೀಕೃತ ರಾಜನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದರೂ, ಮೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜಕೀಯ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು, ಅವುಗಳ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಸತ್ತುಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದವು.<ref>Ross, D. (2002). ''ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸದ ಕಾಲಗಣನೆ''. ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ: ಗೆಡ್ಡೆಸ್ & ಗ್ರಾಸೆಟ್. ಪು. 56. {{ISBN|978-1-85534-380-1}}; Hearn, J. (2002). ''ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಕೋರುವುದು: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಉದಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ''. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ಪು. 104. {{ISBN|978-1-902930-16-9}}.</ref> 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮೂರೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಸಂಪರ್ಕಿತ ಯುದ್ಧಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವು, ಇದು ರಾಜತ್ವದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಉರುಳಿಸುವಿಕೆಗೆ, ರಾಜ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ I ರ ವಧೆಗೆ, ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕ ಏಕೀಕೃತ ಗಣರಾಜ್ಯವಾದ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{Cite encyclopedia |title=English Civil Wars |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/187936/English-Civil-Wars |access-date=28 April 2013 |archive-date=2 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502204708/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/187936/English-Civil-Wars |url-status=live}}; {{Cite web |date=14 March 2010 |title=Scotland and the Commonwealth: 1651–1660 |url=http://www.archontology.org/nations/uk/scotland/01_laws.php |access-date=9 March 2015 |publisher=Archontology.org |archive-date=16 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716194016/http://www.archontology.org/nations/uk/scotland/01_laws.php |url-status=live}}</ref> ರಾಜತ್ವವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಂತರಿಕಾಲದ ಜೊತೆಗೆ 1688 ರ ಗ್ಲೋರಿಯಸ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ನಂತರದ 1689 ರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಸೂದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ 1689 ರ ಹಕ್ಕಿನ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆ ಯುರೋಪಿನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ರಾಜ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಘೋಷಿತ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂವಿಧಾನವು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last=Lodge |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=EBSpvBxGyqcC |title=The History of England&nbsp;– From the Restoration to the Death of William III (1660–1702) |publisher=Read Books |year=2007 |isbn=978-1-4067-0897-4 |page=8 |orig-date=1910 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140723/https://books.google.com/books?id=EBSpvBxGyqcC |url-status=live}}</ref> 1660 ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ, ವಿಜ್ಞಾನವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ನೌಕಾ ಶಕ್ತಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯು ವಿದೇಶಿ ವಸಾಹತುಗಳ ಸ್ವಾಧೀನ ಮತ್ತು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬಿಯನ್ ನಲ್ಲಿ.<ref>{{Cite web |title=Tudor Period and the Birth of a Regular Navy |url=http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103013901/http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |archive-date=3 November 2011 |access-date=8 March 2015 |website=Royal Navy History |url-status=usurped |publisher=Institute of Naval History}}; {{Cite book |last=Canny |first=Nicholas |url=https://books.google.com/books?id=eQHSivGzEEMC |title=The Origins of Empire, The Oxford History of the British Empire Volume I |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924676-2 |ref=refOHBEv1 |access-date=29 September 2020 |archive-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111135256/https://books.google.com/books?id=eQHSivGzEEMC |url-status=live}}</ref> 1606, 1667 ಮತ್ತು 1689 ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಒಳಗೆ ಎರಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾದರೂ, 1705 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪ್ರಯತ್ನವು 1706 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಎರಡೂ ಸಂಸತ್ತುಗಳು ಒಪ್ಪಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನುಮೋದಿಸಿದವು. {{Clear left}} === ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಒಕ್ಕೂಟ === [[File:Articles of Union between England and Scotland 28 Jan 1707.png|thumb|right|170px|ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು 1 ಮೇ 1707 ರಂದು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿತು]] 1 ಮೇ 1707 ರಂದು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಡುವಿನ 1707 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Articles of Union with Scotland 1707 |url=http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm |access-date=19 October 2008 |publisher=UK Parliament |archive-date=8 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120608152446/http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm |url-status=live}}; {{Cite web |title=Acts of Union 1707 |url=http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny |access-date=6 January 2011 |publisher=UK Parliament |archive-date=27 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227033859/http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/ |url-status=live}}; {{Cite web |title=Treaty (act) of Union 1706 |url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527074630/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-date=27 May 2019 |access-date=3 February 2011 |publisher=Scottish History online}}</ref> 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್ ವಾಲ್ಪೋಲ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು, ಅವರನ್ನು 1721 ರಿಂದ 1742 ರವರೆಗಿನ ''ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೊ'' ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಾಕೋಬೈಟ್ ದಂಗೆಗಳ ಸರಣಿಯು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಹಾನೋವರ್ ಮನೆಯನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಮನೆಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. 1746 ರಲ್ಲಿ, ಕುಲೋಡೆನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಜಾಕೋಬೈಟ್ಗಳು ಸೋತರು, ನಂತರ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಹೈಲ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಕುಲ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸಾಮಂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಮೇರಿಕನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆದವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯು ಏಷ್ಯಾ ಕಡೆಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರತದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿತು.<ref>ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, [https://books.google.com/books?id=BQDgr_XvsHoC&pg=PA73 ''ದಿ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್ ಅಬ್ರಾಡ್''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240328140724/https://books.google.com/books?id=BQDgr_XvsHoC&pg=PA73 |date=28 March 2024 }}, ಪು. 73.</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 1662 ಮತ್ತು 1807 ರ ನಡುವೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಥವಾ ಬ್ರಿಟಿಷ್-ವಸಾಹತು ಗುಲಾಮ ಹಡಗುಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಸುಮಾರು 3.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಸಾಗಿಸಿದವು.<ref>{{Cite book |last=Morgan |first=Kenneth |url=https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA12 |title=Slavery and the British Empire: From Africa to America |publisher=Oxford University Press, USA |year=2007 |isbn=978-0-19-156627-1 |page=12 |access-date=5 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141229/https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA12#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> ಗುಲಾಮರನ್ನು ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೆರಿಬಿಯನ್ ನಲ್ಲಿ ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ.<ref>{{Cite book |last=Morgan |first=Kenneth |url=https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA15 |title=Slavery and the British Empire: From Africa to America |publisher=Oxford University Press, US |year=2007 |isbn=978-0-19-156627-1 |page=15 |access-date=5 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141229/https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA15#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿರ್ಮೂಲನವಾದಿ ಚಳವಳಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ, ಸಂಸತ್ತು 1807 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು, 1833 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ಆಫ್ರಿಕಾದ ದಿಗ್ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಸರಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು.<ref>[https://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ವಿರುದ್ಧ ನೌಕಾಯಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081103004954/https://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml |date=3 November 2008 }}. BBC Devon. 2007.; {{Cite book |last=Lovejoy |first=Paul E. |url=https://archive.org/details/transformationsi0000love/page/290 |title=Transformations in Slavery: A History of Slavery in Africa |publisher=Cambridge University Press |year=2000 |isbn=978-0-521-78012-4 |edition=2nd |location=New York |page=[https://archive.org/details/transformationsi0000love/page/290 290]}}</ref> === ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ === [[File:Victoria in her Coronation robes.jpg|upright|thumb|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿಯಾಗಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು.]] 1800 ರಲ್ಲಿ, ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಂಸತ್ತುಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದವು, ಎರಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ 1 ಜನವರಿ 1801 ರಂದು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದವು.<ref>{{Cite web |title=The Act of Union |url=http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415061235/http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |archive-date=15 April 2012 |access-date=15 May 2006 |publisher=Act of Union Virtual Library}}</ref> ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧಗಳ (1792–1815) ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಸೋಲಿನ ನಂತರ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಪ್ರಮುಖ ನೌಕಾ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು (ಸುಮಾರು 1830 ರಿಂದ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಲಂಡನ್ ಜೊತೆಗೆ).<ref>Tellier, L.-N. (2009). ''ಅರ್ಬನ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ: ಆನ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್''. ಕ್ಯೂಬೆಕ್: PUQ. ಪು. 463. {{ISBN|978-2-7605-1588-8}}.</ref> ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸವಾಲಿಲ್ಲದ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ನಂತರ ''ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ'' ("ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶಾಂತಿ") ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಶಾಂತಿಯ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ (1815–1914), ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಜಾಗತಿಕ ಆಧಿಪತ್ಯವಾಯಿತು<ref>{{Cite book |last=Mathias |first=P. |title=The First Industrial Nation: the Economic History of Britain, 1700–1914 |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-26672-7 |location=London}}; {{Cite book |last=Ferguson |first=Niall |url=https://archive.org/details/empire00nial |title=Empire: The rise and demise of the British world order and the lessons for global power |publisher=Basic Books |year=2004 |isbn=978-0-465-02328-8 |location=New York |url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |title=20th-century international relations |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/topic/20th-century-international-relations-2085155 |access-date=6 May 2023 |last=McDougall |first=Walter A. |date=4 May 2023 |author-link=Walter A. McDougall |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712124130/https://www.britannica.com/topic/20th-century-international-relations-2085155 |archive-date=12 July 2019 |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಪೊಲೀಸ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>Sondhaus, L. (2004). ''ಆಧುನಿಕ ವಿಶ್ವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನೌಕಾಪಡೆಗಳು''. ಲಂಡನ್: ರಿಯಾಕ್ಷನ್ ಬುಕ್ಸ್. ಪು. 9. {{ISBN|978-1-86189-202-7}}.</ref><ref>{{Cite book |last=Porter |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=oo3F2X8IDeEC |title=The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924678-6 |page=332 |ref=refOHBEv3}}</ref> 1853 ರಿಂದ 1856 ರವರೆಗೆ ಬ್ರಿಟನ್ ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು, ಇದು ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಜಾರ್ ರಷ್ಯಾದ ಜೊತೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite journal |last=Benn |first=David Wedgwood |title=The Crimean War and its lessons for today |journal=International Affairs |volume=88 |issue=2 |date=March 2012 |pages=387–391 |jstor=41428613 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1111/j.1468-2346.2012.01078.x}}</ref> 1857 ರ ಭಾರತೀಯ ದಂಗೆಯ ನಂತರ ಲಾರ್ಡ್ ಪಾಮರ್ಸ್ಟನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ನೇರ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ತನ್ನದೇ ಆದ ವಸಾಹತುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಿದ ಔಪಚಾರಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಜೊತೆಗೆ, ಬ್ರಿಟನ್ ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾದಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |last=Porter |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=oo3F2X8IDeEC |title=The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924678-6 |page=8 |ref=refOHBEv3}}; {{Cite book |last=Marshall |first=P.J. |url=https://books.google.com/books?id=S2EXN8JTwAEC |title=The Cambridge Illustrated History of the British Empire |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=978-0-521-00254-7 |pages=156–157 |ref=refMarshall |access-date=29 September 2020 |archive-date=16 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116094154/https://books.google.com/books?id=S2EXN8JTwAEC |url-status=live}}</ref> ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಯುಗದ (1837–1901) ಉದ್ದಕ್ಕೂ ರಾಜಕೀಯ ಮನೋಭಾವಗಳು ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ''ಲೈಸೆಜ್-ಫೇರ್'' ನೀತಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು. 1832 ರಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಸಂಸತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು, ವಿಲಿಯಂ ಗ್ಲಾಡ್ಸ್ಟೋನ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ 1884 ರ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯಿದೆಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಹುಪಾಲು ಪುರುಷರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಾಟಕೀಯ ದರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಇದರೊಂದಿಗೆ ವೇಗದ ನಗರೀಕರಣ ಸಂಭವಿಸಿತು, ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite book |last=Tompson |first=Richard S. |url=https://books.google.com/books?id=H5kcJqmXk2oC&pg=PA63 |title=Great Britain: a reference guide from the Renaissance to the present |publisher=Facts on File |year=2003 |isbn=978-0-8160-4474-0 |location=New York |page=63}}</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ವೇಳೆಗೆ, ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಬೆಂಜಮಿನ್ ಡಿಸ್ರೇಲಿ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಡ್ ಸಾಲಿಸ್ಬರಿ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿದವು, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟಗಳಿಂದ "ಅದ್ಭುತ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ" ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದವು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿದವು, ಇದು ಗ್ರೇಟ್ ಗೇಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Fromkin |first=David |date=1980 |title=The Great Game in Asia |url=https://www.jstor.org/stable/20040512 |journal=Foreign Affairs |volume=58 |issue=4 |pages=936–951 |doi=10.2307/20040512 |jstor=20040512 |issn=0015-7120 |access-date=4 June 2023 |archive-date=12 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412053528/https://www.jstor.org/stable/20040512 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆನಡಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಗಳಿಗೆ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Hosch, William L. |title=World War I: People, Politics, and Power |publisher=Britannica Educational Publishing |year=2009 |isbn=978-1-61530-048-8 |series=America at War |location=New York |page=21}}</ref> 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟನ್ನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಜರ್ಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಿಂದ ಸವಾಲನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |last=Zarembka |first=Paul |url=https://books.google.com/books?id=NSrwpggmHigC&pg=PP1 |title=Contradictions: Finance, Greed, and Labor Unequally Paid |date=2013 |publisher=Emerald Group Publishing |isbn=978-1-78190-670-5 |access-date=21 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141231/https://books.google.com/books?id=NSrwpggmHigC&pg=PP1#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> ಎಡ್ವರ್ಡಿಯನ್ ಯುಗ (1901–1910) ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತವು ಪ್ರಮುಖ ದೇಶೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಾದವು, ಆದರೆ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ 1900 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗುಂಪುಗಳ ಮೈತ್ರಿಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಮತ್ತು ಮತಾಧಿಕಾರ ಮಹಿಳೆಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು.<ref>ಸೋಫಿಯಾ ಎ. ವಾನ್ ವಿಂಗರ್ಡೆನ್, ''ದಿ ವಿಮೆನ್ಸ್ ಸಫ್ರೇಜ್ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಬ್ರಿಟನ್, 1866–1928'' (1999) ಅಧ್ಯಾಯ 1.</ref> === ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿಭಜನೆ === [[File:Wreaths Are Laid at the Cenotaph, London During Remembrance Sunday Service MOD 45152052.jpg|thumb|ಲಂಡನ್ನ ವೈಟ್ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿನ ಸೆನೋಟಾಫ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಭಾನುವಾರ ಸೇವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.]] [[File:Spitfire and Hurricane in the Battle of Britain Memorial Flight.jpg|thumb|ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸಿದ ಸ್ಪಿಟ್ಫೈರ್ ಮತ್ತು ಹರಿಕೇನ್]] ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ (1914–1918) ಕೇಂದ್ರ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಫ್ರೆಂಚ್, ರಷ್ಯನ್ ಮತ್ತು (1917 ರ ನಂತರ) ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಹವರ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ,<ref>Turner, John (1988). ''ಬ್ರಿಟನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಫಸ್ಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್''. ಲಂಡನ್: ಅನ್ವಿನ್ ಹೈಮನ್. pp. 22–35. {{ISBN|978-0-04-445109-9}}.</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.<ref name="Westwell&Cove" /> ಅಗೆದಾಟದ ಯುದ್ಧದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾವುನೋವುಗಳು ಪೀಳಿಗೆಯ ಪುರುಷರ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಬ್ರಿಟನ್ 2.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬೃಹತ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಲದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="Westwell&Cove">Westwell, I.; Cove, D. (eds) (2002). ''History of World War I, Volume 3''. ಲಂಡನ್: ಮಾರ್ಷಲ್ ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಶ್. pp. 698, 705. {{ISBN|978-0-7614-7231-5}}.</ref> ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು 1918 ರ ಜನರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ವಯಸ್ಕ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಕ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಿತು.<ref name="Westwell&Cove" /> ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಮಂಡಳಿಯ ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಮಾಜಿ ಜರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟೋಮನ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಮೇಲೆ ಆದೇಶವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಡೇವಿಡ್ ಲಾಯ್ಡ್ ಜಾರ್ಜ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ತಲುಪಿತು, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಭೂಮಿಯ ಐದನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮತ್ತು ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು.<ref>Turner, J. (1988). ''ಬ್ರಿಟನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಫಸ್ಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್''. ಅಬಿಂಗ್ಡನ್: ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್. ಪು. 41. {{ISBN|978-0-04-445109-9}}.</ref> 1920 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ವೇಳೆಗೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು [[BBC]] ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೇಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=15 June 2020 |title=100 years of radio since Marconi's big breakthrough |url=https://www.ofcom.org.uk/about-ofcom/latest/features-and-news/100-years-of-radio |access-date=17 November 2020 |website=Ofcom |archive-date=4 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804031332/https://www.ofcom.org.uk/about-ofcom/latest/features-and-news/100-years-of-radio |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=History of the BBC: The origins of BBC Local Radio |url=https://www.bbc.com/historyofthebbc/research/local-radio |access-date=18 September 2022 |website=[[BBC]] |last=Linfoot |first=Matthew |archive-date=20 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920232207/https://www.bbc.com/historyofthebbc/research/local-radio/ |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರಗಳು 1929 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ನಿಗದಿತ BBC ದೂರದರ್ಶನ ಸೇವೆ 1936 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=History of the BBC: 1920s |url=https://www.bbc.com/historyofthebbc/timelines/1920s |access-date=18 September 2022 |website=[[BBC]] |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926064808/https://www.bbc.com/historyofthebbc/timelines/1920s |url-status=live}}</ref> ಐರಿಶ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತದ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಳಗಿನ ವಿವಾದಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1921 ರಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದ ವಿಭಜನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು.<ref>[[SR&O 1921]]/533 of 3 May 1921.</ref> ಈಗ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ 1920 ರಿಂದ ಜೂನ್ 1922 ರವರೆಗೆ ಸಂಘರ್ಷದ ಅವಧಿಯು ಸಂಭವಿಸಿತು. ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ 1922 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸ್ಥಾನಮಾನದೊಂದಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು 1931 ರಲ್ಲಿ ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=The Anglo-Irish Treaty, 6&nbsp;December 1921 |url=http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm |access-date=15 May 2006 |website=CAIN Web Service |archive-date=14 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120514145108/http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm |url-status=live}}</ref> 1928 ರ ಸಮಾನ ಮತಾಧಿಕಾರ ಕಾಯಿದೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪುರುಷರೊಂದಿಗೆ ಮತದಾನದ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. 1920 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಷ್ಕರಗಳು 1926 ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡವು. ಇನ್ನೂ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಬ್ರಿಟನ್, ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದಿಂದ (1929–1932) ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟವನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿತು, ಸುಮಾರು 3 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ನಿರುದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಶಾಂತಿಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿತು. ಒಂದು ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರವು 1931 ರಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.<ref>Rubinstein, W.D. (2004). ''Capitalism, Culture, and Decline in Britain, 1750–1990''. ಅಬಿಂಗ್ಡನ್: ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್. ಪು. 11. {{ISBN|978-0-415-03719-8}}.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬ್ರಿಟನ್ ಅನ್ನು "ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇಶ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ, ತನ್ನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದೆ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Edgerton2012">{{Cite book |last=Edgerton |first=David |date=2012 |title=Britain's War Machine |url=https://www.penguin.co.uk/books/55731/britain-s-war-machine/9780141026107.html |access-date=10 May 2020 |publisher=Penguin |postscript=none |archive-date=28 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428080558/https://www.penguin.co.uk/books/55731/britain-s-war-machine/9780141026107.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Britain's War Machine: Weapons, Resources and Experts in the Second World War |url=https://reviews.history.ac.uk/review/1114 |access-date=10 May 2020 |website=[[Reviews in History]] |archive-date=12 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612173058/https://reviews.history.ac.uk/review/1114 |url-status=live}}</ref> 1939 ರಲ್ಲಿ ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿ ಪೋಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ನಂತರ, ಬ್ರಿಟನ್ ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸೋಲಿನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಜರ್ಮನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು.<ref name="Edgerton2012" /> 1940 ರಲ್ಲಿ, ರಾಯಲ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ''ಲುಫ್ಟ್ವಾಫೆ'' ಅನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಾಯುಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿತು. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬ್ಲಿಟ್ಜ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟನ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಹಾ ಮೈತ್ರಿ 1941 ರಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಅಕ್ಷ ಶಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿತು. ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕದನ, ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ ಅಭಿಯಾನ ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಹೋರಾಟದ ವಿಜಯಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು 1944 ರ ನಾರ್ಮಂಡಿ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನ ವಿಮೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಯು ಜಪಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಬರ್ಮಾ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಫ್ಲೀಟ್ ಜಪಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಮೇರಿಕನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು, ಇದರ ಕಾರ್ಯವು ಪರಮಾಣು ಆಯುಧವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book |author=Septimus H. Paul |url=https://books.google.com/books?id=fSZpgW-N628C&pg=PA1 |title=Nuclear Rivals: Anglo-American Atomic Relations, 1941–1952 |publisher=Ohio State U.P. |year=2000 |isbn=978-0-8142-0852-6 |pages=1–5}}</ref> === ಯುದ್ಧಾನಂತರದ 20 ನೇ ಶತಮಾನ === [[File:British Empire 1921.png|thumb|right|upright=1.4|1921 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ) ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಅವರು ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಯೋಜಿಸಲು ಭೇಟಿಯಾದರು;<ref>{{Cite book |last1=Doenecke |first1=Justus D. |url=https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&pg=PA62 |title=Debating Franklin D. Roosevelt's foreign policies, 1933–1945 |last2=Stoler |first2=Mark A. |year=2005 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-8476-9416-7 |access-date=19 March 2016 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141231/https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&pg=PA62#v=onepage&q&f=false |url-status=live|author-link=Justus Drew Doenecke}}; {{Cite book |last=Kelly |first=Brian |url=https://www.iup.edu/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=37681 |title=The Four Policemen and Postwar Planning, 1943–1945: The Collision of Realist and Idealist Perspectives |publisher=Indiana University of Pennsylvania |access-date=25 August 2015 |archive-date=22 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022125442/https://www.iup.edu/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=37681 |url-status=live}}</ref> ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಐದು ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. ಇದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ, ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಟೋ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite web |date=22 July 2010 |title=The "Special Relationship" between Great Britain and the United States Began with FDR |work=Roosevelt Institute |url=http://rooseveltinstitute.org/special-relationship-between-great-britain-and-united-states-began-fdr |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125021103/http://rooseveltinstitute.org/special-relationship-between-great-britain-and-united-states-began-fdr |archive-date=25 January 2018 |access-date=24 January 2018 |quote=and the joint efforts of both powers to create a new post-war strategic and economic order through the drafting of the Atlantic Charter; the establishment of the International Monetary Fund and the World Bank; and the creation of the United Nations.}}; {{Cite press release |title=Remarks by the President Obama and Prime Minister Cameron in Joint Press Conference |date=22 April 2016 |publisher=The White House |url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/04/22/remarks-president-obama-and-prime-minister-cameron-joint-press |quote=That's what we built after World War II. The United States and the UK designed a set of institutions – whether it was the United Nations, or the Bretton Woods structure, IMF, World Bank, NATO, across the board. |access-date=24 January 2018 |archive-date=8 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608110653/https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/04/22/remarks-president-obama-and-prime-minister-cameron-joint-press |url-status=live}}</ref> ಯುದ್ಧವು UK ಅನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು,<ref>{{Cite news |date=28 December 2006 |title=Britain to make its final payment on World War II loan from U.S. |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/12/28/business/worldbusiness/28iht-nazi.4042453.html |access-date=25 August 2011 |archive-date=20 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170820022220/http://www.nytimes.com/2006/12/28/business/worldbusiness/28iht-nazi.4042453.html |url-status=live}}</ref> ಆದರೆ ಅದು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್ ಅನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಉಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite news |last=Reynolds |first=David |date=17 April 2011 |title=Britain's War Machine by David Edgerton – review |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2011/apr/17/britains-war-machine-david-edgerton-review |access-date=10 May 2020 |archive-date=12 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612130213/https://www.theguardian.com/books/2011/apr/17/britains-war-machine-david-edgerton-review |url-status=live}}</ref> ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ತಕ್ಷಣದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಬರ್ ಸರ್ಕಾರವು ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಅಟ್ಲೀ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು.<ref>{{Cite book |last=Francis |first=Martin |title=Ideas and policies under Labour, 1945–1951: Building a new Britain |publisher=Manchester University Press |year=1997 |isbn=978-0-7190-4833-3 |pages=225–233}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಕಲ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Lee |first=Stephen J. |url=https://archive.org/details/aspectsbritishpo00lees |title=Aspects of British political history, 1914–1995 |publisher=Routledge |year=1996 |isbn=978-0-415-13103-2 |location=London; New York |pages=[https://archive.org/details/aspectsbritishpo00lees/page/n183 173]–199 |url-access=limited}}</ref> ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಏರಿಕೆಯು ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ನಂತರ ಅದರ ಬಹಳಷ್ಟು ಕುಗ್ಗಿದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಾನದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿಮೋಚನೆಯ ನೀತಿಯು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book |last=Brown |first=Judith |author-link=Judith M. Brown |url=https://books.google.com/books?id=CpSvK3An3hwC |title=The Twentieth Century, The Oxford History of the British Empire Volume IV |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924679-3 |ref=refOHBEv4 |access-date=22 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103114315/http://books.google.com/books?id=CpSvK3An3hwC |archive-date=3 January 2014 |url-status=live}} p. 319.</ref><ref>{{cite book |last=Louis |first=Wm. Roger |url=https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC |title=Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez and Decolonization |publisher=I.B. Tauris |year=2006 |isbn=978-1-84511-347-6 |ref=refLouis2006 |access-date=22 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170222045215/https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC |archive-date=22 February 2017 |url-status=live}} p. 337.</ref><ref>{{cite book |last=Abernethy |first=David |url=https://books.google.com/books?id=ennqNS1EOuMC |title=The Dynamics of Global Dominance, European Overseas Empires 1415–1980 |publisher=Yale University Press |year=2000 |isbn=978-0-300-09314-8 |ref=refAbernethy2000 |access-date=22 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111214082531/http://books.google.com/books?id=ennqNS1EOuMC |archive-date=14 December 2011 |url-status=live}} p. 146.</ref> 1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Larres |first=Klaus |url=https://books.google.com/books?id=7D66_9YOof4C&pg=PA118 |title=A companion to Europe since 1945 |publisher=Wiley-Blackwell |year=2009 |isbn=978-1-4051-0612-2 |location=Chichester |page=118 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141350/https://books.google.com/books?id=7D66_9YOof4C&pg=PA118 |url-status=live}}</ref> ಮುಂದಿನ ಮೂರು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸಾಹತುಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು ಮತ್ತು ಅನೇಕವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ನ ಸದಸ್ಯರಾದವು.<ref>{{Cite web |date=19 March 2009 |title=Country List |url=http://www.thecommonwealth.org/Templates/System/YearbookHomePage.asp?NodeID=152099&load=countrylist |archive-url=https://web.archive.org/web/20130506071236/http://www.thecommonwealth.org/Templates/System/YearbookHomePage.asp?NodeID=152099&load=countrylist |archive-date=6 May 2013 |access-date=8 March 2015 |publisher=[[Commonwealth Secretariat]]}}</ref> UK ಪರಮಾಣು ಆಯುಧಗಳ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಮೂರನೇ ದೇಶವಾಗಿದೆ, 1952 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೊದಲ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಆಪರೇಷನ್ ಹರಿಕೇನ್ ಆಗಿತ್ತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಾತ್ರದ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು 1956 ರ ಸೂಯೆಜ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು. 1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊರತೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ದೇಶಗಳಿಂದ ವಲಸೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿತು. ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ UK ಹೆಚ್ಚು ಬಹುಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮಾಜವಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Julios |first=Christina |url=https://books.google.com/books?id=s3RQ4dsFEkoC&pg=PA84 |title=Contemporary British identity: English language, migrants, and public discourse |publisher=Ashgate |year=2008 |isbn=978-0-7546-7158-9 |series=Studies in migration and diaspora |location=Aldershot |page=84 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141350/https://books.google.com/books?id=s3RQ4dsFEkoC&pg=PA84 |url-status=live}}</ref> 1950 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು 1960 ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನ ಮಟ್ಟವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯು ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ನಂತಹ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿತ್ತು. 1969 ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ತನ್ನ ಮತದಾನದ ವಯಸ್ಸನ್ನು 18 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Loughran |first1=Thomas |last2=Mycock |first2=Andrew |last3=Tonge |first3=Jonathan |date=3 April 2021 |title=A coming of age: how and why the UK became the first democracy to allow votes for 18-year-olds |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13619462.2021.1890589 |journal=Contemporary British History |volume=35 |issue=2 |pages=284–313 |doi=10.1080/13619462.2021.1890589 |issn=1361-9462 |s2cid=233956982 |access-date=24 May 2024 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604093606/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13619462.2021.1890589 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್ ಏಕೀಕರಣದ ದಶಕಗಳ-ದೀರ್ಘ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ UK 1954 ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿತ್ತು. 1960 ರಲ್ಲಿ UK ಯುರೋಪಿಯನ್ ಫ್ರೀ ಟ್ರೇಡ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (EFTA) ನ ಏಳು ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ 1973 ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ತೊರೆದು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು (EC) ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. 1975 ರ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ 67 ಪ್ರತಿಶತ ಜನರು ಅದರಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |title=1975: UK embraces Europe in referendum |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/6/newsid_2499000/2499297.stm |access-date=8 March 2015 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620044520/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/6/newsid_2499000/2499297.stm |url-status=live}}</ref> EC 1993 ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (EU) ಆದಾಗ, UK 12 ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. 1960 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಅರೆಸೈನಿಕ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು, ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ UK ಯ ಇತರ ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಇದನ್ನು ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1998 ರ ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್ "ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೆ" ಒಪ್ಪಂದದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Aughey |first=Arthur |url=https://archive.org/details/politicsnorthern00augh |title=The Politics of Northern Ireland: Beyond the Belfast Agreement |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0-415-32788-6 |location=London |page=[https://archive.org/details/politicsnorthern00augh/page/n15 7] |url-access=limited}}; "ದಿ ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ಮುಗಿದಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕೊಲೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಕೆಲವು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು." {{Cite book |last=Holland |first=Jack |url=https://archive.org/details/hopeagainsthisto00holl/page/221 |title=Hope against History: The Course of Conflict in Northern Ireland |publisher=Henry Holt |year=1999 |isbn=978-0-8050-6087-4 |location=New York |page=[https://archive.org/details/hopeagainsthisto00holl/page/221 221]}}; Elliot, Marianne (2007). ''ದಿ ಲಾಂಗ್ ರೋಡ್ ಟು ಪೀಸ್ ಇನ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್: ಪೀಸ್ ಲೆಕ್ಚರ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ದಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಐರಿಶ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಅಟ್ ಲಿವರ್ಪೂಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ.'' ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಿವರ್ಪೂಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಐರಿಶ್ ಸ್ಟಡೀಸ್, ಲಿವರ್ಪೂಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 2. {{ISBN|978-1-84631-065-2}}.</ref> 1970 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಲಹದ ಅವಧಿಯ ನಂತರ, ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಥ್ಯಾಚರ್ ನೇತೃತ್ವದ 1980 ರ ದಶಕದ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಸರ್ಕಾರವು ಮಾನಿಟರಿಸಂ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಮುಕ್ತೀಕರಣ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ವಲಯದ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1986 ರಲ್ಲಿ ಬಿಗ್ ಬ್ಯಾಂಗ್) ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಕಂಪನಿಗಳ ಮಾರಾಟ (ಖಾಸಗೀಕರಣ), ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |last=Dorey |first=Peter |title=British politics since 1945 |publisher=Blackwell |year=1995 |isbn=978-0-631-19075-2 |series=Making contemporary Britain |location=Oxford |pages=164–223}}</ref> 1982 ರಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ದಕ್ಷಿಣ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮತ್ತು ಫಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿತು, ಇದು 10-ವಾರಗಳ ಫಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ಪಡೆಗಳು ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ದ್ವೀಪಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳು 2013 ರ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಂತೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ. 1984 ರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಗಣನೀಯ ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರದ ತೈಲ ಆದಾಯದ ಒಳಹರಿವಿನಿಂದ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite book |last1=Griffiths, Alan |url=http://vig.pearsoned.co.uk/catalog/uploads/Griffiths_C01.pdf |title=Applied Economics |last2=Wall, Stuart |publisher=Financial Times Press |year=2007 |isbn=978-0-273-70822-3 |edition=11th |location=Harlow |page=6 |access-date=26 December 2010 |archive-date=23 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090823124048/http://vig.pearsoned.co.uk/catalog/uploads/Griffiths_C01.pdf |url-status=dead}}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್,<ref>{{cite wikisource |title=Peace and Friendship Treaty of Utrecht between Spain and Great Britain}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ಸೈನಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ; 2002 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್ ಜೊತೆಗಿನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ UK ನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal |last=Keating |first=Michael |date=1 January 1998 |title=Reforging the Union: Devolution and Constitutional Change in the United Kingdom |journal=Publius: The Journal of Federalism |volume=28 |issue=1 |pages=217–234 |doi=10.1093/oxfordjournals.pubjof.a029948}}</ref> ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸೇರ್ಪಡೆಯು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ನಂತರ ನಡೆಯಿತು. UK ಜಾಗತಿಕ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು NATO ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.<ref name="David M. McCourt">{{Cite book |last=McCourt |first=David |url=https://books.google.com/books?id=lwpOnwEACAAJ&q=Britain+and+World+Power+Since+1945:+Constructing+a+Nation%27s+Role+in+International+Politics |title=Britain and World Power Since 1945: Constructing a Nation's Role in International Politics |publisher=[[University of Michigan Press]] |year=2014 |isbn=978-0-472-07221-7 |access-date=21 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141741/https://books.google.com/books?id=lwpOnwEACAAJ&q=Britain+and+World+Power+Since+1945:+Constructing+a+Nation%27s+Role+in+International+Politics |url-status=live}}</ref> === 21 ನೇ ಶತಮಾನ === [[File:Johnson signed Brexit Withdrawal Agreement.jpg|thumb|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಬೋರಿಸ್ ಜಾನ್ಸನ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್ ವಾಪಸಾತಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇದು EU ನಿಂದ UK ಅನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.]] 21 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ "ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧ"ಕ್ಕೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನ ವಿಧಾನವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |last=McSmith |first=Andy |date=5 July 2016 |title=The inside story of how Tony Blair led Britain to war in Iraq |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/chilcot-report-iraq-war-inquiry-tony-blair-george-bush-us-uk-what-happened-a7119761.html |access-date=17 February 2022 |archive-date=4 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160704200931/https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/chilcot-report-iraq-war-inquiry-tony-blair-george-bush-us-uk-what-happened-a7119761.html |url-status=live}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದವು, ಆದರೆ ಇರಾಕ್ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಮಿಲಿಟರಿ ನಿಯೋಜನೆಯು ವಿವಾದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು, ಇದು ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |last=Adams |first=Tim |date=11 February 2023 |title='A beautiful outpouring of rage': did Britain's biggest ever protest change the world? |work=The Observer |location=London |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2023/feb/11/slugs-iraq-war-london-protest-2003-legacy |access-date=5 June 2023 |archive-date=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406052000/https://www.theguardian.com/uk-news/2023/feb/11/slugs-iraq-war-london-protest-2003-legacy |url-status=live}}</ref> ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ (2007–2010) ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು,<ref name="Latest UK GDP data">{{cite web |date=20 December 2013 |title=Quarterly National Accounts – National accounts aggregates (ABMI Gross Domestic Product: chained volume measures: Seasonally adjusted £m, constant prices) |url=http://www.ons.gov.uk/ons/datasets-and-tables/data-selector.html?cdid=ABMI&dataset=qna&table-id=A2 |publisher=Office for National Statistics |access-date=28 July 2023 |archive-date=29 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150929150429/http://www.ons.gov.uk/ons/datasets-and-tables/data-selector.html?cdid=ABMI&dataset=qna&table-id=A2 |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ನಂತರ ದುರ್ಬಲ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಲತೆಯ ಅವಧಿಯುಂಟಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=Harari |first=Daniel |date=16 July 2024 |title=Low growth: The economy's biggest challenge |url=https://commonslibrary.parliament.uk/low-growth-the-economys-biggest-challenge/#:~: |access-date=16 April 2025 |website=House of Commons Library}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Rees |first1=Tom |last2=Atkinson |first2=Andrew |last3=Aldrick |first3=Philip |date=12 March 2023 |title=A Lost Decade Worse Than Japan's Threatens to Change UK Forever |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-03-12/a-lost-decade-worse-than-japan-s-threatens-to-change-uk-forever |access-date=16 April 2025 |work=[[Bloomberg News]] |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313051724/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-03-12/a-lost-decade-worse-than-japan-s-threatens-to-change-uk-forever |url-status=live }}</ref> 2010 ರ ಕ್ಯಾಮರೂನ್-ಕ್ಲೆಗ್ ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರವು ಗಣನೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಮಿತವ್ಯಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=7 November 2022 |title=What is austerity and where could 'eye-watering' cuts fall now? |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/63304224 |access-date=28 July 2023 |archive-date=28 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728105646/https://www.bbc.com/news/63304224 |url-status=live}}</ref> 2014 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆದ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಮತದಾರರು 55.3 ರಿಂದ 44.7 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮತಗಳಿಂದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Scottish independence referendum – Results |url=https://www.bbc.co.uk/news/events/scotland-decides/results |access-date=18 February 2022 |website=BBC News |archive-date=18 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140918212409/https://www.bbc.co.uk/news/events/scotland-decides/results |url-status=live}}</ref> 2016 ರಲ್ಲಿ, UK ಯಲ್ಲಿ 51.9 ಪ್ರತಿಶತ ಮತದಾರರು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (EU) ತೊರೆಯಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=24 June 2016 |title=In stunning decision, Britain votes to leave the E.U. |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/britons-head-to-the-polls-for-historic-vote-on-eu/2016/06/23/0d466fb0-34a7-11e6-ab9d-1da2b0f24f93_story.html |access-date=24 June 2016 |first1=Griff |last1=Witte |first2=Karla |last2=Adam |first3=Dan |last3=Balz |archive-date=30 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130215030/https://www.washingtonpost.com/world/britons-head-to-the-polls-for-historic-vote-on-eu/2016/06/23/0d466fb0-34a7-11e6-ab9d-1da2b0f24f93_story.html |url-status=live}}</ref> UK 2020 ರಲ್ಲಿ EU ಅನ್ನು ತೊರೆದಿತು.<ref>{{Cite news |date=1 January 2021 |title=Brexit: New era for UK as it completes separation from European Union |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-55502781 |access-date=18 February 2022 |archive-date=14 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114212309/https://www.bbc.com/news/uk-politics-55502781 |url-status=live}}</ref> 1 ಮೇ 2021 ರಂದು EU-UK ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದ, UK ಮತ್ತು EU ನಡುವಿನ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದವು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.<ref name="commission.europa.eu">{{Cite web |title=The EU-UK Trade and Cooperation Agreement |url=https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/relations-non-eu-countries/relations-united-kingdom/eu-uk-trade-and-cooperation-agreement_en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325155905/https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/relations-non-eu-countries/relations-united-kingdom/eu-uk-trade-and-cooperation-agreement_en |archive-date=25 March 2023 |access-date=25 March 2023}}</ref><ref>{{Cite web |access-date=12 September 2025 |title=Free Trade Agreements EU-UK |url=https://rtais.wto.org/UI/PublicShowRTAIDCard.aspx?rtaid=1137}}</ref> COVID-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು ಮತ್ತು 2020 ಮತ್ತು 2021 ರಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೆ ದೂರಗಾಮಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಿತು.<ref name="GOVUK">{{cite web |url=https://coronavirus.data.gov.uk/ |title=Coronavirus (COVID-19) in the UK |website=[[gov.uk]] |publisher=Government of the United Kingdom |access-date=15 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501022145/https://coronavirus.data.gov.uk/ |archive-date=1 May 2021}}</ref><ref>{{Cite web |title=Coronavirus and the impact on output in the UK economy: April 2020 |url=https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/articles/coronavirusandtheimpactonoutputintheukeconomy/april2020 |access-date=2 August 2020 |publisher=Government of the United Kingdom |website=ons.gov.uk |archive-date=2 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802031859/https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/articles/coronavirusandtheimpactonoutputintheukeconomy/april2020 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Walker |first=Andrew |date=10 June 2020 |title=Coronavirus: UK economy could be among worst hit of leading nations, says OECD |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-52991913 |access-date=2 August 2020 |archive-date=18 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818031423/https://www.bbc.com/news/business-52991913 |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅನುಮೋದಿತ COVID-19 ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ ದೇಶವಾಗಿದೆ. UK ನಲ್ಲಿ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ವಿತರಣೆಯು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿರಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite web |title=Landmark moment as first NHS patient receives COVID-19 vaccination |url=https://www.england.nhs.uk/2020/12/landmark-moment-as-first-nhs-patient-receives-covid-19-vaccination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225194320/https://www.england.nhs.uk/2020/12/landmark-moment-as-first-nhs-patient-receives-covid-19-vaccination/ |archive-date=25 February 2023 |website=NHS |date=8 December 2020}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oxford University/AstraZeneca COVID-19 vaccine approved |url=https://www.gov.uk/government/news/oxford-universityastrazeneca-covid-19-vaccine-approved |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225194442/https://www.gov.uk/government/news/oxford-universityastrazeneca-covid-19-vaccine-approved |archive-date=25 February 2023 |website=UK Government}}</ref> == ಭೂಗೋಳ == [[File:MODIS - Great Britain and Northern Ireland - 2012-06-04 during heat wave (cropped).jpg|thumb|upright|ಶೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಸರಿಸುಮಾರು {{Convert|244376|km2|sqmi|order=flip}},{{efn|name=ONSArea}}<ref name="ONS Standard Area Measurement" /> ಇದರ ಭೂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು {{convert|242741|km2|sqmi|order=flip}} ಆಗಿದೆ.<ref name="ONS Standard Area Measurement" /> ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ<ref>[[ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು]]: "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು: ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಚಾನಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅವುಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಕರಾವಳಿ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪದ."</ref> ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದ್ವೀಪ, ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದ ಈಶಾನ್ಯ ಆರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅಂದರೆ ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="ONS Geography Guide">{{cite web |url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/d1f39e20edb940d58307a54d6e1045cd/about |title=A Beginner's Guide to UK Geography (2023) |author=<!--Not stated--> |date=4 February 2025 |website=Open Geography Portal |publisher=Office for National Statistics |access-date=14 May 2025}}</ref> ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರದ ನಡುವೆ ಇದೆ, ಇದರ ಆಗ್ನೇಯ ಕರಾವಳಿಯು ಉತ್ತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ {{Convert|35|km|mi|0|order=flip}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದರಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="factbook">{{Cite web |title=United Kingdom |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom |access-date=21 January 2007 |website=[[The World Factbook]] |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom |url-status=dead}}</ref> ಹತ್ತಿರದ ದ್ವೀಪ ರಾಜಕೀಯ ಘಟಕಗಳಾದ ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್, ಜರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಗುರ್ನ್ಸಿ ಗಳು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳಾಗಿವೆ, ಅವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೆ ಅವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅಥವಾ ಅದರ ಮೂರು ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ರೂಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರ ಬಾಹ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದ ನಡುವೆ ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ಚಾನಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಉತ್ತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿವೆ. ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಯಲ್ ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯವನ್ನು 1884 ರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೆರಿಡಿಯನ್ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮೆರಿಡಿಯನ್ ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಬಿಂದುವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=ROG Learning Team |date=23 August 2002 |title=The Prime Meridian at Greenwich |url=http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/astronomy-facts/history/the-prime-meridian-at-greenwich |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107023957/http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/astronomy-facts/history/the-prime-meridian-at-greenwich |archive-date=7 November 2015 |access-date=11 September 2012 |website=Royal Museums Greenwich}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 August 2015 |title=Greenwich Royal Observatory: How the Prime Meridian line is actually 100 metres away from where it was believed to be |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/science/greenwich-royal-observatory-how-the-prime-meridian-line-is-actually-100-metres-away-from-where-it-10452386.html |access-date=13 December 2018 |archive-date=23 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323081414/https://www.independent.co.uk/news/science/greenwich-royal-observatory-how-the-prime-meridian-line-is-actually-100-metres-away-from-where-it-10452386.html |url-status=live}}</ref> UK 49° ಮತ್ತು 61° N ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು 9° W ಮತ್ತು 2° E ರೇಖಾಂಶಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ {{Convert|499|km|mi|0|adj=on|order=flip}} ಭೂ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ<ref name="factbook" /> ಮತ್ತು {{Convert|650|km|mi|0|adj=on|order=flip}} ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="NI coastline">{{Cite web |title=Northern Ireland Coastal and Marine Forum |url=https://library2.nics.gov.uk/pdf/dard/2014/EEUD.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123094028/https://library2.nics.gov.uk/pdf/dard/2014/EEUD.pdf |archive-date=23 November 2024 |access-date=13 March 2025 |publisher=Northern Ireland Coastal and Marine Forum}}</ref> ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವೀಪಗಳ ಕರಾವಳಿಯ ಉದ್ದವು ಸುಮಾರು {{Convert|31368|km|mi|0|order=flip}} ಉದ್ದವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದ್ವೀಪ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಕರಾವಳಿಯು {{Convert|17820|km|mi|0|order=flip}} ಆಗಿದೆ,<ref name="UK coastline">{{Cite web |last=Darkes |first=Giles |date=January 2008 |title=How long is the UK coastline? |url=http://www.cartography.org.uk/default.asp?contentID=749 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522042745/http://www.cartography.org.uk/default.asp?contentID=749 |archive-date=22 May 2012 |access-date=24 January 2015 |publisher=The [[British Cartographic Society]]}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಕರಾವಳಿ ವಿರೋಧಾಭಾಸದ ಕಾರಣ ಅಳತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬದಲಾಗಬಹುದು.<ref>{{Cite web |last=Weiner |first=Sophie |date=3 March 2018 |title=Why it's Impossible to Accurately Measure a Coastline |url=https://www.popularmechanics.com/science/environment/a19068718/why-its-impossible-to-accurately-measure-a-coastline/ |access-date=29 June 2024 |website=Popular Mechanics |archive-date=29 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629025825/https://www.popularmechanics.com/science/environment/a19068718/why-its-impossible-to-accurately-measure-a-coastline/ |url-status=live}}</ref> ಇದು ಚಾನಲ್ ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಖಂಡದ ಯುರೋಪ್ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು {{Convert|50|km|mi|0|order=flip}} ({{Convert|38|km|mi|0|order=flip}} ನೀರೊಳಗೆ) ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ನೀರೊಳಗಿನ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=The Channel Tunnel |url=http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcTunnelInfrastructure/ukcInfrastructure |archive-url=https://web.archive.org/web/20101218114514/http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcTunnelInfrastructure/ukcInfrastructure |archive-date=18 December 2010 |access-date=8 March 2015 |publisher=Eurotunnel}}</ref> UK ನಾಲ್ಕು ಭೂಮಿಯ ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಅಗಲ-ಎಲೆಗಳ ಕಾಡುಗಳು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ತಗ್ಗುನೆಲ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳು, ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ತೇವಾಂಶ ಮಿಶ್ರ ಕಾಡುಗಳು, ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೆಡೋನಿಯನ್ ಕೋನಿಫರ್ ಕಾಡುಗಳು.<ref>{{Cite journal |last1=Dinerstein |first1=Eric |last2=Olson |first2=David |last3=Joshi |first3=Anup |last4=Vynne |first4=Carly |last5=Burgess |first5=Neil D. |last6=Wikramanayake |first6=Eric |last7=Hahn |first7=Nathan |last8=Palminteri |first8=Suzanne |last9=Hedao |first9=Prashant |last10=Noss |first10=Reed |last11=Hansen |first11=Matt |last12=Locke |first12=Harvey |last13=Ellis |first13=Erle C |last14=Jones |first14=Benjamin |last15=Barber |first15=Charles Victor |display-authors=1 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 |doi=10.1093/biosci/bix014 |issn=0006-3568 |pmc=5451287 |pmid=28608869 |doi-access=free |last16=Hayes |first16=Randy |last17=Kormos |first17=Cyril |last18=Martin |first18=Vance |last19=Crist |first19=Eileen |last20=Sechrest |first20=Wes |last21=Price |first21=Lori |last22=Baillie |first22=Jonathan E. M. |last23=Weeden |first23=Don |last24=Suckling |first24=Kierán |last25=Davis |first25=Crystal |last26=Sizer |first26=Nigel |last27=Moore |first27=Rebecca |last28=Thau |first28=David |last29=Birch |first29=Tanya |last30=Potapov |first30=Peter |last31=Turubanova |first31=Svetlana |last32=Tyukavina |first32=Alexandra |last33=de Souza |first33=Nadia |last34=Pintea |first34=Lilian |last35=Brito |first35=José C. |last36=Llewellyn |first36=Othman A. |last37=Miller |first37=Anthony G. |last38=Patzelt |first38=Annette |last39=Ghazanfar |first39=Shahina A. |last40=Timberlake |first40=Jonathan |last41=Klöser |first41=Heinz |last42=Shennan-Farpón |first42=Yara |last43=Kindt |first43=Roeland |last44=Lillesø |first44=Jens-Peter Barnekow |last45=van Breugel |first45=Paulo |last46=Graudal |first46=Lars |last47=Voge |first47=Maianna |last48=Al-Shammari |first48=Khalaf F. |last49=Saleem |first49=Muhammad}}</ref> UK ನಲ್ಲಿನ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು 2023 ರಲ್ಲಿ 3.25 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ಗಳೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಅದರ ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ 13 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.forestresearch.gov.uk/tools-and-resources/statistics/statistics-by-topic/woodland-statistics/ |title=Woodland Statistics, Key findings |work=Forest Research |access-date=8 July 2023 |archive-date=2 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230802030149/https://www.forestresearch.gov.uk/tools-and-resources/statistics/statistics-by-topic/woodland-statistics/ |url-status=live}}</ref> === ಹವಾಮಾನ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಂಪಾದ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಳೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="factbook" /> ತಾಪಮಾನವು ಋತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಪರೂಪವಾಗಿ {{Convert|0|C|lk=on}} ಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಅಥವಾ {{Convert|30|C}} ಮೇಲೆ ಏರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Hottest day of each year from 1900 |url=https://www.trevorharley.com/hottest-day-of-each-year-from-1900.html |website=trevorharley.com |access-date=23 November 2019 |archive-date=16 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616173152/https://www.trevorharley.com/hottest-day-of-each-year-from-1900.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Coldest day of each year from 1900 |url=https://www.trevorharley.com/coldest-days-of-each-year-from-1900.html |website=trevorharley.com |access-date=23 November 2019 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709173537/https://www.trevorharley.com/coldest-days-of-each-year-from-1900.html |url-status=live}}</ref> ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಉಪಧ್ರುವೀಯ ಸಾಗರಿಕ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರಗಳು ಖಂಡಾಂತರ ಉಪಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳು ತುಂಡ್ರಾ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |date=9 August 2016 |title=English: A map of Köppen climate types in the United Kingdom (SVG version) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:UK_K%C3%B6ppen.svg |access-date=23 November 2019 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709202702/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:UK_K%C3%B6ppen.svg |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಚಲಿತ ಗಾಳಿಯು ನೈಋತ್ಯದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ತೇವದ ಹವಾಮಾನದ ಆಗಾಗ್ಗೆ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ತರುತ್ತದೆ,<ref name="factbook" /> ಆದರೂ ಪೂರ್ವದ ಭಾಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವುದರಿಂದ, ಪೂರ್ವದ ಭಾಗಗಳು ಶುಷ್ಕವಾಗಿವೆ. ಗಲ್ಫ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ನಿಂದ ಬೆಚ್ಚಗಾಗುವ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸೌಮ್ಯ ಚಳಿಗಾಲವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲವು ತೇವವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು. ಬೇಸಿಗೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಸಂತಕಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಹಿಮಪಾತ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಆಳಕ್ಕೆ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Atlantic Ocean Circulation (Gulf Stream) |url=http://ukclimateprojections.metoffice.gov.uk/23152 |access-date=8 March 2015 |website=UK Climate Projections |publisher=Met Office |archive-date=17 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017162552/http://ukclimateprojections.metoffice.gov.uk/23152 |url-status=live}}</ref> 1971 ಮತ್ತು 2000 ರ ನಡುವೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು 1,339.7 ಗಂಟೆಗಳು.<ref name="ukaverages">{{cite web |title=UK 1971–2000 averages |url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/areal/uk.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705140124/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/areal/uk.html |archive-date=5 July 2009 |access-date=4 August 2007 |publisher=Met Office}}</ref> ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಗಂಟೆಗಳು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 1,200 ರಿಂದ ಸುಮಾರು 1,580 ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="met off climate series">{{Cite web |url=https://www.metoffice.gov.uk/research/climate/maps-and-data/uk-temperature-rainfall-and-sunshine-time-series |title=UK temperature, rainfall and sunshine time series |website=Met Office |access-date=31 December 2022 |archive-date=17 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017203556/https://www.metoffice.gov.uk/research/climate/maps-and-data/uk-temperature-rainfall-and-sunshine-time-series |url-status=live}}</ref> ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯು ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. 2023 ರಲ್ಲಿ ಆಹಾರದ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |last1=Smeeton |first1=George |title=Families hit by £605 food bill as extreme weather and energy crisis bites |url=https://eciu.net/media/press-releases/2023/families-hit-by-605-food-bill-as-extreme-weather-and-energy-crisis-bites |website=Energy & Climate Intelligence Unit |date=28 November 2023 |access-date=19 July 2024 |archive-date=16 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716124143/https://eciu.net/media/press-releases/2023/families-hit-by-605-food-bill-as-extreme-weather-and-energy-crisis-bites |url-status=live}}</ref> 2024 ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಪರಿಸರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ 180 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 5 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=2024 Environmental Performance Index |url=https://epi.yale.edu/measure/2024/EPI |access-date=27 May 2025 |website=Environmental Performance Index |language=en |archive-date=10 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240710023935/https://epi.yale.edu/measure/2024/EPI |url-status=live }}</ref> UK ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು 2050 ರ ವೇಳೆಗೆ ನಿವ್ವಳ ಶೂನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಂದು ಕಾನೂನನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=UK net zero target |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/net-zero-target#:~:text=In%20June%202019%2C%20parliament%20passed,to%201990%20levels%20by%202050.&text=Prior%20to%20this%2C%20the%20UK,1990%20levels%2C%20also%20by%202050. |access-date=20 March 2024 |website=Institute for Government |date=20 April 2020|last=Shepheard|first=Marcus}}</ref>{{Update after|2050|01|01|category|reason=2024 ರಿಂದ ನಮಸ್ಕಾರ! ನೀವು ಇದನ್ನು ಓದುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಆ ಕಾನೂನು 30 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಳೆಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ. UK ಆ ನಿವ್ವಳ ಶೂನ್ಯ GHG ಗುರಿಯನ್ನು ಎಂದಾದರೂ ತಲುಪಿದೆಯೇ ಎಂದು ನೀವು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದೇ?}} === ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ === [[File:uk topo en.jpg|thumb|right|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ UK ಯ 53 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, {{Convert|130395|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=11 February 2010 |title=England&nbsp;– Profile |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/7327029.stm |access-date=9 October 2010 |archive-date=15 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415064122/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/7327029.stm |url-status=live}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶವು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,<ref name="Atlapedia">{{Cite web |last=Latimer Clarke Corporation Pty Ltd |title=United Kingdom – Atlapedia Online |url=http://www.atlapedia.com/online/countries/unitedki.htm |access-date=26 October 2010 |website=Atlapedia.com |archive-date=21 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321191308/http://www.atlapedia.com/online/countries/unitedki.htm |url-status=live}}</ref> ಇದು UK ಅನ್ನು ತಗ್ಗುನೆಲ ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವ ಟೀಸ್-ಎಕ್ಸೆ ರೇಖೆಯ ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಮಯ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತಗ್ಗುನೆಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್, ನ್ಯೂ ಫಾರೆಸ್ಟ್, ಸೌತ್ ಡೌನ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ಫೋಲ್ಕ್ ಬ್ರೋಡ್ಸ್ ಸೇರಿವೆ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್, ಪೆನ್ನೈನ್ಸ್, ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಡೇಲ್ಸ್, ಎಕ್ಸ್ಮೂರ್ ಮತ್ತು ಡಾರ್ಟ್ಮೂರ್ ಸೇರಿವೆ. ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಳಿವೆಗಳು ಥೇಮ್ಸ್, ಸೆವರ್ನ್ ಮತ್ತು ಹಂಬರ್. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತವು ಸ್ಕಾಫೆಲ್ ಪೈಕ್ ಆಗಿದೆ, ಇದು ಲೇಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ನಲ್ಲಿ {{Convert|978|m|ft|0}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ; ಅದರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪವು ಐಲ್ ಆಫ್ ವೈಟ್ ಆಗಿದೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ UK ಯ 32 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, {{Convert|78772|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Scotland Facts |url=http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621045248/http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html |archive-date=21 June 2008 |access-date=16 July 2008 |publisher=Scotland Online Gateway}}</ref> ಇದು ಸುಮಾರು 800 ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,<ref>{{Cite news |last=Winter |first=Jon |date=1 June 2000 |title=The complete guide to the ... Scottish Islands |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to-the--scottish-islands-633851.html |access-date=8 March 2015 |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402164423/http://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to-the--scottish-islands-633851.html |url-status=live}}</ref> ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಬ್ರಿಡೀಸ್, ಓರ್ಕ್ನಿ ಮತ್ತು ಶೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳು. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ UK ನ ಅತ್ಯಂತ ಪರ್ವತಮಯ ಘಟಕ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿನ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಪರ್ವತಮಯ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಹೊಂದಿರುವ ಒರಟಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇರ್ನ್ಗಾರ್ಮ್ಸ್, ಲಾಕ್ ಲೊಮಂಡ್ ಮತ್ತು ಟ್ರೊಸಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು {{Convert|1345|m|ft|0}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ<ref>{{Cite web |date=18 March 2016 |title=Great Britain's tallest mountain is taller |work=Ordnance Survey Blog |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/blog/2016/03/britains-tallest-mountain-is-taller |access-date=9 September 2018 |publisher=Ordnance Survey |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000504/https://www.ordnancesurvey.co.uk/blog/2016/03/britains-tallest-mountain-is-taller/ |url-status=live}}</ref> ಬೆನ್ ನೆವಿಸ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Ben Nevis Weather |url=http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510193022/http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp |archive-date=10 May 2012 |access-date=26 October 2008 |publisher=Ben Nevis Weather}}</ref> ವೇಲ್ಸ್ UK ಯ 9 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, {{Convert|20779|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=9 June 2010 |title=Profile: Wales |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/6233450.stm |access-date=7 November 2010 |archive-date=26 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826085704/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/6233450.stm |url-status=live}}</ref> ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ವೇಲ್ಸ್ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿದೆ. ವೇಲ್ಸ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳು ಸ್ನೋಡೋನಿಯಾದಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೋಡೋನ್ ({{Langx|cy|Yr Wyddfa}}) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಇದು {{Convert|1085|m|ft|0}} ನಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ.<ref name="Atlapedia" /> ವೇಲ್ಸ್ ಪೆಂಬ್ರೋಕ್ಶೈರ್ ಕರಾವಳಿ ಸೇರಿದಂತೆ {{Convert|1680|mi|0|abbr=off}} ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="UK coastline" /> ವೇಲ್ಸ್ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ಹಲವಾರು ದ್ವೀಪಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದು ಆಂಗ್ಲೆಸೀ (''Ynys Môn''). ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕಾಲುವೆಯಿಂದ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, {{Convert|14160|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇದು {{Convert|388|km2|sqmi|order=flip|0}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸರೋವರವಾದ ಲಾಕ್ ನಿಯಾಗ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,<ref>{{Cite web |title=Geography of Northern Ireland |url=http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm |access-date=22 May 2006 |publisher=University of Ulster |archive-date=18 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118133131/http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm |url-status=live}}</ref> ಲಾಕ್ ಎರ್ನ್, ಇದು 150 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು [[UNESCO]] ದಿಂದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಜೈಂಟ್ಸ್ ಕಾಸ್ವೇ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವು ಮೌರ್ನ್ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ {{Convert|852|m|ft|0}} ನಲ್ಲಿ ಸ್ಲೀವ್ ಡೊನಾರ್ಡ್ ಆಗಿದೆ.<ref name="Atlapedia" /> == ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ == | direction = horizontal | align = right | caption_align = center | total_width = 320 | image1 = King Charles III (July 2023).jpg | image2 = Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg | caption1 = {{nowrap|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III}}<br>ರಾಜ | caption2 = {{nowrap|ಆಂಡಿ ಬರ್ನ್ಹ್ಯಾಮ್}}<br>{{nowrap|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ}} | alt1 = | alt2 = }} ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಒಂದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಿದೆ<ref>[http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/HowtheMonarchyworks/Whatisconstitutionalmonarchy.aspx ದಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೊನಾರ್ಕಿ, "ವಾಟ್ ಈಸ್ ಕಾನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನಲ್ ಮೊನಾರ್ಕಿ?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604151257/http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/HowtheMonarchyworks/Whatisconstitutionalmonarchy.aspx|date=4 June 2019}}. 17 ಜುಲೈ 2013 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ; [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/|date=9 January 2021}} CIA ''ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಬುಕ್''. 17 ಜುಲೈ 2013 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ಮತ್ತು ಇದು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ "ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸಂಸದೀಯ ರಾಜತ್ವ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Stepan |first1=Alfred |last2=Linz |first2=Juan J. |last3=Minoves |first3=Juli F. |date=2014 |title=Democratic Parliamentary Monarchies |url=http://muse.jhu.edu/content/crossref/journals/journal_of_democracy/v025/25.2.stepan.html |journal=Journal of Democracy |volume=25 |issue=2 |pages=35–36 |doi=10.1353/jod.2014.0032 |issn=1086-3214 |s2cid=154555066 |url-access=subscription |archive-date=31 January 2026 |access-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131155632/https://muse.jhu.edu/content/crossref/journals/journal_of_democracy/v025/25.2.stepan.html |url-status=live }}</ref> ಇದು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ, ಏಕೀಕೃತ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |last=Lewer |first=Andrew |date=5 May 2021 |title=The UK is one of the most centralised advanced democracies – it's time that changed |url=https://www.newstatesman.com/spotlight/2021/05/the-uk-is-one-of-the-most-centralised-advanced-democracies-its-time-that-changed |access-date=3 July 2023 |website=[[New Statesman]] |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703131907/https://www.newstatesman.com/spotlight/2021/05/the-uk-is-one-of-the-most-centralised-advanced-democracies-its-time-that-changed |url-status=live|author-link=Andrew Lewer}}</ref><ref>{{Cite web |title=Centralisation Nation: Britain's system of local government and its impact on the national economy |url=https://www.centreforcities.org/?post_type=publication&p=40951 |access-date=3 July 2023 |website=Centre for Cities |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141833/https://www.centreforcities.org/publication/centralisation-nation/ |url-status=live}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಂಸತ್ತು ಸಾರ್ವಭೌಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Parliamentary Sovereignty |url=https://www.parliament.uk/site-information/glossary/parliamentary-sovereignty |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]] |archive-date=11 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811195135/https://www.parliament.uk/site-information/glossary/parliamentary-sovereignty/ |url-status=live}}</ref> ಸಂಸತ್ತು ಚುನಾಯಿತ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್, ನೇಮಕಗೊಂಡ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಿರೀಟವನ್ನು (ರಾಜನಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗತಗೊಳಿಸಿದಂತೆ) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.{{Efn|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವು ಕಿರೀಟದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ರಾಜನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಏಕೈಕ ನಿಗಮವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ರಾಜನ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಮೂಲಕ ಸಂಸತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಎರಡರ ಮೇಲೂ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾನೂನಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮೌರಿಸ್ ಸುಂಕಿನ್ ಅವರು ಕಿರೀಟವು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ "...ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವು ಬೇರೆಡೆ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.ibanet.org/Relationship-between-UK-Crown-and-law-in-focus-as-Carolean-era-begins |title=Relationship between UK Crown and law in focus as Carolean era begins |author=Polly Botsford |publisher=International Bar Association |publication-date=22 September 2022 |access-date=4 July 2023 |archive-date=6 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506211218/https://www.ibanet.org/Relationship-between-UK-Crown-and-law-in-focus-as-Carolean-era-begins |url-status=live}}</ref> ಈ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ರಾಜನನ್ನು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ "ಸಾರ್ವಭೌಮ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1978/30/section/10 |title=Interpretation Act 1978 (c. 30, s. 10) |publisher=The National Archives |access-date=4 July 2023 |archive-date=30 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730073659/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1978/30/section/10 |url-status=live}}</ref>}}<ref name="parliament.uk">{{Cite web |title=Parliament |url=https://www.parliament.uk/about/how/role |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]] |archive-date=18 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218150954/https://www.parliament.uk/about/how/role/ |url-status=live }}</ref> ಸಂಸತ್ತಿನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯವು ಎರಡು ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ,<ref name="parliament.uk" /> ಆದರೆ ಮಸೂದೆಯು ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯಿದೆ (ಅಂದರೆ, ವಿಧಿಶಾಸ್ತ್ರ) ಆಗಲು ರಾಜ ಅನುಮೋದನೆಯು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Royal Assent |url=https://www.parliament.uk/about/how/laws/passage-bill/lords/lrds-royal-assent |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]] |archive-date=16 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716022947/https://www.parliament.uk/about/how/laws/passage-bill/lords/lrds-royal-assent/ |url-status=live}}</ref> ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂವಿಧಾನವು ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸದೀಯ ವಿಧಿಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ ಮಾದರಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಭಿನ್ನವಾದ ಲಿಖಿತ ಮೂಲಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಮಾವೇಶಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Carter, Sarah |title=A Guide To the UK Legal System |url=http://www.llrx.com/features/uk2.htm#UK%20Legal%20System |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505115306/http://www.llrx.com/features/uk2.htm |archive-date=5 May 2012 |access-date=16 May 2006 |publisher=[[University of Kent]] at Canterbury}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ, ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವಂತಹ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂವಿಧಾನದ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ನೋಡಿ ''[[R (Miller) v Prime Minister]]'' [2019] UKSC 41 (ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ), ''[[R (UNISON) v Lord Chancellor]]'' [2017] [http://www.bailii.org/uk/cases/UKSC/2017/51.html UKSC 51] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104095357/https://www.bailii.org/uk/cases/UKSC/2017/51.html|date=4 January 2023}}, [67] ff (ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮ), ''[[R (Animal Defenders International) v Secretary of State for Culture Media and Sport]]'' [2008] UKHL 15, [48] (ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ), ''[[R v Lyons]]'' [2002] [https://www.bailii.org/uk/cases/UKHL/2002/44.html UKHL 44] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230122064021/https://www.bailii.org/uk/cases/UKHL/2002/44.html|date=22 January 2023}}, [27] (ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು).</ref> ರಾಜ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಮತ್ತು 14 ಇತರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಆಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು "ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ರಿಯಾಲ್ಮ್ಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕಿರೀಟದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅವತಾರವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು "UK ನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಮೂಲಭೂತ" ಆಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite journal |url=https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/the-constitutional-role-and-working-of-the-monarchy-in-the-united |title=The Constitutional Role and Working of the Monarchy in the United Kingdom |author=Robert Blackburn |journal=Jahrbuch des Öffentlichen Rechts der Gegenwart |series=Neue Folge |year=2022 |volume=70 |pages=181–201 |editor=O. Lepsius |editor2=A. Nußberger |editor3=C. Schönberger |editor4=C. Waldhoff |editor5=C. Walter |name-list-style=amp |publisher=Mohr Siebeck |doi=10.1628/joer-2022-0009 |s2cid=257830288 |publication-date=2 June 2022 |access-date=19 June 2023 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619174428/https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/the-constitutional-role-and-working-of-the-monarchy-in-the-united |url-status=live}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಾಜ ಸವಲತ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅಂತಹ ಅಧಿಕಾರಗಳ ವಿಲೇವಾರಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಮತದಾರರಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ ಕಿರೀಟದ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಚಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಧಿಕೃತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಗೆ "ಸಮಾಲೋಚಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಹಕ್ಕು" ಇದೆ.<ref>ಬೇಜ್ಹಾಟ್, ವಾಲ್ಟರ್ (1867). ''ದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್''. ಲಂಡನ್: ಚಾಪ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಹಾಲ್. ಪು. 103.</ref> ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ರಾಜನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ತನ್ನ ವಿಲೇವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮೀಸಲು ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ.{{Efn|ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ರಾಜನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಿರೀಟದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಉಡುಗೊರೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಗೌರವಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ, ರಾಜನು ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿಸರ್ಜನೆ ಅಥವಾ ಮುಂದೂಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದು, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ರಾಜ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಅಕ್ರಮ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು, ಇತರ ಮೀಸಲು ಅಧಿಕಾರಗಳ ಜೊತೆಗೆ.<ref>{{Cite web |url=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8885/CBP-8885.pdf |title=The Crown and the Constitution |author=David Torrance |publisher=House of Commons Library |publication-date=11 January 2023 |access-date=19 June 2023 |pages=22 |archive-date=2 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302033737/https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8885/CBP-8885.pdf |url-status=live}}</ref>}} ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite web |title=The Government, Prime Minister and Cabinet |url=http://direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073444 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921004951/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073444 |archive-date=21 September 2012 |access-date=9 March 2015 |website=Public services all in one place |publisher=[[Directgov]]}}</ref> ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಹಿರಿಯ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ, ಅವರ ಮೆಜೆಸ್ಟಿಯ ಸರ್ಕಾರವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಿವಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮೂಲಕ, ವಿಧಿಗತ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಜನಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/cabinet |title=Cabinet |author=Tim Durrant |date=25 March 2020 |publisher=Institute for Government |publication-date=25 March 2020 |access-date=4 July 2023 |archive-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704112925/https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/cabinet |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.parliament.uk/about/how/role/relations-with-other-institutions/parliament-government/ |title=Parliament and Government |publisher=UK Parliament |access-date=4 July 2023 |archive-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704112925/https://www.parliament.uk/about/how/role/relations-with-other-institutions/parliament-government/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C |title=The Monarchy and the Constitution, Chapter 3 – The Basic Constitutional Rules: Influence and the Prerogative |author=Vernon Bogdanor |year=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |publication-date=1995 |access-date=4 July 2023}}</ref> ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಟ್ರೆಷರಿಯ ಮೊದಲ ಲಾರ್ಡ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ<ref>{{Cite web |last1=Blick |first1=Andrew |last2=Jones |first2=George |date=1 January 2012 |title=The Institution of Prime Minister – History of government |url=https://history.blog.gov.uk/2012/01/01/the-institution-of-prime-minister |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |archive-date=21 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210721060401/https://history.blog.gov.uk/2012/01/01/the-institution-of-prime-minister/ |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು 1905 ರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಟ್ರೆಷರಿಯ ಮೊದಲ ಲಾರ್ಡ್ ಆಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ,<ref>{{Cite book |last=Brown |first=Jack |title=The Prime Ministers |publisher=[[Hodder & Stoughton]] |year=2020 |isbn=978-1-5293-1214-0 |editor-last=Dale |editor-first=Iain |page=303}}</ref> 1968 ರಿಂದ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವಾ ಸಚಿವ ಆಗಿ,<ref>{{Cite web |title=Minister for the Civil Service |url=https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-civil-service |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |archive-date=2 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902233116/https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-civil-service |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು 2019 ರಿಂದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಚಿವ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Woodcock |first=Andrew |date=26 July 2021 |title=Boris Johnson accused of 'cynical rebranding' after appointing himself 'Minister for the Union' |work=Independent |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/boris-johnson-minister-union-scotland-independence-referendum-snp-a9022356.html |access-date=19 July 2021 |archive-date=27 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727080405/https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/boris-johnson-minister-union-scotland-independence-referendum-snp-a9022356.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Minister for the Union |url=https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-union |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |archive-date=19 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719053618/https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-union |url-status=live}}</ref> ರಾಜನಿಂದ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಸಮಾವೇಶದಂತೆ, ಒಬ್ಬ MP, ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ, ಮತ್ತು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ನ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=October 2011 |title=The Cabinet Manual |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/60641/cabinet-manual.pdf |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |pages=7, 21 |archive-date=15 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415090557/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/60641/cabinet-manual.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last=Norton |first=Philip |title=Governing Britain: Parliament, Ministers and Our Ambiguous Constitution |publisher=[[Manchester University Press]] |year=2020 |isbn=978-1-5261-4545-1 |page=130}}</ref> 20 ಜುಲೈ 2026 ರಂತೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ನಾಯಕ ಆಂಡಿ ಬರ್ನ್ಹ್ಯಾಮ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಜರ್ಸಿ, ಗುರ್ನ್ಸಿ ಮತ್ತು ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ನ ಮೂರು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ 14 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರೀಟದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{cite book |last=Palan |first=Rolen |editor-last1=Palan |editor-first1=Rolen |editor-last2=Halperin |editor-first2=Sandra |chapter=The second British Empire and the re-emergence of global finance |chapter-url=https://books.google.com/books?id=76QyCgAAQBAJ&dq=%22British+overseas+territories%22+%22crown+dependencies%22+UK+%22British+crown%22&pg=PA48 |title=Legacies of Empire: Imperial Roots of the Contemporary Global Order |year=2015 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-10946-9 |page=48 |access-date=13 April 2024 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002212946/https://books.google.com/books?id=76QyCgAAQBAJ&dq=%22British+overseas+territories%22+%22crown+dependencies%22+UK+%22British+crown%22&pg=PA48#v=onepage&q=%22British%20overseas%20territories%22%20%22crown%20dependencies%22%20UK%20%22British%20crown%22&f=false |url-status=live}}</ref> 2026 ರ V-Dem ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವರದಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕುಸಿತವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.<ref name="j496">{{cite web | title=Democracy Report 2026, Unraveling The Democratic Era? | url=https://v-dem.net/documents/75/V-Dem_Institute_Democracy_Report_2026_lowres.pdf | access-date=2026-03-17}}</ref>{{Relevance inline|date=August 2026|discuss=ಒಂದು ದೇಶವು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗುವುದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸ್ವತಃ ಗಮನಾರ್ಹವಲ್ಲ, ಬದಲಾವಣೆಯು ಅಸಮಾನವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ದೇಶವು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಿತಿಗಿಂತ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಜಾರದಿದ್ದರೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಉದಾರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮಿಶ್ರ ಆಡಳಿತವಾಗಿ). ಅದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣವೇ? ಹೌದು ಎಂದಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲ ಎಂದಾದರೆ, UK ನ ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ಅವಲೋಕನ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹವಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಬಹುಶಃ ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು.}} ===ಚುನಾವಣೆಗಳು=== [[File:Houses of Parliament in 2022 (cropped).jpg|thumb|upright=1.25|alt=Large sand-coloured building of Gothic design beside brown river. The building has several large towers, including large clock tower.|ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಅರಮನೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಂಸತ್ತಿನ ಎರಡೂ ಸದನಗಳ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.]] ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ (ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು), ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು 650 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಫಸ್ಟ್-ಪಾಸ್ಟ್-ದಿ-ಪೋಸ್ಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ಒಬ್ಬ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯ (MP) ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="parliament.uk-2">{{Cite web |title=General elections |url=https://www.parliament.uk/about/how/elections-and-voting/general |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]]}}</ref> MP ಗಳು ಐದು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಮುಂದುವರಿಯಲು ಬಯಸಿದರೆ ಮರು-ಚುನಾವಣೆಗೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕು.<ref name="parliament.uk-2" /> ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಾರ್ಟಿ (ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಟೋರಿ ಪಾರ್ಟಿ ಅಥವಾ ಟೋರೀಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ 1920 ರ ದಶಕದಿಂದ ದೇಶದ ಪ್ರಬಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಾಗಿವೆ, ಇದು UK ಅನ್ನು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1920 ರ ದಶಕದಿಂದ ಇತರ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿವೆ, ಆದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ಸ್ ಅಥವಾ ಲೇಬರ್ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |last=Raymond |first=C |date=2016 |title=Why British Politics is Not a Two-Party System |url=https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/107735631/The_United_Kingdom_is_Not_a_Two_Party_System.pdf |website=Queen's University Belfast |access-date=3 July 2023 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709172832/https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/107735631/The_United_Kingdom_is_Not_a_Two_Party_System.pdf |url-status=live}}</ref> 2020 ರ ದಶಕವು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸವೆತ ಮತ್ತು ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=2026-05-08 |title=Sir John Curtice: Election results show politics in the UK has fragmented |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce8p4yn448vo |access-date=2026-05-09 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> === ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು === [[File:United Kingdom labelled map7 vector.svg|thumb|upright=0.8|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳು]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಕೌಂಟಿಗಳು ಅಥವಾ ಶೈರ್ಗಳಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಅವಧಿಯ ವೇಳೆಗೆ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.<ref>ಹ್ಯಾಕ್ವುಡ್ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ವಿಲಿಯಂ: ''ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ದಿ ಶೈರ್, ಬೀಯಿಂಗ್ ದಿ ಲೋರ್, ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಎವಲ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕೌಂಟಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ಸ್'' (1851)</ref> ಚುನಾಯಿತ ಮಂಡಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು, ಭಾಗಶಃ ಪ್ರಾಚೀನ ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾಯಿದೆಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು: ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ 1888 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ 1889 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ 1898 ರಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ UK ಯಾದ್ಯಂತ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಲ್ಲ,<ref>{{Cite web |last=United Nations Economic and Social Council |author-link=United Nations Economic and Social Council |date=August 2007 |title=Ninth UN Conference on the standardization of Geographical Names |url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/report%20of%209th%20uncsgn%20n0750902%20en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20091211213055/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/9th-UNCSGN-Docs/E-CONF-98-48-Add1.pdf |archive-date=11 December 2009 |access-date=21 October 2008 |publisher=UN Statistics Division}}</ref> ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಭಿನ್ನ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite book |last1=Dewart |first1=Megan |url=https://books.google.com/books?id=XW_EtwEACAAJ |title=The Scottish Legal System |date=2019 |publisher=[[Bloomsbury Academic]] |isbn=978-1-5265-0633-7 |location=London |page=57 |quote=ದಿ ಲಾಸ್ ಅಂಡ್ ಲೀಗಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್ ವೇರ್ ನಾಟ್ ಮರ್ಜ್ಡ್ ಬೈ ದಿ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ 1707. ದಸ್, ದೇ ರಿಮೇನ್ ಸೆಪರೇಟ್ 'ಲಾ ಏರಿಯಾಸ್', ವಿತ್ ಸೆಪರೇಟ್ ಕೋರ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ (ಆಸ್ ಡಸ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್), ಅಂಡ್ ಇಟ್ ಈಸ್ ನೆಸೆಸರಿ ಟು ಡಿಸ್ಟಿಂಗ್ವಿಶ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಲಾ ಅಂಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲಾ (ಅಂಡ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರಿಶ್ ಲಾ). |access-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704040048/https://books.google.com/books?id=XW_EtwEACAAJ |archive-date=4 July 2023 |url-status=live}}; {{Cite web |title=The justice system and the constitution |url=https://www.judiciary.uk/about-the-judiciary/our-justice-system/jud-acc-ind/justice-sys-and-constitution/#:~:text=The%20United%20Kingdom%20has%20three,of%20Union%201707%20and%201800. |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521180341/https://www.judiciary.uk/about-the-judiciary/our-justice-system/jud-acc-ind/justice-sys-and-constitution/ |archive-date=21 May 2023 |access-date=13 June 2023 |publisher=Courts and Tribunals Judiciary |quote=ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ತಲಾ ಒಂದು. ಇದು ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 1707 ಮತ್ತು 1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಮತ್ತು ನಂತರ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.}}</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ನಂತರ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದ ನಿರಂತರ ವಿಕಾಸವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Barlow |first=I.M. |title=Metropolitan Government |publisher=Routledge |year=1991 |isbn=978-0-415-02099-2 |location=London}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ವಿತರಣೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ವಿಭಾಗಗಳು ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Welcome to the national site of the Government Office Network |url=http://www.gos.gov.uk/national |archive-url=https://web.archive.org/web/20090606073647/http://www.gos.gov.uk/national |archive-date=6 June 2009 |access-date=3 July 2008 |publisher=Government Offices}}</ref> ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ, ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್, 1998 ರಲ್ಲಿ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೆಂಬಲದ ನಂತರ 2000 ರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತ ವಿಧಾನಸಭೆ ಮತ್ತು ಮೇಯರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=A short history of London government |url=http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421023053/http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp |archive-date=21 April 2008 |access-date=4 October 2008 |publisher=Greater London Authority}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 32 ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ, ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್, ಅಬರ್ಡೀನ್ ಮತ್ತು ಡಂಡೀ ನಗರಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, ಇದು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಆದರೆ ಕೇವಲ 200,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಚುನಾಯಿತ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಅವರಲ್ಲಿ 1,223 ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ.<ref name="political-studies-association">{{Cite web |title=STV in Scotland: Local Government Elections 2007 |url=http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222124635/http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf |archive-date=22 February 2011 |access-date=2 August 2008 |publisher=Political Studies Association}}</ref> ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 22 ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಕೌನ್ಸಿಲ್ನಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಡಿಫ್, ಸ್ವಾನ್ಸೀ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ನಗರಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಅವುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="unitary">{{Cite web |year=2014 |title=Unitary authorities |url=http://gov.wales/topics/localgovernment/local-authorities/?lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150310210146/http://gov.wales/topics/localgovernment/local-authorities/?lang=en |archive-date=10 March 2015 |access-date=9 March 2015 |publisher=Welsh Government}}</ref> ಚುನಾವಣೆಗಳು ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಫಸ್ಟ್-ಪಾಸ್ಟ್-ದಿ-ಪೋಸ್ಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="unitary" /> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 2015 ರಿಂದ 11 ಜಿಲ್ಲಾ ಕೌನ್ಸಿಲ್ಗಳಾಗಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಏಕ ಹಂಚಿಕೆ ಮತದಾನದಿಂದ ಚುನಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಅಧಿಕಾರಗಳು ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ನಾಯಿ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಶಾನಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಂತಹ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ.<ref name="Devenport">{{Cite news |last=Devenport |first=Mark |date=18 November 2005 |title=NI local government set for shake-up |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4449092.stm |access-date=15 November 2008 |archive-date=12 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081212221731/http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4449092.stm |url-status=live}}</ref> 1973 ರಿಂದ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ 26 ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಹಿಂದಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಕಾರ್ಯಾಂಗದ 2008 ರ ನಿರ್ಧಾರದ ನಂತರ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite press release |title=Foster announces the future shape of local government |date=13 March 2008 |publisher=Northern Ireland Executive |url=http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm |access-date=20 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725002254/http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm |archive-date=25 July 2008}}</ref> === ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ === [[File:Council of Nations and Regions (54059219744) (cropped).jpg|thumb|right|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೀರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಂಡಳಿ ಶೃಂಗಸಭೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು UK ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಾಲ್ಕು UK ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರಕ್ಕೆ - ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ - ಹಾಗೆಯೇ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಿದೆ, ಇವುಗಳು 1999 ರಿಂದ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Devolution of powers to Scotland, Wales and Northern Ireland |url=https://www.gov.uk/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland#devolved-administrations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718065448/https://www.gov.uk/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland#devolved-administrations |archive-date=18 July 2013 |access-date=17 April 2013 |publisher=United Kingdom Government |quote=ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಸತ್ತಿನ ಎರಡು ಸದನಗಳ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿ ಕಾರ್ಯಾಂಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ...}}; {{Cite web |title=Country Overviews: United Kingdom |url=http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100404062853/http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm |archive-date=4 April 2010 |access-date=28 March 2010 |url-status=usurped |publisher=Transport Research Knowledge Centre}}</ref> ಈ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ, ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ) ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ: ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತ ಕೌಂಟಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು.<ref>{{cite book |last1=Le Sueur |first1=Andrew |last2=Sunkin |first2=Maurice |last3=Murkens |first3=Jo Eric Khushal |title=Public Law: Text, Cases, and Materials |year=2023 |edition=5th |isbn=978-0-19-287061-2 |publisher=Oxford University Press |page=147 |url=https://books.google.com/books?id=6sLDEAAAQBAJ&dq=Le+sueur+Public+Law%C2%A0fifth+edition&pg=PR3 |access-date=13 April 2024 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002213048/https://books.google.com/books?id=6sLDEAAAQBAJ&dq=Le+sueur+Public+Law%C2%A0fifth+edition&pg=PR3#v=onepage&q=Le%20sueur%20Public%20Law%C2%A0fifth%20edition&f=false |url-status=live}}</ref> UK ಯಾದ್ಯಂತ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು "ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=The progress of devolution - Erskine May - UK Parliament |url=https://erskinemay.parliament.uk/section/4537/the-progress-of-devolution |website=erskinemay.parliament.uk |access-date=1 March 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=David Mundell speech: 20 years of Scottish devolution |url=https://www.gov.uk/government/news/david-mundell-speech-20-years-of-scottish-devolution |website=GOV.UK |access-date=1 March 2025}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸಂಹಿತೀಕರಿಸದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಷಯಗಳು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ. ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, UK ಸಂಸತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ, ಆದ್ದರಿಂದ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು, ಸೆನೆಡ್ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು.<ref>{{Cite journal |last=Burrows |first=N. |year=1999 |title=Unfinished Business: The Scotland Act 1998 |journal=The Modern Law Review |volume=62 |issue=2 |pages=241–260 [p. 249] |doi=10.1111/1468-2230.00203 |quote=UK ಸಂಸತ್ತು ಸಾರ್ವಭೌಮವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಅಧೀನವಾಗಿದೆ. ವೈಟ್ ಪೇಪರ್ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಜನರ ಸ್ಥಾಯೀಕೃತ ಇಚ್ಛೆ ಅಥವಾ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ನೋಡಬಾರದು ಆದರೆ ಅದರ ಉನ್ನತ ಕಾನೂನು ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅಧೀನತೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು. ಈ ತರ್ಕವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಶಾಸನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು...}}; {{Cite journal |last=Elliot |first=M. |year=2004 |title=United Kingdom: Parliamentary sovereignty under pressure |journal=International Journal of Constitutional Law |volume=2 |issue=3 |pages=545–627, 553–554 |doi=10.1093/icon/2.3.545 |quote=ಯೋಜನೆಗಳ ನಡುವೆ ಗಣನೀಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶವೆಂದರೆ UK ಸಂಸತ್ತು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಸನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ... ಆದರೆ "ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಈ ಅಧಿಕಾರವು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧಿಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿದೆ... ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ, ಆದ್ದರಿಂದ, ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡಬಹುದು... |doi-access=free}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ 2016 ರ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಯಿದೆ ಮತ್ತು 2017 ರ ವೇಲ್ಸ್ ಕಾಯಿದೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರ "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಶಾಶ್ವತ ಭಾಗ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Scotland Act 2016 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2016/11/part/1/crossheading/the-scottish-parliament-and-the-scottish-government#:~:text=(1)The%20Scottish%20Parliament%20and,the%20United%20Kingdom's%20constitutional%20arrangements. |website=Gov.uk |access-date=28 June 2024 |archive-date=28 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240628211304/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2016/11/part/1/crossheading/the-scottish-parliament-and-the-scottish-government#:~:text=(1)The%20Scottish%20Parliament%20and,the%20United%20Kingdom's%20constitutional%20arrangements. |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Wales Act 2017 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2017/4/section/1/enacted |access-date=13 July 2024 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002212916/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2017/4/section/1/enacted |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ಸೆನೆಡ್ಗೆ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದ�ಕೆಂದರೆ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Gamble |first=A. |year=2006 |title=The Constitutional Revolution in the United Kingdom |journal=Publius |volume=36 |issue=1 |pages=19–35 [p. 29] |doi=10.1093/publius/pjj011 |quote=ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಎರಡೂ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಸರಳ ಬಹುಮತದ ಮತದಾನದ ಮೂಲಕ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ವೆಲ್ಶ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಎರಡನ್ನೂ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳು ಅನುಮೋದಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಜನರ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮತದಾನದ ಅನುಮೋದನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವುದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಬ್ಲೇರ್ ಸರ್ಕಾರವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕ್ರಮಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಸರಳ ವ್ಯಾಯಾಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ UK ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಹೇರಿದ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Meehan |first=E. |year=1999 |title=The Belfast Agreement – Its Distinctiveness and Points of Cross-Fertilization in the UK's Devolution Programme |journal=Parliamentary Affairs |volume=52 |issue=1 |pages=19–31 [p. 23] |doi=10.1093/pa/52.1.19 |quote=[T]ಎರಡು ಸರ್ಕಾರಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎಂದರೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಮೀಕರಿಸಬಹುದಾದರೆ, ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್ ನಡುವಿನ ಅಧಿಕಾರದ ವಿತರಣೆಯು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯಗಳ ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ವಿಭಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಬಹುದು...ಒಪ್ಪಂದವು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ನ 'ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರಗಳು' 'ಪರಿಣಾಮವಿಲ್ಲದೆ' ಉಳಿದಿವೆ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಬಂಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ, ಮೀಸಲಾದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲದೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅಥವಾ ವೇಲ್ಸ್ಗಿಂತ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ವಾಪಸು ಪಡೆಯುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಬಹುದು. ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಮರುಮಾತುಕತೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. |doi-access=free}}</ref> UK ಸಂಸತ್ತು 2020 ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಒಂದು ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ಮೂರು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="UKIM" /> ==== ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ==== ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ,<ref>{{cite web |title=English devolution |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution#:~:text=After%201997%20Labour%20governments%20devolved,assembly%20were%20created%20in%202000. |publisher=Institute for Government |access-date=30 August 2024 |date=21 June 2024 |archive-date=30 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830150949/https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution#:~:text=After%201997%20Labour%20governments%20devolved,assembly%20were%20created%20in%202000. |url-status=live}}</ref> ಬದಲಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಗಳ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು 1998 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Devolution explained |url=https://www.local.gov.uk/topics/devolution/devolution-hub/devolution-explained |publisher=Local Government Association |access-date=30 August 2024 |archive-date=30 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830152450/https://www.local.gov.uk/topics/devolution/devolution-hub/devolution-explained |url-status=live}}</ref> ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು 1998 ರಲ್ಲಿ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದು ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ಗಾಗಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಎರಡು ರಾಜಕೀಯ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತ ಲಂಡನ್ ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ವಿಧಾನಸಭೆ, ಇದು ಮೇಯರ್ ಮೇಲೆ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು 2009 ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಹೊರಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಒಂದು ವಿಧದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. CA ಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತಲುಪಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಕೆಲವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |date=6 March 2023 |title=English devolution |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution |access-date=4 February 2024 |publisher=Institute for Government |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002212917/https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution |url-status=live}}</ref> ಸಂಯೋಜಿತ ಕೌಂಟಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು 2023 ರ ಲೆವೆಲ್ಲಿಂಗ್-ಅಪ್ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಪಾದನೆ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಹೊರಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳೀಯ-ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ರಚಿಸಬಹುದು: ಕೌಂಟಿ ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು.<ref>{{Cite web |date=6 April 2023 |title=Combined County Authorities – key differences to Combined Authorities |url=https://www.localgovernmentlawyer.co.uk/governance/314-governance-a-risk-articles/53464-combined-county-authorities-key-differences-to-combined-authorities |access-date=4 February 2024 |website=Local Government Lawyer |archive-date=4 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204170903/https://www.localgovernmentlawyer.co.uk/governance/314-governance-a-risk-articles/53464-combined-county-authorities-key-differences-to-combined-authorities |url-status=live}}</ref> ==== ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ==== [[File:First Minister meets Prime Minister (53840421342).jpg|thumb|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೀರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಜಾನ್ ಸ್ವಿನ್ನಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ, ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ನ ಬ್ಯೂಟ್ ಹೌಸ್ ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.]] 1999 ರಿಂದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರದ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Scottish Parliament">{{cite web |title=Devolved and Reserved Powers |url=https://www.parliament.scot/about/how-parliament-works/devolved-and-reserved-powers |website=parliament.scot |publisher=Scottish Parliament |access-date=28 December 2023 |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920053732/https://www.parliament.scot/about/how-parliament-works/devolved-and-reserved-powers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 April 1999 |title=Scotland's Parliament&nbsp;– powers and structures |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/scotland_99/the_scottish_parliament/310036.stm |access-date=21 October 2008 |archive-date=18 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070218234816/http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/scotland_99/the_scottish_parliament/310036.stm |url-status=live}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಮೂರು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಚುನಾವಣೆಗಳು, ಕ್ರೌನ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಯೋಜನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವಸತಿ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ಣ ಶಾಸಕಾಂಗ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Devolved and Reserved Matters - Visit & Learn Scottish Parliament |url=http://www.parliament.scot/visitandlearn/Education/18642.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722092046/http://www.parliament.scot/visitandlearn/Education/18642.aspx |url-status=dead |archive-date=22 July 2017 |access-date=1 March 2025 |date=22 July 2017}}</ref> 2012 ರ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಯಿದೆ ಮತ್ತು 2016 ರ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆಲವು ತೆರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಗಳು, ಉದ್ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸಿದ ಆದಾಯದ ಮೇಲೆ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯ ಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಭೂ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಹಿವಾಟು ತೆರಿಗೆ, ಭೂತುಂಬುವ ತೆರಿಗೆ, ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆ ಸುಂಕ, ವಿಮಾನ ನಿರ್ಗಮನ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ರೆವೆನ್ಯೂ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಹಾಗೆಯೇ ಶಕ್ತಿ ಜಾಲದ ಅಂಶಗಳು, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ, ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಪರವಾನಗಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name="Devolved Matters in Scotland">{{cite web |url=https://www.gov.scot/about/what-the-government-does/ |title=What the Scottish Government does |publisher=Scottish Government |access-date=8 August 2019 |archive-date=8 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708045359/https://www.gov.scot/about/what-the-government-does/ |url-status=live}}</ref><ref name="Scottish Parliament" /> ಆರ್ಥಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಅಧಿಕಾರವು 2020 ರಲ್ಲಿ UK ಸಂಸತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಒಂದು ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.{{refn|name=UKIM|<ref name="Keating21">{{Cite journal |last=Keating |first=Michael |date=2 February 2021 |title=Taking back control? Brexit and the territorial constitution of the United Kingdom |journal=[[Journal of European Public Policy]] |location=Abingdon |publisher=[[Taylor & Francis]] |volume=28 |issue=4 |pages=6–7 |doi=10.1080/13501763.2021.1876156 |quote=ಯುಕೆ ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆಯು ನಾಲ್ಕು ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಾದ್ಯಂತ ಪರಸ್ಪರ ಮಾನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಇವುಗಳು EU ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಸಲಾದ ವಿನಾಯಿತಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿವೆ. ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ನಂತರವೇ, ಮಸೂದೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲ ಮತ್ತು ಬದ್ಧವಲ್ಲದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು (ಸೆವೆಲ್ ಸಮಾವೇಶಕ್ಕೆ ಸಮಾನ) ವಿನಾಯಿತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರಗಳು ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಥವಾ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬ ಅಂಶದಿಂದ ಇವು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. |hdl-access=free |hdl=1814/70296 |s2cid=234066376}}</ref><ref name="KenMcEw21">{{Cite journal |last1=Kenny |first1=Michael |author-link=Michael Kenny (political scientist) |last2=McEwen |first2=Nicola |author-link2=Nicola McEwen |date=1 March 2021 |title=Intergovernmental Relations and the Crisis of the Union |journal=Political Insight |publisher=[[SAGE Publishing]] |volume=12 |issue=1 |pages=12–15 |doi=10.1177/20419058211000996 |quote=ಆ ಹಂತದ ಜಂಟಿ ಕೆಲಸವು ಜಾನ್ಸನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ ಯುಕೆ ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು...ಕಾಯಿದೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. |doi-access=free |s2cid=232050477}}</ref><ref name="WolffeDevol">{{Cite journal |last=Wolffe |first=W James |author-link=James Wolffe |date=7 April 2021 |title=Devolution and the Statute Book |url=https://academic.oup.com/slr/advance-article/doi/10.1093/slr/hmab003/6213886 |journal=[[Statute Law Review]] |location=Oxford |publisher=[[Oxford University Press]] |doi=10.1093/slr/hmab003 |access-date=18 April 2021 |quote=ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಸೂದೆ - ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೆ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ತಮ್ಮ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕತೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮಸೂದೆ; ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗಿಂತ EU ಕಾನೂನು ಅಥವಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ 4 ಮತ್ತು 6 ನೇ ವಿಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳು...ಯುಕೆ ಸಂಸತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (ವಾಪಸಾತಿ ಒಪ್ಪಂದ) ಕಾಯಿದೆ 2020 ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆ 2020 ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲೂ ಮೂರು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದಿದ್ದರೂ ಸಹ. |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421145355/https://academic.oup.com/slr/advance-article/doi/10.1093/slr/hmab003/6213886 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref><ref name="Wincott21">{{Cite journal |last1=Wincott |first1=Daniel |author-link=Daniel Wincott |last2=Murray |first2=C. R. G. |last3=Davies |first3=Gregory |date=17 May 2021 |title=The Anglo-British imaginary and the rebuilding of the UK's territorial constitution after Brexit: unitary state or union state? |journal=Territory, Politics, Governance |location=Abingdon/Brighton |publisher=[[Taylor & Francis]]; [[Regional Studies Association]] |volume=10 |issue=5 |pages=696–713 |doi=10.1080/21622671.2021.1921613 |quote=ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅದು ಬದಲಾಯಿಸಿದ EU ಏಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಭರವಸೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ. ಮೊದಲ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪುಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ ಲಾರ್ಡ್ ಹೋಪ್, ಶಾಸನದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಎದುರಿಸುವಂತೆ ಕಂಡರು: 'ಈ ಸಂಸತ್ತು ತನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನವು ಅತ್ಯಗತ್ಯ'. |doi-access=free}}</ref><ref name="DouganMcEwen20">{{Cite report |url=https://www.centreonconstitutionalchange.ac.uk/publications/uk-and-internal-market-devolution-and-union |title=UK and the Internal Market, Devolution and the Union |last1=Dougan |first1=Michael |last2=Hayward |first2=Katy |date=2020 |publisher=[[University of Edinburgh]]; [[University of Aberdeen]] |pages=2–3 |last3=Hunt |first3=Jo |last4=McEwen |first4=Nicola |last5=McHarg |first5=Aileen |last6=Wincott |first6=Daniel |author-link=Michael Dougan |author-link2=Katy Hayward |access-date=16 October 2020 |author-link4=Nicola McEwen |author-link6=Daniel Wincott |department=Centre on Constitutional Change |archive-date=18 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018185830/https://www.centreonconstitutionalchange.ac.uk/publications/uk-and-internal-market-devolution-and-union |url-status=live}}</ref><ref name="Dougan20Brief">{{Cite report |url=https://www.liverpool.ac.uk/media/livacuk/law/2-research/eull/UKIM,Briefing,Paper,-,Prof,Michael,Dougan,15,September,2020.pdf |title=Briefing Paper. United Kingdom Internal Market Bill: Implications for Devolution |last=Dougan |first=Michael |date=2020 |publisher=[[University of Liverpool]] |location=Liverpool |pages=4–5 |author-link=Michael Dougan |access-date=15 October 2020 |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026161836/https://www.liverpool.ac.uk/media/livacuk/law/2-research/eull/UKIM,Briefing,Paper,-,Prof,Michael,Dougan,15,September,2020.pdf |url-status=live}}</ref><ref name="DouHu22">{{cite journal |last1=Dougan |first1=Michael |last2=Hunt |first2=Jo |last3=McEwen |first3=Nicola |last4=McHarg |first4=Aileen |author-link1=Michael Dougan |author-link3=Nicola McEwen |title=Sleeping with an Elephant: Devolution and the United Kingdom Internal Market Act 2020 |journal=[[Law Quarterly Review]] |date=2022 |url=https://dro.dur.ac.uk/35167/ |location=London |publisher=[[Sweet & Maxwell]] |ssrn=4018581 |via=Durham Research Online |access-date=4 March 2022 |quote=ಕಾಯಿದೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಿತ – ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಹಾನಿಕಾರಕ – ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ...ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ನಂತರ ಇದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಶಾಸನದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದು ಎಂಬ ಅಂಶವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ...ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ, ಇದು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಕ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು UK ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಮಾಡುವ ಆಯ್ಕೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. |issn=0023-933X |archive-date=2 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220802185022/https://dro.dur.ac.uk/35167/ |url-status=live}}</ref>}} ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯ (SNP) ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿದೆ,<ref>{{cite web |title=Humza Yousaf's precarious position puts the SNP – and Scotland – at a crossroads |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/comment/humza-yousaf-snp-scotland-crossroads |website=Institute for Government |access-date=26 April 2024 |date=26 April 2024 |archive-date=26 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426221203/https://www.instituteforgovernment.org.uk/comment/humza-yousaf-snp-scotland-crossroads |url-status=live}}</ref> ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಾನ್ ಸ್ವಿನ್ನಿ, SNP ಯ ನಾಯಕ. 2014 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆಯಿತು, 55.3 ಪ್ರತಿಶತ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು 44.7 ಪ್ರತಿಶತ ಪರವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದವು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 32 ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಚುನಾಯಿತ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಅವರಲ್ಲಿ 1,223 ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ.<ref name="political-studies-association" /> ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದೆ. ಇದು 129 ಚುನಾಯಿತ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಿಂದ (MSPs) ಕೂಡಿದೆ. ಇದು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಕಾನೂನು ರಚನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳು, ಸಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಶಾಸನದ ಯಾವುದೇ ತುಣುಕನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Devolved Matters in Scotland"/> ==== ವೇಲ್ಸ್ ==== 1999 ರಿಂದ ವೇಲ್ಸ್ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸೆನೆಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆನೆಡ್ಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2026 ರವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸದಸ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದವು, ನಂತರ ಮತದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ ಪಟ್ಟಿ ಅನುಪಾತದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 60 ರಿಂದ 96 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಇದು 16 ಆರು-ಸದಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸೆನೆಡ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೀಮಿತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=9 April 1999 |title=Structure and powers of the Assembly |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/wales_99/the_welsh_assembly/309033.stm |access-date=21 October 2008 |archive-date=7 February 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040207162926/http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/wales_99/the_welsh_assembly/309033.stm |url-status=live}}</ref> ಇದು ಸೆನೆಡ್ ಸಿಮ್ರು ಕಾಯಿದೆಗಳ ಮೂಲಕ UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮೀಸಲಿರದ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡಬಹುದು. ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ಲೈಡ್ ಸಿಮ್ರು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ, ರುನ್ ಅಪ್ ಐಯೋರ್ವರ್ತ್ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 22 ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಕೌನ್ಸಿಲ್ನಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ==== ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ==== ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ವರೂಪವು 1998 ರ ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಇದು ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಸಂಘರ್ಷದ 30-ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು. ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಆ ವರ್ಷ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಧಾನಸಭೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Good Friday Agreement: What is it? |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-61968177 |website=BBC News |date=3 April 2023 |access-date=11 April 2024 |archive-date=15 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515131233/https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-61968177 |url-status=live}}</ref> ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಏಕ ಹಂಚಿಕೆ ಮತದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಸಭೆಯು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಹೋಲುವ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web |date=8 May 2019 |title=Devolution of powers to Scotland, Wales and Northern Ireland |url=https://www.gov.uk/guidance/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland |access-date=11 June 2024 |website=GOV.UK |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307093336/https://www.gov.uk/guidance/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland |url-status=live}}</ref> ಕಾರ್ಯಾಂಗವು ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ದ್ವಿರಾಜ್ಯದಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="northernireland1">{{Cite web |date=25 September 2015 |title=Your Executive |url=https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive |publisher=Northern Ireland Executive |access-date=14 August 2016 |archive-date=21 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821135048/https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive |url-status=live}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಉಪ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಯುಕ್ತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |title=Stormont: Why were NI leaders given unequal job titles? |work=BBC News |date=15 May 2022 |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-61393736 |access-date=2 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202190001/https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-61393736 |archive-date=2 February 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=Northern Ireland Executive: Ministerial Code |date=28 September 2015 |url=https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive/ministerial-code |access-date=2 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202191115/https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive/ministerial-code |archive-date=2 February 2024}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 2015 ರಿಂದ 11 ಮಂಡಳಿಗಳ ನಡುವೆ ಸೀಮಿತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Devenport" /> === ವಿದೇಶಿ ಸಂಬಂಧಗಳು === [[File:Trump-Starmer bilateral 2025-02-27-16-07.jpg|thumb|right|ಯುಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೀರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಕೈಕುಲುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಯುಕೆ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ "ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧವನ್ನು" ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಟೋ, ಆಕಸ್, ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್, ಜಿ7, ಜಿ20, OECD, WTO, ಯುರೋಪ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮತ್ತು OSCE ಗಳ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=May |first=Theresa |author-link=Theresa May |date=29 March 2017 |title=Prime Minister's letter to Donald Tusk triggering Article 50 |url=https://www.gov.uk/government/publications/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50 |via=Gov.uk |access-date=19 June 2017 |archive-date=5 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170605184239/https://www.gov.uk/government/publications/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50 |url-status=live}}</ref> ಇದು 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅವಕಾಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. UK ಗಣನೀಯ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.<ref name="PaulWirtz2004">{{cite book |last1=Paul |first1=T.V. |url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA59 |title=Balance of Power: Theory and Practice in the 21st century |last2=Wirtz |first2=James |last3=Fortmann |first3=Michel |date=2004 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-5017-2 |page=59}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 May 2012 |title=United Kingdom country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-18023389 |access-date=6 July 2025 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=3 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103160059/https://www.bbc.com/news/world-europe-18023389 |url-status=live }}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ "ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧವನ್ನು" ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ - "ಎಂಟೆಂಟೆ ಕಾರ್ಡಿಯಾಲ್" - ಮತ್ತು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಮಾಣು ಆಯುಧ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ;<ref>{{Cite web |last=Swaine |first=Jon |date=13 January 2009 |title=Barack Obama presidency will strengthen special relationship, says Gordon Brown |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/4226246/Barack-Obama-presidency-will-strengthen-special-relationship-says-Gordon-Brown.html |url-access=subscription |access-date=30 May 2011 |website=The Telegraph |publication-place=[[London]] |archive-date=4 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704192159/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/4226246/Barack-Obama-presidency-will-strengthen-special-relationship-says-Gordon-Brown.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Kirchner |first1=Emil Joseph |title=Global Security Governance: Competing Perceptions of Security in the 21st century |last2=Sperling |first2=James |publisher=[[Routledge]] |year=2007 |isbn=978-0-415-39162-7 |edition=illustrated |location=London |page=100}}</ref> ಆಂಗ್ಲೋ-ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಬದ್ಧವಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮೈತ್ರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. UK ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ; ಎರಡು ದೇಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಯಾಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಐರಿಶ್ ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಸಮ್ಮೇಳನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಐರಿಶ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮೂಲಕ ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟನ್ನ ಜಾಗತಿಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವವು ಅದರ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳು, ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಗಳು, ಅಧಿಕೃತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನೆರವು ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತಷ್ಟು ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=The Committee Office, House of Commons |date=19 February 2009 |title=DFID's expenditure on development assistance |url=http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200809/cmselect/cmintdev/220/22007.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130112222226/http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200809/cmselect/cmintdev/220/22007.htm |archive-date=12 January 2013 |access-date=28 April 2013 |publisher=UK Parliament}}</ref> === ಮಿಲಿಟರಿ === [[File:United Kingdom overseas military installations and operations.png|thumb|upright=1.4| {{Legend|#0000FF|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ವಿದೇಶಿ ಮಿಲಿಟರಿ ನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಘಟಕಗಳು}} {{Legend|#F0002B|2000 ರಿಂದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು: ಪಲ್ಲಿಸರ್ (ಸಿಯೆರಾ ಲಿಯೋನ್); ಹೆರಿಕ್ (ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ); ಎಂಡ್ಯೂರಿಂಗ್ ಫ್ರೀಡಮ್ (ಹಾರ್ನ್ ಆಫ್ ಆಫ್ರಿಕಾ); ಟೆಲಿಕ್ (ಇರಾಕ್); ಎಲ್ಲಾಮಿ (ಲಿಬಿಯಾ); ಮತ್ತು ಶೇಡರ್ (ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಇರಾಕ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಲೆವಂಟ್).}}]] ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಮೂರು ವೃತ್ತಿಪರ ಸೇವಾ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: ರಾಯಲ್ ನೇವಿ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಮರೀನ್ಸ್ (ನೌಕಾ ಸೇವೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ), ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್.<ref>{{Cite web |title=Ministry of Defence |url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/Home |access-date=21 February 2012 |publisher=Ministry of Defence |archive-date=19 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120219194140/http://mod.uk/DefenceInternet/Home/ |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಮಾಂಡರ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ ಆಗಿದ್ದು, ಪಡೆಗಳ ಸದಸ್ಯರು ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=30 March 2012 |title=Speaker addresses Her Majesty Queen Elizabeth II |url=http://www.parliament.uk/business/news/2012/march/speaker-addresses-hm-the-queen |access-date=28 April 2013 |publisher=UK Parliament |archive-date=1 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501221305/http://www.parliament.uk/business/news/2012/march/speaker-addresses-hm-the-queen/ |url-status=live}}</ref> ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ, UK ನ ಜಾಗತಿಕ ಭದ್ರತಾ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿ ಕಾಯುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವು ನ್ಯಾಟೋ (ಮೈತ್ರಿ ವೇಗದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ದಳ ಸೇರಿದಂತೆ), ಐದು ಶಕ್ತಿಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ರಿಂಪ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮೈತ್ರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಾಗಿವೆ. ವಿದೇಶಿ ಸೇನಾ ನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅಸೆನ್ಶನ್ ದ್ವೀಪ, ಬಹ್ರೈನ್, ಬೆಲೀಜ್, ಬ್ರೂನೈ, ಕೆನಡಾ, ಸೈಪ್ರಸ್, ಡಿಯಾಗೋ ಗಾರ್ಸಿಯಾ, ಫಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಜರ್ಮನಿ, ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್, ಕೀನ್ಯಾ, ಒಮಾನ್, ಖತಾರ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಾಪುರ ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=House of Commons Hansard |url=https://publications.parliament.uk/cgi-bin/newhtml_hl?DB=semukparl&STEMMER=en&WORDS=raf%20diego%20garcia&ALL=RAF&ANY=&PHRASE=%22Diego%20Garcia%20%22&CATEGORIES=&SIMPLE=&SPEAKER=&COLOUR=red&STYLE=s&ANCHOR=50221w33.html_spnew0&URL=/pa/cm200405/cmhansrd/vo050221/text/50221w33.htm#50221w33.html_spnew0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090309114107/http://www.publications.parliament.uk/cgi-bin/newhtml_hl?DB=semukparl&STEMMER=en&WORDS=raf%20diego%20garcia&ALL=RAF&ANY=&PHRASE=%22Diego%20Garcia%20%22&CATEGORIES=&SIMPLE=&SPEAKER=&COLOUR=red&STYLE=s&ANCHOR=50221w33.html_spnew0&URL=%2Fpa%2Fcm200405%2Fcmhansrd%2Fvo050221%2Ftext%2F50221w33.htm#50221w33.html_spnew0 |archive-date=9 March 2009 |access-date=23 October 2008 |publisher=UK Parliament}}; {{Cite web |title=House of Commons Hansard Written Answers for 17 Jun 2013 (pt 0002) |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201314/cmhansrd/cm130617/text/130617w0002.htm#13061746000236 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150214025754/http://www.publications.parliament.uk/pa/cm201314/cmhansrd/cm130617/text/130617w0002.htm#13061746000236 |archive-date=14 February 2015 |access-date=4 March 2015 |publisher=Publications.parliament.uk}}</ref> ಸ್ಟಾಕ್ಹೋಮ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ<ref>{{Cite web |date=April 2026|title=Trends in Military Expenditure 2025|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf#page=2|access-date=31 May 2026|publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref> ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ,<ref>{{Cite web |title=The Military Balance 2026: Global defence spending|url=https://www.iiss.org/publications/the-military-balance/2026/the-military-balance-2026/global-defence-spending/|access-date=2026-05-31|website=IISS|language=en}}</ref> UK 2025 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಆರನೇ-ಅಥವಾ ಐದನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಿಲಿಟರಿ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. 2024 ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ರಕ್ಷಣಾ ವೆಚ್ಚವು ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದ 2.3 ಪ್ರತಿಶತ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Rishi Sunak vows to boost UK defence spending to 2.5% of GDP by 2030 |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-68880171 |access-date=24 April 2024 |publisher=BBC News |date=24 April 2024 |archive-date=23 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240423233438/https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-68880171 |url-status=live}}</ref> ಶೀತಲ ಸಮರದ ಅಂತ್ಯದ ನಂತರ, ರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿಯು "ಅತ್ಯಂತ ಬೇಡಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು" ಮೈತ್ರಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಊಹೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>''UK 2005: ದಿ ಆಫಿಷಿಯಲ್ ಇಯರ್ಬುಕ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಅಂಡ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್''. ಆಫೀಸ್ ಫಾರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್. ಪು. 89.</ref> === ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯ === <!-- Copyedit done to here --> [[File:Middlesex Guildhall (cropped).jpg|thumb|ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಅಂತಿಮ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಒಂದೇ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ 1706 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದವು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="Acts of Union 1707" /> UK ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನು, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಕಾನೂನು. 2009 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಹೊಸ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು, ಇದು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ನ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=1 October 2009 |title=UK Supreme Court judges sworn in |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8283939.stm |access-date=6 October 2009 |archive-date=7 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200207160453/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8283939.stm |url-status=live}}; {{Cite web |date=July 2003 |title=Constitutional reform: A Supreme Court for the United Kingdom |url=http://www.dca.gov.uk/consult/supremecourt/supreme.pdf |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20090117132005/http://www.dca.gov.uk/consult/supremecourt/supreme.pdf |archive-date=17 January 2009 |access-date=13 May 2013 |publisher=Department for Constitutional Affairs}}</ref> ಪ್ರಿವಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸಮಿತಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನಂತೆಯೇ ಅದೇ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಹಲವಾರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ದೇಶಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Role of the JCPC |url=http://www.jcpc.uk/about/role-of-the-jcpc.html |access-date=28 April 2013 |publisher=Judicial Committee of the Privy Council |archive-date=14 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140114165910/http://www.jcpc.uk/about/role-of-the-jcpc.html |url-status=live}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾನೂನು ಎರಡೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು (ಅಥವಾ ಮಾದರಿ ಕಾನೂನು) ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite book |last=Bainham |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=AF303DEl0MkC&pg=PA298 |title=The international survey of family law: 1996 |publisher=Martinus Nijhoff |year=1998 |isbn=978-90-411-0573-8 |location=The Hague |page=298 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141743/https://books.google.com/books?id=AF303DEl0MkC&pg=PA298#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> ಇದು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Common Law |url=https://www.britannica.com/topic/common-law |access-date=27 May 2024 |publisher=Britannica |date=19 May 2024 |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506134920/https://www.britannica.com/topic/common-law |url-status=live}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ಹಿರಿಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಹೈ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಕ್ರೌನ್ ಕೋರ್ಟ್ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=The Australian courts and comparative law |url=http://www.alpn.edu.au/node/66 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130414202207/http://alpn.edu.au/node/66 |archive-date=14 April 2013 |access-date=9 March 2015 |publisher=Australian Law Postgraduate Network}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಕಾನೂನು ಸಾಮಾನ್ಯ-ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಿವಿಲ್-ಕಾನೂನು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಮಿಶ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಸೆಷನ್<ref>{{Cite web |title=Court of Session&nbsp;– Introduction |url=http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080731094308/http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp |archive-date=31 July 2008 |access-date=8 March 2015 |publisher=Scottish Courts}}</ref> ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಹೈ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಷಿಯರಿ ಆಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=High Court of Justiciary&nbsp;– Introduction |url=http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080912204821/http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp |archive-date=12 September 2008 |access-date=9 March 2015 |publisher=Scottish Courts}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=House of Lords&nbsp;– Practice Directions and Standing Orders Applicable to Civil Appeals |url=https://publications.parliament.uk/pa/ld199697/ldinfo/ld08judg/bluebook/bluebk03.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206120915/http://www.publications.parliament.uk/pa/ld199697/ldinfo/ld08judg/bluebook/bluebk03.htm |archive-date=6 December 2013 |access-date=8 March 2015 |publisher=UK Parliament}}</ref> ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕೆಲವು ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಶಿಕ್ಷೆ ದರಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಳಂಬಗಳಿಂದ ಗುಣಲಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="s576">{{cite journal | last1=Lovett | first1=Jo | last2=Hales | first2=Gavin | last3=Kelly | first3=Liz | last4=Khan | first4=Aneela | last5=Hardiman | first5=Margaret | last6=Trott | first6=Louise | title=What can We Learn from Police Data About Timeliness in Rape and Serious Sexual Offence Investigations in England and Wales? | journal=International Criminology | volume=2 | issue=3 | date=2022 | issn=2662-9976 | doi=10.1007/s43576-022-00069-8 | pages=286–298| pmc=9527390 }}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧವು 1981 ಮತ್ತು 1995 ರ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಆ ಉತ್ತುಂಗದಿಂದ 1995 ರಿಂದ 2015 ರವರೆಗೆ ದಾಖಲಾದ ಅಪರಾಧದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ 66% ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_419450.pdf |title=Crime in England and Wales, Year Ending June 2015 |publisher=Office for National Statistics |website=UK Government Web Archive |access-date=16 March 2023 |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316221317/https://webarchive.nationalarchives.gov.uk/ukgwa/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_419450.pdf |url-status=bot: unknown}}</ref> UK ಅಪರಾಧ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ. UK ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನುಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ವೇತನ, ಕನಿಷ್ಠ 28 ದಿನಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ರಜೆ, ಪೋಷಕ ರಜೆ, ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಅನಾರೋಗ್ಯ ವೇತನ ಮತ್ತು ಪಿಂಚಣಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಉದ್ಯೋಗ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತವೆ. ಸಲಿಂಗ ವಿವಾಹವು 2014 ರಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 2020 ರಿಂದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ.<ref>{{cite web |last1=Wratten |first1=Marcus |title=Tom Allen to host vital new BBC show marking 10th anniversary of same-sex marriage |url=https://www.thepinknews.com/2023/07/03/tom-allen-bbc-my-big-gay-wedding-same-sex-marriage/ |website=PinkNews |date=3 July 2023 |access-date=2 September 2023 |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902195143/https://www.thepinknews.com/2023/07/03/tom-allen-bbc-my-big-gay-wedding-same-sex-marriage/ |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ LGBT ಸಮಾನತೆಯು ಆಧುನಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=5 June 2023 |title=The 203 Worst (& Safest) Countries for LGBTQ+ Travel in 2023 |url=https://www.asherfergusson.com/lgbtq-travel-safety/ |access-date=20 August 2023 |website=Asher & Lyric |archive-date=10 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210910063408/https://www.asherfergusson.com/lgbtq-travel-safety/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=R. Flores |first1=Andrew |title=Social Acceptance of LGBTI People in 175 Countries and Locations |url=https://williamsinstitute.law.ucla.edu/publications/global-acceptance-index-lgbt/ |website=Williams Institute |access-date=11 September 2023 |archive-date=13 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230913091254/https://williamsinstitute.law.ucla.edu/publications/global-acceptance-index-lgbt/ |url-status=live}}</ref> EU ಅನ್ನು ತೊರೆದ ನಂತರ UK-EU ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಾಲೋಚನೆಯು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ವಿಫಲವಾದರೆ, ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷವು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯನ್ನು ವಿನಂತಿಸಬಹುದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೀಸ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ PCA ನಲ್ಲಿ.<ref name="commission.europa.eu" /><ref>{{Cite web |title=Disputes under the Trade and Cooperation Agreement |date=November 2021 |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/disputes-trade-and-cooperation-agreement |access-date=26 January 2025 |publisher=Institute for Government}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sandeel fishing ban to remain in place |date=2 May 2025 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckgrwxxzxkjo |website=BBC |access-date=4 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504203005/https://www.bbc.com/news/articles/ckgrwxxzxkjo |archive-date=4 May 2025}}</ref> EU-UK ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದವು UK ಮತ್ತು EU ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಂತೆ 'ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸದ್ಭಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ' ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Good Faith in Public Law |date=20 January 2022 |url=https://www.law.ox.ac.uk/news/2022-01-20-good-faith-public-law |website=ox.ac.uk |access-date=13 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513165454/https://www.law.ox.ac.uk/news/2022-01-20-good-faith-public-law |archive-date=13 May 2025}}</ref> ವಿಂಡ್ಸರ್ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, EU ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಷಯಗಳು ECJ ಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಸ್ಟಾರ್ಮಾಂಟ್ ಬ್ರೇಕ್ ಹೊಸ EU ನಿಯಮಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬರುವುದನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[File:Bank junction - 2020-09-20 (2).jpg|thumb|ಬ್ಯಾಂಕ್ ಜಂಕ್ಷನ್ ನಿಂದ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ಕ್ಷಿತಿಜ. ಲಂಡನ್ ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Yanatma |first=Servet |date=16 March 2024 |title=Europe's top financial centres: Where's best to do business? |url=https://www.euronews.com/business/2024/03/16/europes-top-financial-centres-wheres-best-to-do-business |access-date=16 August 2025 |publisher=[[Euronews]] |quote=ಯುಎಸ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಂಬರ್ ಒನ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ, ಲಂಡನ್ ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.}}</ref>]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅತ್ಯಂತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Thane |first1=Pat |year=2019 |title=The Origins of the British Welfare State |journal=The Journal of Interdisciplinary History |volume=50 |issue=3 |pages=427–433 |doi=10.1162/jinh_a_01448 |s2cid=208223636 |doi-access=free}}</ref><ref name="ftms">{{cite web |last1=Griffiths |first1=Alan |last2=Wall |first2=Stuart |date=16 July 2011 |title=Applied Economics |url=http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620120524/http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |archive-date=20 June 2013 |access-date=25 September 2014}}</ref> 2025 ರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ನಾಮಮಾತ್ರ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದೊಂದಿಗೆ (GDP) £2.819 ಟ್ರಿಲಿಯನ್,<ref name="IMFWEO.UK" /> ಇದು ವಿಶ್ವದ ಐದನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿದೆ. ಅದರ ಕರೆನ್ಸಿ, ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್, ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿ-ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುವ ಕರೆನ್ಸಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೀಸಲು ಕರೆನ್ಸಿ ಆಗಿದೆ, ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್, ಯುರೋ ಮತ್ತು ಯೆನ್ ನ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=World Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves |url=https://data.imf.org/regular.aspx?key=41175 |access-date=10 October 2021 |website=IMF Data |archive-date=12 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160512202858/https://data.imf.org/regular.aspx?key=41175 |url-status=live}}</ref> ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ತನ್ನ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸದ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ ಔಪಚಾರಿಕ ಪುನರ್ ನಾಮಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾಮಮಾತ್ರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 2022 ರಿಂದ UK ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರ<ref>{{Cite web |title=Exports of goods and services (BoP, current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.GNFS.CD?end=2024&most_recent_value_desc=true |access-date=22 September 2025 |website=[[World Bank]]}}</ref> ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಮದುದಾರ<ref>{{Cite web |title=Imports of goods and services (current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NE.IMP.GNFS.CD?most_recent_value_desc=true |access-date=22 September 2025 |website=[[World Bank]] |archive-date=13 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913065521/https://data.worldbank.org/indicator/NE.IMP.GNFS.CD?most_recent_value_desc=true |url-status=live }}</ref> ಆಗಿದೆ. [[OECD]] ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಆದಾಯ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ,<ref>{{Cite web |last1=Francis-Devine |first1=Brigid |title=House of Commons Research Briefing on Income inequality in the UK. |url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-7484/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210104536/https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-7484/ |archive-date=10 February 2022 |access-date=1 July 2023 |website=UK Parliament}}</ref><ref>{{Cite web |title=Inequality – Income inequality – OECD Data |url=http://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629183322/https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |archive-date=29 June 2023 |access-date=3 July 2023 |website=theOECD}}</ref> UK ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ HDI ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಸಮಾನತೆಗೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಿದಾಗ. 2025 ರಂತೆ UK ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವು 4.7% ಆಗಿದೆ<ref>{{Cite web |last1=Labiak |first1=Mitchell |last2=Smith |first2=Oliver |date=17 July 2025 |title=UK jobs market weakens as unemployment rate rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cg754negn75o |access-date=25 September 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB |archive-date=15 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250915184829/https://www.bbc.com/news/articles/cg754negn75o |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ನೈಜ GDP ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು 1.1% ಆಗಿದೆ.<ref name="f919">{{cite web | title=GDP quarterly national accounts, UK | website=Office for National Statistics | date=2026 | url=https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/bulletins/quarterlynationalaccounts/octobertodecember2025 | access-date=2026-04-24}}</ref> ಎಚ್ಎಮ್ ಟ್ರೆಜರಿ, ಟ್ರೆಜರಿ ಚಾನ್ಸೆಲರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ. ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಲಾಖೆ ವ್ಯಾಪಾರ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ UK ನ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ನೋಟುಗಳು ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿನ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನೋಟುಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮೀಸಲು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಷರತ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. === ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳು === [[File:Bank-of-England.jpg|thumb|ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಧುನಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.]] [[File:British Airways Concorde G-BOAC 03.jpg|thumb|ಕಾಂಕಾರ್ಡ್ ಒಂದು ಸುಪರ್ಸಾನಿಕ್ ವಿಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ದಾಟುವ ಹಾರಾಟದ ಸಮಯವನ್ನು 8 ಗಂಟೆಗಳಿಂದ 3.5 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=Celebrating Concorde |url=https://www.britishairways.com/en-gb/information/about-ba/history-and-heritage/celebrating-concorde |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317103939/https://www.britishairways.com/en-gb/information/about-ba/history-and-heritage/celebrating-concorde |archive-date=17 March 2023 |access-date=30 March 2023}}</ref>]] ಸೇವಾ ವಲಯವು 2023 ರಲ್ಲಿ UK ನ GVA ಯ ಸುಮಾರು 80 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Hutton |first=Georgina |date=3 October 2024 |title=Industries in the UK |url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-8353/ |access-date=19 May 2025 |website=UK Parliament: House of Commons Library |archive-date=7 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007134640/https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-8353/ |url-status=live }}</ref> 2023 ರಂತೆ ಇದು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೇವೆಗಳ ರಫ್ತುದಾರ<ref>{{Cite web |title=Service exports (BoP, current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.NFSV.CD?most_recent_value_desc=true&year_high_desc=false |access-date=19 May 2025 |website=World Bank Open Data |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317140633/https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.NFSV.CD?most_recent_value_desc=true&year_high_desc=false |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು 2024 ರಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಿವ್ವಳ ರಫ್ತುದಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=15 January 2025 |title=UK leads world in financial services trade surplus |url=https://www.thecityuk.com/news/uk-leads-world-in-financial-services-trade-surplus/ |access-date=2 June 2025 |website=TheCityUK |language=en}}</ref> ಲಂಡನ್ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ, 2022 ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ವಹಿವಾಟಿನ 37.8 ಪ್ರತಿಶತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=30 September 2025 |title=BIS Triennial Survey of Foreign Exchange and Over-The-Counter Interest Rate Derivatives Markets in April 2025 – UK Data |url=https://www.bankofengland.co.uk/news/2025/september/bis-triennial-survey-of-foreign-exchange-and-over-the-counter-interest-rate-derivatives-markets |access-date=7 December 2025 |publisher=Bank of England}}</ref> ಇದು ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |last=Florida |first=Richard |date=16 March 2017 |title=The Economic Power of Cities Compared to Nations |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-16/top-metros-have-more-economic-power-than-most-nations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308074221/https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-16/top-metros-have-more-economic-power-than-most-nations |archive-date=8 March 2024 |access-date=22 February 2024 |website=Bloomberg}}</ref> ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಜೊತೆಗೆ, ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮಗ್ರವಾದ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=World Cities 2024 |url=https://gawc.lboro.ac.uk/gawc-worlds/the-world-according-to-gawc/world-cities-2024/ |access-date=21 September 2025 |website=GaWC |language=en-US |archive-date=3 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703071437/https://gawc.lboro.ac.uk/gawc-worlds/the-world-according-to-gawc/world-cities-2024/ |url-status=live }}</ref> ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, 2025 ರ ಜಾಗತಿಕ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದೆ.<ref name="www.longfinance.net">{{Cite web |title=GFCI 36 Rank - Long Finance |url=https://www.longfinance.net/programmes/financial-centre-futures/global-financial-centres-index/gfci-36-explore-the-data/gfci-36-rank/ |access-date=19 May 2025 |website=www.longfinance.net |archive-date=25 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925155927/https://www.longfinance.net/programmes/financial-centre-futures/global-financial-centres-index/gfci-36-explore-the-data/gfci-36-rank/ |url-status=live }}</ref> ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್, UK ನ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರ, ಅದೇ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 29 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದೆ.<ref name="www.longfinance.net" /> UK ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯವು 2024 ರಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯದ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವದ 10 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=World Bank Open Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |access-date=5 August 2025 |website=World Bank Open Data |archive-date=7 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107135049/https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |url-status=live }}</ref> 2024 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ 8 ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ 8.6 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=Manufacturing industries: Economic indicators |url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/sn05206/ |access-date=1 June 2025 |website=House of Commons Library}}</ref> 2017 ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದಂತೆ ಪೂರ್ವ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ (ಕ್ರಮವಾಗಿ 12.6 ಮತ್ತು 11.8 ಪ್ರತಿಶತ) ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಲಂಡನ್ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯವು 2.8 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.<ref>Hennik Research. [http://www.themanufacturer.com/wp-content/uploads/2017/01/Annual-Manufacturing-Report-2017-Final-Version.pdf ''ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ವರದಿ: 2017'' (ಡಿಸೆಂ. 2016)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170131192050/http://www.themanufacturer.com/wp-content/uploads/2017/01/Annual-Manufacturing-Report-2017-Final-Version.pdf|date=31 January 2017}}</ref> ದೇಶದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವಲಯವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ;<ref>{{Cite web |last1=Chan |first1=Kelvin |date=25 April 2023 |title=King Charles' coronation is bringing millions of tourists and a cash infusion to London but it probably won't save the British economy |url=https://fortune.com/2023/04/25/king-charles-coronation-tourists-money-london-british-economy/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502144950/https://fortune.com/2023/04/25/king-charles-coronation-tourists-money-london-british-economy/ |archive-date=2 May 2023 |access-date=9 May 2023 |website=[[fortune.com]] |agency=The Associated Press}}</ref> ಸೃಜನಶೀಲ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು 2019 ರಲ್ಲಿ UK ನ GVA ಯ 5.9 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿದ್ದವು,<ref>{{Cite web |title=DCMS Economic Estimates 2019 (provisional): Gross Value Added |url=https://www.gov.uk/government/statistics/dcms-economic-estimates-2019-gross-value-added/dcms-economic-estimates-2019-provisional-gross-value-added |access-date=31 January 2023 |website=gov.uk |archive-date=31 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131001226/https://www.gov.uk/government/statistics/dcms-economic-estimates-2019-gross-value-added/dcms-economic-estimates-2019-provisional-gross-value-added |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು 2018 ರಲ್ಲಿ UK ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ £111 ಶತಕೋಟಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite web |year=2020 |title=UK's Creative Industries contributes almost £13 million to the UK economy every hour |url=https://www.gov.uk/government/news/uks-creative-industries-contributes-almost-13-million-to-the-uk-economy-every-hour |access-date=21 February 2023 |publisher=UK Government |archive-date=21 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221131518/https://www.gov.uk/government/news/uks-creative-industries-contributes-almost-13-million-to-the-uk-economy-every-hour |url-status=live}}</ref> ಲಾಯ್ಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಲಂಡನ್, ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಿಮೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Lloyd's of London – value proposition |url=https://www.lloyds.com/about-lloyds/value-proposition-coverholder |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227100951/https://www.lloyds.com/about-lloyds/value-proposition-coverholder |archive-date=27 February 2023 |website=Lloyd's of London}}</ref> WPP ಪಿಎಲ್ಸಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಾಹೀರಾತು ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Rankings 2025 - Creative 100 |url=https://www.warc.com/creative/rankings/creative-100 |website=WARC |access-date=12 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250612162216/https://www.warc.com/creative/rankings/creative-100 |archive-date=12 June 2025}}</ref> UK ಯುರೋಪ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.great.gov.uk/international/content/investment/sectors/retail/ |access-date=18 January 2024 |title=Retail |publisher=great.gov.uk |archive-date=18 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118084416/https://www.great.gov.uk/international/content/investment/sectors/retail/ |url-status=live}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ US$2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಖರೀದಿ ವೆಚ್ಚಗಳೊಂದಿಗೆ, ಇದು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Households and NPISHs Final consumption expenditure (current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NE.CON.PRVT.CD?year_high_desc=true |access-date=17 August 2024 |website=World Bank Group |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143614/https://data.worldbank.org/indicator/NE.CON.PRVT.CD?year_high_desc=true |url-status=live}}</ref> ಜಾನ್ ಲೂಯಿಸ್ UK ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗಿ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://employeeownership.co.uk/resources/what-the-evidence-tells-us/ |access-date=18 January 2024 |title=Employee owned businesses - What the evidence tells us |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202155249/https://employeeownership.co.uk/resources/what-the-evidence-tells-us/ |url-status=live}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಾಹನ ಉದ್ಯಮವು £47 ಶತಕೋಟಿ ರಫ್ತುಗಳನ್ನು (UK ನ ಒಟ್ಟು ಸರಕು ರಫ್ತಿನ 12 ಪ್ರತಿಶತ) ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Auto Output 2025" /> 2024 ರಲ್ಲಿ UK 779,584 ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು 125,649 ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು; UK ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ 10 ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ 8 ರಫ್ತಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="Auto Output 2025">{{Cite web |date=15 May 2025 |title=SMMT Motor Industry Facts 2025 |url=https://www.smmt.co.uk/smmt-motor-industry-facts-2025/ |access-date=26 May 2025 |website=SMMT |archive-date=26 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250526074751/https://www.smmt.co.uk/smmt-motor-industry-facts-2025/ |url-status=live}}</ref> ಬ್ರಿಟನ್ ಮಿನಿ ಮತ್ತು ಜಾಗ್ವಾರ್ ನಂತಹ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite web |date=19 November 2020 |title=Best British cars: Top 50 all-time greatest British-built cars revealed - page 2 |url=https://www.autoexpress.co.uk/best-cars-vans/351729/best-british-cars-top-50-all-time-greatest-british-built-cars-revealed/page-2 |access-date=9 March 2024 |website=Auto Express |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316184015/https://www.autoexpress.co.uk/best-cars-vans/351729/best-british-cars-top-50-all-time-greatest-british-built-cars-revealed/page-2 |url-status=live}}</ref> ಹಾಗೆಯೇ ರೋಲ್ಸ್-ರಾಯ್ಸ್, ಬೆಂಟ್ಲಿ ಮತ್ತು ರೇಂಜ್ ರೋವರ್ ನಂತಹ ಐಷಾರಾಮಿ ಕಾರುಗಳಿಗೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. UK ಎಂಜಿನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ: 2024 ರಲ್ಲಿ 1.59 ಮಿಲಿಯನ್ ಎಂಜಿನ್ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Auto Output 2025" /> ಇದು 2023 ರಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯದ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಎಂಜಿನ್ ರಫ್ತುದಾರ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=Combustion Engines |url=https://oec.world/en/profile/hs/combustion-engines |access-date=26 May 2025 |website=OEC - The Observatory of Economic Complexity |archive-date=26 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250526073421/https://oec.world/en/profile/hs/combustion-engines |url-status=live}}</ref> UK ಮೋಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಉದ್ಯಮವು ಸುಮಾರು £10 ಶತಕೋಟಿ ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |year=2020 |title=UK motorsport industry in pole position for F1's 70th anniversary |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-motorsport-industry-in-pole-position-for-f1s-70th-anniversary |access-date=19 February 2023 |publisher=UK Government |archive-date=19 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219100712/https://www.gov.uk/government/news/uk-motorsport-industry-in-pole-position-for-f1s-70th-anniversary |url-status=live}}</ref> ಹನ್ನೊಂದು ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು UK ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ, ಅವುಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮ್ಯಾ�ಕ್ಲಾರೆನ್, ಆಸ್ಟನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಮತ್ತು ಲೋಟಸ್ ನಿಂದ ಸೂಪರ್ಕಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಹೈಪರ್ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{Efn|ಇಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹಲವಾರು ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಬೇಸ್, ಉತ್ಪಾದನಾ ಸ್ಥಳ, ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ ಸ್ಥಳ, UK ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತ ಕಂಪನಿ (ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಹ).}} UK ನ ವಾಯುಯಾನ ಉದ್ಯಮವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ<ref>{{cite web |title=United Kingdom - Country Commercial Guide: Aerospace and Defense |url=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/united-kingdom-aerospace-and-defense |website=[[International Trade Administration]] |date=3 November 2023 |access-date=17 December 2024 |archive-date=12 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230612142750/https://www.trade.gov/country-commercial-guides/united-kingdom-aerospace-and-defense |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು ಸುಮಾರು £30 ಶತಕೋಟಿ ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Tovey |first=Alan |date=29 June 2016 |title=Britain's aerospace sector soars amid fears Brexit could clip its wings |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2016/06/29/britains-aerospace-sector-soars-amid-fears-brexit-could-clip-its |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/business/2016/06/29/britains-aerospace-sector-soars-amid-fears-brexit-could-clip-its |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}</ref> UK ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಉದ್ಯಮವು 2020/21 ರಲ್ಲಿ £17.5 ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ್ದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 48,800 ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=UK space sector income reaches £17.5 billion as jobs and services grow |url=https://www.ukspace.org/uk-space-sector-income-reaches-17-5-billion-as-jobs-and-services-grow/ |website=UKspace |date=27 March 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=UK space sector income reaches £17.5 billion as jobs and services grow |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-space-sector-income-reaches-175-billion-as-jobs-and-services-grow |website=gov.uk |date=29 March 2023 |access-date=10 August 2025}}</ref> UK ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಯು 2023 ರಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ-ಸಂಬಂಧಿತ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ £1.6 ಶತಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.gov.uk/government/news/new-funding-to-support-space-exploration-using-moon-resources-and-nuclear-power |title=New funding to support space exploration using Moon resources and nuclear power |access-date=11 March 2023 |archive-date=11 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311195622/https://www.gov.uk/government/news/new-funding-to-support-space-exploration-using-moon-resources-and-nuclear-power}} <!-- (last checked 2023-03-11) --></ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೃಷಿ ಉದ್ಯಮವು ತೀವ್ರ, ಹೆಚ್ಚು ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ, ಇದು ದೇಶದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆಹಾರ ಅಗತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 60 ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಹಾರ ಅಗತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 73 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸುಮಾರು 0.9 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು (292,000 ಕಾರ್ಮಿಕರು) ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=UK Food Security Index 2024 |url=https://www.gov.uk/government/publications/uk-food-security-index-2024/uk-food-security-index-2024 |access-date=19 May 2024 |publisher=Department for the Environment Food & Rural Affairs |archive-date=18 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518072412/https://www.gov.uk/government/publications/uk-food-security-index-2024/uk-food-security-index-2024 |url-status=live}};{{Cite web |title=Agricultural workforce in England at 1 June 2023 |url=https://www.gov.uk/government/statistics/agricultural-workforce-in-england-at-1-june/agricultural-workforce-in-england-at-1-june-2023 |access-date=19 May 2024 |publisher=Department for the Environment Food & Rural Affairs |archive-date=19 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519211112/https://www.gov.uk/government/statistics/agricultural-workforce-in-england-at-1-june/agricultural-workforce-in-england-at-1-june-2023 |url-status=live}}</ref> ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. UK ಗಣನೀಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, 2020 ರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 49 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು UK ಮೀನುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://jncc.gov.uk/our-work/ukbi-b2-sustainable-fisheries |title=Sustainable fisheries: fish stocks harvested within safe limits |website=JNCC |access-date=14 December 2024}}</ref> UK ಸಮುದ್ರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂಡವಾಳದ ಸ್ವತ್ತುಗಳು 2021 ರಲ್ಲಿ £211 ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ್ದಾಗಿ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Marine accounts, natural capital, UK: 2021 |date=6 April 2021 |url=https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/bulletins/marineaccountsnaturalcapitaluk/2021 |website=ONS |access-date=21 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250521071820/https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/bulletins/marineaccountsnaturalcapitaluk/2021 |archive-date=21 May 2025}}</ref> ಇದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ, ತವರ, ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು, ಉಪ್ಪು, ಜೇಡಿಮಣ್ಣು, ಸೀಮೆಸುಣ್ಣ, ಜಿಪ್ಸಮ್, ಸೀಸ, ಮತ್ತು ಸಿಲಿಕಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಕೃಷಿ ಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.bgs.ac.uk/mineralsuk/mines/coal/home.html |title=Coal |website=BGS Minerals UK |access-date=7 July 2015 |archive-date=26 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426141109/http://www.bgs.ac.uk/ |url-status=live}}</ref> === ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ === [[File:Cambridge Science Park Napp.jpg|thumb|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾದ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=WIPO |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2022/index.html |title=Global Innovation Index 2022, 15th Edition |publisher=World Intellectual Property Organization |year=2022 |isbn=978-92-805-3432-0 |doi=10.34667/tind.46596 |access-date=16 November 2022 |archive-date=3 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203061259/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2022/index.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Global Innovation Index 2021 |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2021 |access-date=5 March 2022 |website=[[World Intellectual Property Organization]] |publisher=[[United Nations]] |archive-date=5 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305010458/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2021/ |url-status=live}}; {{Cite web |title=Release of the Global Innovation Index 2020: Who Will Finance Innovation? |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html |access-date=2 September 2021 |website=World Intellectual Property Organization |archive-date=3 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603121259/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Global Innovation Index 2019 |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html |access-date=2 September 2021 |website=World Intellectual Property Organization |archive-date=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902101818/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=RTD – Item |url=https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898 |access-date=2 September 2021 |website=ec.europa.eu |archive-date=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902140715/https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898 |url-status=live}}</ref>]] 17 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref>Gascoin, J. "ಎ ರಿಯಾಪ್ರೈಸಲ್ ಆಫ್ ದಿ ರೋಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್ ಇನ್ ದಿ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್", in Lindberg, David C. and Westman, Robert S., eds (1990), ''ರಿಯಾಪ್ರೈಸಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್''. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 248. {{ISBN|978-0-521-34804-1}}.</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ 18 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಗತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರ್ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ.<ref>Reynolds, E.E.; Brasher, N.H. (1966). ''ಬ್ರಿಟನ್ ಇನ್ ದಿ ಟ್ವೆಂಟೀತ್ ಸೆಂಚುರಿ, 1900–1964''. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 336. {{OCLC|474197910}}</ref> 17 ಮತ್ತು 18 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಅವರ ಚಲನೆಯ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಾಧಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ;<ref>Burtt, E.A. (2003) 1924.[https://books.google.com/books?id=G9WBMa1Rz_kC&pg=PA207 ''ದಿ ಮೆಟಾಫಿಸಿಕಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಸೈನ್ಸ್''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=G9WBMa1Rz_kC&pg=PA207 |date=26 March 2023 }}. Mineola, NY: ಕೊರಿಯರ್ ಡೋವರ್. ಪು. 207. {{ISBN|978-0-486-42551-1}}.</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್, ಅವರ ವಿಕಾಸದ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ವೆಲ್, ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸ್ಟೀಫನ್ ಹಾಕಿಂಗ್, ಅವರು ವಿಶ್ವವಿಜ್ಞಾನ, ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕುಳಿಗಳ ತನಿಖೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು.<ref>Hatt, C. (2006). [https://books.google.com/books?id=BVBvehqrAPQC ''ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದೇರ್ ಡಿಸ್ಕವರೀಸ್''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=BVBvehqrAPQC |date=26 March 2023 }}. ಲಂಡನ್: ಇವನ್ಸ್ ಬ್ರದರ್ಸ್. pp. 16, 30 and 46. {{ISBN|978-0-237-53195-9}}.</ref> ವಿಜ್ಞಾನ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆ (DSIT) UK ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ, ಅನೇಕವು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದೊಂದಿಗೆ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ವಿಜ್ಞಾನ ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿವೆ.<ref>Castells, M.; Hall, P.; Hall, P.G. (2004). ''ಟೆಕ್ನೋಪೋಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್: ದಿ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಟ್ವೆಂಟಿ-ಫಸ್ಟ್-ಸೆಂಚುರಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸಸ್''. ಲಂಡನ್: ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್. pp. 98–100. {{ISBN|978-0-415-10015-1}}.</ref> 2022 ರಲ್ಲಿ, UK ವಿಶ್ವದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳ 6.0 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ 8.8 ಪ್ರತಿಶತ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು <abbr>G7</abbr> ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್, ಚೀನಾ, ಭಾರತ, ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. UK ಈ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಫೀಲ್ಡ್-ವೇಯ್ಟೆಡ್ ಸಿಟೇಶನ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ಗಾಗಿ 1 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=International comparison of the UK research base, 2025 |url=https://www.gov.uk/government/publications/international-comparison-of-the-uk-research-base-2025/international-comparison-of-the-uk-research-base-2025 |access-date=2025-12-07 |website=GOV.UK |language=en}}</ref> UK ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು, ''ನೇಚರ್'', ''ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಜರ್ನಲ್'' ಮತ್ತು ''ದಿ ಲ್ಯಾನ್ಸೆಟ್'' ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite journal |last=McCook, Alison |year=2006 |title=Is peer review broken? |url=http://gaia.pge.utexas.edu/Good/Materials/scientist_02_28_2006.htm |journal=The Scientist |volume=20 |issue=2 |page=26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816230933/http://gaia.pge.utexas.edu/Good/Materials/scientist_02_28_2006.htm |archive-date=16 August 2011 |access-date=22 June 2011}}</ref> 2024 ರ ವೇಳೆಗೆ UK ಟೆಕ್ ವಲಯವು US$1.2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿತು, ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ವಲಯಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |last=Greenberg |first=Elizabeth |date=2025-01-14 |title=UK Innovation Economy Worth a Combined $1.2 trillion |url=https://www.digit.fyi/uk-innovation-economy-worth-a-combined-1-2-trillion/ |access-date=2026-05-26 |publisher=Digit News |language=en |quote=ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ $1.2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ, UK ನಾವೀನ್ಯತೆ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.}}</ref> ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಅನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ಥಾಪಕರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ನಂಬರ್ ಒನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=UK tech sector retains #1 spot in Europe and #3 in world as sector resilience brings continued growth |date=21 December 2022 |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-tech-sector-retains-1-spot-in-europe-and-3-in-world-as-sector-resilience-brings-continued-growth |website=gov.uk |access-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527173044/https://www.gov.uk/government/news/uk-tech-sector-retains-1-spot-in-europe-and-3-in-world-as-sector-resilience-brings-continued-growth |archive-date=27 May 2025}}</ref> UK ನ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಉದ್ಯಮವು ಮೌಲ್ಯದ ಮೂಲಕ ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |date=11 June 2024 |title=UK AI sector most valuable in Europe, new report reveals |url=https://www.holyrood.com/news/view,uk-ai-sector-most-valuable-in-europe-new-report-reveals |access-date=20 July 2025 |website=Holyrood |language=en}}</ref> ಮತ್ತು 2026 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶವು ಐದನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=Which countries are leading in AI? {{!}} Stanford HAI |url=https://hai.stanford.edu/ai-index/global-vibrancy-tool |access-date=2026-05-09 |website=hai.stanford.edu |language=en}}</ref> UK 2025 ರ ಜಾಗತಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ 6 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/united-kingdom |access-date=16 October 2025 |website=WIPO}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html |title=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads |last2=Lanvin |first2=Bruno |publisher=[[World Intellectual Property Organization]] |year=2025 |isbn=978-92-805-3797-0 |page=19 |language=en |doi=10.34667/tind.58864 |access-date=17 October 2025}}</ref> === ಸಾರಿಗೆ === [[File:An LNER Azuma train on the East Coast Railway Line, geograph 6275180 by Walter Baxter.jpg|thumb|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ನಾರ್ಥಂಬರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗ ರೈಲು]] [[File:London City Airport Sunset.jpg|thumb|ಲಂಡನ್ ಸಿಟಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಏರುವ ವಿಮಾನ. ಲಂಡನ್ನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಇದನ್ನು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.]] UK ನಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಸಂಚಾರವು ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ದೂರ ಮತ್ತು ವೇಗವನ್ನು ಮೈಲುಗಳು, ಗಜಗಳು ಮತ್ತು ಮೈಲುಗಳು ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ (mph) ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. UK ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ವಾಹನಗಳು ವಾಹನದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಚಕ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ತ್ರಿಜ್ಯಾಕಾರದ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವು {{Convert|29145|mi|km}} ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು, {{Convert|2173|mi|km}} ಮೋಟಾರ್ವೇಗಳು ಮತ್ತು {{Convert|213750|mi|km}} ಪಕ್ಕಾ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="factbook" /> ಲಂಡನ್ ಅನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ M25, ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ಬೈಪಾಸ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Moran |first=Joe |url=https://archive.org/details/readingeveryday00mora |title=Reading the Everyday |date=16 November 2005 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-37216-4 |page=[https://archive.org/details/readingeveryday00mora/page/n107 95] |url-access=limited}}</ref> 2024 ರಲ್ಲಿ UK ನಲ್ಲಿ 41.7 ಮಿಲಿಯನ್ ನೋಂದಾಯಿತ ವಾಹನಗಳಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |title=General facts and figures about roads and road use |url=https://www.racfoundation.org/motoring-faqs/mobility |access-date=31 May 2025 |archive-date=18 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518191035/https://www.racfoundation.org/motoring-faqs/mobility}}</ref> UK {{Convert|10072|mi|0|abbr=out}} ವ್ಯಾಪಕವಾದ ರೈಲು ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೈಲು ಜಾಲವನ್ನು 1994 ಮತ್ತು 1997 ರ ನಡುವೆ ಖಾಸಗೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಲ್ಲಿ ವೇಗದ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೈಲ್ವೇಸ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ ರೈಲು ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಯೋಜಿತ ಸರ್ಕಾರಿ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. UK 2017 ರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರೈಲ್ವೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯ ತೀವ್ರತೆ, ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |last1=Sylvain Duranton |last2=Agnès Audier |last3=Joël Hazan |last4=Mads Peter Langhorn |last5=Vincent Gauche |date=18 April 2017 |title=The 2017 European Railway Performance Index |url=https://www.bcg.com/en-ch/publications/2017/transportation-travel-tourism-2017-european-railway-performance-index.aspx |publisher=Boston Consulting Group |access-date=4 February 2019 |archive-date=31 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531104458/https://www.bcg.com/en-ch/publications/2017/transportation-travel-tourism-2017-european-railway-performance-index.aspx |url-status=live}}</ref> ಒಂದು ರೈಲು ನೇರವಾಗಿ ಲಂಡನ್ನಿಂದ ಪ್ಯಾರಿಸ್ಗೆ ಓಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=London to Paris Trains |url=https://www.eurostar.com/uk-en/train/london-to-paris |access-date=11 May 2024 |publisher=Eurostar |archive-url=https://web.archive.org/web/20240511114452/https://www.eurostar.com/uk-en/train/london-to-paris |archive-date=11 May 2024}}</ref> ಇದನ್ನು ಯುರೋಸ್ಟಾರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಾನಲ್ ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ. 23.5 ಮೈಲುಗಳ ಉದ್ದದಲ್ಲಿ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ಸಮುದ್ರತಳದ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Channel Tunnel, Tunnel, Europe |url=https://www.britannica.com/topic/Channel-Tunnel |access-date=11 May 2024 |publisher=Britannica |date=10 May 2024}}</ref> ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಫ್ರಾನ್ಸ್ಗೆ ಕಾರು ಸೇವೆಯೂ ಇದೆ, ಇದನ್ನು ಲೆಶಟಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಲಂಡನ್ ನಡುವೆ ಓಡುವ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವಾದ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಮಾರ್ಗವನ್ನು 2016 ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ II ರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 2022 ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=2 January 2012 |title=Crossrail's giant tunnelling machines unveiled |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/av/uk-16289051 |access-date=20 June 2018 |archive-date=10 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410034914/http://www.bbc.co.uk/news/uk-16289051 |url-status=live}}; {{Cite news |last=Leftly |first=Mark |date=29 August 2010 |title=Crossrail delayed to save £1bn |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/crossrail-delayed-to-save-1631bn-2064629.html |access-date=22 August 2017 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116062835/https://www.independent.co.uk/news/business/news/crossrail-delayed-to-save-1631bn-2064629.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Crossrail to become the Elizabeth line in honour of Her Majesty the Queen |url=https://tfl.gov.uk/info-for/media/press-releases/2016/february/crossrail-to-become-the-elizabeth-line-in-honour-of-her-majesty-the-queen |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225110413/https://tfl.gov.uk/info-for/media/press-releases/2016/february/crossrail-to-become-the-elizabeth-line-in-honour-of-her-majesty-the-queen |archive-date=25 February 2023 |website=Transport for London}}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಯೆಂದರೆ ಹೈ ಸ್ಪೀಡ್ 2 (HS2), 2019 ರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು. ಇದು ಲಂಡನ್ ಅನ್ನು ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಗಂಟೆಗೆ 225 ಮೈಲುಗಳ ವೇಗಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=What is HS2 |url=https://www.hs2.org.uk/what-is-hs2 |website=HS2 |access-date=22 June 2022 |archive-date=21 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220621190841/https://www.hs2.org.uk/what-is-hs2/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=HS2 Trains |url=https://www.hs2.org.uk/building-hs2/trains/ |website=HS2 |access-date=24 February 2023 |archive-date=24 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224183953/https://www.hs2.org.uk/building-hs2/trains/ |url-status=live}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ UK ನಲ್ಲಿ 4 ಶತಕೋಟಿ ಬಸ್ ಪ್ರಯಾಣಗಳಿದ್ದವು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 1.8 ಶತಕೋಟಿ ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Transport Statistics Great Britain: 2023 Domestic Travel |date=19 December 2024 |url=https://www.gov.uk/government/statistics/transport-statistics-great-britain-2024/transport-statistics-great-britain-2023-domestic-travel |website=gov.uk |access-date=14 March 2025}}</ref> ಕೆಂಪು ಡಬಲ್-ಡೆಕ್ಕರ್ ಬಸ್ ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಐಕಾನ್ ಆಗಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Our Collection |url=http://www.icons.org.uk/theicons/index.html |access-date=16 August 2014 |publisher=icons.org.uk}}</ref> ಲಂಡನ್ ಬಸ್ ಜಾಲವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿ ವಾರದ ದಿನದಂದು 6,800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿಗದಿತ ಸೇವೆಗಳು ಸುಮಾರು 6 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು 700 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.tfl.gov.uk/corporate/modesoftransport/1548.aspx ಲಂಡನ್ ಬಸ್ಗಳು], ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಫಾರ್ ಲಂಡನ್. 10 ಮೇ 2007 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 2024 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಸುಮಾರು 292.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದವು.<ref name="caastats">{{Cite web |title=Size of Reporting Airports 2024 |url=https://www.caa.co.uk/Documents/Download/11910/4d230d1f-dab6-4c1a-992a-431b9cca89a2/16918 |access-date=17 January 2025 |publisher=Civil Aviation Authority}}</ref> ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಲಂಡನ್ ಹೀಥ್ರೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (83.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು), ಗ್ಯಾಟ್ವಿಕ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (43.2 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು) ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (30.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು).<ref name="caastats" /> ಲಂಡನ್ ಹೀಥ್ರೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ರಾಜಧಾನಿಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{Convert|15|mi|km|}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ-ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಯಾವುದೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ;<ref>{{Cite news |date=25 June 2008 |title=Heathrow 'needs a third runway' |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7472432.stm |access-date=17 October 2008}}; {{Cite press release |title=Statistics: Top 30 World airports |date=July 2008 |publisher=Airports Council International |url=http://www.aci.aero/aci/aci/file/Press%20Releases/2008/TOP30_International%20Passengers_2007.pdf |access-date=15 October 2008}}</ref> ಇದು UK ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಕ್ಯಾರಿಯರ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಏರ್ವೇಸ್, ಹಾಗೆಯೇ ವರ್ಜಿನ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಗೆ ಹಬ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=29 October 2008 |title=BMI being taken over by Lufthansa |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7697261.stm |access-date=23 December 2009}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ, 18.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 18.1 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Transport Statistics Great Britain: 2023 International Travel |date=19 December 2024 |url=https://www.gov.uk/government/statistics/transport-statistics-great-britain-2024/transport-statistics-great-britain-2023-international-travel |website=gov.uk |access-date=4 March 2025}}</ref> === ಶಕ್ತಿ === 2021 ರಲ್ಲಿ UK ವಿಶ್ವದ 14 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು 22 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದಕ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="United Kingdom Energy Profile">{{Cite web |title=United Kingdom Energy Profile |url=https://www.eia.gov/international/overview/country/GBR |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228165225/https://www.eia.gov/international/overview/country/GBR |archive-date=28 February 2023 |access-date=28 February 2023 |publisher=U.S. Energy Information Administration}}</ref> ಇದು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಇಂಧನ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ - [[BP]] ಮತ್ತು ಶೆಲ್.<ref>{{Cite news |last=Mason |first=Rowena |date=24 October 2009 |title=Let the battle begin over black gold |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/energy/6424030/Let-the-battle-begin-over-black-gold.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=26 November 2010 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/energy/6424030/Let-the-battle-begin-over-black-gold.html |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}; {{Cite news |last=Heath |first=Michael |date=26 November 2010 |title=RBA Says Currency Containing Prices, Rate Level 'Appropriate' in Near Term |work=Bloomberg |location=New York |url=https://www.bloomberg.com/news/2010-11-25/rba-s-stevens-says-inflation-unlikely-to-fall-much-further.html |access-date=26 November 2010}}</ref> [[File:Ardrossan's fan club. - panoramio.jpg|thumb|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಅರ್ಡ್ರೋಸನ್ ಮೇಲೆ ಗಾಳಿ ಟರ್ಬೈನ್ಗಳು. UK ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=13 September 2023 |title='Success story': Which European countries are leading the way on wind? |url=https://www.euronews.com/green/2023/09/13/winds-of-change-which-european-countries-are-generating-the-most-energy-from-wind |access-date=15 August 2025 |website=[[Euronews]] |language=en}}</ref>]] ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೂಲಗಳು 2024 ರಲ್ಲಿ UK ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ವಿದ್ಯುತ್ನ 51 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು. ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿಯು 2024 ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದು, UK ನ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ನ 30 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ.<ref name="2024 Energy">{{Cite report |title=Britain's Electricity Explained: 2024 Review |url=https://www.neso.energy/news/britains-electricity-explained-2024-review |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126085830/https://www.neso.energy/news/britains-electricity-explained-2024-review |archive-date=26 January 2025 |access-date=26 January 2025 |publisher=NESO}}</ref> UK ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕರಾವಳಿ ಗಾಳಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite report |date=14 June 2021 |title=Wind energy in the UK: June 2021 |work=UK Government |url=https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/articles/windenergyintheuk/june2021 |access-date=8 May 2023}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ UK ಒಂಬತ್ತು ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, UK ನ ವಿದ್ಯುತ್ನ ಸುಮಾರು 15 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="coal-ref">{{Cite web |title=Nuclear Power in the United Kingdom |url=https://world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-t-z/united-kingdom.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228175735/https://world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-t-z/united-kingdom.aspx |archive-date=28 February 2023 |access-date=28 February 2023 |publisher=World Nuclear Association}}</ref> ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಷ್ಟು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=April 2013 |title=Nuclear Power in the United Kingdom |url=http://www.world-nuclear.org/info/inf84.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130214061431/http://www.world-nuclear.org/info/inf84.html |archive-date=14 February 2013 |access-date=9 April 2013 |publisher=World Nuclear Association}}</ref><ref>{{Cite news |title=Nuclear energy: What you need to know |url=https://www.gov.uk/government/news/nuclear-energy-what-you-need-to-know |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228181113/https://www.gov.uk/government/news/nuclear-energy-what-you-need-to-know |archive-date=28 February 2023 |access-date=28 February 2023 |publisher=UK Government}}</ref> 1990 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು UK ನ ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸುಮಾರು 25 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಹಳೆಯ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ ಇದು ಕ್ರಮೇಣ ಕುಸಿಯಿತು. UK ಸರ್ಕಾರವು ಸಣ್ಣ ಮಾಡ್ಯುಲರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ, ಅವು ಪರಮಾಣು ವಿದಳನದ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಮ್ಮಿಳನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳ ಕಡೆಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು 2023 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮಿಳನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಲು ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು, "2040 ರ ವೇಳೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಗ್ರಿಡ್-ಸಿದ್ಧ ಸಮ್ಮಿಳನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್" ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=UKAEA implementing the UK's fusion energy strategy |work=Open Access Government |date=7 March 2024 |url=https://www.openaccessgovernment.org/ukaea-implementing-the-uks-fusion-energy-strategy/174384/ |access-date=27 May 2024 |last1=Belderbos |first1=Harriet}};{{Cite magazine |title=UK nuclear fusion reactor sets new world record for energy output |url=https://www.newscientist.com/article/2415909-uk-nuclear-fusion-reactor-sets-new-world-record-for-energy-output/ |magazine=New Scientist |access-date=27 May 2024}}</ref> 2023 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜಿಸಲಾದ 1.1 ಬಿಲಿಯನ್ ತೈಲ ಸಮಾನ ಬ್ಯಾರೆಲ್ಗಳು "ಸಾಬೀತಾದ" ಮತ್ತು "ಸಂಭವನೀಯ" ಅನಿಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಮತ್ತು 2.3 ಬಿಲಿಯನ್ boe "ಸಾಬೀತಾದ" ಮತ್ತು "ಸಂಭವನೀಯ" ತೈಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿವೆ, ಇದು ಇಂಧನ ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಆಮದುಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite report |title=UK Oil and Gas Reserves and Resources |url=https://www.nstauthority.co.uk/media/vtjkyqnf/uk-reserves-and-resources-report-as-at-end-2023.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250113172052/https://www.nstauthority.co.uk/media/vtjkyqnf/uk-reserves-and-resources-report-as-at-end-2023.pdf |archive-date=13 January 2025 |access-date=1 February 2025 |publisher=North Sea Transition Authority}}</ref> UK ನ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ನಿಯಂತ್ರಕ ಪ್ರಕಾರ UK ಅನಿಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ದ್ರವೀಕೃತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲಕ್ಕಿಂತ (LNG) ಸರಿಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=North Sea oil and gas claims fact-checked |work=BBC |date=22 January 2024 |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-67945281 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201182137/https://www.bbc.com/news/science-environment-67945281 |archive-date=1 February 2025 |access-date=1 February 2025}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು, ಇದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು UK ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೂಲವಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="2024 Energy" /> UK ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪೂರೈಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಶೇಲ್ ಅನಿಲಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಫ್ರಾಕಿಂಗ್ (ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್ ಒಡೆಯುವಿಕೆ) ಅನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite news |title=UK's last fracking wells to be filled with cement despite dwindling gas stocks |date=29 January 2025 |url=https://www.cityam.com/uks-last-fracking-wells-to-be-filled-with-cement-despite-dwindling-gas-stocks/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201182917/https://www.cityam.com/uks-last-fracking-wells-to-be-filled-with-cement-despite-dwindling-gas-stocks/ |archive-date=1 February 2025 |access-date=1 February 2025 |work=City AM}}</ref> === ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ === UK ನಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿತ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿದೆ. 2022 ರಲ್ಲಿ 96 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮನೆಗಳು ಒಳಚರಂಡಿ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/69582/pb6655-uk-sewage-treatment-020424.pdf |title=Sewage Treatment in the UK |publisher=DEFRA |website=assets.publishing.service.gov.uk |date=March 2022 |page=3 |id=PB 6655 |access-date=8 April 2023}}</ref> ಪರಿಸರ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಕಾರ, UK ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀರು ಸರಬರಾಜಿಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು ನೀರು ಸೆಳೆಯುವಿಕೆಯು 2007 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ 16,406 ಮೆಗಾಲೀಟರ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=Environment Agency |url=http://www.environment-agency.gov.uk/research/library/data/112185.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20091125040346/http://www.environment-agency.gov.uk/research/library/data/112185.aspx |archive-date=25 November 2009}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು 10 ಖಾಸಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೀರು ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು 13 ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಖಾಸಗಿ "ನೀರು ಮಾತ್ರ" ಕಂಪನಿಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ಸದರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪನಿಯಾದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಾಟರ್ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಘಟಕವಾದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಾಟರ್ ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://www.niwater.com/about |access-date=29 August 2020 |publisher=niwater.com}}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == [[File:Elderly British Couple.jpg|thumb|261x261px|ವಯಸ್ಸಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದಂಪತಿಗಳು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 24% ಜನರು 60 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=2023-03-31 |title=Age groups |url=https://www.ethnicity-facts-figures.service.gov.uk/uk-population-by-ethnicity/demographics/age-groups/latest/#main-facts-and-figures |access-date=2026-08-16 |website=www.ethnicity-facts-figures.service.gov.uk |language=en}}</ref>]] 2021 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಗಳು ಯೋಜಿಸಿದಂತೆ ನಡೆದರೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು COVID-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದಿಂದಾಗಿ 2022 ರವರೆಗೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿಯು UK ಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 21 ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರ ಜೋಡಿಸಲಾದ ದಿನಾಂಕದೊಂದಿಗೆ UK ನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ್ದರೆ 66,912,637 ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ.<ref name=Ethnicity2021/> UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 22 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. 2012 ಮತ್ತು 2013 ರಲ್ಲಿ ಜನನಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವು, ಆದರೆ 2014 ಮತ್ತು 2015 ರಲ್ಲಿ ನಿವ್ವಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಲಸೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.<ref name="pop2015">{{Cite web |date=23 June 2016 |title=Population Estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland, Mid-2015 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest |publisher=Office for National Statistics}}</ref> 2001 ಮತ್ತು 2011 ರ ನಡುವೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ 0.7 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="2011census">{{Cite web |date=21 December 2022 |title=Population estimates for the UK, England, Wales, Scotland and Northern Ireland: mid-2021 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/mid2021 |access-date=16 April 2025 |publisher=Office for National Statistics}}</ref> 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯು ಕಳೆದ 100 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, 0–14 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು 31 ರಿಂದ 18 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು 65 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನರ ಪ್ರಮಾಣವು 5 ರಿಂದ 16 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref name="2011census" /> 2018 ರಲ್ಲಿ UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸು 41.7 ವರ್ಷಗಳು.<ref name="factbook" /> 2021 ರ ಜನಗಣತಿಯು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 5.48 ಮಿಲಿಯನ್, ವೇಲ್ಸ್ನದು 3.1 ಮಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನದು 1.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.<ref name="2011census" /> <!-- Self-maintaining population table --> {{UK population table}} 2021 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 56 ಮಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು, ಇದು UK ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು 84 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="2011census" /> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ-ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, 2021 ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗೆ 434 ಜನರು,<ref name="2011census" /> ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸಾಂದ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ,<ref>{{Cite news |date=2012-05-10 |title=United Kingdom country profile |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18023389 |access-date=2026-07-24 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=United Kingdom - Country Profile {{!}} OpenFactBook World Factbook |url=https://openfactbook.org/countries/united-kingdom/ |access-date=2026-07-24 |website=openfactbook.org |language=en}}</ref> ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ.<ref>{{Cite news |last=Khan |first=Urmee |date=16 September 2008 |title=England is most crowded country in Europe |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/2967374/England-is-most-crowded-country-in-Europe.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918221002/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/2967374/England-is-most-crowded-country-in-Europe.html |archive-date=18 September 2008 |access-date=5 September 2009 |work=The Telegraph |location=London}}</ref> ಲಂಡನ್ನ ವಿಶಾಲವಾದ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, 2024 ರಲ್ಲಿ 14.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Major Agglomerations |url=http://citypopulation.de/en/world/agglomerations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004094531/https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ |archive-date=4 October 2023 |access-date=16 October 2023}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ({{UK subdivision statistics year}})<ref name="ONS mid-year pop est" /> |- ! Rowspan=2 | ಪ್ರದೇಶ ! Colspan=2 | ಭೂ ಪ್ರದೇಶ ! Colspan=2 | ಜನಸಂಖ್ಯೆ ! Rowspan=2 | ಸಾಂದ್ರತೆ<br />(/km²) |- ! (km²) ! (%) ! ಜನರು ! (%) |- | style="text-align:left;" | ಈಶಾನ್ಯ | 8,581 | 6% | 2,683,040 | 5% | 313 |- | style="text-align:left;" | ವಾಯುವ್ಯ | 14,108 | 11% | 7,516,113 | 13% | 533 |- | style="text-align:left;" | ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಮತ್ತು ಹಂಬರ್ | 15,404 | 12% | 5,541,262 | 10% | 360 |- | style="text-align:left;" | ಪೂರ್ವ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ | 15,624 | 12% | 4,934,939 | 9% | 316 |- | style="text-align:left;" | ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ | 12,998 | 10% | 6,021,653 | 11% | 463 |- | style="text-align:left;" | ಪೂರ್ವ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | 19,116 | 15% | 6,398,497 | 11% | 335 |- | style="text-align:left;" | ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ | 1,572 | 1% | 8,866,180 | 15% | 5,640 |- | style="text-align:left;" | ಆಗ್ನೇಯ | 19,072 | 15% | 9,379,833 | 16% | 492 |- | style="text-align:left;" | ನೈಋತ್ಯ | 23,836 | 18% | 5,764,881 | 10% | 242 |- ! style="text-align:left;" | ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ! style="text-align:right;" | 130,310 ! style="text-align:right;" | 100% ! style="text-align:right;" | 57,106,398 ! style="text-align:right;" | 100% ! style="text-align:right;" | 438 |} 2021 ರಲ್ಲಿ UK ಯಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು ಫಲವತ್ತತೆ ದರವು ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 1.53 ಮಕ್ಕಳು,<ref>{{Cite web |title=Vital statistics: population and health reference tables |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/vitalstatisticspopulationandhealthreferencetables |access-date=6 March 2018 |website=Office for National Statistics}}</ref> ಇದು 1964 ರಲ್ಲಿ ಶಿಶು ಉತ್ಕರ್ಷದ ಉತ್ತುಂಗದ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 2.95 ಮಕ್ಕಳಿಗಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite news |last=Boseley |first=Sarah |date=14 July 2008 |title=The question: What's behind the baby boom? |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/jul/14/familyandrelationships.women |access-date=28 August 2009 |work=The Guardian |location=London |page=3}}</ref> ಅಥವಾ 1815 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 6.02 ಮಕ್ಕಳ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ<ref>{{Citation |last=Roser |first=Max |title=Total Fertility Rate around the world over the last centuries |date=2014 |work=[[Our World in Data]], [[Gapminder Foundation]] |url=https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=GBR |access-date=10 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190705121623/https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=GBR |archive-date=5 July 2019}}</ref> ಮತ್ತು ಬದಲಿ ದರ 2.1 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. 2011 ರಲ್ಲಿ, UK ಯಲ್ಲಿ 47.3 ಪ್ರತಿಶತ ಜನನಗಳು ಅವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದವು.<ref>[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&plugin=0&language=en&pcode=tps00018 ಟೇಬಲ್ಸ್, ಗ್ರಾಫ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾಪ್ಸ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ (TGM) ಟೇಬಲ್]. ಯುರೋಸ್ಟಾಟ್ (26 ಫೆಬ್ರವರಿ 2013). 12 ಜುಲೈ 2013 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿಯು 2015 ರಲ್ಲಿ 16 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, 1.7 ಪ್ರತಿಶತವು ಸಲಿಂಗ, ಲೆಸ್ಬಿಯನ್ ಅಥವಾ ದ್ವಿಲಿಂಗಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ (2.0 ಪ್ರತಿಶತ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1.5 ಪ್ರತಿಶತ ಮಹಿಳೆಯರು); 4.5 ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರು "ಇತರೆ", "ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |date=5 October 2016 |title=Sexual identity, UK: 2015 – Experimental Official Statistics on sexual identity in the UK in 2015 by region, sex, age, marital status, ethnicity and NS-SEC |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/sexuality/bulletins/sexualidentityuk/2015 |access-date=19 January 2017 |publisher=[[Office for National Statistics]]}}</ref> UK ನಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2001 ಮತ್ತು 2008 ರ ನಡುವಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ 65,000 ರಿಂದ 300,000 ರ ನಡುವೆ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Research report 27: Trans research review |url=http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706020643/http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review |archive-date=6 July 2015 |access-date=26 November 2021 |website=equalityhumanrights.com |page=v}}</ref> {{Largest Urban Areas of the United Kingdom}} === ಜನಾಂಗೀಯತೆ === ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನರು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಬಂದವರು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು: ಸೆಲ್ಟ್ಸ್, ರೋಮನ್ನರು, ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ಗಳು, ನಾರ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ಮನ್ನರು. ವೆಲ್ಶ್ ಜನರು UK ಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಆಗಿರಬಹುದು.<ref>{{Cite news |date=19 June 2012 |title=Welsh people could be most ancient in UK, DNA suggests |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-18489735 |access-date=28 April 2013 |work=BBC News}}</ref> UK ಗೆ ಅಶ್ವೇತ ವಲಸೆಯ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ, ಲಿವರ್ಪೂಲ್ 1730 ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಪ್ಪು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref>{{Cite book |last=Winder |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=7ORcaQIgdcEC&q=combed&pg=PT94 |title=Bloody Foreigners: The Story of Immigration to Britain |date=2010 |publisher=Little, Brown Book |isbn=978-0-7481-2396-4}}; {{Cite book |last=Costello |first=Ray |title=Black Liverpool: The Early History of Britain's Oldest Black Community 1730–1918 |date=2001 |publisher=Picton Press |isbn=978-1-873245-07-1 |location=Liverpool}}</ref> ಇದು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಯುರೋಪ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚೀನೀ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Culture and Ethnicity Differences in Liverpool&nbsp;– Chinese Community |url=http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConWebDoc.1369 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090724204513/http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConWebDoc.1369 |archive-date=24 July 2009 |access-date=9 March 2015 |publisher=Chambré Hardman Trust}}</ref> 2021 ರಲ್ಲಿ, UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 83.1 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಬಿಳಿಯರು, 8.6 ಪ್ರತಿಶತ ಏಷ್ಯನ್ ಅಥವಾ ಏಷ್ಯನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್, 3.7 ಪ್ರತಿಶತ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬ್ರಿಟಿಷ್, 2.7 ಪ್ರತಿಶತ ಮಿಶ್ರ ಜನಾಂಗೀಯತೆ, ಮತ್ತು 2.0 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರೆ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=Ethnicity2021/> ಜನಾಂಗೀಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು UK ಯಾದ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. 2021 ರಲ್ಲಿ, ಲಂಡನ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 46.2 ಪ್ರತಿಶತವು ಅಶ್ವೇತ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಂದ ಬಂದವರು,<ref name=Regionaldiversity>{{cite news|url=https://www.ethnicity-facts-figures.service.gov.uk/uk-population-by-ethnicity/national-and-regional-populations/regional-ethnic-diversity/latest/|title=Regional ethnic diversity|publisher=Office for National Statistics|date=22 December 2022|access-date=28 March 2026}}</ref> ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ನೈಋತ್ಯ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ, ವೇಲ್ಸ್,<ref name=Regionaldiversity/> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್<ref>{{cite news|url=https://www.scotlandscensus.gov.uk/census-results/at-a-glance/ethnicity/|title=Ethnicity|publisher=National Records of Scotland|date=4 February 2025|access-date=28 March 2026}}</ref> ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ<ref>{{cite web|url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b01.xlsx|title=MS-B01: Ethnic group|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|date=30 November 2023|access-date=28 March 2026}}</ref> 10 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. === ಭಾಷೆ === ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ''ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೊ'' ಅಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=English language&nbsp;– Government, citizens and rights |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519 |archive-date=15 October 2012 |access-date=23 August 2011 |website=[[Directgov]]}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Mac Sithigh |first=Daithí |date=17 May 2018 |title=Official status of languages in the UK and Ireland |url=https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/141540053/Status_OA_Feb_2018.pdf |journal=Common Law World Review |publisher=Queen's University, Belfast |volume=47 |issue=1 |pages=77–102 |doi=10.1177/1473779518773642 |s2cid=219987922}}</ref> UK ಭಾಷೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, UK ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳು, ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು.<ref>ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ {{Cite web |title=British Council &#124; the UK's international culture and education organisation |url=https://www.britishcouncil.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201181104/https://www.britishcouncil.org/ |archive-date=1 February 2023 |access-date=5 December 2018}} (last checked 6 February 2023)</ref><ref>{{Cite web |title=About BBC Learning English |url=https://www.bbc.com/learningenglish/english/hygiene |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204204233/https://www.bbc.com/learningenglish/english/hygiene |archive-date=4 February 2023 |access-date=9 February 2023 |website=BBC}}</ref> UK ನಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗಮನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ರಿಸೀವ್ಡ್ ಪ್ರನನ್ಸಿಯೇಶನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಭಾಷಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=British English Pronunciations |url=https://www.oed.com/information/understanding-entries/pronunciation/british-english-pronunciations/?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250605075115/https://www.oed.com/information/understanding-entries/pronunciation/british-english-pronunciations/?tl=true |archive-date=5 June 2025 |access-date=5 June 2025 |website=OED}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ವೆಲ್ಶ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರಿಶ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್. ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಬ್ರಮ್ಮಿ, ಕಾಕ್ನಿ, ಜಾರ್ಡಿ, ಮ್ಯಾಂಕ್ಯೂನಿಯನ್, ಸ್ಕೌಸ್, ವೆಸ್ಟ್ ಕಂಟ್ರಿ, ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಮತ್ತು MLE (ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲಂಡನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=10 British dialects you need to know |url=https://www.ef.com/wwen/blog/language/british-dialects-you-need-to-know/ |website=EF |access-date=5 June 2025}}</ref> [[File:Bilingual welcome sign Newry.jpg|thumb|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ನ್ಯೂರಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಿಭಾಷಾ ಫಲಕ (ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್)]]ಮೂರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು UK ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ: ವೆಲ್ಶ್, ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್. 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ನಿಲುಗಡೆಗೊಂಡ ಕಾರ್ನಿಶ್ ಅನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಣ್ಣ ಗುಂಪಿನ ಎರಡನೇ ಭಾಷಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite book |last1=Track |first1=Robert Lawrence |url=https://books.google.com/books?id=oLx9AgAAQBAJ&q=%E2%80%9Cthese+people+speak+the+dead+language+as+a+second+language%E2%80%9D&pg=PA63 |title=Language and Linguistics: The Key Concepts |last2=Stockwell, Peter |date=2007 |isbn=978-0-415-41358-9 |page=63 |publisher=Routledge |access-date=4 August 2019}}; {{Cite web |title=Framework Convention for the Protection of National Minorities, Strasbourg, 1.II.1995 |url=http://conventions.coe.int/Treaty/en/Treaties/Html/157.htm |access-date=9 March 2015 |publisher=Council of Europe |archive-date=22 February 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050222193410/http://conventions.coe.int/Treaty/EN/treaties/Html/157.htm |url-status=dead}}; {{Cite web |title=European Charter for Regional or Minority Languages, Strasbourg, 5.XI.1992 |url=http://conventions.coe.int/treaty/en/Treaties/Html/148.htm |access-date=9 March 2015 |publisher=Council of Europe |archive-date=26 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226052008/http://conventions.coe.int/Treaty/EN/Treaties/HTML/148.htm |url-status=dead}}</ref><ref name="reglang" /> 2021 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ವೆಲ್ಶ್ ಮಾತನಾಡುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 538,300 (17.8 ಪ್ರತಿಶತ) ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=6 December 2022 |title=Welsh language in Wales (Census 2021) |url=https://gov.wales/welsh-language-wales-census-2021-html |access-date=6 December 2022 |website=gov.wales}}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಸುಮಾರು 200,000 ವೆಲ್ಶ್ ಭಾಷಿಕರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Wynn Thomas |first=Peter |date=March 2007 |title=Welsh today |url=https://www.bbc.co.uk/voices/multilingual/welsh.shtml |access-date=5 July 2011 |website=Voices |publisher=BBC}}</ref> 2021 ರ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 12.4 ಪ್ರತಿಶತ ಜನರು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಐರಿಶ್ ಭಾಷಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು 10.4 ಪ್ರತಿಶತವು ಅಲ್ಸ್ಟರ್-ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Census 2021: Main statistics for Northern Ireland |url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-language.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240210110853/https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-language.pdf |archive-date=10 February 2024 |access-date=10 February 2024}}</ref> 2001 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ 92,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 2 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು, ಸ್ವಲ್ಪ ಗೇಲಿಕ್ ಭಾಷಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಇವರಲ್ಲಿ 72 ಪ್ರತಿಶತ ಔಟರ್ ಹೆಬ್ರಿಡೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Scotland's Census 2001&nbsp;– Gaelic Report |url=http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522110328/http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html |archive-date=22 May 2013 |access-date=28 April 2013 |publisher=General Register Office for Scotland}}</ref> ವೆಲ್ಶ್ ಅಥವಾ ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್ ಕಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=12 February 2009 |title=Local UK languages 'taking off' |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7885493.stm |work=BBC News}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಸ್, ಆರಂಭಿಕ ಉತ್ತರ ಮಧ್ಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಿಂದ ಬಂದ ಭಾಷೆ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭೇದವಾದ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಸೀಮಿತ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬದ್ಧತೆಗಳಿಲ್ಲದೆ.<ref name="reglang" /><ref>{{Cite web |title=Language Data&nbsp;– Scots |url=http://www.eurolang.net/index.php?option=com_content&task=view&id=2449&Itemid=52&lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20070623185445/http://eurolang.net/index.php?option=com_content&task=view&id=2449&Itemid=52&lang=en |archive-date=23 June 2007 |access-date=2 November 2008 |publisher=European Bureau for Lesser-Used Languages}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 2020 ರಂತೆ UK ನಲ್ಲಿ ಕಿವುಡ ಜನರು ಬಳಸುವ ಸಂಕೇತ ಭಾಷೆಯಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ (BSL) ನ ಸುಮಾರು 151,000 ಬಳಕೆದಾರರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Brown |first=Hannah |date=23 April 2020 |title='People are dying because of this': Calls for UK Gov to follow Scotland with sign language interpreter at Covid-19 briefing |url=https://www.scotsman.com/news/politics/people-are-dying-because-calls-uk-gov-follow-scotland-sign-language-interpreter-covid-19-briefing-2547989 |access-date=19 December 2021 |work=The Scotsman}}</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ, UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 95 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಏಕಭಾಷಿಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಿಕರು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="BBC languages">{{Cite web |title=Languages across Europe: United Kingdom |url=https://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/countries/uk.shtml |access-date=4 February 2013 |website=BBC}}</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ, 5 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ವಲಸೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ UK ಗೆ ತಂದ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="BBC languages" /> ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಭಾಷೆಗಳು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗುಂಪಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬಿ, ಉರ್ದು, ಬೆಂಗಾಲಿ, ಸಿಲ್ಹೆಟಿ, ಹಿಂದಿ, ಪಹಾರಿ-ಪೊತ್ವಾರಿ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>Carl Skutsch (2013). ''ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಮೈನಾರಿಟೀಸ್''. pp.1261. Routledge. 3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿತ್ತು, 546,000 ಭಾಷಿಕರೊಂದಿಗೆ.<ref>{{Cite news |last=Booth |first=Robert |date=30 January 2013 |title=Polish becomes England's second language |url=https://www.theguardian.com/uk/2013/jan/30/polish-becomes-englands-second-language |access-date=4 February 2012 |work=The Guardian |location=London}}</ref> 2019 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮುಕ್ಕಾಲು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಸ್ವಲ್ಪ ಅಥವಾ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite news |date=23 April 2019 |title=The teenagers who translate for their parents |url=https://www.bbc.co.uk/news/av/uk-47982494 |access-date=23 April 2019 |work=BBC News}}</ref> === ಧರ್ಮ === [[File:Westminster_Abbey_St_Peter.jpg|thumb|ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆ. ಇದು 1100 ರಿಂದ 40 ರಾಜರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ, 18 ರಾಜ ಸಮಾಧಿಗಳು, ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ 16 ರಾಜ ವಿವಾಹಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.]] ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮವು 1,400 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>Cannon, John, ed. (2nd edn., 2009). [https://books.google.com/books?id=TYnfhTq2M7EC&pg=PA144 ''ಎ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'']. ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 144. {{ISBN|978-0-19-955037-1}}.</ref> ಬಹುಪಾಲು ನಾಗರಿಕರು ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ನಿಯಮಿತ ಚರ್ಚ್ ಹಾಜರಾತಿಯು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದೆ,<ref>Field, Clive D. (November 2009). [http://www.brin.ac.uk/wp-content/uploads/2011/12/development-of-religious-statistics.pdf "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಿಲಿಜನ್ ಇನ್ ನಂಬರ್ಸ್"]. BRIN ಚರ್ಚಾ ಸರಣಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು, ಚರ್ಚಾ ಪ್ರಬಂಧ 001. 7 ಮಾರ್ಚ್ 2015 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಆದರೆ ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬದಲಾವಣೆಯು ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ಇತರ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ.<ref>Yilmaz, Ihsan (2005). [https://books.google.com/books?id=ryrD2YODzxUC&pg=PA291 ''ಮುಸ್ಲಿಂ ಲಾಸ್, ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ಮಾಡರ್ನ್ ನೇಷನ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್: ಡೈನಾಮಿಕ್ ಲೀಗಲ್ ಪ್ಲುರಲಿಸಂಸ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಟರ್ಕಿ, ಅಂಡ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ'']. ಆಲ್ಡರ್ಶಾಟ್: ಅಶ್ಗೇಟ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್. pp. 55–56. {{ISBN|978-0-7546-4389-0}}.</ref> ಇದು ಕೆಲವು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರಿಗೆ UK ಅನ್ನು ಬಹು-ನಂಬಿಕೆಯ,<ref>Brown, Callum G. (2006). [https://books.google.com/books?id=ryrD2YODzxUC&pg=PA291 ''ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ಟ್ವೆಂಟೀತ್-ಸೆಂಚುರಿ ಬ್ರಿಟನ್'']. ಹಾರ್ಲೋ: ಪಿಯರ್ಸನ್ ಎಜುಕೇಶನ್. ಪು. 291. {{ISBN|978-0-582-47289-1}}.</ref> ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷ,<ref>Norris, Pippa; Inglehart, Ronald (2004). [https://books.google.com/books?id=dto-P2YfWJIC&pg=PA84 ''ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಅಂಡ್ ಸೆಕ್ಯುಲರ್: ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ವೈಡ್'']. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 84. {{ISBN|978-0-521-83984-6}}.</ref> ಅಥವಾ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ನಂತರದ ಸಮಾಜ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>Fergusson, David (2004). [https://books.google.com/books?id=Owz4aBSEINgC&pg=PA94 ''ಚರ್ಚ್, ಸ್ಟೇಟ್ ಅಂಡ್ ಸಿವಿಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'']. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 94. {{ISBN|978-0-521-52959-4}}.</ref> 2021 ರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 46.2 ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರು ತಾವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು, ನಂತರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಇಸ್ಲಾಂ (6.5 ಪ್ರತಿಶತ), ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ (1.7 ಪ್ರತಿಶತ), ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ (0.9 ಪ್ರತಿಶತ), ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ (0.5 ಪ್ರತಿಶತ), ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ (0.5 ಪ್ರತಿಶತ), ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳು (0.6 ಪ್ರತಿಶತ). ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರಲ್ಲಿ, 37.2 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ತಾವು ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತಷ್ಟು 6.0 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ಐಚ್ಛಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/religion/bulletins/religionenglandandwales/census2021|title=Religion, England and Wales: Census 2021|publisher=Office for National Statistics|first=Michael|last=Roskams|date=29 November 2022|access-date=28 March 2026}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 42.3 ಪ್ರತಿಶತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, 37.7% ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, 1.3 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು, 17.4 ಪ್ರತಿಶತ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲದವರು ಮತ್ತು 1.6 ಪ್ರತಿಶತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b19.xlsx|title=MS-B19: Religion|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|date=30 November 2023}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ 2022 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 51.1 ಪ್ರತಿಶತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ, 20.4 ಪ್ರತಿಶತ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್, 13.3 ಪ್ರತಿಶತ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, 5.1 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, 2.2 ಪ್ರತಿಶತ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತ್ತು 0.6 ಪ್ರತಿಶತ ಹಿಂದೂ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ, 1.2 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು ಮತ್ತು 6.2 ಪ್ರತಿಶತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=https://www.scotlandscensus.gov.uk/2022-reports/scotland-s-census-2022-ethnic-group-national-identity-language-and-religion/|title=Scotland's Census 2022 - Ethnic group, national identity, language and religion|publisher=National Records of Scotland|date=21 May 2024|access-date=28 March 2026}}</ref> 2007 ರ ಟಿಯರ್ಫಂಡ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಚರ್ಚ್ಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=4 April 2007 |title=United Kingdom: New Report Finds Only One in 10 Attend Church |url=http://news.adventist.org/2007/04/uite-kigom-ew-report-fis-oly-oe-i-10-atte-church.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111213155625/http://news.adventist.org/2007/04/uite-kigom-ew-report-fis-oly-oe-i-10-atte-church.html |archive-date=13 December 2011 |access-date=9 March 2015 |website=News.adventist.org}}</ref> 2001 ಮತ್ತು 2011 ರ ಜನಗಣತಿಗಳ ನಡುವೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವರಲ್ಲಿ 12 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಇಳಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು, ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡುವ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವು ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪು ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿತ್ತು, ಮುಸ್ಲಿಮರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 5 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Philby |first=Charlotte |date=12 December 2012 |title=Less religious and more ethnically diverse: Census reveals a picture of Britain today |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/less-religious-and-more-ethnically-diverse-census-reveals-a-picture-of-britain-today-8406506.html |work=Independent |location=London}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2004 |title=The History of the Church of England |url=http://www.cofe.anglican.org/about/history/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100221212004/http://www.cofe.anglican.org/about/history |archive-date=21 February 2010 |access-date=23 November 2008 |website=The Church of England}}</ref> ಇದು UK ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನು ಅದರ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite web |title=Queen and Church of England |url=http://www.royalinsight.gov.uk/output/Page4708.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20061008203611/http://www.royalinsight.gov.uk/output/Page4708.asp |archive-date=8 October 2006 |access-date=5 June 2010 |publisher=British Monarchy Media Centre}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದು, ಅವನ ಅಥವಾ ಅವಳ ಪ್ರವೇಶದ ಮೇಲೆ "ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು" ಪ್ರಮಾಣವಚನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Queen and the Church |url=http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandChurch/History.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605025533/http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandChurch/History.aspx |archive-date=5 June 2011 |publisher=The British Monarchy (Official Website)}}</ref><ref name="reglang" /><ref>{{Cite web |date=22 February 2010 |title=Our structure |url=https://www.churchofscotland.org.uk/about-us/our-structure |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125192732/https://www.churchofscotland.org.uk/about-us/our-structure |archive-date=25 January 2020 |website=churchofscotland.org.uk}}</ref> ವೇಲ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು 1920 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿಭಜನೆಗೆ ಮೊದಲು 1870 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ಇಲ್ಲ.<ref>Weller, Paul (2005). [https://books.google.com/books?id=tHc88PzAPLMC&pg=PA80 ''ಟೈಮ್ ಫಾರ್ ಎ ಚೇಂಜ್: ರೀಕಾನ್ಫಿಗರಿಂಗ್ ರಿಲಿಜನ್, ಸ್ಟೇಟ್, ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ'']. ಲಂಡನ್: ಕಾಂಟಿನ್ಯೂಮ್. pp. 79–80. {{ISBN|978-0-567-08487-3}}.</ref> 2001 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪಂಥಗಳ ಅನುಸರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ UK-ವ್ಯಾಪಿ ಡೇಟಾ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, 62 ಪ್ರತಿಶತ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಆಂಗ್ಲಿಕನ್, 13.5 ಪ್ರತಿಶತ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, 6 ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್, ಮತ್ತು 3.4 ಪ್ರತಿಶತ ಮೆಥೋಡಿಸ್ಟ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇತರ ಪಂಥಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ.<ref>Peach, Ceri, [https://books.google.com/books?id=i6ER_z8gcD4C "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಎ ಮೇಜರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ಕೇಪ್"], in H. Knippenberg. ed. (2005). ''ದಿ ಚೇಂಜಿಂಗ್ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ಕೇಪ್ ಆಫ್ ಯುರೋಪ್''. ಆಮ್ಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್: ಹೆಟ್ ಸ್ಪಿನ್ಹುಸ್. pp. 44–58. {{ISBN|978-90-5589-248-8}}.</ref> === ವಲಸೆ === {{See also|Foreign-born population of the United Kingdom}} [[File:United Kingdom foreign born population by country of birth.png|thumb|upright=1.35|ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 2008 ರವರೆಗೆ ಜನ್ಮ ದೇಶದ ಮೂಲಕ ಅಂದಾಜು ವಿದೇಶಿ-ಜನಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] [[File:British expats countrymap.svg|thumb|upright=1.35|2006 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಮೂಲಕ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾಗರಿಕರ ಅಂದಾಜು ಸಂಖ್ಯೆ: {{legend|#002255|1,000,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಸಮಾನ}} {{legend|#003380|500,000 - 999,999}} {{legend|#0044aa|100,000 - 499,999}} {{legend|#0055d4|50,000 - 99,999}} {{legend|#0066ff|10,000 - 49,999}} {{legend|#2a7fff|5,000 - 9,999}} {{legend|#5599ff|1,000 - 4,999}} {{legend|#80b3ff|100 - 999}} {{legend|#afc6e9|100 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ದತ್ತಾಂಶವಿಲ್ಲ}} {{legend|#000000|UK}} ]] ವಲಸೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಏರಿಕೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ,<ref>{{Cite news |date=21 August 2008 |title=Immigration and births to non-British mothers pushes British population to record high |url=https://www.standard.co.uk/news/immigration-and-births-to-nonbritish-mothers-pushes-british-population-to-record-high-6816318.html |work=London Evening Standard}}</ref><ref name="bbc-23-05-2024">{{cite news |title=Migration: How many people come to the UK and how are the salary rules changing? |url=https://www.bbc.com/news/uk-48785695 |work=BBC News |date=23 May 2024}}</ref> 1991 ಮತ್ತು 2001 ರ ನಡುವಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳದ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಆಗಮನಗಳು ಮತ್ತು ವಲಸಿಗರ UK-ಜನಿತ ಮಕ್ಕಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2014 ರಲ್ಲಿ UK ನೇರ ಜನನಗಳಲ್ಲಿ 27 ಪ್ರತಿಶತವು UK ಹೊರಗೆ ಜನಿಸಿದ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=15 July 2015 |title=Births in England and Wales: 2014 |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/vsob1/birth-summary-tables--england-and-wales/2014/index.html |website=Office for National Statistics }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 208,000 ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾಗರಿಕರಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕೀಕರಣಗೊಂಡರು, ಇದು 1962 ರಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2014 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 125,800 ಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯಿತು. 2009 ಮತ್ತು 2013 ರ ನಡುವೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನೀಡಲಾದ ಸರಾಸರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೌರತ್ವಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 195,800 ಆಗಿತ್ತು. 2024 ರಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗೀಕರಣಗೊಂಡವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಲಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ, ಭಾರತೀಯ, ನೈಜೀರಿಯಾ, ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಇಟಾಲಿಯನ್, ಟರ್ಕಿಶ್, ರೊಮೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ಇರಾನಿಯನ್. ಪೌರತ್ವವನ್ನು ನೀಡದೆ UK ನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸವನ್ನು ನೀಡುವ ನೆಲೆಸುವಿಕೆಯ ಅನುದಾನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು<ref>{{Cite web |last=Blinder |first=Scott |date=11 June 2014 |title=Settlement in the UK |url=http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/briefings/settlement-uk |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906232123/http://migrationobservatory.ox.ac.uk/briefings/settlement-uk |archive-date=6 September 2015 |access-date=1 August 2015 |publisher=The Migration Observatory, University of Oxford}}</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 154,700 ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="Blinder2015">{{Cite web |last=Blinder |first=Scott |date=27 March 2015 |title=Naturalisation as a British Citizen: Concepts and Trends |url=http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/sites/files/migobs/Briefing%20-%20Naturalisation%20as%20a%20British%20Citizen%20-%20Concepts%20and%20Trends_0.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150916052200/http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/sites/files/migobs/Briefing%20-%20Naturalisation%20as%20a%20British%20Citizen%20-%20Concepts%20and%20Trends_0.pdf |archive-date=16 September 2015 |access-date=1 August 2015 |publisher=The Migration Observatory, University of Oxford}}</ref> ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ನಿವ್ವಳ ವಲಸೆ (ವಲಸೆ ಬರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ವಲಸೆ ಹೋಗುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೈನಸ್ ಮಾಡಿದಾಗ) 2023 ರಲ್ಲಿ 860,000 ರ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತು, 1.326 ಮಿಲಿಯನ್ ವಲಸೆ ಮತ್ತು 466,000 ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, 2024 ರಲ್ಲಿ ನಿವ್ವಳ ವಲಸೆಯು 431,000 ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, 948,000 ವಲಸೆ ಮತ್ತು 517,000 ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ.<ref>{{Cite web |title=Long-term international migration, provisional: year ending December 2024 |date=22 May 2025 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/internationalmigration/bulletins/longterminternationalmigrationprovisional/yearendingdecember2024 |website=gov.uk |access-date=22 May 2025}}</ref> ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು. 1815 ಮತ್ತು 1930 ರ ನಡುವೆ, ಬ್ರಿಟನ್ನಿಂದ ಸುಮಾರು 11.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಿಂದ 7.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ವಲಸೆ ಹೋದರು.<ref>{{Cite book |last=Hammar |first=Tomas |url=https://www.cambridge.org/core/books/european-immigration-policy/10B639425685B0C101619FA11522C409 |title=European Immigration Policy: A Comparative Study |date=1985 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-12437-9 |series=Comparative Ethnic and Race Relations |location=Cambridge}}</ref><ref name="richards-2018">{{Cite book |last=Richards |first=Eric |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctvnb7rj2 |title=The genesis of international mass migration: The British case, 1750-1900 |date=2018 |publisher=Manchester University Press |edition=1 |jstor=j.ctvnb7rj2}}</ref> 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಸುಮಾರು 300 ಮಿಲಿಯನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಮೂಲದ ಜನರು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜುಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="richards-2018" /> 2006 ರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 5.5 ಮಿಲಿಯನ್ UK-ಜನಿತ ಜನರು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು,<ref name="BritsAbroad">{{Cite web |last1=Sriskandarajah |first1=Dhananjayan |last2=Drew |first2=Catherine |date=11 December 2006 |title=Brits Abroad: Mapping the scale and nature of British emigration |url=http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070828011816/http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509 |archive-date=28 August 2007 |access-date=9 March 2015 |publisher=Institute for Public Policy Research}}</ref><ref>{{Cite news |title=Brits Abroad: world overview |url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/in_depth/brits_abroad/html/default.stm |access-date=20 April 2007 |publisher=BBC}}; {{Cite news |last=Casciani |first=Dominic |date=11 December 2006 |title=5.5&nbsp;m Britons 'opt to live abroad' |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6210358.stm |access-date=20 April 2007}}</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಸ್ಪೇನ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ.<ref name="BritsAbroad" /><ref>{{Cite news |date=11 December 2006 |title=Brits Abroad: Country-by-country |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6161705.stm |work=BBC News}}</ref> === ಶಿಕ್ಷಣ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸುಮಾರು 38 ಪ್ರತಿಶತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅಥವಾ ಕಾಲೇಜು ಪದವಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಶೇಕಡಾವಾರು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=24 September 2012 |title=The Most Educated Countries in the World |url=https://finance.yahoo.com/news/the-most-educated-countries-in-the-world.html;_ylt=AlaWy8IcyeBaviKi7_.WJyhE6odG;_ylu=X3oDMTJrY2d2NGZyBG1pdANDeFMgRmluYW5jaWFsbHkgRml0IEFydGljbGUgQXJ0aWNsZSBCb2R5IFByb2QEcG9zAzMEc2VjA01lZGlhQXJ0aWNsZUJvZHlBc3NlbWJseQ--;_ylg=X3oDMTNjdGVoaXJqBGludGwDdXMEbGFuZwNlbi11cwRwc3RhaWQDY2IyOTRhMGEtYmY2OS0zYTdlLThlYTUtZWFlNTU3YWI1ZTc3BHBzdGNhdANleGNsdXNpdmVzfGZpbmFuY2lhbGx5Zml0BHB0A3N0b3J5cGFnZQ--;_ylv=3?page=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204213400/http://finance.yahoo.com/news/the-most-educated-countries-in-the-world.html%3B_ylt%3DAlaWy8IcyeBaviKi7_.WJyhE6odG%3B_ylu%3DX3oDMTJrY2d2NGZyBG1pdANDeFMgRmluYW5jaWFsbHkgRml0IEFydGljbGUgQXJ0aWNsZSBCb2R5IFByb2QEcG9zAzMEc2VjA01lZGlhQXJ0aWNsZUJvZHlBc3NlbWJseQ--%3B_ylg%3DX3oDMTNjdGVoaXJqBGludGwDdXMEbGFuZwNlbi11cwRwc3RhaWQDY2IyOTRhMGEtYmY2OS0zYTdlLThlYTUtZWFlNTU3YWI1ZTc3BHBzdGNhdANleGNsdXNpdmVzfGZpbmFuY2lhbGx5Zml0BHB0A3N0b3J5cGFnZQ--%3B_ylv%3D3?page=1 |archive-date=4 February 2016 |access-date=20 April 2016 |website=Yahoo Finance }}; {{Cite magazine |date=27 September 2012 |title=And the World's Most Educated Country Is... |url=https://newsfeed.time.com/2012/09/27/and-the-worlds-most-educated-country-is/ |magazine=Time |location=New York |access-date=20 April 2016 |archive-date=30 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180430040213/http://newsfeed.time.com/2012/09/27/and-the-worlds-most-educated-country-is/ |url-status=dead }}</ref> UK ಅನೇಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸೇರಿವೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=The Times Higher Education World University Rankings 2024 |date=25 September 2023 |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2024/world-ranking |access-date=17 April 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=QS World University Rankings 2024 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2024 |access-date=17 April 2024}}</ref> ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಶಿಕ್ಷಣವು UK ನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಬೋಧನಾ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಎಲ್ಲಾ UK ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಗರಿಷ್ಠ ವಾರ್ಷಿಕ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಆದಾಯವನ್ನು ತಲುಪುವುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವೇತನ ಮಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪುವವರು ಮಾತ್ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Repaying your student loan |url=https://www.gov.uk/repaying-your-student-loan/what-you-pay |website=gov.uk |access-date=21 June 2025}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುವ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಗರಿಷ್ಠ ಶುಲ್ಕ ಅಥವಾ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೆಲವು NHS ಕೋರ್ಸ್ಗಳು ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿಸುವ ವೇತನಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು 2017 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವೈದ್ಯರು ತಮ್ಮ ತರಬೇತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ £230,000 ಸಬ್ಸಿಡಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=20 October 2014 |title=Undergraduate Tuition Fess and Student Loans |url=https://www.ucas.com/money-and-student-life/money/student-finance/undergraduate-tuition-fees-and-student-loans |access-date=24 February 2024 |website=UCAS}}</ref><ref>{{Cite web |title=More undergraduate medical education places |url=https://www.gov.uk/government/news/more-undergraduate-medical-education-places |access-date=24 February 2024 |website=gov.uk}}</ref> 2022 ರಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು (PISA) 15 ವರ್ಷದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಓದುವಿಕೆ, ಗಣಿತ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 14 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು 494 ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದು, ಇದು [[OECD]] ಸರಾಸರಿ 478 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=PISA 2022 UK Results |url=https://www.oecd.org/publication/pisa-2022-results/country-notes/united-kingdom-9c15db47#chapter-d1e11 |access-date=24 February 2024 |website=OECD |date=4 December 2023}}</ref> === ಆರೋಗ್ಯ === [[File:QEUH.jpg|thumb|ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿನ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಯುರೋಪಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಆವರಣವಾಗಿದೆ]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಆಧುನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ (NHS) ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು 1948 ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪೂರೈಕೆದಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=The foundation of the NHS |url=https://www.nationalarchives.gov.uk/explore-the-collection/stories/the-foundation-of-the-nhs/ |access-date=6 July 2026 |publisher=The National Archives}}</ref> NHS ನ ವ್ಯಾಪಕ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಇದನ್ನು "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧರ್ಮ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Gill |first=Martha |date=9 July 2023 |title=To those who claim the NHS has turned into a British religion, I say: keep the faith |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2023/jul/09/nhs-british-religion-keep-faith-nhs-at-75 |access-date=16 July 2023 |work=The Observer}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 April 2020 |title=Is the NHS our new national religion? – Religion Media Centre |url=https://religionmediacentre.org.uk/news/is-the-nhs-our-new-national-religion/ |access-date=16 July 2023 |website=religionmediacentre.org.uk}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ (NHS ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, NHS ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೈಕೆ (ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು NHS ವೇಲ್ಸ್) ತನ್ನದೇ ಆದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಖಾಸಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ UK ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಗತ್ಯದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ಪಾವತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು, 2000 ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದನೇ-ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಹದಿನೆಂಟನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/worldhealthrepor00worl |title=The world health report 2000&nbsp;– Health systems: improving performance |publisher=World Health Organization |date=2000 |isbn=978-92-4-156198-3 |editor-last=Haden |editor-first=Angela |location=Geneva |access-date=5 July 2011 |editor-last2=Campanini |editor-first2=Barbara}}; {{Cite web |last=World Health Organization |author-link=World Health Organization |title=Measuring overall health system performance for 191 countries |url=http://pages.stern.nyu.edu/~wgreene/Statistics/WHO-COMP-Study-30.pdf |access-date=5 July 2011 |publisher=New York University}}</ref> 1979 ರಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ವೆಚ್ಚವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Fisher |first=Peter |title=The NHS from Thatcher to Blair |url=http://www.healthp.org/node/71 |journal=NHS Consultants Association |archive-url=https://web.archive.org/web/20181120124807/http://www.healthp.org/node/71 |archive-date=20 November 2018 |access-date=19 December 2018 |quote=ದಿ ಬಜೆಟ್... NHS ಗೆ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದಾರವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹಣದುಬ್ಬರ ದರಕ್ಕಿಂತ 7.4 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ GDP ಯ 9.4 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ EU ಸರಾಸರಿ.}}</ref> 2018 ರ [[OECD]] ಡೇಟಾವು, UK ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೈಕೆ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾದ ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ, UK ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ £3,121 ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=24 September 2019 |title=Swindells: They aren't 'your' patients |url=https://www.hsj.co.uk/policy-and-regulation/swindells-they-arent-your-patients/7025988.article? |access-date=19 November 2019 |publisher=Health Service Journal}}</ref> 2017 ರಲ್ಲಿ UK ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ £2,989 ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದೆ, ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯರ ಸರಾಸರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=29 August 2019 |title=How does UK healthcare spending compare with other countries? |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/healthandsocialcare/healthcaresystem/articles/howdoesukhealthcarespendingcomparewithothercountries/2019-08-29 |access-date=5 October 2019 |publisher=Office of National Statistics}}</ref> ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿ, ನರ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಿಡ್ವೈಫರಿ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮುಂತಾದ UK-ವ್ಯಾಪಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿವೆ. ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದೆ; ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು UK ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ; ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ; ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=28 August 2008 |title='Huge contrasts' in devolved NHS |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7586147.stm |work=BBC News}}; {{Cite news |last=Triggle |first=Nick |date=2 January 2008 |title=NHS now four different systems |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7149423.stm}}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರದ ದ್ವೀಪ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಅದರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕತೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅದರ ಮಾಜಿ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕದ ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಕೆನಡಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು, ಇದು ಆಂಗ್ಲೋಸ್ಫಿಯರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Julian Go |title=Constitutionalism and political reconstruction |date=2007 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-15174-1 |editor-last=Arjomand |editor-first=Saïd Amir |pages=92–94 |chapter=A Globalizing Constitutionalism?, Views from the Postcolony, 1945–2000 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=kYmmnYKEvE0C&pg=PA94}}</ref>{{Sfn|Ferguson|2004|p=307}} ಇದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಜಿ ವಸಾಹತುಗಳು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ದೇಶಗಳಾಗಿವೆ, ಇವು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=The Commonwealth |url=https://www.mfat.govt.nz/en/peace-rights-and-security/the-commonwealth/ |access-date=8 January 2024 |website=[[New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade]] |language=en-NZ}}</ref><ref>{{Cite web |title=Commonwealth of Nations |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/parliament-and-empire/contemporary-context/ |access-date=2026-02-22 |publisher=UK Parliament |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Mazrui |first1=Ali Al Amin |title=Anglo-African Commonwealth |last2=Taylor |first2=D. |last3=Bradley |first3=Kenneth |date=1967 |publisher=Pergamon |isbn=978-0-08-012253-3 |pages=40–41 |quote=...ಅಂತಿಮ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ, ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್-ನೆಸ್ನ ಬಂಧಗಳಲ್ಲದೆ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ನವರು ಜಮೈಕಾದವರು ಅಥವಾ ಜಾಂಬಿಯಾದವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏನನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು?}}</ref> 2024 ರ ಜಾಗತಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು UK ಅನ್ನು 'ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ದೇಶಗಳ' ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಂತರ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Most Influential Countries |url=https://www.usnews.com/news/best-countries/most-influential-countries |access-date=22 September 2025 |website=[[U.S. News & World Report]]}}</ref> === ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕ === <div style="float:right; margin-left:1em; width:320px;"> <gallery mode="packed" heights="160" widths="160"> File:PG 1063Burns Naysmith.jpg|ರಾಬರ್ಟ್ ಬರ್ನ್ಸ್ (1759–1796) File:William Shakespeare by John Taylor, edited.jpg|ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ (1564–1616) </gallery> <div style="text-align:center; font-size:90%;"> ಬರ್ನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ ಅನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. </div> </div> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಚಾನಲ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿದೆ. 2022 ರಲ್ಲಿ, UK ನಲ್ಲಿ 669 ಮಿಲಿಯನ್ ಭೌತಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು, ಇದು ಎಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{Cite web |title=UK publishing industry reports record-breaking year in 2022 |url=https://www.theguardian.com/books/2023/apr/17/uk-publishing-industry-reports-record-breaking-year-in-2022 |access-date=9 May 2024 |work=[[The Guardian]] |date=17 April 2023}}</ref> ಬ್ರಿಟನ್ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ; ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಡೆಫೊ, ರಡ್ಯಾರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್, ಲೆವಿಸ್ ಕರೋಲ್ ಮತ್ತು ಬಿಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಪಾಟರ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಸಹ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಎ.ಎ. ಮಿಲ್ನೆ, ಎನಿಡ್ ಬ್ಲೈಟನ್, ಜೆ.ಆರ್.ಆರ್. ಟೋಲ್ಕಿನ್, ರೋಲ್ಡ್ ಡಾಲ್, ಟೆರ್ರಿ ಪ್ರಾಚೆಟ್ ಮತ್ತು ಜೆ.ಕೆ. ರೌಲಿಂಗ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್'' ಅನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಪುಸ್ತಕ ಸರಣಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Best-selling Book Series Of All Time |url=https://wordsrated.com/best-selling-book-series-of-all-time-statistics/ |access-date=18 May 2024 |publisher=Wordsrated |date=20 July 2023}}</ref> ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಕವಿ ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದುವರೆಗಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=William Shakespeare (English author) |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/537853/William-Shakespeare |access-date=26 February 2006 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]]}}; {{Cite encyclopedia |title=MSN Encarta Encyclopedia article on Shakespeare |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |access-date=26 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060209154055/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |archive-date=9 February 2006}}; {{Cite web |title=William Shakespeare |work=TheFreeDictionary.com |publisher=Columbia Electronic Encyclopedia |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Shakespeare%2c+William |access-date=26 February 2006}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ನಾಟಕವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನವೋದಯದಿಂದ ನಾಟಕದ ರೋಮಾಂಚಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ''ದಿ ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿ ಟೇಲ್ಸ್'' ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಜೆಫ್ರಿ ಚಾಸರ್, ಕವಿ ವಿಲಿಯಂ ವರ್ಡ್ಸ್ವರ್ತ್, ಮತ್ತು ಇತರ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕವಿಗಳು, ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಿಕನ್ಸ್, ಎಚ್.ಜಿ. ವೆಲ್ಸ್, ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್ವೆಲ್, ಆಲ್ಡಸ್ ಹಕ್ಸ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇಯಾನ್ ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಪರಾಧ ಬರಹಗಾರ ಅಗಾಥಾ ಕ್ರಿಸ್ಟಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |date=19 December 2005 |title=Mystery of Christie's success is solved |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1505799/Mystery-of-Christies-success-is-solved.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=14 November 2010 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1505799/Mystery-of-Christies-success-is-solved.html |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}</ref> BBC ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬರಹಗಾರರ 100 ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ 25 ರಲ್ಲಿ 12 ಅನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಎಲಿಯಟ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್, ಚಾರ್ಲೊಟ್ ಬ್ರಾಂಟೆ, ಎಮಿಲಿ ಬ್ರಾಂಟೆ, ಮೇರಿ ಶೆಲ್ಲಿ, ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ಡೋರಿಸ್ ಲೆಸ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಜೇಡಿ ಸ್ಮಿತ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite news |last=Ciabattari |first=Jane |date=December 2015 |title=The 25 greatest British novels |work=BBC Culture |url=https://www.bbc.com/culture/article/20151204-the-25-greatest-british-novels |access-date=29 December 2021}}</ref> ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಆರ್ಥರ್ ಕೋನನ್ ಡಾಯ್ಲ್ (ಷರ್ಲಾಕ್ ಹೋಮ್ಸ್ ನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ), ಸರ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್, ಜೆ.ಎಂ. ಬ್ಯಾರಿ, ರಾಬರ್ಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಸ್ಟೀವನ್ಸನ್ (ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ''ಟ್ರೆಷರ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್'' ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಲ್ಗಳ್ಳರ ಚಿತ್ರಣದ ಮೇಲೆ ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು), ಮತ್ತು ಕವಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಬರ್ನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವರನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹ್ಯೂ ಮ್ಯಾಕ್ಡಿಯರ್ಮಿಡ್ ಮತ್ತು ನೀಲ್ ಎಂ. ಗನ್ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ನವೋದಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು, ಇಯಾನ್ ರಾಂಕಿನ್ ಮತ್ತು ಇಯಾನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಅವರಿಂದ ಕಠಿಣ ಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ UNESCO ನ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಗರ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |year=2004 |title=Edinburgh, United Kingdom, UNESCO City of Literature |url=http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/creativity/creative-industries/creative-cities-network/literature/edinburgh |archive-url=https://web.archive.org/web/20130528152834/http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/creativity/creative-industries/creative-cities-network/literature/edinburgh |archive-date=28 May 2013 |url-status=dead |access-date=9 March 2015 |work=Unesco}}</ref> ವೆಲ್ಶ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಬ್ರಿಟನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತಿಳಿದಿರುವ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ''ವೈ ಗೊಡೊಡಿನ್'', ಬಹುಶಃ 6 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕುಂಬ್ರಿಕ್ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ವೆಲ್ಶ್ ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ ಆರ್ಥರ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತಿಳಿದಿರುವ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Early Welsh poetry |url=https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/society/language_poetry.shtml |access-date=29 December 2010 |work=BBC Wales}}</ref> ಆರ್ಥೂರಿಯನ್ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ಮೊನ್ಮೌತ್ನ ಜೆಫ್ರಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book |last=Lang, Andrew |url=https://books.google.com/books?id=dKJiPyyTevgC |title=History of English Literature from Beowulf to Swinburne |publisher=Wildside Press |year=2003 |isbn=978-0-8095-3229-2 |location=Holicong, PA |page=42 |orig-date=1913}}</ref> ಡಫಿಡ್ ಅಪ್ ಗ್ವಿಲಿಮ್ (''fl.''&nbsp;1320–1370) ಅವರನ್ನು ಅವರ ಕಾಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |year=2011 |title=Dafydd ap Gwilym |url=http://www.academi.org/dafydd-ap-gwilym-eng |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324034938/http://www.literaturewales.org/dafydd-ap-gwilym-eng |archive-date=24 March 2012 |url-status=dead |access-date=3 January 2011 |website=Academi.org |quote=ಡಫಿಡ್ ಅಪ್ ಗ್ವಿಲಿಮ್ ಅವರನ್ನು ವೆಲ್ಶ್ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಪ್ರಮುಖ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.}}</ref> ಡೇನಿಯಲ್ ಓವೆನ್ ಅವರು 1885 ರಲ್ಲಿ ''ರೈಸ್ ಲೆವಿಸ್'' ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ ವೆಲ್ಶ್-ಭಾಷಾ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಂಗ್ಲೋ-ವೆಲ್ಶ್ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು ಡೈಲನ್ ಥಾಮಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್. ಎಸ್. ಥಾಮಸ್, ಇವರನ್ನು 1996 ರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಮುಖ ವೆಲ್ಶ್ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ರಿಚರ್ಡ್ ಲೆವೆಲ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಕೇಟ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್.<ref>{{Cite web |url=http://newsalerts.bbc.co.uk/1/low/wales/551486.stm |title=True birthplace of Wales's literary hero |archive-url=https://web.archive.org/web/20200316173733/http://newscdn.bbc.net.uk/2/hi/uk_news/wales/551486.stm |archive-date=16 March 2020 |url-status=dead |website=BBC News |date=5 December 1999 |access-date=28 April 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kate Roberts: Biography |url=https://www.bbc.co.uk/wales/northwest/halloffame/arts/kateroberts.shtml |url-status=dead |access-date=19 February 2017 |website=BBC Wales |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308000646/https://www.bbc.co.uk/wales/northwest/halloffame/arts/kateroberts.shtml |archive-date=8 March 2013}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬರಹಗಾರ ಸಿ.ಎಸ್. ಲೂಯಿಸ್, ಅವರು ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ''ದಿ ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್ ಆಫ್ ನಾರ್ನಿಯಾ'' ಅನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=The Chronicles of Narnia Book Series Statistics |url=https://wordsrated.com/the-chronicles-of-narnia-book-series-statistics/ |access-date=18 May 2024 |publisher=Wordsrated |date=19 July 2023}}</ref> ಎಲ್ಲಾ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಐರಿಶ್ ಬರಹಗಾರರು ಆಸ್ಕರ್ ವೈಲ್ಡ್,<ref>{{Cite book |last=Varty |first=Anne |title=A Preface to Oscar Wilde |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-89231-1 |pages=[https://books.google.com/books?id=A9YFBAAAQBAJ&pg=PA231 231–232]}}; {{Cite encyclopedia |title=Oscar Wilde |encyclopedia=[[Encyclopedia.com]] |publisher=[[Cengage]] |url=https://www.encyclopedia.com/people/literature-and-arts/english-literature-19th-cent-biographies/oscar-wilde |access-date=10 December 2019}}</ref> ಬ್ರಾಮ್ ಸ್ಟೋಕರ್ (''ಡ್ರಾಕುಲಾ'' ಅನ್ನು ಬರೆದವರು)<ref>{{Cite book |last=Moss |first=Joyce |url=https://archive.org/details/isbn_9780787637286 |title=British and Irish Literature and Its Times: The Victorian Era to the Present (1837–) |publisher=Gale Group |year=2001 |isbn=978-0-7876-3729-3 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780787637286/page/107 107] |url-access=registration}}</ref> ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಷಾ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book |last=Holroyd |first=Michael |url=https://archive.org/details/bernardshaw00holr/page/384 |title=Bernard Shaw, Volume 2: 1898–1918: The Pursuit of Power |publisher=Chatto & Windus |year=1989 |isbn=978-0-7011-3350-4 |page=[https://archive.org/details/bernardshaw00holr/page/384 384]}}; {{Cite web |title=G B Shaw |url=https://www.bl.uk/people/g-b-shaw |access-date=10 December 2019 |website=Discovering Literature: 20th century |publisher=[[British Library]] |archive-date=9 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809155152/https://www.bl.uk/people/g-b-shaw |url-status=dead}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಹೊರಗಿನ ಮೂಲದವರಾದ ಆದರೆ UK ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ಅನೇಕ ಬರಹಗಾರರು ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾನ್ರಾಡ್,<ref>{{Cite book |last=Middleton |first=Tim |url=https://books.google.com/books?id=Azd1f8NBpUoC&pg=PA159 |title=Joseph Conrad |publisher=Routledge |year=2006 |isbn=978-0-415-26851-6 |page=159}}</ref> ಟಿ.ಎಸ್. ಎಲಿಯಟ್,<ref>{{Cite book |last=Cooper |first=John Xiros |url=https://books.google.com/books?id=XqmNjQzhwV4C&pg=PA111 |title=The Cambridge Introduction to T. S. Eliot |date=2006 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-45790-3 |page=111}}</ref> ಕಾಜುವೊ ಇಷಿಗುರೊ,<ref>{{Cite book |last=Sim |first=Wai-chew |url=https://books.google.com/books?id=WcKLAgAAQBAJ&pg=PT201 |title=Kazuo Ishiguro |date=2009 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-19867-1 |page=201}}</ref> ಸರ್ ಸಲ್ಮಾನ್ ರಶ್ದಿ<ref>{{Cite web |title=Salman Rushdie |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100433765 |access-date=10 December 2019 |website=Oxford Reference |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> ಮತ್ತು ಎಜ್ರಾ ಪೌಂಡ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Campbell |first=James |date=17 May 2008 |title=Home from home |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2008/may/17/poetry3 |access-date=10 December 2019}}; {{Cite book |last=Nadel |first=Ira |url=https://books.google.com/books?id=ECiGDAAAQBAJ&pg=PA90 |title=Ezra Pound: A Literary Life |date=2004 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-230-37881-0 |page=90}}</ref> === ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅನುಭವವಾದ" ಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಅನುಭವದಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜ್ಞಾನ ಮಾತ್ರ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 'ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ', ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ 'ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥದ ಶಾಲೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |url=http://www.rrbltd.co.uk/bibliographies/scottish_v5_bibliog.pdf |title=A bibliography of Scottish common sense philosophy: Sources and origins |publisher=Thoemmes Press |year=2000 |editor-last=Fieser, James |location=Bristol |access-date=17 December 2010 |archive-date=9 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409171906/https://www.rrbltd.co.uk/bibliographies/scottish_v5_bibliog.pdf |url-status=dead}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅನುಭವವಾದದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಜಾನ್ ಲಾಕ್, ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ಕ್ಲಿ{{Efn|ಬರ್ಕ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಐರಿಶ್ ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈಗ ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶವು UK ನಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು 'ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅನುಭವವಾದಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.}} ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಹ್ಯೂಮ್; ಆದರೆ ಡಗಾಲ್ಡ್ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್, ಥಾಮಸ್ ರೀಡ್ ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಂ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ "ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥ" ಶಾಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಿಟನ್ನರು ನೈತಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾದ ಉಪಯುಕ್ತತಾವಾದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಮೊದಲು ಜೆರೆಮಿ ಬೆಂಥಮ್ ಬಳಸಿದ ಮತ್ತು ನಂತರ ಜಾನ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಮಿಲ್ ಅವರ ''ಉಪಯುಕ್ತತಾವಾದ'' ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ನೈತಿಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Palmer, Michael |url=https://books.google.com/books?id=s7y5MJOuN30C&pg=PA66 |title=Moral Problems in Medicine: A Practical Coursebook |publisher=Lutterworth Press |year=1999 |isbn=978-0-7188-2978-0 |location=Cambridge |page=66}}; {{Cite book |last=Scarre, Geoffrey |url=https://books.google.com/books?id=8A4xLnzfqYwC&pg=PA82 |title=Utilitarianism |publisher=Routledge |year=1995 |isbn=978-0-415-12197-2 |location=London |page=82}}</ref> === ಮಾಧ್ಯಮ === 1922 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ [[BBC]], ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ರೇಡಿಯೋ, ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಪ್ರಸಾರ ನಿಗಮವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಸಾರಕವಾಗಿದೆ.<ref name="MediaNewsline">{{Cite web |title=BBC: World's largest broadcaster & Most trusted media brand |url=http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005004930/http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |archive-date=5 October 2010 |access-date=23 September 2010 |publisher=Media Newsline}}</ref><ref name="ProspectMag">{{Cite web |title=Digital license |url=http://www.prospectmagazine.co.uk/?p=64654 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111107024637/http://www.prospectmagazine.co.uk/2009/07/digitallicense |archive-date=7 November 2011 |access-date=9 March 2015 |publisher=Prospect}}</ref><ref name="AboutBBC">{{Cite news |title=About the BBC&nbsp;– What is the BBC |work=BBC Online |url=https://www.bbc.co.uk/info/purpose/what.shtml |access-date=9 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100116202334/http://www.bbc.co.uk/info/purpose/what.shtml |archive-date=16 January 2010}}</ref> ಇದು UK ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ದೇಶೀಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ದೂರದರ್ಶನ ಪರವಾನಗಿಯಿಂದ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |date=13 August 2009 |title=BBC: World's largest broadcaster & Most trusted media brand |url=http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |journal=Media Newsline |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510090842/http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |archive-date=10 May 2011 |access-date=19 June 2011}}; {{Cite web |date=April 2010 |title=TV Licence Fee: facts & figures |url=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427080539/http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml |archive-date=27 April 2011 |publisher=BBC Press Office}}</ref> BBC ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವಿಸ್ BBC ಯ ಒಡೆತನದ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸಾರಕ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Microsoft Word – The Work of the BBC World Service 2008–09 HC 334 FINAL.doc |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmfaff/334/334.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021001645/https://publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmfaff/334/334.pdf |archive-date=21 October 2020 |access-date=16 February 2011}}</ref> ಇದು 40 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ಸುದ್ದಿ, ಭಾಷಣ ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=News in your language – BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/ws/languages |website=BBC}}; {{Cite web |title=BBC World Service |url=https://www.facebook.com/pages/category/Media-News-Company/bbcworldservice/about |website=Facebook.com}}</ref> UK ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಆಟಗಾರರು ITV ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ITV ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುವ 15 ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರಕಗಳಲ್ಲಿ 11 ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web |title=Publications & Policies: The History of ITV |url=http://www.itv.com/aboutitv/publications-policies |archive-url=https://web.archive.org/web/20110411224117/http://www.itv.com/aboutitv/publications-policies |archive-date=11 April 2011 |website=ITV.com}}</ref> ಮತ್ತು ಸ್ಕೈ.<ref>{{Cite journal |title=Direct Broadcast Satellite Television |url=http://www.newscorp.com/operations/dbst.html |journal=News Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604095622/http://www.newscorp.com/operations/dbst.html |archive-date=4 June 2011}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ''ಡೈಲಿ ಮೇಲ್'', ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'', ''ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್'', ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮತ್ತು ''ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite news |date=10 October 2008 |title=ABCs: National daily newspaper circulation September 2008 |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/media/table/2008/oct/10/abcs-pressandpublishing |access-date=17 October 2008}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ''ದಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟೇಟರ್'', ''ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್'', ''ನ್ಯೂ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ಮನ್'' ಮತ್ತು ''ರೇಡಿಯೋ ಟೈಮ್ಸ್'' ಸೇರಿವೆ. [[File:Media City Footbridge and BBC Offices (geograph 2685261).jpg|thumb|ಗ್ರೇಟರ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ನ ಸಾಲ್ಫೋರ್ಡ್ನಲ್ಲಿರುವ ಮೀಡಿಯಾಸಿಟಿಯುಕೆ ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.]]ಲಂಡನ್ UK ನಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಲ್ಲಿವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ನಲ್ಲಿರುವ ಮೀಡಿಯಾಸಿಟಿಯುಕೆ ಸಹ ಗಮನಾರ್ಹ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ.<ref>William, D. (2010). [https://books.google.com/books?id=7yg45P35KDMC ''ಯುಕೆ ಸಿಟೀಸ್: ಎ ಲುಕ್ ಅಟ್ ಲೈಫ್ ಅಂಡ್ ಮೇಜರ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್'']. ಈಸ್ಟ್ಬೋರ್ನ್: ಗಾರ್ಡ್ನರ್ಸ್ ಬುಕ್ಸ್. {{ISBN|978-9987-16-021-1}}, pp. 22, 46, 109 and 145.</ref> ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಡೇಟಾಬೇಸ್ಗಳು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಧ್ಯಮ, ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ UK ಪ್ರಕಾಶನ ವಲಯವು ಸುಮಾರು £20 ಶತಕೋಟಿ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 167,000 ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Publishing |url=http://www.culture.gov.uk/what_we_do/creative_industries/3280.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110505104322/http://www.culture.gov.uk/what_we_do/creative_industries/3280.aspx |archive-date=5 May 2011 |publisher=Department of Culture, Media and Sport}}</ref> 2015 ರಲ್ಲಿ UK ಪ್ರತಿ ಮಿಲಿಯನ್ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ 2,710 ಪುಸ್ತಕ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಇದು ಯಾವುದೇ ದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು, ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಇತರ ಆಂಗ್ಲೋಫೋನ್ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |date=2016 |title=Annual Report 2015–2016 |url=https://www.internationalpublishers.org/images/reports/Annual_Report_2016/IPA_Annual_Report_2015-2016_interactive.pdf |access-date=14 January 2021 |website=internationalpublishers.org |publisher=International Publishers Association |page=16 |archive-date=31 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230831205753/https://www.internationalpublishers.org/images/reports/Annual_Report_2016/IPA_Annual_Report_2015-2016_interactive.pdf |url-status=dead}}</ref> 2010 ರಲ್ಲಿ, UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 82.5 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆದಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 20 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣ.<ref>{{Cite journal |title=Top 20 countries with the highest number of Internet users |url=http://www.internetworldstats.com/top20.htm |journal=Internet World Stats |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610104435/http://www.internetworldstats.com/top20.htm |archive-date=10 June 2011 |access-date=19 June 2011}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಉದ್ಯಮವು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 2022 ರಿಂದ UK ಮಾರಾಟದ ಮೂಲಕ ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Dring |first=Christopher |date=12 January 2023 |title=European console and PC game sales fall 7.1% in 2022 |url=https://www.gamesindustry.biz/european-console-and-pc-game-sales-fall-71-over-2021 |access-date=30 September 2023 |website=GamesIndustry.biz}}</ref> ಇದು ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಂತರ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About UK Video Games Industry |url=https://tiga.org/about-tiga-and-our-industry/about-uk-video-games-industry |access-date=6 June 2023 |website=TIGA}}</ref> === ದೃಶ್ಯ ಕಲೆ === [[File:Angel of the North - 6150534524.jpg|thumb|ಆಂಟನಿ ಗೋರ್ಮ್ಲಿ ಅವರ ಏಂಜೆಲ್ ಆಫ್ ದಿ ನಾರ್ತ್ ಶಿಲ್ಪವು ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.]] ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕಲಾವಿದರು ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್, ಜಾನ್ ಕಾನ್ಸ್ಟೇಬಲ್, ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಪಾಮರ್, ಮತ್ತು ಜೆ.ಎಂ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಟರ್ನರ್; ಭಾವಚಿತ್ರ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರು ಸರ್ ಜೋಶುವಾ ರೆನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಲೂಸಿಯನ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್; ಭೂದೃಶ್ಯ ಕಲಾವಿದರು ಥಾಮಸ್ ಗೇನ್ಸ್ಬರೋ ಮತ್ತು ಎಲ್.ಎಸ್. ಲೌರಿ; ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕ ವಿಲಿಯಂ ಮೋರಿಸ್; ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಕಾರ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬೇಕನ್; ಪಾಪ್ ಕಲಾವಿದರು ಪೀಟರ್ ಬ್ಲೇಕ್, ರಿಚರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಹಾಕ್ನಿ; ಪರಿಕಲ್ಪನಾ ಕಲೆ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಆರ್ಟ್ & ಲಾಂಗ್ವೇಜ್;<ref>{{Cite news |last=Tate |title=Art & Language – Art Term {{!}} Tate |work=Tate |url=https://www.tate.org.uk/art/art-terms/a/art-language |access-date=8 September 2018}}</ref> ಸಹಯೋಗಿ ಜೋಡಿ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್; ಅಮೂರ್ತ ಕಲಾವಿದ ಹೊವಾರ್ಡ್ ಹಾಡ್ಕಿನ್; ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಆಂಟನಿ ಗೋರ್ಮ್ಲಿ, ಅನೀಶ್ ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ಹೆನ್ರಿ ಮೂರ್. 1980 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿನ ಸಾಚಿ ಗ್ಯಾಲರಿ "ಯುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬಹು-ಪ್ರಕಾರದ ಕಲಾವಿದರ ಗುಂಪನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು: ಡೇಮಿಯನ್ ಹಿರ್ಸ್ಟ್, ಕ್ರಿಸ್ ಆಫಿಲಿ, ರೇಚೆಲ್ ವೈಟ್ರೀಡ್, ಟ್ರೇಸಿ ಎಮಿನ್, ಮಾರ್ಕ್ ವಾಲಿಂಗರ್, ಸ್ಟೀವ್ ಮ্যাক್ವೀನ್, ಸ್ಯಾಮ್ ಟೇಲರ್-ವುಡ್ ಮತ್ತು ಚಾಪ್ಮನ್ ಸಹೋದರರು ಈ ಸಡಿಲವಾದ ಮೈತ್ರಿಯ ಚಳವಳಿಯ ಹೆಚ್ಚು-ಪರಿಚಿತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿನ ರಾಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಗಳ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. UK ನಲ್ಲಿ ಕಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಲೆಗಳು: ಲಂಡನ್ ಕಲಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಆರು-ಶಾಲೆಗಳು), ಇದರಲ್ಲಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸೈನ್ ಮತ್ತು ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸೈನ್ ಸೇರಿವೆ; ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ಸ್, ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ; ಸ್ಲೇಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ (ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಲಂಡನ್ನ ಭಾಗ); ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್; ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್; ಮತ್ತು ದಿ ರಸ್ಕಿನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ (ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭಾಗ). ಕೋರ್ಟಾಲ್ಡ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಬೋಧನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. UK ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೋರ್ಟ್ರೇಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಟೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಮತ್ತು ಟೇಟ್ ಮಾಡರ್ನ್ (ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಆಧುನಿಕ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 4.7 ಮಿಲಿಯನ್ ಸಂದರ್ಶಕರೊಂದಿಗೆ).<ref>{{Cite news |last=Bayley |first=Stephen |date=24 April 2010 |title=The startling success of Tate Modern |work=[[The Times]] |location=London |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article7105032.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429173928/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article7105032.ece |url-status=dead |archive-date=29 April 2011 |access-date=19 January 2011}} {{Subscription required}}</ref> === ಸಂಗೀತ === <!----Caution should be taken to ensure that the sections are not simply a listing of names or mini biographies of individuals accomplishments.----> [[File:Royal Albert Hall, BBC Proms 2017.jpg|thumb|ದಿ ಪ್ರಾಮ್ಸ್ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವವಾಗಿದ್ದು, ಹೆನ್ರಿ ವುಡ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ನ ರಾಯಲ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಲ್ಗರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಯೋಜಕರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತದೆ.]] ವಿವಿಧ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತವು UK ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ, ವೇಲ್ಸ್ನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಸೇರಿವೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜಾನಪದವು ಬಲವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ನೃತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಧುರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಕಾರ್ಡಿಯನ್ ಮತ್ತು ಪಿಡುಪುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=Songs of England |url=https://www.english-heritage.org.uk/visit/inspire-me/songs-of-england}}</ref> ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಜಾನಪದವು ಚುರುಕಾದ ಟೆಂಪೋಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯ ಟ್ಯೂನ್ಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವ ಪಿಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=The influence of traditional Scottish Music |url=https://www.visitscotland.com/things-to-do/events/music-festivals/traditional-folk}}</ref> ವೆಲ್ಶ್ ಜಾನಪದವು ವೇಲ್ಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಡಲ್ಪಡುವ ಸಮೂಹ ಗಾಯನ ಮತ್ತು ಗೀತ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=Celtic connections: the story of folk music in Wales |date=17 February 2020 |url=https://www.wales.com/culture-and-sport/music-and-performance/roots-and-shoots-welsh-folk-music}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರಿಶ್ ಜಾನಪದವು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಪಿಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳಲುಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=Why you should experience traditional music in Ireland |url=https://www.ireland.com/en-us/magazine/music/traditional-music/}}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಟ್ಯೂಡರ್ ಅವಧಿಯ ನವೋದಯ ಸಂಗೀತ ಇದೆ, ಥಾಮಸ್ ಟಾಲಿಸ್, ಜಾನ್ ಟೇವರ್ನರ್, ವಿಲಿಯಂ ಬೈರ್ಡ್, ಓರ್ಲ್ಯಾಂಡೊ ಗಿಬ್ಬನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಡೌಲ್ಯಾಂಡ್ ಅವರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಮ್ಯಾಡ್ರಿಗಲ್ಗಳು ಮತ್ತು ಲ್ಯೂಟ್ ಸಂಗೀತ. ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ, ಹೆನ್ರಿ ಪರ್ಸೆಲ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ನಾಟಕೀಯ ಮಾಸ್ಕ್ಗಳು, ಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಧುರಗಳ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು, ನಂತರ ಥಾಮಸ್ ಆರ್ನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು. ಜಾರ್ಜ್ ಫ್ರಿಡೆರಿಕ್ ಹ್ಯಾಂಡೆಲ್ ಜಾರ್ಜ್ II ರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ''ಜಡೋಕ್ ದಿ ಪ್ರೀಸ್ಟ್'' ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು; ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಜರ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮಾರಂಭದ ಸಂಗೀತವಾಯಿತು. ಹ್ಯಾಂಡೆಲ್ನ ಅನೇಕ ಆರಾಧನಾ ಸಂಗೀತಗಳು, ಅವನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ''ಮೆಸ್ಸಿಯಾ'' ನಂತಹವು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{Cite web |date=20 July 2009 |title=British Citizen by Act of Parliament: George Frideric Handel |url=http://www.parliament.uk/parliamentary_publications_and_archives/parliamentary_archives/handel_and_naturalisation.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326164147/http://www.parliament.uk/parliamentary_publications_and_archives/parliamentary_archives/handel_and_naturalisation.cfm |archive-date=26 March 2010 |access-date=9 March 2015 |publisher=UK Parliament}}; {{Cite news |last=Andrews |first=John |date=14 April 2006 |title=Handel all'inglese |work=Playbill |location=New York |url=http://www.playbillarts.com/features/article/4236.html |access-date=11 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516210558/http://www.playbillarts.com/features/article/4236.html |archive-date=16 May 2008}}</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥರ್ ಸುಲ್ಲಿವಾನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಎಸ್. ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ತಮ್ಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಸವೊಯ್ ಒಪೆರಾಗಳನ್ನು ಬರೆದರು, ಮತ್ತು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಲ್ಗರ್ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಸಂಯೋಜಕರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಮತ್ತು ಅದರ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುಸ್ತಾವ್ ಹೋಲ್ಸ್ಟ್, ರಾಲ್ಫ್ ವಾನ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೆಂಜಮಿನ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಆಧುನಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಒಪೆರಾದ ಪ್ರವರ್ತಕ. ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಅನೇಕ ಸಂಯೋಜಕರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಗೀತದ ಗುರುತಿನ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ: ಪೀಟರ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ವೆಲ್ ಡೇವಿಸ್ (ಓರ್ಕ್ನಿ), ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಬರ್ಟ್ವಿಸಲ್ (ಪೌರಾಣಿಕ), ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಟೇವನರ್ (ಧಾರ್ಮಿಕ).<ref>{{Cite Grove |title=Great Britain |first1=Nicholas |last1=Iemperley |date=2002 |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.O006236 |url-access=subscription}}; {{Cite Grove |title=England (i) |date=2001 |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.40044 |url-access=subscription |first1=Stephen |last1=Banfield |first2=Ian |last2=Russell}}; {{Cite Grove |title=Wales |date=2001 |first1=Geraint |last1=Lewis |first2=Lyn |last2=Davies |first3=Phyllis |last3=Kinney |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.41108 |url-access=subscription}}; {{Cite Grove |title=Scotland |first1=Kenneth |last1=Elliott |first2=Francis |last2=Collinson |first3=Peggy |last3=Duesenberry |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.40113 |url-access=subscription |date=2001}}; {{Cite Grove |title=Ireland |first1=Harry |last1=White |first2=Nicholas |last2=Carolan |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.13901 |url-access=subscription |date=2011}}; {{Cite web |title=British 20th century composers |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/zdjw7p3/revision/1 |access-date=21 April 2022 |website=[[BBC]]}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕರು ಆಲ್ಫಿ ಬೊ, ಬ್ರಿನ್ ಟೆರ್ಫೆಲ್, ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಮೈಕೆಲ್ ಬಾಲ್, ರೋಡರಿಕ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ರಸೆಲ್ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಸಾರಾ ಬ್ರೈಟ್ಮನ್ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ನಿಕೋಲಾ ಬೆನೆಡೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ನಿಗೆಲ್ ಕೆನಡಿ ತಮ್ಮ ಪಿಟೀಲು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=21 June 2022 |title=30 of the greatest violinists on record |url=https://www.gramophone.co.uk/features/article/30-of-the-greatest-violinists-on-record |access-date=4 March 2024 |website=Gramophone}};{{Cite web |date=1 January 2020 |title=Katherine Jenkins has officially sold the most classical albums this century |url=https://www.classicfm.com/radio/shows-presenters/classic-fm-chart/katherine-jenkins-most-classical-albums/ |access-date=4 March 2024 |website=Classic FM}};{{Cite web |date=6 May 2023 |title=Who is Roderick Williams, the British baritone and composer at the King's coronation? |url=https://www.classicfm.com/discover-music/roderick-williams-composer-baritone-singing-roles/ |access-date=4 March 2024 |website=Classic FM}};{{Cite web |date=23 February 2024 |title=Michael Ball |url=https://www.eno.org/artists/michael-ball-2/ |access-date=4 March 2024 |website=English National Opera}};{{Cite web |title=Alfie Bow |url=https://www.classicfm.com/artists/alfie-boe/ |access-date=4 March 2024 |website=Classic FM}};{{Cite web |date=11 July 2023 |title=Sarah Brightman facts |url=https://www.smoothradio.com/news/music/sarah-brightman-age-husband-songs/ |access-date=4 March 2024 |website=Smooth Radio}}</ref> ''ದಿ ನ್ಯೂ ಗ್ರೋವ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಷಿಯನ್ಸ್'' ಪ್ರಕಾರ "ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತ" ಎಂಬ ಪದವು 1950 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ ಅಂಡ್ ರೋಲ್ ನ "ಹೊಸ ಯುವ ಸಂಗೀತ" ದೊಂದಿಗಿನ ಸಮ್ಮಿಳನವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.<ref>R. Middleton, et al., [http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_gmo "ಪಾಪ್"], ''ಗ್ರೋವ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಆನ್ಲೈನ್'', 14 ಮಾರ್ಚ್ 2010 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. {{Subscription required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113160329/http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_gmo|date=13 January 2011}}</ref> ''ದಿ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್'' ಬೀಟಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್ ನಂತಹ ಕಲಾವಿದರು 1960 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ತಳ್ಳಿದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>"ಪಾಪ್", [http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_t237 ''ದಿ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್''], 9 ಮಾರ್ಚ್ 2010 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.{{Subscription required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171112170116/http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_t237|date=12 November 2017}}</ref> ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್ ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು, ಬ್ಯಾಂಡ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬಾತ್ 1960 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |title=Birmingham, England ... the unlikely birthplace of heavy metal |work=CNN |date=1 July 2011 |first1=Laura |last1=Allsop |url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/01/birmingham.home.of.metal/index.html |access-date=28 February 2022 |postscript=;}} {{Cite web |last=Bentley |first=David |date=4 June 2013 |title=Midlands rocks! How Birmingham's industrial heritage made it the birthplace of heavy metal |url=http://www.birminghampost.co.uk/whats-on/music/birmingham-birthplace-of-heavy-metal-4031445 |access-date=28 February 2022 |website=[[Birmingham Post]]}}</ref> ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟನ್ ರಾಕ್ ಸಂಗೀತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು ಹಾರ್ಡ್ ರಾಕ್,<ref>{{Cite web |title=The Rolling Stones {{!}} Biography & History |url=https://www.allmusic.com/artist/the-rolling-stones-mn0000894465/biography |access-date=22 July 2020 |website=AllMusic}}</ref> ರಾಗ ರಾಕ್, ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್,<ref>{{Cite book |last=Tom Larson |url=https://books.google.com/books?id=vGJ7XmA8rjIC&pg=PA183 |title=History of Rock and Roll |publisher=Kendall/Hunt Pub. |year=2004 |isbn=978-0-7872-9969-9 |pages=183–187}}</ref> ಸ್ಪೇಸ್ ರಾಕ್, ಗ್ಲಾಮ್ ರಾಕ್,<ref>{{Cite encyclopedia |title=Glam Rock |url=http://encarta.msn.com/dictionary_561509274/glam_rock.html |access-date=21 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090828224412/http://encarta.msn.com/dictionary_561509274/glam_rock.html |archive-date=28 August 2009 |encyclopedia=[[Encarta]]}}</ref> ಗೋಥಿಕ್ ರಾಕ್,<ref>{{Cite web |year=2004 |title=NME Originals: Goth |url=https://www.nme.com/originals/4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080126150121/http://www.nme.com/originals/4 |archive-date=26 January 2008 |access-date=30 September 2013 |website=[[NME]]}}</ref> ಸೈಕೆಡೆಲಿಕ್ ರಾಕ್<ref>{{Cite web |title=Pop/Rock » Psychedelic/Garage |url=https://www.allmusic.com/subgenre/psychedelic-garage-ma0000002800 |access-date=6 August 2020 |publisher=[[AllMusic]]}}</ref> ಮತ್ತು ಪಂಕ್ ರಾಕ್ ಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು.<ref>{{cite magazine |author1=Charles M. Young |title=Rock is Sick and Living in London |url=https://www.rollingstone.com/feature/a-report-on-the-sex-pistols-119989/ |magazine=Rolling Stone |access-date=23 February 2026 |date=20 October 1977 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328094721/https://www.rollingstone.com/feature/a-report-on-the-sex-pistols-119989/ |archive-date=28 March 2025}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು ನಿಯೋ ಸೋಲ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಡಬ್ಸ್ಟೆಪ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.<ref>Henderson, Alex (1 August 2003). [https://web.archive.org/web/20101104165122/http://allmusic.com/explore/essay/british-soul-t2160 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೋಲ್]. Allmusic. 6 ಮಾರ್ಚ್ 2011 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.; [http://www.allmusic.com/style/dubstep-ma0000004465 AllMusic – ಡಬ್ಸ್ಟೆಪ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170923151236/http://www.allmusic.com/style/dubstep-ma0000004465|date=23 September 2017}} "ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಡ್ರಮ್'ನ್' ಬಾಸ್ ಮತ್ತು ಡಬ್ನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ರೂಪಾಂತರಗೊಳಿಸಿದೆ"; {{Cite news |last=Goldman |first=Vivien |date=31 January 2012 |title=Local Groove Does Good: The Story Of Trip-Hop's Rise From Bristol |work=NPR |url=https://www.npr.org/sections/therecord/2012/01/31/142607358/local-groove-does-good-the-story-of-trip-hops-rise-from-bristol}}</ref> UK ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಮಾತನಾಡುವ ರಾಪರ್ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ಮ್ಝಿ, ಕಾನೊ, ಯ್ಯಾಂಗ್ ಬೇನ್, ರಾಮ್ಜ್, ಲಿಟಲ್ ಸಿಮ್ಜ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕೆಪ್ಟಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite magazine |title=5 U.K. Rappers Primed to Take Over America in 2018 |url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/uk-rappers-to-watch-2018-8097878/ |magazine=Billboard |access-date=18 June 2018}}</ref> [[File:The SSE Hydro arena - geograph.org.uk - 6725739.jpg|thumb|right|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿನ ಒವಿಒ ಹೈಡ್ರೋ, 14,500 ಆಸನಗಳ ಸಭಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದ ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ<ref>{{cite web |title=OVO Hydro {{!}} SEC |url=https://www.sec.co.uk/organise-an-event/event-spaces/the-ovo-hydro |website=www.sec.co.uk |access-date=9 February 2026 |language=en}}</ref>]] ಬೀಟಲ್ಸ್ 1 ಶತಕೋಟಿ ಘಟಕಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿದ್ದು, ಜೊತೆಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Beatles sales">{{Cite web |title=1960–1969 |url=http://www.emimusic.com/about/history/1960-1969/# |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425011032/http://www.emimusic.com/about/history/1960-1969 |archive-date=25 April 2014 |access-date=9 March 2015 |publisher=EMI Group}}</ref><ref name="McCartney">{{Cite magazine |date=8 June 1992 |title=Paul At Fifty |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975715-2,00.html |magazine=Time |location=New York |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206120350/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975715-2,00.html |archive-date=6 February 2009}}</ref><ref name="Guinness">[https://books.google.com/books?id=rdU1xtIWJz0C ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಗುಂಪು] ''[[ದಿ ಗಿನ್ನೆಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]]'' 1999, p. 230. 19 ಮಾರ್ಚ್ 2011 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>{{Cite news |date=25 November 2010 |title=Beatles a big hit with downloads |work=Belfast Telegraph |url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/music/news/beatles-a-big-hit-with-downloads-15013117.html |access-date=16 May 2011}}</ref> ಕಳೆದ 50 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಡುಗೆದಾರರು ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್, ಪಿಂಕ್ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್, ಕ್ವೀನ್, ಲೆಡ್ ಝೆಪ್ಪೆಲಿನ್, ಬೀ ಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಎಲ್ಟನ್ ಜಾನ್, ಇವರೆಲ್ಲರೂ 200 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite press release |title=British rock legends get their own music title for PlayStation3 and PlayStation2 |date=2 February 2009 |publisher=[[EMI]] |url=http://www.emimusic.com/news/2009/singstar®-queen-to-be-launched-by-sony-computer-entertainment-europe |access-date=9 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140423012539/http://www.emimusic.com/news/2009/singstar%C2%AE-queen-to-be-launched-by-sony-computer-entertainment-europe |archive-date=23 April 2014}}; {{Cite news |last=Khan |first=Urmee |date=17 July 2008 |title=Sir Elton John honoured in Ben and Jerry ice cream |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730164432/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html |archive-date=30 July 2008}}; {{Cite news |last=Alleyne |first=Richard |date=19 April 2008 |title=Rock group Led Zeppelin to reunite |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1562875/Rock-group-Led-Zeppelin-to-reunite.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=31 March 2010 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1562875/Rock-group-Led-Zeppelin-to-reunite.html |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}; {{Cite news |date=11 July 2006 |title=Floyd 'true to Barrett's legacy' |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/5170644.stm}}; {{Cite news |last=Holton |first=Kate |date=17 January 2008 |title=Rolling Stones sign Universal album deal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSL1767761020080117 |access-date=26 October 2008}}; {{Cite news |last=Walker |first=Tim |date=12 May 2008 |title=Jive talkin': Why Robin Gibb wants more respect for the Bee Gees |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/jive-talkin-why-robin-gibb-wants-more-respect-for-the-bee-gees-826116.html |access-date=26 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013215157/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/jive-talkin-why-robin-gibb-wants-more-respect-for-the-bee-gees-826116.html |archive-date=13 October 2011}}</ref> ಬ್ರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು BPI ಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂದಾಹು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಸಾಧಾರಣ ಕೊಡುಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಕೆಲವು ಸ್ವೀಕರ್ತರಲ್ಲಿ ದಿ ಹೂ, ಡೇವಿಡ್ ಬೋವಿ, ಎರಿಕ್ ಕ್ಲಾಪ್ಟನ್, ರಾಡ್ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್, ದಿ ಪೋಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೀಟ್ವುಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ (ಇವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಅಮೇರಿಕನ್ ಬ್ಯಾಂಡ್) ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://www.theguardian.com/news/datablog/2012/feb/22/brit-awards-winners-list-2012 "ಬ್ರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ವಿಜೇತರ ಪಟ್ಟಿ 2012: 1977 ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ವಿಜೇತ"]. ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' (ಲಂಡನ್). 28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> <!-- Please note that the following list of recent musicians and groups includes only those selling more than 30&nbsp;million records. -->ಇತ್ತೀಚಿನ UK ಸಂಗೀತ ಕಲಾವಿದರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಮೈಕೆಲ್, ಓಯಸಿಸ್, ಸ್ಪೈಸ್ ಗರ್ಲ್ಸ್, ರೇಡಿಯೋಹೆಡ್, ಕೋಲ್ಡ್ಪ್ಲೇ, ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮಂಕೀಸ್, ರಾಬಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ಏಮಿ ವೈನ್ಹೌಸ್, ಸುಸಾನ್ ಬೊಯ್ಲ್, ಅಡೆಲ್, ಎಡ್ ಶೀರನ್, ಲೆವಿಸ್ ಕಪಾಲ್ಡಿ, ವನ್ ಡೈರೆಕ್ಷನ್, ಹ್ಯಾರಿ ಸ್ಟೈಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡುವಾ ಲಿಪಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=12 January 2020 |title=Harry Styles Has Weathered the Post-Boy Band Storm Better Than Most |url=https://consequence.net/2020/01/harry-styles-solo-career/ |access-date=15 September 2020 |website=Consequence of Sound}}; {{Cite magazine |date=16 July 2020 |title=10 Years of One Direction: The Story of the World's Biggest Boy Band, Told With the Fans Who Made It Happen |magazine=Billboard |url=https://www.billboard.com/music/pop/one-direction-ten-year-anniversary-fan-interviews-9419436/ |access-date=15 September 2020}}; {{Cite news |last=Corner, Lewis |date=16 February 2012 |title=Adele, Coldplay biggest-selling UK artists worldwide in 2011 |work=Digital Spy |url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a366130/adele-coldplay-biggest-selling-uk-artists-worldwide-in-2011.html |access-date=22 March 2012}}; {{Cite web |title=Ed Sheeran's career journey: From street busker to global superstar |url=https://planetradio.co.uk/hits-radio/entertainment/celebrity/ed-sheeran-career-timeline/ |access-date=7 January 2023 |website=PlanetRadio.co.uk |last=Magliola |first=Anna Sky |date=30 November 2022}}; {{Cite web |url=https://open.spotify.com/artist/6M2wZ9GZgrQXHCFfjv46we |title=Dua Lipa, 77.5M Monthly listeners |date=6 May 2024 |publisher=Spotify}}</ref> 2024 ರಂತೆ UK ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗೀತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ ಯುಎಸ್ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ನಂತರ,<ref>{{Cite web |last=Paine |first=Andre |date=10 September 2024 |title=IFPI report reveals EU risks falling behind in global market - UK still among top music exporters |url=https://www.musicweek.com/labels/read/ifpi-report-reveals-eu-risks-falling-behind-in-global-market-uk-still-among-top-music-exporters/090424 |access-date=17 November 2025 |website=[[Music Week]] |language=en}}</ref> ಮತ್ತು 2021 ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ನಂತರ ಸಂಗೀತದ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=16 June 2021 |title=British music exports reach a record high |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-57486272 |access-date=17 November 2025 |work=[[BBC]] |language=en-GB}}</ref> ಅನೇಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಗರಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ. ಲಿವರ್ಪೂಲ್ನ ಕಲಾವಿದರು 54 UK ಚಾರ್ಟ್ ನಂಬರ್ 1 ಹಿಟ್ ಸಿಂಗಲ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಯಾವುದೇ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{Cite news |last=Hughes |first=Mark |date=14 January 2008 |title=A tale of two cities of culture: Liverpool vs Stavanger |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/a-tale-of-two-cities-of-culture-liverpool-vs-stavanger-770076.html?r=RSS |access-date=2 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618175425/https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/a-tale-of-two-cities-of-culture-liverpool-vs-stavanger-770076.html?r=RSS |archive-date=18 June 2018}}</ref> ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು 2008 ರಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು [[UNESCO]] ನಿಂದ ಸಂಗೀತದ ನಗರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=20 August 2008 |title=Glasgow gets city of music honour |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/7570915.stm |access-date=2 August 2009}}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಆಸಿಡ್ ಹೌಸ್ ನಂತಹ ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಹರಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1990 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ, ಬ್ರಿಟ್ಪಾಪ್ ನಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಂಗೀತದ ಉಪ-ಪ್ರಕಾರಗಳಾದ ಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಬಾಸ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಪ್ ಹಾಪ್ ನ ಮೂಲಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Out of the melting pot: The origins and evolution of drum'n'bass |url=https://www.redbull.com/gb-en/history-of-drum-and-bass-music |access-date=1 August 2021 |website=Red Bull |date=25 June 2020}}</ref> UK ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತವು ಬ್ಲಾಕ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೌಂಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಕಲ್ಚರ್ ಮತ್ತು 60 ಮತ್ತು 70 ರ ದಶಕಗಳ ನ್ಯೂ ಏಜ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ಲರ್ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref>{{Cite web |date=3 August 2023 |title=Parties, protest and police: the neglected histories of UK dance music |url=https://www.dazeddigital.com/music/article/60511/1/ed-gillet-new-book-party-lines-politics-history-uk-dance-music-clubbing |access-date=27 February 2024 |website=Dazed}}</ref> ಇದು ಶಿಕಾಗೋ ಹೌಸ್ ಮತ್ತು ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್ ಟೆಕ್ನೋ ದೃಶ್ಯಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. 1980 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತವು ರೇವ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಸಿಡ್ ಹೌಸ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಫೋಟಗೊಂಡಿತು, ಇವುಗಳು ನವೀನ ರೆಕಾರ್ಡ್ಗಳೊಂದಿಗೆ (ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಇ'ಸ್ ಸೆಸೇಮ್ಸ್ ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಡಿಜಿಯ ಚಾರ್ಲಿ ನಂತಹವು) ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಬಂದವು<ref>{{Cite web |date=20 January 2001 |title=Rave |url=https://www.oxfordmusiconline.com/search?q=rave |access-date=27 February 2024 |website=Oxford Music Online}}</ref> ಮತ್ತು ಇಬಿಜಾ ಕ್ಲಬ್ ದೃಶ್ಯದಿಂದ ತಂದ ಬಾಲೆರಿಕ್ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಇದು ಯುಕೆ ಗ್ಯಾರೇಜ್, ಸ್ಪೀಡ್ ಗ್ಯಾರೇಜ್, ಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಬಾಸ್, ಜಂಗಲ್, ಟ್ರಾನ್ಸ್, ಮತ್ತು ಡಬ್ಸ್ಟೆಪ್ ನಂತಹ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನದ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ UK ನೃತ್ಯ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ 808 ಸ್ಟೇಟ್, ಆರ್ಬಿಟಲ್, ದಿ ಪ್ರೊಡಿಜಿ, ಅಂಡರ್ವರ್ಲ್ಡ್, ರೋನಿ ಸೈಜ್, ಲೆಫ್ಟ್ಫೀಲ್ಡ್, ಮ್ಯಾಸಿವ್ ಅಟ್ಯಾಕ್, ಗ್ರೂವ್ ಅರ್ಮಾಡಾ, ಫ್ಯಾಟ್ಬಾಯ್ ಸ್ಲಿಮ್, ಫೇತ್ಲೆಸ್, ಬೇಸ್ಮೆಂಟ್ ಜ್ಯಾಕ್ಸ್, ಕೆಮಿಕಲ್ ಬ್ರದರ್ಸ್, ಡಿಸ್ಕ್ಲೋಷರ್, ಕ್ಯಾಲ್ವಿನ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್, ಮತ್ತು ಫ್ರೆಡ್ ಅಗೇನ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Mixmag's Greatest Dance Act of all Time Revealed |date=19 January 2012 |url=http://www.mixmag.net/words/news/mixmags-greatest-dance-act-revealed |archive-date=14 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414045620/http://www.mixmag.net/words/news/mixmags-greatest-dance-act-revealed}};{{Cite web |date=26 February 2024 |title=Fred Again: who is the DJ who has thousands queuing for a 'secret rave' at the Sydney Opera House? |url=https://www.theguardian.com/music/2024/feb/27/fred-again-dj-sydney-opera-house-secret-show-tickets-sell-out-profile-bio-details |access-date=27 February 2024 |website=The Guardian}}</ref> ಇತರ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ UK ಡಿಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಡ್ಜ್ ಜೂಲ್ಸ್, ಪೀಟ್ ಟಾಂಗ್, ಕಾರ್ಲ್ ಕಾಕ್ಸ್, ಪಾಲ್ ಓಕೆನ್ಫೋಲ್ಡ್, ಜಾನ್ ಡಿಗ್ವೀಡ್ ಮತ್ತು ಸಾಷಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Top 100 DJs Poll results 2003 |url=http://djmag.com/top100chart.asp |archive-date=7 December 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031207071739/http://djmag.com/top100chart.asp}}</ref> === ಚಲನಚಿತ್ರ === ಚಲನಚಿತ್ರದ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಹಿಚ್‌ಕಾಕ್, ಅವರ ''ವೆರ್ಟಿಗೋ'' ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಲನಚಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ,<ref>{{Cite news |date=2 August 2012 |title=Vertigo is named 'greatest film of all time' |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-19078948 |access-date=18 August 2012}}</ref> ಮತ್ತು ''ಲಾರೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಅರೇಬಿಯಾ'' ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಡೇವಿಡ್ ಲೀನ್, ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=The Directors' Top Ten Directors |url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517155218/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |archive-date=17 May 2012 |publisher=British Film Institute}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ನೋಲನ್, ಸ್ಯಾಮ್ ಮೆಂಡಿಸ್, ಸ್ಟೀವ್ ಮೆಕ್‌ಕ್ವೀನ್, ರಿಚರ್ಡ್ ಕರ್ಟಿಸ್, ಡ್ಯಾನಿ ಬಾಯಲ್, ಟೋನಿ ಸ್ಕಾಟ್ ಮತ್ತು ರಿಡ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=The 24 Best British Directors of All Time |date=13 May 2023 |url=https://movieweb.com/best-british-directors-of-all-time/ |access-date=17 February 2024 |publisher=Movieweb}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top 22 U.K. Film Directors |url=https://www.imdb.com/list/ls062383258/ |access-date=17 February 2024 |publisher=IMDb}}</ref><ref>{{Cite web |title=5 of the best ... Richard Curtis films |url=https://www.thetimes.com/culture/tv-radio/article/5-of-the-best-richard-curtis-films-tzxx9fv2h |work=The Times |access-date=4 June 2024 |date=17 April 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=The UK's top 50 film directors |date=23 May 2012 |url=https://www.televisual.com/news/the-uk-s-top-50-film-directors_bid-357/ |access-date=17 February 2024 |publisher=Televisual}}</ref> ಅನೇಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಟರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅತ್ಯಂತ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿದ ಎರಡು ಚಲನಚಿತ್ರ ಸರಣಿಗಳು (''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್'' ಮತ್ತು ''ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಂಡ್'') ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite news |date=11 September 2007 |title=Harry Potter becomes highest-grossing film franchise |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2007/sep/11/jkjoannekathleenrowling |access-date=2 November 2010}}</ref> 2019 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ಅವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು £10.3&nbsp;ಬಿಲಿಯನ್ ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿದ್ದು, ಜಾಗತಿಕ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಆದಾಯದ ಶೇಕಡಾ 28.7ರಷ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |title=UK Film Industry Statistics 2023 |date=10 April 2023 |url=https://www.socialfilms.co.uk/blog/uk-film-industry-statistics |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217211749/https://www.socialfilms.co.uk/blog/uk-film-industry-statistics |archive-date=17 February 2024 |access-date=17 February 2024}}</ref> 2019ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಆದಾಯ ಒಟ್ಟು £1.25&nbsp;ಬಿಲಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 176&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪ್ರವೇಶ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=The UK box office in 2019 |url=https://www2.bfi.org.uk/sites/bfi.org.uk/files/downloads/bfi-uk-box-office-2019.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217214846/https://www2.bfi.org.uk/sites/bfi.org.uk/files/downloads/bfi-uk-box-office-2019.pdf |archive-date=17 February 2024 |access-date=17 February 2024}}</ref> 2023ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳ ಶೂಟಿಂಗ್ ಸ್ಥಳದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 6.9&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಚದರ ಅಡಿಗಳಷ್ಟಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 1&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಚದರ ಅಡಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |title=UK Film and Television Studios Market Report |url=https://content.knightfrank.com/research/2439/documents/en/uk-film-and-television-studios-market-2023-10567.pdf |access-date=17 February 2024 |publisher=Knight Frank}}</ref> ವಾರ್ಷಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಅಂಡ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=26 February 2001 |title=Baftas fuel Oscars race |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/1190562.stm |access-date=14 February 2011}}</ref> === ಪಾಕಪದ್ಧತಿ === [[File:Fish, chips and mushy peas.jpg|thumb|[[Fish and chips]], ನಿಂಬೆ, ಟಾರ್ಟರ್ ಸಾಸ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಶ್ಡ್ ಬಟಾಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಹಾರ]] ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಅದರ ಭೂಮಿ, ವಸಾಹತುಗಳು, ಹೊಸ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಮತ್ತು ವಲಸಿಗರ ಆಗಮನ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆಹಾರವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸರಳ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Else |first=David |title=Inghilterra |publisher=EDT srl |date=2007 |isbn=978-88-6040-136-6 |page=76}}</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾನುವಾರದ ರೋಸ್ಟ್ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೋಮಾಂಸ, ಕುರಿಮಾಂಸ, ಕೋಳಿ ಅಥವಾ ಹಂದಿಮಾಂಸದ ರೋಸ್ಟ್ ಮಾಂಸ, ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸಾಕಲ್ಪಟ್ಟ (ಮತ್ತು ಗೋಮಾಂಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನಿಸಲಾದ) ಮಾಂಸವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಸ್ಟ್ ಮಾಂಸವನ್ನು ಹುರಿದ ಅಥವಾ ಬೇಯಿಸಿದ ತರಕಾರಿಗಳು, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪುಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಂಸದ ಪೈಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯೂಗಳು ಸೇರಿವೆ. 2019ರಲ್ಲಿ [[YouGov]] ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಹಾರಗಳಿಗೆ ಜನರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಅಳೆಯಲಾಯಿತು. ಶೇಕಡಾ 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಭಾನುವಾರದ ರೋಸ್ಟ್, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪುಡಿಂಗ್, ಫಿಶ್ ಅಂಡ್ ಚಿಪ್ಸ್, ಕ್ರಂಪೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಉಪಾಹಾರವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://yougov.co.uk/topics/consumer/articles-reports/2019/06/12/classic-british-cuisine-ranked-britons |date=11 June 2019 |title=Classic British cuisine ranked by Britons }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವ ಅನೇಕ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ''[[The Good Food Guide]]'' ಮತ್ತು ''[[Harden's]]'' ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳಿವೆ. 2025ರಲ್ಲಿ 197 ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮಿಶೆಲಿನ್ ನಕ್ಷತ್ರ ಪಡೆದಿದ್ದವು; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮೂರು-ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದಿವೆ.<ref>{{cite web |url=https://guide.michelin.com/en/gb/restaurants/all-starred |title=United Kingdom |publisher=Michelin Guide |access-date=12 May 2025}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಹಿ ಆಹಾರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳ ದೀರ್ಘ ಪಟ್ಟಿಯೇ ಇದೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಚಹಾವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಾದ್ಯಂತದ ಚಹಾ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಚಹಾದೊಂದಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಲಘು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಪರಂಪರೆಯು ಸುಮಾರು 1840ರವರೆಗೆ ಹಿಂದಿನದು.<ref>{{Cite web |title=The tea-rific history of Victorian afternoon tea |work=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/blog/tea-rific-history-victorian-afternoon-tea |access-date=11 April 2023}}</ref> ಜುಲೈ 2024ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾ 3ರಷ್ಟು ಜನರು ವೀಗನ್ ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಶೇಕಡಾ 6ರಷ್ಟು ಜನರು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾ 13ರಷ್ಟು ಜನರು ಫ್ಲೆಕ್ಸಿಟೇರಿಯನ್ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Dietary choices of Brits (e.g. vegeterian, flexitarian, meat-eater etc) |url=https://yougov.co.uk/topics/society/trackers/dietery-choices-of-brits-eg-vegeterian-flexitarian-meat-eater-etc |access-date=26 November 2024 |date=8 July 2024 |website=YouGov.co.uk}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ "ಬಲವಾದ, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಮಸಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ" ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹರಡಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಜನರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಚಿಕನ್ ಟಿಕ್ಕಾ ಮಸಾಲಾಯಂತಹ ಸಂಕರ ಆಹಾರಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite news |date=19 April 2001 |title=Robin Cook's chicken tikka masala speech |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/world/2001/apr/19/race.britishidentity |access-date=7 September 2021}}; {{Cite news |last=BBC E-Cyclopedia |date=20 April 2001 |title=Chicken tikka masala: Spice and easy does it |publisher=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1999/02/99/e-cyclopedia/1285804.stm |access-date=28 September 2007}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪಬ್‌ಗಳು ಇವೆ ಮತ್ತು ಪೇಲ್ ಏಲ್, ಇಂಡಿಯಾ ಪೇಲ್ ಏಲ್, ಬಿಟರ್, ಬ್ರೌನ್ ಏಲ್, ಪೋರ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೌಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಬಿಯರ್ ಶೈಲಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಮದ್ಯಪಾನೀಯಗಳ ಮೂಲಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಬಿಯರ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋಬ್ರೂವರಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=A guide to British Beer |url=https://www.expatica.com/uk/lifestyle/food-drink/british-beer-469903/ |access-date=25 November 2024 |website=Expatica}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಮದ್ಯಪಾನೀಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಚ್ ವಿಸ್ಕಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವೈನ್, ಜಿನ್, ಪೆರಿ ಮತ್ತು ಸೈಡರ್ ಸೇರಿವೆ. === ಕ್ರೀಡೆ === [[File:City vs United FA Cup final 2023.jpg|thumb|right|2023ರ ಎಫ್‌ಎ ಕಪ್ ಫೈನಲ್ನಲ್ಲಿ ವೆಂಬ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯ]] [[File:Old 18th tee lr.jpg|thumb|right|ಗಾಲ್ಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಓಲ್ಡ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅಟ್ ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.]] ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್, ಟೆನಿಸ್, ಟೇಬಲ್ ಟೆನಿಸ್, ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್, ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್, ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್, ರಗ್ಬಿ ಸೆವೆನ್ಸ್, ಗಾಲ್ಫ್, ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್, ನೆಟ್‌ಬಾಲ್, ವಾಟರ್ ಪೋಲೊ, ಫೀಲ್ಡ್ ಹಾಕಿ, ಬಿಲಿಯರ್ಡ್ಸ್, ಡಾರ್ಟ್ಸ್, ರೋಯಿಂಗ್, ರೌಂಡರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಕೆಟ್ಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು ಅಥವಾ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು. ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಹಿತೆಗಳು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.{{efn|2012ರಲ್ಲಿ ಐಒಸಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾಕ್ ರೊಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಈ ಮಹಾನ್ ದೇಶವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಕ್ರೀಡೆಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರೀಡಾಸ್ಫೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತ ಆಟದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಾಗಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ."<ref>{{Cite web |url=http://www.olympic.org/Documents/Games_London_2012/London_2012_Opening_ceremony_Speech_Jacques_Rogge.pdf |title=Opening Ceremony of the Games of the XXX Olympiad |website=Olympic.org |access-date=30 November 2013 |date=27 July 2012 |archive-date=19 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819135346/http://www.olympic.org/Documents/Games_London_2012/London_2012_Opening_ceremony_Speech_Jacques_Rogge.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://uk.reuters.com/article/uk-oly-preview-ad-idUKBRE86M0I720120723 |title=Unparalleled Sporting History |work=Reuters |access-date=30 November 2013 |last=Mehaffey |first=John |location=London |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525164121/http://uk.reuters.com/article/uk-oly-preview-ad-idUKBRE86M0I720120723 |url-status=dead}}</ref>}} 2003ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="sports poll">{{Cite web |date=22 December 2003 |title=Rugby Union 'Britain's Second Most Popular Sport' |url=http://www.ipsos-mori.com/researchpublications/researcharchive/928/Rugby-Union-Britains-Second-Most-Popular-Sport.aspx |access-date=28 April 2013 |publisher=Ipsos-Mori}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು [[FIFA]] ಕ್ಲಬ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ. ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಎಬೆನೀಜರ್ ಕಾಬ್ ಮಾರ್ಲಿ ಅವರು 1863ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರೂಪಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Rudd |first=Alyson |date=7 April 2008 |title=The father of football deserves much more |work=The Times |location=London |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article3694775.ece |url-access=subscription |access-date=29 January 2015 |archive-date=4 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604183514/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article3694775.ece |url-status=dead}}; {{Cite web |date=24 October 2007 |title=Sheffield FC: 150 years of history |url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=621801.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025033006/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=621801.html |archive-date=25 October 2007 |access-date=29 January 2015 |publisher=[[FIFA]]}}</ref> ನಾಲ್ಕು ಹೋಮ್ ನೇಷನ್ಸ್ಗಳಾದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಸಂಘ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡ ಮತ್ತು ಲೀಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ FIFA ಜೊತೆಗೆ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಬೋರ್ಡ್ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನ ಉನ್ನತ ವಿಭಾಗವಾದ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Ebner |first=Sarah |date=2 July 2013 |title=History and time are key to power of football, says Premier League chief |work=The Times |location=London |url=http://www.thetimes.co.uk/tto/public/ceo-summit/article3804923.ece |url-access=subscription |access-date=30 November 2013}}</ref> ಮೊದಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 30&nbsp;ನವೆಂಬರ್ 1872ರಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ನಡುವೆ ಆಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=Mitchell, Paul |author-link=Paul Mitchell (broadcaster) |date=November 2005 |title=The first international football match |url=https://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0012/index.shtml |access-date=15 December 2013 |publisher=BBC Sport Scotland}}</ref> ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೇಶಗಳಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite news |last=Harlow |first=Phil |date=5 August 2008 |title=Why is there no GB Olympics football team? |work=[[BBC Sport]] |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/football/7529807.stm |access-date=31 December 2010}}</ref> 2003ರಲ್ಲಿ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿತ್ತು.<ref name="sports poll" /> ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು ವಾರ್ವಿಕ್‌ಶೈರ್‌ನ ರಗ್ಬಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ರಗ್ಬಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯವು 27&nbsp;ಮಾರ್ಚ್ 1871ರಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-coventry-warwickshire-25946757 |title=Six ways the town of Rugby helped change the world |work=BBC News |access-date=29 January 2015 |date=1 February 2014}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Godwin |first1=Terry |last2=Rhys |first2=Chris |year=1981 |title=The Guinness Book of Rugby Facts & Feats |page=10 |publisher=Guinness Superlatives |isbn=978-0-85112-214-4}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್, ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಟಲಿ ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾದ ಸಿಕ್ಸ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ರೀಡಾ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಆಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite book |last1=Louw, Jaco |url=https://books.google.com/books?id=0-IiowvNomMC&pg=PA95 |title=The Girlfriends Guide to Rugby |last2=Nesbit, Derrick |publisher=South Publishers |year=2008 |isbn=978-0-620-39541-0 |location=Johannesburg}}</ref> ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಹೋಮ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಷ್ ಲಯನ್ಸ್ ಎಂಬ ಸಂಯುಕ್ತ ತಂಡವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು 1908, 1948 ಮತ್ತು 2012ರಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಈ ಮೂರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಲಂಡನ್ ಆತಿಥೇಯ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ 2022ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಒಂದು ದೇಶವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ ಏಳನೇ ಸಂದರ್ಭವಾಯಿತು (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಬಾರಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿವೆ).<ref>{{Cite news |title=The journey of India in Commonwealth Games in 2022 |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/readersblog/allaboutsports/the-journey-of-india-in-commonwealth-games-in-2022-44477/ |access-date=29 June 2023}}</ref> === ಚಿಹ್ನೆಗಳು === [[File:Queen Elizabeth II Platinum Jubilee 2022 - Platinum Pageant (52123378222).jpg|thumb|ಲಂಡನ್‌ನ ದಿ ಮಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಯೂನಿಯನ್ ಜ್ಯಾಕ್ ಧ್ವಜಗಳು]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಧ್ವಜವನ್ನು ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಯೂನಿಯನ್ ಜ್ಯಾಕ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Union Jack or Union Flag? |url=https://www.flaginstitute.org/wp/uk-flags/the-union-jack-or-the-union-flag |access-date=26 September 2022 |website=The Flag Institute}}</ref> ಇದನ್ನು 1606ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧ್ವಜ (ಇದು ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧ್ವಜ (ಇದು ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ)ಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. 1801ರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಧ್ವಜವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=college-of-arms.gov.uk |url=https://www.college-of-arms.gov.uk/resources/union-flag-approved-designs |access-date=14 January 2022 |publisher=The College of Arms}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ರಚನೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು ವೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅನುಬಂಧಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು 2007ರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=27 November 2007 |title=Welsh dragon call for Union flag |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7114248.stm |access-date=17 October 2008}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ "ಗಾಡ್ ಸೇವ್ ದಿ ಕಿಂಗ್" ಆಗಿದೆ. ರಾಜರು ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಗೀತೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ "ಕಿಂಗ್" ಬದಲಿಗೆ "ಕ್ವೀನ್" ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕೂಡ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ಹಾಗೂ ಹೆರಾಲ್ಡ್ರಿಯಲ್ಲಿನ ವೆಲ್ಶ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಜೊತೆಗೆ, ಬುಲ್ಡಾಗ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Steve |title=Picturing the Beast |publisher=University of Illinois Press |year=2001 |isbn=978-0-252-07030-3 |page=52}}</ref> ಒಟ್ಟಾರೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿರೂಪಗಳು ಸಹ ಇವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ<ref>{{Cite web |title=Britannia on British Coins |url=http://www.24carat.co.uk/britanniaframe.html |access-date=25 June 2006 |publisher=Chard}}</ref><ref name="Collins">{{cite dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britannia|dictionary=Collins Dictionary|title=Britannia|accessdate=14 February 2021}}</ref> ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಬುಲ್.<ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |title=Who is John Bull |url=https://www.loc.gov/wiseguide/jan04/johnbull.html |access-date=11 January 2022 |publisher=The Library of Congress}}</ref> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{Portal|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್|ವೇಲ್ಸ್}} * ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರೂಪರೇಖೆ ** ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರೂಪರೇಖೆ ** ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರೂಪರೇಖೆ ** ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರೂಪರೇಖೆ ** ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರೂಪರೇಖೆ * ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು * ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಇತಿಹಾಸಲೇಖನ * ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸಲೇಖನ * ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ–ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳ ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಯೂನಿಯನ್ == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Notelist}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sister project links|auto=yes}} * [https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18023389 ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ] — ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ನಿಂದ * [https://web.archive.org/web/20260118175542/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]. ''ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌ಬುಕ್''. ಕೇಂದ್ರ ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಸ್ಥೆ. * [https://web.archive.org/web/20090406224510/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/british.htm ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ] — ''UCB Libraries GovPubs''ನಿಂದ (6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009ರಂದು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ) * {{Wikiatlas|United Kingdom}} * {{OSM relation|62149}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=GB ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಪ್ರಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳು] — ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫ್ಯೂಚರ್ಸ್ನಿಂದ === ಸರ್ಕಾರ === * [https://www.gov.uk/ HM ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [https://www.royal.uk/ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [https://www.gov.uk/government/organisations/prime-ministers-office-10-downing-street ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರ ಕಚೇರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] === ಪ್ರವಾಸ === * [http://www.visitbritain.com/en/ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ] <!-- ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೊದಲು ಚರ್ಚಾ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ – WP:EL ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ಓದಲು ಮರೆಯಬೇಡಿ.--> {{United Kingdom topics}} {{Navboxes | list = {{United Kingdom constituents and affiliations}} {{British Isles}} {{English official language clickable map}} }} {{Authority control}} {{Coord|55|N|3|W|type:country_region:GB|display=title}} [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:G20 ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ದ್ವೀಪ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:NATO ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:OECD ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:1707 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1801 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1922 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] k6saue5kknuclpbkxspdml3ssksxosv 1427621 1427619 2026-09-07T09:41:33Z A826 72368 /* ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ */ 1427621 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox country | common_name = ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ | linking_name = ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್<!--Note: "the" required here as this entry used to create wikilinks--> | conventional_long_name = ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ | image_flag = Flag of the United Kingdom (1-2).svg | flag_type = ಧ್ವಜ | alt_flag = ಬಿಳಿ ಅಂಚಿನೊಂದಿಗೆ ಕೆಂಪು ಅಡ್ಡ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಓರೆ ಅಡ್ಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಧ್ವಜ, ಇವೆರಡೂ ಬಿಳಿ ಅಂಚನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ನೀಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಓರೆ ಅಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ | image_coat = | other_symbol = [[File:Coat of arms of the United Kingdom (2022, both variants).svg|250px]]<br />[[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] (ಬಲ) ಮತ್ತು ಇತರೆಡೆ (ಎಡ) ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ | other_symbol_type = ಲಾಂಛನ: | national_anthem = "[[God Save the King]]"{{Efn|"God Save the King" ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯಾಗಿದೆ, ಕಾನೂನಿನಿಂದಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲ ಪದ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಪದ್ಯವನ್ನು ಸಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=National Anthem |url=https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |access-date=10 April 2024 |website=The Royal Family |archive-date=20 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520130352/https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಸಲಾಗುವ King, he, him, his ಪದಗಳನ್ನು ರಾಣಿಯು ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿರುವಾಗ Queen, she, her ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.}}<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:United States Navy Band - God Save the Queen.ogg|God Save the King / Queen <!-- Do not change file name due to computer error without ensuring that the file is playable. -->]]</div> | image_map = {{Switcher|[[File:Europe-UK (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|ಗ್ಲೋಬ್ ತೋರಿಸು|[[File:Europe-UK.svg|upright=1.15|frameless]]|ಯುರೋಪ್ನ ನಕ್ಷೆ ತೋರಿಸು|[[File:United Kingdom (+overseas territories and crown dependencies) in the World (+Antarctica claims).svg|upright=1.15|frameless]]|[[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಮತ್ತು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸು|[[File:Territorial waters - United Kingdom.svg|upright=1.15|frameless]]|ಅವುಗಳ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸು|default=1}} | map_caption = | capital = [[ಲಂಡನ್]] | coordinates = {{Coord|51|30|N|0|7|W|type:city(9,100,000)_region:GB-LND}} | largest_city = ರಾಜಧಾನಿ | languages_type = [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆ]] | languages = ಇಂಗ್ಲಿಷ್ <!--Note: Just English, don't add "British English".--> | languages2_type = ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳು{{Efn|ಸ್ಕಾಟ್ಸ್, ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್, ವೆಲ್ಶ್, ಕಾರ್ನಿಶ್, ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಅನ್ನು [[ಯುರೋಪ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್]]ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳಿಗಾಗಿನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಚಾರ್ಟರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="reglang">{{Cite web |title=List of declarations made with respect to treaty No. 148 |url=http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 |access-date=12 December 2013 |publisher=[[Council of Europe]] |archive-date=12 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212175720/http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 |url-status=dead}}</ref> ಇವುಗಳು ಆ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Welsh language on GOV.UK – Content design: planning, writing and managing content – Guidance |url=https://www.gov.uk/guidance/content-design/welsh-language-on-gov-uk |access-date=3 August 2018 |website=gov.uk |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804014121/https://www.gov.uk/guidance/content-design/welsh-language-on-gov-uk |url-status=live |postscript=;}} {{Cite news |title=Welsh language scheme |work=GOV.UK |url=https://www.gov.uk/government/organisations/department-for-transport/about/welsh-language-scheme |access-date=3 August 2018 |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804014119/https://www.gov.uk/government/organisations/department-for-transport/about/welsh-language-scheme |url-status=live |postscript=;}} {{Cite news |title=Welsh language scheme |work=GOV.UK |url=https://www.gov.uk/government/organisations/home-office/about/welsh-language-scheme |access-date=3 August 2018 |archive-date=2 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802010917/https://www.gov.uk/government/organisations/home-office/about/welsh-language-scheme |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ. ವೆಲ್ಶ್ ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ''ಡಿ ಜ್ಯೂರ್'' ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ವೇಲ್ಸ್ಗೆ ಒದಗಿಸಲಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ.}} | languages2 = {{Hlist <!--Anglic--> | ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ | ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ <!--Brittonic--> | ವೆಲ್ಶ್ | ಕಾರ್ನಿಶ್ <!--Goidelic--> | ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್<!--Keep "Scottish Gaelic"; people will find "Gaelic" confusing, as the Irish language is also commonly called "Gaelic"--> | ಐರಿಶ್ <!--BANZSL--> | ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ }} | ethnic_groups = {{unbulleted list | 83.1% ಬಿಳಿಯರು | 8.6% ಏಷ್ಯನ್ | 3.7% ಕಪ್ಪು | 2.7% ಮಿಶ್ರ | 2.0% ಇತರೆ }} | ethnic_groups_year = 2021 | ethnic_groups_ref = {{Efn|name=UK-wide2021|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಗಳು 2021 ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಿದಂತೆ ನಡೆದರೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು 2022 ರವರೆಗೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿಯು ಈ UK-ವ್ಯಾಪಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು "ಇತ್ತೀಚಿನ UK ಜನಗಣತಿಗಳನ್ನು 21 ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರ ಜೋಡಿಸಲಾದ ದಿನಾಂಕದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ್ದರೆ UK ಜನಗಣತಿ ಡೇಟಾವು ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.}}<ref name=Ethnicity2021>{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/censusbasedstatisticsuk2021|title=Table 06: UK06 - Ethnic group by sex by age, United Kingdom|work=Census-based statistics UK: 2021|publisher=Office for National Statistics|date=27 June 2025|access-date=28 March 2026}}</ref> | religion = {{unbulleted list | 46.6% ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ | 37.6% ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ | 6.0% ಇಸ್ಲಾಂ | 1.6% ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ | 2.2% ಇತರೆ | 5.9% ತಿಳಿಸಿಲ್ಲ }} | religion_year = 2021 | religion_ref = {{Efn|name=UK-wide2021}}<ref name=Religion2021>{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/censusbasedstatisticsuk2021|title=Table 07: UK07 - Religion by sex by age, United Kingdom|work=Census-based statistics UK: 2021|publisher=Office for National Statistics|date=27 June 2025|access-date=28 March 2026}}</ref> | demonym = {{hlist |ಬ್ರಿಟಿಷ್ |ಬ್ರಿಟನ್ |ಬ್ರಿಟ್ (ಆಡುಮಾತಿನ) }} | government_type = ಏಕೀಕೃತ ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಸಂಸದೀಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ{{Efn|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಏಕೀಕೃತ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ನೋಡಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇತರರ ಜೊತೆಗೆ [[Vernon Bogdanor]] ರಿಂದ ಮುಂದಿಡಲಾದ UK ಒಂದು "ಒಕ್ಕೂಟ ರಾಜ್ಯ" ಎಂಬ ಪರ್ಯಾಯ ವಿವರಣೆಯು,<ref>{{Cite book |last=Bradbury |first=Jonathan |url=https://books.google.com/books?id=c3QWEAAAQBAJ&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA19 |title=Constitutional Policy and Territorial Politics in the UK: Volume 1: Union and Devolution 1997–2012 |date=2021 |publisher=Policy Press |isbn=978-1-5292-0588-6 |pages=19–20 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204328/https://books.google.com/books?id=c3QWEAAAQBAJ&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA19#v=onepage&q=%2522union%20state%2522%20UK%20unitary&f=false |url-status=live}}</ref> 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Leith |first=Murray Stewart |url=https://books.google.com/books?id=PeBvAAAAQBAJ&q=Uk+%2522unitary+state%2522&pg=PA39 |title=Political Discourse and National Identity in Scotland |date=2012 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-8862-3 |page=39 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204223/https://books.google.com/books?id=PeBvAAAAQBAJ&q=Uk+%2522unitary+state%2522&pg=PA39#v=onepage&q=Uk%20%2522unitary%20state%2522&f=false |url-status=live}}</ref> ಒಂದು ಒಕ್ಕೂಟ ರಾಜ್ಯವು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಅದರ ಘಟಕ ಭಾಗಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಹ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು ಏಕೀಕೃತ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last1=Gagnon |first1=Alain-G. |url=https://books.google.com/books?id=g0ahE2fTxS0C&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA47 |title=Multinational Democracies |last2=Tully |first2=James |date=2001 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-80473-8 |page=47 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204329/https://books.google.com/books?id=g0ahE2fTxS0C&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA47#v=onepage&q=%2522union%20state%2522%20UK%20unitary&f=false |url-status=live |postscript=;}} {{Cite book |last=Bogdanor |first=Vernon |title=Constitutional Reform in the United Kingdom: Practice and Principles |date=1998 |publisher=Hart Publishing |isbn=978-1-901362-84-8 |editor-last=Beatson |editor-first=Jack |location=Oxford |page=18 |chapter=Devolution: the Constitutional Aspects |chapter-url=https://books.google.com/books?id=YEEgDsCYmbQC&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA18}}</ref>}} | leader_title1 = ರಾಜ | leader_name1 = [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III]] | leader_title2 = ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ | leader_name2 = [[ಆಂಡಿ ಬರ್ನ್ಹ್ಯಾಮ್]] | legislature = ಸಂಸತ್ತು | upper_house = ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ | lower_house = ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ | sovereignty_type = ಸ್ಥಾಪನೆ | established_event1 = ವೇಲ್ಸ್ ಕಾಯಿದೆಗಳು | established_date1 = 1535 ಮತ್ತು 1542 | established_event2 = ಕಿರೀಟಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ | established_date2 = 24 ಮಾರ್ಚ್ 1603 | established_event3 = ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದ | established_date3 = 22 ಜುಲೈ 1706 | established_event4 = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು | established_date4 = 1 ಮೇ 1707 | established_event5 = ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು | established_date5 = 1 ಜನವರಿ 1801 | established_event6 = ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ಸಂವಿಧಾನ ಕಾಯಿದೆ | established_date6 = 6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1922 | area_label = ಒಟ್ಟು{{efn|name=ONSArea|ONS ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪ್ರದೇಶ ಮಾಪನ, 'ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಸರಾಸರಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರದೇಶ'. ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.}} | area_km2 = 244376 | area_footnote = <ref name="ONS Standard Area Measurement">{{cite web |url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about |title=Standard Area Measurements for Administrative Areas (December 2023) in the UK |author=<!--Not stated--> |date=31 May 2024 |website=Open Geography Portal |publisher=Office for National Statistics |access-date=7 June 2024 |archive-date=7 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607052407/https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about |url-status=live}}</ref> | area_rank = 78ನೇ | area_sq_mi = auto | area_label2 = ಭೂಮಿ{{efn|name=ONSLandArea|ONS ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪ್ರದೇಶ ಮಾಪನ, "ಒಳನಾಡಿನ ನೀರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಸರಾಸರಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರದೇಶ". ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.}} | area_data2 = {{convert|{{UK subdivision area|GSS=K02000001}}|km2|sqmi|abbr=on}}<ref name="ONS mid-year pop est" /> | percent_water = | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} {{UK subdivision population|GSS=K02000001}}<ref name="ONS mid-year pop est">{{UK subdivision statistics citation}}</ref> | population_estimate_year = {{UK subdivision statistics year}} | population_estimate_rank = 20ನೇ | population_census = {{IncreaseNeutral}} 66,912,637{{Efn|name=UK-wide2021}}<ref name=Ethnicity2021/> | population_census_year = 2021 | population_census_rank = | population_density_km2 = {{UK subdivision density|GSS=K02000001}} | population_density_sq_mi = auto | population_density_rank = 48ನೇ | pop_den_footnote = <ref name="ONS mid-year pop est" /> | GDP_PPP = {{increase}} $4.721&nbsp;ಟ್ರಿಲಿಯನ್<ref name="IMFWEO.UK">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=18 April 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = 2026 | GDP_PPP_rank = 10ನೇ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $67,585<ref name="IMFWEO.UK" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 33ನೇ | GDP_nominal = {{increase}} $4.265&nbsp;ಟ್ರಿಲಿಯನ್<ref name="IMFWEO.UK" /> | GDP_nominal_year = 2026 | GDP_nominal_rank = 5ನೇ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $61,056<ref name="IMFWEO.UK" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 21ನೇ | Gini = 35.4 | Gini_year = 2021 | Gini_change = decrease | Gini_ref = <ref>{{Cite web |title=Income inequality |url=https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |access-date=12 February 2024 |website=OECD Data |publisher=[[OECD]] |archive-date=1 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701171540/https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |url-status=live}}</ref> | HDI = 0.946<!--number only--> | HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year.--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | HDI_rank = 13ನೇ | currency = ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್<!--The currency is simply called 'sterling' (see its article); originally, the penny (not the pound) was the primary unit. Internationally it is known as 'pound sterling' so the familiar unit is mentioned.-->{{Efn|ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಪೌಂಡ್" (ಅದರ ಮೂಲ ಘಟಕದ ಹೆಸರು) ಅಥವಾ "ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ದೇಶಗಳು, ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ನೋಟುಗಳು ಅಥವಾ ಕರೆನ್ಸಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕರೆನ್ಸಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ನೋಡಿ.}} ([[£]]) | currency_code = GBP | utc_offset = +0 | time_zone = GMT | utc_offset_DST = +1 | time_zone_DST = BST{{Efn|ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಸಹ ಗಮನಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸಮಯ ನೋಡಿ.}} | DST_note = | date_format = {{Abbr|dd|ದಿನ}}/{{Abbr|mm|ತಿಂಗಳು}}/{{Abbr|yyyy|ವರ್ಷ}} (AD){{efn|ಯುಕೆ ಸರ್ಕಾರವು ಯಂತ್ರ-ಓದಬಲ್ಲ ದಿನಾಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಯಗಳಿಗಾಗಿ [[ISO 8601]] ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, {{Abbr|yyyy|ವರ್ಷ}}-{{Abbr|mm|ತಿಂಗಳು}}-{{Abbr|dd|ದಿನ}}.<ref>{{cite web |title=Formatting dates and times in data |url=https://www.gov.uk/government/publications/open-standards-for-government/date-times-and-time-stamps-standard |date=9 August 2022 |website=[[gov.uk]] |publisher=HM Government |access-date=1 June 2024 |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509092813/https://www.gov.uk/government/publications/open-standards-for-government/date-times-and-time-stamps-standard |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಸಮಯ ಸಂಕೇತ ನೋಡಿ.}} | calling_code = +44{{Efn|ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ನೋಡಿ.}} | cctld = [[.uk]]{{Efn|[[.gb]] ಡೊಮೇನ್ ಸಹ UK ಗಾಗಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.}} }} '''ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್''', ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್''' ('''UK''') ಅಥವಾ '''ಬ್ರಿಟನ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ,<!--DO NOT CHANGE ORDER OF INTRO WITHOUT CONSENSUS-->{{Efn|ಬಳಕೆಯು ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ. ''[[ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್]]''<ref>{{Cite news |date=2021-04-23 |title=Guardian style guide: U |url=https://www.theguardian.com/guardian-style-guide-u |access-date=2025-12-29 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ಮತ್ತು ''ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್''<ref>{{Cite news |date=2025-07-25 |title=Places |url=https://www.telegraph.co.uk/style-book/places/ |access-date=2025-12-29 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235 |archive-date=17 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251117111222/https://www.telegraph.co.uk/style-book/places/ |url-status=live }}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ''ಬ್ರಿಟನ್'' ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಚೇರಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೇವೆಯ ಶೈಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ<ref>{{Cite web |title=Style guide - A to Z - Guidance - GOV.UK |url=https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z#great-britain |access-date=2026-01-02 |website=www.gov.uk |language=en |archive-date=22 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122222025/https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z#great-britain |url-status=live }}</ref> [[gov.uk]] ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ: "ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ಗಿಂತ UK ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ (UK ವ್ಯಾಪಾರ, UK ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ, ರಾಯಭಾರಿ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಆಯುಕ್ತ). ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದೂತಾವಾಸ, UK ದೂತಾವಾಸ ಅಲ್ಲ."}} ಇದು ವಾಯುವ್ಯ ಯುರೋಪ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದೇಶವಾಗಿದೆ, ಖಂಡದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]], [[ವೇಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,{{efn|ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್, ಗುರ್ನ್ಸಿ ಮತ್ತು [[ಜರ್ಸಿ]] ಗಳು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು UK ಯ ಭಾಗವಲ್ಲ.}} 2024 ರಲ್ಲಿ 69 ಮಿಲಿಯನ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. UK ಯು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದ್ವೀಪ, ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗ, ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು {{Convert|244376|km2|sqmi|order=flip}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.{{efn|name=ONSArea}} ಇದು ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ ಭೂ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ, ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆ, ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು UK ನ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವು [[ಲಂಡನ್]] ಆಗಿದೆ; [[ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್]], [[ಕಾರ್ಡಿಫ್]] ಮತ್ತು [[ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್]] ಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳಾಗಿವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು ನವಶಿಲಾಯುಗದಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. AD 43 ರಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ನರ ಬ್ರಿಟನ್ ವಶ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 383 ಮತ್ತು 410 ರ ನಡುವಿನ ರೋಮನ್ನರ ನಿರ್ಗಮನದ ನಂತರ ಸುಮಾರು 450 ರಿಂದ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ನೆಲೆಸುವಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 1066 ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ಮನ್ನರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜತ್ವದ ಪಾತ್ರವು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ. 1707 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಒಂದಾಯಿತು. 1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು 1801 ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದವು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು 1922 ರಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಗಿ UK ಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು 1927 ರ ರಾಯಲ್ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳ ಕಾಯಿದೆವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. UK ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ಮೊದಲ ದೇಶವಾಯಿತು ಮತ್ತು 19 ನೇ ಮತ್ತು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1815 ಮತ್ತು 1914 ರ ನಡುವಿನ ''ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ'' ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಅದರ ಕೃಷಿ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಅದರ ಪಾತ್ರ, ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಗಮನಾರ್ಹ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಲಂಡನ್ನ ಏರಿಕೆಯಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ. 1920 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದರ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ವಿಶ್ವದ ಭೂಭಾಗ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿಮೋಚನೆಯ ಅಲೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. UK ಒಂದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ{{Efn|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸಂಹಿತೀಕೃತ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯಿದೆಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪುಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾವೇಶಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಅಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Citation |title=What is the UK Constitution? |date=9 August 2018 |url=https://www.ucl.ac.uk/constitution-unit/what-uk-constitution/what-uk-constitution |publisher=The Constitution Unit of UCL |access-date=6 February 2020 |archive-date=7 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181107060057/http://www.ucl.ac.uk/constitution-unit/whatis/uk-constitution |url-status=live}}</ref>}} ಆಗಿದ್ದು, ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವು ವಿವಿಧ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಸುಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, UK ನಾಮಮಾತ್ರ GDP ಯಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರರು ಮತ್ತು ಆಮದುದಾರರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪರಮಾಣು ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಣಾ ಬಜೆಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, UK ಯುರೋಪ್ನ ಪ್ರಬಲ ಸೈನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಂಗ್ಲೋಸ್ಫಿಯರ್ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ನಲ್ಲಿ; ಅದರ ಮೃದು ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಭಾವವು ಅನೇಕ ಮಾಜಿ ವಸಾಹತುಗಳ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ರಫ್ತು, ಸಾಹಿತ್ಯ, ನಾಟಕ, ಸಿನೆಮಾ, ಸಂಗೀತ, ಮಾಧ್ಯಮ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿ, UK ಹಲವಾರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಭಾಷೆ == {{Anchor|Etymology}}<!--linked--> {{See also|Britain (place name)|Terminology of the British Isles}} 1707 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದವು.{{Efn|1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಎರಡರ ವಿಭಾಗ 1 ರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ: "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ... ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು".}}<ref name="Acts of Union 1707">{{Cite web |title=The Treaty (act) of the Union of Parliament 1706 |url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527074630/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-date=27 May 2019 |access-date=23 August 2011 |publisher=Scots History Online |postscript=;}} {{Cite book |last1=Barnett, Hilaire |url=https://books.google.com/books?id=LYc1tSYonrQC&pg=PA165 |title=Constitutional & Administrative Law |last2=Jago, Robert |publisher=Routledge |year=2011 |isbn=978-0-415-56301-7 |edition=8th |location=Abingdon |page=165 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140722/https://books.google.com/books?id=LYc1tSYonrQC&pg=PA165 |url-status=live}}</ref> "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್" ಎಂಬ ಪದವು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಮಾಜಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, 1707 ರಿಂದ 1800 ರವರೆಗೆ ಅದರ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ಕೇವಲ "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್" ಆಗಿತ್ತು.<ref>"1707 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಂತರ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು 'ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್' ಆಯಿತು", ''ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪೇಜೆಂಟ್, ಸಂಪುಟ 1'', ಸೆಂಗೇಜ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ (2012); "1707 ರಿಂದ 1801 ರವರೆಗೆ ''ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್'' ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು". ''ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ರೆಫರೆನ್ಸ್ ವರ್ಕ್: ಫಾರ್ ದಿ ಹೋಮ್, ಸ್ಕೂಲ್ ಅಂಡ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಸಂಪುಟ 3'', ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಮೆಲ್ವಿನ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ (1921); "1707 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗಿನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೇಲೆ, 'ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್' ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾಯಿತು, ಮತ್ತು 1801 ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗಿನ ಒಕ್ಕೂಟದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು". ''ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಸರಣಿ ಸೆಟ್, ಸಂಚಿಕೆ 10; ಸಂಚಿಕೆ 3265'' (1895); {{Cite web |last=Gascoigne, Bamber |author-link=Bamber Gascoigne |title=History of Great Britain (from 1707) |url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab07 |access-date=18 July 2011 |publisher=History World |archive-date=27 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527205230/http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab07 |url-status=live}}</ref> 1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು 1922 ರಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಇದು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಏಕೈಕ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿತು, 1927 ರಲ್ಲಿ ಹೆಸರನ್ನು "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್" ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Cottrell, P. |url=https://archive.org/details/irishcivilwar00cott_573 |title=The Irish Civil War 1922–23 |year=2008 |isbn=978-1-84603-270-7 |page=[https://archive.org/details/irishcivilwar00cott_573/page/n85 85] |publisher=Bloomsbury USA |url-access=limited}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಒಂದು ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ದೇಶಗಳು ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Citation |last1=S. Dunn |title=An Alphabetical Listing of Word, Name and Place in Northern Ireland and the Living Language of Conflict |year=2000 |place=[[Lewiston, New York]] |publisher=[[Edwin Mellen Press]] |quote=One specific problem – in both general and particular senses – is to know what to call Northern Ireland itself: in the general sense, it is not a country, or a province, or a state – although some refer to it contemptuously as a statelet: the least controversial word appears to be jurisdiction, but this might change. |last2=H. Dawson |postscript=;}} {{Cite web |date=15 December 2011 |title=Changes in the list of subdivision names and code elements |url=http://www.iso.org/iso/iso_3166-2_newsletter_ii-3_2011-12-13.pdf |access-date=28 May 2012 |website=ISO 3166-2 |publisher=International Organization for Standardization |archive-date=19 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919073956/http://www.iso.org/iso/iso_3166-2_newsletter_ii-3_2011-12-13.pdf |url-status=live}}</ref> UK ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು "ದೇಶದೊಳಗಿನ ದೇಶಗಳು" ಎಂಬ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಬಳಸಿದೆ.<ref name="page823">{{Cite web |date=10 January 2003 |title=Countries within a country |url=http://www.number10.gov.uk/Page823 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http://www.number10.gov.uk/Page823 |archive-date=9 September 2008 |access-date=8 March 2015 |publisher=Prime Minister's Office}}</ref> ಕೆಲವು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಸಾರಾಂಶಗಳು, ಹನ್ನೆರಡು NUTS 1 ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಂತಹವು, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು "ಪ್ರದೇಶಗಳು" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Statistical bulletin: Regional Labour Market Statistics |url=http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_346117.xml |archive-url=https://web.archive.org/web/20141224045523/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_346117.xml |archive-date=24 December 2014 |access-date=5 March 2014 |postscript=;}} {{Cite web |title=13.4% Fall In Earnings Value During Recession |url=http://www.gmb.org.uk/newsroom/fall-in-earnings-value-during-recession |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103194604/http://www.gmb.org.uk/newsroom/fall-in-earnings-value-during-recession |archive-date=3 January 2014 |access-date=5 March 2014}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು "ಪ್ರಾಂತ್ಯ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last1=Dunn, Seamus |title=An Alphabetical Listing of Word, Name and Place in Northern Ireland and the Living Language of Conflict |last2=Dawson, Helen |publisher=[[Edwin Mellen Press]] |year=2000 |isbn=978-0-7734-7711-7 |location=[[Lewiston, New York]] |postscript=;}} {{Cite book |last=Murphy, Dervla |title=A Place Apart |publisher=Penguin |year=1979 |isbn=978-0-14-005030-1 |location=London}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಬಳಸಲಾಗುವ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಹೆಸರು "ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿರಬಹುದು, ಆಯ್ಕೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬರ ರಾಜಕೀಯ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ".<ref>{{Cite book |last1=Whyte |first1=John |title=Interpreting Northern Ireland |last2=FitzGerald |first2=Garret |publisher=Clarendon Press |year=1991 |isbn=978-0-19-827380-6 |location=Oxford |author-link=John Henry Whyte |author-link2=Garret FitzGerald}}</ref> "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್" ಎಂಬ ಪದವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=19 December 2008 |title=Guardian Unlimited Style Guide |publisher=Guardian News and Media Limited |location=London |url=https://www.theguardian.com/styleguide/page/0,,184840,00.html |access-date=23 August 2011 |postscript=;}} {{Cite news |date=19 August 2002 |title=BBC style guide (Great Britain) |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/radio_newsroom/1099593.stm#g |access-date=23 August 2011 |archive-date=15 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215074832/http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/radio_newsroom/1099593.stm#g |url-status=live |postscript=;}} {{Cite web |title=Key facts about the United Kingdom |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |archive-date=15 October 2012 |access-date=8 March 2015 |website=Government, citizens and rights |publisher=HM Government}}</ref> ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಡಿಲವಾದ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[[ನ್ಯೂ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ]]: "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್: ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಘಟಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ."</ref> ''ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ತಪ್ಪಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ UK ಹೊರಗಿನ ಜನರು ಮಾಡುವ ತಪ್ಪು.<ref>"ಜನರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ಅವರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು - ಆದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಲ್ಲ." — {{Citation |last=George Mikes |title=How To Be An Alien |year=1946 |publisher=Penguin}} {{ISBN|978-0-582-41686-4|postscript=;}} {{Cite web |title=England OR United Kingdom (UK)? {{!}} Vocabulary {{!}} EnglishClub |url=https://www.englishclub.com/vocabulary/cw-uk-england.htm |access-date=16 October 2022 |website=englishclub.com |archive-date=16 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016192638/https://www.englishclub.com/vocabulary/cw-uk-england.htm |url-status=live}}</ref> "ಬ್ರಿಟನ್" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web |title=Britain Meaning in the Cambridge English Dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/britain |website=dictionary.cambridge.org |access-date=19 June 2018 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620024348/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/britain |url-status=live |postscript=;}} {{Cite web |title=Definition of Britain in English by Oxford Dictionaries |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/britain |archive-url=https://web.archive.org/web/20160926204707/https://en.oxforddictionaries.com/definition/britain |archive-date=26 September 2016 |website=Oxford Dictionaries – English}}</ref><ref name="Britain-Col">{{Cite web |title=Britain definition and meaning |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britain |website=collinsdictionary.com |publisher=Collins English Dictionary |access-date=19 June 2018 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620024837/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britain |url-status=live}}</ref> ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೂ ಸಹ.<ref>{{Cite web |title=Britain – Definition for English-Language Learners |url=http://learnersdictionary.com/definition/Britain |website=learnersdictionary.com |publisher=Merriam-Webster's Learner's Dictionary |access-date=19 June 2018 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620024648/http://learnersdictionary.com/definition/Britain |url-status=live}}</ref><ref name="Britain-Col" /> ಬಳಕೆಯು ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ: UK ಸರ್ಕಾರದ ಶೈಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯು "ಬ್ರಿಟನ್" ಅಥವಾ "ಬ್ರಿಟಿಷ್" (ದೂತಾವಾಸಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವಾಗ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ{{Efn|"UK" ದೂತಾವಾಸಗಳು 1961 ರಲ್ಲಿ "ಬ್ರಿಟಿಷ್" ದೂತಾವಾಸಗಳಾದವು.<ref>{{Cite news |date=21 October 1961 |title='Cold U.K.' Becomes British |work=[[The Times]] |page=8}}</ref>}}) "UK" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web |date=21 November 2024 |orig-date=23 February 2016 |title=Style guide: A to Z |url=https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122222025/https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z |archive-date=22 November 2024 |publisher=UK Government}}</ref> ಆದರೆ ಇತರ ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಎರಡೂ ಪದಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆಡೆ "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ"ವನ್ನು "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸರ್ಕಾರ"ದಂತೆಯೇ ಕನಿಷ್ಠ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref name="PCGN-uk-guide">{{Cite web |last=Permanent Committee on Geographical Names |title=Toponymic guidelines for the United Kingdom |url=https://www.gov.uk/government/publications/toponymic-guidelines |website=gov.uk |date=17 May 2023 |publisher=UK Government |access-date=17 June 2018 |archive-date=17 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617165832/https://www.gov.uk/government/publications/toponymic-guidelines |url-status=live}}</ref> UK ಭೌಗೋಳಿಕ ಹೆಸರುಗಳ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯು ತನ್ನ ಸ್ಥಳನಾಮ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಭೌಗೋಳಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪದಗಳಾಗಿ "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್", "UK" ಮತ್ತು "U.K." ಅನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು "ಬ್ರಿಟನ್" ಅನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ "ಇದು ಯಾವಾಗಲೂ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುವ 'ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್' ಎಂಬ ಏಕೈಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಾಮಮಾತ್ರ ಪದವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="PCGN-uk-guide" /> [[BBC]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ಗೆ ಮಾತ್ರ "ಬ್ರಿಟನ್" ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಶೈಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯು "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್" ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |title=BBC News style guide – Names |url=https://www.bbc.co.uk/academy/en/articles/art20130702112133537 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191110082858/https://www.bbc.co.uk/academy/en/articles/art20130702112133537 |archive-date=10 November 2019 |access-date=9 November 2019 |website=BBC Academy |publisher=BBC |postscript=;}} {{Cite web |title=Alphabetical checklist |url=https://www.bbc.co.uk/academy/journalism/news-style-guide/article/art20130702112133551 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180326162901/http://www.bbc.co.uk/academy/journalism/news-style-guide/article/art20130702112133551 |archive-date=26 March 2018 |access-date=17 June 2018 |website=BBC News |publisher=BBC}}</ref> "ಬ್ರಿಟಿಷ್" ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು UK ಪೌರತ್ವ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last1=Bradley, Anthony Wilfred |url=https://books.google.com/books?id=HT_GS2zgN5QC&pg=PA36 |title=Constitutional and administrative law |last2=Ewing, Keith D. |publisher=Pearson Longman |year=2007 |isbn=978-1-4058-1207-8 |edition=14th |volume=1 |location=Harlow |page=36 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140723/https://books.google.com/books?id=HT_GS2zgN5QC&pg=PA36 |url-status=live}}</ref>{{Efn|ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ''ಬ್ರಿಟಿಷ್'' ಎಂಬ ಪದವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಒಳಗಿನ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. UK ಸರ್ಕಾರವು 1961 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಈ ಪದವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ಅದರ ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಮೊದಲು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ನ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿಯನ್ನು ಕೋರಿತು.<ref>{{Cite book |last1=Curran |first1=James |title=The Unknown Nation: Australia after Empire |last2=Ward |first2=Stuart |date=2010 |publisher=Melbourne University Publishing |isbn=978-0-522-85645-3 |location=Carlton, Vic |pages=26–7}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ward |first=Stuart |title=Untied kingdom: A Global History of the End of Britain |date=2023 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-14599-3 |at=Chapter 1}}</ref>}} ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಜನರು ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಸ್ಕಾಟಿಶ್, ವೆಲ್ಶ್, ಉತ್ತರ ಐರಿಶ್ ಅಥವಾ ಐರಿಶ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು;<ref>{{Cite web |year=2010 |title=Which of these best describes the way you think of yourself? |url=http://www.ark.ac.uk/nilt/2010/Community_Relations/NINATID.html |access-date=1 July 2010 |website=Northern Ireland Life and Times Survey 2010 |publisher=ARK&nbsp;– Access Research Knowledge |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923175111/http://www.ark.ac.uk/nilt/2010/Community_Relations/NINATID.html |url-status=live}}</ref> ಅಥವಾ ವಿಭಿನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Ethnicity and National Identity in England and Wales |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/ethnicity/articles/ethnicityandnationalidentityinenglandandwales/2012-12-11 |access-date=25 June 2020 |website=Office for National Statistics |archive-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121012603/https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/ethnicity/articles/ethnicityandnationalidentityinenglandandwales/2012-12-11 |url-status=live |postscript=;}} {{Cite book |last=Schrijver, Frans |url=https://books.google.com/books?id=u8gZklxHTMUC&pg=PA275 |title=Regionalism after regionalisation: Spain, France and the United Kingdom |publisher=Amsterdam University Press |year=2006 |isbn=978-90-5629-428-1 |pages=275–277 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140905/https://books.google.com/books?id=u8gZklxHTMUC&pg=PA275#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ === [[File:Stonehenge2007 07 30.jpg|thumb|ವಿಲ್ಟ್ಶೈರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟೋನ್ಹೆಂಜ್ ಕಲ್ಲುಗಳ ಉಂಗುರವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸುಮಾರು {{Cvt|13|ft|0|order=flip}} ಎತ್ತರ, {{Cvt|7|ft|0|order=flip}} ಅಗಲ ಮತ್ತು 25 ಟನ್, 2400–2200 BC ಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಕ್ರೋ-ಮ್ಯಾಗ್ನನ್ಗಳು ಈಗ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಅಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/south_west/7069001.stm "ಪ್ರಾಚೀನ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರವು 'ಇನ್ನೂ ಹಳೆಯದು'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210213081240/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/south_west/7069001.stm |date=13 February 2021}}". [[BBC News]]. 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007. 27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸುಮಾರು 11,500 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ಕೊನೆಯ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಿಕೆಯಿಂದ ದ್ವೀಪವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=9 February 2018 |title=A 12,000-year story - revealing the history of settlers in Britain from the end of the Ice Age to the present day {{!}} University of Oxford |url=https://www.ox.ac.uk/news/2018-02-09-12000-year-story-revealing-history-settlers-britain-end-ice-age-present-day |access-date=6 July 2025 |website=ox.ac.uk |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಅವಧಿಯ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇನ್ಸುಲರ್ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಬ್ರಿಟೋನಿಕ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಗೇಲಿಕ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Koch, John T. |url=https://archive.org/details/celticculturehis00koch_128 |title=Celtic culture: A historical encyclopedia |publisher=ABC-CLIO |year=2006 |isbn=978-1-85109-440-0 |location=Santa Barbara, CA |page=[https://archive.org/details/celticculturehis00koch_128/page/n1016 973] |url-access=limited}}</ref> AD 43 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ರೋಮನ್ ವಿಜಯ, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬ್ರಿಟನ್ನ 400-ವರ್ಷಗಳ ರೋಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಂತರ, ಜರ್ಮಾನಿಕ್ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ನೆಲೆಸುವವರ ಆಕ್ರಮಣವು ನಡೆಯಿತು, ಇದು ಬ್ರಿಟೋನಿಕ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೇಲ್ಸ್, ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ನೆಲೆಯ ಅಂತಿಮ ಹಂತಗಳವರೆಗೆ, ಹೆನ್ ಒಗ್ಲೆಡ್ (ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು) ಗೆ ತಗ್ಗಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |title=The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales |publisher=University of Wales Press |year=2008 |isbn=978-0-7083-1953-6 |editor-last=Davies |editor-first=John |editor-link=John Davies (historian) |location=Cardiff |page=915 |editor-last2=Jenkins |editor-first2=Nigel |editor-link2=Nigel Jenkins |editor-last3=Baines |editor-first3=Menna |editor-last4=Lynch |editor-first4=Peredur I. |editor-link4=Peredur Lynch}}</ref> ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ಗಳು ನೆಲೆಸಿದ ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು 10 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಏಕೀಕೃತವಾಯಿತು.<ref>{{Cite magazine |title=Short Athelstan biography |url=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/athelstan.shtml |magazine=BBC History |access-date=9 April 2013 |archive-date=13 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070213191353/http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/athelstan.shtml |url-status=live}}</ref> ವಾಯುವ್ಯ ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ ಗೇಲಿಕ್ ಭಾಷಿಕರು (ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ 5 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದಿರುವುದಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ)<ref>{{Cite book |last=Mackie, J.D. |url=https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0/page/18 |title=A History of Scotland |publisher=Penguin |year=1991 |isbn=978-0-14-013649-4 |location=London |pages=[https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0/page/18 18–19] |author-link=J.D. Mackie |postscript=;}} {{Cite book |last=Campbell |first=Ewan |title=Saints and Sea-kings: The First Kingdom of the Scots |publisher=Canongate |year=1999 |isbn=978-0-86241-874-8 |location=Edinburgh |pages=8–15}}</ref> 9 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪಿಕ್ಟ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾದರು.<ref>{{Cite book |last=Haigh |first=Christopher |url=https://archive.org/details/cambridgehistori0000unse_a9n8/page/30 |title=The Cambridge Historical Encyclopedia of Great Britain and Ireland |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |isbn=978-0-521-39552-6 |page=[https://archive.org/details/cambridgehistori0000unse_a9n8/page/30 30]}}</ref> [[File:Roman Baths in Bath Spa, England - July 2006.jpg|alt=Photograph of the Baths showing a rectangular area of greenish water surrounded by yellow stone buildings with pillars. In the background is the tower of the abbey.|thumb|ಬಾತ್, ಸೊಮರ್ಸೆಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ ರೋಮನ್ ಬಾತ್ಗಳು ರೋಮನ್ ಬ್ರಿಟನ್ ನಿಂದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''ಥರ್ಮೇ'' ಆಗಿದೆ.]] 1066 ರಲ್ಲಿ, ನಾರ್ಮನ್ನರು ಉತ್ತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅವರು ವೇಲ್ಸ್ನ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೂ ಉತ್ತರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಂತ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ನಾರ್ಮನ್-ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ತಂದರು.<ref>{{Cite book |last=Ganshof, F.L. |url=https://archive.org/details/feudalism0000gans_j4b5 |title=Feudalism |publisher=University of Toronto |year=1996 |isbn=978-0-8020-7158-3 |page=165 |url-access=registration}}</ref> ಆಂಗ್ಲೋ-ನಾರ್ಮನ್ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು, ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕೃತವಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Chibnall, Marjorie |url=https://books.google.com/books?id=qJl5Jm-IndUC&pg=PA115 |title=The Debate on the Norman Conquest |publisher=Manchester University Press |year=1999 |isbn=978-0-7190-4913-2 |pages=115–122 |author-link=Marjorie Chibnall |access-date=20 March 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164802/https://books.google.com/books?id=qJl5Jm-IndUC&pg=PA115 |url-status=live}}</ref> ನಂತರದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಾಜರು ವೇಲ್ಸ್ನ ವಿಜಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು. 1320 ರ ಅರ್ಬ್ರೋತ್ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಅದರ ನಂತರದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ ಬಹುತೇಕ ನಿರಂತರ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=3 June 2023 |title=The Declaration of Arbroath |url=https://www.nms.ac.uk/past-exhibitions/the-declaration-of-arbroath |access-date=6 July 2025 |website=NMS |language=en}}</ref> 1215 ರಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಗ್ನಾ ಕಾರ್ಟಾ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾನೂನಿಗಿಂತ ಮೇಲಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರು ತಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಮೊದಲ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Magna Carta |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/magnacarta/ |access-date=27 May 2024 |publisher=parliament.uk}} {{Cite web |title=The contents of Magna Carta |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/magnacarta/magnacartaclauses/ |access-date=27 May 2024 |publisher=parliament.uk |archive-date=28 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220828101448/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/magnacarta/magnacartaclauses/ |url-status=live}} {{Cite web |title=Magna Carta Key Facts |url=https://www.britannica.com/summary/Magna-Carta-Key-Facts |access-date=27 May 2024 |publisher=Britannica |archive-date=27 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527191804/https://www.britannica.com/summary/Magna-Carta-Key-Facts |url-status=live}}</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಾಜರು, ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಿರೀಟದ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೂಲಕ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಲ್ಲಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ರಾಜರು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>Keen, Maurice. [https://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/hundred_years_war_01.shtml "ದಿ ಹಂಡ್ರೆಡ್ ಇಯರ್ಸ್ ವಾರ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214092949/http://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/hundred_years_war_01.shtml |date=14 December 2013 }}. BBC History.</ref> ಆರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಬ್ರಿಟನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ರಾಜ್ಯ ಚರ್ಚುಗಳ ಪರಿಚಯದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/479892/Protestantism/41558/The-Reformation-in-England-and-Scotland ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150515015218/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/479892/Protestantism/41558/The-Reformation-in-England-and-Scotland |date=15 May 2015 }} ಮತ್ತು [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/293754/Ireland/22978/The-Reformation-period ಐರ್ಲೆಂಡ್: ಸುಧಾರಣೆಯ ಅವಧಿ & ಎಲಿಜಬೆತ್ I ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150521133445/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/293754/Ireland/22978/The-Reformation-period |date=21 May 2015 }}, ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್ಲೈನ್.</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸುಧಾರಣೆಯು 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್. ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಆದರೆ ಆಳವಾಗಿ, ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=English Reformation c1527-1590 |url=https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/the-english-reformation-c1527-1590/ |access-date=20 January 2023 |website=The National Archives |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202002512/https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/the-english-reformation-c1527-1590/ |url-status=live}}</ref> ವೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು,<ref>{{Cite magazine |date=5 November 2009 |title=British History in Depth&nbsp;– Wales under the Tudors |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/tudors/wales_tudors_01.shtml |magazine=BBC History |access-date=21 September 2010 |archive-date=7 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207145836/http://www.bbc.co.uk/history/british/tudors/wales_tudors_01.shtml |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಿರೀಟದೊಂದಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Nicholls |first=Mark |url=https://archive.org/details/historyofmodernb0000nich |title=A history of the modern British Isles, 1529–1603: The two kingdoms |publisher=Blackwell |year=1999 |isbn=978-0-631-19334-0 |location=Oxford |pages=171–172 |url-access=registration}}</ref> 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ತೋಟಗಾರಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಗೇಲಿಕ್ ಕುಲೀನರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಿರೀಟವು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ನೆಲೆಸುವವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Canny |first=Nicholas P. |url=https://archive.org/details/makingirelandbri00cann |title=Making Ireland British, 1580–1650 |publisher=Oxford University Press |year=2003 |isbn=978-0-19-925905-2 |pages=189–200 |url-access=registration}}</ref> [[File:Adam de Colone (c.1572-1651) - James VI and I (1566–1625), King of Scotland (1567–1625), King of England and Ireland (1603–1625) - PG 2172 - National Galleries of Scotland.jpg|thumb|right|ಜೇಮ್ಸ್ VI, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜ, 1603 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸಿಂಹಾಸನಗಳನ್ನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು.]] ಕಿರೀಟಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವು 1603 ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜೇಮ್ಸ್ VI ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಿಂಹಾಸನಗಳನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದಾಗ, ನಂತರ ಅವರ ಆಸ್ಥಾನವನ್ನು ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ನಿಂದ ಲಂಡನ್ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. ಏಕೀಕೃತ ರಾಜನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದರೂ, ಮೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜಕೀಯ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು, ಅವುಗಳ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಸತ್ತುಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದವು.<ref>Ross, D. (2002). ''ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸದ ಕಾಲಗಣನೆ''. ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ: ಗೆಡ್ಡೆಸ್ & ಗ್ರಾಸೆಟ್. ಪು. 56. {{ISBN|978-1-85534-380-1}}; Hearn, J. (2002). ''ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಕೋರುವುದು: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಉದಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ''. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ಪು. 104. {{ISBN|978-1-902930-16-9}}.</ref> 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮೂರೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಸಂಪರ್ಕಿತ ಯುದ್ಧಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವು, ಇದು ರಾಜತ್ವದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಉರುಳಿಸುವಿಕೆಗೆ, ರಾಜ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ I ರ ವಧೆಗೆ, ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕ ಏಕೀಕೃತ ಗಣರಾಜ್ಯವಾದ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{Cite encyclopedia |title=English Civil Wars |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/187936/English-Civil-Wars |access-date=28 April 2013 |archive-date=2 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502204708/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/187936/English-Civil-Wars |url-status=live}}; {{Cite web |date=14 March 2010 |title=Scotland and the Commonwealth: 1651–1660 |url=http://www.archontology.org/nations/uk/scotland/01_laws.php |access-date=9 March 2015 |publisher=Archontology.org |archive-date=16 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716194016/http://www.archontology.org/nations/uk/scotland/01_laws.php |url-status=live}}</ref> ರಾಜತ್ವವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಂತರಿಕಾಲದ ಜೊತೆಗೆ 1688 ರ ಗ್ಲೋರಿಯಸ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ನಂತರದ 1689 ರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಸೂದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ 1689 ರ ಹಕ್ಕಿನ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆ ಯುರೋಪಿನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ರಾಜ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಘೋಷಿತ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂವಿಧಾನವು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last=Lodge |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=EBSpvBxGyqcC |title=The History of England&nbsp;– From the Restoration to the Death of William III (1660–1702) |publisher=Read Books |year=2007 |isbn=978-1-4067-0897-4 |page=8 |orig-date=1910 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140723/https://books.google.com/books?id=EBSpvBxGyqcC |url-status=live}}</ref> 1660 ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ, ವಿಜ್ಞಾನವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ನೌಕಾ ಶಕ್ತಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯು ವಿದೇಶಿ ವಸಾಹತುಗಳ ಸ್ವಾಧೀನ ಮತ್ತು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬಿಯನ್ ನಲ್ಲಿ.<ref>{{Cite web |title=Tudor Period and the Birth of a Regular Navy |url=http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103013901/http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |archive-date=3 November 2011 |access-date=8 March 2015 |website=Royal Navy History |url-status=usurped |publisher=Institute of Naval History}}; {{Cite book |last=Canny |first=Nicholas |url=https://books.google.com/books?id=eQHSivGzEEMC |title=The Origins of Empire, The Oxford History of the British Empire Volume I |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924676-2 |ref=refOHBEv1 |access-date=29 September 2020 |archive-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111135256/https://books.google.com/books?id=eQHSivGzEEMC |url-status=live}}</ref> 1606, 1667 ಮತ್ತು 1689 ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಒಳಗೆ ಎರಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾದರೂ, 1705 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪ್ರಯತ್ನವು 1706 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಎರಡೂ ಸಂಸತ್ತುಗಳು ಒಪ್ಪಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನುಮೋದಿಸಿದವು. {{Clear left}} === ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಒಕ್ಕೂಟ === [[File:Articles of Union between England and Scotland 28 Jan 1707.png|thumb|right|170px|ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು 1 ಮೇ 1707 ರಂದು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿತು]] 1 ಮೇ 1707 ರಂದು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಡುವಿನ 1707 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Articles of Union with Scotland 1707 |url=http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm |access-date=19 October 2008 |publisher=UK Parliament |archive-date=8 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120608152446/http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm |url-status=live}}; {{Cite web |title=Acts of Union 1707 |url=http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny |access-date=6 January 2011 |publisher=UK Parliament |archive-date=27 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227033859/http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/ |url-status=live}}; {{Cite web |title=Treaty (act) of Union 1706 |url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527074630/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-date=27 May 2019 |access-date=3 February 2011 |publisher=Scottish History online}}</ref> 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್ ವಾಲ್ಪೋಲ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು, ಅವರನ್ನು 1721 ರಿಂದ 1742 ರವರೆಗಿನ ''ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೊ'' ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಾಕೋಬೈಟ್ ದಂಗೆಗಳ ಸರಣಿಯು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಹಾನೋವರ್ ಮನೆಯನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಮನೆಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. 1746 ರಲ್ಲಿ, ಕುಲೋಡೆನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಜಾಕೋಬೈಟ್ಗಳು ಸೋತರು, ನಂತರ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಹೈಲ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಕುಲ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸಾಮಂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಮೇರಿಕನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆದವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯು ಏಷ್ಯಾ ಕಡೆಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರತದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿತು.<ref>ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, [https://books.google.com/books?id=BQDgr_XvsHoC&pg=PA73 ''ದಿ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್ ಅಬ್ರಾಡ್''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240328140724/https://books.google.com/books?id=BQDgr_XvsHoC&pg=PA73 |date=28 March 2024 }}, ಪು. 73.</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 1662 ಮತ್ತು 1807 ರ ನಡುವೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಥವಾ ಬ್ರಿಟಿಷ್-ವಸಾಹತು ಗುಲಾಮ ಹಡಗುಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಸುಮಾರು 3.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಸಾಗಿಸಿದವು.<ref>{{Cite book |last=Morgan |first=Kenneth |url=https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA12 |title=Slavery and the British Empire: From Africa to America |publisher=Oxford University Press, USA |year=2007 |isbn=978-0-19-156627-1 |page=12 |access-date=5 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141229/https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA12#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> ಗುಲಾಮರನ್ನು ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೆರಿಬಿಯನ್ ನಲ್ಲಿ ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ.<ref>{{Cite book |last=Morgan |first=Kenneth |url=https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA15 |title=Slavery and the British Empire: From Africa to America |publisher=Oxford University Press, US |year=2007 |isbn=978-0-19-156627-1 |page=15 |access-date=5 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141229/https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&pg=PA15#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿರ್ಮೂಲನವಾದಿ ಚಳವಳಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ, ಸಂಸತ್ತು 1807 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು, 1833 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ಆಫ್ರಿಕಾದ ದಿಗ್ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಸರಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು.<ref>[https://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ವಿರುದ್ಧ ನೌಕಾಯಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081103004954/https://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml |date=3 November 2008 }}. BBC Devon. 2007.; {{Cite book |last=Lovejoy |first=Paul E. |url=https://archive.org/details/transformationsi0000love/page/290 |title=Transformations in Slavery: A History of Slavery in Africa |publisher=Cambridge University Press |year=2000 |isbn=978-0-521-78012-4 |edition=2nd |location=New York |page=[https://archive.org/details/transformationsi0000love/page/290 290]}}</ref> === ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ === [[File:Victoria in her Coronation robes.jpg|upright|thumb|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿಯಾಗಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು.]] 1800 ರಲ್ಲಿ, ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಂಸತ್ತುಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದವು, ಎರಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ 1 ಜನವರಿ 1801 ರಂದು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದವು.<ref>{{Cite web |title=The Act of Union |url=http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415061235/http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |archive-date=15 April 2012 |access-date=15 May 2006 |publisher=Act of Union Virtual Library}}</ref> ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧಗಳ (1792–1815) ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಸೋಲಿನ ನಂತರ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಪ್ರಮುಖ ನೌಕಾ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು (ಸುಮಾರು 1830 ರಿಂದ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಲಂಡನ್ ಜೊತೆಗೆ).<ref>Tellier, L.-N. (2009). ''ಅರ್ಬನ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ: ಆನ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್''. ಕ್ಯೂಬೆಕ್: PUQ. ಪು. 463. {{ISBN|978-2-7605-1588-8}}.</ref> ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸವಾಲಿಲ್ಲದ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ನಂತರ ''ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ'' ("ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶಾಂತಿ") ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಶಾಂತಿಯ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ (1815–1914), ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಜಾಗತಿಕ ಆಧಿಪತ್ಯವಾಯಿತು<ref>{{Cite book |last=Mathias |first=P. |title=The First Industrial Nation: the Economic History of Britain, 1700–1914 |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-26672-7 |location=London}}; {{Cite book |last=Ferguson |first=Niall |url=https://archive.org/details/empire00nial |title=Empire: The rise and demise of the British world order and the lessons for global power |publisher=Basic Books |year=2004 |isbn=978-0-465-02328-8 |location=New York |url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |title=20th-century international relations |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/topic/20th-century-international-relations-2085155 |access-date=6 May 2023 |last=McDougall |first=Walter A. |date=4 May 2023 |author-link=Walter A. McDougall |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712124130/https://www.britannica.com/topic/20th-century-international-relations-2085155 |archive-date=12 July 2019 |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಪೊಲೀಸ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>Sondhaus, L. (2004). ''ಆಧುನಿಕ ವಿಶ್ವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನೌಕಾಪಡೆಗಳು''. ಲಂಡನ್: ರಿಯಾಕ್ಷನ್ ಬುಕ್ಸ್. ಪು. 9. {{ISBN|978-1-86189-202-7}}.</ref><ref>{{Cite book |last=Porter |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=oo3F2X8IDeEC |title=The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924678-6 |page=332 |ref=refOHBEv3}}</ref> 1853 ರಿಂದ 1856 ರವರೆಗೆ ಬ್ರಿಟನ್ ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು, ಇದು ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಜಾರ್ ರಷ್ಯಾದ ಜೊತೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite journal |last=Benn |first=David Wedgwood |title=The Crimean War and its lessons for today |journal=International Affairs |volume=88 |issue=2 |date=March 2012 |pages=387–391 |jstor=41428613 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1111/j.1468-2346.2012.01078.x}}</ref> 1857 ರ ಭಾರತೀಯ ದಂಗೆಯ ನಂತರ ಲಾರ್ಡ್ ಪಾಮರ್ಸ್ಟನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ನೇರ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ತನ್ನದೇ ಆದ ವಸಾಹತುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಿದ ಔಪಚಾರಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಜೊತೆಗೆ, ಬ್ರಿಟನ್ ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾದಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |last=Porter |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=oo3F2X8IDeEC |title=The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924678-6 |page=8 |ref=refOHBEv3}}; {{Cite book |last=Marshall |first=P.J. |url=https://books.google.com/books?id=S2EXN8JTwAEC |title=The Cambridge Illustrated History of the British Empire |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=978-0-521-00254-7 |pages=156–157 |ref=refMarshall |access-date=29 September 2020 |archive-date=16 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116094154/https://books.google.com/books?id=S2EXN8JTwAEC |url-status=live}}</ref> ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಯುಗದ (1837–1901) ಉದ್ದಕ್ಕೂ ರಾಜಕೀಯ ಮನೋಭಾವಗಳು ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ''ಲೈಸೆಜ್-ಫೇರ್'' ನೀತಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು. 1832 ರಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಸಂಸತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು, ವಿಲಿಯಂ ಗ್ಲಾಡ್ಸ್ಟೋನ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ 1884 ರ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯಿದೆಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಹುಪಾಲು ಪುರುಷರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಾಟಕೀಯ ದರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಇದರೊಂದಿಗೆ ವೇಗದ ನಗರೀಕರಣ ಸಂಭವಿಸಿತು, ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite book |last=Tompson |first=Richard S. |url=https://books.google.com/books?id=H5kcJqmXk2oC&pg=PA63 |title=Great Britain: a reference guide from the Renaissance to the present |publisher=Facts on File |year=2003 |isbn=978-0-8160-4474-0 |location=New York |page=63}}</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ವೇಳೆಗೆ, ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಬೆಂಜಮಿನ್ ಡಿಸ್ರೇಲಿ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಡ್ ಸಾಲಿಸ್ಬರಿ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿದವು, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟಗಳಿಂದ "ಅದ್ಭುತ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ" ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದವು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿದವು, ಇದು ಗ್ರೇಟ್ ಗೇಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Fromkin |first=David |date=1980 |title=The Great Game in Asia |url=https://www.jstor.org/stable/20040512 |journal=Foreign Affairs |volume=58 |issue=4 |pages=936–951 |doi=10.2307/20040512 |jstor=20040512 |issn=0015-7120 |access-date=4 June 2023 |archive-date=12 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412053528/https://www.jstor.org/stable/20040512 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆನಡಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಗಳಿಗೆ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Hosch, William L. |title=World War I: People, Politics, and Power |publisher=Britannica Educational Publishing |year=2009 |isbn=978-1-61530-048-8 |series=America at War |location=New York |page=21}}</ref> 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟನ್ನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಜರ್ಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಿಂದ ಸವಾಲನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |last=Zarembka |first=Paul |url=https://books.google.com/books?id=NSrwpggmHigC&pg=PP1 |title=Contradictions: Finance, Greed, and Labor Unequally Paid |date=2013 |publisher=Emerald Group Publishing |isbn=978-1-78190-670-5 |access-date=21 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141231/https://books.google.com/books?id=NSrwpggmHigC&pg=PP1#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> ಎಡ್ವರ್ಡಿಯನ್ ಯುಗ (1901–1910) ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತವು ಪ್ರಮುಖ ದೇಶೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಾದವು, ಆದರೆ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ 1900 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗುಂಪುಗಳ ಮೈತ್ರಿಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಮತ್ತು ಮತಾಧಿಕಾರ ಮಹಿಳೆಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು.<ref>ಸೋಫಿಯಾ ಎ. ವಾನ್ ವಿಂಗರ್ಡೆನ್, ''ದಿ ವಿಮೆನ್ಸ್ ಸಫ್ರೇಜ್ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಬ್ರಿಟನ್, 1866–1928'' (1999) ಅಧ್ಯಾಯ 1.</ref> === ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿಭಜನೆ === [[File:Wreaths Are Laid at the Cenotaph, London During Remembrance Sunday Service MOD 45152052.jpg|thumb|ಲಂಡನ್ನ ವೈಟ್ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿನ ಸೆನೋಟಾಫ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಭಾನುವಾರ ಸೇವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.]] [[File:Spitfire and Hurricane in the Battle of Britain Memorial Flight.jpg|thumb|ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸಿದ ಸ್ಪಿಟ್ಫೈರ್ ಮತ್ತು ಹರಿಕೇನ್]] ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ (1914–1918) ಕೇಂದ್ರ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಫ್ರೆಂಚ್, ರಷ್ಯನ್ ಮತ್ತು (1917 ರ ನಂತರ) ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಹವರ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ,<ref>Turner, John (1988). ''ಬ್ರಿಟನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಫಸ್ಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್''. ಲಂಡನ್: ಅನ್ವಿನ್ ಹೈಮನ್. pp. 22–35. {{ISBN|978-0-04-445109-9}}.</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.<ref name="Westwell&Cove" /> ಅಗೆದಾಟದ ಯುದ್ಧದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾವುನೋವುಗಳು ಪೀಳಿಗೆಯ ಪುರುಷರ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಬ್ರಿಟನ್ 2.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬೃಹತ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಲದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="Westwell&Cove">Westwell, I.; Cove, D. (eds) (2002). ''History of World War I, Volume 3''. ಲಂಡನ್: ಮಾರ್ಷಲ್ ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಶ್. pp. 698, 705. {{ISBN|978-0-7614-7231-5}}.</ref> ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು 1918 ರ ಜನರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ವಯಸ್ಕ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಕ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಿತು.<ref name="Westwell&Cove" /> ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಮಂಡಳಿಯ ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಮಾಜಿ ಜರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟೋಮನ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಮೇಲೆ ಆದೇಶವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಡೇವಿಡ್ ಲಾಯ್ಡ್ ಜಾರ್ಜ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ತಲುಪಿತು, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಭೂಮಿಯ ಐದನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮತ್ತು ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು.<ref>Turner, J. (1988). ''ಬ್ರಿಟನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಫಸ್ಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್''. ಅಬಿಂಗ್ಡನ್: ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್. ಪು. 41. {{ISBN|978-0-04-445109-9}}.</ref> 1920 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ವೇಳೆಗೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು [[BBC]] ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೇಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=15 June 2020 |title=100 years of radio since Marconi's big breakthrough |url=https://www.ofcom.org.uk/about-ofcom/latest/features-and-news/100-years-of-radio |access-date=17 November 2020 |website=Ofcom |archive-date=4 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804031332/https://www.ofcom.org.uk/about-ofcom/latest/features-and-news/100-years-of-radio |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=History of the BBC: The origins of BBC Local Radio |url=https://www.bbc.com/historyofthebbc/research/local-radio |access-date=18 September 2022 |website=[[BBC]] |last=Linfoot |first=Matthew |archive-date=20 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920232207/https://www.bbc.com/historyofthebbc/research/local-radio/ |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರಗಳು 1929 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ನಿಗದಿತ BBC ದೂರದರ್ಶನ ಸೇವೆ 1936 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=History of the BBC: 1920s |url=https://www.bbc.com/historyofthebbc/timelines/1920s |access-date=18 September 2022 |website=[[BBC]] |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926064808/https://www.bbc.com/historyofthebbc/timelines/1920s |url-status=live}}</ref> ಐರಿಶ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತದ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಳಗಿನ ವಿವಾದಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1921 ರಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದ ವಿಭಜನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು.<ref>[[SR&O 1921]]/533 of 3 May 1921.</ref> ಈಗ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ 1920 ರಿಂದ ಜೂನ್ 1922 ರವರೆಗೆ ಸಂಘರ್ಷದ ಅವಧಿಯು ಸಂಭವಿಸಿತು. ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ 1922 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸ್ಥಾನಮಾನದೊಂದಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು 1931 ರಲ್ಲಿ ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=The Anglo-Irish Treaty, 6&nbsp;December 1921 |url=http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm |access-date=15 May 2006 |website=CAIN Web Service |archive-date=14 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120514145108/http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm |url-status=live}}</ref> 1928 ರ ಸಮಾನ ಮತಾಧಿಕಾರ ಕಾಯಿದೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪುರುಷರೊಂದಿಗೆ ಮತದಾನದ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. 1920 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಷ್ಕರಗಳು 1926 ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡವು. ಇನ್ನೂ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಬ್ರಿಟನ್, ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದಿಂದ (1929–1932) ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟವನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿತು, ಸುಮಾರು 3 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ನಿರುದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಶಾಂತಿಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿತು. ಒಂದು ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರವು 1931 ರಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.<ref>Rubinstein, W.D. (2004). ''Capitalism, Culture, and Decline in Britain, 1750–1990''. ಅಬಿಂಗ್ಡನ್: ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್. ಪು. 11. {{ISBN|978-0-415-03719-8}}.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬ್ರಿಟನ್ ಅನ್ನು "ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇಶ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ, ತನ್ನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದೆ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Edgerton2012">{{Cite book |last=Edgerton |first=David |date=2012 |title=Britain's War Machine |url=https://www.penguin.co.uk/books/55731/britain-s-war-machine/9780141026107.html |access-date=10 May 2020 |publisher=Penguin |postscript=none |archive-date=28 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428080558/https://www.penguin.co.uk/books/55731/britain-s-war-machine/9780141026107.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Britain's War Machine: Weapons, Resources and Experts in the Second World War |url=https://reviews.history.ac.uk/review/1114 |access-date=10 May 2020 |website=[[Reviews in History]] |archive-date=12 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612173058/https://reviews.history.ac.uk/review/1114 |url-status=live}}</ref> 1939 ರಲ್ಲಿ ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿ ಪೋಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ನಂತರ, ಬ್ರಿಟನ್ ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸೋಲಿನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಜರ್ಮನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು.<ref name="Edgerton2012" /> 1940 ರಲ್ಲಿ, ರಾಯಲ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ''ಲುಫ್ಟ್ವಾಫೆ'' ಅನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಾಯುಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿತು. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬ್ಲಿಟ್ಜ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟನ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಹಾ ಮೈತ್ರಿ 1941 ರಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಅಕ್ಷ ಶಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿತು. ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕದನ, ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ ಅಭಿಯಾನ ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಹೋರಾಟದ ವಿಜಯಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು 1944 ರ ನಾರ್ಮಂಡಿ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನ ವಿಮೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಯು ಜಪಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಬರ್ಮಾ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಫ್ಲೀಟ್ ಜಪಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಮೇರಿಕನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು, ಇದರ ಕಾರ್ಯವು ಪರಮಾಣು ಆಯುಧವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book |author=Septimus H. Paul |url=https://books.google.com/books?id=fSZpgW-N628C&pg=PA1 |title=Nuclear Rivals: Anglo-American Atomic Relations, 1941–1952 |publisher=Ohio State U.P. |year=2000 |isbn=978-0-8142-0852-6 |pages=1–5}}</ref> === ಯುದ್ಧಾನಂತರದ 20 ನೇ ಶತಮಾನ === [[File:British Empire 1921.png|thumb|right|upright=1.4|1921 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ) ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಅವರು ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಯೋಜಿಸಲು ಭೇಟಿಯಾದರು;<ref>{{Cite book |last1=Doenecke |first1=Justus D. |url=https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&pg=PA62 |title=Debating Franklin D. Roosevelt's foreign policies, 1933–1945 |last2=Stoler |first2=Mark A. |year=2005 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-8476-9416-7 |access-date=19 March 2016 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141231/https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&pg=PA62#v=onepage&q&f=false |url-status=live|author-link=Justus Drew Doenecke}}; {{Cite book |last=Kelly |first=Brian |url=https://www.iup.edu/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=37681 |title=The Four Policemen and Postwar Planning, 1943–1945: The Collision of Realist and Idealist Perspectives |publisher=Indiana University of Pennsylvania |access-date=25 August 2015 |archive-date=22 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022125442/https://www.iup.edu/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=37681 |url-status=live}}</ref> ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಐದು ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. ಇದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ, ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಟೋ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite web |date=22 July 2010 |title=The "Special Relationship" between Great Britain and the United States Began with FDR |work=Roosevelt Institute |url=http://rooseveltinstitute.org/special-relationship-between-great-britain-and-united-states-began-fdr |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125021103/http://rooseveltinstitute.org/special-relationship-between-great-britain-and-united-states-began-fdr |archive-date=25 January 2018 |access-date=24 January 2018 |quote=and the joint efforts of both powers to create a new post-war strategic and economic order through the drafting of the Atlantic Charter; the establishment of the International Monetary Fund and the World Bank; and the creation of the United Nations.}}; {{Cite press release |title=Remarks by the President Obama and Prime Minister Cameron in Joint Press Conference |date=22 April 2016 |publisher=The White House |url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/04/22/remarks-president-obama-and-prime-minister-cameron-joint-press |quote=That's what we built after World War II. The United States and the UK designed a set of institutions – whether it was the United Nations, or the Bretton Woods structure, IMF, World Bank, NATO, across the board. |access-date=24 January 2018 |archive-date=8 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608110653/https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/04/22/remarks-president-obama-and-prime-minister-cameron-joint-press |url-status=live}}</ref> ಯುದ್ಧವು UK ಅನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು,<ref>{{Cite news |date=28 December 2006 |title=Britain to make its final payment on World War II loan from U.S. |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/12/28/business/worldbusiness/28iht-nazi.4042453.html |access-date=25 August 2011 |archive-date=20 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170820022220/http://www.nytimes.com/2006/12/28/business/worldbusiness/28iht-nazi.4042453.html |url-status=live}}</ref> ಆದರೆ ಅದು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್ ಅನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಉಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite news |last=Reynolds |first=David |date=17 April 2011 |title=Britain's War Machine by David Edgerton – review |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2011/apr/17/britains-war-machine-david-edgerton-review |access-date=10 May 2020 |archive-date=12 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612130213/https://www.theguardian.com/books/2011/apr/17/britains-war-machine-david-edgerton-review |url-status=live}}</ref> ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ತಕ್ಷಣದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಬರ್ ಸರ್ಕಾರವು ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಅಟ್ಲೀ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು.<ref>{{Cite book |last=Francis |first=Martin |title=Ideas and policies under Labour, 1945–1951: Building a new Britain |publisher=Manchester University Press |year=1997 |isbn=978-0-7190-4833-3 |pages=225–233}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಕಲ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Lee |first=Stephen J. |url=https://archive.org/details/aspectsbritishpo00lees |title=Aspects of British political history, 1914–1995 |publisher=Routledge |year=1996 |isbn=978-0-415-13103-2 |location=London; New York |pages=[https://archive.org/details/aspectsbritishpo00lees/page/n183 173]–199 |url-access=limited}}</ref> ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಏರಿಕೆಯು ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ನಂತರ ಅದರ ಬಹಳಷ್ಟು ಕುಗ್ಗಿದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಾನದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿಮೋಚನೆಯ ನೀತಿಯು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book |last=Brown |first=Judith |author-link=Judith M. Brown |url=https://books.google.com/books?id=CpSvK3An3hwC |title=The Twentieth Century, The Oxford History of the British Empire Volume IV |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924679-3 |ref=refOHBEv4 |access-date=22 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103114315/http://books.google.com/books?id=CpSvK3An3hwC |archive-date=3 January 2014 |url-status=live}} p. 319.</ref><ref>{{cite book |last=Louis |first=Wm. Roger |url=https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC |title=Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez and Decolonization |publisher=I.B. Tauris |year=2006 |isbn=978-1-84511-347-6 |ref=refLouis2006 |access-date=22 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170222045215/https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC |archive-date=22 February 2017 |url-status=live}} p. 337.</ref><ref>{{cite book |last=Abernethy |first=David |url=https://books.google.com/books?id=ennqNS1EOuMC |title=The Dynamics of Global Dominance, European Overseas Empires 1415–1980 |publisher=Yale University Press |year=2000 |isbn=978-0-300-09314-8 |ref=refAbernethy2000 |access-date=22 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111214082531/http://books.google.com/books?id=ennqNS1EOuMC |archive-date=14 December 2011 |url-status=live}} p. 146.</ref> 1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Larres |first=Klaus |url=https://books.google.com/books?id=7D66_9YOof4C&pg=PA118 |title=A companion to Europe since 1945 |publisher=Wiley-Blackwell |year=2009 |isbn=978-1-4051-0612-2 |location=Chichester |page=118 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141350/https://books.google.com/books?id=7D66_9YOof4C&pg=PA118 |url-status=live}}</ref> ಮುಂದಿನ ಮೂರು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸಾಹತುಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು ಮತ್ತು ಅನೇಕವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ನ ಸದಸ್ಯರಾದವು.<ref>{{Cite web |date=19 March 2009 |title=Country List |url=http://www.thecommonwealth.org/Templates/System/YearbookHomePage.asp?NodeID=152099&load=countrylist |archive-url=https://web.archive.org/web/20130506071236/http://www.thecommonwealth.org/Templates/System/YearbookHomePage.asp?NodeID=152099&load=countrylist |archive-date=6 May 2013 |access-date=8 March 2015 |publisher=[[Commonwealth Secretariat]]}}</ref> UK ಪರಮಾಣು ಆಯುಧಗಳ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಮೂರನೇ ದೇಶವಾಗಿದೆ, 1952 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೊದಲ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಆಪರೇಷನ್ ಹರಿಕೇನ್ ಆಗಿತ್ತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಾತ್ರದ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು 1956 ರ ಸೂಯೆಜ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು. 1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊರತೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ದೇಶಗಳಿಂದ ವಲಸೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿತು. ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ UK ಹೆಚ್ಚು ಬಹುಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮಾಜವಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Julios |first=Christina |url=https://books.google.com/books?id=s3RQ4dsFEkoC&pg=PA84 |title=Contemporary British identity: English language, migrants, and public discourse |publisher=Ashgate |year=2008 |isbn=978-0-7546-7158-9 |series=Studies in migration and diaspora |location=Aldershot |page=84 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141350/https://books.google.com/books?id=s3RQ4dsFEkoC&pg=PA84 |url-status=live}}</ref> 1950 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು 1960 ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನ ಮಟ್ಟವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯು ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ನಂತಹ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿತ್ತು. 1969 ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ತನ್ನ ಮತದಾನದ ವಯಸ್ಸನ್ನು 18 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Loughran |first1=Thomas |last2=Mycock |first2=Andrew |last3=Tonge |first3=Jonathan |date=3 April 2021 |title=A coming of age: how and why the UK became the first democracy to allow votes for 18-year-olds |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13619462.2021.1890589 |journal=Contemporary British History |volume=35 |issue=2 |pages=284–313 |doi=10.1080/13619462.2021.1890589 |issn=1361-9462 |s2cid=233956982 |access-date=24 May 2024 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604093606/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13619462.2021.1890589 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್ ಏಕೀಕರಣದ ದಶಕಗಳ-ದೀರ್ಘ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ UK 1954 ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿತ್ತು. 1960 ರಲ್ಲಿ UK ಯುರೋಪಿಯನ್ ಫ್ರೀ ಟ್ರೇಡ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (EFTA) ನ ಏಳು ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ 1973 ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ತೊರೆದು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು (EC) ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. 1975 ರ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ 67 ಪ್ರತಿಶತ ಜನರು ಅದರಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |title=1975: UK embraces Europe in referendum |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/6/newsid_2499000/2499297.stm |access-date=8 March 2015 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620044520/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/6/newsid_2499000/2499297.stm |url-status=live}}</ref> EC 1993 ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (EU) ಆದಾಗ, UK 12 ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. 1960 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಅರೆಸೈನಿಕ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು, ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ UK ಯ ಇತರ ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಇದನ್ನು ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1998 ರ ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್ "ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೆ" ಒಪ್ಪಂದದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Aughey |first=Arthur |url=https://archive.org/details/politicsnorthern00augh |title=The Politics of Northern Ireland: Beyond the Belfast Agreement |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0-415-32788-6 |location=London |page=[https://archive.org/details/politicsnorthern00augh/page/n15 7] |url-access=limited}}; "ದಿ ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ಮುಗಿದಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕೊಲೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಕೆಲವು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು." {{Cite book |last=Holland |first=Jack |url=https://archive.org/details/hopeagainsthisto00holl/page/221 |title=Hope against History: The Course of Conflict in Northern Ireland |publisher=Henry Holt |year=1999 |isbn=978-0-8050-6087-4 |location=New York |page=[https://archive.org/details/hopeagainsthisto00holl/page/221 221]}}; Elliot, Marianne (2007). ''ದಿ ಲಾಂಗ್ ರೋಡ್ ಟು ಪೀಸ್ ಇನ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್: ಪೀಸ್ ಲೆಕ್ಚರ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ದಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಐರಿಶ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಅಟ್ ಲಿವರ್ಪೂಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ.'' ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಿವರ್ಪೂಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಐರಿಶ್ ಸ್ಟಡೀಸ್, ಲಿವರ್ಪೂಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 2. {{ISBN|978-1-84631-065-2}}.</ref> 1970 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಲಹದ ಅವಧಿಯ ನಂತರ, ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಥ್ಯಾಚರ್ ನೇತೃತ್ವದ 1980 ರ ದಶಕದ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಸರ್ಕಾರವು ಮಾನಿಟರಿಸಂ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಮುಕ್ತೀಕರಣ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ವಲಯದ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1986 ರಲ್ಲಿ ಬಿಗ್ ಬ್ಯಾಂಗ್) ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಕಂಪನಿಗಳ ಮಾರಾಟ (ಖಾಸಗೀಕರಣ), ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |last=Dorey |first=Peter |title=British politics since 1945 |publisher=Blackwell |year=1995 |isbn=978-0-631-19075-2 |series=Making contemporary Britain |location=Oxford |pages=164–223}}</ref> 1982 ರಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ದಕ್ಷಿಣ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮತ್ತು ಫಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿತು, ಇದು 10-ವಾರಗಳ ಫಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ಪಡೆಗಳು ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ದ್ವೀಪಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳು 2013 ರ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಂತೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ. 1984 ರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಗಣನೀಯ ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರದ ತೈಲ ಆದಾಯದ ಒಳಹರಿವಿನಿಂದ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite book |last1=Griffiths, Alan |url=http://vig.pearsoned.co.uk/catalog/uploads/Griffiths_C01.pdf |title=Applied Economics |last2=Wall, Stuart |publisher=Financial Times Press |year=2007 |isbn=978-0-273-70822-3 |edition=11th |location=Harlow |page=6 |access-date=26 December 2010 |archive-date=23 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090823124048/http://vig.pearsoned.co.uk/catalog/uploads/Griffiths_C01.pdf |url-status=dead}}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್,<ref>{{cite wikisource |title=Peace and Friendship Treaty of Utrecht between Spain and Great Britain}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ಸೈನಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ; 2002 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್ ಜೊತೆಗಿನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ UK ನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal |last=Keating |first=Michael |date=1 January 1998 |title=Reforging the Union: Devolution and Constitutional Change in the United Kingdom |journal=Publius: The Journal of Federalism |volume=28 |issue=1 |pages=217–234 |doi=10.1093/oxfordjournals.pubjof.a029948}}</ref> ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸೇರ್ಪಡೆಯು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ನಂತರ ನಡೆಯಿತು. UK ಜಾಗತಿಕ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು NATO ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.<ref name="David M. McCourt">{{Cite book |last=McCourt |first=David |url=https://books.google.com/books?id=lwpOnwEACAAJ&q=Britain+and+World+Power+Since+1945:+Constructing+a+Nation%27s+Role+in+International+Politics |title=Britain and World Power Since 1945: Constructing a Nation's Role in International Politics |publisher=[[University of Michigan Press]] |year=2014 |isbn=978-0-472-07221-7 |access-date=21 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141741/https://books.google.com/books?id=lwpOnwEACAAJ&q=Britain+and+World+Power+Since+1945:+Constructing+a+Nation%27s+Role+in+International+Politics |url-status=live}}</ref> === 21 ನೇ ಶತಮಾನ === [[File:Johnson signed Brexit Withdrawal Agreement.jpg|thumb|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಬೋರಿಸ್ ಜಾನ್ಸನ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್ ವಾಪಸಾತಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇದು EU ನಿಂದ UK ಅನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.]] 21 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ "ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧ"ಕ್ಕೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನ ವಿಧಾನವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |last=McSmith |first=Andy |date=5 July 2016 |title=The inside story of how Tony Blair led Britain to war in Iraq |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/chilcot-report-iraq-war-inquiry-tony-blair-george-bush-us-uk-what-happened-a7119761.html |access-date=17 February 2022 |archive-date=4 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160704200931/https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/chilcot-report-iraq-war-inquiry-tony-blair-george-bush-us-uk-what-happened-a7119761.html |url-status=live}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದವು, ಆದರೆ ಇರಾಕ್ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಮಿಲಿಟರಿ ನಿಯೋಜನೆಯು ವಿವಾದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು, ಇದು ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |last=Adams |first=Tim |date=11 February 2023 |title='A beautiful outpouring of rage': did Britain's biggest ever protest change the world? |work=The Observer |location=London |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2023/feb/11/slugs-iraq-war-london-protest-2003-legacy |access-date=5 June 2023 |archive-date=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406052000/https://www.theguardian.com/uk-news/2023/feb/11/slugs-iraq-war-london-protest-2003-legacy |url-status=live}}</ref> ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ (2007–2010) ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು,<ref name="Latest UK GDP data">{{cite web |date=20 December 2013 |title=Quarterly National Accounts – National accounts aggregates (ABMI Gross Domestic Product: chained volume measures: Seasonally adjusted £m, constant prices) |url=http://www.ons.gov.uk/ons/datasets-and-tables/data-selector.html?cdid=ABMI&dataset=qna&table-id=A2 |publisher=Office for National Statistics |access-date=28 July 2023 |archive-date=29 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150929150429/http://www.ons.gov.uk/ons/datasets-and-tables/data-selector.html?cdid=ABMI&dataset=qna&table-id=A2 |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ನಂತರ ದುರ್ಬಲ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಲತೆಯ ಅವಧಿಯುಂಟಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=Harari |first=Daniel |date=16 July 2024 |title=Low growth: The economy's biggest challenge |url=https://commonslibrary.parliament.uk/low-growth-the-economys-biggest-challenge/#:~: |access-date=16 April 2025 |website=House of Commons Library}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Rees |first1=Tom |last2=Atkinson |first2=Andrew |last3=Aldrick |first3=Philip |date=12 March 2023 |title=A Lost Decade Worse Than Japan's Threatens to Change UK Forever |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-03-12/a-lost-decade-worse-than-japan-s-threatens-to-change-uk-forever |access-date=16 April 2025 |work=[[Bloomberg News]] |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313051724/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-03-12/a-lost-decade-worse-than-japan-s-threatens-to-change-uk-forever |url-status=live }}</ref> 2010 ರ ಕ್ಯಾಮರೂನ್-ಕ್ಲೆಗ್ ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರವು ಗಣನೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಮಿತವ್ಯಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=7 November 2022 |title=What is austerity and where could 'eye-watering' cuts fall now? |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/63304224 |access-date=28 July 2023 |archive-date=28 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728105646/https://www.bbc.com/news/63304224 |url-status=live}}</ref> 2014 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆದ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಮತದಾರರು 55.3 ರಿಂದ 44.7 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮತಗಳಿಂದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Scottish independence referendum – Results |url=https://www.bbc.co.uk/news/events/scotland-decides/results |access-date=18 February 2022 |website=BBC News |archive-date=18 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140918212409/https://www.bbc.co.uk/news/events/scotland-decides/results |url-status=live}}</ref> 2016 ರಲ್ಲಿ, UK ಯಲ್ಲಿ 51.9 ಪ್ರತಿಶತ ಮತದಾರರು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (EU) ತೊರೆಯಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=24 June 2016 |title=In stunning decision, Britain votes to leave the E.U. |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/britons-head-to-the-polls-for-historic-vote-on-eu/2016/06/23/0d466fb0-34a7-11e6-ab9d-1da2b0f24f93_story.html |access-date=24 June 2016 |first1=Griff |last1=Witte |first2=Karla |last2=Adam |first3=Dan |last3=Balz |archive-date=30 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130215030/https://www.washingtonpost.com/world/britons-head-to-the-polls-for-historic-vote-on-eu/2016/06/23/0d466fb0-34a7-11e6-ab9d-1da2b0f24f93_story.html |url-status=live}}</ref> UK 2020 ರಲ್ಲಿ EU ಅನ್ನು ತೊರೆದಿತು.<ref>{{Cite news |date=1 January 2021 |title=Brexit: New era for UK as it completes separation from European Union |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-55502781 |access-date=18 February 2022 |archive-date=14 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114212309/https://www.bbc.com/news/uk-politics-55502781 |url-status=live}}</ref> 1 ಮೇ 2021 ರಂದು EU-UK ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದ, UK ಮತ್ತು EU ನಡುವಿನ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದವು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.<ref name="commission.europa.eu">{{Cite web |title=The EU-UK Trade and Cooperation Agreement |url=https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/relations-non-eu-countries/relations-united-kingdom/eu-uk-trade-and-cooperation-agreement_en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325155905/https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/relations-non-eu-countries/relations-united-kingdom/eu-uk-trade-and-cooperation-agreement_en |archive-date=25 March 2023 |access-date=25 March 2023}}</ref><ref>{{Cite web |access-date=12 September 2025 |title=Free Trade Agreements EU-UK |url=https://rtais.wto.org/UI/PublicShowRTAIDCard.aspx?rtaid=1137}}</ref> COVID-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು ಮತ್ತು 2020 ಮತ್ತು 2021 ರಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೆ ದೂರಗಾಮಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಿತು.<ref name="GOVUK">{{cite web |url=https://coronavirus.data.gov.uk/ |title=Coronavirus (COVID-19) in the UK |website=[[gov.uk]] |publisher=Government of the United Kingdom |access-date=15 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501022145/https://coronavirus.data.gov.uk/ |archive-date=1 May 2021}}</ref><ref>{{Cite web |title=Coronavirus and the impact on output in the UK economy: April 2020 |url=https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/articles/coronavirusandtheimpactonoutputintheukeconomy/april2020 |access-date=2 August 2020 |publisher=Government of the United Kingdom |website=ons.gov.uk |archive-date=2 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802031859/https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/articles/coronavirusandtheimpactonoutputintheukeconomy/april2020 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Walker |first=Andrew |date=10 June 2020 |title=Coronavirus: UK economy could be among worst hit of leading nations, says OECD |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-52991913 |access-date=2 August 2020 |archive-date=18 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818031423/https://www.bbc.com/news/business-52991913 |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅನುಮೋದಿತ COVID-19 ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ ದೇಶವಾಗಿದೆ. UK ನಲ್ಲಿ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ವಿತರಣೆಯು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿರಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite web |title=Landmark moment as first NHS patient receives COVID-19 vaccination |url=https://www.england.nhs.uk/2020/12/landmark-moment-as-first-nhs-patient-receives-covid-19-vaccination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225194320/https://www.england.nhs.uk/2020/12/landmark-moment-as-first-nhs-patient-receives-covid-19-vaccination/ |archive-date=25 February 2023 |website=NHS |date=8 December 2020}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oxford University/AstraZeneca COVID-19 vaccine approved |url=https://www.gov.uk/government/news/oxford-universityastrazeneca-covid-19-vaccine-approved |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225194442/https://www.gov.uk/government/news/oxford-universityastrazeneca-covid-19-vaccine-approved |archive-date=25 February 2023 |website=UK Government}}</ref> == ಭೂಗೋಳ == [[File:MODIS - Great Britain and Northern Ireland - 2012-06-04 during heat wave (cropped).jpg|thumb|upright|ಶೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಸರಿಸುಮಾರು {{Convert|244376|km2|sqmi|order=flip}},{{efn|name=ONSArea}}<ref name="ONS Standard Area Measurement" /> ಇದರ ಭೂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು {{convert|242741|km2|sqmi|order=flip}} ಆಗಿದೆ.<ref name="ONS Standard Area Measurement" /> ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ<ref>[[ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು]]: "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು: ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಚಾನಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅವುಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಕರಾವಳಿ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪದ."</ref> ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದ್ವೀಪ, ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದ ಈಶಾನ್ಯ ಆರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅಂದರೆ ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="ONS Geography Guide">{{cite web |url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/d1f39e20edb940d58307a54d6e1045cd/about |title=A Beginner's Guide to UK Geography (2023) |author=<!--Not stated--> |date=4 February 2025 |website=Open Geography Portal |publisher=Office for National Statistics |access-date=14 May 2025}}</ref> ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರದ ನಡುವೆ ಇದೆ, ಇದರ ಆಗ್ನೇಯ ಕರಾವಳಿಯು ಉತ್ತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ {{Convert|35|km|mi|0|order=flip}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದರಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="factbook">{{Cite web |title=United Kingdom |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom |access-date=21 January 2007 |website=[[The World Factbook]] |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom |url-status=dead}}</ref> ಹತ್ತಿರದ ದ್ವೀಪ ರಾಜಕೀಯ ಘಟಕಗಳಾದ ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್, ಜರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಗುರ್ನ್ಸಿ ಗಳು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳಾಗಿವೆ, ಅವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೆ ಅವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅಥವಾ ಅದರ ಮೂರು ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ರೂಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರ ಬಾಹ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದ ನಡುವೆ ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ಚಾನಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಉತ್ತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿವೆ. ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಯಲ್ ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯವನ್ನು 1884 ರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೆರಿಡಿಯನ್ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮೆರಿಡಿಯನ್ ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಬಿಂದುವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=ROG Learning Team |date=23 August 2002 |title=The Prime Meridian at Greenwich |url=http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/astronomy-facts/history/the-prime-meridian-at-greenwich |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107023957/http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/astronomy-facts/history/the-prime-meridian-at-greenwich |archive-date=7 November 2015 |access-date=11 September 2012 |website=Royal Museums Greenwich}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 August 2015 |title=Greenwich Royal Observatory: How the Prime Meridian line is actually 100 metres away from where it was believed to be |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/science/greenwich-royal-observatory-how-the-prime-meridian-line-is-actually-100-metres-away-from-where-it-10452386.html |access-date=13 December 2018 |archive-date=23 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323081414/https://www.independent.co.uk/news/science/greenwich-royal-observatory-how-the-prime-meridian-line-is-actually-100-metres-away-from-where-it-10452386.html |url-status=live}}</ref> UK 49° ಮತ್ತು 61° N ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು 9° W ಮತ್ತು 2° E ರೇಖಾಂಶಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ {{Convert|499|km|mi|0|adj=on|order=flip}} ಭೂ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ<ref name="factbook" /> ಮತ್ತು {{Convert|650|km|mi|0|adj=on|order=flip}} ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="NI coastline">{{Cite web |title=Northern Ireland Coastal and Marine Forum |url=https://library2.nics.gov.uk/pdf/dard/2014/EEUD.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123094028/https://library2.nics.gov.uk/pdf/dard/2014/EEUD.pdf |archive-date=23 November 2024 |access-date=13 March 2025 |publisher=Northern Ireland Coastal and Marine Forum}}</ref> ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವೀಪಗಳ ಕರಾವಳಿಯ ಉದ್ದವು ಸುಮಾರು {{Convert|31368|km|mi|0|order=flip}} ಉದ್ದವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದ್ವೀಪ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಕರಾವಳಿಯು {{Convert|17820|km|mi|0|order=flip}} ಆಗಿದೆ,<ref name="UK coastline">{{Cite web |last=Darkes |first=Giles |date=January 2008 |title=How long is the UK coastline? |url=http://www.cartography.org.uk/default.asp?contentID=749 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522042745/http://www.cartography.org.uk/default.asp?contentID=749 |archive-date=22 May 2012 |access-date=24 January 2015 |publisher=The [[British Cartographic Society]]}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಕರಾವಳಿ ವಿರೋಧಾಭಾಸದ ಕಾರಣ ಅಳತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬದಲಾಗಬಹುದು.<ref>{{Cite web |last=Weiner |first=Sophie |date=3 March 2018 |title=Why it's Impossible to Accurately Measure a Coastline |url=https://www.popularmechanics.com/science/environment/a19068718/why-its-impossible-to-accurately-measure-a-coastline/ |access-date=29 June 2024 |website=Popular Mechanics |archive-date=29 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629025825/https://www.popularmechanics.com/science/environment/a19068718/why-its-impossible-to-accurately-measure-a-coastline/ |url-status=live}}</ref> ಇದು ಚಾನಲ್ ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಖಂಡದ ಯುರೋಪ್ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು {{Convert|50|km|mi|0|order=flip}} ({{Convert|38|km|mi|0|order=flip}} ನೀರೊಳಗೆ) ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ನೀರೊಳಗಿನ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=The Channel Tunnel |url=http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcTunnelInfrastructure/ukcInfrastructure |archive-url=https://web.archive.org/web/20101218114514/http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcTunnelInfrastructure/ukcInfrastructure |archive-date=18 December 2010 |access-date=8 March 2015 |publisher=Eurotunnel}}</ref> UK ನಾಲ್ಕು ಭೂಮಿಯ ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಅಗಲ-ಎಲೆಗಳ ಕಾಡುಗಳು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ತಗ್ಗುನೆಲ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳು, ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ತೇವಾಂಶ ಮಿಶ್ರ ಕಾಡುಗಳು, ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೆಡೋನಿಯನ್ ಕೋನಿಫರ್ ಕಾಡುಗಳು.<ref>{{Cite journal |last1=Dinerstein |first1=Eric |last2=Olson |first2=David |last3=Joshi |first3=Anup |last4=Vynne |first4=Carly |last5=Burgess |first5=Neil D. |last6=Wikramanayake |first6=Eric |last7=Hahn |first7=Nathan |last8=Palminteri |first8=Suzanne |last9=Hedao |first9=Prashant |last10=Noss |first10=Reed |last11=Hansen |first11=Matt |last12=Locke |first12=Harvey |last13=Ellis |first13=Erle C |last14=Jones |first14=Benjamin |last15=Barber |first15=Charles Victor |display-authors=1 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 |doi=10.1093/biosci/bix014 |issn=0006-3568 |pmc=5451287 |pmid=28608869 |doi-access=free |last16=Hayes |first16=Randy |last17=Kormos |first17=Cyril |last18=Martin |first18=Vance |last19=Crist |first19=Eileen |last20=Sechrest |first20=Wes |last21=Price |first21=Lori |last22=Baillie |first22=Jonathan E. M. |last23=Weeden |first23=Don |last24=Suckling |first24=Kierán |last25=Davis |first25=Crystal |last26=Sizer |first26=Nigel |last27=Moore |first27=Rebecca |last28=Thau |first28=David |last29=Birch |first29=Tanya |last30=Potapov |first30=Peter |last31=Turubanova |first31=Svetlana |last32=Tyukavina |first32=Alexandra |last33=de Souza |first33=Nadia |last34=Pintea |first34=Lilian |last35=Brito |first35=José C. |last36=Llewellyn |first36=Othman A. |last37=Miller |first37=Anthony G. |last38=Patzelt |first38=Annette |last39=Ghazanfar |first39=Shahina A. |last40=Timberlake |first40=Jonathan |last41=Klöser |first41=Heinz |last42=Shennan-Farpón |first42=Yara |last43=Kindt |first43=Roeland |last44=Lillesø |first44=Jens-Peter Barnekow |last45=van Breugel |first45=Paulo |last46=Graudal |first46=Lars |last47=Voge |first47=Maianna |last48=Al-Shammari |first48=Khalaf F. |last49=Saleem |first49=Muhammad}}</ref> UK ನಲ್ಲಿನ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು 2023 ರಲ್ಲಿ 3.25 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ಗಳೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಅದರ ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ 13 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.forestresearch.gov.uk/tools-and-resources/statistics/statistics-by-topic/woodland-statistics/ |title=Woodland Statistics, Key findings |work=Forest Research |access-date=8 July 2023 |archive-date=2 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230802030149/https://www.forestresearch.gov.uk/tools-and-resources/statistics/statistics-by-topic/woodland-statistics/ |url-status=live}}</ref> === ಹವಾಮಾನ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಂಪಾದ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಳೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="factbook" /> ತಾಪಮಾನವು ಋತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಪರೂಪವಾಗಿ {{Convert|0|C|lk=on}} ಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಅಥವಾ {{Convert|30|C}} ಮೇಲೆ ಏರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Hottest day of each year from 1900 |url=https://www.trevorharley.com/hottest-day-of-each-year-from-1900.html |website=trevorharley.com |access-date=23 November 2019 |archive-date=16 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616173152/https://www.trevorharley.com/hottest-day-of-each-year-from-1900.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Coldest day of each year from 1900 |url=https://www.trevorharley.com/coldest-days-of-each-year-from-1900.html |website=trevorharley.com |access-date=23 November 2019 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709173537/https://www.trevorharley.com/coldest-days-of-each-year-from-1900.html |url-status=live}}</ref> ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಉಪಧ್ರುವೀಯ ಸಾಗರಿಕ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರಗಳು ಖಂಡಾಂತರ ಉಪಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳು ತುಂಡ್ರಾ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |date=9 August 2016 |title=English: A map of Köppen climate types in the United Kingdom (SVG version) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:UK_K%C3%B6ppen.svg |access-date=23 November 2019 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709202702/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:UK_K%C3%B6ppen.svg |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಚಲಿತ ಗಾಳಿಯು ನೈಋತ್ಯದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ತೇವದ ಹವಾಮಾನದ ಆಗಾಗ್ಗೆ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ತರುತ್ತದೆ,<ref name="factbook" /> ಆದರೂ ಪೂರ್ವದ ಭಾಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವುದರಿಂದ, ಪೂರ್ವದ ಭಾಗಗಳು ಶುಷ್ಕವಾಗಿವೆ. ಗಲ್ಫ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ನಿಂದ ಬೆಚ್ಚಗಾಗುವ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸೌಮ್ಯ ಚಳಿಗಾಲವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲವು ತೇವವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು. ಬೇಸಿಗೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಸಂತಕಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಹಿಮಪಾತ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಆಳಕ್ಕೆ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Atlantic Ocean Circulation (Gulf Stream) |url=http://ukclimateprojections.metoffice.gov.uk/23152 |access-date=8 March 2015 |website=UK Climate Projections |publisher=Met Office |archive-date=17 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017162552/http://ukclimateprojections.metoffice.gov.uk/23152 |url-status=live}}</ref> 1971 ಮತ್ತು 2000 ರ ನಡುವೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು 1,339.7 ಗಂಟೆಗಳು.<ref name="ukaverages">{{cite web |title=UK 1971–2000 averages |url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/areal/uk.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705140124/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/areal/uk.html |archive-date=5 July 2009 |access-date=4 August 2007 |publisher=Met Office}}</ref> ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಗಂಟೆಗಳು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 1,200 ರಿಂದ ಸುಮಾರು 1,580 ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="met off climate series">{{Cite web |url=https://www.metoffice.gov.uk/research/climate/maps-and-data/uk-temperature-rainfall-and-sunshine-time-series |title=UK temperature, rainfall and sunshine time series |website=Met Office |access-date=31 December 2022 |archive-date=17 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017203556/https://www.metoffice.gov.uk/research/climate/maps-and-data/uk-temperature-rainfall-and-sunshine-time-series |url-status=live}}</ref> ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯು ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. 2023 ರಲ್ಲಿ ಆಹಾರದ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |last1=Smeeton |first1=George |title=Families hit by £605 food bill as extreme weather and energy crisis bites |url=https://eciu.net/media/press-releases/2023/families-hit-by-605-food-bill-as-extreme-weather-and-energy-crisis-bites |website=Energy & Climate Intelligence Unit |date=28 November 2023 |access-date=19 July 2024 |archive-date=16 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716124143/https://eciu.net/media/press-releases/2023/families-hit-by-605-food-bill-as-extreme-weather-and-energy-crisis-bites |url-status=live}}</ref> 2024 ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಪರಿಸರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ 180 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 5 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=2024 Environmental Performance Index |url=https://epi.yale.edu/measure/2024/EPI |access-date=27 May 2025 |website=Environmental Performance Index |language=en |archive-date=10 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240710023935/https://epi.yale.edu/measure/2024/EPI |url-status=live }}</ref> UK ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು 2050 ರ ವೇಳೆಗೆ ನಿವ್ವಳ ಶೂನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಂದು ಕಾನೂನನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=UK net zero target |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/net-zero-target#:~:text=In%20June%202019%2C%20parliament%20passed,to%201990%20levels%20by%202050.&text=Prior%20to%20this%2C%20the%20UK,1990%20levels%2C%20also%20by%202050. |access-date=20 March 2024 |website=Institute for Government |date=20 April 2020|last=Shepheard|first=Marcus}}</ref>{{Update after|2050|01|01|category|reason=2024 ರಿಂದ ನಮಸ್ಕಾರ! ನೀವು ಇದನ್ನು ಓದುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಆ ಕಾನೂನು 30 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಳೆಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ. UK ಆ ನಿವ್ವಳ ಶೂನ್ಯ GHG ಗುರಿಯನ್ನು ಎಂದಾದರೂ ತಲುಪಿದೆಯೇ ಎಂದು ನೀವು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದೇ?}} === ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ === [[File:uk topo en.jpg|thumb|right|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ UK ಯ 53 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, {{Convert|130395|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=11 February 2010 |title=England&nbsp;– Profile |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/7327029.stm |access-date=9 October 2010 |archive-date=15 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415064122/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/7327029.stm |url-status=live}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶವು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,<ref name="Atlapedia">{{Cite web |last=Latimer Clarke Corporation Pty Ltd |title=United Kingdom – Atlapedia Online |url=http://www.atlapedia.com/online/countries/unitedki.htm |access-date=26 October 2010 |website=Atlapedia.com |archive-date=21 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321191308/http://www.atlapedia.com/online/countries/unitedki.htm |url-status=live}}</ref> ಇದು UK ಅನ್ನು ತಗ್ಗುನೆಲ ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವ ಟೀಸ್-ಎಕ್ಸೆ ರೇಖೆಯ ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಮಯ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತಗ್ಗುನೆಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್, ನ್ಯೂ ಫಾರೆಸ್ಟ್, ಸೌತ್ ಡೌನ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ಫೋಲ್ಕ್ ಬ್ರೋಡ್ಸ್ ಸೇರಿವೆ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್, ಪೆನ್ನೈನ್ಸ್, ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಡೇಲ್ಸ್, ಎಕ್ಸ್ಮೂರ್ ಮತ್ತು ಡಾರ್ಟ್ಮೂರ್ ಸೇರಿವೆ. ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಳಿವೆಗಳು ಥೇಮ್ಸ್, ಸೆವರ್ನ್ ಮತ್ತು ಹಂಬರ್. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತವು ಸ್ಕಾಫೆಲ್ ಪೈಕ್ ಆಗಿದೆ, ಇದು ಲೇಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ನಲ್ಲಿ {{Convert|978|m|ft|0}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ; ಅದರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪವು ಐಲ್ ಆಫ್ ವೈಟ್ ಆಗಿದೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ UK ಯ 32 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, {{Convert|78772|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Scotland Facts |url=http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621045248/http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html |archive-date=21 June 2008 |access-date=16 July 2008 |publisher=Scotland Online Gateway}}</ref> ಇದು ಸುಮಾರು 800 ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,<ref>{{Cite news |last=Winter |first=Jon |date=1 June 2000 |title=The complete guide to the ... Scottish Islands |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to-the--scottish-islands-633851.html |access-date=8 March 2015 |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402164423/http://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to-the--scottish-islands-633851.html |url-status=live}}</ref> ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಬ್ರಿಡೀಸ್, ಓರ್ಕ್ನಿ ಮತ್ತು ಶೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳು. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ UK ನ ಅತ್ಯಂತ ಪರ್ವತಮಯ ಘಟಕ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿನ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಪರ್ವತಮಯ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಹೊಂದಿರುವ ಒರಟಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇರ್ನ್ಗಾರ್ಮ್ಸ್, ಲಾಕ್ ಲೊಮಂಡ್ ಮತ್ತು ಟ್ರೊಸಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು {{Convert|1345|m|ft|0}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ<ref>{{Cite web |date=18 March 2016 |title=Great Britain's tallest mountain is taller |work=Ordnance Survey Blog |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/blog/2016/03/britains-tallest-mountain-is-taller |access-date=9 September 2018 |publisher=Ordnance Survey |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000504/https://www.ordnancesurvey.co.uk/blog/2016/03/britains-tallest-mountain-is-taller/ |url-status=live}}</ref> ಬೆನ್ ನೆವಿಸ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Ben Nevis Weather |url=http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510193022/http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp |archive-date=10 May 2012 |access-date=26 October 2008 |publisher=Ben Nevis Weather}}</ref> ವೇಲ್ಸ್ UK ಯ 9 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, {{Convert|20779|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=9 June 2010 |title=Profile: Wales |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/6233450.stm |access-date=7 November 2010 |archive-date=26 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826085704/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/6233450.stm |url-status=live}}</ref> ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ವೇಲ್ಸ್ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿದೆ. ವೇಲ್ಸ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳು ಸ್ನೋಡೋನಿಯಾದಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೋಡೋನ್ ({{Langx|cy|Yr Wyddfa}}) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಇದು {{Convert|1085|m|ft|0}} ನಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ.<ref name="Atlapedia" /> ವೇಲ್ಸ್ ಪೆಂಬ್ರೋಕ್ಶೈರ್ ಕರಾವಳಿ ಸೇರಿದಂತೆ {{Convert|1680|mi|0|abbr=off}} ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="UK coastline" /> ವೇಲ್ಸ್ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ಹಲವಾರು ದ್ವೀಪಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದು ಆಂಗ್ಲೆಸೀ (''Ynys Môn''). ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕಾಲುವೆಯಿಂದ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, {{Convert|14160|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇದು {{Convert|388|km2|sqmi|order=flip|0}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸರೋವರವಾದ ಲಾಕ್ ನಿಯಾಗ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,<ref>{{Cite web |title=Geography of Northern Ireland |url=http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm |access-date=22 May 2006 |publisher=University of Ulster |archive-date=18 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118133131/http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm |url-status=live}}</ref> ಲಾಕ್ ಎರ್ನ್, ಇದು 150 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು [[UNESCO]] ದಿಂದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಜೈಂಟ್ಸ್ ಕಾಸ್ವೇ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವು ಮೌರ್ನ್ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ {{Convert|852|m|ft|0}} ನಲ್ಲಿ ಸ್ಲೀವ್ ಡೊನಾರ್ಡ್ ಆಗಿದೆ.<ref name="Atlapedia" /> == ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ == | direction = horizontal | align = right | caption_align = center | total_width = 320 | image1 = King Charles III (July 2023).jpg | image2 = Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg | caption1 = {{nowrap|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III}}<br>ರಾಜ | caption2 = {{nowrap|ಆಂಡಿ ಬರ್ನ್ಹ್ಯಾಮ್}}<br>{{nowrap|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ}} | alt1 = | alt2 = }} ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಒಂದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಿದೆ<ref>[http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/HowtheMonarchyworks/Whatisconstitutionalmonarchy.aspx ದಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೊನಾರ್ಕಿ, "ವಾಟ್ ಈಸ್ ಕಾನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನಲ್ ಮೊನಾರ್ಕಿ?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604151257/http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/HowtheMonarchyworks/Whatisconstitutionalmonarchy.aspx|date=4 June 2019}}. 17 ಜುಲೈ 2013 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ; [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/|date=9 January 2021}} CIA ''ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಬುಕ್''. 17 ಜುಲೈ 2013 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> ಮತ್ತು ಇದು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ "ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸಂಸದೀಯ ರಾಜತ್ವ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Stepan |first1=Alfred |last2=Linz |first2=Juan J. |last3=Minoves |first3=Juli F. |date=2014 |title=Democratic Parliamentary Monarchies |url=http://muse.jhu.edu/content/crossref/journals/journal_of_democracy/v025/25.2.stepan.html |journal=Journal of Democracy |volume=25 |issue=2 |pages=35–36 |doi=10.1353/jod.2014.0032 |issn=1086-3214 |s2cid=154555066 |url-access=subscription |archive-date=31 January 2026 |access-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131155632/https://muse.jhu.edu/content/crossref/journals/journal_of_democracy/v025/25.2.stepan.html |url-status=live }}</ref> ಇದು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ, ಏಕೀಕೃತ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |last=Lewer |first=Andrew |date=5 May 2021 |title=The UK is one of the most centralised advanced democracies – it's time that changed |url=https://www.newstatesman.com/spotlight/2021/05/the-uk-is-one-of-the-most-centralised-advanced-democracies-its-time-that-changed |access-date=3 July 2023 |website=[[New Statesman]] |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703131907/https://www.newstatesman.com/spotlight/2021/05/the-uk-is-one-of-the-most-centralised-advanced-democracies-its-time-that-changed |url-status=live|author-link=Andrew Lewer}}</ref><ref>{{Cite web |title=Centralisation Nation: Britain's system of local government and its impact on the national economy |url=https://www.centreforcities.org/?post_type=publication&p=40951 |access-date=3 July 2023 |website=Centre for Cities |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141833/https://www.centreforcities.org/publication/centralisation-nation/ |url-status=live}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಂಸತ್ತು ಸಾರ್ವಭೌಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Parliamentary Sovereignty |url=https://www.parliament.uk/site-information/glossary/parliamentary-sovereignty |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]] |archive-date=11 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811195135/https://www.parliament.uk/site-information/glossary/parliamentary-sovereignty/ |url-status=live}}</ref> ಸಂಸತ್ತು ಚುನಾಯಿತ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್, ನೇಮಕಗೊಂಡ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಿರೀಟವನ್ನು (ರಾಜನಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗತಗೊಳಿಸಿದಂತೆ) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.{{Efn|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವು ಕಿರೀಟದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ರಾಜನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಏಕೈಕ ನಿಗಮವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ರಾಜನ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಮೂಲಕ ಸಂಸತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಎರಡರ ಮೇಲೂ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾನೂನಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮೌರಿಸ್ ಸುಂಕಿನ್ ಅವರು ಕಿರೀಟವು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ "...ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವು ಬೇರೆಡೆ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.ibanet.org/Relationship-between-UK-Crown-and-law-in-focus-as-Carolean-era-begins |title=Relationship between UK Crown and law in focus as Carolean era begins |author=Polly Botsford |publisher=International Bar Association |publication-date=22 September 2022 |access-date=4 July 2023 |archive-date=6 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506211218/https://www.ibanet.org/Relationship-between-UK-Crown-and-law-in-focus-as-Carolean-era-begins |url-status=live}}</ref> ಈ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ರಾಜನನ್ನು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ "ಸಾರ್ವಭೌಮ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1978/30/section/10 |title=Interpretation Act 1978 (c. 30, s. 10) |publisher=The National Archives |access-date=4 July 2023 |archive-date=30 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730073659/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1978/30/section/10 |url-status=live}}</ref>}}<ref name="parliament.uk">{{Cite web |title=Parliament |url=https://www.parliament.uk/about/how/role |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]] |archive-date=18 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218150954/https://www.parliament.uk/about/how/role/ |url-status=live }}</ref> ಸಂಸತ್ತಿನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯವು ಎರಡು ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ,<ref name="parliament.uk" /> ಆದರೆ ಮಸೂದೆಯು ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯಿದೆ (ಅಂದರೆ, ವಿಧಿಶಾಸ್ತ್ರ) ಆಗಲು ರಾಜ ಅನುಮೋದನೆಯು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Royal Assent |url=https://www.parliament.uk/about/how/laws/passage-bill/lords/lrds-royal-assent |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]] |archive-date=16 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716022947/https://www.parliament.uk/about/how/laws/passage-bill/lords/lrds-royal-assent/ |url-status=live}}</ref> ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂವಿಧಾನವು ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸದೀಯ ವಿಧಿಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ ಮಾದರಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಭಿನ್ನವಾದ ಲಿಖಿತ ಮೂಲಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಮಾವೇಶಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Carter, Sarah |title=A Guide To the UK Legal System |url=http://www.llrx.com/features/uk2.htm#UK%20Legal%20System |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505115306/http://www.llrx.com/features/uk2.htm |archive-date=5 May 2012 |access-date=16 May 2006 |publisher=[[University of Kent]] at Canterbury}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ, ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವಂತಹ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂವಿಧಾನದ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ನೋಡಿ ''[[R (Miller) v Prime Minister]]'' [2019] UKSC 41 (ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ), ''[[R (UNISON) v Lord Chancellor]]'' [2017] [http://www.bailii.org/uk/cases/UKSC/2017/51.html UKSC 51] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104095357/https://www.bailii.org/uk/cases/UKSC/2017/51.html|date=4 January 2023}}, [67] ff (ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮ), ''[[R (Animal Defenders International) v Secretary of State for Culture Media and Sport]]'' [2008] UKHL 15, [48] (ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ), ''[[R v Lyons]]'' [2002] [https://www.bailii.org/uk/cases/UKHL/2002/44.html UKHL 44] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230122064021/https://www.bailii.org/uk/cases/UKHL/2002/44.html|date=22 January 2023}}, [27] (ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು).</ref> ರಾಜ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಮತ್ತು 14 ಇತರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಆಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು "ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ರಿಯಾಲ್ಮ್ಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕಿರೀಟದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅವತಾರವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು "UK ನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಮೂಲಭೂತ" ಆಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite journal |url=https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/the-constitutional-role-and-working-of-the-monarchy-in-the-united |title=The Constitutional Role and Working of the Monarchy in the United Kingdom |author=Robert Blackburn |journal=Jahrbuch des Öffentlichen Rechts der Gegenwart |series=Neue Folge |year=2022 |volume=70 |pages=181–201 |editor=O. Lepsius |editor2=A. Nußberger |editor3=C. Schönberger |editor4=C. Waldhoff |editor5=C. Walter |name-list-style=amp |publisher=Mohr Siebeck |doi=10.1628/joer-2022-0009 |s2cid=257830288 |publication-date=2 June 2022 |access-date=19 June 2023 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619174428/https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/the-constitutional-role-and-working-of-the-monarchy-in-the-united |url-status=live}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಾಜ ಸವಲತ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅಂತಹ ಅಧಿಕಾರಗಳ ವಿಲೇವಾರಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಮತದಾರರಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ ಕಿರೀಟದ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಚಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಧಿಕೃತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಗೆ "ಸಮಾಲೋಚಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಹಕ್ಕು" ಇದೆ.<ref>ಬೇಜ್ಹಾಟ್, ವಾಲ್ಟರ್ (1867). ''ದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್''. ಲಂಡನ್: ಚಾಪ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಹಾಲ್. ಪು. 103.</ref> ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ರಾಜನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ತನ್ನ ವಿಲೇವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮೀಸಲು ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ.{{Efn|ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ರಾಜನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಿರೀಟದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಉಡುಗೊರೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಗೌರವಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ, ರಾಜನು ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿಸರ್ಜನೆ ಅಥವಾ ಮುಂದೂಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದು, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ರಾಜ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಅಕ್ರಮ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು, ಇತರ ಮೀಸಲು ಅಧಿಕಾರಗಳ ಜೊತೆಗೆ.<ref>{{Cite web |url=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8885/CBP-8885.pdf |title=The Crown and the Constitution |author=David Torrance |publisher=House of Commons Library |publication-date=11 January 2023 |access-date=19 June 2023 |pages=22 |archive-date=2 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302033737/https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8885/CBP-8885.pdf |url-status=live}}</ref>}} ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite web |title=The Government, Prime Minister and Cabinet |url=http://direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073444 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921004951/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073444 |archive-date=21 September 2012 |access-date=9 March 2015 |website=Public services all in one place |publisher=[[Directgov]]}}</ref> ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಹಿರಿಯ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ, ಅವರ ಮೆಜೆಸ್ಟಿಯ ಸರ್ಕಾರವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಿವಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮೂಲಕ, ವಿಧಿಗತ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಜನಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/cabinet |title=Cabinet |author=Tim Durrant |date=25 March 2020 |publisher=Institute for Government |publication-date=25 March 2020 |access-date=4 July 2023 |archive-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704112925/https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/cabinet |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.parliament.uk/about/how/role/relations-with-other-institutions/parliament-government/ |title=Parliament and Government |publisher=UK Parliament |access-date=4 July 2023 |archive-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704112925/https://www.parliament.uk/about/how/role/relations-with-other-institutions/parliament-government/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C |title=The Monarchy and the Constitution, Chapter 3 – The Basic Constitutional Rules: Influence and the Prerogative |author=Vernon Bogdanor |year=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |publication-date=1995 |access-date=4 July 2023}}</ref> ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಟ್ರೆಷರಿಯ ಮೊದಲ ಲಾರ್ಡ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ<ref>{{Cite web |last1=Blick |first1=Andrew |last2=Jones |first2=George |date=1 January 2012 |title=The Institution of Prime Minister – History of government |url=https://history.blog.gov.uk/2012/01/01/the-institution-of-prime-minister |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |archive-date=21 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210721060401/https://history.blog.gov.uk/2012/01/01/the-institution-of-prime-minister/ |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು 1905 ರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಟ್ರೆಷರಿಯ ಮೊದಲ ಲಾರ್ಡ್ ಆಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ,<ref>{{Cite book |last=Brown |first=Jack |title=The Prime Ministers |publisher=[[Hodder & Stoughton]] |year=2020 |isbn=978-1-5293-1214-0 |editor-last=Dale |editor-first=Iain |page=303}}</ref> 1968 ರಿಂದ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವಾ ಸಚಿವ ಆಗಿ,<ref>{{Cite web |title=Minister for the Civil Service |url=https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-civil-service |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |archive-date=2 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902233116/https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-civil-service |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು 2019 ರಿಂದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಚಿವ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Woodcock |first=Andrew |date=26 July 2021 |title=Boris Johnson accused of 'cynical rebranding' after appointing himself 'Minister for the Union' |work=Independent |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/boris-johnson-minister-union-scotland-independence-referendum-snp-a9022356.html |access-date=19 July 2021 |archive-date=27 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727080405/https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/boris-johnson-minister-union-scotland-independence-referendum-snp-a9022356.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Minister for the Union |url=https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-union |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |archive-date=19 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719053618/https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-union |url-status=live}}</ref> ರಾಜನಿಂದ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಸಮಾವೇಶದಂತೆ, ಒಬ್ಬ MP, ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ, ಮತ್ತು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ನ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=October 2011 |title=The Cabinet Manual |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/60641/cabinet-manual.pdf |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |pages=7, 21 |archive-date=15 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415090557/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/60641/cabinet-manual.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last=Norton |first=Philip |title=Governing Britain: Parliament, Ministers and Our Ambiguous Constitution |publisher=[[Manchester University Press]] |year=2020 |isbn=978-1-5261-4545-1 |page=130}}</ref> 20 ಜುಲೈ 2026 ರಂತೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ನಾಯಕ ಆಂಡಿ ಬರ್ನ್ಹ್ಯಾಮ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಜರ್ಸಿ, ಗುರ್ನ್ಸಿ ಮತ್ತು ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ನ ಮೂರು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ 14 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರೀಟದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{cite book |last=Palan |first=Rolen |editor-last1=Palan |editor-first1=Rolen |editor-last2=Halperin |editor-first2=Sandra |chapter=The second British Empire and the re-emergence of global finance |chapter-url=https://books.google.com/books?id=76QyCgAAQBAJ&dq=%22British+overseas+territories%22+%22crown+dependencies%22+UK+%22British+crown%22&pg=PA48 |title=Legacies of Empire: Imperial Roots of the Contemporary Global Order |year=2015 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-10946-9 |page=48 |access-date=13 April 2024 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002212946/https://books.google.com/books?id=76QyCgAAQBAJ&dq=%22British+overseas+territories%22+%22crown+dependencies%22+UK+%22British+crown%22&pg=PA48#v=onepage&q=%22British%20overseas%20territories%22%20%22crown%20dependencies%22%20UK%20%22British%20crown%22&f=false |url-status=live}}</ref> 2026 ರ V-Dem ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವರದಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕುಸಿತವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.<ref name="j496">{{cite web | title=Democracy Report 2026, Unraveling The Democratic Era? | url=https://v-dem.net/documents/75/V-Dem_Institute_Democracy_Report_2026_lowres.pdf | access-date=2026-03-17}}</ref>{{Relevance inline|date=August 2026|discuss=ಒಂದು ದೇಶವು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗುವುದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸ್ವತಃ ಗಮನಾರ್ಹವಲ್ಲ, ಬದಲಾವಣೆಯು ಅಸಮಾನವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ದೇಶವು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಿತಿಗಿಂತ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಜಾರದಿದ್ದರೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಉದಾರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮಿಶ್ರ ಆಡಳಿತವಾಗಿ). ಅದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣವೇ? ಹೌದು ಎಂದಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲ ಎಂದಾದರೆ, UK ನ ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ಅವಲೋಕನ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹವಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಬಹುಶಃ ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು.}} ===ಚುನಾವಣೆಗಳು=== [[File:Houses of Parliament in 2022 (cropped).jpg|thumb|upright=1.25|alt=Large sand-coloured building of Gothic design beside brown river. The building has several large towers, including large clock tower.|ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಅರಮನೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಂಸತ್ತಿನ ಎರಡೂ ಸದನಗಳ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.]] ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ (ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು), ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು 650 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಫಸ್ಟ್-ಪಾಸ್ಟ್-ದಿ-ಪೋಸ್ಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ಒಬ್ಬ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯ (MP) ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="parliament.uk-2">{{Cite web |title=General elections |url=https://www.parliament.uk/about/how/elections-and-voting/general |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]]}}</ref> MP ಗಳು ಐದು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಮುಂದುವರಿಯಲು ಬಯಸಿದರೆ ಮರು-ಚುನಾವಣೆಗೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕು.<ref name="parliament.uk-2" /> ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಾರ್ಟಿ (ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಟೋರಿ ಪಾರ್ಟಿ ಅಥವಾ ಟೋರೀಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ 1920 ರ ದಶಕದಿಂದ ದೇಶದ ಪ್ರಬಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಾಗಿವೆ, ಇದು UK ಅನ್ನು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1920 ರ ದಶಕದಿಂದ ಇತರ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿವೆ, ಆದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ಸ್ ಅಥವಾ ಲೇಬರ್ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |last=Raymond |first=C |date=2016 |title=Why British Politics is Not a Two-Party System |url=https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/107735631/The_United_Kingdom_is_Not_a_Two_Party_System.pdf |website=Queen's University Belfast |access-date=3 July 2023 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709172832/https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/107735631/The_United_Kingdom_is_Not_a_Two_Party_System.pdf |url-status=live}}</ref> 2020 ರ ದಶಕವು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸವೆತ ಮತ್ತು ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=2026-05-08 |title=Sir John Curtice: Election results show politics in the UK has fragmented |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce8p4yn448vo |access-date=2026-05-09 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> === ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು === [[File:United Kingdom labelled map7 vector.svg|thumb|upright=0.8|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳು]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಕೌಂಟಿಗಳು ಅಥವಾ ಶೈರ್ಗಳಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಅವಧಿಯ ವೇಳೆಗೆ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.<ref>ಹ್ಯಾಕ್ವುಡ್ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ವಿಲಿಯಂ: ''ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ದಿ ಶೈರ್, ಬೀಯಿಂಗ್ ದಿ ಲೋರ್, ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಎವಲ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕೌಂಟಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ಸ್'' (1851)</ref> ಚುನಾಯಿತ ಮಂಡಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು, ಭಾಗಶಃ ಪ್ರಾಚೀನ ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾಯಿದೆಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು: ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ 1888 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ 1889 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ 1898 ರಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ UK ಯಾದ್ಯಂತ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಲ್ಲ,<ref>{{Cite web |last=United Nations Economic and Social Council |author-link=United Nations Economic and Social Council |date=August 2007 |title=Ninth UN Conference on the standardization of Geographical Names |url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/report%20of%209th%20uncsgn%20n0750902%20en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20091211213055/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/9th-UNCSGN-Docs/E-CONF-98-48-Add1.pdf |archive-date=11 December 2009 |access-date=21 October 2008 |publisher=UN Statistics Division}}</ref> ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಭಿನ್ನ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite book |last1=Dewart |first1=Megan |url=https://books.google.com/books?id=XW_EtwEACAAJ |title=The Scottish Legal System |date=2019 |publisher=[[Bloomsbury Academic]] |isbn=978-1-5265-0633-7 |location=London |page=57 |quote=ದಿ ಲಾಸ್ ಅಂಡ್ ಲೀಗಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್ ವೇರ್ ನಾಟ್ ಮರ್ಜ್ಡ್ ಬೈ ದಿ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ 1707. ದಸ್, ದೇ ರಿಮೇನ್ ಸೆಪರೇಟ್ 'ಲಾ ಏರಿಯಾಸ್', ವಿತ್ ಸೆಪರೇಟ್ ಕೋರ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ (ಆಸ್ ಡಸ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್), ಅಂಡ್ ಇಟ್ ಈಸ್ ನೆಸೆಸರಿ ಟು ಡಿಸ್ಟಿಂಗ್ವಿಶ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಲಾ ಅಂಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲಾ (ಅಂಡ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರಿಶ್ ಲಾ). |access-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704040048/https://books.google.com/books?id=XW_EtwEACAAJ |archive-date=4 July 2023 |url-status=live}}; {{Cite web |title=The justice system and the constitution |url=https://www.judiciary.uk/about-the-judiciary/our-justice-system/jud-acc-ind/justice-sys-and-constitution/#:~:text=The%20United%20Kingdom%20has%20three,of%20Union%201707%20and%201800. |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521180341/https://www.judiciary.uk/about-the-judiciary/our-justice-system/jud-acc-ind/justice-sys-and-constitution/ |archive-date=21 May 2023 |access-date=13 June 2023 |publisher=Courts and Tribunals Judiciary |quote=ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ತಲಾ ಒಂದು. ಇದು ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 1707 ಮತ್ತು 1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಮತ್ತು ನಂತರ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.}}</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ನಂತರ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದ ನಿರಂತರ ವಿಕಾಸವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Barlow |first=I.M. |title=Metropolitan Government |publisher=Routledge |year=1991 |isbn=978-0-415-02099-2 |location=London}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ವಿತರಣೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ವಿಭಾಗಗಳು ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Welcome to the national site of the Government Office Network |url=http://www.gos.gov.uk/national |archive-url=https://web.archive.org/web/20090606073647/http://www.gos.gov.uk/national |archive-date=6 June 2009 |access-date=3 July 2008 |publisher=Government Offices}}</ref> ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ, ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್, 1998 ರಲ್ಲಿ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೆಂಬಲದ ನಂತರ 2000 ರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತ ವಿಧಾನಸಭೆ ಮತ್ತು ಮೇಯರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=A short history of London government |url=http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421023053/http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp |archive-date=21 April 2008 |access-date=4 October 2008 |publisher=Greater London Authority}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 32 ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ, ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್, ಅಬರ್ಡೀನ್ ಮತ್ತು ಡಂಡೀ ನಗರಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, ಇದು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಆದರೆ ಕೇವಲ 200,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಚುನಾಯಿತ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಅವರಲ್ಲಿ 1,223 ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ.<ref name="political-studies-association">{{Cite web |title=STV in Scotland: Local Government Elections 2007 |url=http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222124635/http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf |archive-date=22 February 2011 |access-date=2 August 2008 |publisher=Political Studies Association}}</ref> ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 22 ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಕೌನ್ಸಿಲ್ನಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಡಿಫ್, ಸ್ವಾನ್ಸೀ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ನಗರಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಅವುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="unitary">{{Cite web |year=2014 |title=Unitary authorities |url=http://gov.wales/topics/localgovernment/local-authorities/?lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150310210146/http://gov.wales/topics/localgovernment/local-authorities/?lang=en |archive-date=10 March 2015 |access-date=9 March 2015 |publisher=Welsh Government}}</ref> ಚುನಾವಣೆಗಳು ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಫಸ್ಟ್-ಪಾಸ್ಟ್-ದಿ-ಪೋಸ್ಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="unitary" /> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 2015 ರಿಂದ 11 ಜಿಲ್ಲಾ ಕೌನ್ಸಿಲ್ಗಳಾಗಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಏಕ ಹಂಚಿಕೆ ಮತದಾನದಿಂದ ಚುನಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಅಧಿಕಾರಗಳು ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ನಾಯಿ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಶಾನಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಂತಹ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ.<ref name="Devenport">{{Cite news |last=Devenport |first=Mark |date=18 November 2005 |title=NI local government set for shake-up |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4449092.stm |access-date=15 November 2008 |archive-date=12 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081212221731/http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4449092.stm |url-status=live}}</ref> 1973 ರಿಂದ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ 26 ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಹಿಂದಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಕಾರ್ಯಾಂಗದ 2008 ರ ನಿರ್ಧಾರದ ನಂತರ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite press release |title=Foster announces the future shape of local government |date=13 March 2008 |publisher=Northern Ireland Executive |url=http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm |access-date=20 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725002254/http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm |archive-date=25 July 2008}}</ref> === ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ === [[File:Council of Nations and Regions (54059219744) (cropped).jpg|thumb|right|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೀರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಂಡಳಿ ಶೃಂಗಸಭೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು UK ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಾಲ್ಕು UK ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರಕ್ಕೆ - ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ - ಹಾಗೆಯೇ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಿದೆ, ಇವುಗಳು 1999 ರಿಂದ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Devolution of powers to Scotland, Wales and Northern Ireland |url=https://www.gov.uk/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland#devolved-administrations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718065448/https://www.gov.uk/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland#devolved-administrations |archive-date=18 July 2013 |access-date=17 April 2013 |publisher=United Kingdom Government |quote=ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಸತ್ತಿನ ಎರಡು ಸದನಗಳ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿ ಕಾರ್ಯಾಂಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ...}}; {{Cite web |title=Country Overviews: United Kingdom |url=http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100404062853/http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm |archive-date=4 April 2010 |access-date=28 March 2010 |url-status=usurped |publisher=Transport Research Knowledge Centre}}</ref> ಈ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ, ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ) ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ: ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತ ಕೌಂಟಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು.<ref>{{cite book |last1=Le Sueur |first1=Andrew |last2=Sunkin |first2=Maurice |last3=Murkens |first3=Jo Eric Khushal |title=Public Law: Text, Cases, and Materials |year=2023 |edition=5th |isbn=978-0-19-287061-2 |publisher=Oxford University Press |page=147 |url=https://books.google.com/books?id=6sLDEAAAQBAJ&dq=Le+sueur+Public+Law%C2%A0fifth+edition&pg=PR3 |access-date=13 April 2024 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002213048/https://books.google.com/books?id=6sLDEAAAQBAJ&dq=Le+sueur+Public+Law%C2%A0fifth+edition&pg=PR3#v=onepage&q=Le%20sueur%20Public%20Law%C2%A0fifth%20edition&f=false |url-status=live}}</ref> UK ಯಾದ್ಯಂತ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು "ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=The progress of devolution - Erskine May - UK Parliament |url=https://erskinemay.parliament.uk/section/4537/the-progress-of-devolution |website=erskinemay.parliament.uk |access-date=1 March 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=David Mundell speech: 20 years of Scottish devolution |url=https://www.gov.uk/government/news/david-mundell-speech-20-years-of-scottish-devolution |website=GOV.UK |access-date=1 March 2025}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸಂಹಿತೀಕರಿಸದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಷಯಗಳು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ. ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, UK ಸಂಸತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ, ಆದ್ದರಿಂದ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು, ಸೆನೆಡ್ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು.<ref>{{Cite journal |last=Burrows |first=N. |year=1999 |title=Unfinished Business: The Scotland Act 1998 |journal=The Modern Law Review |volume=62 |issue=2 |pages=241–260 [p. 249] |doi=10.1111/1468-2230.00203 |quote=UK ಸಂಸತ್ತು ಸಾರ್ವಭೌಮವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಅಧೀನವಾಗಿದೆ. ವೈಟ್ ಪೇಪರ್ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಜನರ ಸ್ಥಾಯೀಕೃತ ಇಚ್ಛೆ ಅಥವಾ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ನೋಡಬಾರದು ಆದರೆ ಅದರ ಉನ್ನತ ಕಾನೂನು ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅಧೀನತೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು. ಈ ತರ್ಕವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಶಾಸನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು...}}; {{Cite journal |last=Elliot |first=M. |year=2004 |title=United Kingdom: Parliamentary sovereignty under pressure |journal=International Journal of Constitutional Law |volume=2 |issue=3 |pages=545–627, 553–554 |doi=10.1093/icon/2.3.545 |quote=ಯೋಜನೆಗಳ ನಡುವೆ ಗಣನೀಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶವೆಂದರೆ UK ಸಂಸತ್ತು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಸನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ... ಆದರೆ "ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಈ ಅಧಿಕಾರವು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧಿಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿದೆ... ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ, ಆದ್ದರಿಂದ, ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡಬಹುದು... |doi-access=free}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ 2016 ರ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಯಿದೆ ಮತ್ತು 2017 ರ ವೇಲ್ಸ್ ಕಾಯಿದೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರ "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಶಾಶ್ವತ ಭಾಗ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Scotland Act 2016 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2016/11/part/1/crossheading/the-scottish-parliament-and-the-scottish-government#:~:text=(1)The%20Scottish%20Parliament%20and,the%20United%20Kingdom's%20constitutional%20arrangements. |website=Gov.uk |access-date=28 June 2024 |archive-date=28 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240628211304/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2016/11/part/1/crossheading/the-scottish-parliament-and-the-scottish-government#:~:text=(1)The%20Scottish%20Parliament%20and,the%20United%20Kingdom's%20constitutional%20arrangements. |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Wales Act 2017 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2017/4/section/1/enacted |access-date=13 July 2024 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002212916/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2017/4/section/1/enacted |url-status=live}}</ref> ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ಸೆನೆಡ್ಗೆ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದ�ಕೆಂದರೆ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Gamble |first=A. |year=2006 |title=The Constitutional Revolution in the United Kingdom |journal=Publius |volume=36 |issue=1 |pages=19–35 [p. 29] |doi=10.1093/publius/pjj011 |quote=ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಎರಡೂ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಸರಳ ಬಹುಮತದ ಮತದಾನದ ಮೂಲಕ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ವೆಲ್ಶ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಎರಡನ್ನೂ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳು ಅನುಮೋದಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಜನರ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮತದಾನದ ಅನುಮೋದನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವುದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಬ್ಲೇರ್ ಸರ್ಕಾರವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕ್ರಮಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಸರಳ ವ್ಯಾಯಾಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ UK ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಹೇರಿದ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Meehan |first=E. |year=1999 |title=The Belfast Agreement – Its Distinctiveness and Points of Cross-Fertilization in the UK's Devolution Programme |journal=Parliamentary Affairs |volume=52 |issue=1 |pages=19–31 [p. 23] |doi=10.1093/pa/52.1.19 |quote=[T]ಎರಡು ಸರ್ಕಾರಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎಂದರೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಮೀಕರಿಸಬಹುದಾದರೆ, ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್ ನಡುವಿನ ಅಧಿಕಾರದ ವಿತರಣೆಯು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯಗಳ ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ವಿಭಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಬಹುದು...ಒಪ್ಪಂದವು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ನ 'ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರಗಳು' 'ಪರಿಣಾಮವಿಲ್ಲದೆ' ಉಳಿದಿವೆ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಬಂಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ, ಮೀಸಲಾದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲದೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅಥವಾ ವೇಲ್ಸ್ಗಿಂತ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ವಾಪಸು ಪಡೆಯುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಬಹುದು. ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಮರುಮಾತುಕತೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. |doi-access=free}}</ref> UK ಸಂಸತ್ತು 2020 ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಒಂದು ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ಮೂರು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="UKIM" /> ==== ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ==== ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ,<ref>{{cite web |title=English devolution |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution#:~:text=After%201997%20Labour%20governments%20devolved,assembly%20were%20created%20in%202000. |publisher=Institute for Government |access-date=30 August 2024 |date=21 June 2024 |archive-date=30 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830150949/https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution#:~:text=After%201997%20Labour%20governments%20devolved,assembly%20were%20created%20in%202000. |url-status=live}}</ref> ಬದಲಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಗಳ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು 1998 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Devolution explained |url=https://www.local.gov.uk/topics/devolution/devolution-hub/devolution-explained |publisher=Local Government Association |access-date=30 August 2024 |archive-date=30 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830152450/https://www.local.gov.uk/topics/devolution/devolution-hub/devolution-explained |url-status=live}}</ref> ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು 1998 ರಲ್ಲಿ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದು ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ಗಾಗಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಎರಡು ರಾಜಕೀಯ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತ ಲಂಡನ್ ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ವಿಧಾನಸಭೆ, ಇದು ಮೇಯರ್ ಮೇಲೆ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು 2009 ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಹೊರಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಒಂದು ವಿಧದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. CA ಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತಲುಪಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಕೆಲವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |date=6 March 2023 |title=English devolution |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution |access-date=4 February 2024 |publisher=Institute for Government |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002212917/https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution |url-status=live}}</ref> ಸಂಯೋಜಿತ ಕೌಂಟಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು 2023 ರ ಲೆವೆಲ್ಲಿಂಗ್-ಅಪ್ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಪಾದನೆ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಹೊರಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳೀಯ-ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ರಚಿಸಬಹುದು: ಕೌಂಟಿ ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು.<ref>{{Cite web |date=6 April 2023 |title=Combined County Authorities – key differences to Combined Authorities |url=https://www.localgovernmentlawyer.co.uk/governance/314-governance-a-risk-articles/53464-combined-county-authorities-key-differences-to-combined-authorities |access-date=4 February 2024 |website=Local Government Lawyer |archive-date=4 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204170903/https://www.localgovernmentlawyer.co.uk/governance/314-governance-a-risk-articles/53464-combined-county-authorities-key-differences-to-combined-authorities |url-status=live}}</ref> ==== ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ==== [[File:First Minister meets Prime Minister (53840421342).jpg|thumb|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೀರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಜಾನ್ ಸ್ವಿನ್ನಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ, ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ನ ಬ್ಯೂಟ್ ಹೌಸ್ ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.]] 1999 ರಿಂದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರದ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Scottish Parliament">{{cite web |title=Devolved and Reserved Powers |url=https://www.parliament.scot/about/how-parliament-works/devolved-and-reserved-powers |website=parliament.scot |publisher=Scottish Parliament |access-date=28 December 2023 |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920053732/https://www.parliament.scot/about/how-parliament-works/devolved-and-reserved-powers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 April 1999 |title=Scotland's Parliament&nbsp;– powers and structures |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/scotland_99/the_scottish_parliament/310036.stm |access-date=21 October 2008 |archive-date=18 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070218234816/http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/scotland_99/the_scottish_parliament/310036.stm |url-status=live}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಮೂರು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಚುನಾವಣೆಗಳು, ಕ್ರೌನ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಯೋಜನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವಸತಿ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ಣ ಶಾಸಕಾಂಗ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Devolved and Reserved Matters - Visit & Learn Scottish Parliament |url=http://www.parliament.scot/visitandlearn/Education/18642.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722092046/http://www.parliament.scot/visitandlearn/Education/18642.aspx |url-status=dead |archive-date=22 July 2017 |access-date=1 March 2025 |date=22 July 2017}}</ref> 2012 ರ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಯಿದೆ ಮತ್ತು 2016 ರ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆಲವು ತೆರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಗಳು, ಉದ್ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸಿದ ಆದಾಯದ ಮೇಲೆ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯ ಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಭೂ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಹಿವಾಟು ತೆರಿಗೆ, ಭೂತುಂಬುವ ತೆರಿಗೆ, ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆ ಸುಂಕ, ವಿಮಾನ ನಿರ್ಗಮನ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ರೆವೆನ್ಯೂ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಹಾಗೆಯೇ ಶಕ್ತಿ ಜಾಲದ ಅಂಶಗಳು, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ, ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಪರವಾನಗಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name="Devolved Matters in Scotland">{{cite web |url=https://www.gov.scot/about/what-the-government-does/ |title=What the Scottish Government does |publisher=Scottish Government |access-date=8 August 2019 |archive-date=8 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708045359/https://www.gov.scot/about/what-the-government-does/ |url-status=live}}</ref><ref name="Scottish Parliament" /> ಆರ್ಥಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಅಧಿಕಾರವು 2020 ರಲ್ಲಿ UK ಸಂಸತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಒಂದು ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.{{refn|name=UKIM|<ref name="Keating21">{{Cite journal |last=Keating |first=Michael |date=2 February 2021 |title=Taking back control? Brexit and the territorial constitution of the United Kingdom |journal=[[Journal of European Public Policy]] |location=Abingdon |publisher=[[Taylor & Francis]] |volume=28 |issue=4 |pages=6–7 |doi=10.1080/13501763.2021.1876156 |quote=ಯುಕೆ ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆಯು ನಾಲ್ಕು ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಾದ್ಯಂತ ಪರಸ್ಪರ ಮಾನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಇವುಗಳು EU ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಸಲಾದ ವಿನಾಯಿತಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿವೆ. ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ನಂತರವೇ, ಮಸೂದೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲ ಮತ್ತು ಬದ್ಧವಲ್ಲದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು (ಸೆವೆಲ್ ಸಮಾವೇಶಕ್ಕೆ ಸಮಾನ) ವಿನಾಯಿತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರಗಳು ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಥವಾ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬ ಅಂಶದಿಂದ ಇವು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. |hdl-access=free |hdl=1814/70296 |s2cid=234066376}}</ref><ref name="KenMcEw21">{{Cite journal |last1=Kenny |first1=Michael |author-link=Michael Kenny (political scientist) |last2=McEwen |first2=Nicola |author-link2=Nicola McEwen |date=1 March 2021 |title=Intergovernmental Relations and the Crisis of the Union |journal=Political Insight |publisher=[[SAGE Publishing]] |volume=12 |issue=1 |pages=12–15 |doi=10.1177/20419058211000996 |quote=ಆ ಹಂತದ ಜಂಟಿ ಕೆಲಸವು ಜಾನ್ಸನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ ಯುಕೆ ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು...ಕಾಯಿದೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. |doi-access=free |s2cid=232050477}}</ref><ref name="WolffeDevol">{{Cite journal |last=Wolffe |first=W James |author-link=James Wolffe |date=7 April 2021 |title=Devolution and the Statute Book |url=https://academic.oup.com/slr/advance-article/doi/10.1093/slr/hmab003/6213886 |journal=[[Statute Law Review]] |location=Oxford |publisher=[[Oxford University Press]] |doi=10.1093/slr/hmab003 |access-date=18 April 2021 |quote=ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಸೂದೆ - ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೆ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ತಮ್ಮ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕತೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮಸೂದೆ; ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗಿಂತ EU ಕಾನೂನು ಅಥವಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ 4 ಮತ್ತು 6 ನೇ ವಿಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳು...ಯುಕೆ ಸಂಸತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (ವಾಪಸಾತಿ ಒಪ್ಪಂದ) ಕಾಯಿದೆ 2020 ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆ 2020 ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲೂ ಮೂರು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದಿದ್ದರೂ ಸಹ. |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421145355/https://academic.oup.com/slr/advance-article/doi/10.1093/slr/hmab003/6213886 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref><ref name="Wincott21">{{Cite journal |last1=Wincott |first1=Daniel |author-link=Daniel Wincott |last2=Murray |first2=C. R. G. |last3=Davies |first3=Gregory |date=17 May 2021 |title=The Anglo-British imaginary and the rebuilding of the UK's territorial constitution after Brexit: unitary state or union state? |journal=Territory, Politics, Governance |location=Abingdon/Brighton |publisher=[[Taylor & Francis]]; [[Regional Studies Association]] |volume=10 |issue=5 |pages=696–713 |doi=10.1080/21622671.2021.1921613 |quote=ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅದು ಬದಲಾಯಿಸಿದ EU ಏಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಭರವಸೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ. ಮೊದಲ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪುಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ ಲಾರ್ಡ್ ಹೋಪ್, ಶಾಸನದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಎದುರಿಸುವಂತೆ ಕಂಡರು: 'ಈ ಸಂಸತ್ತು ತನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನವು ಅತ್ಯಗತ್ಯ'. |doi-access=free}}</ref><ref name="DouganMcEwen20">{{Cite report |url=https://www.centreonconstitutionalchange.ac.uk/publications/uk-and-internal-market-devolution-and-union |title=UK and the Internal Market, Devolution and the Union |last1=Dougan |first1=Michael |last2=Hayward |first2=Katy |date=2020 |publisher=[[University of Edinburgh]]; [[University of Aberdeen]] |pages=2–3 |last3=Hunt |first3=Jo |last4=McEwen |first4=Nicola |last5=McHarg |first5=Aileen |last6=Wincott |first6=Daniel |author-link=Michael Dougan |author-link2=Katy Hayward |access-date=16 October 2020 |author-link4=Nicola McEwen |author-link6=Daniel Wincott |department=Centre on Constitutional Change |archive-date=18 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018185830/https://www.centreonconstitutionalchange.ac.uk/publications/uk-and-internal-market-devolution-and-union |url-status=live}}</ref><ref name="Dougan20Brief">{{Cite report |url=https://www.liverpool.ac.uk/media/livacuk/law/2-research/eull/UKIM,Briefing,Paper,-,Prof,Michael,Dougan,15,September,2020.pdf |title=Briefing Paper. United Kingdom Internal Market Bill: Implications for Devolution |last=Dougan |first=Michael |date=2020 |publisher=[[University of Liverpool]] |location=Liverpool |pages=4–5 |author-link=Michael Dougan |access-date=15 October 2020 |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026161836/https://www.liverpool.ac.uk/media/livacuk/law/2-research/eull/UKIM,Briefing,Paper,-,Prof,Michael,Dougan,15,September,2020.pdf |url-status=live}}</ref><ref name="DouHu22">{{cite journal |last1=Dougan |first1=Michael |last2=Hunt |first2=Jo |last3=McEwen |first3=Nicola |last4=McHarg |first4=Aileen |author-link1=Michael Dougan |author-link3=Nicola McEwen |title=Sleeping with an Elephant: Devolution and the United Kingdom Internal Market Act 2020 |journal=[[Law Quarterly Review]] |date=2022 |url=https://dro.dur.ac.uk/35167/ |location=London |publisher=[[Sweet & Maxwell]] |ssrn=4018581 |via=Durham Research Online |access-date=4 March 2022 |quote=ಕಾಯಿದೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಿತ – ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಹಾನಿಕಾರಕ – ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ...ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ನಂತರ ಇದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಶಾಸನದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದು ಎಂಬ ಅಂಶವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ...ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ, ಇದು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಕ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು UK ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಮಾಡುವ ಆಯ್ಕೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. |issn=0023-933X |archive-date=2 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220802185022/https://dro.dur.ac.uk/35167/ |url-status=live}}</ref>}} ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯ (SNP) ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿದೆ,<ref>{{cite web |title=Humza Yousaf's precarious position puts the SNP – and Scotland – at a crossroads |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/comment/humza-yousaf-snp-scotland-crossroads |website=Institute for Government |access-date=26 April 2024 |date=26 April 2024 |archive-date=26 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426221203/https://www.instituteforgovernment.org.uk/comment/humza-yousaf-snp-scotland-crossroads |url-status=live}}</ref> ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಾನ್ ಸ್ವಿನ್ನಿ, SNP ಯ ನಾಯಕ. 2014 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆಯಿತು, 55.3 ಪ್ರತಿಶತ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು 44.7 ಪ್ರತಿಶತ ಪರವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದವು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 32 ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಚುನಾಯಿತ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಅವರಲ್ಲಿ 1,223 ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ.<ref name="political-studies-association" /> ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದೆ. ಇದು 129 ಚುನಾಯಿತ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಿಂದ (MSPs) ಕೂಡಿದೆ. ಇದು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಕಾನೂನು ರಚನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳು, ಸಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಶಾಸನದ ಯಾವುದೇ ತುಣುಕನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Devolved Matters in Scotland"/> ==== ವೇಲ್ಸ್ ==== 1999 ರಿಂದ ವೇಲ್ಸ್ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸೆನೆಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆನೆಡ್ಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2026 ರವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸದಸ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದವು, ನಂತರ ಮತದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ ಪಟ್ಟಿ ಅನುಪಾತದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 60 ರಿಂದ 96 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಇದು 16 ಆರು-ಸದಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸೆನೆಡ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೀಮಿತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=9 April 1999 |title=Structure and powers of the Assembly |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/wales_99/the_welsh_assembly/309033.stm |access-date=21 October 2008 |archive-date=7 February 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040207162926/http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/wales_99/the_welsh_assembly/309033.stm |url-status=live}}</ref> ಇದು ಸೆನೆಡ್ ಸಿಮ್ರು ಕಾಯಿದೆಗಳ ಮೂಲಕ UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮೀಸಲಿರದ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡಬಹುದು. ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ಲೈಡ್ ಸಿಮ್ರು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ, ರುನ್ ಅಪ್ ಐಯೋರ್ವರ್ತ್ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 22 ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಕೌನ್ಸಿಲ್ನಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ==== ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ==== ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ವರೂಪವು 1998 ರ ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಇದು ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಸಂಘರ್ಷದ 30-ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು. ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಆ ವರ್ಷ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಧಾನಸಭೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Good Friday Agreement: What is it? |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-61968177 |website=BBC News |date=3 April 2023 |access-date=11 April 2024 |archive-date=15 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515131233/https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-61968177 |url-status=live}}</ref> ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಏಕ ಹಂಚಿಕೆ ಮತದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಸಭೆಯು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಹೋಲುವ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web |date=8 May 2019 |title=Devolution of powers to Scotland, Wales and Northern Ireland |url=https://www.gov.uk/guidance/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland |access-date=11 June 2024 |website=GOV.UK |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307093336/https://www.gov.uk/guidance/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland |url-status=live}}</ref> ಕಾರ್ಯಾಂಗವು ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ದ್ವಿರಾಜ್ಯದಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="northernireland1">{{Cite web |date=25 September 2015 |title=Your Executive |url=https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive |publisher=Northern Ireland Executive |access-date=14 August 2016 |archive-date=21 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821135048/https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive |url-status=live}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಉಪ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಯುಕ್ತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |title=Stormont: Why were NI leaders given unequal job titles? |work=BBC News |date=15 May 2022 |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-61393736 |access-date=2 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202190001/https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-61393736 |archive-date=2 February 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=Northern Ireland Executive: Ministerial Code |date=28 September 2015 |url=https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive/ministerial-code |access-date=2 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202191115/https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive/ministerial-code |archive-date=2 February 2024}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 2015 ರಿಂದ 11 ಮಂಡಳಿಗಳ ನಡುವೆ ಸೀಮಿತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Devenport" /> === ವಿದೇಶಿ ಸಂಬಂಧಗಳು === [[File:Trump-Starmer bilateral 2025-02-27-16-07.jpg|thumb|right|ಯುಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೀರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಕೈಕುಲುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಯುಕೆ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ "ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧವನ್ನು" ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಟೋ, ಆಕಸ್, ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್, ಜಿ7, ಜಿ20, OECD, WTO, ಯುರೋಪ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮತ್ತು OSCE ಗಳ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=May |first=Theresa |author-link=Theresa May |date=29 March 2017 |title=Prime Minister's letter to Donald Tusk triggering Article 50 |url=https://www.gov.uk/government/publications/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50 |via=Gov.uk |access-date=19 June 2017 |archive-date=5 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170605184239/https://www.gov.uk/government/publications/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50 |url-status=live}}</ref> ಇದು 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅವಕಾಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. UK ಗಣನೀಯ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.<ref name="PaulWirtz2004">{{cite book |last1=Paul |first1=T.V. |url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA59 |title=Balance of Power: Theory and Practice in the 21st century |last2=Wirtz |first2=James |last3=Fortmann |first3=Michel |date=2004 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-5017-2 |page=59}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 May 2012 |title=United Kingdom country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-18023389 |access-date=6 July 2025 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=3 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103160059/https://www.bbc.com/news/world-europe-18023389 |url-status=live }}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ "ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧವನ್ನು" ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ - "ಎಂಟೆಂಟೆ ಕಾರ್ಡಿಯಾಲ್" - ಮತ್ತು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಮಾಣು ಆಯುಧ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ;<ref>{{Cite web |last=Swaine |first=Jon |date=13 January 2009 |title=Barack Obama presidency will strengthen special relationship, says Gordon Brown |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/4226246/Barack-Obama-presidency-will-strengthen-special-relationship-says-Gordon-Brown.html |url-access=subscription |access-date=30 May 2011 |website=The Telegraph |publication-place=[[London]] |archive-date=4 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704192159/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/4226246/Barack-Obama-presidency-will-strengthen-special-relationship-says-Gordon-Brown.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Kirchner |first1=Emil Joseph |title=Global Security Governance: Competing Perceptions of Security in the 21st century |last2=Sperling |first2=James |publisher=[[Routledge]] |year=2007 |isbn=978-0-415-39162-7 |edition=illustrated |location=London |page=100}}</ref> ಆಂಗ್ಲೋ-ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಬದ್ಧವಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮೈತ್ರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. UK ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ; ಎರಡು ದೇಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಯಾಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಐರಿಶ್ ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಸಮ್ಮೇಳನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಐರಿಶ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮೂಲಕ ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟನ್ನ ಜಾಗತಿಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವವು ಅದರ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳು, ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಗಳು, ಅಧಿಕೃತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನೆರವು ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತಷ್ಟು ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=The Committee Office, House of Commons |date=19 February 2009 |title=DFID's expenditure on development assistance |url=http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200809/cmselect/cmintdev/220/22007.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130112222226/http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200809/cmselect/cmintdev/220/22007.htm |archive-date=12 January 2013 |access-date=28 April 2013 |publisher=UK Parliament}}</ref> === ಮಿಲಿಟರಿ === [[File:United Kingdom overseas military installations and operations.png|thumb|upright=1.4| {{Legend|#0000FF|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ವಿದೇಶಿ ಮಿಲಿಟರಿ ನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಘಟಕಗಳು}} {{Legend|#F0002B|2000 ರಿಂದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು: ಪಲ್ಲಿಸರ್ (ಸಿಯೆರಾ ಲಿಯೋನ್); ಹೆರಿಕ್ (ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ); ಎಂಡ್ಯೂರಿಂಗ್ ಫ್ರೀಡಮ್ (ಹಾರ್ನ್ ಆಫ್ ಆಫ್ರಿಕಾ); ಟೆಲಿಕ್ (ಇರಾಕ್); ಎಲ್ಲಾಮಿ (ಲಿಬಿಯಾ); ಮತ್ತು ಶೇಡರ್ (ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಇರಾಕ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಲೆವಂಟ್).}}]] ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಮೂರು ವೃತ್ತಿಪರ ಸೇವಾ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: ರಾಯಲ್ ನೇವಿ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಮರೀನ್ಸ್ (ನೌಕಾ ಸೇವೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ), ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್.<ref>{{Cite web |title=Ministry of Defence |url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/Home |access-date=21 February 2012 |publisher=Ministry of Defence |archive-date=19 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120219194140/http://mod.uk/DefenceInternet/Home/ |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಮಾಂಡರ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ ಆಗಿದ್ದು, ಪಡೆಗಳ ಸದಸ್ಯರು ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=30 March 2012 |title=Speaker addresses Her Majesty Queen Elizabeth II |url=http://www.parliament.uk/business/news/2012/march/speaker-addresses-hm-the-queen |access-date=28 April 2013 |publisher=UK Parliament |archive-date=1 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501221305/http://www.parliament.uk/business/news/2012/march/speaker-addresses-hm-the-queen/ |url-status=live}}</ref> ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ, UK ನ ಜಾಗತಿಕ ಭದ್ರತಾ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿ ಕಾಯುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವು ನ್ಯಾಟೋ (ಮೈತ್ರಿ ವೇಗದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ದಳ ಸೇರಿದಂತೆ), ಐದು ಶಕ್ತಿಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ರಿಂಪ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮೈತ್ರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಾಗಿವೆ. ವಿದೇಶಿ ಸೇನಾ ನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅಸೆನ್ಶನ್ ದ್ವೀಪ, ಬಹ್ರೈನ್, ಬೆಲೀಜ್, ಬ್ರೂನೈ, ಕೆನಡಾ, ಸೈಪ್ರಸ್, ಡಿಯಾಗೋ ಗಾರ್ಸಿಯಾ, ಫಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಜರ್ಮನಿ, ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್, ಕೀನ್ಯಾ, ಒಮಾನ್, ಖತಾರ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಾಪುರ ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=House of Commons Hansard |url=https://publications.parliament.uk/cgi-bin/newhtml_hl?DB=semukparl&STEMMER=en&WORDS=raf%20diego%20garcia&ALL=RAF&ANY=&PHRASE=%22Diego%20Garcia%20%22&CATEGORIES=&SIMPLE=&SPEAKER=&COLOUR=red&STYLE=s&ANCHOR=50221w33.html_spnew0&URL=/pa/cm200405/cmhansrd/vo050221/text/50221w33.htm#50221w33.html_spnew0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090309114107/http://www.publications.parliament.uk/cgi-bin/newhtml_hl?DB=semukparl&STEMMER=en&WORDS=raf%20diego%20garcia&ALL=RAF&ANY=&PHRASE=%22Diego%20Garcia%20%22&CATEGORIES=&SIMPLE=&SPEAKER=&COLOUR=red&STYLE=s&ANCHOR=50221w33.html_spnew0&URL=%2Fpa%2Fcm200405%2Fcmhansrd%2Fvo050221%2Ftext%2F50221w33.htm#50221w33.html_spnew0 |archive-date=9 March 2009 |access-date=23 October 2008 |publisher=UK Parliament}}; {{Cite web |title=House of Commons Hansard Written Answers for 17 Jun 2013 (pt 0002) |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201314/cmhansrd/cm130617/text/130617w0002.htm#13061746000236 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150214025754/http://www.publications.parliament.uk/pa/cm201314/cmhansrd/cm130617/text/130617w0002.htm#13061746000236 |archive-date=14 February 2015 |access-date=4 March 2015 |publisher=Publications.parliament.uk}}</ref> ಸ್ಟಾಕ್ಹೋಮ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ<ref>{{Cite web |date=April 2026|title=Trends in Military Expenditure 2025|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf#page=2|access-date=31 May 2026|publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref> ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ,<ref>{{Cite web |title=The Military Balance 2026: Global defence spending|url=https://www.iiss.org/publications/the-military-balance/2026/the-military-balance-2026/global-defence-spending/|access-date=2026-05-31|website=IISS|language=en}}</ref> UK 2025 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಆರನೇ-ಅಥವಾ ಐದನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಿಲಿಟರಿ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. 2024 ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ರಕ್ಷಣಾ ವೆಚ್ಚವು ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದ 2.3 ಪ್ರತಿಶತ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Rishi Sunak vows to boost UK defence spending to 2.5% of GDP by 2030 |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-68880171 |access-date=24 April 2024 |publisher=BBC News |date=24 April 2024 |archive-date=23 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240423233438/https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-68880171 |url-status=live}}</ref> ಶೀತಲ ಸಮರದ ಅಂತ್ಯದ ನಂತರ, ರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿಯು "ಅತ್ಯಂತ ಬೇಡಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು" ಮೈತ್ರಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಊಹೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>''UK 2005: ದಿ ಆಫಿಷಿಯಲ್ ಇಯರ್ಬುಕ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಅಂಡ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್''. ಆಫೀಸ್ ಫಾರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್. ಪು. 89.</ref> === ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯ === <!-- Copyedit done to here --> [[File:Middlesex Guildhall (cropped).jpg|thumb|ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಅಂತಿಮ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಒಂದೇ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ 1706 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದವು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="Acts of Union 1707" /> UK ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನು, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಕಾನೂನು. 2009 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಹೊಸ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು, ಇದು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ನ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=1 October 2009 |title=UK Supreme Court judges sworn in |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8283939.stm |access-date=6 October 2009 |archive-date=7 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200207160453/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8283939.stm |url-status=live}}; {{Cite web |date=July 2003 |title=Constitutional reform: A Supreme Court for the United Kingdom |url=http://www.dca.gov.uk/consult/supremecourt/supreme.pdf |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20090117132005/http://www.dca.gov.uk/consult/supremecourt/supreme.pdf |archive-date=17 January 2009 |access-date=13 May 2013 |publisher=Department for Constitutional Affairs}}</ref> ಪ್ರಿವಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸಮಿತಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನಂತೆಯೇ ಅದೇ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಹಲವಾರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ದೇಶಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Role of the JCPC |url=http://www.jcpc.uk/about/role-of-the-jcpc.html |access-date=28 April 2013 |publisher=Judicial Committee of the Privy Council |archive-date=14 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140114165910/http://www.jcpc.uk/about/role-of-the-jcpc.html |url-status=live}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾನೂನು ಎರಡೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು (ಅಥವಾ ಮಾದರಿ ಕಾನೂನು) ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite book |last=Bainham |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=AF303DEl0MkC&pg=PA298 |title=The international survey of family law: 1996 |publisher=Martinus Nijhoff |year=1998 |isbn=978-90-411-0573-8 |location=The Hague |page=298 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141743/https://books.google.com/books?id=AF303DEl0MkC&pg=PA298#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref> ಇದು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Common Law |url=https://www.britannica.com/topic/common-law |access-date=27 May 2024 |publisher=Britannica |date=19 May 2024 |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506134920/https://www.britannica.com/topic/common-law |url-status=live}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ಹಿರಿಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಹೈ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಕ್ರೌನ್ ಕೋರ್ಟ್ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=The Australian courts and comparative law |url=http://www.alpn.edu.au/node/66 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130414202207/http://alpn.edu.au/node/66 |archive-date=14 April 2013 |access-date=9 March 2015 |publisher=Australian Law Postgraduate Network}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಕಾನೂನು ಸಾಮಾನ್ಯ-ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಿವಿಲ್-ಕಾನೂನು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಮಿಶ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಸೆಷನ್<ref>{{Cite web |title=Court of Session&nbsp;– Introduction |url=http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080731094308/http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp |archive-date=31 July 2008 |access-date=8 March 2015 |publisher=Scottish Courts}}</ref> ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಹೈ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಷಿಯರಿ ಆಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=High Court of Justiciary&nbsp;– Introduction |url=http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080912204821/http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp |archive-date=12 September 2008 |access-date=9 March 2015 |publisher=Scottish Courts}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=House of Lords&nbsp;– Practice Directions and Standing Orders Applicable to Civil Appeals |url=https://publications.parliament.uk/pa/ld199697/ldinfo/ld08judg/bluebook/bluebk03.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206120915/http://www.publications.parliament.uk/pa/ld199697/ldinfo/ld08judg/bluebook/bluebk03.htm |archive-date=6 December 2013 |access-date=8 March 2015 |publisher=UK Parliament}}</ref> ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕೆಲವು ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಶಿಕ್ಷೆ ದರಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಳಂಬಗಳಿಂದ ಗುಣಲಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="s576">{{cite journal | last1=Lovett | first1=Jo | last2=Hales | first2=Gavin | last3=Kelly | first3=Liz | last4=Khan | first4=Aneela | last5=Hardiman | first5=Margaret | last6=Trott | first6=Louise | title=What can We Learn from Police Data About Timeliness in Rape and Serious Sexual Offence Investigations in England and Wales? | journal=International Criminology | volume=2 | issue=3 | date=2022 | issn=2662-9976 | doi=10.1007/s43576-022-00069-8 | pages=286–298| pmc=9527390 }}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧವು 1981 ಮತ್ತು 1995 ರ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಆ ಉತ್ತುಂಗದಿಂದ 1995 ರಿಂದ 2015 ರವರೆಗೆ ದಾಖಲಾದ ಅಪರಾಧದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ 66% ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_419450.pdf |title=Crime in England and Wales, Year Ending June 2015 |publisher=Office for National Statistics |website=UK Government Web Archive |access-date=16 March 2023 |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316221317/https://webarchive.nationalarchives.gov.uk/ukgwa/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_419450.pdf |url-status=bot: unknown}}</ref> UK ಅಪರಾಧ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ. UK ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನುಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ವೇತನ, ಕನಿಷ್ಠ 28 ದಿನಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ರಜೆ, ಪೋಷಕ ರಜೆ, ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಅನಾರೋಗ್ಯ ವೇತನ ಮತ್ತು ಪಿಂಚಣಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಉದ್ಯೋಗ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತವೆ. ಸಲಿಂಗ ವಿವಾಹವು 2014 ರಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 2020 ರಿಂದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ.<ref>{{cite web |last1=Wratten |first1=Marcus |title=Tom Allen to host vital new BBC show marking 10th anniversary of same-sex marriage |url=https://www.thepinknews.com/2023/07/03/tom-allen-bbc-my-big-gay-wedding-same-sex-marriage/ |website=PinkNews |date=3 July 2023 |access-date=2 September 2023 |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902195143/https://www.thepinknews.com/2023/07/03/tom-allen-bbc-my-big-gay-wedding-same-sex-marriage/ |url-status=live}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ LGBT ಸಮಾನತೆಯು ಆಧುನಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=5 June 2023 |title=The 203 Worst (& Safest) Countries for LGBTQ+ Travel in 2023 |url=https://www.asherfergusson.com/lgbtq-travel-safety/ |access-date=20 August 2023 |website=Asher & Lyric |archive-date=10 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210910063408/https://www.asherfergusson.com/lgbtq-travel-safety/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=R. Flores |first1=Andrew |title=Social Acceptance of LGBTI People in 175 Countries and Locations |url=https://williamsinstitute.law.ucla.edu/publications/global-acceptance-index-lgbt/ |website=Williams Institute |access-date=11 September 2023 |archive-date=13 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230913091254/https://williamsinstitute.law.ucla.edu/publications/global-acceptance-index-lgbt/ |url-status=live}}</ref> EU ಅನ್ನು ತೊರೆದ ನಂತರ UK-EU ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಾಲೋಚನೆಯು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ವಿಫಲವಾದರೆ, ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷವು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯನ್ನು ವಿನಂತಿಸಬಹುದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೀಸ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ PCA ನಲ್ಲಿ.<ref name="commission.europa.eu" /><ref>{{Cite web |title=Disputes under the Trade and Cooperation Agreement |date=November 2021 |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/disputes-trade-and-cooperation-agreement |access-date=26 January 2025 |publisher=Institute for Government}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sandeel fishing ban to remain in place |date=2 May 2025 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckgrwxxzxkjo |website=BBC |access-date=4 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504203005/https://www.bbc.com/news/articles/ckgrwxxzxkjo |archive-date=4 May 2025}}</ref> EU-UK ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದವು UK ಮತ್ತು EU ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಂತೆ 'ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸದ್ಭಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ' ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Good Faith in Public Law |date=20 January 2022 |url=https://www.law.ox.ac.uk/news/2022-01-20-good-faith-public-law |website=ox.ac.uk |access-date=13 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513165454/https://www.law.ox.ac.uk/news/2022-01-20-good-faith-public-law |archive-date=13 May 2025}}</ref> ವಿಂಡ್ಸರ್ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, EU ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಷಯಗಳು ECJ ಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಸ್ಟಾರ್ಮಾಂಟ್ ಬ್ರೇಕ್ ಹೊಸ EU ನಿಯಮಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬರುವುದನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[File:Bank junction - 2020-09-20 (2).jpg|thumb|ಬ್ಯಾಂಕ್ ಜಂಕ್ಷನ್ ನಿಂದ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ಕ್ಷಿತಿಜ. ಲಂಡನ್ ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Yanatma |first=Servet |date=16 March 2024 |title=Europe's top financial centres: Where's best to do business? |url=https://www.euronews.com/business/2024/03/16/europes-top-financial-centres-wheres-best-to-do-business |access-date=16 August 2025 |publisher=[[Euronews]] |quote=ಯುಎಸ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಂಬರ್ ಒನ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ, ಲಂಡನ್ ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.}}</ref>]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅತ್ಯಂತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Thane |first1=Pat |year=2019 |title=The Origins of the British Welfare State |journal=The Journal of Interdisciplinary History |volume=50 |issue=3 |pages=427–433 |doi=10.1162/jinh_a_01448 |s2cid=208223636 |doi-access=free}}</ref><ref name="ftms">{{cite web |last1=Griffiths |first1=Alan |last2=Wall |first2=Stuart |date=16 July 2011 |title=Applied Economics |url=http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620120524/http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |archive-date=20 June 2013 |access-date=25 September 2014}}</ref> 2025 ರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ನಾಮಮಾತ್ರ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದೊಂದಿಗೆ (GDP) £2.819 ಟ್ರಿಲಿಯನ್,<ref name="IMFWEO.UK" /> ಇದು ವಿಶ್ವದ ಐದನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿದೆ. ಅದರ ಕರೆನ್ಸಿ, ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್, ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿ-ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುವ ಕರೆನ್ಸಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೀಸಲು ಕರೆನ್ಸಿ ಆಗಿದೆ, ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್, ಯುರೋ ಮತ್ತು ಯೆನ್ ನ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=World Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves |url=https://data.imf.org/regular.aspx?key=41175 |access-date=10 October 2021 |website=IMF Data |archive-date=12 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160512202858/https://data.imf.org/regular.aspx?key=41175 |url-status=live}}</ref> ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ತನ್ನ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸದ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ ಔಪಚಾರಿಕ ಪುನರ್ ನಾಮಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾಮಮಾತ್ರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 2022 ರಿಂದ UK ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರ<ref>{{Cite web |title=Exports of goods and services (BoP, current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.GNFS.CD?end=2024&most_recent_value_desc=true |access-date=22 September 2025 |website=[[World Bank]]}}</ref> ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಮದುದಾರ<ref>{{Cite web |title=Imports of goods and services (current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NE.IMP.GNFS.CD?most_recent_value_desc=true |access-date=22 September 2025 |website=[[World Bank]] |archive-date=13 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913065521/https://data.worldbank.org/indicator/NE.IMP.GNFS.CD?most_recent_value_desc=true |url-status=live }}</ref> ಆಗಿದೆ. [[OECD]] ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಆದಾಯ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ,<ref>{{Cite web |last1=Francis-Devine |first1=Brigid |title=House of Commons Research Briefing on Income inequality in the UK. |url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-7484/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210104536/https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-7484/ |archive-date=10 February 2022 |access-date=1 July 2023 |website=UK Parliament}}</ref><ref>{{Cite web |title=Inequality – Income inequality – OECD Data |url=http://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629183322/https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |archive-date=29 June 2023 |access-date=3 July 2023 |website=theOECD}}</ref> UK ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ HDI ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಸಮಾನತೆಗೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಿದಾಗ. 2025 ರಂತೆ UK ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವು 4.7% ಆಗಿದೆ<ref>{{Cite web |last1=Labiak |first1=Mitchell |last2=Smith |first2=Oliver |date=17 July 2025 |title=UK jobs market weakens as unemployment rate rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cg754negn75o |access-date=25 September 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB |archive-date=15 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250915184829/https://www.bbc.com/news/articles/cg754negn75o |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ನೈಜ GDP ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು 1.1% ಆಗಿದೆ.<ref name="f919">{{cite web | title=GDP quarterly national accounts, UK | website=Office for National Statistics | date=2026 | url=https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/bulletins/quarterlynationalaccounts/octobertodecember2025 | access-date=2026-04-24}}</ref> ಎಚ್ಎಮ್ ಟ್ರೆಜರಿ, ಟ್ರೆಜರಿ ಚಾನ್ಸೆಲರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ. ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಲಾಖೆ ವ್ಯಾಪಾರ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ UK ನ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ನೋಟುಗಳು ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿನ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನೋಟುಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮೀಸಲು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಷರತ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. === ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳು === [[File:Bank-of-England.jpg|thumb|ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಧುನಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.]] [[File:British Airways Concorde G-BOAC 03.jpg|thumb|ಕಾಂಕಾರ್ಡ್ ಒಂದು ಸುಪರ್ಸಾನಿಕ್ ವಿಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ದಾಟುವ ಹಾರಾಟದ ಸಮಯವನ್ನು 8 ಗಂಟೆಗಳಿಂದ 3.5 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=Celebrating Concorde |url=https://www.britishairways.com/en-gb/information/about-ba/history-and-heritage/celebrating-concorde |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317103939/https://www.britishairways.com/en-gb/information/about-ba/history-and-heritage/celebrating-concorde |archive-date=17 March 2023 |access-date=30 March 2023}}</ref>]] ಸೇವಾ ವಲಯವು 2023 ರಲ್ಲಿ UK ನ GVA ಯ ಸುಮಾರು 80 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Hutton |first=Georgina |date=3 October 2024 |title=Industries in the UK |url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-8353/ |access-date=19 May 2025 |website=UK Parliament: House of Commons Library |archive-date=7 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007134640/https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-8353/ |url-status=live }}</ref> 2023 ರಂತೆ ಇದು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೇವೆಗಳ ರಫ್ತುದಾರ<ref>{{Cite web |title=Service exports (BoP, current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.NFSV.CD?most_recent_value_desc=true&year_high_desc=false |access-date=19 May 2025 |website=World Bank Open Data |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317140633/https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.NFSV.CD?most_recent_value_desc=true&year_high_desc=false |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು 2024 ರಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಿವ್ವಳ ರಫ್ತುದಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=15 January 2025 |title=UK leads world in financial services trade surplus |url=https://www.thecityuk.com/news/uk-leads-world-in-financial-services-trade-surplus/ |access-date=2 June 2025 |website=TheCityUK |language=en}}</ref> ಲಂಡನ್ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ, 2022 ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ವಹಿವಾಟಿನ 37.8 ಪ್ರತಿಶತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=30 September 2025 |title=BIS Triennial Survey of Foreign Exchange and Over-The-Counter Interest Rate Derivatives Markets in April 2025 – UK Data |url=https://www.bankofengland.co.uk/news/2025/september/bis-triennial-survey-of-foreign-exchange-and-over-the-counter-interest-rate-derivatives-markets |access-date=7 December 2025 |publisher=Bank of England}}</ref> ಇದು ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |last=Florida |first=Richard |date=16 March 2017 |title=The Economic Power of Cities Compared to Nations |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-16/top-metros-have-more-economic-power-than-most-nations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308074221/https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-16/top-metros-have-more-economic-power-than-most-nations |archive-date=8 March 2024 |access-date=22 February 2024 |website=Bloomberg}}</ref> ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಜೊತೆಗೆ, ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮಗ್ರವಾದ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=World Cities 2024 |url=https://gawc.lboro.ac.uk/gawc-worlds/the-world-according-to-gawc/world-cities-2024/ |access-date=21 September 2025 |website=GaWC |language=en-US |archive-date=3 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703071437/https://gawc.lboro.ac.uk/gawc-worlds/the-world-according-to-gawc/world-cities-2024/ |url-status=live }}</ref> ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, 2025 ರ ಜಾಗತಿಕ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದೆ.<ref name="www.longfinance.net">{{Cite web |title=GFCI 36 Rank - Long Finance |url=https://www.longfinance.net/programmes/financial-centre-futures/global-financial-centres-index/gfci-36-explore-the-data/gfci-36-rank/ |access-date=19 May 2025 |website=www.longfinance.net |archive-date=25 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925155927/https://www.longfinance.net/programmes/financial-centre-futures/global-financial-centres-index/gfci-36-explore-the-data/gfci-36-rank/ |url-status=live }}</ref> ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್, UK ನ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರ, ಅದೇ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 29 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದೆ.<ref name="www.longfinance.net" /> UK ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯವು 2024 ರಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯದ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವದ 10 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=World Bank Open Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |access-date=5 August 2025 |website=World Bank Open Data |archive-date=7 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107135049/https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |url-status=live }}</ref> 2024 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ 8 ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ 8.6 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=Manufacturing industries: Economic indicators |url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/sn05206/ |access-date=1 June 2025 |website=House of Commons Library}}</ref> 2017 ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದಂತೆ ಪೂರ್ವ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ (ಕ್ರಮವಾಗಿ 12.6 ಮತ್ತು 11.8 ಪ್ರತಿಶತ) ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಲಂಡನ್ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯವು 2.8 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.<ref>Hennik Research. [http://www.themanufacturer.com/wp-content/uploads/2017/01/Annual-Manufacturing-Report-2017-Final-Version.pdf ''ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ವರದಿ: 2017'' (ಡಿಸೆಂ. 2016)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170131192050/http://www.themanufacturer.com/wp-content/uploads/2017/01/Annual-Manufacturing-Report-2017-Final-Version.pdf|date=31 January 2017}}</ref> ದೇಶದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವಲಯವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ;<ref>{{Cite web |last1=Chan |first1=Kelvin |date=25 April 2023 |title=King Charles' coronation is bringing millions of tourists and a cash infusion to London but it probably won't save the British economy |url=https://fortune.com/2023/04/25/king-charles-coronation-tourists-money-london-british-economy/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502144950/https://fortune.com/2023/04/25/king-charles-coronation-tourists-money-london-british-economy/ |archive-date=2 May 2023 |access-date=9 May 2023 |website=[[fortune.com]] |agency=The Associated Press}}</ref> ಸೃಜನಶೀಲ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು 2019 ರಲ್ಲಿ UK ನ GVA ಯ 5.9 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿದ್ದವು,<ref>{{Cite web |title=DCMS Economic Estimates 2019 (provisional): Gross Value Added |url=https://www.gov.uk/government/statistics/dcms-economic-estimates-2019-gross-value-added/dcms-economic-estimates-2019-provisional-gross-value-added |access-date=31 January 2023 |website=gov.uk |archive-date=31 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131001226/https://www.gov.uk/government/statistics/dcms-economic-estimates-2019-gross-value-added/dcms-economic-estimates-2019-provisional-gross-value-added |url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು 2018 ರಲ್ಲಿ UK ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ £111 ಶತಕೋಟಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite web |year=2020 |title=UK's Creative Industries contributes almost £13 million to the UK economy every hour |url=https://www.gov.uk/government/news/uks-creative-industries-contributes-almost-13-million-to-the-uk-economy-every-hour |access-date=21 February 2023 |publisher=UK Government |archive-date=21 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221131518/https://www.gov.uk/government/news/uks-creative-industries-contributes-almost-13-million-to-the-uk-economy-every-hour |url-status=live}}</ref> ಲಾಯ್ಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಲಂಡನ್, ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಿಮೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Lloyd's of London – value proposition |url=https://www.lloyds.com/about-lloyds/value-proposition-coverholder |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227100951/https://www.lloyds.com/about-lloyds/value-proposition-coverholder |archive-date=27 February 2023 |website=Lloyd's of London}}</ref> WPP ಪಿಎಲ್ಸಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಾಹೀರಾತು ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Rankings 2025 - Creative 100 |url=https://www.warc.com/creative/rankings/creative-100 |website=WARC |access-date=12 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250612162216/https://www.warc.com/creative/rankings/creative-100 |archive-date=12 June 2025}}</ref> UK ಯುರೋಪ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.great.gov.uk/international/content/investment/sectors/retail/ |access-date=18 January 2024 |title=Retail |publisher=great.gov.uk |archive-date=18 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118084416/https://www.great.gov.uk/international/content/investment/sectors/retail/ |url-status=live}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ US$2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಖರೀದಿ ವೆಚ್ಚಗಳೊಂದಿಗೆ, ಇದು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Households and NPISHs Final consumption expenditure (current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NE.CON.PRVT.CD?year_high_desc=true |access-date=17 August 2024 |website=World Bank Group |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143614/https://data.worldbank.org/indicator/NE.CON.PRVT.CD?year_high_desc=true |url-status=live}}</ref> ಜಾನ್ ಲೂಯಿಸ್ UK ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗಿ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://employeeownership.co.uk/resources/what-the-evidence-tells-us/ |access-date=18 January 2024 |title=Employee owned businesses - What the evidence tells us |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202155249/https://employeeownership.co.uk/resources/what-the-evidence-tells-us/ |url-status=live}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಾಹನ ಉದ್ಯಮವು £47 ಶತಕೋಟಿ ರಫ್ತುಗಳನ್ನು (UK ನ ಒಟ್ಟು ಸರಕು ರಫ್ತಿನ 12 ಪ್ರತಿಶತ) ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Auto Output 2025" /> 2024 ರಲ್ಲಿ UK 779,584 ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು 125,649 ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು; UK ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ 10 ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ 8 ರಫ್ತಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="Auto Output 2025">{{Cite web |date=15 May 2025 |title=SMMT Motor Industry Facts 2025 |url=https://www.smmt.co.uk/smmt-motor-industry-facts-2025/ |access-date=26 May 2025 |website=SMMT |archive-date=26 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250526074751/https://www.smmt.co.uk/smmt-motor-industry-facts-2025/ |url-status=live}}</ref> ಬ್ರಿಟನ್ ಮಿನಿ ಮತ್ತು ಜಾಗ್ವಾರ್ ನಂತಹ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite web |date=19 November 2020 |title=Best British cars: Top 50 all-time greatest British-built cars revealed - page 2 |url=https://www.autoexpress.co.uk/best-cars-vans/351729/best-british-cars-top-50-all-time-greatest-british-built-cars-revealed/page-2 |access-date=9 March 2024 |website=Auto Express |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316184015/https://www.autoexpress.co.uk/best-cars-vans/351729/best-british-cars-top-50-all-time-greatest-british-built-cars-revealed/page-2 |url-status=live}}</ref> ಹಾಗೆಯೇ ರೋಲ್ಸ್-ರಾಯ್ಸ್, ಬೆಂಟ್ಲಿ ಮತ್ತು ರೇಂಜ್ ರೋವರ್ ನಂತಹ ಐಷಾರಾಮಿ ಕಾರುಗಳಿಗೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. UK ಎಂಜಿನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ: 2024 ರಲ್ಲಿ 1.59 ಮಿಲಿಯನ್ ಎಂಜಿನ್ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Auto Output 2025" /> ಇದು 2023 ರಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯದ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಎಂಜಿನ್ ರಫ್ತುದಾರ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=Combustion Engines |url=https://oec.world/en/profile/hs/combustion-engines |access-date=26 May 2025 |website=OEC - The Observatory of Economic Complexity |archive-date=26 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250526073421/https://oec.world/en/profile/hs/combustion-engines |url-status=live}}</ref> UK ಮೋಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಉದ್ಯಮವು ಸುಮಾರು £10 ಶತಕೋಟಿ ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |year=2020 |title=UK motorsport industry in pole position for F1's 70th anniversary |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-motorsport-industry-in-pole-position-for-f1s-70th-anniversary |access-date=19 February 2023 |publisher=UK Government |archive-date=19 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219100712/https://www.gov.uk/government/news/uk-motorsport-industry-in-pole-position-for-f1s-70th-anniversary |url-status=live}}</ref> ಹನ್ನೊಂದು ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು UK ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ, ಅವುಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮ್ಯಾ�ಕ್ಲಾರೆನ್, ಆಸ್ಟನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಮತ್ತು ಲೋಟಸ್ ನಿಂದ ಸೂಪರ್ಕಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಹೈಪರ್ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{Efn|ಇಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹಲವಾರು ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಬೇಸ್, ಉತ್ಪಾದನಾ ಸ್ಥಳ, ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ ಸ್ಥಳ, UK ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತ ಕಂಪನಿ (ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಹ).}} UK ನ ವಾಯುಯಾನ ಉದ್ಯಮವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ<ref>{{cite web |title=United Kingdom - Country Commercial Guide: Aerospace and Defense |url=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/united-kingdom-aerospace-and-defense |website=[[International Trade Administration]] |date=3 November 2023 |access-date=17 December 2024 |archive-date=12 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230612142750/https://www.trade.gov/country-commercial-guides/united-kingdom-aerospace-and-defense |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು ಸುಮಾರು £30 ಶತಕೋಟಿ ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Tovey |first=Alan |date=29 June 2016 |title=Britain's aerospace sector soars amid fears Brexit could clip its wings |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2016/06/29/britains-aerospace-sector-soars-amid-fears-brexit-could-clip-its |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/business/2016/06/29/britains-aerospace-sector-soars-amid-fears-brexit-could-clip-its |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}</ref> UK ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಉದ್ಯಮವು 2020/21 ರಲ್ಲಿ £17.5 ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ್ದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 48,800 ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=UK space sector income reaches £17.5 billion as jobs and services grow |url=https://www.ukspace.org/uk-space-sector-income-reaches-17-5-billion-as-jobs-and-services-grow/ |website=UKspace |date=27 March 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=UK space sector income reaches £17.5 billion as jobs and services grow |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-space-sector-income-reaches-175-billion-as-jobs-and-services-grow |website=gov.uk |date=29 March 2023 |access-date=10 August 2025}}</ref> UK ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಯು 2023 ರಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ-ಸಂಬಂಧಿತ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ £1.6 ಶತಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.gov.uk/government/news/new-funding-to-support-space-exploration-using-moon-resources-and-nuclear-power |title=New funding to support space exploration using Moon resources and nuclear power |access-date=11 March 2023 |archive-date=11 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311195622/https://www.gov.uk/government/news/new-funding-to-support-space-exploration-using-moon-resources-and-nuclear-power}} <!-- (last checked 2023-03-11) --></ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೃಷಿ ಉದ್ಯಮವು ತೀವ್ರ, ಹೆಚ್ಚು ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ, ಇದು ದೇಶದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆಹಾರ ಅಗತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 60 ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಹಾರ ಅಗತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 73 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸುಮಾರು 0.9 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು (292,000 ಕಾರ್ಮಿಕರು) ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=UK Food Security Index 2024 |url=https://www.gov.uk/government/publications/uk-food-security-index-2024/uk-food-security-index-2024 |access-date=19 May 2024 |publisher=Department for the Environment Food & Rural Affairs |archive-date=18 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518072412/https://www.gov.uk/government/publications/uk-food-security-index-2024/uk-food-security-index-2024 |url-status=live}};{{Cite web |title=Agricultural workforce in England at 1 June 2023 |url=https://www.gov.uk/government/statistics/agricultural-workforce-in-england-at-1-june/agricultural-workforce-in-england-at-1-june-2023 |access-date=19 May 2024 |publisher=Department for the Environment Food & Rural Affairs |archive-date=19 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519211112/https://www.gov.uk/government/statistics/agricultural-workforce-in-england-at-1-june/agricultural-workforce-in-england-at-1-june-2023 |url-status=live}}</ref> ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. UK ಗಣನೀಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, 2020 ರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 49 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು UK ಮೀನುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://jncc.gov.uk/our-work/ukbi-b2-sustainable-fisheries |title=Sustainable fisheries: fish stocks harvested within safe limits |website=JNCC |access-date=14 December 2024}}</ref> UK ಸಮುದ್ರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂಡವಾಳದ ಸ್ವತ್ತುಗಳು 2021 ರಲ್ಲಿ £211 ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ್ದಾಗಿ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Marine accounts, natural capital, UK: 2021 |date=6 April 2021 |url=https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/bulletins/marineaccountsnaturalcapitaluk/2021 |website=ONS |access-date=21 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250521071820/https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/bulletins/marineaccountsnaturalcapitaluk/2021 |archive-date=21 May 2025}}</ref> ಇದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ, ತವರ, ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು, ಉಪ್ಪು, ಜೇಡಿಮಣ್ಣು, ಸೀಮೆಸುಣ್ಣ, ಜಿಪ್ಸಮ್, ಸೀಸ, ಮತ್ತು ಸಿಲಿಕಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಕೃಷಿ ಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.bgs.ac.uk/mineralsuk/mines/coal/home.html |title=Coal |website=BGS Minerals UK |access-date=7 July 2015 |archive-date=26 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426141109/http://www.bgs.ac.uk/ |url-status=live}}</ref> === ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ === [[File:Cambridge Science Park Napp.jpg|thumb|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾದ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=WIPO |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2022/index.html |title=Global Innovation Index 2022, 15th Edition |publisher=World Intellectual Property Organization |year=2022 |isbn=978-92-805-3432-0 |doi=10.34667/tind.46596 |access-date=16 November 2022 |archive-date=3 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203061259/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2022/index.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Global Innovation Index 2021 |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2021 |access-date=5 March 2022 |website=[[World Intellectual Property Organization]] |publisher=[[United Nations]] |archive-date=5 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305010458/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2021/ |url-status=live}}; {{Cite web |title=Release of the Global Innovation Index 2020: Who Will Finance Innovation? |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html |access-date=2 September 2021 |website=World Intellectual Property Organization |archive-date=3 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603121259/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Global Innovation Index 2019 |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html |access-date=2 September 2021 |website=World Intellectual Property Organization |archive-date=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902101818/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=RTD – Item |url=https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898 |access-date=2 September 2021 |website=ec.europa.eu |archive-date=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902140715/https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898 |url-status=live}}</ref>]] 17 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref>Gascoin, J. "ಎ ರಿಯಾಪ್ರೈಸಲ್ ಆಫ್ ದಿ ರೋಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್ ಇನ್ ದಿ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್", in Lindberg, David C. and Westman, Robert S., eds (1990), ''ರಿಯಾಪ್ರೈಸಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್''. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 248. {{ISBN|978-0-521-34804-1}}.</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ 18 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಗತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರ್ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ.<ref>Reynolds, E.E.; Brasher, N.H. (1966). ''ಬ್ರಿಟನ್ ಇನ್ ದಿ ಟ್ವೆಂಟೀತ್ ಸೆಂಚುರಿ, 1900–1964''. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 336. {{OCLC|474197910}}</ref> 17 ಮತ್ತು 18 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಅವರ ಚಲನೆಯ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಾಧಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ;<ref>Burtt, E.A. (2003) 1924.[https://books.google.com/books?id=G9WBMa1Rz_kC&pg=PA207 ''ದಿ ಮೆಟಾಫಿಸಿಕಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಸೈನ್ಸ್''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=G9WBMa1Rz_kC&pg=PA207 |date=26 March 2023 }}. Mineola, NY: ಕೊರಿಯರ್ ಡೋವರ್. ಪು. 207. {{ISBN|978-0-486-42551-1}}.</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್, ಅವರ ವಿಕಾಸದ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ವೆಲ್, ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸ್ಟೀಫನ್ ಹಾಕಿಂಗ್, ಅವರು ವಿಶ್ವವಿಜ್ಞಾನ, ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕುಳಿಗಳ ತನಿಖೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು.<ref>Hatt, C. (2006). [https://books.google.com/books?id=BVBvehqrAPQC ''ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದೇರ್ ಡಿಸ್ಕವರೀಸ್''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=BVBvehqrAPQC |date=26 March 2023 }}. ಲಂಡನ್: ಇವನ್ಸ್ ಬ್ರದರ್ಸ್. pp. 16, 30 and 46. {{ISBN|978-0-237-53195-9}}.</ref> ವಿಜ್ಞಾನ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆ (DSIT) UK ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ, ಅನೇಕವು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದೊಂದಿಗೆ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ವಿಜ್ಞಾನ ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿವೆ.<ref>Castells, M.; Hall, P.; Hall, P.G. (2004). ''ಟೆಕ್ನೋಪೋಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್: ದಿ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಟ್ವೆಂಟಿ-ಫಸ್ಟ್-ಸೆಂಚುರಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸಸ್''. ಲಂಡನ್: ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್. pp. 98–100. {{ISBN|978-0-415-10015-1}}.</ref> 2022 ರಲ್ಲಿ, UK ವಿಶ್ವದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳ 6.0 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ 8.8 ಪ್ರತಿಶತ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು <abbr>G7</abbr> ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್, ಚೀನಾ, ಭಾರತ, ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. UK ಈ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಫೀಲ್ಡ್-ವೇಯ್ಟೆಡ್ ಸಿಟೇಶನ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ಗಾಗಿ 1 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=International comparison of the UK research base, 2025 |url=https://www.gov.uk/government/publications/international-comparison-of-the-uk-research-base-2025/international-comparison-of-the-uk-research-base-2025 |access-date=2025-12-07 |website=GOV.UK |language=en}}</ref> UK ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು, ''ನೇಚರ್'', ''ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಜರ್ನಲ್'' ಮತ್ತು ''ದಿ ಲ್ಯಾನ್ಸೆಟ್'' ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite journal |last=McCook, Alison |year=2006 |title=Is peer review broken? |url=http://gaia.pge.utexas.edu/Good/Materials/scientist_02_28_2006.htm |journal=The Scientist |volume=20 |issue=2 |page=26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816230933/http://gaia.pge.utexas.edu/Good/Materials/scientist_02_28_2006.htm |archive-date=16 August 2011 |access-date=22 June 2011}}</ref> 2024 ರ ವೇಳೆಗೆ UK ಟೆಕ್ ವಲಯವು US$1.2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿತು, ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ವಲಯಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |last=Greenberg |first=Elizabeth |date=2025-01-14 |title=UK Innovation Economy Worth a Combined $1.2 trillion |url=https://www.digit.fyi/uk-innovation-economy-worth-a-combined-1-2-trillion/ |access-date=2026-05-26 |publisher=Digit News |language=en |quote=ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ $1.2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ, UK ನಾವೀನ್ಯತೆ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.}}</ref> ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಅನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ಥಾಪಕರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ನಂಬರ್ ಒನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=UK tech sector retains #1 spot in Europe and #3 in world as sector resilience brings continued growth |date=21 December 2022 |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-tech-sector-retains-1-spot-in-europe-and-3-in-world-as-sector-resilience-brings-continued-growth |website=gov.uk |access-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527173044/https://www.gov.uk/government/news/uk-tech-sector-retains-1-spot-in-europe-and-3-in-world-as-sector-resilience-brings-continued-growth |archive-date=27 May 2025}}</ref> UK ನ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಉದ್ಯಮವು ಮೌಲ್ಯದ ಮೂಲಕ ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |date=11 June 2024 |title=UK AI sector most valuable in Europe, new report reveals |url=https://www.holyrood.com/news/view,uk-ai-sector-most-valuable-in-europe-new-report-reveals |access-date=20 July 2025 |website=Holyrood |language=en}}</ref> ಮತ್ತು 2026 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶವು ಐದನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=Which countries are leading in AI? {{!}} Stanford HAI |url=https://hai.stanford.edu/ai-index/global-vibrancy-tool |access-date=2026-05-09 |website=hai.stanford.edu |language=en}}</ref> UK 2025 ರ ಜಾಗತಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ 6 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/united-kingdom |access-date=16 October 2025 |website=WIPO}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html |title=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads |last2=Lanvin |first2=Bruno |publisher=[[World Intellectual Property Organization]] |year=2025 |isbn=978-92-805-3797-0 |page=19 |language=en |doi=10.34667/tind.58864 |access-date=17 October 2025}}</ref> === ಸಾರಿಗೆ === [[File:An LNER Azuma train on the East Coast Railway Line, geograph 6275180 by Walter Baxter.jpg|thumb|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ನಾರ್ಥಂಬರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗ ರೈಲು]] [[File:London City Airport Sunset.jpg|thumb|ಲಂಡನ್ ಸಿಟಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಏರುವ ವಿಮಾನ. ಲಂಡನ್ನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಇದನ್ನು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.]] UK ನಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಸಂಚಾರವು ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ದೂರ ಮತ್ತು ವೇಗವನ್ನು ಮೈಲುಗಳು, ಗಜಗಳು ಮತ್ತು ಮೈಲುಗಳು ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ (mph) ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. UK ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ವಾಹನಗಳು ವಾಹನದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಚಕ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ತ್ರಿಜ್ಯಾಕಾರದ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವು {{Convert|29145|mi|km}} ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು, {{Convert|2173|mi|km}} ಮೋಟಾರ್ವೇಗಳು ಮತ್ತು {{Convert|213750|mi|km}} ಪಕ್ಕಾ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="factbook" /> ಲಂಡನ್ ಅನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ M25, ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ಬೈಪಾಸ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Moran |first=Joe |url=https://archive.org/details/readingeveryday00mora |title=Reading the Everyday |date=16 November 2005 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-37216-4 |page=[https://archive.org/details/readingeveryday00mora/page/n107 95] |url-access=limited}}</ref> 2024 ರಲ್ಲಿ UK ನಲ್ಲಿ 41.7 ಮಿಲಿಯನ್ ನೋಂದಾಯಿತ ವಾಹನಗಳಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |title=General facts and figures about roads and road use |url=https://www.racfoundation.org/motoring-faqs/mobility |access-date=31 May 2025 |archive-date=18 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518191035/https://www.racfoundation.org/motoring-faqs/mobility}}</ref> UK {{Convert|10072|mi|0|abbr=out}} ವ್ಯಾಪಕವಾದ ರೈಲು ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೈಲು ಜಾಲವನ್ನು 1994 ಮತ್ತು 1997 ರ ನಡುವೆ ಖಾಸಗೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಲ್ಲಿ ವೇಗದ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೈಲ್ವೇಸ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ ರೈಲು ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಯೋಜಿತ ಸರ್ಕಾರಿ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. UK 2017 ರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರೈಲ್ವೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯ ತೀವ್ರತೆ, ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |last1=Sylvain Duranton |last2=Agnès Audier |last3=Joël Hazan |last4=Mads Peter Langhorn |last5=Vincent Gauche |date=18 April 2017 |title=The 2017 European Railway Performance Index |url=https://www.bcg.com/en-ch/publications/2017/transportation-travel-tourism-2017-european-railway-performance-index.aspx |publisher=Boston Consulting Group |access-date=4 February 2019 |archive-date=31 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531104458/https://www.bcg.com/en-ch/publications/2017/transportation-travel-tourism-2017-european-railway-performance-index.aspx |url-status=live}}</ref> ಒಂದು ರೈಲು ನೇರವಾಗಿ ಲಂಡನ್ನಿಂದ ಪ್ಯಾರಿಸ್ಗೆ ಓಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=London to Paris Trains |url=https://www.eurostar.com/uk-en/train/london-to-paris |access-date=11 May 2024 |publisher=Eurostar |archive-url=https://web.archive.org/web/20240511114452/https://www.eurostar.com/uk-en/train/london-to-paris |archive-date=11 May 2024}}</ref> ಇದನ್ನು ಯುರೋಸ್ಟಾರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಾನಲ್ ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ. 23.5 ಮೈಲುಗಳ ಉದ್ದದಲ್ಲಿ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ಸಮುದ್ರತಳದ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Channel Tunnel, Tunnel, Europe |url=https://www.britannica.com/topic/Channel-Tunnel |access-date=11 May 2024 |publisher=Britannica |date=10 May 2024}}</ref> ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಫ್ರಾನ್ಸ್ಗೆ ಕಾರು ಸೇವೆಯೂ ಇದೆ, ಇದನ್ನು ಲೆಶಟಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಲಂಡನ್ ನಡುವೆ ಓಡುವ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವಾದ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಮಾರ್ಗವನ್ನು 2016 ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ II ರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 2022 ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=2 January 2012 |title=Crossrail's giant tunnelling machines unveiled |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/av/uk-16289051 |access-date=20 June 2018 |archive-date=10 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410034914/http://www.bbc.co.uk/news/uk-16289051 |url-status=live}}; {{Cite news |last=Leftly |first=Mark |date=29 August 2010 |title=Crossrail delayed to save £1bn |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/crossrail-delayed-to-save-1631bn-2064629.html |access-date=22 August 2017 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116062835/https://www.independent.co.uk/news/business/news/crossrail-delayed-to-save-1631bn-2064629.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Crossrail to become the Elizabeth line in honour of Her Majesty the Queen |url=https://tfl.gov.uk/info-for/media/press-releases/2016/february/crossrail-to-become-the-elizabeth-line-in-honour-of-her-majesty-the-queen |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225110413/https://tfl.gov.uk/info-for/media/press-releases/2016/february/crossrail-to-become-the-elizabeth-line-in-honour-of-her-majesty-the-queen |archive-date=25 February 2023 |website=Transport for London}}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಯೆಂದರೆ ಹೈ ಸ್ಪೀಡ್ 2 (HS2), 2019 ರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು. ಇದು ಲಂಡನ್ ಅನ್ನು ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಗಂಟೆಗೆ 225 ಮೈಲುಗಳ ವೇಗಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=What is HS2 |url=https://www.hs2.org.uk/what-is-hs2 |website=HS2 |access-date=22 June 2022 |archive-date=21 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220621190841/https://www.hs2.org.uk/what-is-hs2/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=HS2 Trains |url=https://www.hs2.org.uk/building-hs2/trains/ |website=HS2 |access-date=24 February 2023 |archive-date=24 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224183953/https://www.hs2.org.uk/building-hs2/trains/ |url-status=live}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ UK ನಲ್ಲಿ 4 ಶತಕೋಟಿ ಬಸ್ ಪ್ರಯಾಣಗಳಿದ್ದವು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 1.8 ಶತಕೋಟಿ ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Transport Statistics Great Britain: 2023 Domestic Travel |date=19 December 2024 |url=https://www.gov.uk/government/statistics/transport-statistics-great-britain-2024/transport-statistics-great-britain-2023-domestic-travel |website=gov.uk |access-date=14 March 2025}}</ref> ಕೆಂಪು ಡಬಲ್-ಡೆಕ್ಕರ್ ಬಸ್ ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಐಕಾನ್ ಆಗಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Our Collection |url=http://www.icons.org.uk/theicons/index.html |access-date=16 August 2014 |publisher=icons.org.uk}}</ref> ಲಂಡನ್ ಬಸ್ ಜಾಲವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿ ವಾರದ ದಿನದಂದು 6,800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿಗದಿತ ಸೇವೆಗಳು ಸುಮಾರು 6 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು 700 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.tfl.gov.uk/corporate/modesoftransport/1548.aspx ಲಂಡನ್ ಬಸ್ಗಳು], ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಫಾರ್ ಲಂಡನ್. 10 ಮೇ 2007 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 2024 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಸುಮಾರು 292.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದವು.<ref name="caastats">{{Cite web |title=Size of Reporting Airports 2024 |url=https://www.caa.co.uk/Documents/Download/11910/4d230d1f-dab6-4c1a-992a-431b9cca89a2/16918 |access-date=17 January 2025 |publisher=Civil Aviation Authority}}</ref> ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಲಂಡನ್ ಹೀಥ್ರೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (83.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು), ಗ್ಯಾಟ್ವಿಕ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (43.2 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು) ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (30.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು).<ref name="caastats" /> ಲಂಡನ್ ಹೀಥ್ರೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ರಾಜಧಾನಿಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{Convert|15|mi|km|}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ-ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಯಾವುದೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ;<ref>{{Cite news |date=25 June 2008 |title=Heathrow 'needs a third runway' |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7472432.stm |access-date=17 October 2008}}; {{Cite press release |title=Statistics: Top 30 World airports |date=July 2008 |publisher=Airports Council International |url=http://www.aci.aero/aci/aci/file/Press%20Releases/2008/TOP30_International%20Passengers_2007.pdf |access-date=15 October 2008}}</ref> ಇದು UK ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಕ್ಯಾರಿಯರ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಏರ್ವೇಸ್, ಹಾಗೆಯೇ ವರ್ಜಿನ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಗೆ ಹಬ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=29 October 2008 |title=BMI being taken over by Lufthansa |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7697261.stm |access-date=23 December 2009}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ, 18.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 18.1 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Transport Statistics Great Britain: 2023 International Travel |date=19 December 2024 |url=https://www.gov.uk/government/statistics/transport-statistics-great-britain-2024/transport-statistics-great-britain-2023-international-travel |website=gov.uk |access-date=4 March 2025}}</ref> === ಶಕ್ತಿ === 2021 ರಲ್ಲಿ UK ವಿಶ್ವದ 14 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು 22 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದಕ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="United Kingdom Energy Profile">{{Cite web |title=United Kingdom Energy Profile |url=https://www.eia.gov/international/overview/country/GBR |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228165225/https://www.eia.gov/international/overview/country/GBR |archive-date=28 February 2023 |access-date=28 February 2023 |publisher=U.S. Energy Information Administration}}</ref> ಇದು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಇಂಧನ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ - [[BP]] ಮತ್ತು ಶೆಲ್.<ref>{{Cite news |last=Mason |first=Rowena |date=24 October 2009 |title=Let the battle begin over black gold |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/energy/6424030/Let-the-battle-begin-over-black-gold.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=26 November 2010 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/energy/6424030/Let-the-battle-begin-over-black-gold.html |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}; {{Cite news |last=Heath |first=Michael |date=26 November 2010 |title=RBA Says Currency Containing Prices, Rate Level 'Appropriate' in Near Term |work=Bloomberg |location=New York |url=https://www.bloomberg.com/news/2010-11-25/rba-s-stevens-says-inflation-unlikely-to-fall-much-further.html |access-date=26 November 2010}}</ref> [[File:Ardrossan's fan club. - panoramio.jpg|thumb|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಅರ್ಡ್ರೋಸನ್ ಮೇಲೆ ಗಾಳಿ ಟರ್ಬೈನ್ಗಳು. UK ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=13 September 2023 |title='Success story': Which European countries are leading the way on wind? |url=https://www.euronews.com/green/2023/09/13/winds-of-change-which-european-countries-are-generating-the-most-energy-from-wind |access-date=15 August 2025 |website=[[Euronews]] |language=en}}</ref>]] ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೂಲಗಳು 2024 ರಲ್ಲಿ UK ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ವಿದ್ಯುತ್ನ 51 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು. ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿಯು 2024 ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದು, UK ನ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ನ 30 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ.<ref name="2024 Energy">{{Cite report |title=Britain's Electricity Explained: 2024 Review |url=https://www.neso.energy/news/britains-electricity-explained-2024-review |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126085830/https://www.neso.energy/news/britains-electricity-explained-2024-review |archive-date=26 January 2025 |access-date=26 January 2025 |publisher=NESO}}</ref> UK ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕರಾವಳಿ ಗಾಳಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite report |date=14 June 2021 |title=Wind energy in the UK: June 2021 |work=UK Government |url=https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/articles/windenergyintheuk/june2021 |access-date=8 May 2023}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ UK ಒಂಬತ್ತು ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, UK ನ ವಿದ್ಯುತ್ನ ಸುಮಾರು 15 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="coal-ref">{{Cite web |title=Nuclear Power in the United Kingdom |url=https://world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-t-z/united-kingdom.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228175735/https://world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-t-z/united-kingdom.aspx |archive-date=28 February 2023 |access-date=28 February 2023 |publisher=World Nuclear Association}}</ref> ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಷ್ಟು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=April 2013 |title=Nuclear Power in the United Kingdom |url=http://www.world-nuclear.org/info/inf84.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130214061431/http://www.world-nuclear.org/info/inf84.html |archive-date=14 February 2013 |access-date=9 April 2013 |publisher=World Nuclear Association}}</ref><ref>{{Cite news |title=Nuclear energy: What you need to know |url=https://www.gov.uk/government/news/nuclear-energy-what-you-need-to-know |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228181113/https://www.gov.uk/government/news/nuclear-energy-what-you-need-to-know |archive-date=28 February 2023 |access-date=28 February 2023 |publisher=UK Government}}</ref> 1990 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು UK ನ ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸುಮಾರು 25 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಹಳೆಯ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ ಇದು ಕ್ರಮೇಣ ಕುಸಿಯಿತು. UK ಸರ್ಕಾರವು ಸಣ್ಣ ಮಾಡ್ಯುಲರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ, ಅವು ಪರಮಾಣು ವಿದಳನದ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಮ್ಮಿಳನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳ ಕಡೆಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು 2023 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮಿಳನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಲು ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು, "2040 ರ ವೇಳೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಗ್ರಿಡ್-ಸಿದ್ಧ ಸಮ್ಮಿಳನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್" ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=UKAEA implementing the UK's fusion energy strategy |work=Open Access Government |date=7 March 2024 |url=https://www.openaccessgovernment.org/ukaea-implementing-the-uks-fusion-energy-strategy/174384/ |access-date=27 May 2024 |last1=Belderbos |first1=Harriet}};{{Cite magazine |title=UK nuclear fusion reactor sets new world record for energy output |url=https://www.newscientist.com/article/2415909-uk-nuclear-fusion-reactor-sets-new-world-record-for-energy-output/ |magazine=New Scientist |access-date=27 May 2024}}</ref> 2023 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜಿಸಲಾದ 1.1 ಬಿಲಿಯನ್ ತೈಲ ಸಮಾನ ಬ್ಯಾರೆಲ್ಗಳು "ಸಾಬೀತಾದ" ಮತ್ತು "ಸಂಭವನೀಯ" ಅನಿಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಮತ್ತು 2.3 ಬಿಲಿಯನ್ boe "ಸಾಬೀತಾದ" ಮತ್ತು "ಸಂಭವನೀಯ" ತೈಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿವೆ, ಇದು ಇಂಧನ ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಆಮದುಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite report |title=UK Oil and Gas Reserves and Resources |url=https://www.nstauthority.co.uk/media/vtjkyqnf/uk-reserves-and-resources-report-as-at-end-2023.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250113172052/https://www.nstauthority.co.uk/media/vtjkyqnf/uk-reserves-and-resources-report-as-at-end-2023.pdf |archive-date=13 January 2025 |access-date=1 February 2025 |publisher=North Sea Transition Authority}}</ref> UK ನ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ನಿಯಂತ್ರಕ ಪ್ರಕಾರ UK ಅನಿಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ದ್ರವೀಕೃತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲಕ್ಕಿಂತ (LNG) ಸರಿಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=North Sea oil and gas claims fact-checked |work=BBC |date=22 January 2024 |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-67945281 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201182137/https://www.bbc.com/news/science-environment-67945281 |archive-date=1 February 2025 |access-date=1 February 2025}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು, ಇದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು UK ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೂಲವಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="2024 Energy" /> UK ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪೂರೈಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಶೇಲ್ ಅನಿಲಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಫ್ರಾಕಿಂಗ್ (ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್ ಒಡೆಯುವಿಕೆ) ಅನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite news |title=UK's last fracking wells to be filled with cement despite dwindling gas stocks |date=29 January 2025 |url=https://www.cityam.com/uks-last-fracking-wells-to-be-filled-with-cement-despite-dwindling-gas-stocks/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201182917/https://www.cityam.com/uks-last-fracking-wells-to-be-filled-with-cement-despite-dwindling-gas-stocks/ |archive-date=1 February 2025 |access-date=1 February 2025 |work=City AM}}</ref> === ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ === UK ನಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿತ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿದೆ. 2022 ರಲ್ಲಿ 96 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮನೆಗಳು ಒಳಚರಂಡಿ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/69582/pb6655-uk-sewage-treatment-020424.pdf |title=Sewage Treatment in the UK |publisher=DEFRA |website=assets.publishing.service.gov.uk |date=March 2022 |page=3 |id=PB 6655 |access-date=8 April 2023}}</ref> ಪರಿಸರ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಕಾರ, UK ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀರು ಸರಬರಾಜಿಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು ನೀರು ಸೆಳೆಯುವಿಕೆಯು 2007 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ 16,406 ಮೆಗಾಲೀಟರ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=Environment Agency |url=http://www.environment-agency.gov.uk/research/library/data/112185.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20091125040346/http://www.environment-agency.gov.uk/research/library/data/112185.aspx |archive-date=25 November 2009}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು 10 ಖಾಸಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೀರು ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು 13 ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಖಾಸಗಿ "ನೀರು ಮಾತ್ರ" ಕಂಪನಿಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ಸದರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪನಿಯಾದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಾಟರ್ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಘಟಕವಾದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಾಟರ್ ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://www.niwater.com/about |access-date=29 August 2020 |publisher=niwater.com}}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == [[File:Elderly British Couple.jpg|thumb|261x261px|ವಯಸ್ಸಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದಂಪತಿಗಳು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 24% ಜನರು 60 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=2023-03-31 |title=Age groups |url=https://www.ethnicity-facts-figures.service.gov.uk/uk-population-by-ethnicity/demographics/age-groups/latest/#main-facts-and-figures |access-date=2026-08-16 |website=www.ethnicity-facts-figures.service.gov.uk |language=en}}</ref>]] 2021 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಗಳು ಯೋಜಿಸಿದಂತೆ ನಡೆದರೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು COVID-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದಿಂದಾಗಿ 2022 ರವರೆಗೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿಯು UK ಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 21 ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರ ಜೋಡಿಸಲಾದ ದಿನಾಂಕದೊಂದಿಗೆ UK ನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ್ದರೆ 66,912,637 ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ.<ref name=Ethnicity2021/> UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 22 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. 2012 ಮತ್ತು 2013 ರಲ್ಲಿ ಜನನಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವು, ಆದರೆ 2014 ಮತ್ತು 2015 ರಲ್ಲಿ ನಿವ್ವಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಲಸೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.<ref name="pop2015">{{Cite web |date=23 June 2016 |title=Population Estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland, Mid-2015 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest |publisher=Office for National Statistics}}</ref> 2001 ಮತ್ತು 2011 ರ ನಡುವೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ 0.7 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="2011census">{{Cite web |date=21 December 2022 |title=Population estimates for the UK, England, Wales, Scotland and Northern Ireland: mid-2021 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/mid2021 |access-date=16 April 2025 |publisher=Office for National Statistics}}</ref> 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯು ಕಳೆದ 100 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, 0–14 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು 31 ರಿಂದ 18 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು 65 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನರ ಪ್ರಮಾಣವು 5 ರಿಂದ 16 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref name="2011census" /> 2018 ರಲ್ಲಿ UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸು 41.7 ವರ್ಷಗಳು.<ref name="factbook" /> 2021 ರ ಜನಗಣತಿಯು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 5.48 ಮಿಲಿಯನ್, ವೇಲ್ಸ್ನದು 3.1 ಮಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನದು 1.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.<ref name="2011census" /> <!-- Self-maintaining population table --> {{UK population table}} 2021 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 56 ಮಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು, ಇದು UK ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು 84 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="2011census" /> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ-ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, 2021 ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗೆ 434 ಜನರು,<ref name="2011census" /> ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸಾಂದ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ,<ref>{{Cite news |date=2012-05-10 |title=United Kingdom country profile |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18023389 |access-date=2026-07-24 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=United Kingdom - Country Profile {{!}} OpenFactBook World Factbook |url=https://openfactbook.org/countries/united-kingdom/ |access-date=2026-07-24 |website=openfactbook.org |language=en}}</ref> ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ.<ref>{{Cite news |last=Khan |first=Urmee |date=16 September 2008 |title=England is most crowded country in Europe |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/2967374/England-is-most-crowded-country-in-Europe.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918221002/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/2967374/England-is-most-crowded-country-in-Europe.html |archive-date=18 September 2008 |access-date=5 September 2009 |work=The Telegraph |location=London}}</ref> ಲಂಡನ್ನ ವಿಶಾಲವಾದ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, 2024 ರಲ್ಲಿ 14.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Major Agglomerations |url=http://citypopulation.de/en/world/agglomerations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004094531/https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ |archive-date=4 October 2023 |access-date=16 October 2023}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ({{UK subdivision statistics year}})<ref name="ONS mid-year pop est" /> |- ! Rowspan=2 | ಪ್ರದೇಶ ! Colspan=2 | ಭೂ ಪ್ರದೇಶ ! Colspan=2 | ಜನಸಂಖ್ಯೆ ! Rowspan=2 | ಸಾಂದ್ರತೆ<br />(/km²) |- ! (km²) ! (%) ! ಜನರು ! (%) |- | style="text-align:left;" | ಈಶಾನ್ಯ | 8,581 | 6% | 2,683,040 | 5% | 313 |- | style="text-align:left;" | ವಾಯುವ್ಯ | 14,108 | 11% | 7,516,113 | 13% | 533 |- | style="text-align:left;" | ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಮತ್ತು ಹಂಬರ್ | 15,404 | 12% | 5,541,262 | 10% | 360 |- | style="text-align:left;" | ಪೂರ್ವ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ | 15,624 | 12% | 4,934,939 | 9% | 316 |- | style="text-align:left;" | ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ | 12,998 | 10% | 6,021,653 | 11% | 463 |- | style="text-align:left;" | ಪೂರ್ವ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | 19,116 | 15% | 6,398,497 | 11% | 335 |- | style="text-align:left;" | ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ | 1,572 | 1% | 8,866,180 | 15% | 5,640 |- | style="text-align:left;" | ಆಗ್ನೇಯ | 19,072 | 15% | 9,379,833 | 16% | 492 |- | style="text-align:left;" | ನೈಋತ್ಯ | 23,836 | 18% | 5,764,881 | 10% | 242 |- ! style="text-align:left;" | ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ! style="text-align:right;" | 130,310 ! style="text-align:right;" | 100% ! style="text-align:right;" | 57,106,398 ! style="text-align:right;" | 100% ! style="text-align:right;" | 438 |} 2021 ರಲ್ಲಿ UK ಯಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು ಫಲವತ್ತತೆ ದರವು ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 1.53 ಮಕ್ಕಳು,<ref>{{Cite web |title=Vital statistics: population and health reference tables |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/vitalstatisticspopulationandhealthreferencetables |access-date=6 March 2018 |website=Office for National Statistics}}</ref> ಇದು 1964 ರಲ್ಲಿ ಶಿಶು ಉತ್ಕರ್ಷದ ಉತ್ತುಂಗದ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 2.95 ಮಕ್ಕಳಿಗಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite news |last=Boseley |first=Sarah |date=14 July 2008 |title=The question: What's behind the baby boom? |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/jul/14/familyandrelationships.women |access-date=28 August 2009 |work=The Guardian |location=London |page=3}}</ref> ಅಥವಾ 1815 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 6.02 ಮಕ್ಕಳ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ<ref>{{Citation |last=Roser |first=Max |title=Total Fertility Rate around the world over the last centuries |date=2014 |work=[[Our World in Data]], [[Gapminder Foundation]] |url=https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=GBR |access-date=10 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190705121623/https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=GBR |archive-date=5 July 2019}}</ref> ಮತ್ತು ಬದಲಿ ದರ 2.1 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. 2011 ರಲ್ಲಿ, UK ಯಲ್ಲಿ 47.3 ಪ್ರತಿಶತ ಜನನಗಳು ಅವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದವು.<ref>[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&plugin=0&language=en&pcode=tps00018 ಟೇಬಲ್ಸ್, ಗ್ರಾಫ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾಪ್ಸ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ (TGM) ಟೇಬಲ್]. ಯುರೋಸ್ಟಾಟ್ (26 ಫೆಬ್ರವರಿ 2013). 12 ಜುಲೈ 2013 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿಯು 2015 ರಲ್ಲಿ 16 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, 1.7 ಪ್ರತಿಶತವು ಸಲಿಂಗ, ಲೆಸ್ಬಿಯನ್ ಅಥವಾ ದ್ವಿಲಿಂಗಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ (2.0 ಪ್ರತಿಶತ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1.5 ಪ್ರತಿಶತ ಮಹಿಳೆಯರು); 4.5 ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರು "ಇತರೆ", "ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |date=5 October 2016 |title=Sexual identity, UK: 2015 – Experimental Official Statistics on sexual identity in the UK in 2015 by region, sex, age, marital status, ethnicity and NS-SEC |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/sexuality/bulletins/sexualidentityuk/2015 |access-date=19 January 2017 |publisher=[[Office for National Statistics]]}}</ref> UK ನಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2001 ಮತ್ತು 2008 ರ ನಡುವಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ 65,000 ರಿಂದ 300,000 ರ ನಡುವೆ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Research report 27: Trans research review |url=http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706020643/http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review |archive-date=6 July 2015 |access-date=26 November 2021 |website=equalityhumanrights.com |page=v}}</ref> {{Largest Urban Areas of the United Kingdom}} === ಜನಾಂಗೀಯತೆ === ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನರು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಬಂದವರು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು: ಸೆಲ್ಟ್ಸ್, ರೋಮನ್ನರು, ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ಗಳು, ನಾರ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ಮನ್ನರು. ವೆಲ್ಶ್ ಜನರು UK ಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಆಗಿರಬಹುದು.<ref>{{Cite news |date=19 June 2012 |title=Welsh people could be most ancient in UK, DNA suggests |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-18489735 |access-date=28 April 2013 |work=BBC News}}</ref> UK ಗೆ ಅಶ್ವೇತ ವಲಸೆಯ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ, ಲಿವರ್ಪೂಲ್ 1730 ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಪ್ಪು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref>{{Cite book |last=Winder |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=7ORcaQIgdcEC&q=combed&pg=PT94 |title=Bloody Foreigners: The Story of Immigration to Britain |date=2010 |publisher=Little, Brown Book |isbn=978-0-7481-2396-4}}; {{Cite book |last=Costello |first=Ray |title=Black Liverpool: The Early History of Britain's Oldest Black Community 1730–1918 |date=2001 |publisher=Picton Press |isbn=978-1-873245-07-1 |location=Liverpool}}</ref> ಇದು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಯುರೋಪ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚೀನೀ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Culture and Ethnicity Differences in Liverpool&nbsp;– Chinese Community |url=http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConWebDoc.1369 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090724204513/http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConWebDoc.1369 |archive-date=24 July 2009 |access-date=9 March 2015 |publisher=Chambré Hardman Trust}}</ref> 2021 ರಲ್ಲಿ, UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 83.1 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಬಿಳಿಯರು, 8.6 ಪ್ರತಿಶತ ಏಷ್ಯನ್ ಅಥವಾ ಏಷ್ಯನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್, 3.7 ಪ್ರತಿಶತ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬ್ರಿಟಿಷ್, 2.7 ಪ್ರತಿಶತ ಮಿಶ್ರ ಜನಾಂಗೀಯತೆ, ಮತ್ತು 2.0 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರೆ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=Ethnicity2021/> ಜನಾಂಗೀಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು UK ಯಾದ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. 2021 ರಲ್ಲಿ, ಲಂಡನ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 46.2 ಪ್ರತಿಶತವು ಅಶ್ವೇತ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಂದ ಬಂದವರು,<ref name=Regionaldiversity>{{cite news|url=https://www.ethnicity-facts-figures.service.gov.uk/uk-population-by-ethnicity/national-and-regional-populations/regional-ethnic-diversity/latest/|title=Regional ethnic diversity|publisher=Office for National Statistics|date=22 December 2022|access-date=28 March 2026}}</ref> ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ನೈಋತ್ಯ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ, ವೇಲ್ಸ್,<ref name=Regionaldiversity/> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್<ref>{{cite news|url=https://www.scotlandscensus.gov.uk/census-results/at-a-glance/ethnicity/|title=Ethnicity|publisher=National Records of Scotland|date=4 February 2025|access-date=28 March 2026}}</ref> ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ<ref>{{cite web|url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b01.xlsx|title=MS-B01: Ethnic group|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|date=30 November 2023|access-date=28 March 2026}}</ref> 10 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. === ಭಾಷೆ === ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ''ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೊ'' ಅಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=English language&nbsp;– Government, citizens and rights |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519 |archive-date=15 October 2012 |access-date=23 August 2011 |website=[[Directgov]]}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Mac Sithigh |first=Daithí |date=17 May 2018 |title=Official status of languages in the UK and Ireland |url=https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/141540053/Status_OA_Feb_2018.pdf |journal=Common Law World Review |publisher=Queen's University, Belfast |volume=47 |issue=1 |pages=77–102 |doi=10.1177/1473779518773642 |s2cid=219987922}}</ref> UK ಭಾಷೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, UK ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳು, ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು.<ref>ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ {{Cite web |title=British Council &#124; the UK's international culture and education organisation |url=https://www.britishcouncil.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201181104/https://www.britishcouncil.org/ |archive-date=1 February 2023 |access-date=5 December 2018}} (last checked 6 February 2023)</ref><ref>{{Cite web |title=About BBC Learning English |url=https://www.bbc.com/learningenglish/english/hygiene |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204204233/https://www.bbc.com/learningenglish/english/hygiene |archive-date=4 February 2023 |access-date=9 February 2023 |website=BBC}}</ref> UK ನಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗಮನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ರಿಸೀವ್ಡ್ ಪ್ರನನ್ಸಿಯೇಶನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಭಾಷಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=British English Pronunciations |url=https://www.oed.com/information/understanding-entries/pronunciation/british-english-pronunciations/?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250605075115/https://www.oed.com/information/understanding-entries/pronunciation/british-english-pronunciations/?tl=true |archive-date=5 June 2025 |access-date=5 June 2025 |website=OED}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ವೆಲ್ಶ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರಿಶ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್. ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಬ್ರಮ್ಮಿ, ಕಾಕ್ನಿ, ಜಾರ್ಡಿ, ಮ್ಯಾಂಕ್ಯೂನಿಯನ್, ಸ್ಕೌಸ್, ವೆಸ್ಟ್ ಕಂಟ್ರಿ, ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಮತ್ತು MLE (ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲಂಡನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=10 British dialects you need to know |url=https://www.ef.com/wwen/blog/language/british-dialects-you-need-to-know/ |website=EF |access-date=5 June 2025}}</ref> [[File:Bilingual welcome sign Newry.jpg|thumb|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ನ್ಯೂರಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಿಭಾಷಾ ಫಲಕ (ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್)]]ಮೂರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು UK ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ: ವೆಲ್ಶ್, ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್. 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ನಿಲುಗಡೆಗೊಂಡ ಕಾರ್ನಿಶ್ ಅನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಣ್ಣ ಗುಂಪಿನ ಎರಡನೇ ಭಾಷಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite book |last1=Track |first1=Robert Lawrence |url=https://books.google.com/books?id=oLx9AgAAQBAJ&q=%E2%80%9Cthese+people+speak+the+dead+language+as+a+second+language%E2%80%9D&pg=PA63 |title=Language and Linguistics: The Key Concepts |last2=Stockwell, Peter |date=2007 |isbn=978-0-415-41358-9 |page=63 |publisher=Routledge |access-date=4 August 2019}}; {{Cite web |title=Framework Convention for the Protection of National Minorities, Strasbourg, 1.II.1995 |url=http://conventions.coe.int/Treaty/en/Treaties/Html/157.htm |access-date=9 March 2015 |publisher=Council of Europe |archive-date=22 February 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050222193410/http://conventions.coe.int/Treaty/EN/treaties/Html/157.htm |url-status=dead}}; {{Cite web |title=European Charter for Regional or Minority Languages, Strasbourg, 5.XI.1992 |url=http://conventions.coe.int/treaty/en/Treaties/Html/148.htm |access-date=9 March 2015 |publisher=Council of Europe |archive-date=26 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226052008/http://conventions.coe.int/Treaty/EN/Treaties/HTML/148.htm |url-status=dead}}</ref><ref name="reglang" /> 2021 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ವೆಲ್ಶ್ ಮಾತನಾಡುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 538,300 (17.8 ಪ್ರತಿಶತ) ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=6 December 2022 |title=Welsh language in Wales (Census 2021) |url=https://gov.wales/welsh-language-wales-census-2021-html |access-date=6 December 2022 |website=gov.wales}}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಸುಮಾರು 200,000 ವೆಲ್ಶ್ ಭಾಷಿಕರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Wynn Thomas |first=Peter |date=March 2007 |title=Welsh today |url=https://www.bbc.co.uk/voices/multilingual/welsh.shtml |access-date=5 July 2011 |website=Voices |publisher=BBC}}</ref> 2021 ರ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 12.4 ಪ್ರತಿಶತ ಜನರು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಐರಿಶ್ ಭಾಷಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು 10.4 ಪ್ರತಿಶತವು ಅಲ್ಸ್ಟರ್-ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Census 2021: Main statistics for Northern Ireland |url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-language.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240210110853/https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-language.pdf |archive-date=10 February 2024 |access-date=10 February 2024}}</ref> 2001 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ 92,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 2 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು, ಸ್ವಲ್ಪ ಗೇಲಿಕ್ ಭಾಷಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಇವರಲ್ಲಿ 72 ಪ್ರತಿಶತ ಔಟರ್ ಹೆಬ್ರಿಡೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Scotland's Census 2001&nbsp;– Gaelic Report |url=http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522110328/http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html |archive-date=22 May 2013 |access-date=28 April 2013 |publisher=General Register Office for Scotland}}</ref> ವೆಲ್ಶ್ ಅಥವಾ ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್ ಕಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=12 February 2009 |title=Local UK languages 'taking off' |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7885493.stm |work=BBC News}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಸ್, ಆರಂಭಿಕ ಉತ್ತರ ಮಧ್ಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಿಂದ ಬಂದ ಭಾಷೆ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭೇದವಾದ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಸೀಮಿತ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬದ್ಧತೆಗಳಿಲ್ಲದೆ.<ref name="reglang" /><ref>{{Cite web |title=Language Data&nbsp;– Scots |url=http://www.eurolang.net/index.php?option=com_content&task=view&id=2449&Itemid=52&lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20070623185445/http://eurolang.net/index.php?option=com_content&task=view&id=2449&Itemid=52&lang=en |archive-date=23 June 2007 |access-date=2 November 2008 |publisher=European Bureau for Lesser-Used Languages}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 2020 ರಂತೆ UK ನಲ್ಲಿ ಕಿವುಡ ಜನರು ಬಳಸುವ ಸಂಕೇತ ಭಾಷೆಯಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ (BSL) ನ ಸುಮಾರು 151,000 ಬಳಕೆದಾರರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Brown |first=Hannah |date=23 April 2020 |title='People are dying because of this': Calls for UK Gov to follow Scotland with sign language interpreter at Covid-19 briefing |url=https://www.scotsman.com/news/politics/people-are-dying-because-calls-uk-gov-follow-scotland-sign-language-interpreter-covid-19-briefing-2547989 |access-date=19 December 2021 |work=The Scotsman}}</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ, UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 95 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಏಕಭಾಷಿಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಿಕರು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="BBC languages">{{Cite web |title=Languages across Europe: United Kingdom |url=https://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/countries/uk.shtml |access-date=4 February 2013 |website=BBC}}</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ, 5 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ವಲಸೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ UK ಗೆ ತಂದ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="BBC languages" /> ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಭಾಷೆಗಳು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗುಂಪಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬಿ, ಉರ್ದು, ಬೆಂಗಾಲಿ, ಸಿಲ್ಹೆಟಿ, ಹಿಂದಿ, ಪಹಾರಿ-ಪೊತ್ವಾರಿ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>Carl Skutsch (2013). ''ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಮೈನಾರಿಟೀಸ್''. pp.1261. Routledge. 3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿತ್ತು, 546,000 ಭಾಷಿಕರೊಂದಿಗೆ.<ref>{{Cite news |last=Booth |first=Robert |date=30 January 2013 |title=Polish becomes England's second language |url=https://www.theguardian.com/uk/2013/jan/30/polish-becomes-englands-second-language |access-date=4 February 2012 |work=The Guardian |location=London}}</ref> 2019 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮುಕ್ಕಾಲು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಸ್ವಲ್ಪ ಅಥವಾ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite news |date=23 April 2019 |title=The teenagers who translate for their parents |url=https://www.bbc.co.uk/news/av/uk-47982494 |access-date=23 April 2019 |work=BBC News}}</ref> === ಧರ್ಮ === [[File:Westminster_Abbey_St_Peter.jpg|thumb|ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆ. ಇದು 1100 ರಿಂದ 40 ರಾಜರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ, 18 ರಾಜ ಸಮಾಧಿಗಳು, ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ 16 ರಾಜ ವಿವಾಹಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.]] ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮವು 1,400 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>Cannon, John, ed. (2nd edn., 2009). [https://books.google.com/books?id=TYnfhTq2M7EC&pg=PA144 ''ಎ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'']. ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 144. {{ISBN|978-0-19-955037-1}}.</ref> ಬಹುಪಾಲು ನಾಗರಿಕರು ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ನಿಯಮಿತ ಚರ್ಚ್ ಹಾಜರಾತಿಯು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದೆ,<ref>Field, Clive D. (November 2009). [http://www.brin.ac.uk/wp-content/uploads/2011/12/development-of-religious-statistics.pdf "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಿಲಿಜನ್ ಇನ್ ನಂಬರ್ಸ್"]. BRIN ಚರ್ಚಾ ಸರಣಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು, ಚರ್ಚಾ ಪ್ರಬಂಧ 001. 7 ಮಾರ್ಚ್ 2015 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಆದರೆ ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬದಲಾವಣೆಯು ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ಇತರ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ.<ref>Yilmaz, Ihsan (2005). [https://books.google.com/books?id=ryrD2YODzxUC&pg=PA291 ''ಮುಸ್ಲಿಂ ಲಾಸ್, ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ಮಾಡರ್ನ್ ನೇಷನ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್: ಡೈನಾಮಿಕ್ ಲೀಗಲ್ ಪ್ಲುರಲಿಸಂಸ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಟರ್ಕಿ, ಅಂಡ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ'']. ಆಲ್ಡರ್ಶಾಟ್: ಅಶ್ಗೇಟ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್. pp. 55–56. {{ISBN|978-0-7546-4389-0}}.</ref> ಇದು ಕೆಲವು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರಿಗೆ UK ಅನ್ನು ಬಹು-ನಂಬಿಕೆಯ,<ref>Brown, Callum G. (2006). [https://books.google.com/books?id=ryrD2YODzxUC&pg=PA291 ''ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ಟ್ವೆಂಟೀತ್-ಸೆಂಚುರಿ ಬ್ರಿಟನ್'']. ಹಾರ್ಲೋ: ಪಿಯರ್ಸನ್ ಎಜುಕೇಶನ್. ಪು. 291. {{ISBN|978-0-582-47289-1}}.</ref> ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷ,<ref>Norris, Pippa; Inglehart, Ronald (2004). [https://books.google.com/books?id=dto-P2YfWJIC&pg=PA84 ''ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಅಂಡ್ ಸೆಕ್ಯುಲರ್: ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ವೈಡ್'']. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 84. {{ISBN|978-0-521-83984-6}}.</ref> ಅಥವಾ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ನಂತರದ ಸಮಾಜ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>Fergusson, David (2004). [https://books.google.com/books?id=Owz4aBSEINgC&pg=PA94 ''ಚರ್ಚ್, ಸ್ಟೇಟ್ ಅಂಡ್ ಸಿವಿಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'']. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 94. {{ISBN|978-0-521-52959-4}}.</ref> 2021 ರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 46.2 ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರು ತಾವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು, ನಂತರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಇಸ್ಲಾಂ (6.5 ಪ್ರತಿಶತ), ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ (1.7 ಪ್ರತಿಶತ), ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ (0.9 ಪ್ರತಿಶತ), ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ (0.5 ಪ್ರತಿಶತ), ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ (0.5 ಪ್ರತಿಶತ), ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳು (0.6 ಪ್ರತಿಶತ). ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರಲ್ಲಿ, 37.2 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ತಾವು ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತಷ್ಟು 6.0 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ಐಚ್ಛಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/religion/bulletins/religionenglandandwales/census2021|title=Religion, England and Wales: Census 2021|publisher=Office for National Statistics|first=Michael|last=Roskams|date=29 November 2022|access-date=28 March 2026}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 42.3 ಪ್ರತಿಶತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, 37.7% ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, 1.3 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು, 17.4 ಪ್ರತಿಶತ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲದವರು ಮತ್ತು 1.6 ಪ್ರತಿಶತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b19.xlsx|title=MS-B19: Religion|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|date=30 November 2023}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ 2022 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 51.1 ಪ್ರತಿಶತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ, 20.4 ಪ್ರತಿಶತ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್, 13.3 ಪ್ರತಿಶತ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, 5.1 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, 2.2 ಪ್ರತಿಶತ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತ್ತು 0.6 ಪ್ರತಿಶತ ಹಿಂದೂ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ, 1.2 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು ಮತ್ತು 6.2 ಪ್ರತಿಶತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=https://www.scotlandscensus.gov.uk/2022-reports/scotland-s-census-2022-ethnic-group-national-identity-language-and-religion/|title=Scotland's Census 2022 - Ethnic group, national identity, language and religion|publisher=National Records of Scotland|date=21 May 2024|access-date=28 March 2026}}</ref> 2007 ರ ಟಿಯರ್ಫಂಡ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಚರ್ಚ್ಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=4 April 2007 |title=United Kingdom: New Report Finds Only One in 10 Attend Church |url=http://news.adventist.org/2007/04/uite-kigom-ew-report-fis-oly-oe-i-10-atte-church.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111213155625/http://news.adventist.org/2007/04/uite-kigom-ew-report-fis-oly-oe-i-10-atte-church.html |archive-date=13 December 2011 |access-date=9 March 2015 |website=News.adventist.org}}</ref> 2001 ಮತ್ತು 2011 ರ ಜನಗಣತಿಗಳ ನಡುವೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವರಲ್ಲಿ 12 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಇಳಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು, ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡುವ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವು ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪು ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿತ್ತು, ಮುಸ್ಲಿಮರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 5 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Philby |first=Charlotte |date=12 December 2012 |title=Less religious and more ethnically diverse: Census reveals a picture of Britain today |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/less-religious-and-more-ethnically-diverse-census-reveals-a-picture-of-britain-today-8406506.html |work=Independent |location=London}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2004 |title=The History of the Church of England |url=http://www.cofe.anglican.org/about/history/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100221212004/http://www.cofe.anglican.org/about/history |archive-date=21 February 2010 |access-date=23 November 2008 |website=The Church of England}}</ref> ಇದು UK ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನು ಅದರ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite web |title=Queen and Church of England |url=http://www.royalinsight.gov.uk/output/Page4708.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20061008203611/http://www.royalinsight.gov.uk/output/Page4708.asp |archive-date=8 October 2006 |access-date=5 June 2010 |publisher=British Monarchy Media Centre}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದು, ಅವನ ಅಥವಾ ಅವಳ ಪ್ರವೇಶದ ಮೇಲೆ "ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು" ಪ್ರಮಾಣವಚನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Queen and the Church |url=http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandChurch/History.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605025533/http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandChurch/History.aspx |archive-date=5 June 2011 |publisher=The British Monarchy (Official Website)}}</ref><ref name="reglang" /><ref>{{Cite web |date=22 February 2010 |title=Our structure |url=https://www.churchofscotland.org.uk/about-us/our-structure |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125192732/https://www.churchofscotland.org.uk/about-us/our-structure |archive-date=25 January 2020 |website=churchofscotland.org.uk}}</ref> ವೇಲ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು 1920 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿಭಜನೆಗೆ ಮೊದಲು 1870 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ಇಲ್ಲ.<ref>Weller, Paul (2005). [https://books.google.com/books?id=tHc88PzAPLMC&pg=PA80 ''ಟೈಮ್ ಫಾರ್ ಎ ಚೇಂಜ್: ರೀಕಾನ್ಫಿಗರಿಂಗ್ ರಿಲಿಜನ್, ಸ್ಟೇಟ್, ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ'']. ಲಂಡನ್: ಕಾಂಟಿನ್ಯೂಮ್. pp. 79–80. {{ISBN|978-0-567-08487-3}}.</ref> 2001 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪಂಥಗಳ ಅನುಸರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ UK-ವ್ಯಾಪಿ ಡೇಟಾ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, 62 ಪ್ರತಿಶತ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಆಂಗ್ಲಿಕನ್, 13.5 ಪ್ರತಿಶತ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, 6 ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್, ಮತ್ತು 3.4 ಪ್ರತಿಶತ ಮೆಥೋಡಿಸ್ಟ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇತರ ಪಂಥಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ.<ref>Peach, Ceri, [https://books.google.com/books?id=i6ER_z8gcD4C "ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಎ ಮೇಜರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ಕೇಪ್"], in H. Knippenberg. ed. (2005). ''ದಿ ಚೇಂಜಿಂಗ್ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ಕೇಪ್ ಆಫ್ ಯುರೋಪ್''. ಆಮ್ಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್: ಹೆಟ್ ಸ್ಪಿನ್ಹುಸ್. pp. 44–58. {{ISBN|978-90-5589-248-8}}.</ref> === ವಲಸೆ === {{See also|Foreign-born population of the United Kingdom}} [[File:United Kingdom foreign born population by country of birth.png|thumb|upright=1.35|ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 2008 ರವರೆಗೆ ಜನ್ಮ ದೇಶದ ಮೂಲಕ ಅಂದಾಜು ವಿದೇಶಿ-ಜನಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] [[File:British expats countrymap.svg|thumb|upright=1.35|2006 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಮೂಲಕ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾಗರಿಕರ ಅಂದಾಜು ಸಂಖ್ಯೆ: {{legend|#002255|1,000,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಸಮಾನ}} {{legend|#003380|500,000 - 999,999}} {{legend|#0044aa|100,000 - 499,999}} {{legend|#0055d4|50,000 - 99,999}} {{legend|#0066ff|10,000 - 49,999}} {{legend|#2a7fff|5,000 - 9,999}} {{legend|#5599ff|1,000 - 4,999}} {{legend|#80b3ff|100 - 999}} {{legend|#afc6e9|100 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ದತ್ತಾಂಶವಿಲ್ಲ}} {{legend|#000000|UK}} ]] ವಲಸೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಏರಿಕೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ,<ref>{{Cite news |date=21 August 2008 |title=Immigration and births to non-British mothers pushes British population to record high |url=https://www.standard.co.uk/news/immigration-and-births-to-nonbritish-mothers-pushes-british-population-to-record-high-6816318.html |work=London Evening Standard}}</ref><ref name="bbc-23-05-2024">{{cite news |title=Migration: How many people come to the UK and how are the salary rules changing? |url=https://www.bbc.com/news/uk-48785695 |work=BBC News |date=23 May 2024}}</ref> 1991 ಮತ್ತು 2001 ರ ನಡುವಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳದ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಆಗಮನಗಳು ಮತ್ತು ವಲಸಿಗರ UK-ಜನಿತ ಮಕ್ಕಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2014 ರಲ್ಲಿ UK ನೇರ ಜನನಗಳಲ್ಲಿ 27 ಪ್ರತಿಶತವು UK ಹೊರಗೆ ಜನಿಸಿದ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=15 July 2015 |title=Births in England and Wales: 2014 |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/vsob1/birth-summary-tables--england-and-wales/2014/index.html |website=Office for National Statistics }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 208,000 ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾಗರಿಕರಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕೀಕರಣಗೊಂಡರು, ಇದು 1962 ರಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2014 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 125,800 ಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯಿತು. 2009 ಮತ್ತು 2013 ರ ನಡುವೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನೀಡಲಾದ ಸರಾಸರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೌರತ್ವಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 195,800 ಆಗಿತ್ತು. 2024 ರಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗೀಕರಣಗೊಂಡವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಲಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ, ಭಾರತೀಯ, ನೈಜೀರಿಯಾ, ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಇಟಾಲಿಯನ್, ಟರ್ಕಿಶ್, ರೊಮೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ಇರಾನಿಯನ್. ಪೌರತ್ವವನ್ನು ನೀಡದೆ UK ನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸವನ್ನು ನೀಡುವ ನೆಲೆಸುವಿಕೆಯ ಅನುದಾನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು<ref>{{Cite web |last=Blinder |first=Scott |date=11 June 2014 |title=Settlement in the UK |url=http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/briefings/settlement-uk |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906232123/http://migrationobservatory.ox.ac.uk/briefings/settlement-uk |archive-date=6 September 2015 |access-date=1 August 2015 |publisher=The Migration Observatory, University of Oxford}}</ref> 2013 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 154,700 ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="Blinder2015">{{Cite web |last=Blinder |first=Scott |date=27 March 2015 |title=Naturalisation as a British Citizen: Concepts and Trends |url=http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/sites/files/migobs/Briefing%20-%20Naturalisation%20as%20a%20British%20Citizen%20-%20Concepts%20and%20Trends_0.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150916052200/http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/sites/files/migobs/Briefing%20-%20Naturalisation%20as%20a%20British%20Citizen%20-%20Concepts%20and%20Trends_0.pdf |archive-date=16 September 2015 |access-date=1 August 2015 |publisher=The Migration Observatory, University of Oxford}}</ref> ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ನಿವ್ವಳ ವಲಸೆ (ವಲಸೆ ಬರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ವಲಸೆ ಹೋಗುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೈನಸ್ ಮಾಡಿದಾಗ) 2023 ರಲ್ಲಿ 860,000 ರ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತು, 1.326 ಮಿಲಿಯನ್ ವಲಸೆ ಮತ್ತು 466,000 ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, 2024 ರಲ್ಲಿ ನಿವ್ವಳ ವಲಸೆಯು 431,000 ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, 948,000 ವಲಸೆ ಮತ್ತು 517,000 ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ.<ref>{{Cite web |title=Long-term international migration, provisional: year ending December 2024 |date=22 May 2025 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/internationalmigration/bulletins/longterminternationalmigrationprovisional/yearendingdecember2024 |website=gov.uk |access-date=22 May 2025}}</ref> ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು. 1815 ಮತ್ತು 1930 ರ ನಡುವೆ, ಬ್ರಿಟನ್ನಿಂದ ಸುಮಾರು 11.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಿಂದ 7.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ವಲಸೆ ಹೋದರು.<ref>{{Cite book |last=Hammar |first=Tomas |url=https://www.cambridge.org/core/books/european-immigration-policy/10B639425685B0C101619FA11522C409 |title=European Immigration Policy: A Comparative Study |date=1985 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-12437-9 |series=Comparative Ethnic and Race Relations |location=Cambridge}}</ref><ref name="richards-2018">{{Cite book |last=Richards |first=Eric |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctvnb7rj2 |title=The genesis of international mass migration: The British case, 1750-1900 |date=2018 |publisher=Manchester University Press |edition=1 |jstor=j.ctvnb7rj2}}</ref> 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಸುಮಾರು 300 ಮಿಲಿಯನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಮೂಲದ ಜನರು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜುಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="richards-2018" /> 2006 ರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 5.5 ಮಿಲಿಯನ್ UK-ಜನಿತ ಜನರು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು,<ref name="BritsAbroad">{{Cite web |last1=Sriskandarajah |first1=Dhananjayan |last2=Drew |first2=Catherine |date=11 December 2006 |title=Brits Abroad: Mapping the scale and nature of British emigration |url=http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070828011816/http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509 |archive-date=28 August 2007 |access-date=9 March 2015 |publisher=Institute for Public Policy Research}}</ref><ref>{{Cite news |title=Brits Abroad: world overview |url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/in_depth/brits_abroad/html/default.stm |access-date=20 April 2007 |publisher=BBC}}; {{Cite news |last=Casciani |first=Dominic |date=11 December 2006 |title=5.5&nbsp;m Britons 'opt to live abroad' |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6210358.stm |access-date=20 April 2007}}</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಸ್ಪೇನ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ.<ref name="BritsAbroad" /><ref>{{Cite news |date=11 December 2006 |title=Brits Abroad: Country-by-country |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6161705.stm |work=BBC News}}</ref> === ಶಿಕ್ಷಣ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸುಮಾರು 38 ಪ್ರತಿಶತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅಥವಾ ಕಾಲೇಜು ಪದವಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಶೇಕಡಾವಾರು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=24 September 2012 |title=The Most Educated Countries in the World |url=https://finance.yahoo.com/news/the-most-educated-countries-in-the-world.html;_ylt=AlaWy8IcyeBaviKi7_.WJyhE6odG;_ylu=X3oDMTJrY2d2NGZyBG1pdANDeFMgRmluYW5jaWFsbHkgRml0IEFydGljbGUgQXJ0aWNsZSBCb2R5IFByb2QEcG9zAzMEc2VjA01lZGlhQXJ0aWNsZUJvZHlBc3NlbWJseQ--;_ylg=X3oDMTNjdGVoaXJqBGludGwDdXMEbGFuZwNlbi11cwRwc3RhaWQDY2IyOTRhMGEtYmY2OS0zYTdlLThlYTUtZWFlNTU3YWI1ZTc3BHBzdGNhdANleGNsdXNpdmVzfGZpbmFuY2lhbGx5Zml0BHB0A3N0b3J5cGFnZQ--;_ylv=3?page=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204213400/http://finance.yahoo.com/news/the-most-educated-countries-in-the-world.html%3B_ylt%3DAlaWy8IcyeBaviKi7_.WJyhE6odG%3B_ylu%3DX3oDMTJrY2d2NGZyBG1pdANDeFMgRmluYW5jaWFsbHkgRml0IEFydGljbGUgQXJ0aWNsZSBCb2R5IFByb2QEcG9zAzMEc2VjA01lZGlhQXJ0aWNsZUJvZHlBc3NlbWJseQ--%3B_ylg%3DX3oDMTNjdGVoaXJqBGludGwDdXMEbGFuZwNlbi11cwRwc3RhaWQDY2IyOTRhMGEtYmY2OS0zYTdlLThlYTUtZWFlNTU3YWI1ZTc3BHBzdGNhdANleGNsdXNpdmVzfGZpbmFuY2lhbGx5Zml0BHB0A3N0b3J5cGFnZQ--%3B_ylv%3D3?page=1 |archive-date=4 February 2016 |access-date=20 April 2016 |website=Yahoo Finance }}; {{Cite magazine |date=27 September 2012 |title=And the World's Most Educated Country Is... |url=https://newsfeed.time.com/2012/09/27/and-the-worlds-most-educated-country-is/ |magazine=Time |location=New York |access-date=20 April 2016 |archive-date=30 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180430040213/http://newsfeed.time.com/2012/09/27/and-the-worlds-most-educated-country-is/ |url-status=dead }}</ref> UK ಅನೇಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸೇರಿವೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=The Times Higher Education World University Rankings 2024 |date=25 September 2023 |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2024/world-ranking |access-date=17 April 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=QS World University Rankings 2024 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2024 |access-date=17 April 2024}}</ref> ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಶಿಕ್ಷಣವು UK ನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಬೋಧನಾ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಎಲ್ಲಾ UK ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಗರಿಷ್ಠ ವಾರ್ಷಿಕ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಆದಾಯವನ್ನು ತಲುಪುವುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವೇತನ ಮಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪುವವರು ಮಾತ್ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Repaying your student loan |url=https://www.gov.uk/repaying-your-student-loan/what-you-pay |website=gov.uk |access-date=21 June 2025}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುವ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಗರಿಷ್ಠ ಶುಲ್ಕ ಅಥವಾ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೆಲವು NHS ಕೋರ್ಸ್ಗಳು ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿಸುವ ವೇತನಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು 2017 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವೈದ್ಯರು ತಮ್ಮ ತರಬೇತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ £230,000 ಸಬ್ಸಿಡಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=20 October 2014 |title=Undergraduate Tuition Fess and Student Loans |url=https://www.ucas.com/money-and-student-life/money/student-finance/undergraduate-tuition-fees-and-student-loans |access-date=24 February 2024 |website=UCAS}}</ref><ref>{{Cite web |title=More undergraduate medical education places |url=https://www.gov.uk/government/news/more-undergraduate-medical-education-places |access-date=24 February 2024 |website=gov.uk}}</ref> 2022 ರಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು (PISA) 15 ವರ್ಷದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಓದುವಿಕೆ, ಗಣಿತ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 14 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು 494 ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದು, ಇದು [[OECD]] ಸರಾಸರಿ 478 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=PISA 2022 UK Results |url=https://www.oecd.org/publication/pisa-2022-results/country-notes/united-kingdom-9c15db47#chapter-d1e11 |access-date=24 February 2024 |website=OECD |date=4 December 2023}}</ref> === ಆರೋಗ್ಯ === [[File:QEUH.jpg|thumb|ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿನ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಯುರೋಪಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಆವರಣವಾಗಿದೆ]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಆಧುನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ (NHS) ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು 1948 ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪೂರೈಕೆದಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=The foundation of the NHS |url=https://www.nationalarchives.gov.uk/explore-the-collection/stories/the-foundation-of-the-nhs/ |access-date=6 July 2026 |publisher=The National Archives}}</ref> NHS ನ ವ್ಯಾಪಕ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಇದನ್ನು "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧರ್ಮ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Gill |first=Martha |date=9 July 2023 |title=To those who claim the NHS has turned into a British religion, I say: keep the faith |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2023/jul/09/nhs-british-religion-keep-faith-nhs-at-75 |access-date=16 July 2023 |work=The Observer}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 April 2020 |title=Is the NHS our new national religion? – Religion Media Centre |url=https://religionmediacentre.org.uk/news/is-the-nhs-our-new-national-religion/ |access-date=16 July 2023 |website=religionmediacentre.org.uk}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ (NHS ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, NHS ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೈಕೆ (ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು NHS ವೇಲ್ಸ್) ತನ್ನದೇ ಆದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಖಾಸಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ UK ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಗತ್ಯದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ಪಾವತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು, 2000 ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದನೇ-ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಹದಿನೆಂಟನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/worldhealthrepor00worl |title=The world health report 2000&nbsp;– Health systems: improving performance |publisher=World Health Organization |date=2000 |isbn=978-92-4-156198-3 |editor-last=Haden |editor-first=Angela |location=Geneva |access-date=5 July 2011 |editor-last2=Campanini |editor-first2=Barbara}}; {{Cite web |last=World Health Organization |author-link=World Health Organization |title=Measuring overall health system performance for 191 countries |url=http://pages.stern.nyu.edu/~wgreene/Statistics/WHO-COMP-Study-30.pdf |access-date=5 July 2011 |publisher=New York University}}</ref> 1979 ರಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ವೆಚ್ಚವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last=Fisher |first=Peter |title=The NHS from Thatcher to Blair |url=http://www.healthp.org/node/71 |journal=NHS Consultants Association |archive-url=https://web.archive.org/web/20181120124807/http://www.healthp.org/node/71 |archive-date=20 November 2018 |access-date=19 December 2018 |quote=ದಿ ಬಜೆಟ್... NHS ಗೆ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದಾರವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹಣದುಬ್ಬರ ದರಕ್ಕಿಂತ 7.4 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ GDP ಯ 9.4 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ EU ಸರಾಸರಿ.}}</ref> 2018 ರ [[OECD]] ಡೇಟಾವು, UK ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೈಕೆ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾದ ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ, UK ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ £3,121 ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=24 September 2019 |title=Swindells: They aren't 'your' patients |url=https://www.hsj.co.uk/policy-and-regulation/swindells-they-arent-your-patients/7025988.article? |access-date=19 November 2019 |publisher=Health Service Journal}}</ref> 2017 ರಲ್ಲಿ UK ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ £2,989 ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದೆ, ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯರ ಸರಾಸರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=29 August 2019 |title=How does UK healthcare spending compare with other countries? |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/healthandsocialcare/healthcaresystem/articles/howdoesukhealthcarespendingcomparewithothercountries/2019-08-29 |access-date=5 October 2019 |publisher=Office of National Statistics}}</ref> ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿ, ನರ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಿಡ್ವೈಫರಿ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮುಂತಾದ UK-ವ್ಯಾಪಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿವೆ. ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದೆ; ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು UK ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ; ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ; ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=28 August 2008 |title='Huge contrasts' in devolved NHS |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7586147.stm |work=BBC News}}; {{Cite news |last=Triggle |first=Nick |date=2 January 2008 |title=NHS now four different systems |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7149423.stm}}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರದ ದ್ವೀಪ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಅದರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕತೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅದರ ಮಾಜಿ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕದ ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಕೆನಡಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು, ಇದು ಆಂಗ್ಲೋಸ್ಫಿಯರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Julian Go |title=Constitutionalism and political reconstruction |date=2007 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-15174-1 |editor-last=Arjomand |editor-first=Saïd Amir |pages=92–94 |chapter=A Globalizing Constitutionalism?, Views from the Postcolony, 1945–2000 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=kYmmnYKEvE0C&pg=PA94}}</ref>{{Sfn|Ferguson|2004|p=307}} ಇದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಜಿ ವಸಾಹತುಗಳು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ದೇಶಗಳಾಗಿವೆ, ಇವು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=The Commonwealth |url=https://www.mfat.govt.nz/en/peace-rights-and-security/the-commonwealth/ |access-date=8 January 2024 |website=[[New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade]] |language=en-NZ}}</ref><ref>{{Cite web |title=Commonwealth of Nations |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/parliament-and-empire/contemporary-context/ |access-date=2026-02-22 |publisher=UK Parliament |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Mazrui |first1=Ali Al Amin |title=Anglo-African Commonwealth |last2=Taylor |first2=D. |last3=Bradley |first3=Kenneth |date=1967 |publisher=Pergamon |isbn=978-0-08-012253-3 |pages=40–41 |quote=...ಅಂತಿಮ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ, ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್-ನೆಸ್ನ ಬಂಧಗಳಲ್ಲದೆ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ನವರು ಜಮೈಕಾದವರು ಅಥವಾ ಜಾಂಬಿಯಾದವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏನನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು?}}</ref> 2024 ರ ಜಾಗತಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು UK ಅನ್ನು 'ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ದೇಶಗಳ' ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಂತರ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Most Influential Countries |url=https://www.usnews.com/news/best-countries/most-influential-countries |access-date=22 September 2025 |website=[[U.S. News & World Report]]}}</ref> === ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕ === <div style="float:right; margin-left:1em; width:320px;"> <gallery mode="packed" heights="160" widths="160"> File:PG 1063Burns Naysmith.jpg|ರಾಬರ್ಟ್ ಬರ್ನ್ಸ್ (1759–1796) File:William Shakespeare by John Taylor, edited.jpg|ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ (1564–1616) </gallery> <div style="text-align:center; font-size:90%;"> ಬರ್ನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ ಅನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. </div> </div> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಚಾನಲ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿದೆ. 2022 ರಲ್ಲಿ, UK ನಲ್ಲಿ 669 ಮಿಲಿಯನ್ ಭೌತಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು, ಇದು ಎಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{Cite web |title=UK publishing industry reports record-breaking year in 2022 |url=https://www.theguardian.com/books/2023/apr/17/uk-publishing-industry-reports-record-breaking-year-in-2022 |access-date=9 May 2024 |work=[[The Guardian]] |date=17 April 2023}}</ref> ಬ್ರಿಟನ್ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ; ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಡೆಫೊ, ರಡ್ಯಾರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್, ಲೆವಿಸ್ ಕರೋಲ್ ಮತ್ತು ಬಿಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಪಾಟರ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಸಹ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಎ.ಎ. ಮಿಲ್ನೆ, ಎನಿಡ್ ಬ್ಲೈಟನ್, ಜೆ.ಆರ್.ಆರ್. ಟೋಲ್ಕಿನ್, ರೋಲ್ಡ್ ಡಾಲ್, ಟೆರ್ರಿ ಪ್ರಾಚೆಟ್ ಮತ್ತು ಜೆ.ಕೆ. ರೌಲಿಂಗ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್'' ಅನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಪುಸ್ತಕ ಸರಣಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Best-selling Book Series Of All Time |url=https://wordsrated.com/best-selling-book-series-of-all-time-statistics/ |access-date=18 May 2024 |publisher=Wordsrated |date=20 July 2023}}</ref> ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಕವಿ ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದುವರೆಗಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=William Shakespeare (English author) |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/537853/William-Shakespeare |access-date=26 February 2006 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]]}}; {{Cite encyclopedia |title=MSN Encarta Encyclopedia article on Shakespeare |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |access-date=26 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060209154055/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |archive-date=9 February 2006}}; {{Cite web |title=William Shakespeare |work=TheFreeDictionary.com |publisher=Columbia Electronic Encyclopedia |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Shakespeare%2c+William |access-date=26 February 2006}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ನಾಟಕವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನವೋದಯದಿಂದ ನಾಟಕದ ರೋಮಾಂಚಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ''ದಿ ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿ ಟೇಲ್ಸ್'' ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಜೆಫ್ರಿ ಚಾಸರ್, ಕವಿ ವಿಲಿಯಂ ವರ್ಡ್ಸ್ವರ್ತ್, ಮತ್ತು ಇತರ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕವಿಗಳು, ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಿಕನ್ಸ್, ಎಚ್.ಜಿ. ವೆಲ್ಸ್, ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್ವೆಲ್, ಆಲ್ಡಸ್ ಹಕ್ಸ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇಯಾನ್ ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಪರಾಧ ಬರಹಗಾರ ಅಗಾಥಾ ಕ್ರಿಸ್ಟಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |date=19 December 2005 |title=Mystery of Christie's success is solved |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1505799/Mystery-of-Christies-success-is-solved.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=14 November 2010 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1505799/Mystery-of-Christies-success-is-solved.html |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}</ref> BBC ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬರಹಗಾರರ 100 ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ 25 ರಲ್ಲಿ 12 ಅನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಎಲಿಯಟ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್, ಚಾರ್ಲೊಟ್ ಬ್ರಾಂಟೆ, ಎಮಿಲಿ ಬ್ರಾಂಟೆ, ಮೇರಿ ಶೆಲ್ಲಿ, ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ಡೋರಿಸ್ ಲೆಸ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಜೇಡಿ ಸ್ಮಿತ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite news |last=Ciabattari |first=Jane |date=December 2015 |title=The 25 greatest British novels |work=BBC Culture |url=https://www.bbc.com/culture/article/20151204-the-25-greatest-british-novels |access-date=29 December 2021}}</ref> ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಆರ್ಥರ್ ಕೋನನ್ ಡಾಯ್ಲ್ (ಷರ್ಲಾಕ್ ಹೋಮ್ಸ್ ನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ), ಸರ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್, ಜೆ.ಎಂ. ಬ್ಯಾರಿ, ರಾಬರ್ಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಸ್ಟೀವನ್ಸನ್ (ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ''ಟ್ರೆಷರ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್'' ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಲ್ಗಳ್ಳರ ಚಿತ್ರಣದ ಮೇಲೆ ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು), ಮತ್ತು ಕವಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಬರ್ನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವರನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹ್ಯೂ ಮ್ಯಾಕ್ಡಿಯರ್ಮಿಡ್ ಮತ್ತು ನೀಲ್ ಎಂ. ಗನ್ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ನವೋದಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು, ಇಯಾನ್ ರಾಂಕಿನ್ ಮತ್ತು ಇಯಾನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಅವರಿಂದ ಕಠಿಣ ಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ UNESCO ನ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಗರ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |year=2004 |title=Edinburgh, United Kingdom, UNESCO City of Literature |url=http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/creativity/creative-industries/creative-cities-network/literature/edinburgh |archive-url=https://web.archive.org/web/20130528152834/http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/creativity/creative-industries/creative-cities-network/literature/edinburgh |archive-date=28 May 2013 |url-status=dead |access-date=9 March 2015 |work=Unesco}}</ref> ವೆಲ್ಶ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಬ್ರಿಟನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತಿಳಿದಿರುವ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ''ವೈ ಗೊಡೊಡಿನ್'', ಬಹುಶಃ 6 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕುಂಬ್ರಿಕ್ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ವೆಲ್ಶ್ ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ ಆರ್ಥರ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತಿಳಿದಿರುವ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Early Welsh poetry |url=https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/society/language_poetry.shtml |access-date=29 December 2010 |work=BBC Wales}}</ref> ಆರ್ಥೂರಿಯನ್ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ಮೊನ್ಮೌತ್ನ ಜೆಫ್ರಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book |last=Lang, Andrew |url=https://books.google.com/books?id=dKJiPyyTevgC |title=History of English Literature from Beowulf to Swinburne |publisher=Wildside Press |year=2003 |isbn=978-0-8095-3229-2 |location=Holicong, PA |page=42 |orig-date=1913}}</ref> ಡಫಿಡ್ ಅಪ್ ಗ್ವಿಲಿಮ್ (''fl.''&nbsp;1320–1370) ಅವರನ್ನು ಅವರ ಕಾಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |year=2011 |title=Dafydd ap Gwilym |url=http://www.academi.org/dafydd-ap-gwilym-eng |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324034938/http://www.literaturewales.org/dafydd-ap-gwilym-eng |archive-date=24 March 2012 |url-status=dead |access-date=3 January 2011 |website=Academi.org |quote=ಡಫಿಡ್ ಅಪ್ ಗ್ವಿಲಿಮ್ ಅವರನ್ನು ವೆಲ್ಶ್ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಪ್ರಮುಖ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.}}</ref> ಡೇನಿಯಲ್ ಓವೆನ್ ಅವರು 1885 ರಲ್ಲಿ ''ರೈಸ್ ಲೆವಿಸ್'' ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ ವೆಲ್ಶ್-ಭಾಷಾ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಂಗ್ಲೋ-ವೆಲ್ಶ್ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು ಡೈಲನ್ ಥಾಮಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್. ಎಸ್. ಥಾಮಸ್, ಇವರನ್ನು 1996 ರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಮುಖ ವೆಲ್ಶ್ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ರಿಚರ್ಡ್ ಲೆವೆಲ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಕೇಟ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್.<ref>{{Cite web |url=http://newsalerts.bbc.co.uk/1/low/wales/551486.stm |title=True birthplace of Wales's literary hero |archive-url=https://web.archive.org/web/20200316173733/http://newscdn.bbc.net.uk/2/hi/uk_news/wales/551486.stm |archive-date=16 March 2020 |url-status=dead |website=BBC News |date=5 December 1999 |access-date=28 April 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kate Roberts: Biography |url=https://www.bbc.co.uk/wales/northwest/halloffame/arts/kateroberts.shtml |url-status=dead |access-date=19 February 2017 |website=BBC Wales |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308000646/https://www.bbc.co.uk/wales/northwest/halloffame/arts/kateroberts.shtml |archive-date=8 March 2013}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬರಹಗಾರ ಸಿ.ಎಸ್. ಲೂಯಿಸ್, ಅವರು ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ''ದಿ ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್ ಆಫ್ ನಾರ್ನಿಯಾ'' ಅನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=The Chronicles of Narnia Book Series Statistics |url=https://wordsrated.com/the-chronicles-of-narnia-book-series-statistics/ |access-date=18 May 2024 |publisher=Wordsrated |date=19 July 2023}}</ref> ಎಲ್ಲಾ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಐರಿಶ್ ಬರಹಗಾರರು ಆಸ್ಕರ್ ವೈಲ್ಡ್,<ref>{{Cite book |last=Varty |first=Anne |title=A Preface to Oscar Wilde |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-89231-1 |pages=[https://books.google.com/books?id=A9YFBAAAQBAJ&pg=PA231 231–232]}}; {{Cite encyclopedia |title=Oscar Wilde |encyclopedia=[[Encyclopedia.com]] |publisher=[[Cengage]] |url=https://www.encyclopedia.com/people/literature-and-arts/english-literature-19th-cent-biographies/oscar-wilde |access-date=10 December 2019}}</ref> ಬ್ರಾಮ್ ಸ್ಟೋಕರ್ (''ಡ್ರಾಕುಲಾ'' ಅನ್ನು ಬರೆದವರು)<ref>{{Cite book |last=Moss |first=Joyce |url=https://archive.org/details/isbn_9780787637286 |title=British and Irish Literature and Its Times: The Victorian Era to the Present (1837–) |publisher=Gale Group |year=2001 |isbn=978-0-7876-3729-3 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780787637286/page/107 107] |url-access=registration}}</ref> ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಷಾ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book |last=Holroyd |first=Michael |url=https://archive.org/details/bernardshaw00holr/page/384 |title=Bernard Shaw, Volume 2: 1898–1918: The Pursuit of Power |publisher=Chatto & Windus |year=1989 |isbn=978-0-7011-3350-4 |page=[https://archive.org/details/bernardshaw00holr/page/384 384]}}; {{Cite web |title=G B Shaw |url=https://www.bl.uk/people/g-b-shaw |access-date=10 December 2019 |website=Discovering Literature: 20th century |publisher=[[British Library]] |archive-date=9 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809155152/https://www.bl.uk/people/g-b-shaw |url-status=dead}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಹೊರಗಿನ ಮೂಲದವರಾದ ಆದರೆ UK ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ಅನೇಕ ಬರಹಗಾರರು ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾನ್ರಾಡ್,<ref>{{Cite book |last=Middleton |first=Tim |url=https://books.google.com/books?id=Azd1f8NBpUoC&pg=PA159 |title=Joseph Conrad |publisher=Routledge |year=2006 |isbn=978-0-415-26851-6 |page=159}}</ref> ಟಿ.ಎಸ್. ಎಲಿಯಟ್,<ref>{{Cite book |last=Cooper |first=John Xiros |url=https://books.google.com/books?id=XqmNjQzhwV4C&pg=PA111 |title=The Cambridge Introduction to T. S. Eliot |date=2006 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-45790-3 |page=111}}</ref> ಕಾಜುವೊ ಇಷಿಗುರೊ,<ref>{{Cite book |last=Sim |first=Wai-chew |url=https://books.google.com/books?id=WcKLAgAAQBAJ&pg=PT201 |title=Kazuo Ishiguro |date=2009 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-19867-1 |page=201}}</ref> ಸರ್ ಸಲ್ಮಾನ್ ರಶ್ದಿ<ref>{{Cite web |title=Salman Rushdie |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100433765 |access-date=10 December 2019 |website=Oxford Reference |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> ಮತ್ತು ಎಜ್ರಾ ಪೌಂಡ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Campbell |first=James |date=17 May 2008 |title=Home from home |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2008/may/17/poetry3 |access-date=10 December 2019}}; {{Cite book |last=Nadel |first=Ira |url=https://books.google.com/books?id=ECiGDAAAQBAJ&pg=PA90 |title=Ezra Pound: A Literary Life |date=2004 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-230-37881-0 |page=90}}</ref> === ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅನುಭವವಾದ" ಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಅನುಭವದಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜ್ಞಾನ ಮಾತ್ರ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 'ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ', ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ 'ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥದ ಶಾಲೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |url=http://www.rrbltd.co.uk/bibliographies/scottish_v5_bibliog.pdf |title=A bibliography of Scottish common sense philosophy: Sources and origins |publisher=Thoemmes Press |year=2000 |editor-last=Fieser, James |location=Bristol |access-date=17 December 2010 |archive-date=9 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409171906/https://www.rrbltd.co.uk/bibliographies/scottish_v5_bibliog.pdf |url-status=dead}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅನುಭವವಾದದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಜಾನ್ ಲಾಕ್, ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ಕ್ಲಿ{{Efn|ಬರ್ಕ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಐರಿಶ್ ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈಗ ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶವು UK ನಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು 'ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅನುಭವವಾದಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.}} ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಹ್ಯೂಮ್; ಆದರೆ ಡಗಾಲ್ಡ್ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್, ಥಾಮಸ್ ರೀಡ್ ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಂ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ "ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥ" ಶಾಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಿಟನ್ನರು ನೈತಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾದ ಉಪಯುಕ್ತತಾವಾದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಮೊದಲು ಜೆರೆಮಿ ಬೆಂಥಮ್ ಬಳಸಿದ ಮತ್ತು ನಂತರ ಜಾನ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಮಿಲ್ ಅವರ ''ಉಪಯುಕ್ತತಾವಾದ'' ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ನೈತಿಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Palmer, Michael |url=https://books.google.com/books?id=s7y5MJOuN30C&pg=PA66 |title=Moral Problems in Medicine: A Practical Coursebook |publisher=Lutterworth Press |year=1999 |isbn=978-0-7188-2978-0 |location=Cambridge |page=66}}; {{Cite book |last=Scarre, Geoffrey |url=https://books.google.com/books?id=8A4xLnzfqYwC&pg=PA82 |title=Utilitarianism |publisher=Routledge |year=1995 |isbn=978-0-415-12197-2 |location=London |page=82}}</ref> === ಮಾಧ್ಯಮ === 1922 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ [[BBC]], ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ರೇಡಿಯೋ, ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಪ್ರಸಾರ ನಿಗಮವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಸಾರಕವಾಗಿದೆ.<ref name="MediaNewsline">{{Cite web |title=BBC: World's largest broadcaster & Most trusted media brand |url=http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005004930/http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |archive-date=5 October 2010 |access-date=23 September 2010 |publisher=Media Newsline}}</ref><ref name="ProspectMag">{{Cite web |title=Digital license |url=http://www.prospectmagazine.co.uk/?p=64654 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111107024637/http://www.prospectmagazine.co.uk/2009/07/digitallicense |archive-date=7 November 2011 |access-date=9 March 2015 |publisher=Prospect}}</ref><ref name="AboutBBC">{{Cite news |title=About the BBC&nbsp;– What is the BBC |work=BBC Online |url=https://www.bbc.co.uk/info/purpose/what.shtml |access-date=9 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100116202334/http://www.bbc.co.uk/info/purpose/what.shtml |archive-date=16 January 2010}}</ref> ಇದು UK ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ದೇಶೀಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ದೂರದರ್ಶನ ಪರವಾನಗಿಯಿಂದ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |date=13 August 2009 |title=BBC: World's largest broadcaster & Most trusted media brand |url=http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |journal=Media Newsline |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510090842/http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |archive-date=10 May 2011 |access-date=19 June 2011}}; {{Cite web |date=April 2010 |title=TV Licence Fee: facts & figures |url=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427080539/http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml |archive-date=27 April 2011 |publisher=BBC Press Office}}</ref> BBC ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವಿಸ್ BBC ಯ ಒಡೆತನದ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸಾರಕ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Microsoft Word – The Work of the BBC World Service 2008–09 HC 334 FINAL.doc |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmfaff/334/334.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021001645/https://publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmfaff/334/334.pdf |archive-date=21 October 2020 |access-date=16 February 2011}}</ref> ಇದು 40 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ಸುದ್ದಿ, ಭಾಷಣ ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=News in your language – BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/ws/languages |website=BBC}}; {{Cite web |title=BBC World Service |url=https://www.facebook.com/pages/category/Media-News-Company/bbcworldservice/about |website=Facebook.com}}</ref> UK ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಆಟಗಾರರು ITV ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ITV ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುವ 15 ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರಕಗಳಲ್ಲಿ 11 ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web |title=Publications & Policies: The History of ITV |url=http://www.itv.com/aboutitv/publications-policies |archive-url=https://web.archive.org/web/20110411224117/http://www.itv.com/aboutitv/publications-policies |archive-date=11 April 2011 |website=ITV.com}}</ref> ಮತ್ತು ಸ್ಕೈ.<ref>{{Cite journal |title=Direct Broadcast Satellite Television |url=http://www.newscorp.com/operations/dbst.html |journal=News Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604095622/http://www.newscorp.com/operations/dbst.html |archive-date=4 June 2011}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ''ಡೈಲಿ ಮೇಲ್'', ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'', ''ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್'', ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮತ್ತು ''ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite news |date=10 October 2008 |title=ABCs: National daily newspaper circulation September 2008 |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/media/table/2008/oct/10/abcs-pressandpublishing |access-date=17 October 2008}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ''ದಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟೇಟರ್'', ''ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್'', ''ನ್ಯೂ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ಮನ್'' ಮತ್ತು ''ರೇಡಿಯೋ ಟೈಮ್ಸ್'' ಸೇರಿವೆ. [[File:Media City Footbridge and BBC Offices (geograph 2685261).jpg|thumb|ಗ್ರೇಟರ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ನ ಸಾಲ್ಫೋರ್ಡ್ನಲ್ಲಿರುವ ಮೀಡಿಯಾಸಿಟಿಯುಕೆ ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.]]ಲಂಡನ್ UK ನಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಲ್ಲಿವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ನಲ್ಲಿರುವ ಮೀಡಿಯಾಸಿಟಿಯುಕೆ ಸಹ ಗಮನಾರ್ಹ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ.<ref>William, D. (2010). [https://books.google.com/books?id=7yg45P35KDMC ''ಯುಕೆ ಸಿಟೀಸ್: ಎ ಲುಕ್ ಅಟ್ ಲೈಫ್ ಅಂಡ್ ಮೇಜರ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್'']. ಈಸ್ಟ್ಬೋರ್ನ್: ಗಾರ್ಡ್ನರ್ಸ್ ಬುಕ್ಸ್. {{ISBN|978-9987-16-021-1}}, pp. 22, 46, 109 and 145.</ref> ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಡೇಟಾಬೇಸ್ಗಳು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಧ್ಯಮ, ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ UK ಪ್ರಕಾಶನ ವಲಯವು ಸುಮಾರು £20 ಶತಕೋಟಿ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 167,000 ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Publishing |url=http://www.culture.gov.uk/what_we_do/creative_industries/3280.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110505104322/http://www.culture.gov.uk/what_we_do/creative_industries/3280.aspx |archive-date=5 May 2011 |publisher=Department of Culture, Media and Sport}}</ref> 2015 ರಲ್ಲಿ UK ಪ್ರತಿ ಮಿಲಿಯನ್ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ 2,710 ಪುಸ್ತಕ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಇದು ಯಾವುದೇ ದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು, ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಇತರ ಆಂಗ್ಲೋಫೋನ್ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |date=2016 |title=Annual Report 2015–2016 |url=https://www.internationalpublishers.org/images/reports/Annual_Report_2016/IPA_Annual_Report_2015-2016_interactive.pdf |access-date=14 January 2021 |website=internationalpublishers.org |publisher=International Publishers Association |page=16 |archive-date=31 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230831205753/https://www.internationalpublishers.org/images/reports/Annual_Report_2016/IPA_Annual_Report_2015-2016_interactive.pdf |url-status=dead}}</ref> 2010 ರಲ್ಲಿ, UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 82.5 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆದಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 20 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣ.<ref>{{Cite journal |title=Top 20 countries with the highest number of Internet users |url=http://www.internetworldstats.com/top20.htm |journal=Internet World Stats |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610104435/http://www.internetworldstats.com/top20.htm |archive-date=10 June 2011 |access-date=19 June 2011}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಉದ್ಯಮವು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 2022 ರಿಂದ UK ಮಾರಾಟದ ಮೂಲಕ ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Dring |first=Christopher |date=12 January 2023 |title=European console and PC game sales fall 7.1% in 2022 |url=https://www.gamesindustry.biz/european-console-and-pc-game-sales-fall-71-over-2021 |access-date=30 September 2023 |website=GamesIndustry.biz}}</ref> ಇದು ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಂತರ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About UK Video Games Industry |url=https://tiga.org/about-tiga-and-our-industry/about-uk-video-games-industry |access-date=6 June 2023 |website=TIGA}}</ref> === ದೃಶ್ಯ ಕಲೆ === [[File:Angel of the North - 6150534524.jpg|thumb|ಆಂಟನಿ ಗೋರ್ಮ್ಲಿ ಅವರ ಏಂಜೆಲ್ ಆಫ್ ದಿ ನಾರ್ತ್ ಶಿಲ್ಪವು ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.]] ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕಲಾವಿದರು ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್, ಜಾನ್ ಕಾನ್ಸ್ಟೇಬಲ್, ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಪಾಮರ್, ಮತ್ತು ಜೆ.ಎಂ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಟರ್ನರ್; ಭಾವಚಿತ್ರ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರು ಸರ್ ಜೋಶುವಾ ರೆನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಲೂಸಿಯನ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್; ಭೂದೃಶ್ಯ ಕಲಾವಿದರು ಥಾಮಸ್ ಗೇನ್ಸ್ಬರೋ ಮತ್ತು ಎಲ್.ಎಸ್. ಲೌರಿ; ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕ ವಿಲಿಯಂ ಮೋರಿಸ್; ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಕಾರ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬೇಕನ್; ಪಾಪ್ ಕಲಾವಿದರು ಪೀಟರ್ ಬ್ಲೇಕ್, ರಿಚರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಹಾಕ್ನಿ; ಪರಿಕಲ್ಪನಾ ಕಲೆ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಆರ್ಟ್ & ಲಾಂಗ್ವೇಜ್;<ref>{{Cite news |last=Tate |title=Art & Language – Art Term {{!}} Tate |work=Tate |url=https://www.tate.org.uk/art/art-terms/a/art-language |access-date=8 September 2018}}</ref> ಸಹಯೋಗಿ ಜೋಡಿ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್; ಅಮೂರ್ತ ಕಲಾವಿದ ಹೊವಾರ್ಡ್ ಹಾಡ್ಕಿನ್; ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಆಂಟನಿ ಗೋರ್ಮ್ಲಿ, ಅನೀಶ್ ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ಹೆನ್ರಿ ಮೂರ್. 1980 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿನ ಸಾಚಿ ಗ್ಯಾಲರಿ "ಯುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬಹು-ಪ್ರಕಾರದ ಕಲಾವಿದರ ಗುಂಪನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು: ಡೇಮಿಯನ್ ಹಿರ್ಸ್ಟ್, ಕ್ರಿಸ್ ಆಫಿಲಿ, ರೇಚೆಲ್ ವೈಟ್ರೀಡ್, ಟ್ರೇಸಿ ಎಮಿನ್, ಮಾರ್ಕ್ ವಾಲಿಂಗರ್, ಸ್ಟೀವ್ ಮ্যাক್ವೀನ್, ಸ್ಯಾಮ್ ಟೇಲರ್-ವುಡ್ ಮತ್ತು ಚಾಪ್ಮನ್ ಸಹೋದರರು ಈ ಸಡಿಲವಾದ ಮೈತ್ರಿಯ ಚಳವಳಿಯ ಹೆಚ್ಚು-ಪರಿಚಿತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿನ ರಾಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಗಳ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. UK ನಲ್ಲಿ ಕಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಲೆಗಳು: ಲಂಡನ್ ಕಲಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಆರು-ಶಾಲೆಗಳು), ಇದರಲ್ಲಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸೈನ್ ಮತ್ತು ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸೈನ್ ಸೇರಿವೆ; ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ಸ್, ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ; ಸ್ಲೇಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ (ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಲಂಡನ್ನ ಭಾಗ); ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್; ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್; ಮತ್ತು ದಿ ರಸ್ಕಿನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ (ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭಾಗ). ಕೋರ್ಟಾಲ್ಡ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಬೋಧನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. UK ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೋರ್ಟ್ರೇಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಟೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಮತ್ತು ಟೇಟ್ ಮಾಡರ್ನ್ (ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಆಧುನಿಕ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 4.7 ಮಿಲಿಯನ್ ಸಂದರ್ಶಕರೊಂದಿಗೆ).<ref>{{Cite news |last=Bayley |first=Stephen |date=24 April 2010 |title=The startling success of Tate Modern |work=[[The Times]] |location=London |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article7105032.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429173928/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article7105032.ece |url-status=dead |archive-date=29 April 2011 |access-date=19 January 2011}} {{Subscription required}}</ref> === ಸಂಗೀತ === <!----Caution should be taken to ensure that the sections are not simply a listing of names or mini biographies of individuals accomplishments.----> [[File:Royal Albert Hall, BBC Proms 2017.jpg|thumb|ದಿ ಪ್ರಾಮ್ಸ್ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವವಾಗಿದ್ದು, ಹೆನ್ರಿ ವುಡ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ನ ರಾಯಲ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಲ್ಗರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಯೋಜಕರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತದೆ.]] ವಿವಿಧ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತವು UK ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ, ವೇಲ್ಸ್ನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಸೇರಿವೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜಾನಪದವು ಬಲವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ನೃತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಧುರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಕಾರ್ಡಿಯನ್ ಮತ್ತು ಪಿಡುಪುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=Songs of England |url=https://www.english-heritage.org.uk/visit/inspire-me/songs-of-england}}</ref> ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಜಾನಪದವು ಚುರುಕಾದ ಟೆಂಪೋಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯ ಟ್ಯೂನ್ಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವ ಪಿಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=The influence of traditional Scottish Music |url=https://www.visitscotland.com/things-to-do/events/music-festivals/traditional-folk}}</ref> ವೆಲ್ಶ್ ಜಾನಪದವು ವೇಲ್ಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಡಲ್ಪಡುವ ಸಮೂಹ ಗಾಯನ ಮತ್ತು ಗೀತ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=Celtic connections: the story of folk music in Wales |date=17 February 2020 |url=https://www.wales.com/culture-and-sport/music-and-performance/roots-and-shoots-welsh-folk-music}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರಿಶ್ ಜಾನಪದವು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಪಿಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳಲುಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=Why you should experience traditional music in Ireland |url=https://www.ireland.com/en-us/magazine/music/traditional-music/}}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಟ್ಯೂಡರ್ ಅವಧಿಯ ನವೋದಯ ಸಂಗೀತ ಇದೆ, ಥಾಮಸ್ ಟಾಲಿಸ್, ಜಾನ್ ಟೇವರ್ನರ್, ವಿಲಿಯಂ ಬೈರ್ಡ್, ಓರ್ಲ್ಯಾಂಡೊ ಗಿಬ್ಬನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಡೌಲ್ಯಾಂಡ್ ಅವರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಮ್ಯಾಡ್ರಿಗಲ್ಗಳು ಮತ್ತು ಲ್ಯೂಟ್ ಸಂಗೀತ. ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ, ಹೆನ್ರಿ ಪರ್ಸೆಲ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ನಾಟಕೀಯ ಮಾಸ್ಕ್ಗಳು, ಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಧುರಗಳ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು, ನಂತರ ಥಾಮಸ್ ಆರ್ನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು. ಜಾರ್ಜ್ ಫ್ರಿಡೆರಿಕ್ ಹ್ಯಾಂಡೆಲ್ ಜಾರ್ಜ್ II ರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ''ಜಡೋಕ್ ದಿ ಪ್ರೀಸ್ಟ್'' ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು; ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಜರ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮಾರಂಭದ ಸಂಗೀತವಾಯಿತು. ಹ್ಯಾಂಡೆಲ್ನ ಅನೇಕ ಆರಾಧನಾ ಸಂಗೀತಗಳು, ಅವನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ''ಮೆಸ್ಸಿಯಾ'' ನಂತಹವು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{Cite web |date=20 July 2009 |title=British Citizen by Act of Parliament: George Frideric Handel |url=http://www.parliament.uk/parliamentary_publications_and_archives/parliamentary_archives/handel_and_naturalisation.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326164147/http://www.parliament.uk/parliamentary_publications_and_archives/parliamentary_archives/handel_and_naturalisation.cfm |archive-date=26 March 2010 |access-date=9 March 2015 |publisher=UK Parliament}}; {{Cite news |last=Andrews |first=John |date=14 April 2006 |title=Handel all'inglese |work=Playbill |location=New York |url=http://www.playbillarts.com/features/article/4236.html |access-date=11 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516210558/http://www.playbillarts.com/features/article/4236.html |archive-date=16 May 2008}}</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥರ್ ಸುಲ್ಲಿವಾನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಎಸ್. ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ತಮ್ಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಸವೊಯ್ ಒಪೆರಾಗಳನ್ನು ಬರೆದರು, ಮತ್ತು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಲ್ಗರ್ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಸಂಯೋಜಕರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಮತ್ತು ಅದರ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುಸ್ತಾವ್ ಹೋಲ್ಸ್ಟ್, ರಾಲ್ಫ್ ವಾನ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೆಂಜಮಿನ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಆಧುನಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಒಪೆರಾದ ಪ್ರವರ್ತಕ. ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಅನೇಕ ಸಂಯೋಜಕರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಗೀತದ ಗುರುತಿನ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ: ಪೀಟರ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ವೆಲ್ ಡೇವಿಸ್ (ಓರ್ಕ್ನಿ), ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಬರ್ಟ್ವಿಸಲ್ (ಪೌರಾಣಿಕ), ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಟೇವನರ್ (ಧಾರ್ಮಿಕ).<ref>{{Cite Grove |title=Great Britain |first1=Nicholas |last1=Iemperley |date=2002 |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.O006236 |url-access=subscription}}; {{Cite Grove |title=England (i) |date=2001 |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.40044 |url-access=subscription |first1=Stephen |last1=Banfield |first2=Ian |last2=Russell}}; {{Cite Grove |title=Wales |date=2001 |first1=Geraint |last1=Lewis |first2=Lyn |last2=Davies |first3=Phyllis |last3=Kinney |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.41108 |url-access=subscription}}; {{Cite Grove |title=Scotland |first1=Kenneth |last1=Elliott |first2=Francis |last2=Collinson |first3=Peggy |last3=Duesenberry |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.40113 |url-access=subscription |date=2001}}; {{Cite Grove |title=Ireland |first1=Harry |last1=White |first2=Nicholas |last2=Carolan |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.13901 |url-access=subscription |date=2011}}; {{Cite web |title=British 20th century composers |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/zdjw7p3/revision/1 |access-date=21 April 2022 |website=[[BBC]]}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕರು ಆಲ್ಫಿ ಬೊ, ಬ್ರಿನ್ ಟೆರ್ಫೆಲ್, ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಮೈಕೆಲ್ ಬಾಲ್, ರೋಡರಿಕ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ರಸೆಲ್ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಸಾರಾ ಬ್ರೈಟ್ಮನ್ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ನಿಕೋಲಾ ಬೆನೆಡೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ನಿಗೆಲ್ ಕೆನಡಿ ತಮ್ಮ ಪಿಟೀಲು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=21 June 2022 |title=30 of the greatest violinists on record |url=https://www.gramophone.co.uk/features/article/30-of-the-greatest-violinists-on-record |access-date=4 March 2024 |website=Gramophone}};{{Cite web |date=1 January 2020 |title=Katherine Jenkins has officially sold the most classical albums this century |url=https://www.classicfm.com/radio/shows-presenters/classic-fm-chart/katherine-jenkins-most-classical-albums/ |access-date=4 March 2024 |website=Classic FM}};{{Cite web |date=6 May 2023 |title=Who is Roderick Williams, the British baritone and composer at the King's coronation? |url=https://www.classicfm.com/discover-music/roderick-williams-composer-baritone-singing-roles/ |access-date=4 March 2024 |website=Classic FM}};{{Cite web |date=23 February 2024 |title=Michael Ball |url=https://www.eno.org/artists/michael-ball-2/ |access-date=4 March 2024 |website=English National Opera}};{{Cite web |title=Alfie Bow |url=https://www.classicfm.com/artists/alfie-boe/ |access-date=4 March 2024 |website=Classic FM}};{{Cite web |date=11 July 2023 |title=Sarah Brightman facts |url=https://www.smoothradio.com/news/music/sarah-brightman-age-husband-songs/ |access-date=4 March 2024 |website=Smooth Radio}}</ref> ''ದಿ ನ್ಯೂ ಗ್ರೋವ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಷಿಯನ್ಸ್'' ಪ್ರಕಾರ "ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತ" ಎಂಬ ಪದವು 1950 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ ಅಂಡ್ ರೋಲ್ ನ "ಹೊಸ ಯುವ ಸಂಗೀತ" ದೊಂದಿಗಿನ ಸಮ್ಮಿಳನವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.<ref>R. Middleton, et al., [http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_gmo "ಪಾಪ್"], ''ಗ್ರೋವ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಆನ್ಲೈನ್'', 14 ಮಾರ್ಚ್ 2010 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. {{Subscription required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113160329/http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_gmo|date=13 January 2011}}</ref> ''ದಿ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್'' ಬೀಟಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್ ನಂತಹ ಕಲಾವಿದರು 1960 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ತಳ್ಳಿದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>"ಪಾಪ್", [http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_t237 ''ದಿ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್''], 9 ಮಾರ್ಚ್ 2010 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.{{Subscription required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171112170116/http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_t237|date=12 November 2017}}</ref> ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್ ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು, ಬ್ಯಾಂಡ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬಾತ್ 1960 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |title=Birmingham, England ... the unlikely birthplace of heavy metal |work=CNN |date=1 July 2011 |first1=Laura |last1=Allsop |url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/01/birmingham.home.of.metal/index.html |access-date=28 February 2022 |postscript=;}} {{Cite web |last=Bentley |first=David |date=4 June 2013 |title=Midlands rocks! How Birmingham's industrial heritage made it the birthplace of heavy metal |url=http://www.birminghampost.co.uk/whats-on/music/birmingham-birthplace-of-heavy-metal-4031445 |access-date=28 February 2022 |website=[[Birmingham Post]]}}</ref> ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟನ್ ರಾಕ್ ಸಂಗೀತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು ಹಾರ್ಡ್ ರಾಕ್,<ref>{{Cite web |title=The Rolling Stones {{!}} Biography & History |url=https://www.allmusic.com/artist/the-rolling-stones-mn0000894465/biography |access-date=22 July 2020 |website=AllMusic}}</ref> ರಾಗ ರಾಕ್, ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್,<ref>{{Cite book |last=Tom Larson |url=https://books.google.com/books?id=vGJ7XmA8rjIC&pg=PA183 |title=History of Rock and Roll |publisher=Kendall/Hunt Pub. |year=2004 |isbn=978-0-7872-9969-9 |pages=183–187}}</ref> ಸ್ಪೇಸ್ ರಾಕ್, ಗ್ಲಾಮ್ ರಾಕ್,<ref>{{Cite encyclopedia |title=Glam Rock |url=http://encarta.msn.com/dictionary_561509274/glam_rock.html |access-date=21 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090828224412/http://encarta.msn.com/dictionary_561509274/glam_rock.html |archive-date=28 August 2009 |encyclopedia=[[Encarta]]}}</ref> ಗೋಥಿಕ್ ರಾಕ್,<ref>{{Cite web |year=2004 |title=NME Originals: Goth |url=https://www.nme.com/originals/4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080126150121/http://www.nme.com/originals/4 |archive-date=26 January 2008 |access-date=30 September 2013 |website=[[NME]]}}</ref> ಸೈಕೆಡೆಲಿಕ್ ರಾಕ್<ref>{{Cite web |title=Pop/Rock » Psychedelic/Garage |url=https://www.allmusic.com/subgenre/psychedelic-garage-ma0000002800 |access-date=6 August 2020 |publisher=[[AllMusic]]}}</ref> ಮತ್ತು ಪಂಕ್ ರಾಕ್ ಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು.<ref>{{cite magazine |author1=Charles M. Young |title=Rock is Sick and Living in London |url=https://www.rollingstone.com/feature/a-report-on-the-sex-pistols-119989/ |magazine=Rolling Stone |access-date=23 February 2026 |date=20 October 1977 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328094721/https://www.rollingstone.com/feature/a-report-on-the-sex-pistols-119989/ |archive-date=28 March 2025}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು ನಿಯೋ ಸೋಲ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಡಬ್ಸ್ಟೆಪ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.<ref>Henderson, Alex (1 August 2003). [https://web.archive.org/web/20101104165122/http://allmusic.com/explore/essay/british-soul-t2160 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೋಲ್]. Allmusic. 6 ಮಾರ್ಚ್ 2011 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.; [http://www.allmusic.com/style/dubstep-ma0000004465 AllMusic – ಡಬ್ಸ್ಟೆಪ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170923151236/http://www.allmusic.com/style/dubstep-ma0000004465|date=23 September 2017}} "ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಡ್ರಮ್'ನ್' ಬಾಸ್ ಮತ್ತು ಡಬ್ನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ರೂಪಾಂತರಗೊಳಿಸಿದೆ"; {{Cite news |last=Goldman |first=Vivien |date=31 January 2012 |title=Local Groove Does Good: The Story Of Trip-Hop's Rise From Bristol |work=NPR |url=https://www.npr.org/sections/therecord/2012/01/31/142607358/local-groove-does-good-the-story-of-trip-hops-rise-from-bristol}}</ref> UK ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಮಾತನಾಡುವ ರಾಪರ್ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ಮ್ಝಿ, ಕಾನೊ, ಯ್ಯಾಂಗ್ ಬೇನ್, ರಾಮ್ಜ್, ಲಿಟಲ್ ಸಿಮ್ಜ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕೆಪ್ಟಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite magazine |title=5 U.K. Rappers Primed to Take Over America in 2018 |url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/uk-rappers-to-watch-2018-8097878/ |magazine=Billboard |access-date=18 June 2018}}</ref> [[File:The SSE Hydro arena - geograph.org.uk - 6725739.jpg|thumb|right|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿನ ಒವಿಒ ಹೈಡ್ರೋ, 14,500 ಆಸನಗಳ ಸಭಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದ ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ<ref>{{cite web |title=OVO Hydro {{!}} SEC |url=https://www.sec.co.uk/organise-an-event/event-spaces/the-ovo-hydro |website=www.sec.co.uk |access-date=9 February 2026 |language=en}}</ref>]] ಬೀಟಲ್ಸ್ 1 ಶತಕೋಟಿ ಘಟಕಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿದ್ದು, ಜೊತೆಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Beatles sales">{{Cite web |title=1960–1969 |url=http://www.emimusic.com/about/history/1960-1969/# |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425011032/http://www.emimusic.com/about/history/1960-1969 |archive-date=25 April 2014 |access-date=9 March 2015 |publisher=EMI Group}}</ref><ref name="McCartney">{{Cite magazine |date=8 June 1992 |title=Paul At Fifty |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975715-2,00.html |magazine=Time |location=New York |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206120350/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975715-2,00.html |archive-date=6 February 2009}}</ref><ref name="Guinness">[https://books.google.com/books?id=rdU1xtIWJz0C ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಗುಂಪು] ''[[ದಿ ಗಿನ್ನೆಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]]'' 1999, p. 230. 19 ಮಾರ್ಚ್ 2011 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>{{Cite news |date=25 November 2010 |title=Beatles a big hit with downloads |work=Belfast Telegraph |url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/music/news/beatles-a-big-hit-with-downloads-15013117.html |access-date=16 May 2011}}</ref> ಕಳೆದ 50 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಡುಗೆದಾರರು ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್, ಪಿಂಕ್ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್, ಕ್ವೀನ್, ಲೆಡ್ ಝೆಪ್ಪೆಲಿನ್, ಬೀ ಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಎಲ್ಟನ್ ಜಾನ್, ಇವರೆಲ್ಲರೂ 200 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite press release |title=British rock legends get their own music title for PlayStation3 and PlayStation2 |date=2 February 2009 |publisher=[[EMI]] |url=http://www.emimusic.com/news/2009/singstar®-queen-to-be-launched-by-sony-computer-entertainment-europe |access-date=9 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140423012539/http://www.emimusic.com/news/2009/singstar%C2%AE-queen-to-be-launched-by-sony-computer-entertainment-europe |archive-date=23 April 2014}}; {{Cite news |last=Khan |first=Urmee |date=17 July 2008 |title=Sir Elton John honoured in Ben and Jerry ice cream |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730164432/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html |archive-date=30 July 2008}}; {{Cite news |last=Alleyne |first=Richard |date=19 April 2008 |title=Rock group Led Zeppelin to reunite |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1562875/Rock-group-Led-Zeppelin-to-reunite.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=31 March 2010 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1562875/Rock-group-Led-Zeppelin-to-reunite.html |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}; {{Cite news |date=11 July 2006 |title=Floyd 'true to Barrett's legacy' |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/5170644.stm}}; {{Cite news |last=Holton |first=Kate |date=17 January 2008 |title=Rolling Stones sign Universal album deal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSL1767761020080117 |access-date=26 October 2008}}; {{Cite news |last=Walker |first=Tim |date=12 May 2008 |title=Jive talkin': Why Robin Gibb wants more respect for the Bee Gees |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/jive-talkin-why-robin-gibb-wants-more-respect-for-the-bee-gees-826116.html |access-date=26 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013215157/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/jive-talkin-why-robin-gibb-wants-more-respect-for-the-bee-gees-826116.html |archive-date=13 October 2011}}</ref> ಬ್ರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು BPI ಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂದಾಹು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಸಾಧಾರಣ ಕೊಡುಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಕೆಲವು ಸ್ವೀಕರ್ತರಲ್ಲಿ ದಿ ಹೂ, ಡೇವಿಡ್ ಬೋವಿ, ಎರಿಕ್ ಕ್ಲಾಪ್ಟನ್, ರಾಡ್ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್, ದಿ ಪೋಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೀಟ್ವುಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ (ಇವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಅಮೇರಿಕನ್ ಬ್ಯಾಂಡ್) ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://www.theguardian.com/news/datablog/2012/feb/22/brit-awards-winners-list-2012 "ಬ್ರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ವಿಜೇತರ ಪಟ್ಟಿ 2012: 1977 ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ವಿಜೇತ"]. ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' (ಲಂಡನ್). 28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> <!-- Please note that the following list of recent musicians and groups includes only those selling more than 30&nbsp;million records. -->ಇತ್ತೀಚಿನ UK ಸಂಗೀತ ಕಲಾವಿದರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಮೈಕೆಲ್, ಓಯಸಿಸ್, ಸ್ಪೈಸ್ ಗರ್ಲ್ಸ್, ರೇಡಿಯೋಹೆಡ್, ಕೋಲ್ಡ್ಪ್ಲೇ, ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮಂಕೀಸ್, ರಾಬಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ಏಮಿ ವೈನ್ಹೌಸ್, ಸುಸಾನ್ ಬೊಯ್ಲ್, ಅಡೆಲ್, ಎಡ್ ಶೀರನ್, ಲೆವಿಸ್ ಕಪಾಲ್ಡಿ, ವನ್ ಡೈರೆಕ್ಷನ್, ಹ್ಯಾರಿ ಸ್ಟೈಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡುವಾ ಲಿಪಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=12 January 2020 |title=Harry Styles Has Weathered the Post-Boy Band Storm Better Than Most |url=https://consequence.net/2020/01/harry-styles-solo-career/ |access-date=15 September 2020 |website=Consequence of Sound}}; {{Cite magazine |date=16 July 2020 |title=10 Years of One Direction: The Story of the World's Biggest Boy Band, Told With the Fans Who Made It Happen |magazine=Billboard |url=https://www.billboard.com/music/pop/one-direction-ten-year-anniversary-fan-interviews-9419436/ |access-date=15 September 2020}}; {{Cite news |last=Corner, Lewis |date=16 February 2012 |title=Adele, Coldplay biggest-selling UK artists worldwide in 2011 |work=Digital Spy |url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a366130/adele-coldplay-biggest-selling-uk-artists-worldwide-in-2011.html |access-date=22 March 2012}}; {{Cite web |title=Ed Sheeran's career journey: From street busker to global superstar |url=https://planetradio.co.uk/hits-radio/entertainment/celebrity/ed-sheeran-career-timeline/ |access-date=7 January 2023 |website=PlanetRadio.co.uk |last=Magliola |first=Anna Sky |date=30 November 2022}}; {{Cite web |url=https://open.spotify.com/artist/6M2wZ9GZgrQXHCFfjv46we |title=Dua Lipa, 77.5M Monthly listeners |date=6 May 2024 |publisher=Spotify}}</ref> 2024 ರಂತೆ UK ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗೀತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ ಯುಎಸ್ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ನಂತರ,<ref>{{Cite web |last=Paine |first=Andre |date=10 September 2024 |title=IFPI report reveals EU risks falling behind in global market - UK still among top music exporters |url=https://www.musicweek.com/labels/read/ifpi-report-reveals-eu-risks-falling-behind-in-global-market-uk-still-among-top-music-exporters/090424 |access-date=17 November 2025 |website=[[Music Week]] |language=en}}</ref> ಮತ್ತು 2021 ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ನಂತರ ಸಂಗೀತದ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=16 June 2021 |title=British music exports reach a record high |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-57486272 |access-date=17 November 2025 |work=[[BBC]] |language=en-GB}}</ref> ಅನೇಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಗರಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ. ಲಿವರ್ಪೂಲ್ನ ಕಲಾವಿದರು 54 UK ಚಾರ್ಟ್ ನಂಬರ್ 1 ಹಿಟ್ ಸಿಂಗಲ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಯಾವುದೇ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{Cite news |last=Hughes |first=Mark |date=14 January 2008 |title=A tale of two cities of culture: Liverpool vs Stavanger |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/a-tale-of-two-cities-of-culture-liverpool-vs-stavanger-770076.html?r=RSS |access-date=2 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618175425/https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/a-tale-of-two-cities-of-culture-liverpool-vs-stavanger-770076.html?r=RSS |archive-date=18 June 2018}}</ref> ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು 2008 ರಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು [[UNESCO]] ನಿಂದ ಸಂಗೀತದ ನಗರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=20 August 2008 |title=Glasgow gets city of music honour |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/7570915.stm |access-date=2 August 2009}}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಆಸಿಡ್ ಹೌಸ್ ನಂತಹ ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಹರಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1990 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ, ಬ್ರಿಟ್ಪಾಪ್ ನಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಂಗೀತದ ಉಪ-ಪ್ರಕಾರಗಳಾದ ಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಬಾಸ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಪ್ ಹಾಪ್ ನ ಮೂಲಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Out of the melting pot: The origins and evolution of drum'n'bass |url=https://www.redbull.com/gb-en/history-of-drum-and-bass-music |access-date=1 August 2021 |website=Red Bull |date=25 June 2020}}</ref> UK ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತವು ಬ್ಲಾಕ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೌಂಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಕಲ್ಚರ್ ಮತ್ತು 60 ಮತ್ತು 70 ರ ದಶಕಗಳ ನ್ಯೂ ಏಜ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ಲರ್ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref>{{Cite web |date=3 August 2023 |title=Parties, protest and police: the neglected histories of UK dance music |url=https://www.dazeddigital.com/music/article/60511/1/ed-gillet-new-book-party-lines-politics-history-uk-dance-music-clubbing |access-date=27 February 2024 |website=Dazed}}</ref> ಇದು ಶಿಕಾಗೋ ಹೌಸ್ ಮತ್ತು ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್ ಟೆಕ್ನೋ ದೃಶ್ಯಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. 1980 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತವು ರೇವ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಸಿಡ್ ಹೌಸ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಫೋಟಗೊಂಡಿತು, ಇವುಗಳು ನವೀನ ರೆಕಾರ್ಡ್ಗಳೊಂದಿಗೆ (ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಇ'ಸ್ ಸೆಸೇಮ್ಸ್ ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಡಿಜಿಯ ಚಾರ್ಲಿ ನಂತಹವು) ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಬಂದವು<ref>{{Cite web |date=20 January 2001 |title=Rave |url=https://www.oxfordmusiconline.com/search?q=rave |access-date=27 February 2024 |website=Oxford Music Online}}</ref> ಮತ್ತು ಇಬಿಜಾ ಕ್ಲಬ್ ದೃಶ್ಯದಿಂದ ತಂದ ಬಾಲೆರಿಕ್ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಇದು ಯುಕೆ ಗ್ಯಾರೇಜ್, ಸ್ಪೀಡ್ ಗ್ಯಾರೇಜ್, ಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಬಾಸ್, ಜಂಗಲ್, ಟ್ರಾನ್ಸ್, ಮತ್ತು ಡಬ್ಸ್ಟೆಪ್ ನಂತಹ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನದ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ UK ನೃತ್ಯ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ 808 ಸ್ಟೇಟ್, ಆರ್ಬಿಟಲ್, ದಿ ಪ್ರೊಡಿಜಿ, ಅಂಡರ್ವರ್ಲ್ಡ್, ರೋನಿ ಸೈಜ್, ಲೆಫ್ಟ್ಫೀಲ್ಡ್, ಮ್ಯಾಸಿವ್ ಅಟ್ಯಾಕ್, ಗ್ರೂವ್ ಅರ್ಮಾಡಾ, ಫ್ಯಾಟ್ಬಾಯ್ ಸ್ಲಿಮ್, ಫೇತ್ಲೆಸ್, ಬೇಸ್ಮೆಂಟ್ ಜ್ಯಾಕ್ಸ್, ಕೆಮಿಕಲ್ ಬ್ರದರ್ಸ್, ಡಿಸ್ಕ್ಲೋಷರ್, ಕ್ಯಾಲ್ವಿನ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್, ಮತ್ತು ಫ್ರೆಡ್ ಅಗೇನ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Mixmag's Greatest Dance Act of all Time Revealed |date=19 January 2012 |url=http://www.mixmag.net/words/news/mixmags-greatest-dance-act-revealed |archive-date=14 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414045620/http://www.mixmag.net/words/news/mixmags-greatest-dance-act-revealed}};{{Cite web |date=26 February 2024 |title=Fred Again: who is the DJ who has thousands queuing for a 'secret rave' at the Sydney Opera House? |url=https://www.theguardian.com/music/2024/feb/27/fred-again-dj-sydney-opera-house-secret-show-tickets-sell-out-profile-bio-details |access-date=27 February 2024 |website=The Guardian}}</ref> ಇತರ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ UK ಡಿಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಡ್ಜ್ ಜೂಲ್ಸ್, ಪೀಟ್ ಟಾಂಗ್, ಕಾರ್ಲ್ ಕಾಕ್ಸ್, ಪಾಲ್ ಓಕೆನ್ಫೋಲ್ಡ್, ಜಾನ್ ಡಿಗ್ವೀಡ್ ಮತ್ತು ಸಾಷಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Top 100 DJs Poll results 2003 |url=http://djmag.com/top100chart.asp |archive-date=7 December 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031207071739/http://djmag.com/top100chart.asp}}</ref> === ಚಲನಚಿತ್ರ === ಚಲನಚಿತ್ರದ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಹಿಚ್‌ಕಾಕ್, ಅವರ ''ವೆರ್ಟಿಗೋ'' ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಲನಚಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ,<ref>{{Cite news |date=2 August 2012 |title=Vertigo is named 'greatest film of all time' |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-19078948 |access-date=18 August 2012}}</ref> ಮತ್ತು ''ಲಾರೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಅರೇಬಿಯಾ'' ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಡೇವಿಡ್ ಲೀನ್, ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=The Directors' Top Ten Directors |url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517155218/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |archive-date=17 May 2012 |publisher=British Film Institute}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ನೋಲನ್, ಸ್ಯಾಮ್ ಮೆಂಡಿಸ್, ಸ್ಟೀವ್ ಮೆಕ್‌ಕ್ವೀನ್, ರಿಚರ್ಡ್ ಕರ್ಟಿಸ್, ಡ್ಯಾನಿ ಬಾಯಲ್, ಟೋನಿ ಸ್ಕಾಟ್ ಮತ್ತು ರಿಡ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=The 24 Best British Directors of All Time |date=13 May 2023 |url=https://movieweb.com/best-british-directors-of-all-time/ |access-date=17 February 2024 |publisher=Movieweb}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top 22 U.K. Film Directors |url=https://www.imdb.com/list/ls062383258/ |access-date=17 February 2024 |publisher=IMDb}}</ref><ref>{{Cite web |title=5 of the best ... Richard Curtis films |url=https://www.thetimes.com/culture/tv-radio/article/5-of-the-best-richard-curtis-films-tzxx9fv2h |work=The Times |access-date=4 June 2024 |date=17 April 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=The UK's top 50 film directors |date=23 May 2012 |url=https://www.televisual.com/news/the-uk-s-top-50-film-directors_bid-357/ |access-date=17 February 2024 |publisher=Televisual}}</ref> ಅನೇಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಟರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅತ್ಯಂತ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿದ ಎರಡು ಚಲನಚಿತ್ರ ಸರಣಿಗಳು (''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್'' ಮತ್ತು ''ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಂಡ್'') ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite news |date=11 September 2007 |title=Harry Potter becomes highest-grossing film franchise |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2007/sep/11/jkjoannekathleenrowling |access-date=2 November 2010}}</ref> 2019 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ಅವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು £10.3&nbsp;ಬಿಲಿಯನ್ ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿದ್ದು, ಜಾಗತಿಕ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಆದಾಯದ ಶೇಕಡಾ 28.7ರಷ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |title=UK Film Industry Statistics 2023 |date=10 April 2023 |url=https://www.socialfilms.co.uk/blog/uk-film-industry-statistics |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217211749/https://www.socialfilms.co.uk/blog/uk-film-industry-statistics |archive-date=17 February 2024 |access-date=17 February 2024}}</ref> 2019ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಆದಾಯ ಒಟ್ಟು £1.25&nbsp;ಬಿಲಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 176&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪ್ರವೇಶ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=The UK box office in 2019 |url=https://www2.bfi.org.uk/sites/bfi.org.uk/files/downloads/bfi-uk-box-office-2019.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217214846/https://www2.bfi.org.uk/sites/bfi.org.uk/files/downloads/bfi-uk-box-office-2019.pdf |archive-date=17 February 2024 |access-date=17 February 2024}}</ref> 2023ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳ ಶೂಟಿಂಗ್ ಸ್ಥಳದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 6.9&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಚದರ ಅಡಿಗಳಷ್ಟಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 1&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಚದರ ಅಡಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |title=UK Film and Television Studios Market Report |url=https://content.knightfrank.com/research/2439/documents/en/uk-film-and-television-studios-market-2023-10567.pdf |access-date=17 February 2024 |publisher=Knight Frank}}</ref> ವಾರ್ಷಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಅಂಡ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=26 February 2001 |title=Baftas fuel Oscars race |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/1190562.stm |access-date=14 February 2011}}</ref> === ಪಾಕಪದ್ಧತಿ === [[File:Fish, chips and mushy peas.jpg|thumb|[[Fish and chips]], ನಿಂಬೆ, ಟಾರ್ಟರ್ ಸಾಸ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಶ್ಡ್ ಬಟಾಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಹಾರ]] ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಅದರ ಭೂಮಿ, ವಸಾಹತುಗಳು, ಹೊಸ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಮತ್ತು ವಲಸಿಗರ ಆಗಮನ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆಹಾರವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸರಳ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Else |first=David |title=Inghilterra |publisher=EDT srl |date=2007 |isbn=978-88-6040-136-6 |page=76}}</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾನುವಾರದ ರೋಸ್ಟ್ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೋಮಾಂಸ, ಕುರಿಮಾಂಸ, ಕೋಳಿ ಅಥವಾ ಹಂದಿಮಾಂಸದ ರೋಸ್ಟ್ ಮಾಂಸ, ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸಾಕಲ್ಪಟ್ಟ (ಮತ್ತು ಗೋಮಾಂಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನಿಸಲಾದ) ಮಾಂಸವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಸ್ಟ್ ಮಾಂಸವನ್ನು ಹುರಿದ ಅಥವಾ ಬೇಯಿಸಿದ ತರಕಾರಿಗಳು, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪುಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಂಸದ ಪೈಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯೂಗಳು ಸೇರಿವೆ. 2019ರಲ್ಲಿ [[YouGov]] ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಹಾರಗಳಿಗೆ ಜನರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಅಳೆಯಲಾಯಿತು. ಶೇಕಡಾ 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಭಾನುವಾರದ ರೋಸ್ಟ್, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪುಡಿಂಗ್, ಫಿಶ್ ಅಂಡ್ ಚಿಪ್ಸ್, ಕ್ರಂಪೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಉಪಾಹಾರವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://yougov.co.uk/topics/consumer/articles-reports/2019/06/12/classic-british-cuisine-ranked-britons |date=11 June 2019 |title=Classic British cuisine ranked by Britons }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವ ಅನೇಕ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ''[[The Good Food Guide]]'' ಮತ್ತು ''[[Harden's]]'' ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳಿವೆ. 2025ರಲ್ಲಿ 197 ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮಿಶೆಲಿನ್ ನಕ್ಷತ್ರ ಪಡೆದಿದ್ದವು; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮೂರು-ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದಿವೆ.<ref>{{cite web |url=https://guide.michelin.com/en/gb/restaurants/all-starred |title=United Kingdom |publisher=Michelin Guide |access-date=12 May 2025}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಹಿ ಆಹಾರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳ ದೀರ್ಘ ಪಟ್ಟಿಯೇ ಇದೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಚಹಾವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಾದ್ಯಂತದ ಚಹಾ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಚಹಾದೊಂದಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಲಘು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಪರಂಪರೆಯು ಸುಮಾರು 1840ರವರೆಗೆ ಹಿಂದಿನದು.<ref>{{Cite web |title=The tea-rific history of Victorian afternoon tea |work=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/blog/tea-rific-history-victorian-afternoon-tea |access-date=11 April 2023}}</ref> ಜುಲೈ 2024ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾ 3ರಷ್ಟು ಜನರು ವೀಗನ್ ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಶೇಕಡಾ 6ರಷ್ಟು ಜನರು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾ 13ರಷ್ಟು ಜನರು ಫ್ಲೆಕ್ಸಿಟೇರಿಯನ್ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Dietary choices of Brits (e.g. vegeterian, flexitarian, meat-eater etc) |url=https://yougov.co.uk/topics/society/trackers/dietery-choices-of-brits-eg-vegeterian-flexitarian-meat-eater-etc |access-date=26 November 2024 |date=8 July 2024 |website=YouGov.co.uk}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ "ಬಲವಾದ, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಮಸಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ" ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹರಡಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಜನರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಚಿಕನ್ ಟಿಕ್ಕಾ ಮಸಾಲಾಯಂತಹ ಸಂಕರ ಆಹಾರಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite news |date=19 April 2001 |title=Robin Cook's chicken tikka masala speech |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/world/2001/apr/19/race.britishidentity |access-date=7 September 2021}}; {{Cite news |last=BBC E-Cyclopedia |date=20 April 2001 |title=Chicken tikka masala: Spice and easy does it |publisher=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1999/02/99/e-cyclopedia/1285804.stm |access-date=28 September 2007}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪಬ್‌ಗಳು ಇವೆ ಮತ್ತು ಪೇಲ್ ಏಲ್, ಇಂಡಿಯಾ ಪೇಲ್ ಏಲ್, ಬಿಟರ್, ಬ್ರೌನ್ ಏಲ್, ಪೋರ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೌಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಬಿಯರ್ ಶೈಲಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಮದ್ಯಪಾನೀಯಗಳ ಮೂಲಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಬಿಯರ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋಬ್ರೂವರಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=A guide to British Beer |url=https://www.expatica.com/uk/lifestyle/food-drink/british-beer-469903/ |access-date=25 November 2024 |website=Expatica}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಮದ್ಯಪಾನೀಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಚ್ ವಿಸ್ಕಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವೈನ್, ಜಿನ್, ಪೆರಿ ಮತ್ತು ಸೈಡರ್ ಸೇರಿವೆ. === ಕ್ರೀಡೆ === [[File:City vs United FA Cup final 2023.jpg|thumb|right|2023ರ ಎಫ್‌ಎ ಕಪ್ ಫೈನಲ್ನಲ್ಲಿ ವೆಂಬ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯ]] [[File:Old 18th tee lr.jpg|thumb|right|ಗಾಲ್ಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಓಲ್ಡ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅಟ್ ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.]] ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್, ಟೆನಿಸ್, ಟೇಬಲ್ ಟೆನಿಸ್, ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್, ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್, ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್, ರಗ್ಬಿ ಸೆವೆನ್ಸ್, ಗಾಲ್ಫ್, ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್, ನೆಟ್‌ಬಾಲ್, ವಾಟರ್ ಪೋಲೊ, ಫೀಲ್ಡ್ ಹಾಕಿ, ಬಿಲಿಯರ್ಡ್ಸ್, ಡಾರ್ಟ್ಸ್, ರೋಯಿಂಗ್, ರೌಂಡರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಕೆಟ್ಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು ಅಥವಾ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು. ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಹಿತೆಗಳು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.{{efn|2012ರಲ್ಲಿ ಐಒಸಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾಕ್ ರೊಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಈ ಮಹಾನ್ ದೇಶವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಕ್ರೀಡೆಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರೀಡಾಸ್ಫೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತ ಆಟದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಾಗಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ."<ref>{{Cite web |url=http://www.olympic.org/Documents/Games_London_2012/London_2012_Opening_ceremony_Speech_Jacques_Rogge.pdf |title=Opening Ceremony of the Games of the XXX Olympiad |website=Olympic.org |access-date=30 November 2013 |date=27 July 2012 |archive-date=19 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819135346/http://www.olympic.org/Documents/Games_London_2012/London_2012_Opening_ceremony_Speech_Jacques_Rogge.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://uk.reuters.com/article/uk-oly-preview-ad-idUKBRE86M0I720120723 |title=Unparalleled Sporting History |work=Reuters |access-date=30 November 2013 |last=Mehaffey |first=John |location=London |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525164121/http://uk.reuters.com/article/uk-oly-preview-ad-idUKBRE86M0I720120723 |url-status=dead}}</ref>}} 2003ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="sports poll">{{Cite web |date=22 December 2003 |title=Rugby Union 'Britain's Second Most Popular Sport' |url=http://www.ipsos-mori.com/researchpublications/researcharchive/928/Rugby-Union-Britains-Second-Most-Popular-Sport.aspx |access-date=28 April 2013 |publisher=Ipsos-Mori}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು [[FIFA]] ಕ್ಲಬ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ. ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಎಬೆನೀಜರ್ ಕಾಬ್ ಮಾರ್ಲಿ ಅವರು 1863ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರೂಪಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Rudd |first=Alyson |date=7 April 2008 |title=The father of football deserves much more |work=The Times |location=London |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article3694775.ece |url-access=subscription |access-date=29 January 2015 |archive-date=4 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604183514/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article3694775.ece |url-status=dead}}; {{Cite web |date=24 October 2007 |title=Sheffield FC: 150 years of history |url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=621801.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025033006/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=621801.html |archive-date=25 October 2007 |access-date=29 January 2015 |publisher=[[FIFA]]}}</ref> ನಾಲ್ಕು ಹೋಮ್ ನೇಷನ್ಸ್ಗಳಾದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಸಂಘ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡ ಮತ್ತು ಲೀಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ FIFA ಜೊತೆಗೆ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಬೋರ್ಡ್ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನ ಉನ್ನತ ವಿಭಾಗವಾದ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Ebner |first=Sarah |date=2 July 2013 |title=History and time are key to power of football, says Premier League chief |work=The Times |location=London |url=http://www.thetimes.co.uk/tto/public/ceo-summit/article3804923.ece |url-access=subscription |access-date=30 November 2013}}</ref> ಮೊದಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 30&nbsp;ನವೆಂಬರ್ 1872ರಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ನಡುವೆ ಆಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=Mitchell, Paul |author-link=Paul Mitchell (broadcaster) |date=November 2005 |title=The first international football match |url=https://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0012/index.shtml |access-date=15 December 2013 |publisher=BBC Sport Scotland}}</ref> ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೇಶಗಳಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite news |last=Harlow |first=Phil |date=5 August 2008 |title=Why is there no GB Olympics football team? |work=[[BBC Sport]] |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/football/7529807.stm |access-date=31 December 2010}}</ref> 2003ರಲ್ಲಿ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿತ್ತು.<ref name="sports poll" /> ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು ವಾರ್ವಿಕ್‌ಶೈರ್‌ನ ರಗ್ಬಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ರಗ್ಬಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯವು 27&nbsp;ಮಾರ್ಚ್ 1871ರಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-coventry-warwickshire-25946757 |title=Six ways the town of Rugby helped change the world |work=BBC News |access-date=29 January 2015 |date=1 February 2014}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Godwin |first1=Terry |last2=Rhys |first2=Chris |year=1981 |title=The Guinness Book of Rugby Facts & Feats |page=10 |publisher=Guinness Superlatives |isbn=978-0-85112-214-4}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್, ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಟಲಿ ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾದ ಸಿಕ್ಸ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ರೀಡಾ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಆಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite book |last1=Louw, Jaco |url=https://books.google.com/books?id=0-IiowvNomMC&pg=PA95 |title=The Girlfriends Guide to Rugby |last2=Nesbit, Derrick |publisher=South Publishers |year=2008 |isbn=978-0-620-39541-0 |location=Johannesburg}}</ref> ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಹೋಮ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಷ್ ಲಯನ್ಸ್ ಎಂಬ ಸಂಯುಕ್ತ ತಂಡವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು 1908, 1948 ಮತ್ತು 2012ರಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಈ ಮೂರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಲಂಡನ್ ಆತಿಥೇಯ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ 2022ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಒಂದು ದೇಶವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ ಏಳನೇ ಸಂದರ್ಭವಾಯಿತು (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಬಾರಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿವೆ).<ref>{{Cite news |title=The journey of India in Commonwealth Games in 2022 |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/readersblog/allaboutsports/the-journey-of-india-in-commonwealth-games-in-2022-44477/ |access-date=29 June 2023}}</ref> === ಚಿಹ್ನೆಗಳು === [[File:Queen Elizabeth II Platinum Jubilee 2022 - Platinum Pageant (52123378222).jpg|thumb|ಲಂಡನ್‌ನ ದಿ ಮಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಯೂನಿಯನ್ ಜ್ಯಾಕ್ ಧ್ವಜಗಳು]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಧ್ವಜವನ್ನು ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಯೂನಿಯನ್ ಜ್ಯಾಕ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Union Jack or Union Flag? |url=https://www.flaginstitute.org/wp/uk-flags/the-union-jack-or-the-union-flag |access-date=26 September 2022 |website=The Flag Institute}}</ref> ಇದನ್ನು 1606ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧ್ವಜ (ಇದು ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧ್ವಜ (ಇದು ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ)ಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. 1801ರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಧ್ವಜವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=college-of-arms.gov.uk |url=https://www.college-of-arms.gov.uk/resources/union-flag-approved-designs |access-date=14 January 2022 |publisher=The College of Arms}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ರಚನೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು ವೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅನುಬಂಧಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು 2007ರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=27 November 2007 |title=Welsh dragon call for Union flag |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7114248.stm |access-date=17 October 2008}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ "ಗಾಡ್ ಸೇವ್ ದಿ ಕಿಂಗ್" ಆಗಿದೆ. ರಾಜರು ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಗೀತೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ "ಕಿಂಗ್" ಬದಲಿಗೆ "ಕ್ವೀನ್" ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕೂಡ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ಹಾಗೂ ಹೆರಾಲ್ಡ್ರಿಯಲ್ಲಿನ ವೆಲ್ಶ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಜೊತೆಗೆ, ಬುಲ್ಡಾಗ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Steve |title=Picturing the Beast |publisher=University of Illinois Press |year=2001 |isbn=978-0-252-07030-3 |page=52}}</ref> ಒಟ್ಟಾರೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿರೂಪಗಳು ಸಹ ಇವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ<ref>{{Cite web |title=Britannia on British Coins |url=http://www.24carat.co.uk/britanniaframe.html |access-date=25 June 2006 |publisher=Chard}}</ref><ref name="Collins">{{cite dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britannia|dictionary=Collins Dictionary|title=Britannia|accessdate=14 February 2021}}</ref> ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಬುಲ್.<ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |title=Who is John Bull |url=https://www.loc.gov/wiseguide/jan04/johnbull.html |access-date=11 January 2022 |publisher=The Library of Congress}}</ref> == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Notelist}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sister project links|auto=yes}} * [https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18023389 ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ] — ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ನಿಂದ * [https://web.archive.org/web/20260118175542/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]. ''ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌ಬುಕ್''. ಕೇಂದ್ರ ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಸ್ಥೆ. * [https://web.archive.org/web/20090406224510/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/british.htm ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ] — ''UCB Libraries GovPubs''ನಿಂದ (6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009ರಂದು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ) * {{Wikiatlas|United Kingdom}} * {{OSM relation|62149}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=GB ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಪ್ರಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳು] — ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫ್ಯೂಚರ್ಸ್ನಿಂದ === ಸರ್ಕಾರ === * [https://www.gov.uk/ HM ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [https://www.royal.uk/ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [https://www.gov.uk/government/organisations/prime-ministers-office-10-downing-street ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರ ಕಚೇರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] === ಪ್ರವಾಸ === * [http://www.visitbritain.com/en/ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ] <!-- ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೊದಲು ಚರ್ಚಾ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ – WP:EL ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ಓದಲು ಮರೆಯಬೇಡಿ.--> {{United Kingdom topics}} {{Navboxes | list = {{United Kingdom constituents and affiliations}} {{British Isles}} {{English official language clickable map}} }} {{Authority control}} {{Coord|55|N|3|W|type:country_region:GB|display=title}} [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:G20 ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ದ್ವೀಪ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:NATO ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:OECD ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:1707 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1801 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1922 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] i00ygyjltk0z66av84bdnsbp5t2e3c6 10 187167 1427572 2025-09-26T07:13:53Z en>WOSlinker 0 use table alignment template 1427572 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Table alignment}} {| class="wikitable sortable defaultright col1left" |+ Population of the United Kingdom by country ({{UK subdivision statistics year}})<ref>{{UK subdivision statistics citation}}</ref> |- ! Rowspan=2 | Country ! Colspan=2 | Land area ! Colspan=2 | Population ! Rowspan=2 | Density<br/>(/km²) |- ! (km²) ! (%) ! People ! (%) |- | England <!-- England area --> | {{UK subdivision area|GSS=E92000001}} <!-- England area percentage --> | {{Percentage |{{UK subdivision area|GSS=E92000001|RND=2}} |{{UK subdivision area|GSS=K02000001|RND=2}} }} <!-- England population --> | {{UK subdivision population|GSS=E92000001}} <!-- England population percentage --> | {{Percentage |{{UK subdivision population|GSS=E92000001}} |{{UK subdivision population|GSS=K02000001}} }} <!-- England density --> | {{UK subdivision density|GSS=E92000001}} |- | Scotland <!-- Scotland area --> | {{UK subdivision area|GSS=S92000003}} <!-- Scotland area percentage --> | {{Percentage |{{UK subdivision area|GSS=S92000003|RND=2}} |{{UK subdivision area|GSS=K02000001|RND=2}} }} <!-- Scotland population --> | {{UK subdivision population|GSS=S92000003}} <!-- Scotland population percentage --> | {{Percentage |{{UK subdivision population|GSS=S92000003}} |{{UK subdivision population|GSS=K02000001}} }} <!-- Scotland density --> | {{UK subdivision density|GSS=S92000003}} |- | Wales <!-- Wales area --> | {{UK subdivision area|GSS=W92000004}} <!-- Wales area percentage --> | {{Percentage |{{UK subdivision area|GSS=W92000004|RND=2}} |{{UK subdivision area|GSS=K02000001|RND=2}} }} <!-- Wales population --> | {{UK subdivision population|GSS=W92000004}} <!-- Wales population percentage --> | {{Percentage |{{UK subdivision population|GSS=W92000004}} |{{UK subdivision population|GSS=K02000001}} }} <!-- Wales density --> | {{UK subdivision density|GSS=W92000004}} |- | Northern Ireland <!-- Northern Ireland area --> | {{UK subdivision area|GSS=N92000002}} <!-- Northern Ireland area percentage --> | {{Percentage |{{UK subdivision area|GSS=N92000002|RND=2}} |{{UK subdivision area|GSS=K02000001|RND=2}} }} <!-- Northern Ireland population --> | {{UK subdivision population|GSS=N92000002}} <!-- Northern Ireland population percentage --> | {{Percentage |{{UK subdivision population|GSS=N92000002}} |{{UK subdivision population|GSS=K02000001}} }} <!-- Northern Ireland density --> | {{UK subdivision density|GSS=N92000002}} |- ! style="" | United Kingdom <!-- UK area --> ! style="text-align:right;" | {{UK subdivision area|GSS=K02000001}} <!-- UK area percentage --> ! style="text-align:right;" | 100% <!-- UK population --> ! style="text-align:right;" | {{UK subdivision population|GSS=K02000001}} <!-- UK population percentage --> ! style="text-align:right;" | 100% <!-- UK density --> ! style="text-align:right;" | {{UK subdivision density|GSS=K02000001}} |}</includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:UK population table/doc}} [[Category:United Kingdom subdivision templates]] </noinclude> 8a0j1t9ylmp7rluandkdwdyso2px1n9 1427573 1427572 2026-09-07T09:13:30Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:UK_population_table]] 1427572 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Table alignment}} {| class="wikitable sortable defaultright col1left" |+ Population of the United Kingdom by country ({{UK subdivision statistics year}})<ref>{{UK subdivision statistics citation}}</ref> |- ! Rowspan=2 | Country ! Colspan=2 | Land area ! Colspan=2 | Population ! Rowspan=2 | Density<br/>(/km²) |- ! (km²) ! (%) ! People ! (%) |- | England <!-- England area --> | {{UK subdivision area|GSS=E92000001}} <!-- England area percentage --> | {{Percentage |{{UK subdivision area|GSS=E92000001|RND=2}} |{{UK subdivision area|GSS=K02000001|RND=2}} }} <!-- England population --> | {{UK subdivision population|GSS=E92000001}} <!-- England population percentage --> | {{Percentage |{{UK subdivision population|GSS=E92000001}} |{{UK subdivision population|GSS=K02000001}} }} <!-- England density --> | {{UK subdivision density|GSS=E92000001}} |- | Scotland <!-- Scotland area --> | {{UK subdivision area|GSS=S92000003}} <!-- Scotland area percentage --> | {{Percentage |{{UK subdivision area|GSS=S92000003|RND=2}} |{{UK subdivision area|GSS=K02000001|RND=2}} }} <!-- Scotland population --> | {{UK subdivision population|GSS=S92000003}} <!-- Scotland population percentage --> | {{Percentage |{{UK subdivision population|GSS=S92000003}} |{{UK subdivision population|GSS=K02000001}} }} <!-- Scotland density --> | {{UK subdivision density|GSS=S92000003}} |- | Wales <!-- Wales area --> | {{UK subdivision area|GSS=W92000004}} <!-- Wales area percentage --> | {{Percentage |{{UK subdivision area|GSS=W92000004|RND=2}} |{{UK subdivision area|GSS=K02000001|RND=2}} }} <!-- Wales population --> | {{UK subdivision population|GSS=W92000004}} <!-- Wales population percentage --> | {{Percentage |{{UK subdivision population|GSS=W92000004}} |{{UK subdivision population|GSS=K02000001}} }} <!-- Wales density --> | {{UK subdivision density|GSS=W92000004}} |- | Northern Ireland <!-- Northern Ireland area --> | {{UK subdivision area|GSS=N92000002}} <!-- Northern Ireland area percentage --> | {{Percentage |{{UK subdivision area|GSS=N92000002|RND=2}} |{{UK subdivision area|GSS=K02000001|RND=2}} }} <!-- Northern Ireland population --> | {{UK subdivision population|GSS=N92000002}} <!-- Northern Ireland population percentage --> | {{Percentage |{{UK subdivision population|GSS=N92000002}} |{{UK subdivision population|GSS=K02000001}} }} <!-- Northern Ireland density --> | {{UK subdivision density|GSS=N92000002}} |- ! style="" | United Kingdom <!-- UK area --> ! style="text-align:right;" | {{UK subdivision area|GSS=K02000001}} <!-- UK area percentage --> ! style="text-align:right;" | 100% <!-- UK population --> ! style="text-align:right;" | {{UK subdivision population|GSS=K02000001}} <!-- UK population percentage --> ! style="text-align:right;" | 100% <!-- UK density --> ! style="text-align:right;" | {{UK subdivision density|GSS=K02000001}} |}</includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:UK population table/doc}} [[Category:United Kingdom subdivision templates]] </noinclude> 8a0j1t9ylmp7rluandkdwdyso2px1n9 828 187168 1427582 2026-07-17T14:25:23Z en>Bkell 0 convert ASCII hyphen-minus to a proper Unicode minus sign 1427582 Scribunto text/plain -- -- This module implements [[Template:Percentage]] -- local p = {} local math_module = require( "Module:Math" ) local precision = math_module._precision local sortkey = require( "Module:Sortkey" ) local function rnd(num, digits) -- This function implements {{rnd}} return math_module._precision_format(tostring(num), digits) end local function oom(num) -- This function implements {{order of magnitude}} return math_module._order(tostring(num)) end function _nonscinote(num) -- This function undoes scientific notation if mw.ustring.match(num or '', '^%s*(%d)%.(%d+)<span[^<>]*>×</span>10^{([%-−]*)(%d)}%s*$') then local a,b,c,d = mw.ustring.match(num or '', '^%s*(%d)%.(%d+)<span[^<>]*>×</span>10^{([%-−]*)(%d)}%s*$') d = tonumber(d) or 1 if c ~= '' then return '0.' .. mw.ustring.rep('0', d - 1) .. a .. b else return a .. mw.ustring.sub(b .. mw.ustring.rep('0', d ), 1, d) end end return num end local function fmtout(num,snote) if snote then return _nonscinote(num) else return num end end local function fixminus(s) -- Converts a leading ASCII hyphen-minus (U+002D) to a Unicode minus sign (U+2212), -- preserving any leading padding whitespace. Only the sign of the number is touched. return (mw.ustring.gsub(tostring(s), '^(%s*)%-', '%1−')) end function _percentage(n1, n2, prec, suffix, pad, sigfig, sn) local pct = 100*n1/n2 skey = '<span data-sort-value="' .. sortkey._sortKeyForNumber(pct) .. '♠" style="display:none"></span>' -- prec = math.floor(prec) if sigfig ~= '' then local out if pct ~= 0 then out = fmtout(rnd(pct, tonumber(sigfig) - oom(pct) - 1), sn) else out = fmtout(rnd(pct, tonumber(sigfig) - 3), sn) end return skey .. fixminus(out) .. suffix end if pad ~= '' then return skey .. fixminus(fmtout(rnd(pct, prec), sn)) .. suffix end prec = (prec < 0) and 0 or prec if pct ~= 0 then pct = ((pct < 0) and -1 or 1)*math.floor(math.abs(pct * 10^prec) + 0.5) / 10^prec end return skey .. fixminus(fmtout(pct, sn)) .. suffix end function p.main(frame) local args = frame.args[1] and frame.args or frame:getParent().args local yesno = require('Module:Yesno') return _percentage( math_module._cleanNumber(args[1] or 0, true) or 0, math_module._cleanNumber(args[2] or 100, true) or 100, tonumber(args[3]) or tonumber(args['pad']) or 0, args['%'] or '%', args['pad'] or '', args['sigfig'] or '', yesno(args['nonscinote'] or 'no') ) end return p buedtunkmjr1m885g5323ze5xnbqray 1427583 1427582 2026-09-07T09:13:31Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Percentage]] 1427582 Scribunto text/plain -- -- This module implements [[Template:Percentage]] -- local p = {} local math_module = require( "Module:Math" ) local precision = math_module._precision local sortkey = require( "Module:Sortkey" ) local function rnd(num, digits) -- This function implements {{rnd}} return math_module._precision_format(tostring(num), digits) end local function oom(num) -- This function implements {{order of magnitude}} return math_module._order(tostring(num)) end function _nonscinote(num) -- This function undoes scientific notation if mw.ustring.match(num or '', '^%s*(%d)%.(%d+)<span[^<>]*>×</span>10^{([%-−]*)(%d)}%s*$') then local a,b,c,d = mw.ustring.match(num or '', '^%s*(%d)%.(%d+)<span[^<>]*>×</span>10^{([%-−]*)(%d)}%s*$') d = tonumber(d) or 1 if c ~= '' then return '0.' .. mw.ustring.rep('0', d - 1) .. a .. b else return a .. mw.ustring.sub(b .. mw.ustring.rep('0', d ), 1, d) end end return num end local function fmtout(num,snote) if snote then return _nonscinote(num) else return num end end local function fixminus(s) -- Converts a leading ASCII hyphen-minus (U+002D) to a Unicode minus sign (U+2212), -- preserving any leading padding whitespace. Only the sign of the number is touched. return (mw.ustring.gsub(tostring(s), '^(%s*)%-', '%1−')) end function _percentage(n1, n2, prec, suffix, pad, sigfig, sn) local pct = 100*n1/n2 skey = '<span data-sort-value="' .. sortkey._sortKeyForNumber(pct) .. '♠" style="display:none"></span>' -- prec = math.floor(prec) if sigfig ~= '' then local out if pct ~= 0 then out = fmtout(rnd(pct, tonumber(sigfig) - oom(pct) - 1), sn) else out = fmtout(rnd(pct, tonumber(sigfig) - 3), sn) end return skey .. fixminus(out) .. suffix end if pad ~= '' then return skey .. fixminus(fmtout(rnd(pct, prec), sn)) .. suffix end prec = (prec < 0) and 0 or prec if pct ~= 0 then pct = ((pct < 0) and -1 or 1)*math.floor(math.abs(pct * 10^prec) + 0.5) / 10^prec end return skey .. fixminus(fmtout(pct, sn)) .. suffix end function p.main(frame) local args = frame.args[1] and frame.args or frame:getParent().args local yesno = require('Module:Yesno') return _percentage( math_module._cleanNumber(args[1] or 0, true) or 0, math_module._cleanNumber(args[2] or 100, true) or 100, tonumber(args[3]) or tonumber(args['pad']) or 0, args['%'] or '%', args['pad'] or '', args['sigfig'] or '', yesno(args['nonscinote'] or 'no') ) end return p buedtunkmjr1m885g5323ze5xnbqray 10 187169 1427584 2026-04-18T03:21:31Z en>Pppery 0 Changed protection settings for "[[Template:Table alignment]]" ([Edit=Require template editor access] (indefinite) [Move=Require template editor access] (indefinite)) 1427584 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Template:Table alignment/styles.css" /><noinclude>{{documentation}}</noinclude> f800e89xymgt3urkpl9thn689sw4yru 1427585 1427584 2026-09-07T09:13:31Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Table_alignment]] 1427584 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Template:Table alignment/styles.css" /><noinclude>{{documentation}}</noinclude> f800e89xymgt3urkpl9thn689sw4yru 10 187170 1427586 2025-09-26T16:31:47Z en>Dgp4004 0 Updated to 2024 ONS stats 1427586 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{GSS}}} | K02000001 = 69,281,437 <!-- UNITED KINGDOM --> | K03000001 = 67,353,582 <!-- GREAT BRITAIN --> | K04000001 = 61,806,682 <!-- ENGLAND AND WALES --> | E92000001 = 58,620,101 <!-- ENGLAND --> | E12000001 = 2,760,678 <!-- NORTH EAST --> | E06000047 = 538,011 <!-- County Durham --> | E06000005 = 112,489 <!-- Darlington --> | E06000001 = 98,180 <!-- Hartlepool --> | E06000002 = 156,161 <!-- Middlesbrough --> | E06000057 = 331,420 <!-- Northumberland --> | E06000003 = 139,228 <!-- Redcar and Cleveland --> | E06000004 = 206,800 <!-- Stockton-on-Tees --> | E11000007 = 1,178,389 <!-- Tyne and Wear (Met County) --> | E08000037 = 202,760 <!-- Gateshead --> | E08000021 = 320,605 <!-- Newcastle upon Tyne --> | E08000022 = 215,025 <!-- North Tyneside --> | E08000023 = 151,393 <!-- South Tyneside --> | E08000024 = 288,606 <!-- Sunderland --> | E12000002 = 7,737,414 <!-- NORTH WEST --> | E06000008 = 162,540 <!-- Blackburn with Darwen --> | E06000009 = 144,191 <!-- Blackpool --> | E06000049 = 421,298 <!-- Cheshire East --> | E06000050 = 371,652 <!-- Cheshire West and Chester --> | E06000063 = 280,495 <!-- Cumberland --> | E06000006 = 131,543 <!-- Halton --> | E06000007 = 215,391 <!-- Warrington --> | E06000064 = 230,185 <!-- Westmorland and Furness --> | E11000001 = 3,009,664 <!-- Greater Manchester (Met County) --> | E08000001 = 310,085 <!-- Bolton --> | E08000002 = 198,921 <!-- Bury --> | E08000003 = 589,670 <!-- Manchester --> | E08000004 = 251,560 <!-- Oldham --> | E08000005 = 235,561 <!-- Rochdale --> | E08000006 = 294,348 <!-- Salford --> | E08000007 = 303,929 <!-- Stockport --> | E08000008 = 239,643 <!-- Tameside --> | E08000009 = 241,025 <!-- Trafford --> | E08000010 = 344,922 <!-- Wigan --> | E10000017 = 1,294,914 <!-- Lancashire --> | E07000117 = 99,233 <!-- Burnley --> | E07000118 = 120,839 <!-- Chorley --> | E07000119 = 85,447 <!-- Fylde --> | E07000120 = 86,058 <!-- Hyndburn --> | E07000121 = 145,006 <!-- Lancaster --> | E07000122 = 99,777 <!-- Pendle --> | E07000123 = 162,864 <!-- Preston --> | E07000124 = 65,794 <!-- Ribble Valley --> | E07000125 = 73,045 <!-- Rossendale --> | E07000126 = 116,113 <!-- South Ribble --> | E07000127 = 121,995 <!-- West Lancashire --> | E07000128 = 118,743 <!-- Wyre --> | E11000002 = 1,475,541 <!-- Merseyside (Met County) --> | E08000011 = 162,565 <!-- Knowsley --> | E08000012 = 508,961 <!-- Liverpool --> | E08000014 = 286,281 <!-- Sefton --> | E08000013 = 188,861 <!-- St. Helens --> | E08000015 = 328,873 <!-- Wirral --> | E12000003 = 5,672,962 <!-- YORKSHIRE AND THE HUMBER --> | E06000011 = 355,884 <!-- East Riding of Yorkshire --> | E06000010 = 275,401 <!-- Kingston upon Hull, City of --> | E06000012 = 159,911 <!-- North East Lincolnshire --> | E06000013 = 171,336 <!-- North Lincolnshire --> | E06000065 = 635,270 <!-- North Yorkshire --> | E06000014 = 209,301 <!-- York --> | E11000003 = 1,430,623 <!-- South Yorkshire (Met County) --> | E08000016 = 251,770 <!-- Barnsley --> | E08000017 = 319,765 <!-- Doncaster --> | E08000018 = 276,595 <!-- Rotherham --> | E08000019 = 582,493 <!-- Sheffield --> | E11000006 = 2,435,236 <!-- West Yorkshire (Met County) --> | E08000032 = 563,605 <!-- Bradford --> | E08000033 = 210,929 <!-- Calderdale --> | E08000034 = 447,847 <!-- Kirklees --> | E08000035 = 845,189 <!-- Leeds --> | E08000036 = 367,666 <!-- Wakefield --> | E12000004 = 5,063,164 <!-- EAST MIDLANDS --> | E06000015 = 274,149 <!-- Derby --> | E06000016 = 388,348 <!-- Leicester --> | E06000061 = 373,871 <!-- North Northamptonshire --> | E06000018 = 331,077 <!-- Nottingham --> | E06000017 = 41,443 <!-- Rutland --> | E06000062 = 439,811 <!-- West Northamptonshire --> | E10000007 = 822,377 <!-- Derbyshire --> | E07000032 = 130,451 <!-- Amber Valley --> | E07000033 = 83,773 <!-- Bolsover --> | E07000034 = 106,045 <!-- Chesterfield --> | E07000035 = 71,757 <!-- Derbyshire Dales --> | E07000036 = 114,253 <!-- Erewash --> | E07000037 = 91,959 <!-- High Peak --> | E07000038 = 106,646 <!-- North East Derbyshire --> | E07000039 = 117,493 <!-- South Derbyshire --> | E10000018 = 745,573 <!-- Leicestershire --> | E07000129 = 108,165 <!-- Blaby --> | E07000130 = 188,385 <!-- Charnwood --> | E07000131 = 104,713 <!-- Harborough --> | E07000132 = 116,682 <!-- Hinckley and Bosworth --> | E07000133 = 54,052 <!-- Melton --> | E07000134 = 111,881 <!-- North West Leicestershire --> | E07000135 = 61,695 <!-- Oadby and Wigston --> | E10000019 = 789,502 <!-- Lincolnshire --> | E07000136 = 71,080 <!-- Boston --> | E07000137 = 145,183 <!-- East Lindsey --> | E07000138 = 105,114 <!-- Lincoln --> | E07000139 = 122,468 <!-- North Kesteven --> | E07000140 = 99,298 <!-- South Holland --> | E07000141 = 147,151 <!-- South Kesteven --> | E07000142 = 99,208 <!-- West Lindsey --> | E10000024 = 857,013 <!-- Nottinghamshire --> | E07000170 = 129,572 <!-- Ashfield --> | E07000171 = 124,937 <!-- Bassetlaw --> | E07000172 = 114,565 <!-- Broxtowe --> | E07000173 = 120,179 <!-- Gedling --> | E07000174 = 113,138 <!-- Mansfield --> | E07000175 = 127,886 <!-- Newark and Sherwood --> | E07000176 = 126,736 <!-- Rushcliffe --> | E12000005 = 6,187,204 <!-- WEST MIDLANDS --> | E06000019 = 191,047 <!-- Herefordshire, County of --> | E06000051 = 332,455 <!-- Shropshire --> | E06000021 = 270,425 <!-- Stoke-on-Trent --> | E06000020 = 195,952 <!-- Telford and Wrekin --> | E10000028 = 907,153 <!-- Staffordshire --> | E07000192 = 104,088 <!-- Cannock Chase --> | E07000193 = 129,659 <!-- East Staffordshire --> | E07000194 = 111,932 <!-- Lichfield --> | E07000195 = 127,727 <!-- Newcastle-under-Lyme --> | E07000196 = 114,423 <!-- South Staffordshire --> | E07000197 = 141,556 <!-- Stafford --> | E07000198 = 96,651 <!-- Staffordshire Moorlands --> | E07000199 = 81,117 <!-- Tamworth --> | E10000031 = 632,207 <!-- Warwickshire --> | E07000218 = 67,117 <!-- North Warwickshire --> | E07000219 = 141,565 <!-- Nuneaton and Bedworth --> | E07000220 = 122,378 <!-- Rugby --> | E07000221 = 146,258 <!-- Stratford-on-Avon --> | E07000222 = 154,889 <!-- Warwick --> | E11000005 = 3,036,605 <!-- West Midlands (Met County) --> | E08000025 = 1,183,618 <!-- Birmingham --> | E08000026 = 369,026 <!-- Coventry --> | E08000027 = 331,930 <!-- Dudley --> | E08000028 = 353,860 <!-- Sandwell --> | E08000029 = 221,242 <!-- Solihull --> | E08000030 = 295,678 <!-- Walsall --> | E08000031 = 281,251 <!-- Wolverhampton --> | E10000034 = 621,360 <!-- Worcestershire --> | E07000234 = 101,685 <!-- Bromsgrove --> | E07000235 = 83,227 <!-- Malvern Hills --> | E07000236 = 87,847 <!-- Redditch --> | E07000237 = 106,671 <!-- Worcester --> | E07000238 = 138,017 <!-- Wychavon --> | E07000239 = 103,913 <!-- Wyre Forest --> | E12000006 = 6,576,306 <!-- EAST --> | E06000055 = 194,976 <!-- Bedford --> | E06000056 = 315,877 <!-- Central Bedfordshire --> | E06000032 = 239,090 <!-- Luton --> | E06000031 = 223,655 <!-- Peterborough --> | E06000033 = 185,256 <!-- Southend-on-Sea --> | E06000034 = 180,989 <!-- Thurrock --> | E10000003 = 710,317 <!-- Cambridgeshire --> | E07000008 = 149,352 <!-- Cambridge --> | E07000009 = 92,906 <!-- East Cambridgeshire --> | E07000010 = 104,896 <!-- Fenland --> | E07000011 = 190,619 <!-- Huntingdonshire --> | E07000012 = 172,544 <!-- South Cambridgeshire --> | E10000012 = 1,563,365 <!-- Essex --> | E07000066 = 193,632 <!-- Basildon --> | E07000067 = 164,304 <!-- Braintree --> | E07000068 = 79,326 <!-- Brentwood --> | E07000069 = 90,581 <!-- Castle Point --> | E07000070 = 188,803 <!-- Chelmsford --> | E07000071 = 200,222 <!-- Colchester --> | E07000072 = 137,451 <!-- Epping Forest --> | E07000073 = 98,235 <!-- Harlow --> | E07000074 = 69,131 <!-- Maldon --> | E07000075 = 89,815 <!-- Rochford --> | E07000076 = 156,759 <!-- Tendring --> | E07000077 = 95,106 <!-- Uttlesford --> | E10000015 = 1,236,191 <!-- Hertfordshire --> | E07000095 = 101,900 <!-- Broxbourne --> | E07000096 = 161,420 <!-- Dacorum --> | E07000242 = 156,875 <!-- East Hertfordshire --> | E07000098 = 110,212 <!-- Hertsmere --> | E07000099 = 137,201 <!-- North Hertfordshire --> | E07000240 = 151,012 <!-- St Albans --> | E07000243 = 91,774 <!-- Stevenage --> | E07000102 = 95,807 <!-- Three Rivers --> | E07000103 = 107,171 <!-- Watford --> | E07000241 = 122,819 <!-- Welwyn Hatfield --> | E10000020 = 940,359 <!-- Norfolk --> | E07000143 = 146,620 <!-- Breckland --> | E07000144 = 138,157 <!-- Broadland --> | E07000145 = 100,529 <!-- Great Yarmouth --> | E07000146 = 156,206 <!-- King's Lynn and West Norfolk --> | E07000147 = 103,217 <!-- North Norfolk --> | E07000148 = 147,182 <!-- Norwich --> | E07000149 = 148,448 <!-- South Norfolk --> | E10000029 = 786,231 <!-- Suffolk --> | E07000200 = 97,033 <!-- Babergh --> | E07000244 = 249,664 <!-- East Suffolk --> | E07000202 = 140,274 <!-- Ipswich --> | E07000203 = 110,775 <!-- Mid Suffolk --> | E07000245 = 188,485 <!-- West Suffolk --> | E12000007 = 9,089,736 <!-- LONDON --> | E09000007 = 216,943 <!-- Camden --> | E09000001 = 15,111 <!-- City of London --> | E09000012 = 266,758 <!-- Hackney --> | E09000013 = 188,687 <!-- Hammersmith and Fulham --> | E09000014 = 263,850 <!-- Haringey --> | E09000019 = 223,024 <!-- Islington --> | E09000020 = 144,518 <!-- Kensington and Chelsea --> | E09000022 = 316,920 <!-- Lambeth --> | E09000023 = 301,255 <!-- Lewisham --> | E09000025 = 374,523 <!-- Newham --> | E09000028 = 314,786 <!-- Southwark --> | E09000030 = 331,886 <!-- Tower Hamlets --> | E09000032 = 337,655 <!-- Wandsworth --> | E09000033 = 209,996 <!-- Westminster --> | E09000002 = 232,747 <!-- Barking and Dagenham --> | E09000003 = 405,050 <!-- Barnet --> | E09000004 = 256,434 <!-- Bexley --> | E09000005 = 352,976 <!-- Brent --> | E09000006 = 335,319 <!-- Bromley --> | E09000008 = 409,342 <!-- Croydon --> | E09000009 = 385,985 <!-- Ealing --> | E09000010 = 327,434 <!-- Enfield --> | E09000011 = 299,528 <!-- Greenwich --> | E09000015 = 270,724 <!-- Harrow --> | E09000016 = 276,274 <!-- Havering --> | E09000017 = 329,185 <!-- Hillingdon --> | E09000018 = 299,424 <!-- Hounslow --> | E09000021 = 172,692 <!-- Kingston upon Thames --> | E09000024 = 218,539 <!-- Merton --> | E09000026 = 321,231 <!-- Redbridge --> | E09000027 = 196,678 <!-- Richmond upon Thames --> | E09000029 = 214,525 <!-- Sutton --> | E09000031 = 279,737 <!-- Waltham Forest --> | E12000008 = 9,642,942 <!-- SOUTH EAST --> | E06000036 = 130,806 <!-- Bracknell Forest --> | E06000043 = 283,870 <!-- Brighton and Hove --> | E06000046 = 141,660 <!-- Isle of Wight --> | E06000035 = 292,655 <!-- Medway --> | E06000042 = 305,884 <!-- Milton Keynes --> | E06000044 = 214,321 <!-- Portsmouth --> | E06000038 = 182,907 <!-- Reading --> | E06000039 = 167,359 <!-- Slough --> | E06000045 = 259,424 <!-- Southampton --> | E06000037 = 165,112 <!-- West Berkshire --> | E06000040 = 158,943 <!-- Windsor and Maidenhead --> | E06000041 = 187,200 <!-- Wokingham --> | E06000060 = 578,772 <!-- Buckinghamshire --> | E10000011 = 560,882 <!-- East Sussex --> | E07000061 = 104,259 <!-- Eastbourne --> | E07000062 = 91,219 <!-- Hastings --> | E07000063 = 102,363 <!-- Lewes --> | E07000064 = 96,133 <!-- Rother --> | E07000065 = 166,908 <!-- Wealden --> | E10000014 = 1,447,214 <!-- Hampshire --> | E07000084 = 193,110 <!-- Basingstoke and Deane --> | E07000085 = 129,975 <!-- East Hampshire --> | E07000086 = 142,933 <!-- Eastleigh --> | E07000087 = 115,428 <!-- Fareham --> | E07000088 = 82,921 <!-- Gosport --> | E07000089 = 103,162 <!-- Hart --> | E07000090 = 126,985 <!-- Havant --> | E07000091 = 176,116 <!-- New Forest --> | E07000092 = 105,751 <!-- Rushmoor --> | E07000093 = 135,201 <!-- Test Valley --> | E07000094 = 135,632 <!-- Winchester --> | E10000016 = 1,639,029 <!-- Kent --> | E07000105 = 140,936 <!-- Ashford --> | E07000106 = 162,100 <!-- Canterbury --> | E07000107 = 125,011 <!-- Dartford --> | E07000108 = 119,768 <!-- Dover --> | E07000112 = 112,411 <!-- Folkestone and Hythe --> | E07000109 = 110,671 <!-- Gravesham --> | E07000110 = 187,767 <!-- Maidstone --> | E07000111 = 122,748 <!-- Sevenoaks --> | E07000113 = 158,379 <!-- Swale --> | E07000114 = 142,691 <!-- Thanet --> | E07000115 = 136,853 <!-- Tonbridge and Malling --> | E07000116 = 119,694 <!-- Tunbridge Wells --> | E10000025 = 763,218 <!-- Oxfordshire --> | E07000177 = 170,426 <!-- Cherwell --> | E07000178 = 166,034 <!-- Oxford --> | E07000179 = 156,470 <!-- South Oxfordshire --> | E07000180 = 149,347 <!-- Vale of White Horse --> | E07000181 = 120,941 <!-- West Oxfordshire --> | E10000030 = 1,248,649 <!-- Surrey --> | E07000207 = 141,926 <!-- Elmbridge --> | E07000208 = 83,288 <!-- Epsom and Ewell --> | E07000209 = 151,359 <!-- Guildford --> | E07000210 = 88,709 <!-- Mole Valley --> | E07000211 = 159,134 <!-- Reigate and Banstead --> | E07000212 = 92,118 <!-- Runnymede --> | E07000213 = 107,074 <!-- Spelthorne --> | E07000214 = 94,492 <!-- Surrey Heath --> | E07000215 = 90,586 <!-- Tandridge --> | E07000216 = 134,284 <!-- Waverley --> | E07000217 = 105,679 <!-- Woking --> | E10000032 = 915,037 <!-- West Sussex --> | E07000223 = 64,889 <!-- Adur --> | E07000224 = 170,064 <!-- Arun --> | E07000225 = 128,934 <!-- Chichester --> | E07000226 = 124,008 <!-- Crawley --> | E07000227 = 151,521 <!-- Horsham --> | E07000228 = 161,755 <!-- Mid Sussex --> | E07000229 = 113,866 <!-- Worthing --> | E12000009 = 5,889,695 <!-- SOUTH WEST --> | E06000022 = 200,028 <!-- Bath and North East Somerset --> | E06000058 = 408,967 <!-- Bournemouth, Christchurch and Poole --> | E06000023 = 494,399 <!-- Bristol, City of --> | E06000052 = 583,289 <!-- Cornwall --> | E06000059 = 389,947 <!-- Dorset --> | E06000053 = 2,366 <!-- Isles of Scilly --> | E06000024 = 224,578 <!-- North Somerset --> | E06000026 = 272,067 <!-- Plymouth --> | E06000066 = 588,328 <!-- Somerset --> | E06000025 = 306,332 <!-- South Gloucestershire --> | E06000030 = 243,875 <!-- Swindon --> | E06000027 = 140,126 <!-- Torbay --> | E06000054 = 523,700 <!-- Wiltshire --> | E10000008 = 842,313 <!-- Devon --> | E07000040 = 158,239 <!-- East Devon --> | E07000041 = 138,399 <!-- Exeter --> | E07000042 = 84,993 <!-- Mid Devon --> | E07000043 = 101,222 <!-- North Devon --> | E07000044 = 92,148 <!-- South Hams --> | E07000045 = 138,548 <!-- Teignbridge --> | E07000046 = 69,841 <!-- Torridge --> | E07000047 = 58,923 <!-- West Devon --> | E10000013 = 669,380 <!-- Gloucestershire --> | E07000078 = 121,739 <!-- Cheltenham --> | E07000079 = 91,661 <!-- Cotswold --> | E07000080 = 89,753 <!-- Forest of Dean --> | E07000081 = 138,598 <!-- Gloucester --> | E07000082 = 125,680 <!-- Stroud --> | E07000083 = 101,949 <!-- Tewkesbury --> | W92000004 = 3,186,581 <!-- WALES --> | W06000001 = 69,097 <!-- Isle of Anglesey --> | W06000002 = 120,813 <!-- Gwynedd --> | W06000003 = 114,891 <!-- Conwy --> | W06000004 = 98,202 <!-- Denbighshire --> | W06000005 = 155,867 <!-- Flintshire --> | W06000006 = 138,245 <!-- Wrexham --> | W06000023 = 135,059 <!-- Powys --> | W06000008 = 72,599 <!-- Ceredigion --> | W06000009 = 125,761 <!-- Pembrokeshire --> | W06000010 = 190,800 <!-- Carmarthenshire --> | W06000011 = 251,304 <!-- Swansea --> | W06000012 = 143,249 <!-- Neath Port Talbot --> | W06000013 = 147,530 <!-- Bridgend --> | W06000014 = 135,743 <!-- Vale of Glamorgan --> | W06000015 = 383,919 <!-- Cardiff --> | W06000016 = 242,844 <!-- Rhondda Cynon Taf --> | W06000024 = 58,972 <!-- Merthyr Tydfil --> | W06000018 = 176,865 <!-- Caerphilly --> | W06000019 = 67,873 <!-- Blaenau Gwent --> | W06000020 = 94,119 <!-- Torfaen --> | W06000021 = 94,930 <!-- Monmouthshire --> | W06000022 = 167,899 <!-- Newport --> | S92000003 = 5,546,900 <!-- SCOTLAND --> | S12000033 = 231,780 <!-- Aberdeen City --> | S12000034 = 265,080 <!-- Aberdeenshire --> | S12000041 = 114,810 <!-- Angus --> | S12000035 = 87,690 <!-- Argyll and Bute --> | S12000036 = 530,680 <!-- City of Edinburgh --> | S12000005 = 52,110 <!-- Clackmannanshire --> | S12000006 = 145,860 <!-- Dumfries and Galloway --> | S12000042 = 149,880 <!-- Dundee City --> | S12000008 = 121,480 <!-- East Ayrshire --> | S12000045 = 109,970 <!-- East Dunbartonshire --> | S12000010 = 115,180 <!-- East Lothian --> | S12000011 = 99,830 <!-- East Renfrewshire --> | S12000014 = 160,020 <!-- Falkirk --> | S12000047 = 374,760 <!-- Fife --> | S12000049 = 650,300 <!-- Glasgow City --> | S12000017 = 237,290 <!-- Highland --> | S12000018 = 78,880 <!-- Inverclyde --> | S12000019 = 99,880 <!-- Midlothian --> | S12000020 = 95,010 <!-- Moray --> | S12000013 = 26,020 <!-- Na h-Eileanan Siar --> | S12000021 = 134,010 <!-- North Ayrshire --> | S12000050 = 344,540 <!-- North Lanarkshire --> | S12000023 = 22,020 <!-- Orkney Islands --> | S12000048 = 154,420 <!-- Perth and Kinross --> | S12000038 = 189,170 <!-- Renfrewshire --> | S12000026 = 116,980 <!-- Scottish Borders --> | S12000027 = 23,190 <!-- Shetland Islands --> | S12000028 = 112,260 <!-- South Ayrshire --> | S12000029 = 334,030 <!-- South Lanarkshire --> | S12000030 = 94,210 <!-- Stirling --> | S12000039 = 89,120 <!-- West Dunbartonshire --> | S12000040 = 186,440 <!-- West Lothian --> | N92000002 = 1,927,855 <!-- NORTHERN IRELAND --> | N09000001 = 148,100 <!-- Antrim and Newtownabbey --> | N09000002 = 222,511 <!-- Armagh City, Banbridge and Craigavon --> | N09000003 = 352,390 <!-- Belfast --> | N09000004 = 141,954 <!-- Causeway Coast and Glens --> | N09000005 = 152,383 <!-- Derry City and Strabane --> | N09000006 = 117,687 <!-- Fermanagh and Omagh --> | N09000007 = 151,669 <!-- Lisburn and Castlereagh --> | N09000008 = 139,913 <!-- Mid and East Antrim --> | N09000009 = 152,718 <!-- Mid Ulster --> | N09000010 = 183,115 <!-- Newry, Mourne and Down --> | N09000011 = 165,415 <!-- Ards and North Down --> }}</includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:UK subdivision population/doc}} <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> qpw4cjmm0w3itodp44qc69e2wed9gya 1427587 1427586 2026-09-07T09:13:31Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:UK_subdivision_population]] 1427586 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{GSS}}} | K02000001 = 69,281,437 <!-- UNITED KINGDOM --> | K03000001 = 67,353,582 <!-- GREAT BRITAIN --> | K04000001 = 61,806,682 <!-- ENGLAND AND WALES --> | E92000001 = 58,620,101 <!-- ENGLAND --> | E12000001 = 2,760,678 <!-- NORTH EAST --> | E06000047 = 538,011 <!-- County Durham --> | E06000005 = 112,489 <!-- Darlington --> | E06000001 = 98,180 <!-- Hartlepool --> | E06000002 = 156,161 <!-- Middlesbrough --> | E06000057 = 331,420 <!-- Northumberland --> | E06000003 = 139,228 <!-- Redcar and Cleveland --> | E06000004 = 206,800 <!-- Stockton-on-Tees --> | E11000007 = 1,178,389 <!-- Tyne and Wear (Met County) --> | E08000037 = 202,760 <!-- Gateshead --> | E08000021 = 320,605 <!-- Newcastle upon Tyne --> | E08000022 = 215,025 <!-- North Tyneside --> | E08000023 = 151,393 <!-- South Tyneside --> | E08000024 = 288,606 <!-- Sunderland --> | E12000002 = 7,737,414 <!-- NORTH WEST --> | E06000008 = 162,540 <!-- Blackburn with Darwen --> | E06000009 = 144,191 <!-- Blackpool --> | E06000049 = 421,298 <!-- Cheshire East --> | E06000050 = 371,652 <!-- Cheshire West and Chester --> | E06000063 = 280,495 <!-- Cumberland --> | E06000006 = 131,543 <!-- Halton --> | E06000007 = 215,391 <!-- Warrington --> | E06000064 = 230,185 <!-- Westmorland and Furness --> | E11000001 = 3,009,664 <!-- Greater Manchester (Met County) --> | E08000001 = 310,085 <!-- Bolton --> | E08000002 = 198,921 <!-- Bury --> | E08000003 = 589,670 <!-- Manchester --> | E08000004 = 251,560 <!-- Oldham --> | E08000005 = 235,561 <!-- Rochdale --> | E08000006 = 294,348 <!-- Salford --> | E08000007 = 303,929 <!-- Stockport --> | E08000008 = 239,643 <!-- Tameside --> | E08000009 = 241,025 <!-- Trafford --> | E08000010 = 344,922 <!-- Wigan --> | E10000017 = 1,294,914 <!-- Lancashire --> | E07000117 = 99,233 <!-- Burnley --> | E07000118 = 120,839 <!-- Chorley --> | E07000119 = 85,447 <!-- Fylde --> | E07000120 = 86,058 <!-- Hyndburn --> | E07000121 = 145,006 <!-- Lancaster --> | E07000122 = 99,777 <!-- Pendle --> | E07000123 = 162,864 <!-- Preston --> | E07000124 = 65,794 <!-- Ribble Valley --> | E07000125 = 73,045 <!-- Rossendale --> | E07000126 = 116,113 <!-- South Ribble --> | E07000127 = 121,995 <!-- West Lancashire --> | E07000128 = 118,743 <!-- Wyre --> | E11000002 = 1,475,541 <!-- Merseyside (Met County) --> | E08000011 = 162,565 <!-- Knowsley --> | E08000012 = 508,961 <!-- Liverpool --> | E08000014 = 286,281 <!-- Sefton --> | E08000013 = 188,861 <!-- St. Helens --> | E08000015 = 328,873 <!-- Wirral --> | E12000003 = 5,672,962 <!-- YORKSHIRE AND THE HUMBER --> | E06000011 = 355,884 <!-- East Riding of Yorkshire --> | E06000010 = 275,401 <!-- Kingston upon Hull, City of --> | E06000012 = 159,911 <!-- North East Lincolnshire --> | E06000013 = 171,336 <!-- North Lincolnshire --> | E06000065 = 635,270 <!-- North Yorkshire --> | E06000014 = 209,301 <!-- York --> | E11000003 = 1,430,623 <!-- South Yorkshire (Met County) --> | E08000016 = 251,770 <!-- Barnsley --> | E08000017 = 319,765 <!-- Doncaster --> | E08000018 = 276,595 <!-- Rotherham --> | E08000019 = 582,493 <!-- Sheffield --> | E11000006 = 2,435,236 <!-- West Yorkshire (Met County) --> | E08000032 = 563,605 <!-- Bradford --> | E08000033 = 210,929 <!-- Calderdale --> | E08000034 = 447,847 <!-- Kirklees --> | E08000035 = 845,189 <!-- Leeds --> | E08000036 = 367,666 <!-- Wakefield --> | E12000004 = 5,063,164 <!-- EAST MIDLANDS --> | E06000015 = 274,149 <!-- Derby --> | E06000016 = 388,348 <!-- Leicester --> | E06000061 = 373,871 <!-- North Northamptonshire --> | E06000018 = 331,077 <!-- Nottingham --> | E06000017 = 41,443 <!-- Rutland --> | E06000062 = 439,811 <!-- West Northamptonshire --> | E10000007 = 822,377 <!-- Derbyshire --> | E07000032 = 130,451 <!-- Amber Valley --> | E07000033 = 83,773 <!-- Bolsover --> | E07000034 = 106,045 <!-- Chesterfield --> | E07000035 = 71,757 <!-- Derbyshire Dales --> | E07000036 = 114,253 <!-- Erewash --> | E07000037 = 91,959 <!-- High Peak --> | E07000038 = 106,646 <!-- North East Derbyshire --> | E07000039 = 117,493 <!-- South Derbyshire --> | E10000018 = 745,573 <!-- Leicestershire --> | E07000129 = 108,165 <!-- Blaby --> | E07000130 = 188,385 <!-- Charnwood --> | E07000131 = 104,713 <!-- Harborough --> | E07000132 = 116,682 <!-- Hinckley and Bosworth --> | E07000133 = 54,052 <!-- Melton --> | E07000134 = 111,881 <!-- North West Leicestershire --> | E07000135 = 61,695 <!-- Oadby and Wigston --> | E10000019 = 789,502 <!-- Lincolnshire --> | E07000136 = 71,080 <!-- Boston --> | E07000137 = 145,183 <!-- East Lindsey --> | E07000138 = 105,114 <!-- Lincoln --> | E07000139 = 122,468 <!-- North Kesteven --> | E07000140 = 99,298 <!-- South Holland --> | E07000141 = 147,151 <!-- South Kesteven --> | E07000142 = 99,208 <!-- West Lindsey --> | E10000024 = 857,013 <!-- Nottinghamshire --> | E07000170 = 129,572 <!-- Ashfield --> | E07000171 = 124,937 <!-- Bassetlaw --> | E07000172 = 114,565 <!-- Broxtowe --> | E07000173 = 120,179 <!-- Gedling --> | E07000174 = 113,138 <!-- Mansfield --> | E07000175 = 127,886 <!-- Newark and Sherwood --> | E07000176 = 126,736 <!-- Rushcliffe --> | E12000005 = 6,187,204 <!-- WEST MIDLANDS --> | E06000019 = 191,047 <!-- Herefordshire, County of --> | E06000051 = 332,455 <!-- Shropshire --> | E06000021 = 270,425 <!-- Stoke-on-Trent --> | E06000020 = 195,952 <!-- Telford and Wrekin --> | E10000028 = 907,153 <!-- Staffordshire --> | E07000192 = 104,088 <!-- Cannock Chase --> | E07000193 = 129,659 <!-- East Staffordshire --> | E07000194 = 111,932 <!-- Lichfield --> | E07000195 = 127,727 <!-- Newcastle-under-Lyme --> | E07000196 = 114,423 <!-- South Staffordshire --> | E07000197 = 141,556 <!-- Stafford --> | E07000198 = 96,651 <!-- Staffordshire Moorlands --> | E07000199 = 81,117 <!-- Tamworth --> | E10000031 = 632,207 <!-- Warwickshire --> | E07000218 = 67,117 <!-- North Warwickshire --> | E07000219 = 141,565 <!-- Nuneaton and Bedworth --> | E07000220 = 122,378 <!-- Rugby --> | E07000221 = 146,258 <!-- Stratford-on-Avon --> | E07000222 = 154,889 <!-- Warwick --> | E11000005 = 3,036,605 <!-- West Midlands (Met County) --> | E08000025 = 1,183,618 <!-- Birmingham --> | E08000026 = 369,026 <!-- Coventry --> | E08000027 = 331,930 <!-- Dudley --> | E08000028 = 353,860 <!-- Sandwell --> | E08000029 = 221,242 <!-- Solihull --> | E08000030 = 295,678 <!-- Walsall --> | E08000031 = 281,251 <!-- Wolverhampton --> | E10000034 = 621,360 <!-- Worcestershire --> | E07000234 = 101,685 <!-- Bromsgrove --> | E07000235 = 83,227 <!-- Malvern Hills --> | E07000236 = 87,847 <!-- Redditch --> | E07000237 = 106,671 <!-- Worcester --> | E07000238 = 138,017 <!-- Wychavon --> | E07000239 = 103,913 <!-- Wyre Forest --> | E12000006 = 6,576,306 <!-- EAST --> | E06000055 = 194,976 <!-- Bedford --> | E06000056 = 315,877 <!-- Central Bedfordshire --> | E06000032 = 239,090 <!-- Luton --> | E06000031 = 223,655 <!-- Peterborough --> | E06000033 = 185,256 <!-- Southend-on-Sea --> | E06000034 = 180,989 <!-- Thurrock --> | E10000003 = 710,317 <!-- Cambridgeshire --> | E07000008 = 149,352 <!-- Cambridge --> | E07000009 = 92,906 <!-- East Cambridgeshire --> | E07000010 = 104,896 <!-- Fenland --> | E07000011 = 190,619 <!-- Huntingdonshire --> | E07000012 = 172,544 <!-- South Cambridgeshire --> | E10000012 = 1,563,365 <!-- Essex --> | E07000066 = 193,632 <!-- Basildon --> | E07000067 = 164,304 <!-- Braintree --> | E07000068 = 79,326 <!-- Brentwood --> | E07000069 = 90,581 <!-- Castle Point --> | E07000070 = 188,803 <!-- Chelmsford --> | E07000071 = 200,222 <!-- Colchester --> | E07000072 = 137,451 <!-- Epping Forest --> | E07000073 = 98,235 <!-- Harlow --> | E07000074 = 69,131 <!-- Maldon --> | E07000075 = 89,815 <!-- Rochford --> | E07000076 = 156,759 <!-- Tendring --> | E07000077 = 95,106 <!-- Uttlesford --> | E10000015 = 1,236,191 <!-- Hertfordshire --> | E07000095 = 101,900 <!-- Broxbourne --> | E07000096 = 161,420 <!-- Dacorum --> | E07000242 = 156,875 <!-- East Hertfordshire --> | E07000098 = 110,212 <!-- Hertsmere --> | E07000099 = 137,201 <!-- North Hertfordshire --> | E07000240 = 151,012 <!-- St Albans --> | E07000243 = 91,774 <!-- Stevenage --> | E07000102 = 95,807 <!-- Three Rivers --> | E07000103 = 107,171 <!-- Watford --> | E07000241 = 122,819 <!-- Welwyn Hatfield --> | E10000020 = 940,359 <!-- Norfolk --> | E07000143 = 146,620 <!-- Breckland --> | E07000144 = 138,157 <!-- Broadland --> | E07000145 = 100,529 <!-- Great Yarmouth --> | E07000146 = 156,206 <!-- King's Lynn and West Norfolk --> | E07000147 = 103,217 <!-- North Norfolk --> | E07000148 = 147,182 <!-- Norwich --> | E07000149 = 148,448 <!-- South Norfolk --> | E10000029 = 786,231 <!-- Suffolk --> | E07000200 = 97,033 <!-- Babergh --> | E07000244 = 249,664 <!-- East Suffolk --> | E07000202 = 140,274 <!-- Ipswich --> | E07000203 = 110,775 <!-- Mid Suffolk --> | E07000245 = 188,485 <!-- West Suffolk --> | E12000007 = 9,089,736 <!-- LONDON --> | E09000007 = 216,943 <!-- Camden --> | E09000001 = 15,111 <!-- City of London --> | E09000012 = 266,758 <!-- Hackney --> | E09000013 = 188,687 <!-- Hammersmith and Fulham --> | E09000014 = 263,850 <!-- Haringey --> | E09000019 = 223,024 <!-- Islington --> | E09000020 = 144,518 <!-- Kensington and Chelsea --> | E09000022 = 316,920 <!-- Lambeth --> | E09000023 = 301,255 <!-- Lewisham --> | E09000025 = 374,523 <!-- Newham --> | E09000028 = 314,786 <!-- Southwark --> | E09000030 = 331,886 <!-- Tower Hamlets --> | E09000032 = 337,655 <!-- Wandsworth --> | E09000033 = 209,996 <!-- Westminster --> | E09000002 = 232,747 <!-- Barking and Dagenham --> | E09000003 = 405,050 <!-- Barnet --> | E09000004 = 256,434 <!-- Bexley --> | E09000005 = 352,976 <!-- Brent --> | E09000006 = 335,319 <!-- Bromley --> | E09000008 = 409,342 <!-- Croydon --> | E09000009 = 385,985 <!-- Ealing --> | E09000010 = 327,434 <!-- Enfield --> | E09000011 = 299,528 <!-- Greenwich --> | E09000015 = 270,724 <!-- Harrow --> | E09000016 = 276,274 <!-- Havering --> | E09000017 = 329,185 <!-- Hillingdon --> | E09000018 = 299,424 <!-- Hounslow --> | E09000021 = 172,692 <!-- Kingston upon Thames --> | E09000024 = 218,539 <!-- Merton --> | E09000026 = 321,231 <!-- Redbridge --> | E09000027 = 196,678 <!-- Richmond upon Thames --> | E09000029 = 214,525 <!-- Sutton --> | E09000031 = 279,737 <!-- Waltham Forest --> | E12000008 = 9,642,942 <!-- SOUTH EAST --> | E06000036 = 130,806 <!-- Bracknell Forest --> | E06000043 = 283,870 <!-- Brighton and Hove --> | E06000046 = 141,660 <!-- Isle of Wight --> | E06000035 = 292,655 <!-- Medway --> | E06000042 = 305,884 <!-- Milton Keynes --> | E06000044 = 214,321 <!-- Portsmouth --> | E06000038 = 182,907 <!-- Reading --> | E06000039 = 167,359 <!-- Slough --> | E06000045 = 259,424 <!-- Southampton --> | E06000037 = 165,112 <!-- West Berkshire --> | E06000040 = 158,943 <!-- Windsor and Maidenhead --> | E06000041 = 187,200 <!-- Wokingham --> | E06000060 = 578,772 <!-- Buckinghamshire --> | E10000011 = 560,882 <!-- East Sussex --> | E07000061 = 104,259 <!-- Eastbourne --> | E07000062 = 91,219 <!-- Hastings --> | E07000063 = 102,363 <!-- Lewes --> | E07000064 = 96,133 <!-- Rother --> | E07000065 = 166,908 <!-- Wealden --> | E10000014 = 1,447,214 <!-- Hampshire --> | E07000084 = 193,110 <!-- Basingstoke and Deane --> | E07000085 = 129,975 <!-- East Hampshire --> | E07000086 = 142,933 <!-- Eastleigh --> | E07000087 = 115,428 <!-- Fareham --> | E07000088 = 82,921 <!-- Gosport --> | E07000089 = 103,162 <!-- Hart --> | E07000090 = 126,985 <!-- Havant --> | E07000091 = 176,116 <!-- New Forest --> | E07000092 = 105,751 <!-- Rushmoor --> | E07000093 = 135,201 <!-- Test Valley --> | E07000094 = 135,632 <!-- Winchester --> | E10000016 = 1,639,029 <!-- Kent --> | E07000105 = 140,936 <!-- Ashford --> | E07000106 = 162,100 <!-- Canterbury --> | E07000107 = 125,011 <!-- Dartford --> | E07000108 = 119,768 <!-- Dover --> | E07000112 = 112,411 <!-- Folkestone and Hythe --> | E07000109 = 110,671 <!-- Gravesham --> | E07000110 = 187,767 <!-- Maidstone --> | E07000111 = 122,748 <!-- Sevenoaks --> | E07000113 = 158,379 <!-- Swale --> | E07000114 = 142,691 <!-- Thanet --> | E07000115 = 136,853 <!-- Tonbridge and Malling --> | E07000116 = 119,694 <!-- Tunbridge Wells --> | E10000025 = 763,218 <!-- Oxfordshire --> | E07000177 = 170,426 <!-- Cherwell --> | E07000178 = 166,034 <!-- Oxford --> | E07000179 = 156,470 <!-- South Oxfordshire --> | E07000180 = 149,347 <!-- Vale of White Horse --> | E07000181 = 120,941 <!-- West Oxfordshire --> | E10000030 = 1,248,649 <!-- Surrey --> | E07000207 = 141,926 <!-- Elmbridge --> | E07000208 = 83,288 <!-- Epsom and Ewell --> | E07000209 = 151,359 <!-- Guildford --> | E07000210 = 88,709 <!-- Mole Valley --> | E07000211 = 159,134 <!-- Reigate and Banstead --> | E07000212 = 92,118 <!-- Runnymede --> | E07000213 = 107,074 <!-- Spelthorne --> | E07000214 = 94,492 <!-- Surrey Heath --> | E07000215 = 90,586 <!-- Tandridge --> | E07000216 = 134,284 <!-- Waverley --> | E07000217 = 105,679 <!-- Woking --> | E10000032 = 915,037 <!-- West Sussex --> | E07000223 = 64,889 <!-- Adur --> | E07000224 = 170,064 <!-- Arun --> | E07000225 = 128,934 <!-- Chichester --> | E07000226 = 124,008 <!-- Crawley --> | E07000227 = 151,521 <!-- Horsham --> | E07000228 = 161,755 <!-- Mid Sussex --> | E07000229 = 113,866 <!-- Worthing --> | E12000009 = 5,889,695 <!-- SOUTH WEST --> | E06000022 = 200,028 <!-- Bath and North East Somerset --> | E06000058 = 408,967 <!-- Bournemouth, Christchurch and Poole --> | E06000023 = 494,399 <!-- Bristol, City of --> | E06000052 = 583,289 <!-- Cornwall --> | E06000059 = 389,947 <!-- Dorset --> | E06000053 = 2,366 <!-- Isles of Scilly --> | E06000024 = 224,578 <!-- North Somerset --> | E06000026 = 272,067 <!-- Plymouth --> | E06000066 = 588,328 <!-- Somerset --> | E06000025 = 306,332 <!-- South Gloucestershire --> | E06000030 = 243,875 <!-- Swindon --> | E06000027 = 140,126 <!-- Torbay --> | E06000054 = 523,700 <!-- Wiltshire --> | E10000008 = 842,313 <!-- Devon --> | E07000040 = 158,239 <!-- East Devon --> | E07000041 = 138,399 <!-- Exeter --> | E07000042 = 84,993 <!-- Mid Devon --> | E07000043 = 101,222 <!-- North Devon --> | E07000044 = 92,148 <!-- South Hams --> | E07000045 = 138,548 <!-- Teignbridge --> | E07000046 = 69,841 <!-- Torridge --> | E07000047 = 58,923 <!-- West Devon --> | E10000013 = 669,380 <!-- Gloucestershire --> | E07000078 = 121,739 <!-- Cheltenham --> | E07000079 = 91,661 <!-- Cotswold --> | E07000080 = 89,753 <!-- Forest of Dean --> | E07000081 = 138,598 <!-- Gloucester --> | E07000082 = 125,680 <!-- Stroud --> | E07000083 = 101,949 <!-- Tewkesbury --> | W92000004 = 3,186,581 <!-- WALES --> | W06000001 = 69,097 <!-- Isle of Anglesey --> | W06000002 = 120,813 <!-- Gwynedd --> | W06000003 = 114,891 <!-- Conwy --> | W06000004 = 98,202 <!-- Denbighshire --> | W06000005 = 155,867 <!-- Flintshire --> | W06000006 = 138,245 <!-- Wrexham --> | W06000023 = 135,059 <!-- Powys --> | W06000008 = 72,599 <!-- Ceredigion --> | W06000009 = 125,761 <!-- Pembrokeshire --> | W06000010 = 190,800 <!-- Carmarthenshire --> | W06000011 = 251,304 <!-- Swansea --> | W06000012 = 143,249 <!-- Neath Port Talbot --> | W06000013 = 147,530 <!-- Bridgend --> | W06000014 = 135,743 <!-- Vale of Glamorgan --> | W06000015 = 383,919 <!-- Cardiff --> | W06000016 = 242,844 <!-- Rhondda Cynon Taf --> | W06000024 = 58,972 <!-- Merthyr Tydfil --> | W06000018 = 176,865 <!-- Caerphilly --> | W06000019 = 67,873 <!-- Blaenau Gwent --> | W06000020 = 94,119 <!-- Torfaen --> | W06000021 = 94,930 <!-- Monmouthshire --> | W06000022 = 167,899 <!-- Newport --> | S92000003 = 5,546,900 <!-- SCOTLAND --> | S12000033 = 231,780 <!-- Aberdeen City --> | S12000034 = 265,080 <!-- Aberdeenshire --> | S12000041 = 114,810 <!-- Angus --> | S12000035 = 87,690 <!-- Argyll and Bute --> | S12000036 = 530,680 <!-- City of Edinburgh --> | S12000005 = 52,110 <!-- Clackmannanshire --> | S12000006 = 145,860 <!-- Dumfries and Galloway --> | S12000042 = 149,880 <!-- Dundee City --> | S12000008 = 121,480 <!-- East Ayrshire --> | S12000045 = 109,970 <!-- East Dunbartonshire --> | S12000010 = 115,180 <!-- East Lothian --> | S12000011 = 99,830 <!-- East Renfrewshire --> | S12000014 = 160,020 <!-- Falkirk --> | S12000047 = 374,760 <!-- Fife --> | S12000049 = 650,300 <!-- Glasgow City --> | S12000017 = 237,290 <!-- Highland --> | S12000018 = 78,880 <!-- Inverclyde --> | S12000019 = 99,880 <!-- Midlothian --> | S12000020 = 95,010 <!-- Moray --> | S12000013 = 26,020 <!-- Na h-Eileanan Siar --> | S12000021 = 134,010 <!-- North Ayrshire --> | S12000050 = 344,540 <!-- North Lanarkshire --> | S12000023 = 22,020 <!-- Orkney Islands --> | S12000048 = 154,420 <!-- Perth and Kinross --> | S12000038 = 189,170 <!-- Renfrewshire --> | S12000026 = 116,980 <!-- Scottish Borders --> | S12000027 = 23,190 <!-- Shetland Islands --> | S12000028 = 112,260 <!-- South Ayrshire --> | S12000029 = 334,030 <!-- South Lanarkshire --> | S12000030 = 94,210 <!-- Stirling --> | S12000039 = 89,120 <!-- West Dunbartonshire --> | S12000040 = 186,440 <!-- West Lothian --> | N92000002 = 1,927,855 <!-- NORTHERN IRELAND --> | N09000001 = 148,100 <!-- Antrim and Newtownabbey --> | N09000002 = 222,511 <!-- Armagh City, Banbridge and Craigavon --> | N09000003 = 352,390 <!-- Belfast --> | N09000004 = 141,954 <!-- Causeway Coast and Glens --> | N09000005 = 152,383 <!-- Derry City and Strabane --> | N09000006 = 117,687 <!-- Fermanagh and Omagh --> | N09000007 = 151,669 <!-- Lisburn and Castlereagh --> | N09000008 = 139,913 <!-- Mid and East Antrim --> | N09000009 = 152,718 <!-- Mid Ulster --> | N09000010 = 183,115 <!-- Newry, Mourne and Down --> | N09000011 = 165,415 <!-- Ards and North Down --> }}</includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:UK subdivision population/doc}} <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> qpw4cjmm0w3itodp44qc69e2wed9gya 10 187171 1427588 2025-09-26T16:32:54Z en>Dgp4004 0 Updated to 2024 ONS stats 1427588 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{GSS}}} | K02000001 = 285 <!-- UNITED KINGDOM --> | K03000001 = 294 <!-- GREAT BRITAIN --> | K04000001 = 409 <!-- ENGLAND AND WALES --> | E92000001 = 450 <!-- ENGLAND --> | E12000001 = 322 <!-- NORTH EAST --> | E06000047 = 242 <!-- County Durham --> | E06000005 = 570 <!-- Darlington --> | E06000001 = 1,048 <!-- Hartlepool --> | E06000002 = 2,898 <!-- Middlesbrough --> | E06000057 = 66 <!-- Northumberland --> | E06000003 = 568 <!-- Redcar and Cleveland --> | E06000004 = 1,009 <!-- Stockton-on-Tees --> | E11000007 = 2,182 <!-- Tyne and Wear (Met County) --> | E08000037 = 1,424 <!-- Gateshead --> | E08000021 = 2,826 <!-- Newcastle upon Tyne --> | E08000022 = 2,613 <!-- North Tyneside --> | E08000023 = 2,350 <!-- South Tyneside --> | E08000024 = 2,100 <!-- Sunderland --> | E12000002 = 548 <!-- NORTH WEST --> | E06000008 = 1,186 <!-- Blackburn with Darwen --> | E06000009 = 4,135 <!-- Blackpool --> | E06000049 = 361 <!-- Cheshire East --> | E06000050 = 404 <!-- Cheshire West and Chester --> | E06000063 = 93 <!-- Cumberland --> | E06000006 = 1,663 <!-- Halton --> | E06000007 = 1,192 <!-- Warrington --> | E06000064 = 61 <!-- Westmorland and Furness --> | E11000001 = 2,359 <!-- Greater Manchester (Met County) --> | E08000001 = 2,218 <!-- Bolton --> | E08000002 = 2,000 <!-- Bury --> | E08000003 = 5,099 <!-- Manchester --> | E08000004 = 1,767 <!-- Oldham --> | E08000005 = 1,490 <!-- Rochdale --> | E08000006 = 3,028 <!-- Salford --> | E08000007 = 2,411 <!-- Stockport --> | E08000008 = 2,323 <!-- Tameside --> | E08000009 = 2,273 <!-- Trafford --> | E08000010 = 1,833 <!-- Wigan --> | E10000017 = 447 <!-- Lancashire --> | E07000117 = 897 <!-- Burnley --> | E07000118 = 596 <!-- Chorley --> | E07000119 = 516 <!-- Fylde --> | E07000120 = 1,179 <!-- Hyndburn --> | E07000121 = 256 <!-- Lancaster --> | E07000122 = 589 <!-- Pendle --> | E07000123 = 1,145 <!-- Preston --> | E07000124 = 113 <!-- Ribble Valley --> | E07000125 = 529 <!-- Rossendale --> | E07000126 = 1,026 <!-- South Ribble --> | E07000127 = 352 <!-- West Lancashire --> | E07000128 = 421 <!-- Wyre --> | E11000002 = 2,262 <!-- Merseyside (Met County) --> | E08000011 = 1,879 <!-- Knowsley --> | E08000012 = 4,551 <!-- Liverpool --> | E08000014 = 1,828 <!-- Sefton --> | E08000013 = 1,385 <!-- St. Helens --> | E08000015 = 2,044 <!-- Wirral --> | E12000003 = 368 <!-- YORKSHIRE AND THE HUMBER --> | E06000011 = 148 <!-- East Riding of Yorkshire --> | E06000010 = 3,848 <!-- Kingston upon Hull, City of --> | E06000012 = 830 <!-- North East Lincolnshire --> | E06000013 = 202 <!-- North Lincolnshire --> | E06000065 = 79 <!-- North Yorkshire --> | E06000014 = 770 <!-- York --> | E11000003 = 922 <!-- South Yorkshire (Met County) --> | E08000016 = 765 <!-- Barnsley --> | E08000017 = 563 <!-- Doncaster --> | E08000018 = 965 <!-- Rotherham --> | E08000019 = 1,583 <!-- Sheffield --> | E11000006 = 1,200 <!-- West Yorkshire (Met County) --> | E08000032 = 1,538 <!-- Bradford --> | E08000033 = 580 <!-- Calderdale --> | E08000034 = 1,096 <!-- Kirklees --> | E08000035 = 1,532 <!-- Leeds --> | E08000036 = 1,086 <!-- Wakefield --> | E12000004 = 324 <!-- EAST MIDLANDS --> | E06000015 = 3,514 <!-- Derby --> | E06000016 = 5,295 <!-- Leicester --> | E06000061 = 379 <!-- North Northamptonshire --> | E06000018 = 4,437 <!-- Nottingham --> | E06000017 = 109 <!-- Rutland --> | E06000062 = 319 <!-- West Northamptonshire --> | E10000007 = 323 <!-- Derbyshire --> | E07000032 = 491 <!-- Amber Valley --> | E07000033 = 522 <!-- Bolsover --> | E07000034 = 1,606 <!-- Chesterfield --> | E07000035 = 91 <!-- Derbyshire Dales --> | E07000036 = 1,042 <!-- Erewash --> | E07000037 = 171 <!-- High Peak --> | E07000038 = 387 <!-- North East Derbyshire --> | E07000039 = 347 <!-- South Derbyshire --> | E10000018 = 358 <!-- Leicestershire --> | E07000129 = 829 <!-- Blaby --> | E07000130 = 675 <!-- Charnwood --> | E07000131 = 177 <!-- Harborough --> | E07000132 = 392 <!-- Hinckley and Bosworth --> | E07000133 = 112 <!-- Melton --> | E07000134 = 401 <!-- North West Leicestershire --> | E07000135 = 2,622 <!-- Oadby and Wigston --> | E10000019 = 133 <!-- Lincolnshire --> | E07000136 = 195 <!-- Boston --> | E07000137 = 82 <!-- East Lindsey --> | E07000138 = 2,945 <!-- Lincoln --> | E07000139 = 133 <!-- North Kesteven --> | E07000140 = 132 <!-- South Holland --> | E07000141 = 156 <!-- South Kesteven --> | E07000142 = 86 <!-- West Lindsey --> | E10000024 = 411 <!-- Nottinghamshire --> | E07000170 = 1,183 <!-- Ashfield --> | E07000171 = 196 <!-- Bassetlaw --> | E07000172 = 1,430 <!-- Broxtowe --> | E07000173 = 1,002 <!-- Gedling --> | E07000174 = 1,475 <!-- Mansfield --> | E07000175 = 196 <!-- Newark and Sherwood --> | E07000176 = 310 <!-- Rushcliffe --> | E12000005 = 476 <!-- WEST MIDLANDS --> | E06000019 = 88 <!-- Herefordshire, County of --> | E06000051 = 104 <!-- Shropshire --> | E06000021 = 2,894 <!-- Stoke-on-Trent --> | E06000020 = 675 <!-- Telford and Wrekin --> | E10000028 = 346 <!-- Staffordshire --> | E07000192 = 1,320 <!-- Cannock Chase --> | E07000193 = 335 <!-- East Staffordshire --> | E07000194 = 338 <!-- Lichfield --> | E07000195 = 605 <!-- Newcastle-under-Lyme --> | E07000196 = 281 <!-- South Staffordshire --> | E07000197 = 237 <!-- Stafford --> | E07000198 = 168 <!-- Staffordshire Moorlands --> | E07000199 = 2,630 <!-- Tamworth --> | E10000031 = 320 <!-- Warwickshire --> | E07000218 = 236 <!-- North Warwickshire --> | E07000219 = 1,794 <!-- Nuneaton and Bedworth --> | E07000220 = 349 <!-- Rugby --> | E07000221 = 150 <!-- Stratford-on-Avon --> | E07000222 = 548 <!-- Warwick --> | E11000005 = 3,368 <!-- West Midlands (Met County) --> | E08000025 = 4,420 <!-- Birmingham --> | E08000026 = 3,741 <!-- Coventry --> | E08000027 = 3,388 <!-- Dudley --> | E08000028 = 4,135 <!-- Sandwell --> | E08000029 = 1,241 <!-- Solihull --> | E08000030 = 2,843 <!-- Walsall --> | E08000031 = 4,050 <!-- Wolverhampton --> | E10000034 = 357 <!-- Worcestershire --> | E07000234 = 469 <!-- Bromsgrove --> | E07000235 = 144 <!-- Malvern Hills --> | E07000236 = 1,619 <!-- Redditch --> | E07000237 = 3,199 <!-- Worcester --> | E07000238 = 208 <!-- Wychavon --> | E07000239 = 532 <!-- Wyre Forest --> | E12000006 = 344 <!-- EAST --> | E06000055 = 409 <!-- Bedford --> | E06000056 = 441 <!-- Central Bedfordshire --> | E06000032 = 5,515 <!-- Luton --> | E06000031 = 651 <!-- Peterborough --> | E06000033 = 4,445 <!-- Southend-on-Sea --> | E06000034 = 1,105 <!-- Thurrock --> | E10000003 = 233 <!-- Cambridgeshire --> | E07000008 = 3,670 <!-- Cambridge --> | E07000009 = 143 <!-- East Cambridgeshire --> | E07000010 = 192 <!-- Fenland --> | E07000011 = 210 <!-- Huntingdonshire --> | E07000012 = 191 <!-- South Cambridgeshire --> | E10000012 = 452 <!-- Essex --> | E07000066 = 1,760 <!-- Basildon --> | E07000067 = 269 <!-- Braintree --> | E07000068 = 518 <!-- Brentwood --> | E07000069 = 2,028 <!-- Castle Point --> | E07000070 = 557 <!-- Chelmsford --> | E07000071 = 610 <!-- Colchester --> | E07000072 = 405 <!-- Epping Forest --> | E07000073 = 3,216 <!-- Harlow --> | E07000074 = 193 <!-- Maldon --> | E07000075 = 538 <!-- Rochford --> | E07000076 = 466 <!-- Tendring --> | E07000077 = 148 <!-- Uttlesford --> | E10000015 = 752 <!-- Hertfordshire --> | E07000095 = 1,980 <!-- Broxbourne --> | E07000096 = 760 <!-- Dacorum --> | E07000242 = 330 <!-- East Hertfordshire --> | E07000098 = 1,090 <!-- Hertsmere --> | E07000099 = 365 <!-- North Hertfordshire --> | E07000240 = 937 <!-- St Albans --> | E07000243 = 3,534 <!-- Stevenage --> | E07000102 = 1,079 <!-- Three Rivers --> | E07000103 = 5,001 <!-- Watford --> | E07000241 = 948 <!-- Welwyn Hatfield --> | E10000020 = 175 <!-- Norfolk --> | E07000143 = 112 <!-- Breckland --> | E07000144 = 250 <!-- Broadland --> | E07000145 = 577 <!-- Great Yarmouth --> | E07000146 = 109 <!-- King's Lynn and West Norfolk --> | E07000147 = 107 <!-- North Norfolk --> | E07000148 = 3,774 <!-- Norwich --> | E07000149 = 164 <!-- South Norfolk --> | E10000029 = 207 <!-- Suffolk --> | E07000200 = 163 <!-- Babergh --> | E07000244 = 198 <!-- East Suffolk --> | E07000202 = 3,551 <!-- Ipswich --> | E07000203 = 127 <!-- Mid Suffolk --> | E07000245 = 182 <!-- West Suffolk --> | E12000007 = 5,782 <!-- LONDON --> | E09000007 = 9,961 <!-- Camden --> | E09000001 = 5,229 <!-- City of London --> | E09000012 = 14,007 <!-- Hackney --> | E09000013 = 11,504 <!-- Hammersmith and Fulham --> | E09000014 = 8,912 <!-- Haringey --> | E09000019 = 15,010 <!-- Islington --> | E09000020 = 11,918 <!-- Kensington and Chelsea --> | E09000022 = 11,822 <!-- Lambeth --> | E09000023 = 8,572 <!-- Lewisham --> | E09000025 = 10,347 <!-- Newham --> | E09000028 = 10,901 <!-- Southwark --> | E09000030 = 16,787 <!-- Tower Hamlets --> | E09000032 = 9,855 <!-- Wandsworth --> | E09000033 = 9,775 <!-- Westminster --> | E09000002 = 6,447 <!-- Barking and Dagenham --> | E09000003 = 4,668 <!-- Barnet --> | E09000004 = 4,234 <!-- Bexley --> | E09000005 = 8,164 <!-- Brent --> | E09000006 = 2,234 <!-- Bromley --> | E09000008 = 4,734 <!-- Croydon --> | E09000009 = 6,949 <!-- Ealing --> | E09000010 = 4,052 <!-- Enfield --> | E09000011 = 6,331 <!-- Greenwich --> | E09000015 = 5,365 <!-- Harrow --> | E09000016 = 2,459 <!-- Havering --> | E09000017 = 2,845 <!-- Hillingdon --> | E09000018 = 5,350 <!-- Hounslow --> | E09000021 = 4,635 <!-- Kingston upon Thames --> | E09000024 = 5,808 <!-- Merton --> | E09000026 = 5,696 <!-- Redbridge --> | E09000027 = 3,427 <!-- Richmond upon Thames --> | E09000029 = 4,893 <!-- Sutton --> | E09000031 = 7,208 <!-- Waltham Forest --> | E12000008 = 506 <!-- SOUTH EAST --> | E06000036 = 1,196 <!-- Bracknell Forest --> | E06000043 = 3,427 <!-- Brighton and Hove --> | E06000046 = 373 <!-- Isle of Wight --> | E06000035 = 1,511 <!-- Medway --> | E06000042 = 991 <!-- Milton Keynes --> | E06000044 = 5,307 <!-- Portsmouth --> | E06000038 = 4,528 <!-- Reading --> | E06000039 = 5,143 <!-- Slough --> | E06000045 = 5,201 <!-- Southampton --> | E06000037 = 234 <!-- West Berkshire --> | E06000040 = 809 <!-- Windsor and Maidenhead --> | E06000041 = 1,046 <!-- Wokingham --> | E06000060 = 370 <!-- Buckinghamshire --> | E10000011 = 328 <!-- East Sussex --> | E07000061 = 2,361 <!-- Eastbourne --> | E07000062 = 3,061 <!-- Hastings --> | E07000063 = 350 <!-- Lewes --> | E07000064 = 189 <!-- Rother --> | E07000065 = 200 <!-- Wealden --> | E10000014 = 393 <!-- Hampshire --> | E07000084 = 305 <!-- Basingstoke and Deane --> | E07000085 = 253 <!-- East Hampshire --> | E07000086 = 1,794 <!-- Eastleigh --> | E07000087 = 1,555 <!-- Fareham --> | E07000088 = 3,268 <!-- Gosport --> | E07000089 = 479 <!-- Hart --> | E07000090 = 2,278 <!-- Havant --> | E07000091 = 234 <!-- New Forest --> | E07000092 = 2,708 <!-- Rushmoor --> | E07000093 = 215 <!-- Test Valley --> | E07000094 = 205 <!-- Winchester --> | E10000016 = 462 <!-- Kent --> | E07000105 = 243 <!-- Ashford --> | E07000106 = 525 <!-- Canterbury --> | E07000107 = 1,719 <!-- Dartford --> | E07000108 = 380 <!-- Dover --> | E07000112 = 315 <!-- Folkestone and Hythe --> | E07000109 = 1,118 <!-- Gravesham --> | E07000110 = 477 <!-- Maidstone --> | E07000111 = 332 <!-- Sevenoaks --> | E07000113 = 424 <!-- Swale --> | E07000114 = 1,377 <!-- Thanet --> | E07000115 = 570 <!-- Tonbridge and Malling --> | E07000116 = 361 <!-- Tunbridge Wells --> | E10000025 = 293 <!-- Oxfordshire --> | E07000177 = 289 <!-- Cherwell --> | E07000178 = 3,641 <!-- Oxford --> | E07000179 = 231 <!-- South Oxfordshire --> | E07000180 = 259 <!-- Vale of White Horse --> | E07000181 = 169 <!-- West Oxfordshire --> | E10000030 = 751 <!-- Surrey --> | E07000207 = 1,493 <!-- Elmbridge --> | E07000208 = 2,443 <!-- Epsom and Ewell --> | E07000209 = 559 <!-- Guildford --> | E07000210 = 343 <!-- Mole Valley --> | E07000211 = 1,232 <!-- Reigate and Banstead --> | E07000212 = 1,181 <!-- Runnymede --> | E07000213 = 2,385 <!-- Spelthorne --> | E07000214 = 994 <!-- Surrey Heath --> | E07000215 = 365 <!-- Tandridge --> | E07000216 = 389 <!-- Waverley --> | E07000217 = 1,661 <!-- Woking --> | E10000032 = 460 <!-- West Sussex --> | E07000223 = 1,542 <!-- Adur --> | E07000224 = 770 <!-- Arun --> | E07000225 = 164 <!-- Chichester --> | E07000226 = 2,759 <!-- Crawley --> | E07000227 = 286 <!-- Horsham --> | E07000228 = 484 <!-- Mid Sussex --> | E07000229 = 3,501 <!-- Worthing --> | E12000009 = 247 <!-- SOUTH WEST --> | E06000022 = 578 <!-- Bath and North East Somerset --> | E06000058 = 2,523 <!-- Bournemouth, Christchurch and Poole --> | E06000023 = 4,508 <!-- Bristol, City of --> | E06000052 = 165 <!-- Cornwall --> | E06000059 = 157 <!-- Dorset --> | E06000053 = 145 <!-- Isles of Scilly --> | E06000024 = 601 <!-- North Somerset --> | E06000026 = 3,407 <!-- Plymouth --> | E06000066 = 171 <!-- Somerset --> | E06000025 = 616 <!-- South Gloucestershire --> | E06000030 = 1,060 <!-- Swindon --> | E06000027 = 2,228 <!-- Torbay --> | E06000054 = 161 <!-- Wiltshire --> | E10000008 = 128 <!-- Devon --> | E07000040 = 194 <!-- East Devon --> | E07000041 = 2,942 <!-- Exeter --> | E07000042 = 93 <!-- Mid Devon --> | E07000043 = 93 <!-- North Devon --> | E07000044 = 104 <!-- South Hams --> | E07000045 = 206 <!-- Teignbridge --> | E07000046 = 71 <!-- Torridge --> | E07000047 = 51 <!-- West Devon --> | E10000013 = 252 <!-- Gloucestershire --> | E07000078 = 2,613 <!-- Cheltenham --> | E07000079 = 79 <!-- Cotswold --> | E07000080 = 171 <!-- Forest of Dean --> | E07000081 = 3,418 <!-- Gloucester --> | E07000082 = 273 <!-- Stroud --> | E07000083 = 246 <!-- Tewkesbury --> | W92000004 = 154 <!-- WALES --> | W06000001 = 97 <!-- Isle of Anglesey --> | W06000002 = 48 <!-- Gwynedd --> | W06000003 = 102 <!-- Conwy --> | W06000004 = 117 <!-- Denbighshire --> | W06000005 = 354 <!-- Flintshire --> | W06000006 = 274 <!-- Wrexham --> | W06000023 = 26 <!-- Powys --> | W06000008 = 41 <!-- Ceredigion --> | W06000009 = 78 <!-- Pembrokeshire --> | W06000010 = 80 <!-- Carmarthenshire --> | W06000011 = 666 <!-- Swansea --> | W06000012 = 325 <!-- Neath Port Talbot --> | W06000013 = 588 <!-- Bridgend --> | W06000014 = 410 <!-- Vale of Glamorgan --> | W06000015 = 2,724 <!-- Cardiff --> | W06000016 = 573 <!-- Rhondda Cynon Taf --> | W06000024 = 529 <!-- Merthyr Tydfil --> | W06000018 = 638 <!-- Caerphilly --> | W06000019 = 624 <!-- Blaenau Gwent --> | W06000020 = 749 <!-- Torfaen --> | W06000021 = 112 <!-- Monmouthshire --> | W06000022 = 882 <!-- Newport --> | S92000003 = 71 <!-- SCOTLAND --> | S12000033 = 1,249 <!-- Aberdeen City --> | S12000034 = 42 <!-- Aberdeenshire --> | S12000041 = 53 <!-- Angus --> | S12000035 = 13 <!-- Argyll and Bute --> | S12000036 = 2,015 <!-- City of Edinburgh --> | S12000005 = 327 <!-- Clackmannanshire --> | S12000006 = 23 <!-- Dumfries and Galloway --> | S12000042 = 2,506 <!-- Dundee City --> | S12000008 = 96 <!-- East Ayrshire --> | S12000045 = 630 <!-- East Dunbartonshire --> | S12000010 = 170 <!-- East Lothian --> | S12000011 = 573 <!-- East Renfrewshire --> | S12000014 = 539 <!-- Falkirk --> | S12000047 = 283 <!-- Fife --> | S12000049 = 3,724 <!-- Glasgow City --> | S12000017 = 9 <!-- Highland --> | S12000018 = 492 <!-- Inverclyde --> | S12000019 = 282 <!-- Midlothian --> | S12000020 = 42 <!-- Moray --> | S12000013 = 9 <!-- Na h-Eileanan Siar --> | S12000021 = 151 <!-- North Ayrshire --> | S12000050 = 733 <!-- North Lanarkshire --> | S12000023 = 22 <!-- Orkney Islands --> | S12000048 = 29 <!-- Perth and Kinross --> | S12000038 = 723 <!-- Renfrewshire --> | S12000026 = 25 <!-- Scottish Borders --> | S12000027 = 16 <!-- Shetland Islands --> | S12000028 = 92 <!-- South Ayrshire --> | S12000029 = 189 <!-- South Lanarkshire --> | S12000030 = 43 <!-- Stirling --> | S12000039 = 561 <!-- West Dunbartonshire --> | S12000040 = 436 <!-- West Lothian --> | N92000002 = 142 <!-- NORTHERN IRELAND --> | N09000001 = 259 <!-- Antrim and Newtownabbey --> | N09000002 = 167 <!-- Armagh City, Banbridge and Craigavon --> | N09000003 = 2,650 <!-- Belfast --> | N09000004 = 72 <!-- Causeway Coast and Glens --> | N09000005 = 123 <!-- Derry City and Strabane --> | N09000006 = 41 <!-- Fermanagh and Omagh --> | N09000007 = 301 <!-- Lisburn and Castlereagh --> | N09000008 = 134 <!-- Mid and East Antrim --> | N09000009 = 84 <!-- Mid Ulster --> | N09000010 = 112 <!-- Newry, Mourne and Down --> | N09000011 = 361 <!-- Ards and North Down --> }}</includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:UK subdivision population/doc}} <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> js6ibixgk3umzj33ncbjf6krm9rw21s 1427589 1427588 2026-09-07T09:13:31Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:UK_subdivision_density]] 1427588 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{GSS}}} | K02000001 = 285 <!-- UNITED KINGDOM --> | K03000001 = 294 <!-- GREAT BRITAIN --> | K04000001 = 409 <!-- ENGLAND AND WALES --> | E92000001 = 450 <!-- ENGLAND --> | E12000001 = 322 <!-- NORTH EAST --> | E06000047 = 242 <!-- County Durham --> | E06000005 = 570 <!-- Darlington --> | E06000001 = 1,048 <!-- Hartlepool --> | E06000002 = 2,898 <!-- Middlesbrough --> | E06000057 = 66 <!-- Northumberland --> | E06000003 = 568 <!-- Redcar and Cleveland --> | E06000004 = 1,009 <!-- Stockton-on-Tees --> | E11000007 = 2,182 <!-- Tyne and Wear (Met County) --> | E08000037 = 1,424 <!-- Gateshead --> | E08000021 = 2,826 <!-- Newcastle upon Tyne --> | E08000022 = 2,613 <!-- North Tyneside --> | E08000023 = 2,350 <!-- South Tyneside --> | E08000024 = 2,100 <!-- Sunderland --> | E12000002 = 548 <!-- NORTH WEST --> | E06000008 = 1,186 <!-- Blackburn with Darwen --> | E06000009 = 4,135 <!-- Blackpool --> | E06000049 = 361 <!-- Cheshire East --> | E06000050 = 404 <!-- Cheshire West and Chester --> | E06000063 = 93 <!-- Cumberland --> | E06000006 = 1,663 <!-- Halton --> | E06000007 = 1,192 <!-- Warrington --> | E06000064 = 61 <!-- Westmorland and Furness --> | E11000001 = 2,359 <!-- Greater Manchester (Met County) --> | E08000001 = 2,218 <!-- Bolton --> | E08000002 = 2,000 <!-- Bury --> | E08000003 = 5,099 <!-- Manchester --> | E08000004 = 1,767 <!-- Oldham --> | E08000005 = 1,490 <!-- Rochdale --> | E08000006 = 3,028 <!-- Salford --> | E08000007 = 2,411 <!-- Stockport --> | E08000008 = 2,323 <!-- Tameside --> | E08000009 = 2,273 <!-- Trafford --> | E08000010 = 1,833 <!-- Wigan --> | E10000017 = 447 <!-- Lancashire --> | E07000117 = 897 <!-- Burnley --> | E07000118 = 596 <!-- Chorley --> | E07000119 = 516 <!-- Fylde --> | E07000120 = 1,179 <!-- Hyndburn --> | E07000121 = 256 <!-- Lancaster --> | E07000122 = 589 <!-- Pendle --> | E07000123 = 1,145 <!-- Preston --> | E07000124 = 113 <!-- Ribble Valley --> | E07000125 = 529 <!-- Rossendale --> | E07000126 = 1,026 <!-- South Ribble --> | E07000127 = 352 <!-- West Lancashire --> | E07000128 = 421 <!-- Wyre --> | E11000002 = 2,262 <!-- Merseyside (Met County) --> | E08000011 = 1,879 <!-- Knowsley --> | E08000012 = 4,551 <!-- Liverpool --> | E08000014 = 1,828 <!-- Sefton --> | E08000013 = 1,385 <!-- St. Helens --> | E08000015 = 2,044 <!-- Wirral --> | E12000003 = 368 <!-- YORKSHIRE AND THE HUMBER --> | E06000011 = 148 <!-- East Riding of Yorkshire --> | E06000010 = 3,848 <!-- Kingston upon Hull, City of --> | E06000012 = 830 <!-- North East Lincolnshire --> | E06000013 = 202 <!-- North Lincolnshire --> | E06000065 = 79 <!-- North Yorkshire --> | E06000014 = 770 <!-- York --> | E11000003 = 922 <!-- South Yorkshire (Met County) --> | E08000016 = 765 <!-- Barnsley --> | E08000017 = 563 <!-- Doncaster --> | E08000018 = 965 <!-- Rotherham --> | E08000019 = 1,583 <!-- Sheffield --> | E11000006 = 1,200 <!-- West Yorkshire (Met County) --> | E08000032 = 1,538 <!-- Bradford --> | E08000033 = 580 <!-- Calderdale --> | E08000034 = 1,096 <!-- Kirklees --> | E08000035 = 1,532 <!-- Leeds --> | E08000036 = 1,086 <!-- Wakefield --> | E12000004 = 324 <!-- EAST MIDLANDS --> | E06000015 = 3,514 <!-- Derby --> | E06000016 = 5,295 <!-- Leicester --> | E06000061 = 379 <!-- North Northamptonshire --> | E06000018 = 4,437 <!-- Nottingham --> | E06000017 = 109 <!-- Rutland --> | E06000062 = 319 <!-- West Northamptonshire --> | E10000007 = 323 <!-- Derbyshire --> | E07000032 = 491 <!-- Amber Valley --> | E07000033 = 522 <!-- Bolsover --> | E07000034 = 1,606 <!-- Chesterfield --> | E07000035 = 91 <!-- Derbyshire Dales --> | E07000036 = 1,042 <!-- Erewash --> | E07000037 = 171 <!-- High Peak --> | E07000038 = 387 <!-- North East Derbyshire --> | E07000039 = 347 <!-- South Derbyshire --> | E10000018 = 358 <!-- Leicestershire --> | E07000129 = 829 <!-- Blaby --> | E07000130 = 675 <!-- Charnwood --> | E07000131 = 177 <!-- Harborough --> | E07000132 = 392 <!-- Hinckley and Bosworth --> | E07000133 = 112 <!-- Melton --> | E07000134 = 401 <!-- North West Leicestershire --> | E07000135 = 2,622 <!-- Oadby and Wigston --> | E10000019 = 133 <!-- Lincolnshire --> | E07000136 = 195 <!-- Boston --> | E07000137 = 82 <!-- East Lindsey --> | E07000138 = 2,945 <!-- Lincoln --> | E07000139 = 133 <!-- North Kesteven --> | E07000140 = 132 <!-- South Holland --> | E07000141 = 156 <!-- South Kesteven --> | E07000142 = 86 <!-- West Lindsey --> | E10000024 = 411 <!-- Nottinghamshire --> | E07000170 = 1,183 <!-- Ashfield --> | E07000171 = 196 <!-- Bassetlaw --> | E07000172 = 1,430 <!-- Broxtowe --> | E07000173 = 1,002 <!-- Gedling --> | E07000174 = 1,475 <!-- Mansfield --> | E07000175 = 196 <!-- Newark and Sherwood --> | E07000176 = 310 <!-- Rushcliffe --> | E12000005 = 476 <!-- WEST MIDLANDS --> | E06000019 = 88 <!-- Herefordshire, County of --> | E06000051 = 104 <!-- Shropshire --> | E06000021 = 2,894 <!-- Stoke-on-Trent --> | E06000020 = 675 <!-- Telford and Wrekin --> | E10000028 = 346 <!-- Staffordshire --> | E07000192 = 1,320 <!-- Cannock Chase --> | E07000193 = 335 <!-- East Staffordshire --> | E07000194 = 338 <!-- Lichfield --> | E07000195 = 605 <!-- Newcastle-under-Lyme --> | E07000196 = 281 <!-- South Staffordshire --> | E07000197 = 237 <!-- Stafford --> | E07000198 = 168 <!-- Staffordshire Moorlands --> | E07000199 = 2,630 <!-- Tamworth --> | E10000031 = 320 <!-- Warwickshire --> | E07000218 = 236 <!-- North Warwickshire --> | E07000219 = 1,794 <!-- Nuneaton and Bedworth --> | E07000220 = 349 <!-- Rugby --> | E07000221 = 150 <!-- Stratford-on-Avon --> | E07000222 = 548 <!-- Warwick --> | E11000005 = 3,368 <!-- West Midlands (Met County) --> | E08000025 = 4,420 <!-- Birmingham --> | E08000026 = 3,741 <!-- Coventry --> | E08000027 = 3,388 <!-- Dudley --> | E08000028 = 4,135 <!-- Sandwell --> | E08000029 = 1,241 <!-- Solihull --> | E08000030 = 2,843 <!-- Walsall --> | E08000031 = 4,050 <!-- Wolverhampton --> | E10000034 = 357 <!-- Worcestershire --> | E07000234 = 469 <!-- Bromsgrove --> | E07000235 = 144 <!-- Malvern Hills --> | E07000236 = 1,619 <!-- Redditch --> | E07000237 = 3,199 <!-- Worcester --> | E07000238 = 208 <!-- Wychavon --> | E07000239 = 532 <!-- Wyre Forest --> | E12000006 = 344 <!-- EAST --> | E06000055 = 409 <!-- Bedford --> | E06000056 = 441 <!-- Central Bedfordshire --> | E06000032 = 5,515 <!-- Luton --> | E06000031 = 651 <!-- Peterborough --> | E06000033 = 4,445 <!-- Southend-on-Sea --> | E06000034 = 1,105 <!-- Thurrock --> | E10000003 = 233 <!-- Cambridgeshire --> | E07000008 = 3,670 <!-- Cambridge --> | E07000009 = 143 <!-- East Cambridgeshire --> | E07000010 = 192 <!-- Fenland --> | E07000011 = 210 <!-- Huntingdonshire --> | E07000012 = 191 <!-- South Cambridgeshire --> | E10000012 = 452 <!-- Essex --> | E07000066 = 1,760 <!-- Basildon --> | E07000067 = 269 <!-- Braintree --> | E07000068 = 518 <!-- Brentwood --> | E07000069 = 2,028 <!-- Castle Point --> | E07000070 = 557 <!-- Chelmsford --> | E07000071 = 610 <!-- Colchester --> | E07000072 = 405 <!-- Epping Forest --> | E07000073 = 3,216 <!-- Harlow --> | E07000074 = 193 <!-- Maldon --> | E07000075 = 538 <!-- Rochford --> | E07000076 = 466 <!-- Tendring --> | E07000077 = 148 <!-- Uttlesford --> | E10000015 = 752 <!-- Hertfordshire --> | E07000095 = 1,980 <!-- Broxbourne --> | E07000096 = 760 <!-- Dacorum --> | E07000242 = 330 <!-- East Hertfordshire --> | E07000098 = 1,090 <!-- Hertsmere --> | E07000099 = 365 <!-- North Hertfordshire --> | E07000240 = 937 <!-- St Albans --> | E07000243 = 3,534 <!-- Stevenage --> | E07000102 = 1,079 <!-- Three Rivers --> | E07000103 = 5,001 <!-- Watford --> | E07000241 = 948 <!-- Welwyn Hatfield --> | E10000020 = 175 <!-- Norfolk --> | E07000143 = 112 <!-- Breckland --> | E07000144 = 250 <!-- Broadland --> | E07000145 = 577 <!-- Great Yarmouth --> | E07000146 = 109 <!-- King's Lynn and West Norfolk --> | E07000147 = 107 <!-- North Norfolk --> | E07000148 = 3,774 <!-- Norwich --> | E07000149 = 164 <!-- South Norfolk --> | E10000029 = 207 <!-- Suffolk --> | E07000200 = 163 <!-- Babergh --> | E07000244 = 198 <!-- East Suffolk --> | E07000202 = 3,551 <!-- Ipswich --> | E07000203 = 127 <!-- Mid Suffolk --> | E07000245 = 182 <!-- West Suffolk --> | E12000007 = 5,782 <!-- LONDON --> | E09000007 = 9,961 <!-- Camden --> | E09000001 = 5,229 <!-- City of London --> | E09000012 = 14,007 <!-- Hackney --> | E09000013 = 11,504 <!-- Hammersmith and Fulham --> | E09000014 = 8,912 <!-- Haringey --> | E09000019 = 15,010 <!-- Islington --> | E09000020 = 11,918 <!-- Kensington and Chelsea --> | E09000022 = 11,822 <!-- Lambeth --> | E09000023 = 8,572 <!-- Lewisham --> | E09000025 = 10,347 <!-- Newham --> | E09000028 = 10,901 <!-- Southwark --> | E09000030 = 16,787 <!-- Tower Hamlets --> | E09000032 = 9,855 <!-- Wandsworth --> | E09000033 = 9,775 <!-- Westminster --> | E09000002 = 6,447 <!-- Barking and Dagenham --> | E09000003 = 4,668 <!-- Barnet --> | E09000004 = 4,234 <!-- Bexley --> | E09000005 = 8,164 <!-- Brent --> | E09000006 = 2,234 <!-- Bromley --> | E09000008 = 4,734 <!-- Croydon --> | E09000009 = 6,949 <!-- Ealing --> | E09000010 = 4,052 <!-- Enfield --> | E09000011 = 6,331 <!-- Greenwich --> | E09000015 = 5,365 <!-- Harrow --> | E09000016 = 2,459 <!-- Havering --> | E09000017 = 2,845 <!-- Hillingdon --> | E09000018 = 5,350 <!-- Hounslow --> | E09000021 = 4,635 <!-- Kingston upon Thames --> | E09000024 = 5,808 <!-- Merton --> | E09000026 = 5,696 <!-- Redbridge --> | E09000027 = 3,427 <!-- Richmond upon Thames --> | E09000029 = 4,893 <!-- Sutton --> | E09000031 = 7,208 <!-- Waltham Forest --> | E12000008 = 506 <!-- SOUTH EAST --> | E06000036 = 1,196 <!-- Bracknell Forest --> | E06000043 = 3,427 <!-- Brighton and Hove --> | E06000046 = 373 <!-- Isle of Wight --> | E06000035 = 1,511 <!-- Medway --> | E06000042 = 991 <!-- Milton Keynes --> | E06000044 = 5,307 <!-- Portsmouth --> | E06000038 = 4,528 <!-- Reading --> | E06000039 = 5,143 <!-- Slough --> | E06000045 = 5,201 <!-- Southampton --> | E06000037 = 234 <!-- West Berkshire --> | E06000040 = 809 <!-- Windsor and Maidenhead --> | E06000041 = 1,046 <!-- Wokingham --> | E06000060 = 370 <!-- Buckinghamshire --> | E10000011 = 328 <!-- East Sussex --> | E07000061 = 2,361 <!-- Eastbourne --> | E07000062 = 3,061 <!-- Hastings --> | E07000063 = 350 <!-- Lewes --> | E07000064 = 189 <!-- Rother --> | E07000065 = 200 <!-- Wealden --> | E10000014 = 393 <!-- Hampshire --> | E07000084 = 305 <!-- Basingstoke and Deane --> | E07000085 = 253 <!-- East Hampshire --> | E07000086 = 1,794 <!-- Eastleigh --> | E07000087 = 1,555 <!-- Fareham --> | E07000088 = 3,268 <!-- Gosport --> | E07000089 = 479 <!-- Hart --> | E07000090 = 2,278 <!-- Havant --> | E07000091 = 234 <!-- New Forest --> | E07000092 = 2,708 <!-- Rushmoor --> | E07000093 = 215 <!-- Test Valley --> | E07000094 = 205 <!-- Winchester --> | E10000016 = 462 <!-- Kent --> | E07000105 = 243 <!-- Ashford --> | E07000106 = 525 <!-- Canterbury --> | E07000107 = 1,719 <!-- Dartford --> | E07000108 = 380 <!-- Dover --> | E07000112 = 315 <!-- Folkestone and Hythe --> | E07000109 = 1,118 <!-- Gravesham --> | E07000110 = 477 <!-- Maidstone --> | E07000111 = 332 <!-- Sevenoaks --> | E07000113 = 424 <!-- Swale --> | E07000114 = 1,377 <!-- Thanet --> | E07000115 = 570 <!-- Tonbridge and Malling --> | E07000116 = 361 <!-- Tunbridge Wells --> | E10000025 = 293 <!-- Oxfordshire --> | E07000177 = 289 <!-- Cherwell --> | E07000178 = 3,641 <!-- Oxford --> | E07000179 = 231 <!-- South Oxfordshire --> | E07000180 = 259 <!-- Vale of White Horse --> | E07000181 = 169 <!-- West Oxfordshire --> | E10000030 = 751 <!-- Surrey --> | E07000207 = 1,493 <!-- Elmbridge --> | E07000208 = 2,443 <!-- Epsom and Ewell --> | E07000209 = 559 <!-- Guildford --> | E07000210 = 343 <!-- Mole Valley --> | E07000211 = 1,232 <!-- Reigate and Banstead --> | E07000212 = 1,181 <!-- Runnymede --> | E07000213 = 2,385 <!-- Spelthorne --> | E07000214 = 994 <!-- Surrey Heath --> | E07000215 = 365 <!-- Tandridge --> | E07000216 = 389 <!-- Waverley --> | E07000217 = 1,661 <!-- Woking --> | E10000032 = 460 <!-- West Sussex --> | E07000223 = 1,542 <!-- Adur --> | E07000224 = 770 <!-- Arun --> | E07000225 = 164 <!-- Chichester --> | E07000226 = 2,759 <!-- Crawley --> | E07000227 = 286 <!-- Horsham --> | E07000228 = 484 <!-- Mid Sussex --> | E07000229 = 3,501 <!-- Worthing --> | E12000009 = 247 <!-- SOUTH WEST --> | E06000022 = 578 <!-- Bath and North East Somerset --> | E06000058 = 2,523 <!-- Bournemouth, Christchurch and Poole --> | E06000023 = 4,508 <!-- Bristol, City of --> | E06000052 = 165 <!-- Cornwall --> | E06000059 = 157 <!-- Dorset --> | E06000053 = 145 <!-- Isles of Scilly --> | E06000024 = 601 <!-- North Somerset --> | E06000026 = 3,407 <!-- Plymouth --> | E06000066 = 171 <!-- Somerset --> | E06000025 = 616 <!-- South Gloucestershire --> | E06000030 = 1,060 <!-- Swindon --> | E06000027 = 2,228 <!-- Torbay --> | E06000054 = 161 <!-- Wiltshire --> | E10000008 = 128 <!-- Devon --> | E07000040 = 194 <!-- East Devon --> | E07000041 = 2,942 <!-- Exeter --> | E07000042 = 93 <!-- Mid Devon --> | E07000043 = 93 <!-- North Devon --> | E07000044 = 104 <!-- South Hams --> | E07000045 = 206 <!-- Teignbridge --> | E07000046 = 71 <!-- Torridge --> | E07000047 = 51 <!-- West Devon --> | E10000013 = 252 <!-- Gloucestershire --> | E07000078 = 2,613 <!-- Cheltenham --> | E07000079 = 79 <!-- Cotswold --> | E07000080 = 171 <!-- Forest of Dean --> | E07000081 = 3,418 <!-- Gloucester --> | E07000082 = 273 <!-- Stroud --> | E07000083 = 246 <!-- Tewkesbury --> | W92000004 = 154 <!-- WALES --> | W06000001 = 97 <!-- Isle of Anglesey --> | W06000002 = 48 <!-- Gwynedd --> | W06000003 = 102 <!-- Conwy --> | W06000004 = 117 <!-- Denbighshire --> | W06000005 = 354 <!-- Flintshire --> | W06000006 = 274 <!-- Wrexham --> | W06000023 = 26 <!-- Powys --> | W06000008 = 41 <!-- Ceredigion --> | W06000009 = 78 <!-- Pembrokeshire --> | W06000010 = 80 <!-- Carmarthenshire --> | W06000011 = 666 <!-- Swansea --> | W06000012 = 325 <!-- Neath Port Talbot --> | W06000013 = 588 <!-- Bridgend --> | W06000014 = 410 <!-- Vale of Glamorgan --> | W06000015 = 2,724 <!-- Cardiff --> | W06000016 = 573 <!-- Rhondda Cynon Taf --> | W06000024 = 529 <!-- Merthyr Tydfil --> | W06000018 = 638 <!-- Caerphilly --> | W06000019 = 624 <!-- Blaenau Gwent --> | W06000020 = 749 <!-- Torfaen --> | W06000021 = 112 <!-- Monmouthshire --> | W06000022 = 882 <!-- Newport --> | S92000003 = 71 <!-- SCOTLAND --> | S12000033 = 1,249 <!-- Aberdeen City --> | S12000034 = 42 <!-- Aberdeenshire --> | S12000041 = 53 <!-- Angus --> | S12000035 = 13 <!-- Argyll and Bute --> | S12000036 = 2,015 <!-- City of Edinburgh --> | S12000005 = 327 <!-- Clackmannanshire --> | S12000006 = 23 <!-- Dumfries and Galloway --> | S12000042 = 2,506 <!-- Dundee City --> | S12000008 = 96 <!-- East Ayrshire --> | S12000045 = 630 <!-- East Dunbartonshire --> | S12000010 = 170 <!-- East Lothian --> | S12000011 = 573 <!-- East Renfrewshire --> | S12000014 = 539 <!-- Falkirk --> | S12000047 = 283 <!-- Fife --> | S12000049 = 3,724 <!-- Glasgow City --> | S12000017 = 9 <!-- Highland --> | S12000018 = 492 <!-- Inverclyde --> | S12000019 = 282 <!-- Midlothian --> | S12000020 = 42 <!-- Moray --> | S12000013 = 9 <!-- Na h-Eileanan Siar --> | S12000021 = 151 <!-- North Ayrshire --> | S12000050 = 733 <!-- North Lanarkshire --> | S12000023 = 22 <!-- Orkney Islands --> | S12000048 = 29 <!-- Perth and Kinross --> | S12000038 = 723 <!-- Renfrewshire --> | S12000026 = 25 <!-- Scottish Borders --> | S12000027 = 16 <!-- Shetland Islands --> | S12000028 = 92 <!-- South Ayrshire --> | S12000029 = 189 <!-- South Lanarkshire --> | S12000030 = 43 <!-- Stirling --> | S12000039 = 561 <!-- West Dunbartonshire --> | S12000040 = 436 <!-- West Lothian --> | N92000002 = 142 <!-- NORTHERN IRELAND --> | N09000001 = 259 <!-- Antrim and Newtownabbey --> | N09000002 = 167 <!-- Armagh City, Banbridge and Craigavon --> | N09000003 = 2,650 <!-- Belfast --> | N09000004 = 72 <!-- Causeway Coast and Glens --> | N09000005 = 123 <!-- Derry City and Strabane --> | N09000006 = 41 <!-- Fermanagh and Omagh --> | N09000007 = 301 <!-- Lisburn and Castlereagh --> | N09000008 = 134 <!-- Mid and East Antrim --> | N09000009 = 84 <!-- Mid Ulster --> | N09000010 = 112 <!-- Newry, Mourne and Down --> | N09000011 = 361 <!-- Ards and North Down --> }}</includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:UK subdivision population/doc}} <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> js6ibixgk3umzj33ncbjf6krm9rw21s 10 187172 1427590 2025-09-26T16:34:52Z en>Dgp4004 0 Updated to 2024 ONS stats 1427590 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{RND|}}} | 2 = {{#switch: {{{GSS}}} | K02000001 = 242,740.98 <!-- UNITED KINGDOM --> | K03000001 = 228,948.03 <!-- GREAT BRITAIN --> | K04000001 = 151,047.00 <!-- ENGLAND AND WALES --> | E92000001 = 130,310.45 <!-- ENGLAND --> | E12000001 = 8,580.80 <!-- NORTH EAST --> | E06000047 = 2,225.86 <!-- County Durham --> | E06000005 = 197.49 <!-- Darlington --> | E06000001 = 93.71 <!-- Hartlepool --> | E06000002 = 53.88 <!-- Middlesbrough --> | E06000057 = 5,019.90 <!-- Northumberland --> | E06000003 = 245.08 <!-- Redcar and Cleveland --> | E06000004 = 204.94 <!-- Stockton-on-Tees --> | E11000007 = 539.94 <!-- Tyne and Wear (Met County) --> | E08000037 = 142.34 <!-- Gateshead --> | E08000021 = 113.45 <!-- Newcastle upon Tyne --> | E08000022 = 82.30 <!-- North Tyneside --> | E08000023 = 64.42 <!-- South Tyneside --> | E08000024 = 137.42 <!-- Sunderland --> | E12000002 = 14,107.97 <!-- NORTH WEST --> | E06000008 = 137.02 <!-- Blackburn with Darwen --> | E06000009 = 34.87 <!-- Blackpool --> | E06000049 = 1,166.31 <!-- Cheshire East --> | E06000050 = 920.01 <!-- Cheshire West and Chester --> | E06000063 = 3,012.22 <!-- Cumberland --> | E06000006 = 79.08 <!-- Halton --> | E06000007 = 180.63 <!-- Warrington --> | E06000064 = 3,755.71 <!-- Westmorland and Furness --> | E11000001 = 1,275.97 <!-- Greater Manchester (Met County) --> | E08000001 = 139.78 <!-- Bolton --> | E08000002 = 99.46 <!-- Bury --> | E08000003 = 115.65 <!-- Manchester --> | E08000004 = 142.35 <!-- Oldham --> | E08000005 = 158.12 <!-- Rochdale --> | E08000006 = 97.20 <!-- Salford --> | E08000007 = 126.05 <!-- Stockport --> | E08000008 = 103.15 <!-- Tameside --> | E08000009 = 106.04 <!-- Trafford --> | E08000010 = 188.16 <!-- Wigan --> | E10000017 = 2,893.93 <!-- Lancashire --> | E07000117 = 110.68 <!-- Burnley --> | E07000118 = 202.76 <!-- Chorley --> | E07000119 = 165.69 <!-- Fylde --> | E07000120 = 72.98 <!-- Hyndburn --> | E07000121 = 566.94 <!-- Lancaster --> | E07000122 = 169.40 <!-- Pendle --> | E07000123 = 142.29 <!-- Preston --> | E07000124 = 583.18 <!-- Ribble Valley --> | E07000125 = 138.04 <!-- Rossendale --> | E07000126 = 113.19 <!-- South Ribble --> | E07000127 = 346.63 <!-- West Lancashire --> | E07000128 = 282.16 <!-- Wyre --> | E11000002 = 652.21 <!-- Merseyside (Met County) --> | E08000011 = 86.50 <!-- Knowsley --> | E08000012 = 111.84 <!-- Liverpool --> | E08000014 = 156.59 <!-- Sefton --> | E08000013 = 136.36 <!-- St. Helens --> | E08000015 = 160.92 <!-- Wirral --> | E12000003 = 15,404.45 <!-- YORKSHIRE AND THE HUMBER --> | E06000011 = 2,403.57 <!-- East Riding of Yorkshire --> | E06000010 = 71.58 <!-- Kingston upon Hull, City of --> | E06000012 = 192.62 <!-- North East Lincolnshire --> | E06000013 = 846.54 <!-- North Lincolnshire --> | E06000065 = 8,037.45 <!-- North Yorkshire --> | E06000014 = 271.94 <!-- York --> | E11000003 = 1,551.54 <!-- South Yorkshire (Met County) --> | E08000016 = 329.09 <!-- Barnsley --> | E08000017 = 567.99 <!-- Doncaster --> | E08000018 = 286.53 <!-- Rotherham --> | E08000019 = 367.92 <!-- Sheffield --> | E11000006 = 2,029.21 <!-- West Yorkshire (Met County) --> | E08000032 = 366.39 <!-- Bradford --> | E08000033 = 363.96 <!-- Calderdale --> | E08000034 = 408.55 <!-- Kirklees --> | E08000035 = 551.70 <!-- Leeds --> | E08000036 = 338.61 <!-- Wakefield --> | E12000004 = 15,623.47 <!-- EAST MIDLANDS --> | E06000015 = 78.02 <!-- Derby --> | E06000016 = 73.34 <!-- Leicester --> | E06000061 = 986.61 <!-- North Northamptonshire --> | E06000018 = 74.63 <!-- Nottingham --> | E06000017 = 381.82 <!-- Rutland --> | E06000062 = 1,377.38 <!-- West Northamptonshire --> | E10000007 = 2,546.78 <!-- Derbyshire --> | E07000032 = 265.44 <!-- Amber Valley --> | E07000033 = 160.33 <!-- Bolsover --> | E07000034 = 66.04 <!-- Chesterfield --> | E07000035 = 792.45 <!-- Derbyshire Dales --> | E07000036 = 109.64 <!-- Erewash --> | E07000037 = 539.14 <!-- High Peak --> | E07000038 = 275.61 <!-- North East Derbyshire --> | E07000039 = 338.12 <!-- South Derbyshire --> | E10000018 = 2,082.88 <!-- Leicestershire --> | E07000129 = 130.50 <!-- Blaby --> | E07000130 = 279.02 <!-- Charnwood --> | E07000131 = 591.77 <!-- Harborough --> | E07000132 = 297.34 <!-- Hinckley and Bosworth --> | E07000133 = 481.39 <!-- Melton --> | E07000134 = 279.34 <!-- North West Leicestershire --> | E07000135 = 23.53 <!-- Oadby and Wigston --> | E10000019 = 5,937.30 <!-- Lincolnshire --> | E07000136 = 363.99 <!-- Boston --> | E07000137 = 1,766.76 <!-- East Lindsey --> | E07000138 = 35.69 <!-- Lincoln --> | E07000139 = 922.47 <!-- North Kesteven --> | E07000140 = 750.07 <!-- South Holland --> | E07000141 = 942.57 <!-- South Kesteven --> | E07000142 = 1,155.74 <!-- West Lindsey --> | E10000024 = 2,084.71 <!-- Nottinghamshire --> | E07000170 = 109.55 <!-- Ashfield --> | E07000171 = 637.80 <!-- Bassetlaw --> | E07000172 = 80.10 <!-- Broxtowe --> | E07000173 = 119.98 <!-- Gedling --> | E07000174 = 76.71 <!-- Mansfield --> | E07000175 = 651.34 <!-- Newark and Sherwood --> | E07000176 = 409.24 <!-- Rushcliffe --> | E12000005 = 12,998.36 <!-- WEST MIDLANDS --> | E06000019 = 2,179.69 <!-- Herefordshire, County of --> | E06000051 = 3,197.34 <!-- Shropshire --> | E06000021 = 93.44 <!-- Stoke-on-Trent --> | E06000020 = 290.27 <!-- Telford and Wrekin --> | E10000028 = 2,620.21 <!-- Staffordshire --> | E07000192 = 78.88 <!-- Cannock Chase --> | E07000193 = 386.91 <!-- East Staffordshire --> | E07000194 = 331.27 <!-- Lichfield --> | E07000195 = 210.95 <!-- Newcastle-under-Lyme --> | E07000196 = 407.28 <!-- South Staffordshire --> | E07000197 = 598.18 <!-- Stafford --> | E07000198 = 575.89 <!-- Staffordshire Moorlands --> | E07000199 = 30.84 <!-- Tamworth --> | E10000031 = 1,975.11 <!-- Warwickshire --> | E07000218 = 284.31 <!-- North Warwickshire --> | E07000219 = 78.91 <!-- Nuneaton and Bedworth --> | E07000220 = 351.14 <!-- Rugby --> | E07000221 = 977.89 <!-- Stratford-on-Avon --> | E07000222 = 282.87 <!-- Warwick --> | E11000005 = 901.70 <!-- West Midlands (Met County) --> | E08000025 = 267.78 <!-- Birmingham --> | E08000026 = 98.65 <!-- Coventry --> | E08000027 = 97.97 <!-- Dudley --> | E08000028 = 85.57 <!-- Sandwell --> | E08000029 = 178.30 <!-- Solihull --> | E08000030 = 104.00 <!-- Walsall --> | E08000031 = 69.44 <!-- Wolverhampton --> | E10000034 = 1,740.59 <!-- Worcestershire --> | E07000234 = 216.97 <!-- Bromsgrove --> | E07000235 = 577.08 <!-- Malvern Hills --> | E07000236 = 54.26 <!-- Redditch --> | E07000237 = 33.35 <!-- Worcester --> | E07000238 = 663.49 <!-- Wychavon --> | E07000239 = 195.43 <!-- Wyre Forest --> | E12000006 = 19,115.67 <!-- EAST --> | E06000055 = 476.42 <!-- Bedford --> | E06000056 = 715.67 <!-- Central Bedfordshire --> | E06000032 = 43.35 <!-- Luton --> | E06000031 = 343.40 <!-- Peterborough --> | E06000033 = 41.67 <!-- Southend-on-Sea --> | E06000034 = 163.84 <!-- Thurrock --> | E10000003 = 3,046.19 <!-- Cambridgeshire --> | E07000008 = 40.70 <!-- Cambridge --> | E07000009 = 651.23 <!-- East Cambridgeshire --> | E07000010 = 546.45 <!-- Fenland --> | E07000011 = 906.18 <!-- Huntingdonshire --> | E07000012 = 901.64 <!-- South Cambridgeshire --> | E10000012 = 3,458.41 <!-- Essex --> | E07000066 = 110.02 <!-- Basildon --> | E07000067 = 611.71 <!-- Braintree --> | E07000068 = 153.12 <!-- Brentwood --> | E07000069 = 44.67 <!-- Castle Point --> | E07000070 = 338.77 <!-- Chelmsford --> | E07000071 = 328.22 <!-- Colchester --> | E07000072 = 338.98 <!-- Epping Forest --> | E07000073 = 30.54 <!-- Harlow --> | E07000074 = 357.82 <!-- Maldon --> | E07000075 = 167.09 <!-- Rochford --> | E07000076 = 336.32 <!-- Tendring --> | E07000077 = 641.15 <!-- Uttlesford --> | E10000015 = 1,643.09 <!-- Hertfordshire --> | E07000095 = 51.46 <!-- Broxbourne --> | E07000096 = 212.48 <!-- Dacorum --> | E07000242 = 475.67 <!-- East Hertfordshire --> | E07000098 = 101.13 <!-- Hertsmere --> | E07000099 = 375.38 <!-- North Hertfordshire --> | E07000240 = 161.21 <!-- St Albans --> | E07000243 = 25.97 <!-- Stevenage --> | E07000102 = 88.82 <!-- Three Rivers --> | E07000103 = 21.43 <!-- Watford --> | E07000241 = 129.54 <!-- Welwyn Hatfield --> | E10000020 = 5,383.62 <!-- Norfolk --> | E07000143 = 1,305.10 <!-- Breckland --> | E07000144 = 552.09 <!-- Broadland --> | E07000145 = 174.31 <!-- Great Yarmouth --> | E07000146 = 1,439.51 <!-- King's Lynn and West Norfolk --> | E07000147 = 965.95 <!-- North Norfolk --> | E07000148 = 39.00 <!-- Norwich --> | E07000149 = 907.65 <!-- South Norfolk --> | E10000029 = 3,800.02 <!-- Suffolk --> | E07000200 = 593.72 <!-- Babergh --> | E07000244 = 1,260.99 <!-- East Suffolk --> | E07000202 = 39.50 <!-- Ipswich --> | E07000203 = 871.06 <!-- Mid Suffolk --> | E07000245 = 1,034.73 <!-- West Suffolk --> | E12000007 = 1,571.96 <!-- LONDON --> | E09000007 = 21.78 <!-- Camden --> | E09000001 = 2.89 <!-- City of London --> | E09000012 = 19.04 <!-- Hackney --> | E09000013 = 16.40 <!-- Hammersmith and Fulham --> | E09000014 = 29.61 <!-- Haringey --> | E09000019 = 14.86 <!-- Islington --> | E09000020 = 12.13 <!-- Kensington and Chelsea --> | E09000022 = 26.81 <!-- Lambeth --> | E09000023 = 35.15 <!-- Lewisham --> | E09000025 = 36.20 <!-- Newham --> | E09000028 = 28.88 <!-- Southwark --> | E09000030 = 19.77 <!-- Tower Hamlets --> | E09000032 = 34.26 <!-- Wandsworth --> | E09000033 = 21.48 <!-- Westminster --> | E09000002 = 36.10 <!-- Barking and Dagenham --> | E09000003 = 86.77 <!-- Barnet --> | E09000004 = 60.57 <!-- Bexley --> | E09000005 = 43.24 <!-- Brent --> | E09000006 = 150.13 <!-- Bromley --> | E09000008 = 86.47 <!-- Croydon --> | E09000009 = 55.54 <!-- Ealing --> | E09000010 = 80.80 <!-- Enfield --> | E09000011 = 47.31 <!-- Greenwich --> | E09000015 = 50.46 <!-- Harrow --> | E09000016 = 112.34 <!-- Havering --> | E09000017 = 115.71 <!-- Hillingdon --> | E09000018 = 55.96 <!-- Hounslow --> | E09000021 = 37.26 <!-- Kingston upon Thames --> | E09000024 = 37.62 <!-- Merton --> | E09000026 = 56.39 <!-- Redbridge --> | E09000027 = 57.39 <!-- Richmond upon Thames --> | E09000029 = 43.85 <!-- Sutton --> | E09000031 = 38.81 <!-- Waltham Forest --> | E12000008 = 19,071.92 <!-- SOUTH EAST --> | E06000036 = 109.37 <!-- Bracknell Forest --> | E06000043 = 82.82 <!-- Brighton and Hove --> | E06000046 = 379.62 <!-- Isle of Wight --> | E06000035 = 193.72 <!-- Medway --> | E06000042 = 308.65 <!-- Milton Keynes --> | E06000044 = 40.39 <!-- Portsmouth --> | E06000038 = 40.39 <!-- Reading --> | E06000039 = 32.54 <!-- Slough --> | E06000045 = 49.88 <!-- Southampton --> | E06000037 = 704.18 <!-- West Berkshire --> | E06000040 = 196.49 <!-- Windsor and Maidenhead --> | E06000041 = 178.97 <!-- Wokingham --> | E06000060 = 1,564.94 <!-- Buckinghamshire --> | E10000011 = 1,708.67 <!-- East Sussex --> | E07000061 = 44.16 <!-- Eastbourne --> | E07000062 = 29.80 <!-- Hastings --> | E07000063 = 292.11 <!-- Lewes --> | E07000064 = 509.43 <!-- Rother --> | E07000065 = 833.16 <!-- Wealden --> | E10000014 = 3,678.37 <!-- Hampshire --> | E07000084 = 633.81 <!-- Basingstoke and Deane --> | E07000085 = 514.41 <!-- East Hampshire --> | E07000086 = 79.69 <!-- Eastleigh --> | E07000087 = 74.22 <!-- Fareham --> | E07000088 = 25.37 <!-- Gosport --> | E07000089 = 215.25 <!-- Hart --> | E07000090 = 55.75 <!-- Havant --> | E07000091 = 752.18 <!-- New Forest --> | E07000092 = 39.05 <!-- Rushmoor --> | E07000093 = 627.65 <!-- Test Valley --> | E07000094 = 660.97 <!-- Winchester --> | E10000016 = 3,544.39 <!-- Kent --> | E07000105 = 580.64 <!-- Ashford --> | E07000106 = 308.74 <!-- Canterbury --> | E07000107 = 72.73 <!-- Dartford --> | E07000108 = 315.35 <!-- Dover --> | E07000112 = 356.91 <!-- Folkestone and Hythe --> | E07000109 = 98.99 <!-- Gravesham --> | E07000110 = 393.34 <!-- Maidstone --> | E07000111 = 369.22 <!-- Sevenoaks --> | E07000113 = 373.44 <!-- Swale --> | E07000114 = 103.61 <!-- Thanet --> | E07000115 = 240.12 <!-- Tonbridge and Malling --> | E07000116 = 331.29 <!-- Tunbridge Wells --> | E10000025 = 2,604.93 <!-- Oxfordshire --> | E07000177 = 588.73 <!-- Cherwell --> | E07000178 = 45.60 <!-- Oxford --> | E07000179 = 678.50 <!-- South Oxfordshire --> | E07000180 = 577.66 <!-- Vale of White Horse --> | E07000181 = 714.43 <!-- West Oxfordshire --> | E10000030 = 1,662.62 <!-- Surrey --> | E07000207 = 95.06 <!-- Elmbridge --> | E07000208 = 34.09 <!-- Epsom and Ewell --> | E07000209 = 270.94 <!-- Guildford --> | E07000210 = 258.31 <!-- Mole Valley --> | E07000211 = 129.16 <!-- Reigate and Banstead --> | E07000212 = 78.03 <!-- Runnymede --> | E07000213 = 44.90 <!-- Spelthorne --> | E07000214 = 95.09 <!-- Surrey Heath --> | E07000215 = 248.23 <!-- Tandridge --> | E07000216 = 345.20 <!-- Waverley --> | E07000217 = 63.61 <!-- Woking --> | E10000032 = 1,990.99 <!-- West Sussex --> | E07000223 = 42.07 <!-- Adur --> | E07000224 = 221.00 <!-- Arun --> | E07000225 = 786.19 <!-- Chichester --> | E07000226 = 44.95 <!-- Crawley --> | E07000227 = 530.24 <!-- Horsham --> | E07000228 = 334.02 <!-- Mid Sussex --> | E07000229 = 32.52 <!-- Worthing --> | E12000009 = 23,835.86 <!-- SOUTH WEST --> | E06000022 = 345.91 <!-- Bath and North East Somerset --> | E06000058 = 162.08 <!-- Bournemouth, Christchurch and Poole --> | E06000023 = 109.66 <!-- Bristol, City of --> | E06000052 = 3,545.44 <!-- Cornwall --> | E06000059 = 2,490.92 <!-- Dorset --> | E06000053 = 16.32 <!-- Isles of Scilly --> | E06000024 = 373.79 <!-- North Somerset --> | E06000026 = 79.85 <!-- Plymouth --> | E06000066 = 3,450.21 <!-- Somerset --> | E06000025 = 497.02 <!-- South Gloucestershire --> | E06000030 = 230.06 <!-- Swindon --> | E06000027 = 62.89 <!-- Torbay --> | E06000054 = 3,255.39 <!-- Wiltshire --> | E10000008 = 6,563.86 <!-- Devon --> | E07000040 = 814.24 <!-- East Devon --> | E07000041 = 47.04 <!-- Exeter --> | E07000042 = 912.92 <!-- Mid Devon --> | E07000043 = 1,085.90 <!-- North Devon --> | E07000044 = 886.57 <!-- South Hams --> | E07000045 = 673.73 <!-- Teignbridge --> | E07000046 = 983.77 <!-- Torridge --> | E07000047 = 1,159.69 <!-- West Devon --> | E10000013 = 2,652.47 <!-- Gloucestershire --> | E07000078 = 46.60 <!-- Cheltenham --> | E07000079 = 1,164.49 <!-- Cotswold --> | E07000080 = 525.89 <!-- Forest of Dean --> | E07000081 = 40.55 <!-- Gloucester --> | E07000082 = 460.56 <!-- Stroud --> | E07000083 = 414.39 <!-- Tewkesbury --> | W92000004 = 20,736.54 <!-- WALES --> | W06000001 = 712.09 <!-- Isle of Anglesey --> | W06000002 = 2,535.14 <!-- Gwynedd --> | W06000003 = 1,125.82 <!-- Conwy --> | W06000004 = 836.92 <!-- Denbighshire --> | W06000005 = 439.83 <!-- Flintshire --> | W06000006 = 503.77 <!-- Wrexham --> | W06000023 = 5,180.68 <!-- Powys --> | W06000008 = 1,784.98 <!-- Ceredigion --> | W06000009 = 1,618.34 <!-- Pembrokeshire --> | W06000010 = 2,370.28 <!-- Carmarthenshire --> | W06000011 = 377.61 <!-- Swansea --> | W06000012 = 441.25 <!-- Neath Port Talbot --> | W06000013 = 250.79 <!-- Bridgend --> | W06000014 = 331.15 <!-- Vale of Glamorgan --> | W06000015 = 140.91 <!-- Cardiff --> | W06000016 = 424.15 <!-- Rhondda Cynon Taf --> | W06000024 = 111.45 <!-- Merthyr Tydfil --> | W06000018 = 277.39 <!-- Caerphilly --> | W06000019 = 108.73 <!-- Blaenau Gwent --> | W06000020 = 125.70 <!-- Torfaen --> | W06000021 = 849.13 <!-- Monmouthshire --> | W06000022 = 190.44 <!-- Newport --> | S92000003 = 77,901.03 <!-- SCOTLAND --> | S12000033 = 185.57 <!-- Aberdeen City --> | S12000034 = 6,312.63 <!-- Aberdeenshire --> | S12000041 = 2,181.45 <!-- Angus --> | S12000035 = 6,906.85 <!-- Argyll and Bute --> | S12000036 = 263.39 <!-- City of Edinburgh --> | S12000005 = 159.18 <!-- Clackmannanshire --> | S12000006 = 6,425.84 <!-- Dumfries and Galloway --> | S12000042 = 59.80 <!-- Dundee City --> | S12000008 = 1,262.13 <!-- East Ayrshire --> | S12000045 = 174.49 <!-- East Dunbartonshire --> | S12000010 = 679.24 <!-- East Lothian --> | S12000011 = 174.25 <!-- East Renfrewshire --> | S12000014 = 297.14 <!-- Falkirk --> | S12000047 = 1,325.19 <!-- Fife --> | S12000049 = 174.62 <!-- Glasgow City --> | S12000017 = 25,653.13 <!-- Highland --> | S12000018 = 160.44 <!-- Inverclyde --> | S12000019 = 353.68 <!-- Midlothian --> | S12000020 = 2,237.56 <!-- Moray --> | S12000013 = 3,055.55 <!-- Na h-Eileanan Siar --> | S12000021 = 885.29 <!-- North Ayrshire --> | S12000050 = 469.99 <!-- North Lanarkshire --> | S12000023 = 990.49 <!-- Orkney Islands --> | S12000048 = 5,285.61 <!-- Perth and Kinross --> | S12000038 = 261.49 <!-- Renfrewshire --> | S12000026 = 4,731.77 <!-- Scottish Borders --> | S12000027 = 1,467.48 <!-- Shetland Islands --> | S12000028 = 1,222.23 <!-- South Ayrshire --> | S12000029 = 1,771.89 <!-- South Lanarkshire --> | S12000030 = 2,186.16 <!-- Stirling --> | S12000039 = 158.76 <!-- West Dunbartonshire --> | S12000040 = 427.74 <!-- West Lothian --> | N92000002 = 13,547.00 <!-- NORTHERN IRELAND --> | N09000001 = 571.43 <!-- Antrim and Newtownabbey --> | N09000002 = 1,331.68 <!-- Armagh City, Banbridge and Craigavon --> | N09000003 = 132.96 <!-- Belfast --> | N09000004 = 1,979.58 <!-- Causeway Coast and Glens --> | N09000005 = 1,237.30 <!-- Derry City and Strabane --> | N09000006 = 2,835.94 <!-- Fermanagh and Omagh --> | N09000007 = 503.58 <!-- Lisburn and Castlereagh --> | N09000008 = 1,044.53 <!-- Mid and East Antrim --> | N09000009 = 1,823.03 <!-- Mid Ulster --> | N09000010 = 1,628.28 <!-- Newry, Mourne and Down --> | N09000011 = 458.35 <!-- Ards and North Down --> }} | {{#switch: {{{GSS}}} | K02000001 = 242,741 <!-- UNITED KINGDOM --> | K03000001 = 228,948 <!-- GREAT BRITAIN --> | K04000001 = 151,047 <!-- ENGLAND AND WALES --> | E92000001 = 130,310 <!-- ENGLAND --> | E12000001 = 8,581 <!-- NORTH EAST --> | E06000047 = 2,226 <!-- County Durham --> | E06000005 = 197 <!-- Darlington --> | E06000001 = 94 <!-- Hartlepool --> | E06000002 = 54 <!-- Middlesbrough --> | E06000057 = 5,020 <!-- Northumberland --> | E06000003 = 245 <!-- Redcar and Cleveland --> | E06000004 = 205 <!-- Stockton-on-Tees --> | E11000007 = 540 <!-- Tyne and Wear (Met County) --> | E08000037 = 142 <!-- Gateshead --> | E08000021 = 113 <!-- Newcastle upon Tyne --> | E08000022 = 82 <!-- North Tyneside --> | E08000023 = 64 <!-- South Tyneside --> | E08000024 = 137 <!-- Sunderland --> | E12000002 = 14,108 <!-- NORTH WEST --> | E06000008 = 137 <!-- Blackburn with Darwen --> | E06000009 = 35 <!-- Blackpool --> | E06000049 = 1,166 <!-- Cheshire East --> | E06000050 = 920 <!-- Cheshire West and Chester --> | E06000063 = 3,012 <!-- Cumberland --> | E06000006 = 79 <!-- Halton --> | E06000007 = 181 <!-- Warrington --> | E06000064 = 3,756 <!-- Westmorland and Furness --> | E11000001 = 1,276 <!-- Greater Manchester (Met County) --> | E08000001 = 140 <!-- Bolton --> | E08000002 = 99 <!-- Bury --> | E08000003 = 116 <!-- Manchester --> | E08000004 = 142 <!-- Oldham --> | E08000005 = 158 <!-- Rochdale --> | E08000006 = 97 <!-- Salford --> | E08000007 = 126 <!-- Stockport --> | E08000008 = 103 <!-- Tameside --> | E08000009 = 106 <!-- Trafford --> | E08000010 = 188 <!-- Wigan --> | E10000017 = 2,894 <!-- Lancashire --> | E07000117 = 111 <!-- Burnley --> | E07000118 = 203 <!-- Chorley --> | E07000119 = 166 <!-- Fylde --> | E07000120 = 73 <!-- Hyndburn --> | E07000121 = 567 <!-- Lancaster --> | E07000122 = 169 <!-- Pendle --> | E07000123 = 142 <!-- Preston --> | E07000124 = 583 <!-- Ribble Valley --> | E07000125 = 138 <!-- Rossendale --> | E07000126 = 113 <!-- South Ribble --> | E07000127 = 347 <!-- West Lancashire --> | E07000128 = 282 <!-- Wyre --> | E11000002 = 652 <!-- Merseyside (Met County) --> | E08000011 = 87 <!-- Knowsley --> | E08000012 = 112 <!-- Liverpool --> | E08000014 = 157 <!-- Sefton --> | E08000013 = 136 <!-- St. Helens --> | E08000015 = 161 <!-- Wirral --> | E12000003 = 15,404 <!-- YORKSHIRE AND THE HUMBER --> | E06000011 = 2,404 <!-- East Riding of Yorkshire --> | E06000010 = 72 <!-- Kingston upon Hull, City of --> | E06000012 = 193 <!-- North East Lincolnshire --> | E06000013 = 847 <!-- North Lincolnshire --> | E06000065 = 8,037 <!-- North Yorkshire --> | E06000014 = 272 <!-- York --> | E11000003 = 1,552 <!-- South Yorkshire (Met County) --> | E08000016 = 329 <!-- Barnsley --> | E08000017 = 568 <!-- Doncaster --> | E08000018 = 287 <!-- Rotherham --> | E08000019 = 368 <!-- Sheffield --> | E11000006 = 2,029 <!-- West Yorkshire (Met County) --> | E08000032 = 366 <!-- Bradford --> | E08000033 = 364 <!-- Calderdale --> | E08000034 = 409 <!-- Kirklees --> | E08000035 = 552 <!-- Leeds --> | E08000036 = 339 <!-- Wakefield --> | E12000004 = 15,623 <!-- EAST MIDLANDS --> | E06000015 = 78 <!-- Derby --> | E06000016 = 73 <!-- Leicester --> | E06000061 = 987 <!-- North Northamptonshire --> | E06000018 = 75 <!-- Nottingham --> | E06000017 = 382 <!-- Rutland --> | E06000062 = 1,377 <!-- West Northamptonshire --> | E10000007 = 2,547 <!-- Derbyshire --> | E07000032 = 265 <!-- Amber Valley --> | E07000033 = 160 <!-- Bolsover --> | E07000034 = 66 <!-- Chesterfield --> | E07000035 = 792 <!-- Derbyshire Dales --> | E07000036 = 110 <!-- Erewash --> | E07000037 = 539 <!-- High Peak --> | E07000038 = 276 <!-- North East Derbyshire --> | E07000039 = 338 <!-- South Derbyshire --> | E10000018 = 2,083 <!-- Leicestershire --> | E07000129 = 130 <!-- Blaby --> | E07000130 = 279 <!-- Charnwood --> | E07000131 = 592 <!-- Harborough --> | E07000132 = 297 <!-- Hinckley and Bosworth --> | E07000133 = 481 <!-- Melton --> | E07000134 = 279 <!-- North West Leicestershire --> | E07000135 = 24 <!-- Oadby and Wigston --> | E10000019 = 5,937 <!-- Lincolnshire --> | E07000136 = 364 <!-- Boston --> | E07000137 = 1,767 <!-- East Lindsey --> | E07000138 = 36 <!-- Lincoln --> | E07000139 = 922 <!-- North Kesteven --> | E07000140 = 750 <!-- South Holland --> | E07000141 = 943 <!-- South Kesteven --> | E07000142 = 1,156 <!-- West Lindsey --> | E10000024 = 2,085 <!-- Nottinghamshire --> | E07000170 = 110 <!-- Ashfield --> | E07000171 = 638 <!-- Bassetlaw --> | E07000172 = 80 <!-- Broxtowe --> | E07000173 = 120 <!-- Gedling --> | E07000174 = 77 <!-- Mansfield --> | E07000175 = 651 <!-- Newark and Sherwood --> | E07000176 = 409 <!-- Rushcliffe --> | E12000005 = 12,998 <!-- WEST MIDLANDS --> | E06000019 = 2,180 <!-- Herefordshire, County of --> | E06000051 = 3,197 <!-- Shropshire --> | E06000021 = 93 <!-- Stoke-on-Trent --> | E06000020 = 290 <!-- Telford and Wrekin --> | E10000028 = 2,620 <!-- Staffordshire --> | E07000192 = 79 <!-- Cannock Chase --> | E07000193 = 387 <!-- East Staffordshire --> | E07000194 = 331 <!-- Lichfield --> | E07000195 = 211 <!-- Newcastle-under-Lyme --> | E07000196 = 407 <!-- South Staffordshire --> | E07000197 = 598 <!-- Stafford --> | E07000198 = 576 <!-- Staffordshire Moorlands --> | E07000199 = 31 <!-- Tamworth --> | E10000031 = 1,975 <!-- Warwickshire --> | E07000218 = 284 <!-- North Warwickshire --> | E07000219 = 79 <!-- Nuneaton and Bedworth --> | E07000220 = 351 <!-- Rugby --> | E07000221 = 978 <!-- Stratford-on-Avon --> | E07000222 = 283 <!-- Warwick --> | E11000005 = 902 <!-- West Midlands (Met County) --> | E08000025 = 268 <!-- Birmingham --> | E08000026 = 99 <!-- Coventry --> | E08000027 = 98 <!-- Dudley --> | E08000028 = 86 <!-- Sandwell --> | E08000029 = 178 <!-- Solihull --> | E08000030 = 104 <!-- Walsall --> | E08000031 = 69 <!-- Wolverhampton --> | E10000034 = 1,741 <!-- Worcestershire --> | E07000234 = 217 <!-- Bromsgrove --> | E07000235 = 577 <!-- Malvern Hills --> | E07000236 = 54 <!-- Redditch --> | E07000237 = 33 <!-- Worcester --> | E07000238 = 663 <!-- Wychavon --> | E07000239 = 195 <!-- Wyre Forest --> | E12000006 = 19,116 <!-- EAST --> | E06000055 = 476 <!-- Bedford --> | E06000056 = 716 <!-- Central Bedfordshire --> | E06000032 = 43 <!-- Luton --> | E06000031 = 343 <!-- Peterborough --> | E06000033 = 42 <!-- Southend-on-Sea --> | E06000034 = 164 <!-- Thurrock --> | E10000003 = 3,046 <!-- Cambridgeshire --> | E07000008 = 41 <!-- Cambridge --> | E07000009 = 651 <!-- East Cambridgeshire --> | E07000010 = 546 <!-- Fenland --> | E07000011 = 906 <!-- Huntingdonshire --> | E07000012 = 902 <!-- South Cambridgeshire --> | E10000012 = 3,458 <!-- Essex --> | E07000066 = 110 <!-- Basildon --> | E07000067 = 612 <!-- Braintree --> | E07000068 = 153 <!-- Brentwood --> | E07000069 = 45 <!-- Castle Point --> | E07000070 = 339 <!-- Chelmsford --> | E07000071 = 328 <!-- Colchester --> | E07000072 = 339 <!-- Epping Forest --> | E07000073 = 31 <!-- Harlow --> | E07000074 = 358 <!-- Maldon --> | E07000075 = 167 <!-- Rochford --> | E07000076 = 336 <!-- Tendring --> | E07000077 = 641 <!-- Uttlesford --> | E10000015 = 1,643 <!-- Hertfordshire --> | E07000095 = 51 <!-- Broxbourne --> | E07000096 = 212 <!-- Dacorum --> | E07000242 = 476 <!-- East Hertfordshire --> | E07000098 = 101 <!-- Hertsmere --> | E07000099 = 375 <!-- North Hertfordshire --> | E07000240 = 161 <!-- St Albans --> | E07000243 = 26 <!-- Stevenage --> | E07000102 = 89 <!-- Three Rivers --> | E07000103 = 21 <!-- Watford --> | E07000241 = 130 <!-- Welwyn Hatfield --> | E10000020 = 5,384 <!-- Norfolk --> | E07000143 = 1,305 <!-- Breckland --> | E07000144 = 552 <!-- Broadland --> | E07000145 = 174 <!-- Great Yarmouth --> | E07000146 = 1,440 <!-- King's Lynn and West Norfolk --> | E07000147 = 966 <!-- North Norfolk --> | E07000148 = 39 <!-- Norwich --> | E07000149 = 908 <!-- South Norfolk --> | E10000029 = 3,800 <!-- Suffolk --> | E07000200 = 594 <!-- Babergh --> | E07000244 = 1,261 <!-- East Suffolk --> | E07000202 = 40 <!-- Ipswich --> | E07000203 = 871 <!-- Mid Suffolk --> | E07000245 = 1,035 <!-- West Suffolk --> | E12000007 = 1,572 <!-- LONDON --> | E09000007 = 22 <!-- Camden --> | E09000001 = 3 <!-- City of London --> | E09000012 = 19 <!-- Hackney --> | E09000013 = 16 <!-- Hammersmith and Fulham --> | E09000014 = 30 <!-- Haringey --> | E09000019 = 15 <!-- Islington --> | E09000020 = 12 <!-- Kensington and Chelsea --> | E09000022 = 27 <!-- Lambeth --> | E09000023 = 35 <!-- Lewisham --> | E09000025 = 36 <!-- Newham --> | E09000028 = 29 <!-- Southwark --> | E09000030 = 20 <!-- Tower Hamlets --> | E09000032 = 34 <!-- Wandsworth --> | E09000033 = 21 <!-- Westminster --> | E09000002 = 36 <!-- Barking and Dagenham --> | E09000003 = 87 <!-- Barnet --> | E09000004 = 61 <!-- Bexley --> | E09000005 = 43 <!-- Brent --> | E09000006 = 150 <!-- Bromley --> | E09000008 = 86 <!-- Croydon --> | E09000009 = 56 <!-- Ealing --> | E09000010 = 81 <!-- Enfield --> | E09000011 = 47 <!-- Greenwich --> | E09000015 = 50 <!-- Harrow --> | E09000016 = 112 <!-- Havering --> | E09000017 = 116 <!-- Hillingdon --> | E09000018 = 56 <!-- Hounslow --> | E09000021 = 37 <!-- Kingston upon Thames --> | E09000024 = 38 <!-- Merton --> | E09000026 = 56 <!-- Redbridge --> | E09000027 = 57 <!-- Richmond upon Thames --> | E09000029 = 44 <!-- Sutton --> | E09000031 = 39 <!-- Waltham Forest --> | E12000008 = 19,072 <!-- SOUTH EAST --> | E06000036 = 109 <!-- Bracknell Forest --> | E06000043 = 83 <!-- Brighton and Hove --> | E06000046 = 380 <!-- Isle of Wight --> | E06000035 = 194 <!-- Medway --> | E06000042 = 309 <!-- Milton Keynes --> | E06000044 = 40 <!-- Portsmouth --> | E06000038 = 40 <!-- Reading --> | E06000039 = 33 <!-- Slough --> | E06000045 = 50 <!-- Southampton --> | E06000037 = 704 <!-- West Berkshire --> | E06000040 = 196 <!-- Windsor and Maidenhead --> | E06000041 = 179 <!-- Wokingham --> | E06000060 = 1,565 <!-- Buckinghamshire --> | E10000011 = 1,709 <!-- East Sussex --> | E07000061 = 44 <!-- Eastbourne --> | E07000062 = 30 <!-- Hastings --> | E07000063 = 292 <!-- Lewes --> | E07000064 = 509 <!-- Rother --> | E07000065 = 833 <!-- Wealden --> | E10000014 = 3,678 <!-- Hampshire --> | E07000084 = 634 <!-- Basingstoke and Deane --> | E07000085 = 514 <!-- East Hampshire --> | E07000086 = 80 <!-- Eastleigh --> | E07000087 = 74 <!-- Fareham --> | E07000088 = 25 <!-- Gosport --> | E07000089 = 215 <!-- Hart --> | E07000090 = 56 <!-- Havant --> | E07000091 = 752 <!-- New Forest --> | E07000092 = 39 <!-- Rushmoor --> | E07000093 = 628 <!-- Test Valley --> | E07000094 = 661 <!-- Winchester --> | E10000016 = 3,544 <!-- Kent --> | E07000105 = 581 <!-- Ashford --> | E07000106 = 309 <!-- Canterbury --> | E07000107 = 73 <!-- Dartford --> | E07000108 = 315 <!-- Dover --> | E07000112 = 357 <!-- Folkestone and Hythe --> | E07000109 = 99 <!-- Gravesham --> | E07000110 = 393 <!-- Maidstone --> | E07000111 = 369 <!-- Sevenoaks --> | E07000113 = 373 <!-- Swale --> | E07000114 = 104 <!-- Thanet --> | E07000115 = 240 <!-- Tonbridge and Malling --> | E07000116 = 331 <!-- Tunbridge Wells --> | E10000025 = 2,605 <!-- Oxfordshire --> | E07000177 = 589 <!-- Cherwell --> | E07000178 = 46 <!-- Oxford --> | E07000179 = 679 <!-- South Oxfordshire --> | E07000180 = 578 <!-- Vale of White Horse --> | E07000181 = 714 <!-- West Oxfordshire --> | E10000030 = 1,663 <!-- Surrey --> | E07000207 = 95 <!-- Elmbridge --> | E07000208 = 34 <!-- Epsom and Ewell --> | E07000209 = 271 <!-- Guildford --> | E07000210 = 258 <!-- Mole Valley --> | E07000211 = 129 <!-- Reigate and Banstead --> | E07000212 = 78 <!-- Runnymede --> | E07000213 = 45 <!-- Spelthorne --> | E07000214 = 95 <!-- Surrey Heath --> | E07000215 = 248 <!-- Tandridge --> | E07000216 = 345 <!-- Waverley --> | E07000217 = 64 <!-- Woking --> | E10000032 = 1,991 <!-- West Sussex --> | E07000223 = 42 <!-- Adur --> | E07000224 = 221 <!-- Arun --> | E07000225 = 786 <!-- Chichester --> | E07000226 = 45 <!-- Crawley --> | E07000227 = 530 <!-- Horsham --> | E07000228 = 334 <!-- Mid Sussex --> | E07000229 = 33 <!-- Worthing --> | E12000009 = 23,836 <!-- SOUTH WEST --> | E06000022 = 346 <!-- Bath and North East Somerset --> | E06000058 = 162 <!-- Bournemouth, Christchurch and Poole --> | E06000023 = 110 <!-- Bristol, City of --> | E06000052 = 3,545 <!-- Cornwall --> | E06000059 = 2,491 <!-- Dorset --> | E06000053 = 16 <!-- Isles of Scilly --> | E06000024 = 374 <!-- North Somerset --> | E06000026 = 80 <!-- Plymouth --> | E06000066 = 3,450 <!-- Somerset --> | E06000025 = 497 <!-- South Gloucestershire --> | E06000030 = 230 <!-- Swindon --> | E06000027 = 63 <!-- Torbay --> | E06000054 = 3,255 <!-- Wiltshire --> | E10000008 = 6,564 <!-- Devon --> | E07000040 = 814 <!-- East Devon --> | E07000041 = 47 <!-- Exeter --> | E07000042 = 913 <!-- Mid Devon --> | E07000043 = 1,086 <!-- North Devon --> | E07000044 = 887 <!-- South Hams --> | E07000045 = 674 <!-- Teignbridge --> | E07000046 = 984 <!-- Torridge --> | E07000047 = 1,160 <!-- West Devon --> | E10000013 = 2,652 <!-- Gloucestershire --> | E07000078 = 47 <!-- Cheltenham --> | E07000079 = 1,164 <!-- Cotswold --> | E07000080 = 526 <!-- Forest of Dean --> | E07000081 = 41 <!-- Gloucester --> | E07000082 = 461 <!-- Stroud --> | E07000083 = 414 <!-- Tewkesbury --> | W92000004 = 20,737 <!-- WALES --> | W06000001 = 712 <!-- Isle of Anglesey --> | W06000002 = 2,535 <!-- Gwynedd --> | W06000003 = 1,126 <!-- Conwy --> | W06000004 = 837 <!-- Denbighshire --> | W06000005 = 440 <!-- Flintshire --> | W06000006 = 504 <!-- Wrexham --> | W06000023 = 5,181 <!-- Powys --> | W06000008 = 1,785 <!-- Ceredigion --> | W06000009 = 1,618 <!-- Pembrokeshire --> | W06000010 = 2,370 <!-- Carmarthenshire --> | W06000011 = 378 <!-- Swansea --> | W06000012 = 441 <!-- Neath Port Talbot --> | W06000013 = 251 <!-- Bridgend --> | W06000014 = 331 <!-- Vale of Glamorgan --> | W06000015 = 141 <!-- Cardiff --> | W06000016 = 424 <!-- Rhondda Cynon Taf --> | W06000024 = 111 <!-- Merthyr Tydfil --> | W06000018 = 277 <!-- Caerphilly --> | W06000019 = 109 <!-- Blaenau Gwent --> | W06000020 = 126 <!-- Torfaen --> | W06000021 = 849 <!-- Monmouthshire --> | W06000022 = 190 <!-- Newport --> | S92000003 = 77,901 <!-- SCOTLAND --> | S12000033 = 186 <!-- Aberdeen City --> | S12000034 = 6,313 <!-- Aberdeenshire --> | S12000041 = 2,181 <!-- Angus --> | S12000035 = 6,907 <!-- Argyll and Bute --> | S12000036 = 263 <!-- City of Edinburgh --> | S12000005 = 159 <!-- Clackmannanshire --> | S12000006 = 6,426 <!-- Dumfries and Galloway --> | S12000042 = 60 <!-- Dundee City --> | S12000008 = 1,262 <!-- East Ayrshire --> | S12000045 = 174 <!-- East Dunbartonshire --> | S12000010 = 679 <!-- East Lothian --> | S12000011 = 174 <!-- East Renfrewshire --> | S12000014 = 297 <!-- Falkirk --> | S12000047 = 1,325 <!-- Fife --> | S12000049 = 175 <!-- Glasgow City --> | S12000017 = 25,653 <!-- Highland --> | S12000018 = 160 <!-- Inverclyde --> | S12000019 = 354 <!-- Midlothian --> | S12000020 = 2,238 <!-- Moray --> | S12000013 = 3,056 <!-- Na h-Eileanan Siar --> | S12000021 = 885 <!-- North Ayrshire --> | S12000050 = 470 <!-- North Lanarkshire --> | S12000023 = 990 <!-- Orkney Islands --> | S12000048 = 5,286 <!-- Perth and Kinross --> | S12000038 = 261 <!-- Renfrewshire --> | S12000026 = 4,732 <!-- Scottish Borders --> | S12000027 = 1,467 <!-- Shetland Islands --> | S12000028 = 1,222 <!-- South Ayrshire --> | S12000029 = 1,772 <!-- South Lanarkshire --> | S12000030 = 2,186 <!-- Stirling --> | S12000039 = 159 <!-- West Dunbartonshire --> | S12000040 = 428 <!-- West Lothian --> | N92000002 = 13,547 <!-- NORTHERN IRELAND --> | N09000001 = 571 <!-- Antrim and Newtownabbey --> | N09000002 = 1,332 <!-- Armagh City, Banbridge and Craigavon --> | N09000003 = 133 <!-- Belfast --> | N09000004 = 1,980 <!-- Causeway Coast and Glens --> | N09000005 = 1,237 <!-- Derry City and Strabane --> | N09000006 = 2,836 <!-- Fermanagh and Omagh --> | N09000007 = 504 <!-- Lisburn and Castlereagh --> | N09000008 = 1,045 <!-- Mid and East Antrim --> | N09000009 = 1,823 <!-- Mid Ulster --> | N09000010 = 1,628 <!-- Newry, Mourne and Down --> | N09000011 = 458 <!-- Ards and North Down --> }}}}</includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:UK subdivision population/doc}} <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> nxduqvbhpmdbxelie17zfh1pgxuova6 1427591 1427590 2026-09-07T09:13:32Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:UK_subdivision_area]] 1427590 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{RND|}}} | 2 = {{#switch: {{{GSS}}} | K02000001 = 242,740.98 <!-- UNITED KINGDOM --> | K03000001 = 228,948.03 <!-- GREAT BRITAIN --> | K04000001 = 151,047.00 <!-- ENGLAND AND WALES --> | E92000001 = 130,310.45 <!-- ENGLAND --> | E12000001 = 8,580.80 <!-- NORTH EAST --> | E06000047 = 2,225.86 <!-- County Durham --> | E06000005 = 197.49 <!-- Darlington --> | E06000001 = 93.71 <!-- Hartlepool --> | E06000002 = 53.88 <!-- Middlesbrough --> | E06000057 = 5,019.90 <!-- Northumberland --> | E06000003 = 245.08 <!-- Redcar and Cleveland --> | E06000004 = 204.94 <!-- Stockton-on-Tees --> | E11000007 = 539.94 <!-- Tyne and Wear (Met County) --> | E08000037 = 142.34 <!-- Gateshead --> | E08000021 = 113.45 <!-- Newcastle upon Tyne --> | E08000022 = 82.30 <!-- North Tyneside --> | E08000023 = 64.42 <!-- South Tyneside --> | E08000024 = 137.42 <!-- Sunderland --> | E12000002 = 14,107.97 <!-- NORTH WEST --> | E06000008 = 137.02 <!-- Blackburn with Darwen --> | E06000009 = 34.87 <!-- Blackpool --> | E06000049 = 1,166.31 <!-- Cheshire East --> | E06000050 = 920.01 <!-- Cheshire West and Chester --> | E06000063 = 3,012.22 <!-- Cumberland --> | E06000006 = 79.08 <!-- Halton --> | E06000007 = 180.63 <!-- Warrington --> | E06000064 = 3,755.71 <!-- Westmorland and Furness --> | E11000001 = 1,275.97 <!-- Greater Manchester (Met County) --> | E08000001 = 139.78 <!-- Bolton --> | E08000002 = 99.46 <!-- Bury --> | E08000003 = 115.65 <!-- Manchester --> | E08000004 = 142.35 <!-- Oldham --> | E08000005 = 158.12 <!-- Rochdale --> | E08000006 = 97.20 <!-- Salford --> | E08000007 = 126.05 <!-- Stockport --> | E08000008 = 103.15 <!-- Tameside --> | E08000009 = 106.04 <!-- Trafford --> | E08000010 = 188.16 <!-- Wigan --> | E10000017 = 2,893.93 <!-- Lancashire --> | E07000117 = 110.68 <!-- Burnley --> | E07000118 = 202.76 <!-- Chorley --> | E07000119 = 165.69 <!-- Fylde --> | E07000120 = 72.98 <!-- Hyndburn --> | E07000121 = 566.94 <!-- Lancaster --> | E07000122 = 169.40 <!-- Pendle --> | E07000123 = 142.29 <!-- Preston --> | E07000124 = 583.18 <!-- Ribble Valley --> | E07000125 = 138.04 <!-- Rossendale --> | E07000126 = 113.19 <!-- South Ribble --> | E07000127 = 346.63 <!-- West Lancashire --> | E07000128 = 282.16 <!-- Wyre --> | E11000002 = 652.21 <!-- Merseyside (Met County) --> | E08000011 = 86.50 <!-- Knowsley --> | E08000012 = 111.84 <!-- Liverpool --> | E08000014 = 156.59 <!-- Sefton --> | E08000013 = 136.36 <!-- St. Helens --> | E08000015 = 160.92 <!-- Wirral --> | E12000003 = 15,404.45 <!-- YORKSHIRE AND THE HUMBER --> | E06000011 = 2,403.57 <!-- East Riding of Yorkshire --> | E06000010 = 71.58 <!-- Kingston upon Hull, City of --> | E06000012 = 192.62 <!-- North East Lincolnshire --> | E06000013 = 846.54 <!-- North Lincolnshire --> | E06000065 = 8,037.45 <!-- North Yorkshire --> | E06000014 = 271.94 <!-- York --> | E11000003 = 1,551.54 <!-- South Yorkshire (Met County) --> | E08000016 = 329.09 <!-- Barnsley --> | E08000017 = 567.99 <!-- Doncaster --> | E08000018 = 286.53 <!-- Rotherham --> | E08000019 = 367.92 <!-- Sheffield --> | E11000006 = 2,029.21 <!-- West Yorkshire (Met County) --> | E08000032 = 366.39 <!-- Bradford --> | E08000033 = 363.96 <!-- Calderdale --> | E08000034 = 408.55 <!-- Kirklees --> | E08000035 = 551.70 <!-- Leeds --> | E08000036 = 338.61 <!-- Wakefield --> | E12000004 = 15,623.47 <!-- EAST MIDLANDS --> | E06000015 = 78.02 <!-- Derby --> | E06000016 = 73.34 <!-- Leicester --> | E06000061 = 986.61 <!-- North Northamptonshire --> | E06000018 = 74.63 <!-- Nottingham --> | E06000017 = 381.82 <!-- Rutland --> | E06000062 = 1,377.38 <!-- West Northamptonshire --> | E10000007 = 2,546.78 <!-- Derbyshire --> | E07000032 = 265.44 <!-- Amber Valley --> | E07000033 = 160.33 <!-- Bolsover --> | E07000034 = 66.04 <!-- Chesterfield --> | E07000035 = 792.45 <!-- Derbyshire Dales --> | E07000036 = 109.64 <!-- Erewash --> | E07000037 = 539.14 <!-- High Peak --> | E07000038 = 275.61 <!-- North East Derbyshire --> | E07000039 = 338.12 <!-- South Derbyshire --> | E10000018 = 2,082.88 <!-- Leicestershire --> | E07000129 = 130.50 <!-- Blaby --> | E07000130 = 279.02 <!-- Charnwood --> | E07000131 = 591.77 <!-- Harborough --> | E07000132 = 297.34 <!-- Hinckley and Bosworth --> | E07000133 = 481.39 <!-- Melton --> | E07000134 = 279.34 <!-- North West Leicestershire --> | E07000135 = 23.53 <!-- Oadby and Wigston --> | E10000019 = 5,937.30 <!-- Lincolnshire --> | E07000136 = 363.99 <!-- Boston --> | E07000137 = 1,766.76 <!-- East Lindsey --> | E07000138 = 35.69 <!-- Lincoln --> | E07000139 = 922.47 <!-- North Kesteven --> | E07000140 = 750.07 <!-- South Holland --> | E07000141 = 942.57 <!-- South Kesteven --> | E07000142 = 1,155.74 <!-- West Lindsey --> | E10000024 = 2,084.71 <!-- Nottinghamshire --> | E07000170 = 109.55 <!-- Ashfield --> | E07000171 = 637.80 <!-- Bassetlaw --> | E07000172 = 80.10 <!-- Broxtowe --> | E07000173 = 119.98 <!-- Gedling --> | E07000174 = 76.71 <!-- Mansfield --> | E07000175 = 651.34 <!-- Newark and Sherwood --> | E07000176 = 409.24 <!-- Rushcliffe --> | E12000005 = 12,998.36 <!-- WEST MIDLANDS --> | E06000019 = 2,179.69 <!-- Herefordshire, County of --> | E06000051 = 3,197.34 <!-- Shropshire --> | E06000021 = 93.44 <!-- Stoke-on-Trent --> | E06000020 = 290.27 <!-- Telford and Wrekin --> | E10000028 = 2,620.21 <!-- Staffordshire --> | E07000192 = 78.88 <!-- Cannock Chase --> | E07000193 = 386.91 <!-- East Staffordshire --> | E07000194 = 331.27 <!-- Lichfield --> | E07000195 = 210.95 <!-- Newcastle-under-Lyme --> | E07000196 = 407.28 <!-- South Staffordshire --> | E07000197 = 598.18 <!-- Stafford --> | E07000198 = 575.89 <!-- Staffordshire Moorlands --> | E07000199 = 30.84 <!-- Tamworth --> | E10000031 = 1,975.11 <!-- Warwickshire --> | E07000218 = 284.31 <!-- North Warwickshire --> | E07000219 = 78.91 <!-- Nuneaton and Bedworth --> | E07000220 = 351.14 <!-- Rugby --> | E07000221 = 977.89 <!-- Stratford-on-Avon --> | E07000222 = 282.87 <!-- Warwick --> | E11000005 = 901.70 <!-- West Midlands (Met County) --> | E08000025 = 267.78 <!-- Birmingham --> | E08000026 = 98.65 <!-- Coventry --> | E08000027 = 97.97 <!-- Dudley --> | E08000028 = 85.57 <!-- Sandwell --> | E08000029 = 178.30 <!-- Solihull --> | E08000030 = 104.00 <!-- Walsall --> | E08000031 = 69.44 <!-- Wolverhampton --> | E10000034 = 1,740.59 <!-- Worcestershire --> | E07000234 = 216.97 <!-- Bromsgrove --> | E07000235 = 577.08 <!-- Malvern Hills --> | E07000236 = 54.26 <!-- Redditch --> | E07000237 = 33.35 <!-- Worcester --> | E07000238 = 663.49 <!-- Wychavon --> | E07000239 = 195.43 <!-- Wyre Forest --> | E12000006 = 19,115.67 <!-- EAST --> | E06000055 = 476.42 <!-- Bedford --> | E06000056 = 715.67 <!-- Central Bedfordshire --> | E06000032 = 43.35 <!-- Luton --> | E06000031 = 343.40 <!-- Peterborough --> | E06000033 = 41.67 <!-- Southend-on-Sea --> | E06000034 = 163.84 <!-- Thurrock --> | E10000003 = 3,046.19 <!-- Cambridgeshire --> | E07000008 = 40.70 <!-- Cambridge --> | E07000009 = 651.23 <!-- East Cambridgeshire --> | E07000010 = 546.45 <!-- Fenland --> | E07000011 = 906.18 <!-- Huntingdonshire --> | E07000012 = 901.64 <!-- South Cambridgeshire --> | E10000012 = 3,458.41 <!-- Essex --> | E07000066 = 110.02 <!-- Basildon --> | E07000067 = 611.71 <!-- Braintree --> | E07000068 = 153.12 <!-- Brentwood --> | E07000069 = 44.67 <!-- Castle Point --> | E07000070 = 338.77 <!-- Chelmsford --> | E07000071 = 328.22 <!-- Colchester --> | E07000072 = 338.98 <!-- Epping Forest --> | E07000073 = 30.54 <!-- Harlow --> | E07000074 = 357.82 <!-- Maldon --> | E07000075 = 167.09 <!-- Rochford --> | E07000076 = 336.32 <!-- Tendring --> | E07000077 = 641.15 <!-- Uttlesford --> | E10000015 = 1,643.09 <!-- Hertfordshire --> | E07000095 = 51.46 <!-- Broxbourne --> | E07000096 = 212.48 <!-- Dacorum --> | E07000242 = 475.67 <!-- East Hertfordshire --> | E07000098 = 101.13 <!-- Hertsmere --> | E07000099 = 375.38 <!-- North Hertfordshire --> | E07000240 = 161.21 <!-- St Albans --> | E07000243 = 25.97 <!-- Stevenage --> | E07000102 = 88.82 <!-- Three Rivers --> | E07000103 = 21.43 <!-- Watford --> | E07000241 = 129.54 <!-- Welwyn Hatfield --> | E10000020 = 5,383.62 <!-- Norfolk --> | E07000143 = 1,305.10 <!-- Breckland --> | E07000144 = 552.09 <!-- Broadland --> | E07000145 = 174.31 <!-- Great Yarmouth --> | E07000146 = 1,439.51 <!-- King's Lynn and West Norfolk --> | E07000147 = 965.95 <!-- North Norfolk --> | E07000148 = 39.00 <!-- Norwich --> | E07000149 = 907.65 <!-- South Norfolk --> | E10000029 = 3,800.02 <!-- Suffolk --> | E07000200 = 593.72 <!-- Babergh --> | E07000244 = 1,260.99 <!-- East Suffolk --> | E07000202 = 39.50 <!-- Ipswich --> | E07000203 = 871.06 <!-- Mid Suffolk --> | E07000245 = 1,034.73 <!-- West Suffolk --> | E12000007 = 1,571.96 <!-- LONDON --> | E09000007 = 21.78 <!-- Camden --> | E09000001 = 2.89 <!-- City of London --> | E09000012 = 19.04 <!-- Hackney --> | E09000013 = 16.40 <!-- Hammersmith and Fulham --> | E09000014 = 29.61 <!-- Haringey --> | E09000019 = 14.86 <!-- Islington --> | E09000020 = 12.13 <!-- Kensington and Chelsea --> | E09000022 = 26.81 <!-- Lambeth --> | E09000023 = 35.15 <!-- Lewisham --> | E09000025 = 36.20 <!-- Newham --> | E09000028 = 28.88 <!-- Southwark --> | E09000030 = 19.77 <!-- Tower Hamlets --> | E09000032 = 34.26 <!-- Wandsworth --> | E09000033 = 21.48 <!-- Westminster --> | E09000002 = 36.10 <!-- Barking and Dagenham --> | E09000003 = 86.77 <!-- Barnet --> | E09000004 = 60.57 <!-- Bexley --> | E09000005 = 43.24 <!-- Brent --> | E09000006 = 150.13 <!-- Bromley --> | E09000008 = 86.47 <!-- Croydon --> | E09000009 = 55.54 <!-- Ealing --> | E09000010 = 80.80 <!-- Enfield --> | E09000011 = 47.31 <!-- Greenwich --> | E09000015 = 50.46 <!-- Harrow --> | E09000016 = 112.34 <!-- Havering --> | E09000017 = 115.71 <!-- Hillingdon --> | E09000018 = 55.96 <!-- Hounslow --> | E09000021 = 37.26 <!-- Kingston upon Thames --> | E09000024 = 37.62 <!-- Merton --> | E09000026 = 56.39 <!-- Redbridge --> | E09000027 = 57.39 <!-- Richmond upon Thames --> | E09000029 = 43.85 <!-- Sutton --> | E09000031 = 38.81 <!-- Waltham Forest --> | E12000008 = 19,071.92 <!-- SOUTH EAST --> | E06000036 = 109.37 <!-- Bracknell Forest --> | E06000043 = 82.82 <!-- Brighton and Hove --> | E06000046 = 379.62 <!-- Isle of Wight --> | E06000035 = 193.72 <!-- Medway --> | E06000042 = 308.65 <!-- Milton Keynes --> | E06000044 = 40.39 <!-- Portsmouth --> | E06000038 = 40.39 <!-- Reading --> | E06000039 = 32.54 <!-- Slough --> | E06000045 = 49.88 <!-- Southampton --> | E06000037 = 704.18 <!-- West Berkshire --> | E06000040 = 196.49 <!-- Windsor and Maidenhead --> | E06000041 = 178.97 <!-- Wokingham --> | E06000060 = 1,564.94 <!-- Buckinghamshire --> | E10000011 = 1,708.67 <!-- East Sussex --> | E07000061 = 44.16 <!-- Eastbourne --> | E07000062 = 29.80 <!-- Hastings --> | E07000063 = 292.11 <!-- Lewes --> | E07000064 = 509.43 <!-- Rother --> | E07000065 = 833.16 <!-- Wealden --> | E10000014 = 3,678.37 <!-- Hampshire --> | E07000084 = 633.81 <!-- Basingstoke and Deane --> | E07000085 = 514.41 <!-- East Hampshire --> | E07000086 = 79.69 <!-- Eastleigh --> | E07000087 = 74.22 <!-- Fareham --> | E07000088 = 25.37 <!-- Gosport --> | E07000089 = 215.25 <!-- Hart --> | E07000090 = 55.75 <!-- Havant --> | E07000091 = 752.18 <!-- New Forest --> | E07000092 = 39.05 <!-- Rushmoor --> | E07000093 = 627.65 <!-- Test Valley --> | E07000094 = 660.97 <!-- Winchester --> | E10000016 = 3,544.39 <!-- Kent --> | E07000105 = 580.64 <!-- Ashford --> | E07000106 = 308.74 <!-- Canterbury --> | E07000107 = 72.73 <!-- Dartford --> | E07000108 = 315.35 <!-- Dover --> | E07000112 = 356.91 <!-- Folkestone and Hythe --> | E07000109 = 98.99 <!-- Gravesham --> | E07000110 = 393.34 <!-- Maidstone --> | E07000111 = 369.22 <!-- Sevenoaks --> | E07000113 = 373.44 <!-- Swale --> | E07000114 = 103.61 <!-- Thanet --> | E07000115 = 240.12 <!-- Tonbridge and Malling --> | E07000116 = 331.29 <!-- Tunbridge Wells --> | E10000025 = 2,604.93 <!-- Oxfordshire --> | E07000177 = 588.73 <!-- Cherwell --> | E07000178 = 45.60 <!-- Oxford --> | E07000179 = 678.50 <!-- South Oxfordshire --> | E07000180 = 577.66 <!-- Vale of White Horse --> | E07000181 = 714.43 <!-- West Oxfordshire --> | E10000030 = 1,662.62 <!-- Surrey --> | E07000207 = 95.06 <!-- Elmbridge --> | E07000208 = 34.09 <!-- Epsom and Ewell --> | E07000209 = 270.94 <!-- Guildford --> | E07000210 = 258.31 <!-- Mole Valley --> | E07000211 = 129.16 <!-- Reigate and Banstead --> | E07000212 = 78.03 <!-- Runnymede --> | E07000213 = 44.90 <!-- Spelthorne --> | E07000214 = 95.09 <!-- Surrey Heath --> | E07000215 = 248.23 <!-- Tandridge --> | E07000216 = 345.20 <!-- Waverley --> | E07000217 = 63.61 <!-- Woking --> | E10000032 = 1,990.99 <!-- West Sussex --> | E07000223 = 42.07 <!-- Adur --> | E07000224 = 221.00 <!-- Arun --> | E07000225 = 786.19 <!-- Chichester --> | E07000226 = 44.95 <!-- Crawley --> | E07000227 = 530.24 <!-- Horsham --> | E07000228 = 334.02 <!-- Mid Sussex --> | E07000229 = 32.52 <!-- Worthing --> | E12000009 = 23,835.86 <!-- SOUTH WEST --> | E06000022 = 345.91 <!-- Bath and North East Somerset --> | E06000058 = 162.08 <!-- Bournemouth, Christchurch and Poole --> | E06000023 = 109.66 <!-- Bristol, City of --> | E06000052 = 3,545.44 <!-- Cornwall --> | E06000059 = 2,490.92 <!-- Dorset --> | E06000053 = 16.32 <!-- Isles of Scilly --> | E06000024 = 373.79 <!-- North Somerset --> | E06000026 = 79.85 <!-- Plymouth --> | E06000066 = 3,450.21 <!-- Somerset --> | E06000025 = 497.02 <!-- South Gloucestershire --> | E06000030 = 230.06 <!-- Swindon --> | E06000027 = 62.89 <!-- Torbay --> | E06000054 = 3,255.39 <!-- Wiltshire --> | E10000008 = 6,563.86 <!-- Devon --> | E07000040 = 814.24 <!-- East Devon --> | E07000041 = 47.04 <!-- Exeter --> | E07000042 = 912.92 <!-- Mid Devon --> | E07000043 = 1,085.90 <!-- North Devon --> | E07000044 = 886.57 <!-- South Hams --> | E07000045 = 673.73 <!-- Teignbridge --> | E07000046 = 983.77 <!-- Torridge --> | E07000047 = 1,159.69 <!-- West Devon --> | E10000013 = 2,652.47 <!-- Gloucestershire --> | E07000078 = 46.60 <!-- Cheltenham --> | E07000079 = 1,164.49 <!-- Cotswold --> | E07000080 = 525.89 <!-- Forest of Dean --> | E07000081 = 40.55 <!-- Gloucester --> | E07000082 = 460.56 <!-- Stroud --> | E07000083 = 414.39 <!-- Tewkesbury --> | W92000004 = 20,736.54 <!-- WALES --> | W06000001 = 712.09 <!-- Isle of Anglesey --> | W06000002 = 2,535.14 <!-- Gwynedd --> | W06000003 = 1,125.82 <!-- Conwy --> | W06000004 = 836.92 <!-- Denbighshire --> | W06000005 = 439.83 <!-- Flintshire --> | W06000006 = 503.77 <!-- Wrexham --> | W06000023 = 5,180.68 <!-- Powys --> | W06000008 = 1,784.98 <!-- Ceredigion --> | W06000009 = 1,618.34 <!-- Pembrokeshire --> | W06000010 = 2,370.28 <!-- Carmarthenshire --> | W06000011 = 377.61 <!-- Swansea --> | W06000012 = 441.25 <!-- Neath Port Talbot --> | W06000013 = 250.79 <!-- Bridgend --> | W06000014 = 331.15 <!-- Vale of Glamorgan --> | W06000015 = 140.91 <!-- Cardiff --> | W06000016 = 424.15 <!-- Rhondda Cynon Taf --> | W06000024 = 111.45 <!-- Merthyr Tydfil --> | W06000018 = 277.39 <!-- Caerphilly --> | W06000019 = 108.73 <!-- Blaenau Gwent --> | W06000020 = 125.70 <!-- Torfaen --> | W06000021 = 849.13 <!-- Monmouthshire --> | W06000022 = 190.44 <!-- Newport --> | S92000003 = 77,901.03 <!-- SCOTLAND --> | S12000033 = 185.57 <!-- Aberdeen City --> | S12000034 = 6,312.63 <!-- Aberdeenshire --> | S12000041 = 2,181.45 <!-- Angus --> | S12000035 = 6,906.85 <!-- Argyll and Bute --> | S12000036 = 263.39 <!-- City of Edinburgh --> | S12000005 = 159.18 <!-- Clackmannanshire --> | S12000006 = 6,425.84 <!-- Dumfries and Galloway --> | S12000042 = 59.80 <!-- Dundee City --> | S12000008 = 1,262.13 <!-- East Ayrshire --> | S12000045 = 174.49 <!-- East Dunbartonshire --> | S12000010 = 679.24 <!-- East Lothian --> | S12000011 = 174.25 <!-- East Renfrewshire --> | S12000014 = 297.14 <!-- Falkirk --> | S12000047 = 1,325.19 <!-- Fife --> | S12000049 = 174.62 <!-- Glasgow City --> | S12000017 = 25,653.13 <!-- Highland --> | S12000018 = 160.44 <!-- Inverclyde --> | S12000019 = 353.68 <!-- Midlothian --> | S12000020 = 2,237.56 <!-- Moray --> | S12000013 = 3,055.55 <!-- Na h-Eileanan Siar --> | S12000021 = 885.29 <!-- North Ayrshire --> | S12000050 = 469.99 <!-- North Lanarkshire --> | S12000023 = 990.49 <!-- Orkney Islands --> | S12000048 = 5,285.61 <!-- Perth and Kinross --> | S12000038 = 261.49 <!-- Renfrewshire --> | S12000026 = 4,731.77 <!-- Scottish Borders --> | S12000027 = 1,467.48 <!-- Shetland Islands --> | S12000028 = 1,222.23 <!-- South Ayrshire --> | S12000029 = 1,771.89 <!-- South Lanarkshire --> | S12000030 = 2,186.16 <!-- Stirling --> | S12000039 = 158.76 <!-- West Dunbartonshire --> | S12000040 = 427.74 <!-- West Lothian --> | N92000002 = 13,547.00 <!-- NORTHERN IRELAND --> | N09000001 = 571.43 <!-- Antrim and Newtownabbey --> | N09000002 = 1,331.68 <!-- Armagh City, Banbridge and Craigavon --> | N09000003 = 132.96 <!-- Belfast --> | N09000004 = 1,979.58 <!-- Causeway Coast and Glens --> | N09000005 = 1,237.30 <!-- Derry City and Strabane --> | N09000006 = 2,835.94 <!-- Fermanagh and Omagh --> | N09000007 = 503.58 <!-- Lisburn and Castlereagh --> | N09000008 = 1,044.53 <!-- Mid and East Antrim --> | N09000009 = 1,823.03 <!-- Mid Ulster --> | N09000010 = 1,628.28 <!-- Newry, Mourne and Down --> | N09000011 = 458.35 <!-- Ards and North Down --> }} | {{#switch: {{{GSS}}} | K02000001 = 242,741 <!-- UNITED KINGDOM --> | K03000001 = 228,948 <!-- GREAT BRITAIN --> | K04000001 = 151,047 <!-- ENGLAND AND WALES --> | E92000001 = 130,310 <!-- ENGLAND --> | E12000001 = 8,581 <!-- NORTH EAST --> | E06000047 = 2,226 <!-- County Durham --> | E06000005 = 197 <!-- Darlington --> | E06000001 = 94 <!-- Hartlepool --> | E06000002 = 54 <!-- Middlesbrough --> | E06000057 = 5,020 <!-- Northumberland --> | E06000003 = 245 <!-- Redcar and Cleveland --> | E06000004 = 205 <!-- Stockton-on-Tees --> | E11000007 = 540 <!-- Tyne and Wear (Met County) --> | E08000037 = 142 <!-- Gateshead --> | E08000021 = 113 <!-- Newcastle upon Tyne --> | E08000022 = 82 <!-- North Tyneside --> | E08000023 = 64 <!-- South Tyneside --> | E08000024 = 137 <!-- Sunderland --> | E12000002 = 14,108 <!-- NORTH WEST --> | E06000008 = 137 <!-- Blackburn with Darwen --> | E06000009 = 35 <!-- Blackpool --> | E06000049 = 1,166 <!-- Cheshire East --> | E06000050 = 920 <!-- Cheshire West and Chester --> | E06000063 = 3,012 <!-- Cumberland --> | E06000006 = 79 <!-- Halton --> | E06000007 = 181 <!-- Warrington --> | E06000064 = 3,756 <!-- Westmorland and Furness --> | E11000001 = 1,276 <!-- Greater Manchester (Met County) --> | E08000001 = 140 <!-- Bolton --> | E08000002 = 99 <!-- Bury --> | E08000003 = 116 <!-- Manchester --> | E08000004 = 142 <!-- Oldham --> | E08000005 = 158 <!-- Rochdale --> | E08000006 = 97 <!-- Salford --> | E08000007 = 126 <!-- Stockport --> | E08000008 = 103 <!-- Tameside --> | E08000009 = 106 <!-- Trafford --> | E08000010 = 188 <!-- Wigan --> | E10000017 = 2,894 <!-- Lancashire --> | E07000117 = 111 <!-- Burnley --> | E07000118 = 203 <!-- Chorley --> | E07000119 = 166 <!-- Fylde --> | E07000120 = 73 <!-- Hyndburn --> | E07000121 = 567 <!-- Lancaster --> | E07000122 = 169 <!-- Pendle --> | E07000123 = 142 <!-- Preston --> | E07000124 = 583 <!-- Ribble Valley --> | E07000125 = 138 <!-- Rossendale --> | E07000126 = 113 <!-- South Ribble --> | E07000127 = 347 <!-- West Lancashire --> | E07000128 = 282 <!-- Wyre --> | E11000002 = 652 <!-- Merseyside (Met County) --> | E08000011 = 87 <!-- Knowsley --> | E08000012 = 112 <!-- Liverpool --> | E08000014 = 157 <!-- Sefton --> | E08000013 = 136 <!-- St. Helens --> | E08000015 = 161 <!-- Wirral --> | E12000003 = 15,404 <!-- YORKSHIRE AND THE HUMBER --> | E06000011 = 2,404 <!-- East Riding of Yorkshire --> | E06000010 = 72 <!-- Kingston upon Hull, City of --> | E06000012 = 193 <!-- North East Lincolnshire --> | E06000013 = 847 <!-- North Lincolnshire --> | E06000065 = 8,037 <!-- North Yorkshire --> | E06000014 = 272 <!-- York --> | E11000003 = 1,552 <!-- South Yorkshire (Met County) --> | E08000016 = 329 <!-- Barnsley --> | E08000017 = 568 <!-- Doncaster --> | E08000018 = 287 <!-- Rotherham --> | E08000019 = 368 <!-- Sheffield --> | E11000006 = 2,029 <!-- West Yorkshire (Met County) --> | E08000032 = 366 <!-- Bradford --> | E08000033 = 364 <!-- Calderdale --> | E08000034 = 409 <!-- Kirklees --> | E08000035 = 552 <!-- Leeds --> | E08000036 = 339 <!-- Wakefield --> | E12000004 = 15,623 <!-- EAST MIDLANDS --> | E06000015 = 78 <!-- Derby --> | E06000016 = 73 <!-- Leicester --> | E06000061 = 987 <!-- North Northamptonshire --> | E06000018 = 75 <!-- Nottingham --> | E06000017 = 382 <!-- Rutland --> | E06000062 = 1,377 <!-- West Northamptonshire --> | E10000007 = 2,547 <!-- Derbyshire --> | E07000032 = 265 <!-- Amber Valley --> | E07000033 = 160 <!-- Bolsover --> | E07000034 = 66 <!-- Chesterfield --> | E07000035 = 792 <!-- Derbyshire Dales --> | E07000036 = 110 <!-- Erewash --> | E07000037 = 539 <!-- High Peak --> | E07000038 = 276 <!-- North East Derbyshire --> | E07000039 = 338 <!-- South Derbyshire --> | E10000018 = 2,083 <!-- Leicestershire --> | E07000129 = 130 <!-- Blaby --> | E07000130 = 279 <!-- Charnwood --> | E07000131 = 592 <!-- Harborough --> | E07000132 = 297 <!-- Hinckley and Bosworth --> | E07000133 = 481 <!-- Melton --> | E07000134 = 279 <!-- North West Leicestershire --> | E07000135 = 24 <!-- Oadby and Wigston --> | E10000019 = 5,937 <!-- Lincolnshire --> | E07000136 = 364 <!-- Boston --> | E07000137 = 1,767 <!-- East Lindsey --> | E07000138 = 36 <!-- Lincoln --> | E07000139 = 922 <!-- North Kesteven --> | E07000140 = 750 <!-- South Holland --> | E07000141 = 943 <!-- South Kesteven --> | E07000142 = 1,156 <!-- West Lindsey --> | E10000024 = 2,085 <!-- Nottinghamshire --> | E07000170 = 110 <!-- Ashfield --> | E07000171 = 638 <!-- Bassetlaw --> | E07000172 = 80 <!-- Broxtowe --> | E07000173 = 120 <!-- Gedling --> | E07000174 = 77 <!-- Mansfield --> | E07000175 = 651 <!-- Newark and Sherwood --> | E07000176 = 409 <!-- Rushcliffe --> | E12000005 = 12,998 <!-- WEST MIDLANDS --> | E06000019 = 2,180 <!-- Herefordshire, County of --> | E06000051 = 3,197 <!-- Shropshire --> | E06000021 = 93 <!-- Stoke-on-Trent --> | E06000020 = 290 <!-- Telford and Wrekin --> | E10000028 = 2,620 <!-- Staffordshire --> | E07000192 = 79 <!-- Cannock Chase --> | E07000193 = 387 <!-- East Staffordshire --> | E07000194 = 331 <!-- Lichfield --> | E07000195 = 211 <!-- Newcastle-under-Lyme --> | E07000196 = 407 <!-- South Staffordshire --> | E07000197 = 598 <!-- Stafford --> | E07000198 = 576 <!-- Staffordshire Moorlands --> | E07000199 = 31 <!-- Tamworth --> | E10000031 = 1,975 <!-- Warwickshire --> | E07000218 = 284 <!-- North Warwickshire --> | E07000219 = 79 <!-- Nuneaton and Bedworth --> | E07000220 = 351 <!-- Rugby --> | E07000221 = 978 <!-- Stratford-on-Avon --> | E07000222 = 283 <!-- Warwick --> | E11000005 = 902 <!-- West Midlands (Met County) --> | E08000025 = 268 <!-- Birmingham --> | E08000026 = 99 <!-- Coventry --> | E08000027 = 98 <!-- Dudley --> | E08000028 = 86 <!-- Sandwell --> | E08000029 = 178 <!-- Solihull --> | E08000030 = 104 <!-- Walsall --> | E08000031 = 69 <!-- Wolverhampton --> | E10000034 = 1,741 <!-- Worcestershire --> | E07000234 = 217 <!-- Bromsgrove --> | E07000235 = 577 <!-- Malvern Hills --> | E07000236 = 54 <!-- Redditch --> | E07000237 = 33 <!-- Worcester --> | E07000238 = 663 <!-- Wychavon --> | E07000239 = 195 <!-- Wyre Forest --> | E12000006 = 19,116 <!-- EAST --> | E06000055 = 476 <!-- Bedford --> | E06000056 = 716 <!-- Central Bedfordshire --> | E06000032 = 43 <!-- Luton --> | E06000031 = 343 <!-- Peterborough --> | E06000033 = 42 <!-- Southend-on-Sea --> | E06000034 = 164 <!-- Thurrock --> | E10000003 = 3,046 <!-- Cambridgeshire --> | E07000008 = 41 <!-- Cambridge --> | E07000009 = 651 <!-- East Cambridgeshire --> | E07000010 = 546 <!-- Fenland --> | E07000011 = 906 <!-- Huntingdonshire --> | E07000012 = 902 <!-- South Cambridgeshire --> | E10000012 = 3,458 <!-- Essex --> | E07000066 = 110 <!-- Basildon --> | E07000067 = 612 <!-- Braintree --> | E07000068 = 153 <!-- Brentwood --> | E07000069 = 45 <!-- Castle Point --> | E07000070 = 339 <!-- Chelmsford --> | E07000071 = 328 <!-- Colchester --> | E07000072 = 339 <!-- Epping Forest --> | E07000073 = 31 <!-- Harlow --> | E07000074 = 358 <!-- Maldon --> | E07000075 = 167 <!-- Rochford --> | E07000076 = 336 <!-- Tendring --> | E07000077 = 641 <!-- Uttlesford --> | E10000015 = 1,643 <!-- Hertfordshire --> | E07000095 = 51 <!-- Broxbourne --> | E07000096 = 212 <!-- Dacorum --> | E07000242 = 476 <!-- East Hertfordshire --> | E07000098 = 101 <!-- Hertsmere --> | E07000099 = 375 <!-- North Hertfordshire --> | E07000240 = 161 <!-- St Albans --> | E07000243 = 26 <!-- Stevenage --> | E07000102 = 89 <!-- Three Rivers --> | E07000103 = 21 <!-- Watford --> | E07000241 = 130 <!-- Welwyn Hatfield --> | E10000020 = 5,384 <!-- Norfolk --> | E07000143 = 1,305 <!-- Breckland --> | E07000144 = 552 <!-- Broadland --> | E07000145 = 174 <!-- Great Yarmouth --> | E07000146 = 1,440 <!-- King's Lynn and West Norfolk --> | E07000147 = 966 <!-- North Norfolk --> | E07000148 = 39 <!-- Norwich --> | E07000149 = 908 <!-- South Norfolk --> | E10000029 = 3,800 <!-- Suffolk --> | E07000200 = 594 <!-- Babergh --> | E07000244 = 1,261 <!-- East Suffolk --> | E07000202 = 40 <!-- Ipswich --> | E07000203 = 871 <!-- Mid Suffolk --> | E07000245 = 1,035 <!-- West Suffolk --> | E12000007 = 1,572 <!-- LONDON --> | E09000007 = 22 <!-- Camden --> | E09000001 = 3 <!-- City of London --> | E09000012 = 19 <!-- Hackney --> | E09000013 = 16 <!-- Hammersmith and Fulham --> | E09000014 = 30 <!-- Haringey --> | E09000019 = 15 <!-- Islington --> | E09000020 = 12 <!-- Kensington and Chelsea --> | E09000022 = 27 <!-- Lambeth --> | E09000023 = 35 <!-- Lewisham --> | E09000025 = 36 <!-- Newham --> | E09000028 = 29 <!-- Southwark --> | E09000030 = 20 <!-- Tower Hamlets --> | E09000032 = 34 <!-- Wandsworth --> | E09000033 = 21 <!-- Westminster --> | E09000002 = 36 <!-- Barking and Dagenham --> | E09000003 = 87 <!-- Barnet --> | E09000004 = 61 <!-- Bexley --> | E09000005 = 43 <!-- Brent --> | E09000006 = 150 <!-- Bromley --> | E09000008 = 86 <!-- Croydon --> | E09000009 = 56 <!-- Ealing --> | E09000010 = 81 <!-- Enfield --> | E09000011 = 47 <!-- Greenwich --> | E09000015 = 50 <!-- Harrow --> | E09000016 = 112 <!-- Havering --> | E09000017 = 116 <!-- Hillingdon --> | E09000018 = 56 <!-- Hounslow --> | E09000021 = 37 <!-- Kingston upon Thames --> | E09000024 = 38 <!-- Merton --> | E09000026 = 56 <!-- Redbridge --> | E09000027 = 57 <!-- Richmond upon Thames --> | E09000029 = 44 <!-- Sutton --> | E09000031 = 39 <!-- Waltham Forest --> | E12000008 = 19,072 <!-- SOUTH EAST --> | E06000036 = 109 <!-- Bracknell Forest --> | E06000043 = 83 <!-- Brighton and Hove --> | E06000046 = 380 <!-- Isle of Wight --> | E06000035 = 194 <!-- Medway --> | E06000042 = 309 <!-- Milton Keynes --> | E06000044 = 40 <!-- Portsmouth --> | E06000038 = 40 <!-- Reading --> | E06000039 = 33 <!-- Slough --> | E06000045 = 50 <!-- Southampton --> | E06000037 = 704 <!-- West Berkshire --> | E06000040 = 196 <!-- Windsor and Maidenhead --> | E06000041 = 179 <!-- Wokingham --> | E06000060 = 1,565 <!-- Buckinghamshire --> | E10000011 = 1,709 <!-- East Sussex --> | E07000061 = 44 <!-- Eastbourne --> | E07000062 = 30 <!-- Hastings --> | E07000063 = 292 <!-- Lewes --> | E07000064 = 509 <!-- Rother --> | E07000065 = 833 <!-- Wealden --> | E10000014 = 3,678 <!-- Hampshire --> | E07000084 = 634 <!-- Basingstoke and Deane --> | E07000085 = 514 <!-- East Hampshire --> | E07000086 = 80 <!-- Eastleigh --> | E07000087 = 74 <!-- Fareham --> | E07000088 = 25 <!-- Gosport --> | E07000089 = 215 <!-- Hart --> | E07000090 = 56 <!-- Havant --> | E07000091 = 752 <!-- New Forest --> | E07000092 = 39 <!-- Rushmoor --> | E07000093 = 628 <!-- Test Valley --> | E07000094 = 661 <!-- Winchester --> | E10000016 = 3,544 <!-- Kent --> | E07000105 = 581 <!-- Ashford --> | E07000106 = 309 <!-- Canterbury --> | E07000107 = 73 <!-- Dartford --> | E07000108 = 315 <!-- Dover --> | E07000112 = 357 <!-- Folkestone and Hythe --> | E07000109 = 99 <!-- Gravesham --> | E07000110 = 393 <!-- Maidstone --> | E07000111 = 369 <!-- Sevenoaks --> | E07000113 = 373 <!-- Swale --> | E07000114 = 104 <!-- Thanet --> | E07000115 = 240 <!-- Tonbridge and Malling --> | E07000116 = 331 <!-- Tunbridge Wells --> | E10000025 = 2,605 <!-- Oxfordshire --> | E07000177 = 589 <!-- Cherwell --> | E07000178 = 46 <!-- Oxford --> | E07000179 = 679 <!-- South Oxfordshire --> | E07000180 = 578 <!-- Vale of White Horse --> | E07000181 = 714 <!-- West Oxfordshire --> | E10000030 = 1,663 <!-- Surrey --> | E07000207 = 95 <!-- Elmbridge --> | E07000208 = 34 <!-- Epsom and Ewell --> | E07000209 = 271 <!-- Guildford --> | E07000210 = 258 <!-- Mole Valley --> | E07000211 = 129 <!-- Reigate and Banstead --> | E07000212 = 78 <!-- Runnymede --> | E07000213 = 45 <!-- Spelthorne --> | E07000214 = 95 <!-- Surrey Heath --> | E07000215 = 248 <!-- Tandridge --> | E07000216 = 345 <!-- Waverley --> | E07000217 = 64 <!-- Woking --> | E10000032 = 1,991 <!-- West Sussex --> | E07000223 = 42 <!-- Adur --> | E07000224 = 221 <!-- Arun --> | E07000225 = 786 <!-- Chichester --> | E07000226 = 45 <!-- Crawley --> | E07000227 = 530 <!-- Horsham --> | E07000228 = 334 <!-- Mid Sussex --> | E07000229 = 33 <!-- Worthing --> | E12000009 = 23,836 <!-- SOUTH WEST --> | E06000022 = 346 <!-- Bath and North East Somerset --> | E06000058 = 162 <!-- Bournemouth, Christchurch and Poole --> | E06000023 = 110 <!-- Bristol, City of --> | E06000052 = 3,545 <!-- Cornwall --> | E06000059 = 2,491 <!-- Dorset --> | E06000053 = 16 <!-- Isles of Scilly --> | E06000024 = 374 <!-- North Somerset --> | E06000026 = 80 <!-- Plymouth --> | E06000066 = 3,450 <!-- Somerset --> | E06000025 = 497 <!-- South Gloucestershire --> | E06000030 = 230 <!-- Swindon --> | E06000027 = 63 <!-- Torbay --> | E06000054 = 3,255 <!-- Wiltshire --> | E10000008 = 6,564 <!-- Devon --> | E07000040 = 814 <!-- East Devon --> | E07000041 = 47 <!-- Exeter --> | E07000042 = 913 <!-- Mid Devon --> | E07000043 = 1,086 <!-- North Devon --> | E07000044 = 887 <!-- South Hams --> | E07000045 = 674 <!-- Teignbridge --> | E07000046 = 984 <!-- Torridge --> | E07000047 = 1,160 <!-- West Devon --> | E10000013 = 2,652 <!-- Gloucestershire --> | E07000078 = 47 <!-- Cheltenham --> | E07000079 = 1,164 <!-- Cotswold --> | E07000080 = 526 <!-- Forest of Dean --> | E07000081 = 41 <!-- Gloucester --> | E07000082 = 461 <!-- Stroud --> | E07000083 = 414 <!-- Tewkesbury --> | W92000004 = 20,737 <!-- WALES --> | W06000001 = 712 <!-- Isle of Anglesey --> | W06000002 = 2,535 <!-- Gwynedd --> | W06000003 = 1,126 <!-- Conwy --> | W06000004 = 837 <!-- Denbighshire --> | W06000005 = 440 <!-- Flintshire --> | W06000006 = 504 <!-- Wrexham --> | W06000023 = 5,181 <!-- Powys --> | W06000008 = 1,785 <!-- Ceredigion --> | W06000009 = 1,618 <!-- Pembrokeshire --> | W06000010 = 2,370 <!-- Carmarthenshire --> | W06000011 = 378 <!-- Swansea --> | W06000012 = 441 <!-- Neath Port Talbot --> | W06000013 = 251 <!-- Bridgend --> | W06000014 = 331 <!-- Vale of Glamorgan --> | W06000015 = 141 <!-- Cardiff --> | W06000016 = 424 <!-- Rhondda Cynon Taf --> | W06000024 = 111 <!-- Merthyr Tydfil --> | W06000018 = 277 <!-- Caerphilly --> | W06000019 = 109 <!-- Blaenau Gwent --> | W06000020 = 126 <!-- Torfaen --> | W06000021 = 849 <!-- Monmouthshire --> | W06000022 = 190 <!-- Newport --> | S92000003 = 77,901 <!-- SCOTLAND --> | S12000033 = 186 <!-- Aberdeen City --> | S12000034 = 6,313 <!-- Aberdeenshire --> | S12000041 = 2,181 <!-- Angus --> | S12000035 = 6,907 <!-- Argyll and Bute --> | S12000036 = 263 <!-- City of Edinburgh --> | S12000005 = 159 <!-- Clackmannanshire --> | S12000006 = 6,426 <!-- Dumfries and Galloway --> | S12000042 = 60 <!-- Dundee City --> | S12000008 = 1,262 <!-- East Ayrshire --> | S12000045 = 174 <!-- East Dunbartonshire --> | S12000010 = 679 <!-- East Lothian --> | S12000011 = 174 <!-- East Renfrewshire --> | S12000014 = 297 <!-- Falkirk --> | S12000047 = 1,325 <!-- Fife --> | S12000049 = 175 <!-- Glasgow City --> | S12000017 = 25,653 <!-- Highland --> | S12000018 = 160 <!-- Inverclyde --> | S12000019 = 354 <!-- Midlothian --> | S12000020 = 2,238 <!-- Moray --> | S12000013 = 3,056 <!-- Na h-Eileanan Siar --> | S12000021 = 885 <!-- North Ayrshire --> | S12000050 = 470 <!-- North Lanarkshire --> | S12000023 = 990 <!-- Orkney Islands --> | S12000048 = 5,286 <!-- Perth and Kinross --> | S12000038 = 261 <!-- Renfrewshire --> | S12000026 = 4,732 <!-- Scottish Borders --> | S12000027 = 1,467 <!-- Shetland Islands --> | S12000028 = 1,222 <!-- South Ayrshire --> | S12000029 = 1,772 <!-- South Lanarkshire --> | S12000030 = 2,186 <!-- Stirling --> | S12000039 = 159 <!-- West Dunbartonshire --> | S12000040 = 428 <!-- West Lothian --> | N92000002 = 13,547 <!-- NORTHERN IRELAND --> | N09000001 = 571 <!-- Antrim and Newtownabbey --> | N09000002 = 1,332 <!-- Armagh City, Banbridge and Craigavon --> | N09000003 = 133 <!-- Belfast --> | N09000004 = 1,980 <!-- Causeway Coast and Glens --> | N09000005 = 1,237 <!-- Derry City and Strabane --> | N09000006 = 2,836 <!-- Fermanagh and Omagh --> | N09000007 = 504 <!-- Lisburn and Castlereagh --> | N09000008 = 1,045 <!-- Mid and East Antrim --> | N09000009 = 1,823 <!-- Mid Ulster --> | N09000010 = 1,628 <!-- Newry, Mourne and Down --> | N09000011 = 458 <!-- Ards and North Down --> }}}}</includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:UK subdivision population/doc}} <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> nxduqvbhpmdbxelie17zfh1pgxuova6 10 187173 1427592 2025-09-26T16:37:18Z en>Dgp4004 0 Updated to 2024 ONS stats 1427592 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{cite web |url=https://www.ons.gov.uk/file?uri=/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/populationestimatesforukenglandandwalesscotlandandnorthernireland/mid2024/mye24tablesuk.xlsx |title=Mid-Year Population Estimates, United Kingdom, June 2024 |website=[[Office for National Statistics]] |date=26 September 2025 |access-date=26 September 2025}}</includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:UK subdivision population/doc}} <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> tw0qxbmw9xtevy63hdwk4me1n13im8k 1427593 1427592 2026-09-07T09:13:32Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:UK_subdivision_statistics_citation]] 1427592 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{cite web |url=https://www.ons.gov.uk/file?uri=/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/populationestimatesforukenglandandwalesscotlandandnorthernireland/mid2024/mye24tablesuk.xlsx |title=Mid-Year Population Estimates, United Kingdom, June 2024 |website=[[Office for National Statistics]] |date=26 September 2025 |access-date=26 September 2025}}</includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:UK subdivision population/doc}} <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> tw0qxbmw9xtevy63hdwk4me1n13im8k 10 187174 1427594 2025-09-26T16:37:38Z en>Dgp4004 0 Updated to 2024, along with stats 1427594 wikitext text/x-wiki <includeonly>2024</includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:UK subdivision population/doc}} [[Category:Templates for UK subdivision lookups|{{PAGENAME}}]] </noinclude> dsh1v21kstf2ebgi160i9zusutoq7h2 1427595 1427594 2026-09-07T09:13:32Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:UK_subdivision_statistics_year]] 1427594 wikitext text/x-wiki <includeonly>2024</includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:UK subdivision population/doc}} [[Category:Templates for UK subdivision lookups|{{PAGENAME}}]] </noinclude> dsh1v21kstf2ebgi160i9zusutoq7h2 10 187175 1427596 2024-07-26T17:18:22Z en>Dgp4004 0 1427596 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} This template uses the following templates to automatically create a population table for the [[United Kingdom]] broken down by nation: *<nowiki>{{UK subdivision area}}</nowiki> *<nowiki>{{UK subdivision population}}</nowiki> *<nowiki>{{UK subdivision density}}</nowiki> *<nowiki>{{UK subdivision statistics year}}</nowiki> *<nowiki>{{UK subdivision statistics citation}}</nowiki> The table can be called by inserting <nowiki>{{UK population table}}</nowiki> {{UK population table}} ===References=== {{reflist}} b1h1mibwdsh2ky4tmhbgnbv7zl392ci 1427597 1427596 2026-09-07T09:13:32Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:UK_population_table/doc]] 1427596 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} This template uses the following templates to automatically create a population table for the [[United Kingdom]] broken down by nation: *<nowiki>{{UK subdivision area}}</nowiki> *<nowiki>{{UK subdivision population}}</nowiki> *<nowiki>{{UK subdivision density}}</nowiki> *<nowiki>{{UK subdivision statistics year}}</nowiki> *<nowiki>{{UK subdivision statistics citation}}</nowiki> The table can be called by inserting <nowiki>{{UK population table}}</nowiki> {{UK population table}} ===References=== {{reflist}} b1h1mibwdsh2ky4tmhbgnbv7zl392ci 10 187176 1427598 2026-04-18T03:21:35Z en>Pppery 0 Changed protection settings for "[[Template:Table alignment/styles.css]]" ([Edit=Require template editor access] (indefinite) [Move=Require template editor access] (indefinite)) 1427598 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ .defaultleft, .col1left td:nth-child(1), .col2left td:nth-child(2), .col3left td:nth-child(3), .col4left td:nth-child(4), .col5left td:nth-child(5), .col6left td:nth-child(6), .col7left td:nth-child(7), .col8left td:nth-child(8), .col9left td:nth-child(9), .col10left td:nth-child(10), .col11left td:nth-child(11), .col12left td:nth-child(12), .col13left td:nth-child(13), .col14left td:nth-child(14), .col15left td:nth-child(15), .col16left td:nth-child(16), .col17left td:nth-child(17), .col18left td:nth-child(18), .col19left td:nth-child(19), .col20left td:nth-child(20), .col21left td:nth-child(21), .col22left td:nth-child(22), .col23left td:nth-child(23), .col24left td:nth-child(24), .col25left td:nth-child(25), .col26left td:nth-child(26), .col27left td:nth-child(27), .col28left td:nth-child(28), .col29left td:nth-child(29), .col-1left td:nth-last-child(1), .col-2left td:nth-last-child(2), .col-3left td:nth-last-child(3), .col-4left td:nth-last-child(4), .col-5left td:nth-last-child(5), .col-6left td:nth-last-child(6), .col-7left td:nth-last-child(7), .col-8left td:nth-last-child(8), .col-9left td:nth-last-child(9) { text-align:left } .defaultcenter, .col1center td:nth-child(1), .col2center td:nth-child(2), .col3center td:nth-child(3), .col4center td:nth-child(4), .col5center td:nth-child(5), .col6center td:nth-child(6), .col7center td:nth-child(7), .col8center td:nth-child(8), .col9center td:nth-child(9), .col10center td:nth-child(10), .col11center td:nth-child(11), .col12center td:nth-child(12), .col13center td:nth-child(13), .col14center td:nth-child(14), .col15center td:nth-child(15), .col16center td:nth-child(16), .col17center td:nth-child(17), .col18center td:nth-child(18), .col19center td:nth-child(19), .col20center td:nth-child(20), .col21center td:nth-child(21), .col22center td:nth-child(22), .col23center td:nth-child(23), .col24center td:nth-child(24), .col25center td:nth-child(25), .col26center td:nth-child(26), .col27center td:nth-child(27), .col28center td:nth-child(28), .col29center td:nth-child(29), .col-1center td:nth-last-child(1), .col-2center td:nth-last-child(2), .col-3center td:nth-last-child(3), .col-4center td:nth-last-child(4), .col-5center td:nth-last-child(5), .col-6center td:nth-last-child(6), .col-7center td:nth-last-child(7), .col-8center td:nth-last-child(8), .col-9center td:nth-last-child(9) { text-align:center } .defaultright, .col1right td:nth-child(1), .col2right td:nth-child(2), .col3right td:nth-child(3), .col4right td:nth-child(4), .col5right td:nth-child(5), .col6right td:nth-child(6), .col7right td:nth-child(7), .col8right td:nth-child(8), .col9right td:nth-child(9), .col10right td:nth-child(10), .col11right td:nth-child(11), .col12right td:nth-child(12), .col13right td:nth-child(13), .col14right td:nth-child(14), .col15right td:nth-child(15), .col16right td:nth-child(16), .col17right td:nth-child(17), .col18right td:nth-child(18), .col19right td:nth-child(19), .col20right td:nth-child(20), .col21right td:nth-child(21), .col22right td:nth-child(22), .col23right td:nth-child(23), .col24right td:nth-child(24), .col25right td:nth-child(25), .col26right td:nth-child(26), .col27right td:nth-child(27), .col28right td:nth-child(28), .col29right td:nth-child(29), .col-1right td:nth-last-child(1), .col-2right td:nth-last-child(2), .col-3right td:nth-last-child(3), .col-4right td:nth-last-child(4), .col-5right td:nth-last-child(5), .col-6right td:nth-last-child(6), .col-7right td:nth-last-child(7), .col-8right td:nth-last-child(8), .col-9right td:nth-last-child(9) { text-align:right } 4qpm2dzs6h7umiievb5qqhd3ddmm1fk 1427599 1427598 2026-09-07T09:13:32Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Table_alignment/styles.css]] 1427598 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ .defaultleft, .col1left td:nth-child(1), .col2left td:nth-child(2), .col3left td:nth-child(3), .col4left td:nth-child(4), .col5left td:nth-child(5), .col6left td:nth-child(6), .col7left td:nth-child(7), .col8left td:nth-child(8), .col9left td:nth-child(9), .col10left td:nth-child(10), .col11left td:nth-child(11), .col12left td:nth-child(12), .col13left td:nth-child(13), .col14left td:nth-child(14), .col15left td:nth-child(15), .col16left td:nth-child(16), .col17left td:nth-child(17), .col18left td:nth-child(18), .col19left td:nth-child(19), .col20left td:nth-child(20), .col21left td:nth-child(21), .col22left td:nth-child(22), .col23left td:nth-child(23), .col24left td:nth-child(24), .col25left td:nth-child(25), .col26left td:nth-child(26), .col27left td:nth-child(27), .col28left td:nth-child(28), .col29left td:nth-child(29), .col-1left td:nth-last-child(1), .col-2left td:nth-last-child(2), .col-3left td:nth-last-child(3), .col-4left td:nth-last-child(4), .col-5left td:nth-last-child(5), .col-6left td:nth-last-child(6), .col-7left td:nth-last-child(7), .col-8left td:nth-last-child(8), .col-9left td:nth-last-child(9) { text-align:left } .defaultcenter, .col1center td:nth-child(1), .col2center td:nth-child(2), .col3center td:nth-child(3), .col4center td:nth-child(4), .col5center td:nth-child(5), .col6center td:nth-child(6), .col7center td:nth-child(7), .col8center td:nth-child(8), .col9center td:nth-child(9), .col10center td:nth-child(10), .col11center td:nth-child(11), .col12center td:nth-child(12), .col13center td:nth-child(13), .col14center td:nth-child(14), .col15center td:nth-child(15), .col16center td:nth-child(16), .col17center td:nth-child(17), .col18center td:nth-child(18), .col19center td:nth-child(19), .col20center td:nth-child(20), .col21center td:nth-child(21), .col22center td:nth-child(22), .col23center td:nth-child(23), .col24center td:nth-child(24), .col25center td:nth-child(25), .col26center td:nth-child(26), .col27center td:nth-child(27), .col28center td:nth-child(28), .col29center td:nth-child(29), .col-1center td:nth-last-child(1), .col-2center td:nth-last-child(2), .col-3center td:nth-last-child(3), .col-4center td:nth-last-child(4), .col-5center td:nth-last-child(5), .col-6center td:nth-last-child(6), .col-7center td:nth-last-child(7), .col-8center td:nth-last-child(8), .col-9center td:nth-last-child(9) { text-align:center } .defaultright, .col1right td:nth-child(1), .col2right td:nth-child(2), .col3right td:nth-child(3), .col4right td:nth-child(4), .col5right td:nth-child(5), .col6right td:nth-child(6), .col7right td:nth-child(7), .col8right td:nth-child(8), .col9right td:nth-child(9), .col10right td:nth-child(10), .col11right td:nth-child(11), .col12right td:nth-child(12), .col13right td:nth-child(13), .col14right td:nth-child(14), .col15right td:nth-child(15), .col16right td:nth-child(16), .col17right td:nth-child(17), .col18right td:nth-child(18), .col19right td:nth-child(19), .col20right td:nth-child(20), .col21right td:nth-child(21), .col22right td:nth-child(22), .col23right td:nth-child(23), .col24right td:nth-child(24), .col25right td:nth-child(25), .col26right td:nth-child(26), .col27right td:nth-child(27), .col28right td:nth-child(28), .col29right td:nth-child(29), .col-1right td:nth-last-child(1), .col-2right td:nth-last-child(2), .col-3right td:nth-last-child(3), .col-4right td:nth-last-child(4), .col-5right td:nth-last-child(5), .col-6right td:nth-last-child(6), .col-7right td:nth-last-child(7), .col-8right td:nth-last-child(8), .col-9right td:nth-last-child(9) { text-align:right } 4qpm2dzs6h7umiievb5qqhd3ddmm1fk 10 187177 1427600 2026-02-04T00:15:18Z en>Deoma12 0 Duplicate template of {{Largest cities}} 1427600 wikitext text/x-wiki {{Largest cities | name = Largest Urban Areas of the United Kingdom | country = the United Kingdom | stat_ref = (England and Wales: 2011 census built-up area;<ref name="BUA">{{cite web | url=http://www.nomisweb.co.uk/articles/747.aspx|title=2011 Census - Built-up areas| publisher=[[Office for National Statistics|ONS]] | access-date=1 July 2013}}</ref> Scotland: 2016 estimates settlement;<ref name="NRS">{{cite web|title=NRS – Background Information Settlements and Localities|url=https://www.nrscotland.gov.uk/files//geography/products/2012-setts-locals-back-info.pdf|website=National Records of Scotland|access-date=29 September 2020}}</ref> Northern Ireland: 2001 census urban area)<ref>[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/fertility-analysis/focus-on-people-and-migration/december-2005/focus-on-people-and-migration---focus-on-people-and-migration---chapter-3.pdf The UK's major urban areas] Office for National Statistics (Urban area of Belfast and connected settlements, Table 3.1, page 47)</ref> | list_by_pop = List of urban areas in the United Kingdom | class = {{{class|}}} | div_name = | div_link = List of urban areas in the United Kingdom{{!}}Urban area | city_1 = London | div_1 = Greater London Urban Area{{!}}Greater London | pop_1 = 9,787,426 | city_2 = Manchester | div_2 = Greater Manchester Urban Area{{!}}Greater Manchester | pop_2 = 2,553,379 | city_3 = Birmingham | div_3 = West Midlands Urban Area{{!}}West Midlands | pop_3 = 2,440,986 | city_4 = Leeds | div_4 =West Yorkshire Urban Area{{!}}West Yorkshire | pop_4 = 1,777,934 | city_5 = Glasgow | div_5 = Greater Glasgow| pop_5 = 985,290 | city_6 = Liverpool | div_6 = Liverpool Urban Area{{!}}Liverpool | pop_6 = 864,122 | city_7 = Southampton | div_7 = South Hampshire| pop_7 = 855,569 | city_8 = Newcastle upon Tyne{{!}}Newcastle upon Tyne | div_8 = Tyneside | pop_8 = 774,891 | city_9 = Nottingham | div_9 = Nottingham Urban Area{{!}}Nottingham | pop_9 = 729,977 | city_10 = Sheffield | div_10 = Sheffield Urban Area{{!}}Sheffield| pop_10 = 685,368 | city_11 = Bristol | div_11 = Greater Bristol{{!}}Bristol | pop_11 = 617,280 | city_12 = Edinburgh | div_12 = Edinburgh | pop_12 = 512,150 | city_13 = Leicester | div_13 = Leicester Urban Area{{!}}Leicester | pop_13 = 508,916 | city_14 = Belfast | div_14 = Belfast | pop_14 = 483,418 | city_15 = Brighton | div_15 = Brighton and Hove built-up area {{!}} Brighton & Hove | pop_15 = 474,485 | city_16 = Bournemouth | div_16 = South East Dorset conurbation {{!}} South East Dorset | pop_16 = 466,266 | city_17 = Cardiff | div_17 = Cardiff Urban Area {{!}} Cardiff| pop_17 = 390,214 | city_18 = Middlesbrough| div_18 = Teesside| pop_18 = 376,633 | city_19 = Stoke-on-Trent{{!}}Stoke-on-Trent | div_19 = Stoke-on-Trent Built-up Area {{!}}Stoke-on-Trent | pop_19 = 372,775 | city_20 = Coventry | div_20 = Coventry built-up area {{!}} Coventry | pop_20 = 359,262 }}<noinclude> ==References== These will be included in the {{tlx|reflist}} of any article using this template. {{reflist|2}} {{World topic|prefix=Template:Largest cities of|noredlinks=y|title=Largest cities of countries templates}} [[Category:Largest cities of Europe templates|United Kingdom]] [[Category:United Kingdom city templates| ]] {{pp-template|small=yes}}</noinclude> 7ibv5x5izmzfsqvcshtunt8dz8fjtnc 1427601 1427600 2026-09-07T09:28:56Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Largest_Urban_Areas_of_the_United_Kingdom]] 1427600 wikitext text/x-wiki {{Largest cities | name = Largest Urban Areas of the United Kingdom | country = the United Kingdom | stat_ref = (England and Wales: 2011 census built-up area;<ref name="BUA">{{cite web | url=http://www.nomisweb.co.uk/articles/747.aspx|title=2011 Census - Built-up areas| publisher=[[Office for National Statistics|ONS]] | access-date=1 July 2013}}</ref> Scotland: 2016 estimates settlement;<ref name="NRS">{{cite web|title=NRS – Background Information Settlements and Localities|url=https://www.nrscotland.gov.uk/files//geography/products/2012-setts-locals-back-info.pdf|website=National Records of Scotland|access-date=29 September 2020}}</ref> Northern Ireland: 2001 census urban area)<ref>[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/fertility-analysis/focus-on-people-and-migration/december-2005/focus-on-people-and-migration---focus-on-people-and-migration---chapter-3.pdf The UK's major urban areas] Office for National Statistics (Urban area of Belfast and connected settlements, Table 3.1, page 47)</ref> | list_by_pop = List of urban areas in the United Kingdom | class = {{{class|}}} | div_name = | div_link = List of urban areas in the United Kingdom{{!}}Urban area | city_1 = London | div_1 = Greater London Urban Area{{!}}Greater London | pop_1 = 9,787,426 | city_2 = Manchester | div_2 = Greater Manchester Urban Area{{!}}Greater Manchester | pop_2 = 2,553,379 | city_3 = Birmingham | div_3 = West Midlands Urban Area{{!}}West Midlands | pop_3 = 2,440,986 | city_4 = Leeds | div_4 =West Yorkshire Urban Area{{!}}West Yorkshire | pop_4 = 1,777,934 | city_5 = Glasgow | div_5 = Greater Glasgow| pop_5 = 985,290 | city_6 = Liverpool | div_6 = Liverpool Urban Area{{!}}Liverpool | pop_6 = 864,122 | city_7 = Southampton | div_7 = South Hampshire| pop_7 = 855,569 | city_8 = Newcastle upon Tyne{{!}}Newcastle upon Tyne | div_8 = Tyneside | pop_8 = 774,891 | city_9 = Nottingham | div_9 = Nottingham Urban Area{{!}}Nottingham | pop_9 = 729,977 | city_10 = Sheffield | div_10 = Sheffield Urban Area{{!}}Sheffield| pop_10 = 685,368 | city_11 = Bristol | div_11 = Greater Bristol{{!}}Bristol | pop_11 = 617,280 | city_12 = Edinburgh | div_12 = Edinburgh | pop_12 = 512,150 | city_13 = Leicester | div_13 = Leicester Urban Area{{!}}Leicester | pop_13 = 508,916 | city_14 = Belfast | div_14 = Belfast | pop_14 = 483,418 | city_15 = Brighton | div_15 = Brighton and Hove built-up area {{!}} Brighton & Hove | pop_15 = 474,485 | city_16 = Bournemouth | div_16 = South East Dorset conurbation {{!}} South East Dorset | pop_16 = 466,266 | city_17 = Cardiff | div_17 = Cardiff Urban Area {{!}} Cardiff| pop_17 = 390,214 | city_18 = Middlesbrough| div_18 = Teesside| pop_18 = 376,633 | city_19 = Stoke-on-Trent{{!}}Stoke-on-Trent | div_19 = Stoke-on-Trent Built-up Area {{!}}Stoke-on-Trent | pop_19 = 372,775 | city_20 = Coventry | div_20 = Coventry built-up area {{!}} Coventry | pop_20 = 359,262 }}<noinclude> ==References== These will be included in the {{tlx|reflist}} of any article using this template. {{reflist|2}} {{World topic|prefix=Template:Largest cities of|noredlinks=y|title=Largest cities of countries templates}} [[Category:Largest cities of Europe templates|United Kingdom]] [[Category:United Kingdom city templates| ]] {{pp-template|small=yes}}</noinclude> 7ibv5x5izmzfsqvcshtunt8dz8fjtnc 1427616 1427601 2026-09-07T09:31:33Z A826 72368 1427616 wikitext text/x-wiki {{Largest cities | name = ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು | country = ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ | stat_ref = (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್: 2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ನಿರ್ಮಿತ ಪ್ರದೇಶ;<ref name="BUA">{{cite web | url=http://www.nomisweb.co.uk/articles/747.aspx|title=2011ರ ಜನಗಣತಿ - ನಿರ್ಮಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು| publisher=[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿ|ONS]] | access-date=1 July 2013}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್: 2016ರ ವಸಾಹತು ಅಂದಾಜು;<ref name="NRS">{{cite web|title=NRS – ವಸಾಹತುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯತೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮಾಹಿತಿ|url=https://www.nrscotland.gov.uk/files//geography/products/2012-setts-locals-back-info.pdf|website=ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಗಳು|access-date=29 September 2020}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್: 2001ರ ಜನಗಣತಿಯ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ)<ref>[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/fertility-analysis/focus-on-people-and-migration/december-2005/focus-on-people-and-migration---focus-on-people-and-migration---chapter-3.pdf ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿ (ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕಿತ ವಸಾಹತುಗಳ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ, ಕೋಷ್ಟಕ 3.1, ಪುಟ 47)</ref> | list_by_pop = ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ | class = {{{class|}}} | div_name = | div_link = ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ{{!}}ನಗರ ಪ್ರದೇಶ | city_1 = ಲಂಡನ್ | div_1 = ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ{{!}}ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ | pop_1 = 9,787,426 | city_2 = ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ | div_2 = ಗ್ರೇಟರ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ{{!}}ಗ್ರೇಟರ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ | pop_2 = 2,553,379 | city_3 = ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ | div_3 = ವೆಸ್ಟ್ ಮಿಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ{{!}}ವೆಸ್ಟ್ ಮಿಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ | pop_3 = 2,440,986 | city_4 = ಲೀಡ್ಸ್ | div_4 = ವೆಸ್ಟ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ{{!}}ವೆಸ್ಟ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ | pop_4 = 1,777,934 | city_5 = ಗ್ಲಾಸ್ಗೊ | div_5 = ಗ್ರೇಟರ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊ | pop_5 = 985,290 | city_6 = ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ | div_6 = ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ{{!}}ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ | pop_6 = 864,122 | city_7 = ಸೌತಾಂಪ್ಟನ್ | div_7 = ದಕ್ಷಿಣ ಹ್ಯಾಂಪ್‌ಷೈರ್ | pop_7 = 855,569 | city_8 = ಟೈನ್ ಮೇಲಿನ ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್{{!}}ಟೈನ್ ಮೇಲಿನ ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್ | div_8 = ಟೈನ್‌ಸೈಡ್ | pop_8 = 774,891 | city_9 = ನಾಟಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ | div_9 = ನಾಟಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ{{!}}ನಾಟಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ | pop_9 = 729,977 | city_10 = ಶೆಫೀಲ್ಡ್ | div_10 = ಶೆಫೀಲ್ಡ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ{{!}}ಶೆಫೀಲ್ಡ್ | pop_10 = 685,368 | city_11 = ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ | div_11 = ಗ್ರೇಟರ್ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್{{!}}ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ | pop_11 = 617,280 | city_12 = ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್ | div_12 = ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್ | pop_12 = 512,150 | city_13 = ಲೆಸ್ಟರ್ | div_13 = ಲೆಸ್ಟರ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ{{!}}ಲೆಸ್ಟರ್ | pop_13 = 508,916 | city_14 = ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ | div_14 = ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ | pop_14 = 483,418 | city_15 = ಬ್ರೈಟನ್ | div_15 = ಬ್ರೈಟನ್ ಮತ್ತು ಹೋವ್ ನಿರ್ಮಿತ ಪ್ರದೇಶ {{!}} ಬ್ರೈಟನ್ ಮತ್ತು ಹೋವ್ | pop_15 = 474,485 | city_16 = ಬೋರ್ನ್‌ಮೌತ್ | div_16 = ದಕ್ಷಿಣ ಪೂರ್ವ ಡಾರ್ಸೆಟ್ ನಗರ ಸಮೂಹ {{!}} ದಕ್ಷಿಣ ಪೂರ್ವ ಡಾರ್ಸೆಟ್ | pop_16 = 466,266 | city_17 = ಕಾರ್ಡಿಫ್ | div_17 = ಕಾರ್ಡಿಫ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ {{!}} ಕಾರ್ಡಿಫ್ | pop_17 = 390,214 | city_18 = ಮಿಡಲ್ಸ್‌ಬರೊ | div_18 = ಟೀಸ್‌ಸೈಡ್ | pop_18 = 376,633 | city_19 = ಸ್ಟೋಕ್-ಆನ್-ಟ್ರೆಂಟ್{{!}}ಸ್ಟೋಕ್-ಆನ್-ಟ್ರೆಂಟ್ | div_19 = ಸ್ಟೋಕ್-ಆನ್-ಟ್ರೆಂಟ್ ನಿರ್ಮಿತ ಪ್ರದೇಶ {{!}} ಸ್ಟೋಕ್-ಆನ್-ಟ್ರೆಂಟ್ | pop_19 = 372,775 | city_20 = ಕೋವೆಂಟ್ರಿ | div_20 = ಕೋವೆಂಟ್ರಿ ನಿರ್ಮಿತ ಪ್ರದೇಶ {{!}} ಕೋವೆಂಟ್ರಿ | pop_20 = 359,262 }} 9fnc0j5i2y1smsb8vgivkzv8cip79md 10 187178 1427602 2021-05-22T11:44:52Z en>DePiep 0 1427602 wikitext text/x-wiki {{#invoke:World topic|main}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> hassd1s87qpdqy9rd0576prbt54ax41 1427603 1427602 2026-09-07T09:28:57Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:World_topic]] 1427602 wikitext text/x-wiki {{#invoke:World topic|main}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> hassd1s87qpdqy9rd0576prbt54ax41 828 187179 1427604 2025-05-08T09:32:01Z en>Timrollpickering 0 /* top */ country articles now at short form, removed: Palestine (2) 1427604 Scribunto text/plain local p = {} local Navbox = require("Module:Navbox") local country = { Afghanistan = {""}, Albania = {""}, Algeria = {""}, Andorra = {""}, Angola = {""}, ["Antigua and Barbuda"] = {""}, Argentina = {""}, Armenia = {""}, Australia = {""}, Austria = {""}, Azerbaijan = {""}, Bahamas = {"the Bahamas"}, Bahrain = {""}, Bangladesh = {""}, Barbados = {""}, Belarus = {""}, Belgium = {""}, Belize = {""}, Benin = {""}, Bhutan = {""}, Bolivia = {""}, ["Bosnia and Herzegovina"] = {""}, Botswana = {""}, Brazil = {""}, Brunei = {""}, Bulgaria = {""}, ["Burkina Faso"] = {""}, Burundi = {""}, Cambodia = {""}, Cameroon = {""}, Canada = {""}, ["Cape Verde"] = {""}, ["Central African Republic"] = {"the Central African Republic"}, Chad = {""}, Chile = {""}, China = {""}, Colombia = {""}, Comoros = {""}, ["Democratic Republic of the Congo"] = {"the Democratic Republic of the Congo"}, ["Republic of the Congo"] = {"the Republic of the Congo"}, ["Costa Rica"] = {""}, Croatia = {""}, Cuba = {""}, Cyprus = {""}, ["Czech Republic"] = {"the Czech Republic"}, Denmark = {""}, Djibouti = {""}, Dominica = {""}, ["Dominican Republic"] = {"the Dominican Republic"}, Ecuador = {""}, Egypt = {""}, ["El Salvador"] = {""}, ["Equatorial Guinea"] = {""}, Eritrea = {""}, Estonia = {""}, Eswatini = {""}, Ethiopia = {""}, Fiji = {""}, Finland = {""}, France = {""}, Gabon = {""}, Gambia = {"the Gambia"}, Georgia = {"Georgia (country)"}, Germany = {""}, Ghana = {""}, Greece = {""}, Grenada = {""}, Guatemala = {""}, Guinea = {""}, ["Guinea-Bissau"] = {""}, Guyana = {""}, Haiti = {""}, Honduras = {""}, Hungary = {""}, Iceland = {""}, India = {""}, Indonesia = {""}, Iran = {""}, Iraq = {""}, Ireland = {"the Republic of Ireland"}, Israel = {""}, Italy = {""}, ["Ivory Coast"] = {""}, Jamaica = {""}, Japan = {""}, Jordan = {""}, Kazakhstan = {""}, Kenya = {""}, Kiribati = {""}, Kosovo = {""}, ["North Korea"] = {""}, ["South Korea"] = {""}, Kuwait = {""}, Kyrgyzstan = {""}, Laos = {""}, Latvia = {""}, Lebanon = {""}, Lesotho = {""}, Liberia = {""}, Libya = {""}, Liechtenstein = {""}, Lithuania = {""}, Luxembourg = {""}, Madagascar = {""}, Malawi = {""}, Malaysia = {""}, Maldives = {""}, Mali = {""}, Malta = {""}, ["Marshall Islands"] = {"the Marshall Islands"}, Mauritania = {""}, Mauritius = {""}, Mexico = {""}, ["Federated States of Micronesia"] = {"the Federated States of Micronesia"}, Moldova = {""}, Monaco = {""}, Mongolia = {""}, Montenegro = {""}, Morocco = {""}, Mozambique = {""}, Myanmar = {""}, Namibia = {""}, Nauru = {""}, Nepal = {""}, Netherlands = {"the Netherlands"}, ["New Zealand"] = {""}, Nicaragua = {""}, Niger = {""}, Nigeria = {""}, ["North Macedonia"] = {""}, Norway = {""}, Oman = {""}, Pakistan = {""}, Palestine = {""}, Palau = {""}, Panama = {""}, ["Papua New Guinea"] = {""}, Paraguay = {""}, Peru = {""}, Philippines = {"the Philippines"}, Poland = {""}, Portugal = {""}, Qatar = {""}, Romania = {""}, Russia = {""}, Rwanda = {""}, ["Saint Kitts and Nevis"] = {""}, ["Saint Lucia"] = {""}, ["Saint Vincent and the Grenadines"] = {""}, Samoa = {""}, ["San Marino"] = {""}, ["São Tomé and Príncipe"] = {""}, ["Saudi Arabia"] = {""}, Senegal = {""}, Serbia = {""}, Seychelles = {""}, ["Sierra Leone"] = {""}, Singapore = {""}, Slovakia = {""}, Slovenia = {""}, ["Solomon Islands"] = {""}, Somalia = {""}, ["South Africa"] = {""}, ["South Sudan"] = {""}, Spain = {""}, ["Sri Lanka"] = {""}, Sudan = {""}, Suriname = {""}, Sweden = {""}, Switzerland = {""}, Syria = {""}, Taiwan = {""}, Tajikistan = {""}, Tanzania = {""}, Thailand = {""}, ["Timor-Leste"] = {""}, Togo = {""}, Tonga = {""}, ["Trinidad and Tobago"] = {""}, Tunisia = {""}, Turkey = {""}, Turkmenistan = {""}, Tuvalu = {""}, Uganda = {""}, Ukraine = {""}, ["United Arab Emirates"] = {"the United Arab Emirates"}, ["United Kingdom"] = {"the United Kingdom"}, ["United States"] = {"the United States"}, Uruguay = {""}, Uzbekistan = {""}, Vanuatu = {""}, ["Vatican City"] = {""}, Venezuela = {""}, Vietnam = {""}, ["Western Sahara"] = {""}, Yemen = {""}, Zambia = {""}, Zimbabwe = {""}, } local function li(text) local li = mw.html.create("li") li :wikitext(text) :done() return tostring(li) end local function linktarget(x, y) if y ~= nil and y == "" then return x else return y end end local function links(args1, args2, argsprefix, argssuffix, sorter, redlinks, override) local list = {} local prefix = (args1 or argsprefix or "") .. " " local suffix = args2 or argssuffix or "" for x, y in pairs(sorter) do local target = nil if redlinks then if override[y] then target = override[y] elseif y == "Georgia" then if mw.title.new(prefix..country[y][1]..suffix).exists then target = prefix..country[y][1]..suffix else target = prefix..y..suffix end else target = prefix..linktarget(y, country[y][1])..suffix end else -- noredlinks if override[y] then if mw.title.new(override[y]).exists then target = override[y] end elseif mw.title.new(prefix..linktarget(y, country[y][1])..suffix).exists then target = prefix..linktarget(y, country[y][1])..suffix elseif y == "Georgia" then if mw.title.new(prefix..y..suffix).exists then target = prefix..y..suffix end end end if target then table.insert(list, li("[["..target.."|"..y.."]]" ) ) end end return list end function p.main(frame) local pframe = frame:getParent() local config = frame.args local args = pframe.args return p._main(args) end function p._main(args) local state, titlemid, title, group1 if mw.title.getCurrentTitle() == "Template:World topic" then state = "autocollapse" else state = args.state end if args[1] ~= nil or args.prefix ~= nil and (args[2] == nil or args.suffix == nil) then titlemid = " the" end if args.title ~= nil then title = args.title else title = "[["..(args[1] or args.prefix or "")..(titlemid or "").." World"..(args.suffix or "").."]]" end if args.group1 ~= nil and args.group1 ~= "" then group1 = args.group1 end local sorter = {} for n in pairs(country) do table.insert(sorter, n) end table.sort(sorter) -- parse link overrides, e.g. |link_United_States=Foo sets override["United States"] = "Foo" local override = {} for k,v in pairs(args) do local country = mw.ustring.match(k, "^link_(.*)") if country then country = mw.ustring.gsub(country, "_", " ") override[country] = v end end local redlinks = args.noredlinks == nil local list1 = table.concat(links(args[1], args[2], args.prefix, args.suffix, sorter, redlinks, override) ) local navarguments = { name = args.name or "World topic", state = state, navbar = args.navbar or "Tnavbar", border = args.border, title = title, image = args.image, titlestyle = args.titlestyle, bodystyle = args.bodystyle, abovestyle = args.abovestyle, belowstyle = args.belowstyle, groupstyle = args.groupstyle, liststyle = args.liststyle, listclass = "hlist", above = args.above, group1 = group1, list1 = list1 } return Navbox._navbox(navarguments) end return p suzbd5qfddvk12o67kjkes791zwilz9 1427605 1427604 2026-09-07T09:28:57Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:World_topic]] 1427604 Scribunto text/plain local p = {} local Navbox = require("Module:Navbox") local country = { Afghanistan = {""}, Albania = {""}, Algeria = {""}, Andorra = {""}, Angola = {""}, ["Antigua and Barbuda"] = {""}, Argentina = {""}, Armenia = {""}, Australia = {""}, Austria = {""}, Azerbaijan = {""}, Bahamas = {"the Bahamas"}, Bahrain = {""}, Bangladesh = {""}, Barbados = {""}, Belarus = {""}, Belgium = {""}, Belize = {""}, Benin = {""}, Bhutan = {""}, Bolivia = {""}, ["Bosnia and Herzegovina"] = {""}, Botswana = {""}, Brazil = {""}, Brunei = {""}, Bulgaria = {""}, ["Burkina Faso"] = {""}, Burundi = {""}, Cambodia = {""}, Cameroon = {""}, Canada = {""}, ["Cape Verde"] = {""}, ["Central African Republic"] = {"the Central African Republic"}, Chad = {""}, Chile = {""}, China = {""}, Colombia = {""}, Comoros = {""}, ["Democratic Republic of the Congo"] = {"the Democratic Republic of the Congo"}, ["Republic of the Congo"] = {"the Republic of the Congo"}, ["Costa Rica"] = {""}, Croatia = {""}, Cuba = {""}, Cyprus = {""}, ["Czech Republic"] = {"the Czech Republic"}, Denmark = {""}, Djibouti = {""}, Dominica = {""}, ["Dominican Republic"] = {"the Dominican Republic"}, Ecuador = {""}, Egypt = {""}, ["El Salvador"] = {""}, ["Equatorial Guinea"] = {""}, Eritrea = {""}, Estonia = {""}, Eswatini = {""}, Ethiopia = {""}, Fiji = {""}, Finland = {""}, France = {""}, Gabon = {""}, Gambia = {"the Gambia"}, Georgia = {"Georgia (country)"}, Germany = {""}, Ghana = {""}, Greece = {""}, Grenada = {""}, Guatemala = {""}, Guinea = {""}, ["Guinea-Bissau"] = {""}, Guyana = {""}, Haiti = {""}, Honduras = {""}, Hungary = {""}, Iceland = {""}, India = {""}, Indonesia = {""}, Iran = {""}, Iraq = {""}, Ireland = {"the Republic of Ireland"}, Israel = {""}, Italy = {""}, ["Ivory Coast"] = {""}, Jamaica = {""}, Japan = {""}, Jordan = {""}, Kazakhstan = {""}, Kenya = {""}, Kiribati = {""}, Kosovo = {""}, ["North Korea"] = {""}, ["South Korea"] = {""}, Kuwait = {""}, Kyrgyzstan = {""}, Laos = {""}, Latvia = {""}, Lebanon = {""}, Lesotho = {""}, Liberia = {""}, Libya = {""}, Liechtenstein = {""}, Lithuania = {""}, Luxembourg = {""}, Madagascar = {""}, Malawi = {""}, Malaysia = {""}, Maldives = {""}, Mali = {""}, Malta = {""}, ["Marshall Islands"] = {"the Marshall Islands"}, Mauritania = {""}, Mauritius = {""}, Mexico = {""}, ["Federated States of Micronesia"] = {"the Federated States of Micronesia"}, Moldova = {""}, Monaco = {""}, Mongolia = {""}, Montenegro = {""}, Morocco = {""}, Mozambique = {""}, Myanmar = {""}, Namibia = {""}, Nauru = {""}, Nepal = {""}, Netherlands = {"the Netherlands"}, ["New Zealand"] = {""}, Nicaragua = {""}, Niger = {""}, Nigeria = {""}, ["North Macedonia"] = {""}, Norway = {""}, Oman = {""}, Pakistan = {""}, Palestine = {""}, Palau = {""}, Panama = {""}, ["Papua New Guinea"] = {""}, Paraguay = {""}, Peru = {""}, Philippines = {"the Philippines"}, Poland = {""}, Portugal = {""}, Qatar = {""}, Romania = {""}, Russia = {""}, Rwanda = {""}, ["Saint Kitts and Nevis"] = {""}, ["Saint Lucia"] = {""}, ["Saint Vincent and the Grenadines"] = {""}, Samoa = {""}, ["San Marino"] = {""}, ["São Tomé and Príncipe"] = {""}, ["Saudi Arabia"] = {""}, Senegal = {""}, Serbia = {""}, Seychelles = {""}, ["Sierra Leone"] = {""}, Singapore = {""}, Slovakia = {""}, Slovenia = {""}, ["Solomon Islands"] = {""}, Somalia = {""}, ["South Africa"] = {""}, ["South Sudan"] = {""}, Spain = {""}, ["Sri Lanka"] = {""}, Sudan = {""}, Suriname = {""}, Sweden = {""}, Switzerland = {""}, Syria = {""}, Taiwan = {""}, Tajikistan = {""}, Tanzania = {""}, Thailand = {""}, ["Timor-Leste"] = {""}, Togo = {""}, Tonga = {""}, ["Trinidad and Tobago"] = {""}, Tunisia = {""}, Turkey = {""}, Turkmenistan = {""}, Tuvalu = {""}, Uganda = {""}, Ukraine = {""}, ["United Arab Emirates"] = {"the United Arab Emirates"}, ["United Kingdom"] = {"the United Kingdom"}, ["United States"] = {"the United States"}, Uruguay = {""}, Uzbekistan = {""}, Vanuatu = {""}, ["Vatican City"] = {""}, Venezuela = {""}, Vietnam = {""}, ["Western Sahara"] = {""}, Yemen = {""}, Zambia = {""}, Zimbabwe = {""}, } local function li(text) local li = mw.html.create("li") li :wikitext(text) :done() return tostring(li) end local function linktarget(x, y) if y ~= nil and y == "" then return x else return y end end local function links(args1, args2, argsprefix, argssuffix, sorter, redlinks, override) local list = {} local prefix = (args1 or argsprefix or "") .. " " local suffix = args2 or argssuffix or "" for x, y in pairs(sorter) do local target = nil if redlinks then if override[y] then target = override[y] elseif y == "Georgia" then if mw.title.new(prefix..country[y][1]..suffix).exists then target = prefix..country[y][1]..suffix else target = prefix..y..suffix end else target = prefix..linktarget(y, country[y][1])..suffix end else -- noredlinks if override[y] then if mw.title.new(override[y]).exists then target = override[y] end elseif mw.title.new(prefix..linktarget(y, country[y][1])..suffix).exists then target = prefix..linktarget(y, country[y][1])..suffix elseif y == "Georgia" then if mw.title.new(prefix..y..suffix).exists then target = prefix..y..suffix end end end if target then table.insert(list, li("[["..target.."|"..y.."]]" ) ) end end return list end function p.main(frame) local pframe = frame:getParent() local config = frame.args local args = pframe.args return p._main(args) end function p._main(args) local state, titlemid, title, group1 if mw.title.getCurrentTitle() == "Template:World topic" then state = "autocollapse" else state = args.state end if args[1] ~= nil or args.prefix ~= nil and (args[2] == nil or args.suffix == nil) then titlemid = " the" end if args.title ~= nil then title = args.title else title = "[["..(args[1] or args.prefix or "")..(titlemid or "").." World"..(args.suffix or "").."]]" end if args.group1 ~= nil and args.group1 ~= "" then group1 = args.group1 end local sorter = {} for n in pairs(country) do table.insert(sorter, n) end table.sort(sorter) -- parse link overrides, e.g. |link_United_States=Foo sets override["United States"] = "Foo" local override = {} for k,v in pairs(args) do local country = mw.ustring.match(k, "^link_(.*)") if country then country = mw.ustring.gsub(country, "_", " ") override[country] = v end end local redlinks = args.noredlinks == nil local list1 = table.concat(links(args[1], args[2], args.prefix, args.suffix, sorter, redlinks, override) ) local navarguments = { name = args.name or "World topic", state = state, navbar = args.navbar or "Tnavbar", border = args.border, title = title, image = args.image, titlestyle = args.titlestyle, bodystyle = args.bodystyle, abovestyle = args.abovestyle, belowstyle = args.belowstyle, groupstyle = args.groupstyle, liststyle = args.liststyle, listclass = "hlist", above = args.above, group1 = group1, list1 = list1 } return Navbox._navbox(navarguments) end return p suzbd5qfddvk12o67kjkes791zwilz9 10 187180 1427608 2026-08-30T17:26:45Z en>Primefac 0 /* top */ clean up post-move 1427608 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Protected page|main}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude> be35s04n7ulj8q1ihft9660mipq8pnb 1427609 1427608 2026-09-07T09:28:58Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Template-protected]] 1427608 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Protected page|main}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude> be35s04n7ulj8q1ihft9660mipq8pnb 10 187181 1427610 2025-12-18T22:49:08Z en>Anthropophoca 0 1427610 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= <!--{{Relevance inline}} begin-->{{Fix | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | link = {{#ifeq:{{TALKPAGENAME}}|{{FULLPAGENAME}}|Wikipedia:Talk_page_guidelines|Wikipedia:Writing better articles#Stay on topic}} | title = The {{{1|material}}} near this tag may contain information that is not relevant to the article's main topic. {{{reason|}}} | text = relevant? | post-text = {{#if:{{{discuss|}}}| &ndash; [[{{TALKPAGENAME}}#{{{discuss|{{{talk|}}}}}}|discuss]]}} | date = {{{date|}}} | cat = [[Category:All articles that may have off-topic sections]] | cat-date = Category:Wikipedia articles that may have off-topic sections }}<!--{{Relevance inline}} end--> }}<noinclude> {{Documentation}} <templatedata> { "params": { "1": {}, "reason": {}, "discuss": { "type": "string", "suggested": true }, "talk": {}, "date": { "type": "string", "default": "{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}", "autovalue": "{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}", "suggested": true } }, "paramOrder": [ "date", "discuss", "1", "reason", "talk" ] } </templatedata></noinclude> fksdbx8l77vj0ebvddt9vf6rjvppi5c 1427611 1427610 2026-09-07T09:31:05Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Relevance_inline]] 1427610 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= <!--{{Relevance inline}} begin-->{{Fix | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | link = {{#ifeq:{{TALKPAGENAME}}|{{FULLPAGENAME}}|Wikipedia:Talk_page_guidelines|Wikipedia:Writing better articles#Stay on topic}} | title = The {{{1|material}}} near this tag may contain information that is not relevant to the article's main topic. {{{reason|}}} | text = relevant? | post-text = {{#if:{{{discuss|}}}| &ndash; [[{{TALKPAGENAME}}#{{{discuss|{{{talk|}}}}}}|discuss]]}} | date = {{{date|}}} | cat = [[Category:All articles that may have off-topic sections]] | cat-date = Category:Wikipedia articles that may have off-topic sections }}<!--{{Relevance inline}} end--> }}<noinclude> {{Documentation}} <templatedata> { "params": { "1": {}, "reason": {}, "discuss": { "type": "string", "suggested": true }, "talk": {}, "date": { "type": "string", "default": "{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}", "autovalue": "{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}", "suggested": true } }, "paramOrder": [ "date", "discuss", "1", "reason", "talk" ] } </templatedata></noinclude> fksdbx8l77vj0ebvddt9vf6rjvppi5c 10 187182 1427614 2025-08-25T15:58:59Z en>Alpha Beta Delta Lambda 0 Removed {{redirect}}, that page now redirects to this one 1427614 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Add categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata --> {{Template redirect|Off-topic inline}} This template is an inline version of {{tl|off topic}} and/or {{tl|importance section}}. == Usage == {{Tlx|Relevance inline|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}} This template takes an optional unnamed parameter to give more precision to the range of text being tagged in the tool-tip (hover) than the vague word "material". "sentence" or "paragraph" will probably be most usual, but other indications are accepted. {{Tlx|Relevance inline|paragraph}} renders: {{Relevance inline|paragraph}} To refer to a specific section of the talkpage where the relevancy issue is discussed use {{Tlx|Relevance inline|discuss{{=}}Let's talk about the relevancy of this material}} You may add explanations with {{Para|reason}}. The explanation will be visible when the tag is hovered over: {{Tlx|Relevance inline|reason{{=}}This sentence doesn't seem to be connected to the topic.}} renders: {{Relevance inline|reason=This sentence doesn't seem to be connected to the topic.}} All parameters: {{Tlx|Relevance inline|scope|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}|discuss{{=}}|reason{{=}}}} ==TemplateData== <templatedata> { "params": { "reason": { "type": "string", "description": "Adds additional text to the end of the text which appears in a tooltip when hovering over the \"relevant?\" text of the tag." }, "discuss": { "description": "The name of the talk page section to discuss the relevance of the material. If unset or empty, \"discuss\" is omitted from the template's appearance.", "example": "Is this relevant?", "type": "string", "aliases": [ "talk" ], "autovalue": "", "suggested": true }, "date": { "label": "Month and year", "type": "date", "autovalue": "{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}", "description": "The month and year this tag was added. E.g. 'January 2014' NOT 'jan14'", "example": "January 2014", "required": true } }, "description": "Asks whether a claim made is relevant and encyclopedic", "format": "inline" } </templatedata> ==See also== * {{Tl|Importance example}} * {{Tl|Importance section}} * {{Tl|Off topic}} * {{Tl|Unreliable source?}} {{Inline tags}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --> [[Category:Coherency templates]] [[Category:Inline cleanup templates]] }}</includeonly> 8pokw56p5x3mrkxpzcw0psq3wctncfj 1427615 1427614 2026-09-07T09:31:06Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Relevance_inline/doc]] 1427614 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Add categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata --> {{Template redirect|Off-topic inline}} This template is an inline version of {{tl|off topic}} and/or {{tl|importance section}}. == Usage == {{Tlx|Relevance inline|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}} This template takes an optional unnamed parameter to give more precision to the range of text being tagged in the tool-tip (hover) than the vague word "material". "sentence" or "paragraph" will probably be most usual, but other indications are accepted. {{Tlx|Relevance inline|paragraph}} renders: {{Relevance inline|paragraph}} To refer to a specific section of the talkpage where the relevancy issue is discussed use {{Tlx|Relevance inline|discuss{{=}}Let's talk about the relevancy of this material}} You may add explanations with {{Para|reason}}. The explanation will be visible when the tag is hovered over: {{Tlx|Relevance inline|reason{{=}}This sentence doesn't seem to be connected to the topic.}} renders: {{Relevance inline|reason=This sentence doesn't seem to be connected to the topic.}} All parameters: {{Tlx|Relevance inline|scope|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}|discuss{{=}}|reason{{=}}}} ==TemplateData== <templatedata> { "params": { "reason": { "type": "string", "description": "Adds additional text to the end of the text which appears in a tooltip when hovering over the \"relevant?\" text of the tag." }, "discuss": { "description": "The name of the talk page section to discuss the relevance of the material. If unset or empty, \"discuss\" is omitted from the template's appearance.", "example": "Is this relevant?", "type": "string", "aliases": [ "talk" ], "autovalue": "", "suggested": true }, "date": { "label": "Month and year", "type": "date", "autovalue": "{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}", "description": "The month and year this tag was added. E.g. 'January 2014' NOT 'jan14'", "example": "January 2014", "required": true } }, "description": "Asks whether a claim made is relevant and encyclopedic", "format": "inline" } </templatedata> ==See also== * {{Tl|Importance example}} * {{Tl|Importance section}} * {{Tl|Off topic}} * {{Tl|Unreliable source?}} {{Inline tags}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --> [[Category:Coherency templates]] [[Category:Inline cleanup templates]] }}</includeonly> 8pokw56p5x3mrkxpzcw0psq3wctncfj 828 187183 1427626 2026-04-02T13:52:27Z en>Hike395 0 simplify templatestyles code 1427626 Scribunto text/plain require('strict') -- Module to create sister project link box local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local p = {} local inSandbox = mw.getCurrentFrame():getTitle():find('sandbox', 1, true) -- Function to add "-sand" to classes when called from sandbox local function sandbox(s) return inSandbox and s.."-sand" or s end -- Information about how to handle each sister lives in separate data file local cfg = mw.loadData(sandbox('Module:Sister project links/config')) local prefixList = cfg.prefixList local sisterName = cfg.sisterName local sisterInfo = cfg.sisterInfo local defaultSisters = cfg.defaultSisters local sisterDb = cfg.sisterDb local trackingType = cfg.trackingType -- Function to canonicalize string -- search for variants of "yes", and "no", and transform -- them into a standard form (like [[Template:YesNo]]) -- Argument: -- s --- input string -- Result: -- {x,y} list of length 2 -- x = nil if s is canonicalized, otherwise has trimmed s -- y = canonical form of s (true if "yes" or other, false if "no", nil if blank) local function canonicalize(s) if s == nil then return {nil, nil} end -- if s is table/list, then assume already canonicalized and return unchanged if tostring(type(s)) == "table" then return s end s = mw.text.trim(tostring(s)) if s == "" then return {nil, nil} end local lowerS = s:lower() -- Check for various forms of "yes" if lowerS == 'yes' or lowerS == 'y' or lowerS == 't' or lowerS == '1' or lowerS == 'true' or lowerS == 'on' then return {nil, true} end -- Check for various forms of "no" if lowerS == 'no' or lowerS == 'n' or lowerS == 'f' or lowerS == '0' or lowerS == 'false' or lowerS == 'off'then return {nil, false} end -- Neither yes nor no recognized, leave string trimmed return {s, true} end -- Merge two or more canonicalized argument lists -- Arguments: -- argList = list of canonicalized arguments -- noAll = if true, return no when all argList is no. -- otherwise, return blank when all argList is blank local function mergeArgs(argList,noAll) local test = nil -- default, return blank if all blank if noAll then test = false -- return no if all no end local allSame = true -- Search through string for first non-no or non-blank for _, arg in ipairs(argList) do if arg[2] then return arg -- found non-no and non-blank, return it end -- test to see if argList is all blank / no allSame = allSame and (arg[2] == test) end -- if all blank / no, return blank / no if allSame then return {nil, test} -- all match no/blank, return it end -- otherwise, return no / blank if noAll then return {nil, nil} end return {nil, false} end -- Function to get sitelink for a wiki -- Arguments: -- wiki = db name of wiki to lookup -- qid = QID of entity to search for, current page entity by default local function getSitelink(wiki,qid) -- return nil if some sort of lookup failure return qid and mw.wikibase.getSitelink(qid,wiki) end -- Function to get sitelink for a wiki -- Arguments: -- prefix = prefix string for wiki to lookup -- qid = QID of entity to search for, current page entity by default local function fetchWikidata(prefix,qid) local sisterDbName = sisterDb[prefix] return sisterDbName and getSitelink(sisterDbName,qid) end -- Function to generate the sister link itself -- Arguments: -- args = argument table for function -- args[1] = page to fetch -- args.default = link when blank -- args.auto = new auto mode (don't fall back to search) -- args.sitelink = wikidata sitelink (if available) -- args.qid = QID of entity -- args.search = fallback string to search for -- args.sisterPrefix = wikitext prefix for sister site -- args.information = type of info sister site contains -- tracking = tracking table local function genSisterLink(args, tracking) if args[1][2] == false or (not args.default and args[1][2] == nil) then return nil --- either editor specified "no", or "blank" (and default=no), then skip this sister end local sitelink = args.sitelink or fetchWikidata(args.sisterPrefix,args.qid) if args.auto and not sitelink and args[1][2] == nil then return nil --- in auto mode, if link is blank and no sitelink, then skip end -- fallback order of sister link: first specified page, then wikidata, then search local link = args[1][1] or sitelink or (args.search and "Special:"..args.search) if not link then return nil --- no link found, just skip end if tracking then -- update state for tracking categories if args[1][1] and sitelink then -- transform supplied page name to be in wiki-format local page = mw.ustring.gsub(args[1][1],"_"," ") page = mw.ustring.sub(page,1,1):upper()..mw.ustring.sub(page,2) local pageNS = mw.ustring.match(page,"^([^:]+):") local sitelinkNS = mw.ustring.match(sitelink,"^([^:]+):") if page == sitelink then tracking.wdHidden = args.sisterPrefix elseif pageNS ~= sitelinkNS then tracking.wdNamespace = args.sisterPrefix else tracking.wdMismatch = args.sisterPrefix end -- if no page link, nor a wikidata entry, and search is on, then warn elseif not (args[1][2] or sitelink) and args.search then tracking.defaultSearch = args.sisterPrefix end end return {prefix=args.sisterPrefix, link=link, logo=args.logo, class=args.class, name=args.name, information=args.information, prep=args.prep} end -- Function to handle special case of commons link local function commonsLinks(args, commonsPage) -- use [[Module:Commons link]] to determine best commons link local commonsLink = require('Module:Commons link') local cLink = (not args.commonscat) and commonsLink._hasGallery(args.qid) or commonsLink._hasCategory(args.qid) if commonsPage[1] and not mw.ustring.match(commonsPage[1]:lower(),"^category:") then commonsPage[1] = (args.commonscat and "Category:" or "")..commonsPage[1] end local commonsSearch = "Search/"..(args.commonscat and "Category:" or "")..args[1] return {link=cLink, search=commonsSearch} end -- Function to handle special case for "author" and "cookbook" local function handleSubtype(args) local ns = args.ns local ns_len = mw.ustring.len(ns) local result = {} result.sitelink = fetchWikidata(args.prefix, args.qid) local subtype = false if args.page then if mw.ustring.sub(args.page,1,ns_len) == ns then subtype = true elseif args.subtype then result.page = ns..args.page subtype = true end elseif result.sitelink then subtype = mw.ustring.sub(result.sitelink,1,ns_len) == ns elseif args.subtype then result.search = "Search/"..ns..args.default subtype = true end if subtype then result.info = args.info end return result end -- Function to create a sister link, by prefix -- Arguments: -- prefix = sister prefix (e.g., "c" for commons) -- args = arguments for this sister (see p._sisterLink above) -- tracking = tracking table local function sisterLink(prefix, args, tracking) -- determine arguments to genSisterLink according to prefix if prefix == 'species_author' and not args.species[1] and args.species[2] and not args.species_author[1] and args.species_author[2] then return nil end local default = defaultSisters[prefix] if default == 'auto' then default = args.auto end -- Handle exceptions by prefix local search = ((prefix == 'd' and "ItemByTitle/enwiki/") or "Search/")..args[1] local sitelink = prefix == 'd' and args.qid local page = args[prefix] local info = sisterInfo[prefix] -- special case handling of author and cookbook local subtype = nil if prefix == 's' then subtype = handleSubtype({prefix='s',qid=args.qid,subtype=args.author,page=page[1], ns='Author:',info=nil,default=args[1]}) elseif prefix == 'b' then subtype = handleSubtype({prefix='b',qid=args.qid,subtype=args.cookbook,page=page[1], ns='Cookbook:',info='Recipes',default=args[1]}) end if subtype then page[1] = subtype.page or page[1] search = subtype.search or search sitelink = subtype.sitelink or sitelink info = subtype.info or info end if prefix == 'voy' then if not args.bar then info = "Travel information" end if page[1] then if mw.ustring.match(page[1],"phrasebook") then info = "Phrasebook" end elseif page[2] or args.auto then sitelink = sitelink or fetchWikidata('voy',args.qid) if sitelink and mw.ustring.match(sitelink,"phrasebook") then info = "Phrasebook" end end end info = args.information or info if prefix == 'c' then local commons = commonsLinks(args, page) search = commons.search sitelink = commons.link end prefix = (prefix == 'species_author' and 'species') or prefix local name = sisterName[prefix] local prep = "from" if mw.ustring.sub(prefix,1,2) == 'iw' then local lang = nil local iw_arg = args[prefix] if iw_arg[1] then lang = iw_arg[1] elseif iw_arg[2] then local P424 = mw.wikibase.getBestStatements(args.qid, "P424")[1] if P424 and P424.mainsnak.datavalue then lang = P424.mainsnak.datavalue.value end end if lang == nil then return nil end prefix = ':'..lang page[1] = "" page[2] = true local langname = mw.language.fetchLanguageName( lang, 'en') if not langname or #langname == 0 then return nil end info = langname..' '..info prep = "of" end return genSisterLink({ page, auto=args.auto, qid=args.qid, name=name, prep=prep, sitelink=sitelink, default=default, sisterPrefix = prefix, search=search, information=info}, tracking) end local function templatestylesPage(isBar) local sandbox = inSandbox and 'sandbox/' or '' local bar = isBar and 'bar/' or '' return mw.ustring.format('Module:Sister project links/%s%sstyles.css',bar,sandbox) end -- Function to create html containers for sister project link list -- Arguments: -- args = table of arguments -- args.position: if 'left', position links to left -- args.collapsible: if non-empty, make box collapsible. If 'collapse', start box hidden -- args.style: CSS style string appended to end of default CSS -- args.display: boldface name to display local function createSisterBox(sisterList, args) local list = mw.html.create('ul') local getLogo = require('Module:Sister project logo')._main for i, link in ipairs(sisterList) do local li = list:tag('li') -- span for 27px-high logo li:wikitext(getLogo({project=link.name,class=sandbox("sister-logo"),size="27x27px"})) -- span for link local linkspan = mw.html.create('span') linkspan:addClass(sandbox("sister-link")) local linkText = "[["..link.prefix..":"..link.link.."|"..link.information .."]] "..link.prep.." "..link.name linkspan:wikitext(linkText):allDone() li:wikitext(tostring(linkspan)) end list:allDone() local sideBox = require('Module:Side box')._main return sideBox({ role = 'navigation', labelledby = 'sister-projects', class = sandbox("sister-box") .. ' sistersitebox plainlinks', position = args.position, style = args.style, abovestyle = args.collapsible and 'clear: both' or nil, above = mw.ustring.format( "<b>%s</b> at Wikipedia's [[Wikipedia:Wikimedia sister projects|<span id=\"sister-projects\">sister projects</span>]]", args.display or args[1] ), text = tostring(list), collapsible = args.collapsible, templatestyles = templatestylesPage() }) end local function createSisterBar(sisterList,args) local nav = mw.html.create( 'div' ) nav:addClass( 'noprint') nav:addClass( 'metadata') nav:addClass( sandbox('sister-bar')) nav:attr( 'role', 'navigation' ) nav:attr( 'aria-label' , 'sister-projects' ) local header = nav:tag('div') header:addClass(sandbox('sister-bar-header')) local pagename = header:tag('b') pagename:wikitext(args.display or args[1]) local headerText = " at Wikipedia's [[Wikipedia:Wikimedia sister projects|" headerText = headerText..'<span id="sister-projects" style="white-space:nowrap;">sister projects</span>]]:' header:wikitext(headerText) if #sisterList == 1 and args.trackSingle then header:wikitext("[[Category:Pages with single-entry sister bar]]") end local container = nav:tag('ul') container:addClass(sandbox('sister-bar-content')) local getLogo = require('Module:Sister project logo')._main for _, link in ipairs(sisterList) do local item = container:tag('li') item:addClass(sandbox('sister-bar-item')) -- span for 21x19px logo item:wikitext(getLogo({project=link.name,class=sandbox('sister-bar-logo'),size="21x19px"})) -- span for sister link local linkSpan = mw.html.create('span') linkSpan:addClass(sandbox('sister-bar-link')) linkSpan:wikitext("[["..link.prefix..":"..link.link.."|<b>"..link.information .."</b>]] "..link.prep.." "..link.name):allDone() item:wikitext(tostring(linkSpan)) end return nav end function p._main(args) local titleObject = mw.title.getCurrentTitle() local ns = titleObject.namespace -- find qid, either supplied with args, from search string, or from current page args.qid = args.qid or mw.wikibase.getEntityIdForTitle(args[1] or "") or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() args.qid = args.qid and args.qid:upper() -- search string defaults to PAGENAME args[1] = args[1] or mw.wikibase.getSitelink(args.qid or "") or titleObject.text -- handle redundant "commons"/"c" prefix args.c = args.c or args.commons -- Canonicalize all sister links (handle yes/no/empty) for _, k in ipairs(prefixList) do args[k] = canonicalize(args[k]) end -- Canonicalize cookbook args.cookbook = canonicalize(args.cookbook) args.b = mergeArgs({args.b,args.cookbook}) args.cookbook = args.cookbook[2] -- handle trackSingle parameter if args.trackSingle == nil then args.trackSingle = true end if ns ~= 0 and ns ~= 14 then args.trackSingle = false end -- Canonicalize general parameters for _,k in pairs({"auto","commonscat","author","bar","tracking","sandbox","trackSingle"}) do args[k] = canonicalize(args[k])[2] end -- Initialize tracking categories if main namespace local tracking = (args.tracking or ns == 0) and {} local sisterList = {} local prefix -- Loop through all sister projects, generate possible links for _, prefix in ipairs(prefixList) do local link = sisterLink(prefix, args, tracking) if link then table.insert(sisterList, link) end end local box = mw.html.create() if args.bar and #sisterList > 0 then box:wikitext(mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = templatestylesPage(true) } }) box:node(createSisterBar(sisterList,args)) elseif #sisterList == 1 then -- Use single sister box instead of multi-sister box local sister = sisterList[1] local link = "[["..sister.prefix..":"..sister.link.."|<b><i>"..(args.display or args[1]).."</i></b>]]" if sister.name == 'Commons' then sister.name = 'Wikimedia Commons' -- make single sister commons box look like {{Commons}} end local text = sister.name.." has "..mw.ustring.lower(sister.information).." related to "..link.."." if sister.name == 'Wikipedia' then -- make single sister interwiki box look like {{InterWiki}} text = "[["..sister.prefix..":"..sister.link.."|<b><i>"..sister.information.."</i></b>]] "..sister.prep.." [[Wikipedia]], the free encyclopedia" end local getLogo = require('Module:Sister project logo')._main local sideBox = require('Module:Side box')._main box:wikitext(sideBox({ role = 'navigation', position=args.position, image=getLogo({project=sister.name}), metadata='no', class='plainlinks sistersitebox', text=text, templatestyles = templatestylesPage() })) elseif #sisterList > 0 then -- else use sister box if non-empty box:wikitext(createSisterBox(sisterList,args)) end if #sisterList == 0 and args.auto then local generateWarning = require('Module:If preview')._warning box:wikitext(generateWarning({"No sister project links found in Wikidata. Try auto=0"})) end -- Append tracking categories to container div -- Alpha ordering is by sister prefix if tracking then for k, v in pairs(tracking) do box:wikitext("[[Category:"..trackingType[k].."|"..v.."]]") end if #sisterList == 0 then box:wikitext("[[Category:Pages with empty sister project links]]") end end return tostring(box) end -- Main entry point for generating sister project links box function p.main(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=false,parentOnly=false,parentFirst=false}) return p._main(args) end -- Lua entry point for generate one sister link function p._sisterlink(args) local prefix = args.prefix -- Canonicalize all sister links (handle yes/no/empty) for _, k in ipairs(prefixList) do args[k] = canonicalize(args[k]) end -- Canonicalize cookbook args.cookbook = canonicalize(args.cookbook) args.b = mergeArgs({args.b,args.cookbook}) args.cookbook = args.cookbook[2] -- Canonicalize general parameters for _,k in pairs({"auto","commonscat","author"}) do args[k] = canonicalize(args[k])[2] end args[1] = args[1] or mw.title.getCurrentTitle().text args.qid = args.qid or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() args.qid = args.qid and args.qid:upper() local link = sisterLink(prefix, args,nil) if not link then return "" end return "[["..link.prefix..":"..link.link.."|"..link.information .."]] "..link.prep.." "..link.name end -- Template entry point for generating one sister link function p.link(frame) local args = getArgs(frame) return p._sisterlink(args) end return p 82k1lm0e9lutjkull479fjqo8jh6gfw 1427627 1427626 2026-09-07T09:49:55Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Sister_project_links]] 1427626 Scribunto text/plain require('strict') -- Module to create sister project link box local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local p = {} local inSandbox = mw.getCurrentFrame():getTitle():find('sandbox', 1, true) -- Function to add "-sand" to classes when called from sandbox local function sandbox(s) return inSandbox and s.."-sand" or s end -- Information about how to handle each sister lives in separate data file local cfg = mw.loadData(sandbox('Module:Sister project links/config')) local prefixList = cfg.prefixList local sisterName = cfg.sisterName local sisterInfo = cfg.sisterInfo local defaultSisters = cfg.defaultSisters local sisterDb = cfg.sisterDb local trackingType = cfg.trackingType -- Function to canonicalize string -- search for variants of "yes", and "no", and transform -- them into a standard form (like [[Template:YesNo]]) -- Argument: -- s --- input string -- Result: -- {x,y} list of length 2 -- x = nil if s is canonicalized, otherwise has trimmed s -- y = canonical form of s (true if "yes" or other, false if "no", nil if blank) local function canonicalize(s) if s == nil then return {nil, nil} end -- if s is table/list, then assume already canonicalized and return unchanged if tostring(type(s)) == "table" then return s end s = mw.text.trim(tostring(s)) if s == "" then return {nil, nil} end local lowerS = s:lower() -- Check for various forms of "yes" if lowerS == 'yes' or lowerS == 'y' or lowerS == 't' or lowerS == '1' or lowerS == 'true' or lowerS == 'on' then return {nil, true} end -- Check for various forms of "no" if lowerS == 'no' or lowerS == 'n' or lowerS == 'f' or lowerS == '0' or lowerS == 'false' or lowerS == 'off'then return {nil, false} end -- Neither yes nor no recognized, leave string trimmed return {s, true} end -- Merge two or more canonicalized argument lists -- Arguments: -- argList = list of canonicalized arguments -- noAll = if true, return no when all argList is no. -- otherwise, return blank when all argList is blank local function mergeArgs(argList,noAll) local test = nil -- default, return blank if all blank if noAll then test = false -- return no if all no end local allSame = true -- Search through string for first non-no or non-blank for _, arg in ipairs(argList) do if arg[2] then return arg -- found non-no and non-blank, return it end -- test to see if argList is all blank / no allSame = allSame and (arg[2] == test) end -- if all blank / no, return blank / no if allSame then return {nil, test} -- all match no/blank, return it end -- otherwise, return no / blank if noAll then return {nil, nil} end return {nil, false} end -- Function to get sitelink for a wiki -- Arguments: -- wiki = db name of wiki to lookup -- qid = QID of entity to search for, current page entity by default local function getSitelink(wiki,qid) -- return nil if some sort of lookup failure return qid and mw.wikibase.getSitelink(qid,wiki) end -- Function to get sitelink for a wiki -- Arguments: -- prefix = prefix string for wiki to lookup -- qid = QID of entity to search for, current page entity by default local function fetchWikidata(prefix,qid) local sisterDbName = sisterDb[prefix] return sisterDbName and getSitelink(sisterDbName,qid) end -- Function to generate the sister link itself -- Arguments: -- args = argument table for function -- args[1] = page to fetch -- args.default = link when blank -- args.auto = new auto mode (don't fall back to search) -- args.sitelink = wikidata sitelink (if available) -- args.qid = QID of entity -- args.search = fallback string to search for -- args.sisterPrefix = wikitext prefix for sister site -- args.information = type of info sister site contains -- tracking = tracking table local function genSisterLink(args, tracking) if args[1][2] == false or (not args.default and args[1][2] == nil) then return nil --- either editor specified "no", or "blank" (and default=no), then skip this sister end local sitelink = args.sitelink or fetchWikidata(args.sisterPrefix,args.qid) if args.auto and not sitelink and args[1][2] == nil then return nil --- in auto mode, if link is blank and no sitelink, then skip end -- fallback order of sister link: first specified page, then wikidata, then search local link = args[1][1] or sitelink or (args.search and "Special:"..args.search) if not link then return nil --- no link found, just skip end if tracking then -- update state for tracking categories if args[1][1] and sitelink then -- transform supplied page name to be in wiki-format local page = mw.ustring.gsub(args[1][1],"_"," ") page = mw.ustring.sub(page,1,1):upper()..mw.ustring.sub(page,2) local pageNS = mw.ustring.match(page,"^([^:]+):") local sitelinkNS = mw.ustring.match(sitelink,"^([^:]+):") if page == sitelink then tracking.wdHidden = args.sisterPrefix elseif pageNS ~= sitelinkNS then tracking.wdNamespace = args.sisterPrefix else tracking.wdMismatch = args.sisterPrefix end -- if no page link, nor a wikidata entry, and search is on, then warn elseif not (args[1][2] or sitelink) and args.search then tracking.defaultSearch = args.sisterPrefix end end return {prefix=args.sisterPrefix, link=link, logo=args.logo, class=args.class, name=args.name, information=args.information, prep=args.prep} end -- Function to handle special case of commons link local function commonsLinks(args, commonsPage) -- use [[Module:Commons link]] to determine best commons link local commonsLink = require('Module:Commons link') local cLink = (not args.commonscat) and commonsLink._hasGallery(args.qid) or commonsLink._hasCategory(args.qid) if commonsPage[1] and not mw.ustring.match(commonsPage[1]:lower(),"^category:") then commonsPage[1] = (args.commonscat and "Category:" or "")..commonsPage[1] end local commonsSearch = "Search/"..(args.commonscat and "Category:" or "")..args[1] return {link=cLink, search=commonsSearch} end -- Function to handle special case for "author" and "cookbook" local function handleSubtype(args) local ns = args.ns local ns_len = mw.ustring.len(ns) local result = {} result.sitelink = fetchWikidata(args.prefix, args.qid) local subtype = false if args.page then if mw.ustring.sub(args.page,1,ns_len) == ns then subtype = true elseif args.subtype then result.page = ns..args.page subtype = true end elseif result.sitelink then subtype = mw.ustring.sub(result.sitelink,1,ns_len) == ns elseif args.subtype then result.search = "Search/"..ns..args.default subtype = true end if subtype then result.info = args.info end return result end -- Function to create a sister link, by prefix -- Arguments: -- prefix = sister prefix (e.g., "c" for commons) -- args = arguments for this sister (see p._sisterLink above) -- tracking = tracking table local function sisterLink(prefix, args, tracking) -- determine arguments to genSisterLink according to prefix if prefix == 'species_author' and not args.species[1] and args.species[2] and not args.species_author[1] and args.species_author[2] then return nil end local default = defaultSisters[prefix] if default == 'auto' then default = args.auto end -- Handle exceptions by prefix local search = ((prefix == 'd' and "ItemByTitle/enwiki/") or "Search/")..args[1] local sitelink = prefix == 'd' and args.qid local page = args[prefix] local info = sisterInfo[prefix] -- special case handling of author and cookbook local subtype = nil if prefix == 's' then subtype = handleSubtype({prefix='s',qid=args.qid,subtype=args.author,page=page[1], ns='Author:',info=nil,default=args[1]}) elseif prefix == 'b' then subtype = handleSubtype({prefix='b',qid=args.qid,subtype=args.cookbook,page=page[1], ns='Cookbook:',info='Recipes',default=args[1]}) end if subtype then page[1] = subtype.page or page[1] search = subtype.search or search sitelink = subtype.sitelink or sitelink info = subtype.info or info end if prefix == 'voy' then if not args.bar then info = "Travel information" end if page[1] then if mw.ustring.match(page[1],"phrasebook") then info = "Phrasebook" end elseif page[2] or args.auto then sitelink = sitelink or fetchWikidata('voy',args.qid) if sitelink and mw.ustring.match(sitelink,"phrasebook") then info = "Phrasebook" end end end info = args.information or info if prefix == 'c' then local commons = commonsLinks(args, page) search = commons.search sitelink = commons.link end prefix = (prefix == 'species_author' and 'species') or prefix local name = sisterName[prefix] local prep = "from" if mw.ustring.sub(prefix,1,2) == 'iw' then local lang = nil local iw_arg = args[prefix] if iw_arg[1] then lang = iw_arg[1] elseif iw_arg[2] then local P424 = mw.wikibase.getBestStatements(args.qid, "P424")[1] if P424 and P424.mainsnak.datavalue then lang = P424.mainsnak.datavalue.value end end if lang == nil then return nil end prefix = ':'..lang page[1] = "" page[2] = true local langname = mw.language.fetchLanguageName( lang, 'en') if not langname or #langname == 0 then return nil end info = langname..' '..info prep = "of" end return genSisterLink({ page, auto=args.auto, qid=args.qid, name=name, prep=prep, sitelink=sitelink, default=default, sisterPrefix = prefix, search=search, information=info}, tracking) end local function templatestylesPage(isBar) local sandbox = inSandbox and 'sandbox/' or '' local bar = isBar and 'bar/' or '' return mw.ustring.format('Module:Sister project links/%s%sstyles.css',bar,sandbox) end -- Function to create html containers for sister project link list -- Arguments: -- args = table of arguments -- args.position: if 'left', position links to left -- args.collapsible: if non-empty, make box collapsible. If 'collapse', start box hidden -- args.style: CSS style string appended to end of default CSS -- args.display: boldface name to display local function createSisterBox(sisterList, args) local list = mw.html.create('ul') local getLogo = require('Module:Sister project logo')._main for i, link in ipairs(sisterList) do local li = list:tag('li') -- span for 27px-high logo li:wikitext(getLogo({project=link.name,class=sandbox("sister-logo"),size="27x27px"})) -- span for link local linkspan = mw.html.create('span') linkspan:addClass(sandbox("sister-link")) local linkText = "[["..link.prefix..":"..link.link.."|"..link.information .."]] "..link.prep.." "..link.name linkspan:wikitext(linkText):allDone() li:wikitext(tostring(linkspan)) end list:allDone() local sideBox = require('Module:Side box')._main return sideBox({ role = 'navigation', labelledby = 'sister-projects', class = sandbox("sister-box") .. ' sistersitebox plainlinks', position = args.position, style = args.style, abovestyle = args.collapsible and 'clear: both' or nil, above = mw.ustring.format( "<b>%s</b> at Wikipedia's [[Wikipedia:Wikimedia sister projects|<span id=\"sister-projects\">sister projects</span>]]", args.display or args[1] ), text = tostring(list), collapsible = args.collapsible, templatestyles = templatestylesPage() }) end local function createSisterBar(sisterList,args) local nav = mw.html.create( 'div' ) nav:addClass( 'noprint') nav:addClass( 'metadata') nav:addClass( sandbox('sister-bar')) nav:attr( 'role', 'navigation' ) nav:attr( 'aria-label' , 'sister-projects' ) local header = nav:tag('div') header:addClass(sandbox('sister-bar-header')) local pagename = header:tag('b') pagename:wikitext(args.display or args[1]) local headerText = " at Wikipedia's [[Wikipedia:Wikimedia sister projects|" headerText = headerText..'<span id="sister-projects" style="white-space:nowrap;">sister projects</span>]]:' header:wikitext(headerText) if #sisterList == 1 and args.trackSingle then header:wikitext("[[Category:Pages with single-entry sister bar]]") end local container = nav:tag('ul') container:addClass(sandbox('sister-bar-content')) local getLogo = require('Module:Sister project logo')._main for _, link in ipairs(sisterList) do local item = container:tag('li') item:addClass(sandbox('sister-bar-item')) -- span for 21x19px logo item:wikitext(getLogo({project=link.name,class=sandbox('sister-bar-logo'),size="21x19px"})) -- span for sister link local linkSpan = mw.html.create('span') linkSpan:addClass(sandbox('sister-bar-link')) linkSpan:wikitext("[["..link.prefix..":"..link.link.."|<b>"..link.information .."</b>]] "..link.prep.." "..link.name):allDone() item:wikitext(tostring(linkSpan)) end return nav end function p._main(args) local titleObject = mw.title.getCurrentTitle() local ns = titleObject.namespace -- find qid, either supplied with args, from search string, or from current page args.qid = args.qid or mw.wikibase.getEntityIdForTitle(args[1] or "") or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() args.qid = args.qid and args.qid:upper() -- search string defaults to PAGENAME args[1] = args[1] or mw.wikibase.getSitelink(args.qid or "") or titleObject.text -- handle redundant "commons"/"c" prefix args.c = args.c or args.commons -- Canonicalize all sister links (handle yes/no/empty) for _, k in ipairs(prefixList) do args[k] = canonicalize(args[k]) end -- Canonicalize cookbook args.cookbook = canonicalize(args.cookbook) args.b = mergeArgs({args.b,args.cookbook}) args.cookbook = args.cookbook[2] -- handle trackSingle parameter if args.trackSingle == nil then args.trackSingle = true end if ns ~= 0 and ns ~= 14 then args.trackSingle = false end -- Canonicalize general parameters for _,k in pairs({"auto","commonscat","author","bar","tracking","sandbox","trackSingle"}) do args[k] = canonicalize(args[k])[2] end -- Initialize tracking categories if main namespace local tracking = (args.tracking or ns == 0) and {} local sisterList = {} local prefix -- Loop through all sister projects, generate possible links for _, prefix in ipairs(prefixList) do local link = sisterLink(prefix, args, tracking) if link then table.insert(sisterList, link) end end local box = mw.html.create() if args.bar and #sisterList > 0 then box:wikitext(mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = templatestylesPage(true) } }) box:node(createSisterBar(sisterList,args)) elseif #sisterList == 1 then -- Use single sister box instead of multi-sister box local sister = sisterList[1] local link = "[["..sister.prefix..":"..sister.link.."|<b><i>"..(args.display or args[1]).."</i></b>]]" if sister.name == 'Commons' then sister.name = 'Wikimedia Commons' -- make single sister commons box look like {{Commons}} end local text = sister.name.." has "..mw.ustring.lower(sister.information).." related to "..link.."." if sister.name == 'Wikipedia' then -- make single sister interwiki box look like {{InterWiki}} text = "[["..sister.prefix..":"..sister.link.."|<b><i>"..sister.information.."</i></b>]] "..sister.prep.." [[Wikipedia]], the free encyclopedia" end local getLogo = require('Module:Sister project logo')._main local sideBox = require('Module:Side box')._main box:wikitext(sideBox({ role = 'navigation', position=args.position, image=getLogo({project=sister.name}), metadata='no', class='plainlinks sistersitebox', text=text, templatestyles = templatestylesPage() })) elseif #sisterList > 0 then -- else use sister box if non-empty box:wikitext(createSisterBox(sisterList,args)) end if #sisterList == 0 and args.auto then local generateWarning = require('Module:If preview')._warning box:wikitext(generateWarning({"No sister project links found in Wikidata. Try auto=0"})) end -- Append tracking categories to container div -- Alpha ordering is by sister prefix if tracking then for k, v in pairs(tracking) do box:wikitext("[[Category:"..trackingType[k].."|"..v.."]]") end if #sisterList == 0 then box:wikitext("[[Category:Pages with empty sister project links]]") end end return tostring(box) end -- Main entry point for generating sister project links box function p.main(frame) local args = getArgs(frame,{frameOnly=false,parentOnly=false,parentFirst=false}) return p._main(args) end -- Lua entry point for generate one sister link function p._sisterlink(args) local prefix = args.prefix -- Canonicalize all sister links (handle yes/no/empty) for _, k in ipairs(prefixList) do args[k] = canonicalize(args[k]) end -- Canonicalize cookbook args.cookbook = canonicalize(args.cookbook) args.b = mergeArgs({args.b,args.cookbook}) args.cookbook = args.cookbook[2] -- Canonicalize general parameters for _,k in pairs({"auto","commonscat","author"}) do args[k] = canonicalize(args[k])[2] end args[1] = args[1] or mw.title.getCurrentTitle().text args.qid = args.qid or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() args.qid = args.qid and args.qid:upper() local link = sisterLink(prefix, args,nil) if not link then return "" end return "[["..link.prefix..":"..link.link.."|"..link.information .."]] "..link.prep.." "..link.name end -- Template entry point for generating one sister link function p.link(frame) local args = getArgs(frame) return p._sisterlink(args) end return p 82k1lm0e9lutjkull479fjqo8jh6gfw 828 187184 1427628 2025-08-25T09:55:25Z en>Hike395 0 now that icons are clickable, add a little more margin between icon and link to avoid fat-fingering 1427628 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ .sister-box .side-box-abovebelow { padding: 0.75em 0; text-align: center; } .sister-box .side-box-abovebelow > b { display: block; } .sister-box .side-box-text > ul { border-top: 1px solid #aaa; padding: 0.75em 0; width: 220px; margin: 0 auto; } .sister-box .side-box-text > ul > li { min-height: 31px; } .sister-logo { display: inline-block; width: 31px; line-height: 31px; vertical-align: middle; text-align: center; } .sister-link { display: inline-block; margin-left: 7px; width: 182px; vertical-align: middle; } /* canonical at [[Template:Sister project/styles.css]] */ @media print { body.ns-0 .sistersitebox { display: none !important; } } /* The Wiktionary logo needs a white background in dark mode since it is a transparent SVG */ @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .sistersitebox img[src*="Wiktionary-logo-v2.svg"] { background-color: white; } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .sistersitebox img[src*="Wiktionary-logo-v2.svg"] { background-color: white; } } epqm4iyrf8vt1690u3qmwi7n7vgmcsg 1427629 1427628 2026-09-07T09:49:55Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Sister_project_links/styles.css]] 1427628 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ .sister-box .side-box-abovebelow { padding: 0.75em 0; text-align: center; } .sister-box .side-box-abovebelow > b { display: block; } .sister-box .side-box-text > ul { border-top: 1px solid #aaa; padding: 0.75em 0; width: 220px; margin: 0 auto; } .sister-box .side-box-text > ul > li { min-height: 31px; } .sister-logo { display: inline-block; width: 31px; line-height: 31px; vertical-align: middle; text-align: center; } .sister-link { display: inline-block; margin-left: 7px; width: 182px; vertical-align: middle; } /* canonical at [[Template:Sister project/styles.css]] */ @media print { body.ns-0 .sistersitebox { display: none !important; } } /* The Wiktionary logo needs a white background in dark mode since it is a transparent SVG */ @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .sistersitebox img[src*="Wiktionary-logo-v2.svg"] { background-color: white; } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .sistersitebox img[src*="Wiktionary-logo-v2.svg"] { background-color: white; } } epqm4iyrf8vt1690u3qmwi7n7vgmcsg 10 187185 1427636 2026-05-13T12:44:10Z en>Myselfthethird 0 kind of MOS:seeimage (mobile view, mobile app etc.) 1427636 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Add categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata --> {{high-use}} {{Lua|Module:Sister project links|Module:Commons link}} {{Uses TemplateStyles|Module:Sister project links/styles.css}} {{Sister project links{{\sandbox}}}} The {{tl|Sister project links}} template provides '''one box with links''' to corresponding pages on various [[Wikipedia:Wikimedia sister projects|Wikimedia sister projects]]. The box looks for a page on the subject by checking for the following (in order of preference): # A page specified by an editor # A sitelink in Wikidata # A page that matches the topic name (by searching the sister project) If none of these three methods returns a page, then the link sends the reader to the search results page, which lists pages that contain matches (exact or partial) for the search string. Leading a reader to a search results page may confuse or disappoint them. So, before you enable a link to a sister project, it's best to verify that it has a page on the topic. You can do this in one of two ways: * Manually check each project for a relevant page. If none exists, set the argument to "no": :*{{para|wikt|no}} or {{para|wikt|n}} * Use "automatic mode", which only displays a sister project by default if a sitelink exists: :*{{para|auto|yes}} or {{para|auto|y}} To enable automatic mode for all links, set {{tlx|Sister project links|<nowiki>auto=yes</nowiki>}}, or use the template {{tl|Sister project auto}}. ==Usage{{anchor|Parameters}}== <div id=spl>{{Sister project links |1= |display= |auto= |collapsible= |position= |style= |wikt= |c= |q= |s= |b= |v= |voy=yes |species=yes |species_author=John |iw=en |d=yes |m=yes |mw=yes |f=yes |commonscat= |author= |cookbook= }}</div> <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Sister project links <!-- Configuration parameters. --> |1= |display= |auto= |collapsible= |position= |style= <!-- Note: The order of the projects is how they appear in the navbox. --> <!-- First part: Projects that default to "yes" when auto=no --> |wikt= |c= |q= |s= |b= |v= <!-- Second part: Projects that default to "no" when auto=no --> |voy= |species= |species_author= |iw= |d= |m= |mw= |f= <!-- The following parameters specifying search options for pages above. --> |commonscat= <!-- (relevant for c) force link to commons category --> |author= <!-- (relevant for s) force search for author name in wikisource --> |cookbook= <!-- (relevant for b) force link to cookbook at wikibooks --> }} </syntaxhighlight> '''Example with all parameters and all projects displayed (like [[#spl|here]]):''' <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Sister project links |1= |display= |auto= |collapsible= |position= |style= |wikt= |c= |n= |q= |s= |b= |v= |voy=yes |species=yes |species_author=John |iw=en |d=yes |m=yes |mw=yes |f=yes |commonscat= |author= |cookbook= }} </syntaxhighlight> ===Default display=== For any project parameter, there are four acceptable values: * '''"yes"''' means find a reasonable link for the sister project (Wikidata, or default back to search) * '''"no"''' means exclude this sister project: no link * '''a string''' means link to the page with whose title is that string * '''blank or missing''' means use the default ** If {{para|auto|yes}}, default is either use Wikidata (if present), or drop the link ** If {{para|auto|no}}, if project is in the "yes" list above, either use Wikidata or search. Otherwise drop the link. ===Location=== {{Commons templates location}} ===Interwiki link=== The {{para|iw}} parameter is for use in articles about languages themselves. It is designed to be used instead of the {{tl|InterWiki}} template: it links to the Main Page of Wikipedia that corresponds to the language code. See [[Template:InterWiki/doc]] for more information. Up to three sister Wikipedias can be linked, using {{para|iw}}, {{para|iw1}}, and {{para|iw2}}. ==TemplateData== {{TemplateDataHeader}} <templatedata> { "description": "Displays a terminal window with a set of commands. If the titles in the individual sister projects differ, use the following parameters, which are taken from [[Help:Interwiki linking]]. The value \"Yes\" means that the page will be found automatically.", "params": { "1": { "label": "Search term", "type": "string", "required": false, "description": "Use if the ''search term'' differs from the pagename. E.g. to change the capitalization for Wiktionary links", "default": "{{PAGENAME}}" }, "auto": { "label": "Use wikidata to fill defaults", "type": "string", "required": false, "description": "If auto=\"yes\", then sister projects with wikidata sitelinks are filled-in, others are off by default. Each project can be overridden with its own parameter.", "default": "No" }, "collapsible": { "label": "Collapsible?", "description": "Set to \"yes\" to make the template collapsible. Set to \"collapsed\" to make the template collapsible and initially collapsed.", "type": "string", "default": "No" }, "display": { "label": "Display name", "type": "string", "required": false, "description": "Use if the ''display name'' is different from the search term. For example, the bear article would be 'Bears'.", "default": "{{PAGENAME}}" }, "author": { "label": "Wikisource author?", "type": "string", "required": false, "description": "Use for articles about authors to force the Wikisource links to include the \"Author:\" prefix. Can be set to \"yes\" or \"no\".", "default": "No" }, "commonscat": { "label": "Commons category?", "type": "string", "required": false, "description": "Specifies whether a link to a category on Wikimedia Commons is shown. Can be \"yes\" or \"no\".", "default": "No" }, "cookbook": { "label": "Cookbook", "type": "string", "required": false, "description": "If yes, link to Cookbook at wikibooks. If string, use that string as article title in Cookbooks.", "default": "No" }, "wikt": { "label": "Wiktionary link", "type": "string", "required": false, "description": "Wiktionary link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\", and \"no\".", "default": "Yes" }, "c": { "label": "Commons link", "type": "string", "required": false, "description": "Commons link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\" and \"no\".", "aliases": [ "commons" ], "default": "Yes" }, "q": { "label": "Wikiquote link", "type": "string", "required": false, "description": "Wikiquote link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\" and \"no\".", "default": "Yes" }, "s": { "label": "Wikisource link", "type": "string", "required": false, "description": "Wikisource link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\" and \"no\".", "default": "Yes" }, "b": { "label": "Wikibooks link", "type": "string", "required": false, "description": "Wikibooks link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\" and \"no\".", "default": "Yes" }, "voy": { "label": "Wikivoyage link", "type": "string", "required": false, "description": "Wikivoyage link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\" and \"no\".", "default": "No" }, "v": { "label": "Wikiversity link", "type": "string", "required": false, "description": "Wikiversity link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\", and \"no\".", "default": "Yes" }, "d": { "label": "Wikidata link", "type": "string", "required": false, "description": "Wikidata link to show. Acceptable values are a QID, \"yes\" and \"no\".", "default": "No" }, "species": { "label": "Wikispecies taxon link", "type": "string", "required": false, "description": "Wikispecies link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\" and \"no\".", "default": "No" }, "species_author": { "label": "Wikispecies author link", "type": "string", "required": false, "description": "Wikispecies author link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\" and \"no\". Even if \"yes\" it will be only displayed when species ≠ \"yes\" ", "default": "No" }, "iw": { "label": "Interwiki link", "type": "string", "required": false, "description": "Link to other language edition. Acceptable values are a Wikipedia language code (e.g., \"de\"), \"yes\" and \"no\".", "default": "No" }, "m": { "label": "Meta link", "type": "string", "required": false, "description": "Meta link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\" and \"no\".", "default": "No" }, "mw": { "label": "MediaWiki link", "type": "string", "required": false, "description": "MediaWiki link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\" and \"no\".", "default": "No" }, "f": { "label": "Wikifunctions link", "type": "string", "required": false, "description": "Wikifunctions link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\" and \"no\".", "default": "No" }, "position": { "label": "Position", "description": "Specifies whether the box floats to the left or right. The only acceptable value is \"left\" which causes the box to float to the left. Any other value (not specifying this parameter) activates the default. (Float to the right.)", "type": "string", "default": "right" }, "style": { "label": "CSS style", "description": "Optional CSS style specifications. Use with caution. (And don't use for evil!)", "type": "string" } }, "paramOrder": [ "1", "display", "auto", "collapsible", "position", "style", "wikt", "c", "commonscat", "q", "s", "author", "b", "cookbook", "v", "voy", "species", "species_author", "iw", "d", "m", "mw", "f" ] } </templatedata> ==Images used== This template potentially displays the following images:<br/> :[[File:Wiktionary-logo-v2.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wiktionary-logo-v2.svg|Wiktionary logo]] <code>wikt</code><br/> :[[File:Commons-logo.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Commons-logo.svg|Wikimedia Commons logo]] <code>c</code> or <code>commons</code><br/> :[[File:Wikinews-logo.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikinews-logo.svg|Wikinews logo]] <code>n</code><br/> :[[File:Wikiquote-logo.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikiquote-logo.svg|Wikiquote logo]] <code>q</code><br/> :[[File:Wikisource-logo.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikisource-logo.svg|Wikisource logo]] <code>s</code><br/> :[[File:Wikibooks-logo.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikibooks-logo.svg|Wikibooks logo]] <code>b</code><br/> :[[File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|Wikivoyage logo]] <code>voy</code><br/> :[[File:Wikiversity logo 2017.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikiversity logo 2017.svg|Wikiversity logo]] <code>v</code><br/> :[[File:Wikispecies-logo.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikispecies-logo.svg|Wikispecies logo]] <code>species</code> or <code>species_author</code><br/> :[[File:Wikipedia-v2-logo.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikipedia-v2-logo.svg|Wikipedia logo]] <code>iw</code> :[[File:Wikidata-logo.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikidata-logo.svg|Wikidata logo]] <code>d</code><br/> :[[File:Wikimedia Community Logo.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikimedia Community Logo.svg|Meta-Wiki logo]] <code>m</code><br/> :[[File:MediaWiki-2020-icon.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:MediaWiki-2020-icon.svg|MediaWiki logo]] <code>mw</code> :[[File:Wikifunctions-logo-en.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikifunctions-logo-en.svg|Wikifunctions logo]] <code>f</code> ==Tracking categories== * {{clc|Pages using Sister project links with unknown parameters}} * {{clc|Pages using Sister project links with default search}} * {{clc|Pages using Sister project links with hidden wikidata}} * {{clc|Pages using Sister project links with wikidata namespace mismatch}} * {{clc|Pages using Sister project links with wikidata mismatch}} * {{clc|Pages with empty sister project links}} ==See also== * [[Template:Sister project]] – used on more than one million pages * [[Template:Sister bar]] – a horizontal version * [[Template:Subject bar]] – a horizontal version that includes optional portals * [[Template:Commons]] * [[Wikipedia:Template index/Sister projects]] * [[Help:Interwiki linking]] <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --> [[Category:Interwiki link sidebar templates| ]] }}</includeonly> agg38oyinbokp6t14ega1yd4irjyrc2 1427637 1427636 2026-09-07T09:49:56Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Sister_project_links/doc]] 1427636 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Add categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata --> {{high-use}} {{Lua|Module:Sister project links|Module:Commons link}} {{Uses TemplateStyles|Module:Sister project links/styles.css}} {{Sister project links{{\sandbox}}}} The {{tl|Sister project links}} template provides '''one box with links''' to corresponding pages on various [[Wikipedia:Wikimedia sister projects|Wikimedia sister projects]]. The box looks for a page on the subject by checking for the following (in order of preference): # A page specified by an editor # A sitelink in Wikidata # A page that matches the topic name (by searching the sister project) If none of these three methods returns a page, then the link sends the reader to the search results page, which lists pages that contain matches (exact or partial) for the search string. Leading a reader to a search results page may confuse or disappoint them. So, before you enable a link to a sister project, it's best to verify that it has a page on the topic. You can do this in one of two ways: * Manually check each project for a relevant page. If none exists, set the argument to "no": :*{{para|wikt|no}} or {{para|wikt|n}} * Use "automatic mode", which only displays a sister project by default if a sitelink exists: :*{{para|auto|yes}} or {{para|auto|y}} To enable automatic mode for all links, set {{tlx|Sister project links|<nowiki>auto=yes</nowiki>}}, or use the template {{tl|Sister project auto}}. ==Usage{{anchor|Parameters}}== <div id=spl>{{Sister project links |1= |display= |auto= |collapsible= |position= |style= |wikt= |c= |q= |s= |b= |v= |voy=yes |species=yes |species_author=John |iw=en |d=yes |m=yes |mw=yes |f=yes |commonscat= |author= |cookbook= }}</div> <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Sister project links <!-- Configuration parameters. --> |1= |display= |auto= |collapsible= |position= |style= <!-- Note: The order of the projects is how they appear in the navbox. --> <!-- First part: Projects that default to "yes" when auto=no --> |wikt= |c= |q= |s= |b= |v= <!-- Second part: Projects that default to "no" when auto=no --> |voy= |species= |species_author= |iw= |d= |m= |mw= |f= <!-- The following parameters specifying search options for pages above. --> |commonscat= <!-- (relevant for c) force link to commons category --> |author= <!-- (relevant for s) force search for author name in wikisource --> |cookbook= <!-- (relevant for b) force link to cookbook at wikibooks --> }} </syntaxhighlight> '''Example with all parameters and all projects displayed (like [[#spl|here]]):''' <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Sister project links |1= |display= |auto= |collapsible= |position= |style= |wikt= |c= |n= |q= |s= |b= |v= |voy=yes |species=yes |species_author=John |iw=en |d=yes |m=yes |mw=yes |f=yes |commonscat= |author= |cookbook= }} </syntaxhighlight> ===Default display=== For any project parameter, there are four acceptable values: * '''"yes"''' means find a reasonable link for the sister project (Wikidata, or default back to search) * '''"no"''' means exclude this sister project: no link * '''a string''' means link to the page with whose title is that string * '''blank or missing''' means use the default ** If {{para|auto|yes}}, default is either use Wikidata (if present), or drop the link ** If {{para|auto|no}}, if project is in the "yes" list above, either use Wikidata or search. Otherwise drop the link. ===Location=== {{Commons templates location}} ===Interwiki link=== The {{para|iw}} parameter is for use in articles about languages themselves. It is designed to be used instead of the {{tl|InterWiki}} template: it links to the Main Page of Wikipedia that corresponds to the language code. See [[Template:InterWiki/doc]] for more information. Up to three sister Wikipedias can be linked, using {{para|iw}}, {{para|iw1}}, and {{para|iw2}}. ==TemplateData== {{TemplateDataHeader}} <templatedata> { "description": "Displays a terminal window with a set of commands. If the titles in the individual sister projects differ, use the following parameters, which are taken from [[Help:Interwiki linking]]. The value \"Yes\" means that the page will be found automatically.", "params": { "1": { "label": "Search term", "type": "string", "required": false, "description": "Use if the ''search term'' differs from the pagename. E.g. to change the capitalization for Wiktionary links", "default": "{{PAGENAME}}" }, "auto": { "label": "Use wikidata to fill defaults", "type": "string", "required": false, "description": "If auto=\"yes\", then sister projects with wikidata sitelinks are filled-in, others are off by default. Each project can be overridden with its own parameter.", "default": "No" }, "collapsible": { "label": "Collapsible?", "description": "Set to \"yes\" to make the template collapsible. Set to \"collapsed\" to make the template collapsible and initially collapsed.", "type": "string", "default": "No" }, "display": { "label": "Display name", "type": "string", "required": false, "description": "Use if the ''display name'' is different from the search term. For example, the bear article would be 'Bears'.", "default": "{{PAGENAME}}" }, "author": { "label": "Wikisource author?", "type": "string", "required": false, "description": "Use for articles about authors to force the Wikisource links to include the \"Author:\" prefix. Can be set to \"yes\" or \"no\".", "default": "No" }, "commonscat": { "label": "Commons category?", "type": "string", "required": false, "description": "Specifies whether a link to a category on Wikimedia Commons is shown. Can be \"yes\" or \"no\".", "default": "No" }, "cookbook": { "label": "Cookbook", "type": "string", "required": false, "description": "If yes, link to Cookbook at wikibooks. If string, use that string as article title in Cookbooks.", "default": "No" }, "wikt": { "label": "Wiktionary link", "type": "string", "required": false, "description": "Wiktionary link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\", and \"no\".", "default": "Yes" }, "c": { "label": "Commons link", "type": "string", "required": false, "description": "Commons link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\" and \"no\".", "aliases": [ "commons" ], "default": "Yes" }, "q": { "label": "Wikiquote link", "type": "string", "required": false, "description": "Wikiquote link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\" and \"no\".", "default": "Yes" }, "s": { "label": "Wikisource link", "type": "string", "required": false, "description": "Wikisource link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\" and \"no\".", "default": "Yes" }, "b": { "label": "Wikibooks link", "type": "string", "required": false, "description": "Wikibooks link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\" and \"no\".", "default": "Yes" }, "voy": { "label": "Wikivoyage link", "type": "string", "required": false, "description": "Wikivoyage link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\" and \"no\".", "default": "No" }, "v": { "label": "Wikiversity link", "type": "string", "required": false, "description": "Wikiversity link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\", and \"no\".", "default": "Yes" }, "d": { "label": "Wikidata link", "type": "string", "required": false, "description": "Wikidata link to show. Acceptable values are a QID, \"yes\" and \"no\".", "default": "No" }, "species": { "label": "Wikispecies taxon link", "type": "string", "required": false, "description": "Wikispecies link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\" and \"no\".", "default": "No" }, "species_author": { "label": "Wikispecies author link", "type": "string", "required": false, "description": "Wikispecies author link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\" and \"no\". Even if \"yes\" it will be only displayed when species ≠ \"yes\" ", "default": "No" }, "iw": { "label": "Interwiki link", "type": "string", "required": false, "description": "Link to other language edition. Acceptable values are a Wikipedia language code (e.g., \"de\"), \"yes\" and \"no\".", "default": "No" }, "m": { "label": "Meta link", "type": "string", "required": false, "description": "Meta link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\" and \"no\".", "default": "No" }, "mw": { "label": "MediaWiki link", "type": "string", "required": false, "description": "MediaWiki link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\" and \"no\".", "default": "No" }, "f": { "label": "Wikifunctions link", "type": "string", "required": false, "description": "Wikifunctions link to show. Acceptable values are a page name, \"yes\" and \"no\".", "default": "No" }, "position": { "label": "Position", "description": "Specifies whether the box floats to the left or right. The only acceptable value is \"left\" which causes the box to float to the left. Any other value (not specifying this parameter) activates the default. (Float to the right.)", "type": "string", "default": "right" }, "style": { "label": "CSS style", "description": "Optional CSS style specifications. Use with caution. (And don't use for evil!)", "type": "string" } }, "paramOrder": [ "1", "display", "auto", "collapsible", "position", "style", "wikt", "c", "commonscat", "q", "s", "author", "b", "cookbook", "v", "voy", "species", "species_author", "iw", "d", "m", "mw", "f" ] } </templatedata> ==Images used== This template potentially displays the following images:<br/> :[[File:Wiktionary-logo-v2.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wiktionary-logo-v2.svg|Wiktionary logo]] <code>wikt</code><br/> :[[File:Commons-logo.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Commons-logo.svg|Wikimedia Commons logo]] <code>c</code> or <code>commons</code><br/> :[[File:Wikinews-logo.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikinews-logo.svg|Wikinews logo]] <code>n</code><br/> :[[File:Wikiquote-logo.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikiquote-logo.svg|Wikiquote logo]] <code>q</code><br/> :[[File:Wikisource-logo.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikisource-logo.svg|Wikisource logo]] <code>s</code><br/> :[[File:Wikibooks-logo.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikibooks-logo.svg|Wikibooks logo]] <code>b</code><br/> :[[File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|Wikivoyage logo]] <code>voy</code><br/> :[[File:Wikiversity logo 2017.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikiversity logo 2017.svg|Wikiversity logo]] <code>v</code><br/> :[[File:Wikispecies-logo.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikispecies-logo.svg|Wikispecies logo]] <code>species</code> or <code>species_author</code><br/> :[[File:Wikipedia-v2-logo.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikipedia-v2-logo.svg|Wikipedia logo]] <code>iw</code> :[[File:Wikidata-logo.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikidata-logo.svg|Wikidata logo]] <code>d</code><br/> :[[File:Wikimedia Community Logo.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikimedia Community Logo.svg|Meta-Wiki logo]] <code>m</code><br/> :[[File:MediaWiki-2020-icon.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:MediaWiki-2020-icon.svg|MediaWiki logo]] <code>mw</code> :[[File:Wikifunctions-logo-en.svg|27x27px|link=|alt=]] [[:File:Wikifunctions-logo-en.svg|Wikifunctions logo]] <code>f</code> ==Tracking categories== * {{clc|Pages using Sister project links with unknown parameters}} * {{clc|Pages using Sister project links with default search}} * {{clc|Pages using Sister project links with hidden wikidata}} * {{clc|Pages using Sister project links with wikidata namespace mismatch}} * {{clc|Pages using Sister project links with wikidata mismatch}} * {{clc|Pages with empty sister project links}} ==See also== * [[Template:Sister project]] – used on more than one million pages * [[Template:Sister bar]] – a horizontal version * [[Template:Subject bar]] – a horizontal version that includes optional portals * [[Template:Commons]] * [[Wikipedia:Template index/Sister projects]] * [[Help:Interwiki linking]] <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --> [[Category:Interwiki link sidebar templates| ]] }}</includeonly> agg38oyinbokp6t14ega1yd4irjyrc2 828 187186 1427638 2026-04-26T23:53:42Z en>Hike395 0 Wikinews is closing on May 4: removing 1427638 Scribunto text/plain -- Configuration file for Module:Sister project links -- See Module:Sister project links/config-sand for version used by sandbox local prefixList = {'wikt', 'c', 'q', 's', 'b', 'v', 'voy', 'species', 'species_author', 'iw', 'iw1', 'iw2', 'd', 'm', 'mw', 'f'} local sisterName = { wikt="Wiktionary", c="Commons", q="Wikiquote", s="Wikisource", b="Wikibooks", voy="Wikivoyage", v="Wikiversity", species="Wikispecies", iw="Wikipedia", iw1="Wikipedia", iw2="Wikipedia", d="Wikidata", m="Meta-Wiki", mw="MediaWiki", f="Wikifunctions"} local sisterInfo = { wikt="Definitions", c="Media", q="Quotations", s="Texts", b="Textbooks", voy="Travel guides", v="Resources", species="Taxa", species_author="Authorship", iw="edition", iw1="edition", iw2="edition", d="Data", m="Discussions", mw="Documentation", f="Functions"} local defaultSisters = { wikt=true, c=true, q=true, s=true, b=true, voy='auto', v=true, species='auto' } local sisterDb = { wikt="enwiktionary", q="enwikiquote", s="enwikisource", b="enwikibooks", voy="enwikivoyage", v="enwikiversity", species="specieswiki"} local trackingType = { wdMismatch="Pages using Sister project links with wikidata mismatch", wdNamespace="Pages using Sister project links with wikidata namespace mismatch", wdHidden="Pages using Sister project links with hidden wikidata", defaultSearch="Pages using Sister project links with default search"} local cfg = { prefixList=prefixList, sisterName=sisterName, sisterInfo=sisterInfo, defaultSisters=defaultSisters, sisterDb=sisterDb, trackingType=trackingType } return cfg 6trr5xgiup7v9dpav9ucou45drfu76n 1427639 1427638 2026-09-07T09:49:56Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Sister_project_links/config]] 1427638 Scribunto text/plain -- Configuration file for Module:Sister project links -- See Module:Sister project links/config-sand for version used by sandbox local prefixList = {'wikt', 'c', 'q', 's', 'b', 'v', 'voy', 'species', 'species_author', 'iw', 'iw1', 'iw2', 'd', 'm', 'mw', 'f'} local sisterName = { wikt="Wiktionary", c="Commons", q="Wikiquote", s="Wikisource", b="Wikibooks", voy="Wikivoyage", v="Wikiversity", species="Wikispecies", iw="Wikipedia", iw1="Wikipedia", iw2="Wikipedia", d="Wikidata", m="Meta-Wiki", mw="MediaWiki", f="Wikifunctions"} local sisterInfo = { wikt="Definitions", c="Media", q="Quotations", s="Texts", b="Textbooks", voy="Travel guides", v="Resources", species="Taxa", species_author="Authorship", iw="edition", iw1="edition", iw2="edition", d="Data", m="Discussions", mw="Documentation", f="Functions"} local defaultSisters = { wikt=true, c=true, q=true, s=true, b=true, voy='auto', v=true, species='auto' } local sisterDb = { wikt="enwiktionary", q="enwikiquote", s="enwikisource", b="enwikibooks", voy="enwikivoyage", v="enwikiversity", species="specieswiki"} local trackingType = { wdMismatch="Pages using Sister project links with wikidata mismatch", wdNamespace="Pages using Sister project links with wikidata namespace mismatch", wdHidden="Pages using Sister project links with hidden wikidata", defaultSearch="Pages using Sister project links with default search"} local cfg = { prefixList=prefixList, sisterName=sisterName, sisterInfo=sisterInfo, defaultSisters=defaultSisters, sisterDb=sisterDb, trackingType=trackingType } return cfg 6trr5xgiup7v9dpav9ucou45drfu76n 3 187187 1427644 2026-09-07T11:09:36Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1427644 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Nagesh parthasarthy}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೯, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 91ctjh09bamfbj8jpioue7mkr6xxyy7 3 187188 1427645 2026-09-07T11:18:09Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1427645 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=ಪ್ರಶಾಂತ್ ಜೋಯ್ಸ್}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೮, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 0zpdu62ot7hw5qsn0awk9lk3cun8raz